Publiek leiderschap en de burgemeester - Erasmus Thesis Site ...
Publiek leiderschap en de burgemeester - Erasmus Thesis Site ...
Publiek leiderschap en de burgemeester - Erasmus Thesis Site ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Hiermee rak<strong>en</strong> we <strong>de</strong> kern van <strong>de</strong> valkuil van <strong>de</strong> behoefte aan e<strong>en</strong> expressieve lei<strong>de</strong>r <strong>en</strong> sterke<br />
communicator. De <strong>burgemeester</strong> als publieke lei<strong>de</strong>r zal, ondanks al zijn vaardighed<strong>en</strong> op communicatief<br />
vlak <strong>en</strong> ondanks al zijn expressieve vorm<strong>en</strong> waarmee hij uiting geeft aan zijn <strong>lei<strong>de</strong>rschap</strong>, nog steeds zijn<br />
(juridische) verantwoor<strong>de</strong>lijkhed<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> nem<strong>en</strong>, al zijn opgeleg<strong>de</strong> tak<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> uitvoer<strong>en</strong>,<br />
beleidsmatige strategische keuz<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>, knop<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> doorhakk<strong>en</strong> (zie <strong>de</strong> vijf<strong>de</strong> functie van<br />
<strong>lei<strong>de</strong>rschap</strong>) <strong>en</strong> zijn afsprak<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> nakom<strong>en</strong>. Met an<strong>de</strong>re woord<strong>en</strong>, <strong>de</strong> <strong>burgemeester</strong> moet niet alle<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> ‘mooi verhaal’ kunn<strong>en</strong> houd<strong>en</strong> <strong>en</strong> ‘stur<strong>en</strong> met aansprek<strong>en</strong><strong>de</strong> beeld<strong>en</strong>’, maar <strong>de</strong> <strong>burgemeester</strong> moet ook<br />
inhou<strong>de</strong>lijk e<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> lei<strong>de</strong>r blijk<strong>en</strong> te zijn.<br />
E<strong>en</strong> spanningsveld waarin <strong>de</strong> <strong>burgemeester</strong> als publieke lei<strong>de</strong>r zich bevindt, is het vind<strong>en</strong> is van e<strong>en</strong><br />
aanvaardbare balans tuss<strong>en</strong> vorm <strong>en</strong> inhoud <strong>en</strong> éénvoud <strong>en</strong> nuance. De <strong>burgemeester</strong> di<strong>en</strong>t als publieke<br />
lei<strong>de</strong>r zowel e<strong>en</strong> expressieve lei<strong>de</strong>r te zijn <strong>en</strong> e<strong>en</strong> sterke communicator, alsme<strong>de</strong> e<strong>en</strong> lei<strong>de</strong>r die inhou<strong>de</strong>lijk<br />
<strong>de</strong> juiste keuze maakt. Lei<strong>de</strong>rschap stopt niet bij het creër<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> juiste beeldvorming.<br />
Machiavellisme<br />
Het is <strong>de</strong> vraag in hoeverre <strong>de</strong> balans tuss<strong>en</strong> expressie <strong>en</strong> beleidsinhoud, of het normatieve uitgangspunt<br />
dat <strong>lei<strong>de</strong>rschap</strong> meer is dan beeldvorming, op gespann<strong>en</strong> voet staat met het principe dat het voor e<strong>en</strong><br />
lei<strong>de</strong>r beter is ‘schijn<strong>en</strong> te zijn’ dan daadwerkelijk te ‘zijn’. Dit principe wordt ook wel als Machiavellisme<br />
geduid. Deze interpretatie van dit principe berust met name op <strong>de</strong> antwoord<strong>en</strong> die Machiavelli geeft als hij<br />
in gaat op <strong>de</strong> vraag of e<strong>en</strong> heerser zijn woord moet houd<strong>en</strong>:<br />
‘Hoe prijz<strong>en</strong>swaardig het is als e<strong>en</strong> machtig man zijn woord houdt <strong>en</strong> rechtschap<strong>en</strong> e<strong>en</strong> eerlijk leeft,<br />
begrijpt ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong>. Toch leert <strong>de</strong> ervaring dat in onze dag<strong>en</strong> juist die machthebbers die zich aan hun woord<br />
weinig geleg<strong>en</strong> liet<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong>, grote ding<strong>en</strong> tot stand hebb<strong>en</strong> gebracht <strong>en</strong> op sluwe wijze <strong>de</strong> geest van <strong>de</strong><br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> wet<strong>en</strong> te bespel<strong>en</strong>. En t<strong>en</strong> slotte zijn ze zelfs h<strong>en</strong> die zich op eerlijkheid baseerd<strong>en</strong>, <strong>de</strong><br />
baas geword<strong>en</strong>. […] E<strong>en</strong> verstandige heerser kan noch mag zijn woord houd<strong>en</strong> wanneer dit hem scha<strong>de</strong><br />
berokk<strong>en</strong>t <strong>en</strong> wanneer <strong>de</strong> red<strong>en</strong><strong>en</strong> die hem tot zijn belofte gebracht hebb<strong>en</strong>, zijn weggevall<strong>en</strong>. Als <strong>de</strong><br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> allemaal goed war<strong>en</strong>, zou dit advies niet juist zijn. Maar omdat ze slecht zijn <strong>en</strong> ze ook t<strong>en</strong><br />
opzichte van jou hun woord niet zull<strong>en</strong> houd<strong>en</strong>, hoef jij dit ev<strong>en</strong>min teg<strong>en</strong>over h<strong>en</strong> te do<strong>en</strong>. (Machiavelli,<br />
1997: 124-125)<br />
Vanuit <strong>de</strong>ze achtergrond maakt Machiavelli vervolg<strong>en</strong>s zijn opmerking<strong>en</strong> over ‘schijn<strong>en</strong> te zijn’: ‘Wanneer<br />
m<strong>en</strong> hem ziet <strong>en</strong> hoort, moet hij één <strong>en</strong> al barmhartigheid, betrouwbaarheid, oprechtheid <strong>en</strong><br />
godsdi<strong>en</strong>stigheid schijn<strong>en</strong>. De m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> oor<strong>de</strong>l<strong>en</strong> gewoonlijk meer naar wat ze met hun og<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> dan wat<br />
ze met <strong>de</strong> hand<strong>en</strong> voel<strong>en</strong>. Ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> ziet wat je schijnt, weinig<strong>en</strong> voel<strong>en</strong> wat je b<strong>en</strong>t. […] Voor e<strong>en</strong> heerser<br />
nu is het niet noodzakelijk dat hij alle bov<strong>en</strong>g<strong>en</strong>oem<strong>de</strong> eig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> bezit, maar wel moet hij <strong>de</strong> indruk<br />
wekk<strong>en</strong> dat hij ze bezit. Ik durf zelfs te bewer<strong>en</strong> dat <strong>de</strong>ze eig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>, wanneer je ze bezit <strong>en</strong> altijd in <strong>de</strong><br />
praktijk br<strong>en</strong>gt scha<strong>de</strong>lijk zijn, terwijl ze, wanneer je ze schijnt te bezitt<strong>en</strong>, nuttig zijn.’ (Machiavelli, 1997:<br />
125).<br />
Machiavelli’s boek Il Principe, waaruit bov<strong>en</strong>staan<strong>de</strong> theses afkomstig zijn, behoort tot één van <strong>de</strong> meest<br />
gelez<strong>en</strong> werk<strong>en</strong> uit <strong>de</strong> klassieke politieke filosofie <strong>en</strong> vele uite<strong>en</strong>lop<strong>en</strong><strong>de</strong> lei<strong>de</strong>rs uit het publieke domein<br />
hebb<strong>en</strong> zijn i<strong>de</strong>eën bestu<strong>de</strong>erd of toegepast (Van Doorn, 1997). An<strong>de</strong>r<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> het werk van Machiavelli<br />
verguisd, als immoreel bevond<strong>en</strong>, of als irrelevant bestempeld omdat Machiavelli spreekt over e<strong>en</strong><br />
alle<strong>en</strong>heerser. Kunn<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>staan<strong>de</strong> thes<strong>en</strong> zon<strong>de</strong>r meer als leidraad di<strong>en</strong><strong>en</strong> voor <strong>de</strong> huidige publieke<br />
lei<strong>de</strong>r? Biedt Machiavelli ons wel of ge<strong>en</strong> bruikbare inzicht<strong>en</strong> in <strong>de</strong> (schijnbare) teg<strong>en</strong>stelling tuss<strong>en</strong><br />
expressie <strong>en</strong> beleidsinhoud? Om in te gaan op <strong>de</strong>ze vrag<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> eerst <strong>en</strong>kele algem<strong>en</strong>e opmerking<strong>en</strong><br />
over het werk van Machiavelli gemaakt te word<strong>en</strong>.<br />
De belangrijkste boek<strong>en</strong> van <strong>de</strong> Flor<strong>en</strong>tijnse bestuur<strong>de</strong>r Machiavelli zijn Il Principe <strong>en</strong> Discorsi, bei<strong>de</strong><br />
geschrev<strong>en</strong> in 1513. Il Principe, wat vertaald kan word<strong>en</strong> met ‘<strong>de</strong> heerser’, is verreweg het meest gelez<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> toegepaste werk van Machiavelli. Hoewel dit werk uitsluit<strong>en</strong>d han<strong>de</strong>lt over het <strong>lei<strong>de</strong>rschap</strong> van <strong>de</strong><br />
alle<strong>en</strong>heerser, kan niet zon<strong>de</strong>r meer word<strong>en</strong> gesteld dat Machiavelli <strong>de</strong>ze vorm van heerschappij prefereert<br />
bov<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re vorm<strong>en</strong> van bestuur. De Amerikaanse politiek theoretische <strong>en</strong>cyclopedist Sabine zegt<br />
hierover:<br />
‘The Prince [De heeser, vert.] <strong>de</strong>als with monarchies or absolute governm<strong>en</strong>ts, and the discourses mainly<br />
with the expansion of the Roman Republic. […] The treatm<strong>en</strong>t of governm<strong>en</strong>t in the two books is<br />
significantly differ<strong>en</strong>t, some writers, following Rousseau, have believed them to be inconsist<strong>en</strong>t with each<br />
22