Full text - Igitur - Universiteit Utrecht
Full text - Igitur - Universiteit Utrecht
Full text - Igitur - Universiteit Utrecht
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
laten inspireren door Shakespeare, een manier van theater maken die toen<br />
gloednieuw was. Maar Vondel was ook een groot aanhanger van klassiek; alles<br />
wat gewoon was bracht hij terug tot klassiek. Gysbreght van Aemstel zoals Vondel<br />
hem bedoelde, was helemaal in retorica. Als ik met de teletijdmachine naar<br />
Vondels tijd zou worden teruggeflitst, zou ik het waarschijnlijk een doodsaaie<br />
voorstelling vinden. Een manier van spreken zoals dominees doen. Daar kwam<br />
nog bij dat Vondel bezig was katholiek te worden en in Gysbreght van Aemstel een<br />
prachtige aanleiding vond voor lange monologen van nonnen en priesters, die met<br />
het eigenlijke verhaal weinig te maken hebben.’<br />
In een interview met NRC zegt Swarte:<br />
Vondels stuk is door de eeuwen heen onnodig beladen geworden. Het is vanaf<br />
Verkade fout gegaan: er is toen te veel met het hoofd bedacht waar het stuk over<br />
gaat. Sinds de jaren twintig en dertig is Gysbreght van Aemstel bovendien door de<br />
katholieken gebruikt om zich te keren tegen het communisme en het socialisme,<br />
waardoor het nog zwaarder werd. Daarna is het stuk beïnvloed door de ideeën van<br />
Stanislavski. Toen ik begon, heb ik erover gedacht iedere scène op een andere<br />
manier te spelen, van Vondel tot nu, zodat alle opeenvolgende stijlen aan bod<br />
zouden komen; maar dat werd niks. 348<br />
7.4 Hoe krijgt actualisering vorm?<br />
7.4.1 Inleiding: Gysbreght met voetnoten een reconstructie<br />
Over de reconstructie van Vondels Gysbreght van Aemstel laat Swarte zich in meerdere<br />
interviews uit:<br />
Naar mijn oordeel is Vondels Gysbreght van Aemstel in de laatste halve eeuw te<br />
zwaar belast met de opvatting dat het een treurspel is. En in een treurspel zou er<br />
niets te lachen zijn. Maar Vondel was veel te veel een echte theaterman voor zulke<br />
starre ideeën. Als je zijn tekst goed leest, zie je dat die interpretatie ook niet klopt.<br />
De scène met de portier bijvoorbeeld is in feite heel komisch. Dat mag je op het<br />
toneel dan ook wel laten merken. 349<br />
Mijn uitgangspunt was een vrolijke voorstelling te maken. Ik wil laten zien dat<br />
een moralistisch stuk ook speels en humoristisch kan zijn. Dat wordt nog wel eens<br />
vergeten als men Gysbreght van Aemstel opvoert. 350<br />
Mijn bedoeling is een reconstructie 351 en 352 te brengen van Gysbreght van<br />
Aemstel en de tijd waarin hij is ontstaan.<br />
De titel is dan ook Gysbreght van Aemstel met voetnoten. Er is zoveel materiaal<br />
dat ik eigenlijk liever wil vertellen dan Gysbreght van Aemstel zelf. Met een soort<br />
‘uitleg-voorstelling’ moet je heel voorzichtig zijn. Het gaat mij om het laten zien<br />
van de con<strong>text</strong>. Er mag ook wel een beetje gehakt worden in de tekst. De<br />
voorstelling moet niet langer dan anderhalf uur duren. De stukken bleken bij het<br />
voorlezen door de acteurs echt heel mooi te zijn. De dichtkunst van Vondel, daar<br />
blijft het natuurlijk toch om gaan. 353<br />
348 Gijsbreght van Aemstel. Hellmann. N., NRC 31 december 1990<br />
349 Regisseur Swarte maakt gewoon kinderlijk lol. Oomens. L., Algemeen Dagblad 31 december 1990<br />
350 Gijsbreght van Aemstel. Hellmann. N., NRC 31 december 1990<br />
351 De kunstredactie noemt het alleen een relativerende reconstructie. Zij expliciteert dit niet. Oude gebaren en houdingen keren<br />
terug. ‘Klassieke’ Gysbreght werkt op de lachspieren. De kunstredactie. Gooi en Eemlander 2 januari 1991<br />
352 Volgens Hellmann: Een relativerende reconstructie. Hij heeft zich geconcentreerd op een aantal facetten uit het stuk.<br />
Gijsbreght van Aemstel. Hellmann. N.,NRC 31 december 1990<br />
353 Gysbreght van Aemstel met voetnoten. Branbergen. A., Het Parool 25 augustus 1990