van der hart.pdf - DSpace at Open Universiteit
van der hart.pdf - DSpace at Open Universiteit
van der hart.pdf - DSpace at Open Universiteit
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
juridiaans. Het strijdtoneel rechtstaal 12<br />
<strong>van</strong> elke gangbare uitkomst de optimale reactie is. 25 D<strong>at</strong> de gebruikte taal blijk geeft <strong>van</strong><br />
autoriteit helpt daarbij. Men kan daarom moeilijk zeggen d<strong>at</strong> de ontvreemding <strong>van</strong> het<br />
probleem door juristen de burger per se benadeelt. Bovendien voelt deze vaak de<br />
behoefte om voor zijn probleem een officiële st<strong>at</strong>us te zoeken. D<strong>at</strong> is immers een<br />
erkenning, een bevestiging, zoals een medische diagnose persoonlijke klachten<br />
promoveert tot ziektebeeld.<br />
Toch is er op een an<strong>der</strong>e manier wel sprake <strong>van</strong> verlies door de ontvreemding. In<br />
het proces ga<strong>at</strong> betekenis verloren en komt er betekenis bij. 26 In die zin is het probleem<br />
zoals de juristen d<strong>at</strong> zien een an<strong>der</strong> dan het oorspronkelijke probleem <strong>van</strong> de burger.<br />
Oorzaken zijn het juridische begrippenka<strong>der</strong>, d<strong>at</strong> alleen bepaalde aspecten <strong>van</strong> de<br />
werkelijkheid opneemt en herrangschikt, en de rechtstaal met haar eigen systeem <strong>van</strong><br />
referenten en connot<strong>at</strong>ies. Ten minste ten dele refereert de juridische versie meer aan het<br />
recht zelf dan aan de situ<strong>at</strong>ie <strong>van</strong> de burger. Hoewel voortdurende interactie met de<br />
werkelijkheid een teken is <strong>van</strong> levend recht, vind ik het moeilijk om daar geen<br />
doelverschuiving in te zien. Het recht blijft immers allereerst een instrument. 27<br />
Uitsluiting en vervreemding gebeuren bijna ongemerkt. Ideologische oppositie<br />
tegen ontoegankelijkheid daarentegen trekt bewust de aandacht. Zij beroept zich vrijwel<br />
altijd op één stelling: burgers hebben een absoluut recht om op hen gerichte juridische<br />
teksten te begrijpen. Pleitbezorgers <strong>van</strong> deze stelling, waaron<strong>der</strong> ook juristen, schuwen<br />
grote woorden niet: geen volk mag on<strong>der</strong>worpen zijn aan wetten die het niet begrijpt;<br />
uit het wezen <strong>van</strong> de democr<strong>at</strong>ie volgt d<strong>at</strong> recht verstaanbaar moet zijn; ontoegankelijke<br />
rechtstaal is een ‘geschonden sociaal recht’; begrijpelijkheid sta<strong>at</strong> op één lijn met<br />
rechtszekerheid. 28 De rechtssocioloog Bruinsma trekt zelfs de onzalige parallel tussen<br />
rechtspraak en een bedrijf met klanten. 29 Pas je taal aan, want de klant is koning.<br />
Daarmee doet hij zowel overheid als burgers te kort. Op dit la<strong>at</strong>ste voorbeeld na zijn het<br />
symp<strong>at</strong>hieke standpunten, maar tamelijk ongrijpbaar. W<strong>at</strong> is ‘begrijpelijk’? Wie zijn in<br />
dit verband ‘het volk’? Totaal begrip door ie<strong>der</strong>een is een illusie, bev<strong>at</strong>tingsvermogen is<br />
25 N. Luhmann, Legitim<strong>at</strong>ion durch Verfahren, Frankfurt am Main: Suhrkamp Verlag 1983, p. 37-38 en<br />
114-118.<br />
26 Dreissen 2007, p. 178. Vergelijk het Italiaanse gezegde ‘traduttore, traditore’, [een] vertaler [is een]<br />
verra<strong>der</strong>.<br />
27 Goal displacement (doelverschuiving): het instrument wordt zelfstandige eindwaarde, het middel wordt<br />
doel, Merton 1957.<br />
28 Achtereenvolgens Klein 2001 (psycholinguïst); Wesel 2004 (rechtshistoricus); Van Ginneken 1928, p.<br />
25 (taalkundige); Schen<strong>der</strong>a 2004 (kennistheoreticus).<br />
29 Bruinsma 2000.