Geuzepenningen, napjes en kalebasjes
Geuzepenningen, napjes en kalebasjes
Geuzepenningen, napjes en kalebasjes
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Not<strong>en</strong><br />
1. S. Wigersma Hzn., 'De Draagteek<strong>en</strong>s van<br />
het jaar 1566', De Vrije Fries, 20 (1902-1906)<br />
280-282.<br />
2. Wigersma, 'De draagteek<strong>en</strong>s', 261 -309;<br />
E.M. Braekman, Les médailles des Gueux<br />
et leurs résurg<strong>en</strong>ces modernes (Brussel,<br />
1972); J.D.A. Thomson, 'The Beggars'<br />
Badges and the Dutch Revolt', Numismatic<br />
Chronicle, 7th Series 12 (1972) 289-294.<br />
3. De halve man<strong>en</strong>, die volg<strong>en</strong>s de overlevering<br />
door de watergeuz<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> gedrag<strong>en</strong>,<br />
maar waarschijnlijk ook al eerder bij<br />
hageprek<strong>en</strong>, kunn<strong>en</strong> als type wel als<br />
auth<strong>en</strong>tiek word<strong>en</strong> aangemerkt. Zie M. de<br />
Man, 'De oorsprong der zilver<strong>en</strong> Man<strong>en</strong>',<br />
Tijdschrift voor Munt- <strong>en</strong> P<strong>en</strong>ningkunde, 5<br />
(1897) 22-25. Ook hier is het echter moeilijk<br />
uit te mak<strong>en</strong> welke uit de tijd van de geuz<strong>en</strong><br />
dater<strong>en</strong>, <strong>en</strong> welke later zijn gemaakt.<br />
4. E. Poullet et C. Piot, Correspondance du<br />
Cardinal de Gramelle (1565-1586) (Brussel,<br />
1877-97) 307, 335, 523. Gedeelt<strong>en</strong> daaruit<br />
die op Jonghelinck betrekking hebb<strong>en</strong> zijn<br />
gepubliceerd door V. Tourneur in de Revue<br />
belge de numismatique, 79 (1927) 79-93.<br />
Over de geuz<strong>en</strong>p<strong>en</strong>ning zie p. 86, aangevuld<br />
door Wigersma, 'De draagteek<strong>en</strong>s',<br />
83, <strong>en</strong> Braekman, Les médailles, 14.<br />
5. R. Fritz, Die Geus<strong>en</strong>schüssel des Graf<strong>en</strong><br />
van Hoorn, Oud Holland, 79 (1964) 175-8.<br />
6. P. Bor, Oorsprongk, begin <strong>en</strong>de a<strong>en</strong>vang<br />
der Nederlantscher oorlog<strong>en</strong>, beroert<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong>de Borgerlijcke one<strong>en</strong>icheyd<strong>en</strong>, I (1 e<br />
editie; Utrecht, 1595) fol. 37v.<br />
7. E. van Meter<strong>en</strong>, Belgische ofte Nederlantsche<br />
historie van ons<strong>en</strong> tyd<strong>en</strong> (1 e editie;<br />
Delft, 1599) fol 26v.<br />
8. Gepubliceerd in de Dietsche Warande, 7<br />
(1866) 519-550. Deze verwijzing dank ik<br />
aan de HeerA. Pol.<br />
9. De Kroniek van Godevaert van Haecht over<br />
de troebel<strong>en</strong> van 1565 tot 1574 te Antwerp<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> elders, Rob. van Roosbroeck ed., I,<br />
(Antwerp<strong>en</strong>, 1929)48-9.<br />
10. Felix Rachfahl, Wilhelm von Orani<strong>en</strong> und<br />
der niederländische Aufstand, II (Halle a.S.,<br />
1908) 600, heeft, waarschijnlijk in onuitgegev<strong>en</strong><br />
correspond<strong>en</strong>tie, vermeld gevond<strong>en</strong>,<br />
dat de goud<strong>en</strong> p<strong>en</strong>ning<strong>en</strong> 5 dukat<strong>en</strong><br />
kostt<strong>en</strong>, vier dukat<strong>en</strong> voor het goud <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
voor het arbeidsloon.<br />
11. Eerste bek<strong>en</strong>de editie 1581, maar al in 1574<br />
geeft Godevaert van Haecht e<strong>en</strong> tek<strong>en</strong>ingetje<br />
van het plaatje op het titelblad.<br />
12. S. Gro<strong>en</strong>veld e.a., De kogel door de kerk?<br />
(Zutph<strong>en</strong>, 1979) 72. Volg<strong>en</strong>s mevr. Tiethof-<br />
Spliethof <strong>en</strong> de heer L.J. van der Klooster,<br />
die hierover onlangs voor onze ver<strong>en</strong>iging<br />
e<strong>en</strong> lezing hield<strong>en</strong>, betreft het hier ge<strong>en</strong><br />
portret van H<strong>en</strong>drik van Brederode, maar<br />
van Lodewijk van Nassau (toevoeging<br />
redactie).<br />
13. Cat. K.P.K. 209. Ook dit type is voor het<br />
eerst in Ouda<strong>en</strong>'s Franse editie van Bizot<br />
van 1688 gepubliceerd. Het is niet bek<strong>en</strong>d<br />
aan welk voorbeeld de voorstelling met de<br />
geuz<strong>en</strong> ontle<strong>en</strong>d is.<br />
14. Handschrift<strong>en</strong>verzameling van de Derde<br />
Afdeling van hetA.R.A. no.. 1672. Aan de<br />
Heer J. Fox b<strong>en</strong> ik dank verschuldigd voor<br />
de toez<strong>en</strong>ding van deze foto.<br />
15. Beukei van Zant<strong>en</strong>, Chronologia numismatica,<br />
1657,18e eeuwse geschrev<strong>en</strong> kopie<br />
van dit ongepubliceerde handschrift in het<br />
K.P.K.; J.J. Luckius, Sylloge Numismatum<br />
Elegantiorum (Straatsburg, 1620), de<br />
eerste publicatie over Nederlandse p<strong>en</strong>ning<strong>en</strong>,<br />
heeft op p. 221 e<strong>en</strong> zeer onnauwkeurige<br />
gravure van e<strong>en</strong> geuz<strong>en</strong>p<strong>en</strong>ning van<br />
het bedelzaktype, met het portret van<br />
Philips II naar rechts. Ook bij Bizot is de<br />
buste naar rechts gekeerd. Hiernaar zijn<br />
waarschijnlijk de p<strong>en</strong>ning<strong>en</strong> gemaakt,<br />
afgebeeld bij Wigersma op PI. II, nrs. 1 -3.<br />
De "ve<strong>en</strong>mol" van Vian<strong>en</strong> blijkt<br />
e<strong>en</strong> bronz<strong>en</strong> langoest<br />
Enkele jar<strong>en</strong> geled<strong>en</strong> versche<strong>en</strong> in e<strong>en</strong><br />
aflevering van In het land van Brederode<br />
(jaargang 7 (1982) 30-31) e<strong>en</strong> artikeltje<br />
getiteld 'De mysterieuze "ve<strong>en</strong>mol" van<br />
Vian<strong>en</strong>'. Het betrof e<strong>en</strong> bronz<strong>en</strong> beeldje<br />
van e<strong>en</strong> dier dat door de heer Frans Baars<br />
tijd<strong>en</strong>s het aardappelrooi<strong>en</strong> in de herfst<br />
van 1965 gevond<strong>en</strong> werd in e<strong>en</strong> akker te<br />
Vian<strong>en</strong>. Van het beeldje dat e<strong>en</strong> totale<br />
l<strong>en</strong>gte had van 22 cm werd e<strong>en</strong> fraaie<br />
afbeelding bij het artikeltje afgedrukt<br />
(afb. 1).<br />
Informatie die to<strong>en</strong> bij diverse instanties<br />
ingewonn<strong>en</strong> werd gaf aan dat het<br />
'waarschijnlijk e<strong>en</strong> ve<strong>en</strong>mol van hoogwaardig<br />
brons, dater<strong>en</strong>de uit de 13e eeuw'<br />
zou zijn. Tev<strong>en</strong>s werd vermeld dat de<br />
to<strong>en</strong>malige provinciaal-archeoloog,<br />
H. Sarfatij, twijfelde aan de determinatie<br />
van het dier als ve<strong>en</strong>mol. Het artikel<br />
besloot met e<strong>en</strong> verzoek om nadere<br />
inlichting<strong>en</strong> over de id<strong>en</strong>titeit van het dier<br />
<strong>en</strong> de betek<strong>en</strong>is van het voorwerp. Tot nu