Full text - Igitur - Universiteit Utrecht
Full text - Igitur - Universiteit Utrecht
Full text - Igitur - Universiteit Utrecht
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
De handeling rond het beleg en de inname van Amsterdam werd voorgesteld als een<br />
oorlogsdocumentaire met realistische puinhopen, oorlogsslachtoffers, exploderende<br />
granaten en veel ooggetuigenverslagen van brandstichting, moordpartijen en<br />
verkrachtingen. Enthousiast is hij niet want dat alles is zeker actueel en herkenbaar<br />
genoeg, maar spoort heel vaak niet met Vondels teksten en zeker nergens met de<br />
geest van zijn drama. Het stuk gaat immers over de strijd tussen godvrezende<br />
strijders en goddeloze boeven. De laatsten kunnen hier op aarde soms schijnbaar<br />
triomferen, maar de echte helden die zich buigen onder godswil zullen uiteindelijk<br />
beloond worden: Amsterdam zal heerlijk uit zijn as herrijzen. 299<br />
De Haan noemde het uiteindelijke resultaat een voorstelling die diverse tijdsspannen en<br />
opvattingen als bundel meeneemt, met het accent op hoe bloedige veldslagen zoals ze er<br />
ongeveer echt uitgezien moeten hebben. De Haan licht dit toe:<br />
Enerzijds verschijnt op het achtertoneel, terwijl Gijsbrecht in eervol wanhoop zijn<br />
stad verdedigt, een monumentale Gijsbrecht uit de zeventiende eeuw: de metafoor<br />
die hij door de eeuwen heen is geworden. Anderzijds wordt de periode aangestipt,<br />
waarin het theater iedere vorm van dichterlijkheid ontkende en men in spijkerboek<br />
of met bandrecorder dergelijke tragedies letterlijk plat speelde. Het procedé van<br />
wisselingen tussen voor- en achtertoneel, dat terugkeert bij diverse personages,<br />
vormt een schitterende overgang van de scènes. 300<br />
6.4.2 Actualisering 2 De visie op de rol van Gijsbrecht en Badeloch<br />
Freriks zag Gijsbrecht van Aemstel verbeeld als een conflict dat zich uiteindelijk afspeelt<br />
tussen Gijsbrecht en Badeloch en minder als een treurspel over de ondergang van de stad<br />
Amsterdam. 301<br />
Volgens De Haan stond de verheven Gijsbrecht en zijn menselijke tegenpool nu samen in<br />
één productie. Ook De Haan zag het conflict tussen Gijsbrecht en Badeloch als een gevecht<br />
tussen liefde en plicht, tussen vrouwelijke en mannelijke krachten. Maar uiteindelijk draaide<br />
de voorstelling om Gijsbrecht die niet weet waar hij voor moet strijden; en daarin lag zijn<br />
verlies. 302<br />
Arian zag in Badeloch een Medea, die voor een man wel haar beide kinderen wil geven. 303<br />
Verbeeten was het daar niet mee eens. Volgens hem stond tegenover Gijsbrecht een<br />
zelfbewuste Badeloch die niets liet blijken van angst voor plundering en verkrachting en<br />
toonde zich alles behalve onderworpen aan heer en gemaal. 304<br />
6.4.3 Actualisering 3 Het decor<br />
In de paragraaf Het eigen engagement kwam al naar voren dat volgens recensenten in de<br />
productie van Croiset een debat aangegaan wordt met de traditie. Het debat vindt vooral<br />
plaats tussen de scènes op het voor- en achtertoneel.<br />
Zeilstra vond het achtertoneel met zijn vrome plaatjes contrasteren met het voortoneel waar<br />
een rauw stelletje ongeregeld, een groepje guerrillastrijders, wordt verbeeld. 305 De Haan<br />
beschreef het voortoneel als het aardse verhaal, met een harde, felle en stevige Gijsbrecht.<br />
299<br />
Uitzonderlijk spannende Gijsbrecht. Bergh. H. van den., Het Parool 27 december 1988<br />
300<br />
Traditie ‘Gijsbrecht’ hervat en doorbroken. Haan. R. de., De Haagse Courant 24 december 1988<br />
301<br />
Haagse Gijsbrecht: oorlog in een nachtelijk veenmoeras. Freriks. K., NRC 27 december 1988<br />
302<br />
Traditie ‘Gijsbrecht’ hervat en doorbroken. Haan. R. de., De Haagse Courant 24 december 1988<br />
303<br />
Gijsbrecht in ballingschap. Arian. M., De Groene Amsterdammer 11 januari 1989<br />
304<br />
Kerstpremière bij Het Nationale Toneel in Den Haag. Tweeslachtige voorstelling van Gijsbrecht.. Verbeeten. T., De<br />
Gelderlander 27 december 1988<br />
305<br />
‘Gijsbrecht’ bij Het Nationale Toneel. Een Haagse Amsterdammer. Zeilstra. W., Het Leidsch Dagblad 27 december 1988