Full text - Igitur - Universiteit Utrecht
Full text - Igitur - Universiteit Utrecht
Full text - Igitur - Universiteit Utrecht
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Ten eerste wordt in recensies, interviews en persberichten aan Gysbreght van Aemstel in<br />
verschillende bewoordingen een zelfde status en functie toegedicht. Zoals Porteman en<br />
Smits-Veldt het bondig hebben samengevat: Gysbreght van Aemstel is ‘ons nationaal<br />
bezit.’ 128 In koppen van recensies, uitspraken in interviews met regisseurs en tekstbewerkers<br />
en in persberichten wordt naar dit nationaal bezit verwezen. 129 Gysbreght van Aemstel wordt<br />
een belangrijk stuk Nederlands cultuurgoed genoemd, Gysbreght is het beroemdste<br />
toneelstuk en onze ‘enige nationale traditie.’ 130<br />
Ten tweede blijken veel recensenten het ook eens te zijn over de rol van Vondel. Hij wordt<br />
in zijn eentje verantwoordelijk geacht voor het ontstaan van een Nederlandse toneeltraditie,<br />
terwijl Smits-Veldt schrijft: ‘De eigenlijke grondlegger van het genre der ‘klassieke tragedie’<br />
in onze literatuur is Hooft geweest, met name door zijn Geeraerdt van Velsen (1613) en zijn<br />
Baeto (1617).’ 131<br />
Ten derde wordt Vondel in de toneeltraditie vaak vergeleken met Shakespeare, Molière,<br />
Tsjechov en Goethe. Vondels Gysbreght van Aemstel is Shakespeares Hamlet - Gysbreght<br />
krijgt dan de naam ‘de Hamlet van de Lage Landen’- in recensies. In Huizinga’s recensie<br />
wordt in de titel een directe vergelijking gemaakt tussen de twee stukken. In zijn recensie<br />
Gysbrecht van Aemstel. Wordt het nog wat met de Hamlet van de Lage Landen? geeft hij een<br />
negatief antwoord op zijn vraag, omdat Gysbreght van Vondel vooral een prater is, die<br />
commentaar geeft op het relaas van anderen, maar geen doener is. 132<br />
Niet alleen recensenten vergelijken Vondel met Shakespeare, ook de regisseurs Croiset en<br />
Gietelink vergelijken de twee met elkaar. Volgens Croiset ‘blijft het idioot dat we in<br />
Nederland niets doen met ons eigen cultuurbezit, terwijl zelfs de slechtste verzen van<br />
Shakespeare driftig vertaald worden.’ 133 Gietelink voegt zich met zijn interpretatie bij de<br />
hedendaagse theatermakers die menen dat Vondel nog wel degelijk ‘actueel’ is, zoals<br />
Shakespeare actueel blijft ‘mits men zijn werk naar deze tijd ‘vertaalt’ en niet behandelt als<br />
een museumstuk.’ 134<br />
In het spelen van Vondels of Shakespeares teksten zit voor Johan Schmitz , in de jaren<br />
vijftig en zestig dé Gysbreght-vertolker en in de productie van Het Publiekstheater in 1975 in<br />
de (inval-)rol van de Bode, veel verschil. In een interview met Guus Rekers spreekt Johan<br />
Schmitz daarover. In zijn vergelijking komt hij dicht bij Huizinga’s constatering waarom<br />
Gysbreght geen Hamlet is. Volgens Schmitz geeft Vondel tekst en moeten de acteurs deze<br />
tekst voelbaar maken, terwijl Shakespeare het een acteur veel gemakkelijker maakt.<br />
‘Shakespeare geeft alles, je speelt het bij wijze van spreken zo.’ 135<br />
De regisseur Rietveld en de acteur De Man van de buiten dit onderzoek vallende productie<br />
van De Warme Winkel zeggen in een interview met Het Parool dat Vondel ‘onze’<br />
Shakespeare is, maar ook dat zij in hun schooltijd weinig over Vondel hebben geleerd.<br />
Rietveld snapt niet waarom Gysbreght van Aemstel zo’n stoffig imago heeft. Dat is volgens<br />
128 Porteman. K., en M. B. Smits-Veldt. Een nieuw vaderland voor de muzen. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1560-<br />
1700. Amsterdam: 2008. p. 380-382<br />
129 In bijlage 3 heb ik een volledig overzicht van de verwijzingen opgenomen.<br />
130 ‘Gysbreght van Aemstel’ Willekeurig samengesteld jongensboek. Ruijter. De E., De Telegraaf 4 januari 1991<br />
131 Van Pascha tot Noah. Deel 3: Koning David-spelen - Noah. Smit. W.A.P., W.E.J. Tjeenk Willink, Zwolle 1962 p. 591. Op:<br />
http://www.dbnl.org/tekst/smit021vanp03_01/smit021vanp03_01_0015.php<br />
132 Gysbrecht van Aemstel. Wordt het nog wat met de Hamlet van de Lage Landen? Huizing, H., Nieuwsblad van het Noorden<br />
23 december 1988<br />
133 Hans Croiset en de ‘Gijsbrecht van Aemstel’:‘Een gevecht voor en tegen de traditie.’ Haan. R. de., De Haagse Courant 24<br />
december 1988<br />
134 Vondels ‘Gijsbreght’ is van alle tijden. Nomade brengt toneelklassieker als politiek treurspel en spektakelstuk. Boer. De N.,<br />
Noordhollands Dagblad 12 juni 2003<br />
135 Programmaboekje Het Nationale Toneel. 1988. p. 5