van der hart.pdf - DSpace at Open Universiteit
van der hart.pdf - DSpace at Open Universiteit
van der hart.pdf - DSpace at Open Universiteit
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
juridiaans. De mogelijkheden en onmogelijkheden <strong>van</strong> de vaktaal <strong>van</strong> het recht 35<br />
is op twee manieren te bena<strong>der</strong>en: naar inhoud en naar functie. W<strong>at</strong> eenduidig is is<br />
v<strong>at</strong>baar voor één uitleg, die niet noodzakelijk precies hoeft te zijn; w<strong>at</strong> precies is kan<br />
meer<strong>der</strong>e (precieze) betekenissen bev<strong>at</strong>ten en is dus niet per se eenduidig. Functioneel is<br />
precisie een inherente kwaliteit <strong>van</strong> de taaluiting en eenduidigheid een receptiekenmerk.<br />
In tegenstelling tot precisie leidt eenduidigheid een introvert bestaan. De aanname<br />
blijkt vooral, indirect, uit de breed aanvaarde rechterlijke interpret<strong>at</strong>iemethoden. Daarin<br />
ligt namelijk de stelling besloten d<strong>at</strong> aan een wettekst een bepaalde betekenis kleeft. Ik<br />
zal l<strong>at</strong>en zien d<strong>at</strong> drie belangrijke methoden die rechters plegen te gebruiken om<br />
wetteksten te recipiëren zich aan de aard <strong>van</strong> taal te weinig gelegen l<strong>at</strong>en liggen.<br />
Het feit d<strong>at</strong> juridisch deskundigen regelm<strong>at</strong>ig <strong>van</strong> mening verschillen over de<br />
inhoud en reikwijdte <strong>van</strong> kernbegrippen en dikwijls deb<strong>at</strong>teren over wetsinterpret<strong>at</strong>ies<br />
heeft alles te maken met de taligheid <strong>van</strong> het recht, of zoals de Wetenschappelijke raad<br />
voor het regeringsbeleid het noemt, ‘[d]e semantische onbepaaldheid <strong>van</strong> ogenschijnlijk<br />
duidelijke begrippen’. 109 De WRR duidt deze onbepaaldheid aan als ‘principieel’,<br />
waaruit ik begrijp d<strong>at</strong> ook de raad dit als een fundamentele eigenschap <strong>van</strong> taal<br />
beschouwt, die juristen evenmin als an<strong>der</strong>e taalgebruikers kunnen ontlopen.<br />
Desondanks menen vele juristen d<strong>at</strong> wij aan de tekst <strong>van</strong> een wet één vaste betekenis<br />
kunnen toekennen, omd<strong>at</strong> de afzon<strong>der</strong>lijke woorden kenbare kernbetekenissen zouden<br />
hebben en wij in geval <strong>van</strong> twijfel de bedoelingen <strong>van</strong> de schrijver kunnen achterhalen.<br />
Het eerste sta<strong>at</strong> bekend als de plain meaning-bena<strong>der</strong>ing, het tweede als<br />
‘intentionalisme’. 110 Het is niet moeilijk hier rechterlijke interpret<strong>at</strong>iemethoden in te<br />
herkennen: plain meaning komt dan overeen met gramm<strong>at</strong>icale interpret<strong>at</strong>ie, het<br />
intentionalisme met de rechtshistorische en de teleologische methode.<br />
De interpret<strong>at</strong>iemethoden waar<strong>van</strong> de Ne<strong>der</strong>landse rechter tot op de dag <strong>van</strong><br />
<strong>van</strong>daag gebruik maakt zijn hoofdzakelijk gebaseerd op het werk <strong>van</strong> de negentiende-<br />
eeuwse Duitse rechtsgeleerde Friedrich Carl von Savigny en op negentiende-eeuwse<br />
taalopv<strong>at</strong>tingen. Als enkele decennia na Von Savigny Ferdinand de Saussure de<br />
mo<strong>der</strong>ne taalkunde inluidt, heeft de vaste woordbetekenis nog steeds een sterke positie.<br />
De Saussure on<strong>der</strong>scheidt signifiant (teken, uitingsvorm) en signifié, de bijbehorende<br />
betekenis. Samen vormen ze de langue, het abstracte, betekenisvaste systeem <strong>van</strong><br />
taaltekens. In de parole, het dagelijkse proces <strong>van</strong> talige communic<strong>at</strong>ie, raakt de signifié<br />
109 WRR 2002, p. 182.<br />
110 Gaakeer 2006.