Radio 4 presenteert... Radio Kamer Filharmonie - Tros
Radio 4 presenteert... Radio Kamer Filharmonie - Tros
Radio 4 presenteert... Radio Kamer Filharmonie - Tros
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
6<br />
van. Maar vanaf zijn aankomst tot<br />
diep in mei zouden de Londenaars<br />
weer bijna wekelijks getuige zijn van<br />
een concert in Haydns aanwezigheid.<br />
Haydn had zich met zijn charme en<br />
speelsheid geliefd gemaakt bij de Engelsen,<br />
en vooral het verrassingseffect<br />
in de Symfonie met de Paukenslag (‘Surprise’)<br />
maakte hem tot de meest geliefde<br />
buitenlandse componist na<br />
Händel (en vóór Mendelssohn, die de<br />
Engelsen ook enthousiast onthaalden).<br />
Die paukenslag, waarmee Haydn het<br />
eerst door hem met een landerig<br />
melodietje ingesukkelde publiek<br />
wakker schudde, werd van lieverlee<br />
het symbool van een nieuw fenomeen:<br />
humor in de muziek, en wel met louter<br />
muzikale middelen, zonder tussenkomst<br />
van een tekst.<br />
In Symfonie nr. 101, die op 4 maart 1794<br />
in première ging, bediende Haydn<br />
het publiek op zijn wenken. Ook nu<br />
weer speelde hij zijn troef uit in het<br />
tweede deel. Fagot en strijkers produceren<br />
een enerverend getik-tak als van<br />
een pendule. Haydn omzoomde die<br />
eenvoudige begeleiding – telkens met<br />
een saaie toonladderfi guur besloten<br />
– met de meest fantastische blazerssoli:<br />
de bijnaam ‘De Klok’ was geboren.<br />
Ook in de andere delen manifesteert<br />
Haydn zijn symfonisch kunnen, speels<br />
gelardeerd met onverwachte dissonanten<br />
en instrumentaties. Het Menuet<br />
is van buitensporige lengte, en in het<br />
middendeel (Trio) ervan permitteert<br />
Haydn zich het grapje de solo-fl uit<br />
eerst met de verkeerde harmonieën<br />
te ondersteunen. De aanvang van de<br />
symfonie is – heel anders dan bij<br />
Pleyel – niet opwindend en theatraal,<br />
maar langzaam en mysterieus als de<br />
Londense ‘fog’ – een voor Haydn<br />
waarschijnlijk nieuw verschijnsel. In<br />
het afsluitende Vivace – een sonaterondovorm<br />
– lijkt Haydn woorden van<br />
Carl Philipp Emanuel Bach te willen<br />
logenstraffen. Die merkte ooit wat<br />
zuur op dat de beheersing van het<br />
contrapunt geheel verdwenen was:<br />
“Ik geloof, zoals veel intelligente<br />
mensen, dat de huidige zucht naar het<br />
komische hier meer dan iets anders<br />
debet aan is.” In plaats van een ordentelijke<br />
reprise van het rondo-thema<br />
verrast Haydn zijn luisteraars op een<br />
kwart van het eind met een wervelend<br />
fugato op de noten van het rondothema:<br />
een originele inval, helemaal<br />
uitgevoerd volgens de aloude regels<br />
van het contrapunt.<br />
Kees Arntzen<br />
Joseph Haydn