van der hart.pdf - DSpace at Open Universiteit
van der hart.pdf - DSpace at Open Universiteit
van der hart.pdf - DSpace at Open Universiteit
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
juridiaans. De mogelijkheden en onmogelijkheden <strong>van</strong> de vaktaal <strong>van</strong> het recht 22<br />
rechtstaal. Of zoals de socioloog John Griffiths het zegt: juristen zijn net zo goed leden<br />
<strong>van</strong> de Ne<strong>der</strong>landse taalgemeenschap als boeren of huisvrouwen. 60 Wie een register<br />
aanspreekt volgt een p<strong>at</strong>roon <strong>van</strong> keuzen uit het rijke aanbod <strong>van</strong> de standaardtaal en<br />
markeert zo zijn pla<strong>at</strong>s in de sociale omgeving.<br />
De wetenschap die sociale taalvari<strong>at</strong>ie bestudeert, de sociolinguïstiek, is pas een<br />
kleine halve eeuw oud. Toen de toenmalige advoca<strong>at</strong> Mellinkoff in 1963 zijn kritische<br />
standaardwerk The language of the Law schreef, het begin <strong>van</strong> de Plain English-<br />
beweging in de VS, zag men de standaardtaal nog als een eenheid. Sociale vari<strong>at</strong>ies<br />
waren het gevolg <strong>van</strong> slordigheid of degener<strong>at</strong>ie of, waar dit duidelijk niet het geval was<br />
(zoals bij rechtstaal), <strong>van</strong> taalvorming buiten het domein <strong>van</strong> de standaardtaal. D<strong>at</strong> was<br />
ook Mellinkoffs insteek: de harde kern <strong>van</strong> de taal <strong>van</strong> het recht is geen Engels. 61<br />
Hoewel hij het kritisch bedoelde – rechtstaal zou juist wél zo veel mogelijk de<br />
standaardtaal moeten volgen – 62 sloeg hij zichzelf hiermee onbedoeld een wapen uit<br />
handen. Alleen wie lid is <strong>van</strong> de vereniging is gehouden aan het reglement. Als<br />
rechtstaal een apart domein vormt, kan zij haar eigen regels stellen. Met de wijsheid <strong>van</strong><br />
een halve eeuw sociolinguïstiek is de st<strong>at</strong>us aparte <strong>van</strong> vaktaalregisters onhoudbaar. Hoe<br />
was an<strong>der</strong>s te verklaren d<strong>at</strong> vaktaaljargon zich feilloos in het gramm<strong>at</strong>icale regime <strong>van</strong><br />
de standaardtaal voegt? W<strong>at</strong> blijft er <strong>van</strong> de standaardtaal over behalve een aantal breed<br />
genegeerde voorschriften, als elke spreker die er<strong>van</strong> afwijkt – en d<strong>at</strong> is vrijwel ie<strong>der</strong>een<br />
– zich daarmee afscheidt of diskwalificeert. Een taal zon<strong>der</strong> sprekers is een dode taal.<br />
Registers zijn met handen en voeten, <strong>hart</strong> en hoofd, gebonden aan de n<strong>at</strong>uurlijke taal die<br />
hun bestaan mogelijk maakt.<br />
D<strong>at</strong> geldt ook voor het ene kenmerk d<strong>at</strong> vaktalen zo veel herkenbaar<strong>der</strong> maakt dan<br />
de meeste an<strong>der</strong>e registers, de lexicale basis <strong>van</strong> technische termen en uitdrukkingen die<br />
buiten het vakgebied geen of een an<strong>der</strong>e betekenis hebben: het jargon. 63 Technisch<br />
jargon valt op en wordt door buitenstaan<strong>der</strong>s vaak als de kern <strong>van</strong> een vaktaal gezien.<br />
Daarnaast genereert de organis<strong>at</strong>ie <strong>van</strong> een vakgebied vaak een eigen institutionele<br />
terminologie. Al het rechtsjargon behoort tot het lexicon <strong>van</strong> het Ne<strong>der</strong>lands, net als het<br />
jargon <strong>van</strong> de bakker en de groentenman. Een groot verschil is echter d<strong>at</strong> rechtsjargon<br />
60 Griffiths 1984.<br />
61 Mellinkoff 1963, nr. 7, p. 10.<br />
62 Mellinkoff 1963, p. vii.<br />
63 Dit is de enge betekenis <strong>van</strong> ‘jargon’. El<strong>der</strong>s gebruikt men de term ook wel als synoniem voor vaktaal.