4 - Lirias@Lessius
4 - Lirias@Lessius
4 - Lirias@Lessius
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
•<br />
t<br />
~.<br />
r,<br />
.... • >I><br />
.-<br />
LOG<br />
30ste jaargang - nr. 4 - november 2000 - driemaandelijks tijdschrift<br />
Afgiftekantoor Gent X<br />
.. •<br />
- •<br />
•<br />
•
TIJDSCHRIFT VOOR LOGOPEDIE & AUDIOLOGIE<br />
Uitgave van de Opleidingen Logopedie en Audiologie<br />
Hogeschool Gent<br />
Katholieke Hogeschool Brugge-Oostende<br />
Katholieke Hogeschool voor Gezondheidszorg Oost-Vlaanderen<br />
Katholieke Vlaamse Hogeschool Antwerpen<br />
Katholieke Universiteit Leuven<br />
Universiteit Gent<br />
REDACTIE<br />
H. Chantrain, ass. Psychologie, gegr. Log.<br />
C. Cornette, lic. en gegr. Logopedie<br />
P. Corthals, dr. Logopedie en Audiologie<br />
W. Decoster, dr. Logopedie en Audiologie<br />
C. Hylebos, gegr. Logopedie<br />
M. Laureyns, gegr. Logopedie<br />
M. Peleman, lic. en gegr. Logopedie<br />
L. Simoens, gegr. Logopedie<br />
J. Van Borsel, prof. dr. Neuroling., lic. Germ. Fil.<br />
H. Van de Vreken, lic. Logopedie en Audiologie<br />
R. Vandevoorde, gegr. Logopedie<br />
J. Verstraete, lic. en gegr. Logopedie<br />
B. Vinek, dr. Logopedie en Audiologie<br />
REDACTIE - SECRETARIAAT<br />
WETENSCHAPPELUKERAAD<br />
w. Brans, gegr. Logopedie<br />
M. Claeys, lic. Orthopedagogiek<br />
W. Damman, gegr. Logopedie<br />
M. De Bodt, prof. dr. Medische wetenschappen en<br />
Logopedie<br />
F. Debruyne, prof. dr. Otorinolaryngologie<br />
R. Kuhweide, dr. Otorinolaryngologie<br />
F. Loncke, dr. Neurolinguïstiek, lic. Orthopedagogiek<br />
E. Manders, prof. dr. Logopedie<br />
R. Stes, lic. en gegr. Logopedie<br />
J. Van Borsel, UZ Gent 2 P1, De Pintelaan 185, 9000 Gent (België).<br />
Manuscripten aan dit adres in te zenden<br />
ABONNEMENTEN<br />
- België:<br />
F. Van Besien, prof. dr. Germ. Filologie<br />
P. Van Cauwenberge, prof. dr. Otorinolaryngologie<br />
P. Van de Heyning, prof. dr. Otorinolaryngologie<br />
G. Van Maele, lic. en gegr. Logopedie<br />
A. van Wieringen, dr. Spraakcommunicatie en Fonetiek<br />
I. Zink, prof. dr. Logopedie en Audiologie<br />
De abonnementsprijs bedraagt 450 BEF per jaar (350 BEF voor studenten) te betalen op rekening<br />
390-0244540-58 van ''Tijdschrift voor Logopedie en Audiologie", Vossenholstraat 12, 9890 Gavere.<br />
- Buitenland:<br />
De abonnementsprijs bedraagt 600 BEF te betalen op rekening 390-0244540-58 van "Tijdschrift voor<br />
Logopedie en Audiologie" (Bank Brussel Lambert), Vossenholstraat 12, 9890 Gavere (België).<br />
AANWIJZINGEN VOOR AUTEURS<br />
Het Tijdschrift voor Logopedie en Audiologie publiceert artikels i.v.m. preventie, diagnose, therapie van en ex-<br />
perimenten omtrent spraak-, taal-, stem- en gehoorproblemen en aanverwante gebieden.<br />
Ingestuurde manuscripten moeten getypt zijn met ruime spatie en kantlijnen. Bij acceptatie bezorgt de auteur<br />
de tekst op diskette of via e-mail john.vanborsel@rug.ac.be.<br />
Verwijzingen in de tekst gebeuren door vermelding van de naam van de auteur(s), gevolgd door het jaar van<br />
publicatie.<br />
Bij elk artikel worden een Nederlandse (eventueel ook Engelse) samenvatting gevoegd, enkele tretwoorden,<br />
een alfabetisch gerangschikte bibliografie, alsook het correspondentie-adres.<br />
Beoordeling wordt door leden van het leescomité uitgevoerd.<br />
Bij publicatie ontvangt de eerste auteur gratis tien exemplaren. Overname van artikels wordt slechts toege-<br />
staan na schriftelijke overeenkomst met de redactie.<br />
De manuscripten moeten gezonden worden naar het redactiesecretariaat.<br />
ISBN. 0304-4971
ABONNEMENTEN 2001<br />
TLA 2000 (30) - 4<br />
Vanaf heden kan ingetekend worden op de jaargang 2001 van ons tijdschrift.<br />
Naast de artikels blijven de u bekende rubrieken Ter Informatie, Uit de oplei-<br />
dingen, Odyssea, Boekbesprekingen, Eindwerken, Mededelingen, u op de<br />
hoogte houden van de evolutie van logopedie en audiologie.<br />
Ons team van gemotiveerde medewerkers zorgt ook in 2001 voor verantwoor-<br />
de informatie. De intekenprijs is voor dit jaar weer extreem laag gehouden dank<br />
zij het toenemende aantal lezers.<br />
Hoe kan u (her)abonneren?<br />
België<br />
450 fr. betalen met bijgaand overschrijvingsformulier. Wil uw adres duidelijk<br />
leesbaar en volledig invullen.<br />
Studenten betalen 350 fr. indien ze via hun opleiding intekenen, en hoeven het<br />
overschrijvingsformulier niet te gebruiken.<br />
Nederland<br />
600 Belgische frank storten op bankrekening 390-0244540-58 (Bank Brussel<br />
Lambert) van Tijdschrift voor Logopedie en Audiologie, Vossenholstraat 12,<br />
9890 Gavere, België, met melding: abonnement 2001.<br />
Tip: abonneer nu meteen!<br />
Zo onderbreekt u de toezending van het tijdschrift niet.<br />
173
TLA 2000 (30) - 4<br />
OVER DE AUTEURS EN HUN ARTIKEL<br />
Het stellen van een prognose van afasie bij<br />
kinderen wanneer operatief moet ingegre-<br />
pen worden in de linkerhemisfeer, is niet<br />
eenvoudig. Aan de hand van een case-<br />
study met 10 jaar follow-up wordt dit in het<br />
artikel 'Kinderafasie bij complex hersenlet-<br />
sel geeft een complex klinisch beeld' van<br />
E. Yousef-Bak, H.R. van Dongen en<br />
F.K. Aarsen, verbonden aan de afdeling<br />
kinderneurologie van het Sophia-Kinder-<br />
ziekenhuis te Rotterdam, treffend geïllus-<br />
treerd.<br />
Het tweede artikel is .Velofaryngale reso-<br />
nantiestoornissen in syndromale context',<br />
geschreven door prof. dr. John Van Borsel<br />
(Universiteit Gent, afdeling Logopedie en<br />
Audiologie). Binnen de stoornissen die<br />
zich kunnen voordoen op het vlak van de<br />
resonantie vormen velofaryngale stoornis-<br />
sen veruit de belangrijkste groep. In dit<br />
artikel werd op basis van literatuuronder-<br />
zoek het voorkomen van deze stoornissen<br />
bij genetische syndromen bestudeerd.<br />
174<br />
Bij ruim de helft van de syndromale aan-<br />
doeningen die gepaard gaan met commu-<br />
nicatiestoornissen blijkt ook de velofaryn-<br />
gale resonantie gestoord. Heel vaak gaat<br />
het om hypernasaliteit in samenhang met<br />
schisis. Velofaryngale resonantiestoornis-<br />
sen zijn meestal geen geïsoleerd verschijn-<br />
sel maar komen overwegend samen voor<br />
met een stoornis op vlak van de cognitie<br />
en/of het gehoor. Het voorkomen van deze<br />
stoornissen lijkt evenwel niet gebonden<br />
aan een bepaald type van syndromen.<br />
'Universal infant hearing screening in<br />
Flanders' luidt de titel van het artikel van<br />
Kristin Hanssens, gegradueerde logope-<br />
die en postgraduaat audiologie. Zij werkt in<br />
het K.O.C. Sint-Gregorius te Gentbrugge<br />
en het Revalidatiecentrum De Poolster te<br />
Brussel. Het artikel behandelt het principe<br />
van de ALGO-test, het screeningprotocol<br />
en de bevindingen in het werkjaar 1998.
TIJDSCHRIFT VOOR LOGOPEDIE & AUDIOLOGIE 2000 (30) - 4<br />
KINDERAFASIE BIJ COMPLEX HERSENLETSEL GEEFT EEN COMPLEX<br />
KLINISCH BEELD.<br />
EEN CASE-STUDY.<br />
E. Yousef - Bak, H. R. van Dongen, F.K. Aarsen<br />
INLEIDING<br />
Bij de beslissing over een operatief ingrijpen in de<br />
linker hemisfeer wordt vanzelfsprekend het risico<br />
van het optreden van afasie betrokken. Dit is niet<br />
eenvoudig, zoals uit de literatuur blijkt. Bij kinderen<br />
is het type (bijv. fluent of non-fluent), de ernst en het<br />
beloop van de afasie niet te voorspellen aan de<br />
hand van de plaats/grootte en aard van de laesie<br />
("neuro-radiological abnormalities do not correlate<br />
with the severity of language impairment."-Riva et<br />
al, 1991). Een en ander wordt nog gecompliceerder<br />
als de plaats en grootte van de laesie niet nauwkeurig<br />
te bepalen zijn, bijvoorbeeld:<br />
• na beschadigingen met een structureel aspect<br />
(bijv. een diffuus groeiende tumor),<br />
• of bij stoornissen met een dynamisch aspect<br />
(bijv. een gestoorde bloedcirculatie of een<br />
Arterio-Venous Malformation ("An AVM can interfere<br />
with the circulation in surrounding brain<br />
tissue:' - Mahalick et al,1991 ))<br />
• of stoornissen met een functioneel aspect zoals<br />
idiopathische epilepsie.<br />
Het lijkt onmogelijk om het effect van een interactie<br />
van operatieve behandelingen, heterogene epileptische<br />
manifestaties en meerdere opeenvolgende<br />
beschadigingen (bijv. bloedingen) van het hersenweefsel<br />
te betrekken bij het bepalen van een<br />
klinisch beeld en het stellen van een prognose van<br />
de afasie.<br />
Deze problematiek willen wij graag illustreren aan<br />
de hand van de follow-up gedurende 10 jaar van<br />
een rechtshandig 10-jarig meisje met een groot<br />
AVM, gelegen in de linker temporaal kwab. Deze<br />
AVM ging samen met epileptische aanvallen en is<br />
in de loop van een aantal jaren behandeld door<br />
middel van embolisaties. Het klinisch beloop ontwikkelde<br />
zich van een lichte rechtszijdige parese<br />
van arm en been, die in de loop van de jaren toeneemt<br />
tot een complete spastische hemiplegie.<br />
Later treden een rechtszijdige hemianopsie en verschillende<br />
vormen van afasie op.<br />
ZIEKTEGESCHIEDENIS<br />
Patiënte wordt op 10-jarige leeftijd in september<br />
1985 voor het eerst poliklinisch aangemeld bij een<br />
kinderarts met als klacht: erg veel moeite met<br />
schrijven. Ze heeft het gevoel dat haar rechter arm<br />
slaapt. Verder was het de moeder opgevallen dat<br />
ze vreemd liep met het rechter been. De kinderarts<br />
constateert een hypertonie van de rechterarm. Een<br />
EEG-registratie toont een overmaat van trage activiteit<br />
over de linker hemisfeer zonder een epileptisch<br />
focus.<br />
Het kind wordt doorverwezen naar de polikliniek<br />
Kinderneurologie van het Sophia-Kinderziekenhuis<br />
in Rotterdam. Bij klinisch neurologisch onderzoek<br />
in oktober 1985 vindt de kinderneuroloog duidelijke<br />
vaardigheidsstoornissen rechts en tevens een discrete<br />
parese van de rechter arm. De voorlopige<br />
diagnose luidt: cerebral palsy.<br />
Omdat een langzaam progressief proces niet uitgesloten<br />
kan worden, wordt een CT-scan gemaakt<br />
die verrassenderwijs links temporaal centraal een<br />
grote AVM laat zien. Een angiogram geeft nadere<br />
details<br />
(zie tabel 1).<br />
Deze AVM wordt in overleg met verschillende<br />
neuro-radiologen als inoperabel beschouwd, mede<br />
vanwege de grote kans op het postoperatief optreden<br />
van o.a. afasie, hetgeen de kwaliteit van leven<br />
ernstig zou aantasten. Gezien het progressieve beloop<br />
in de eerste twee jaar en de ontwikkeling van<br />
epilepsie (deze wordt medicamenteus behandeld),<br />
wordt patiënte doorverwezen met de vraag of er<br />
een mogelijkheid tot embolisatie was. Dit is een behandelingstechniek<br />
van bepaalde vaatafwijkingen<br />
waarbij men in het aanvoerende bloedvat een prop<br />
of stolsel te laat ontstaan (Pinkhof, Hilfman,1992).<br />
In een periode van 10 jaar wordt patiënte 10 keer<br />
geëmboliseerd. Als complicatie treedt er twee keer<br />
een bloeding/hematoom op.<br />
Het ziekteverloop wordt schematisch weergegeven<br />
in tabel 1.<br />
175
TLA 2000 (30) - 4<br />
Tabel 1: Schema ziekteverloop in samenhang mei klinisch neurologisch - en neuroradiologlsch onderzoek<br />
Datum Neurologie/neuroradiologie Anamnese/observatie taal en spraak<br />
10-85 " kinderneuroloog: vaardigheidsstoornissen re, discrete parese re-arm,<br />
voorlopige diagnose: cerebral palsy.<br />
CT-scan en diagnose: AVM temporaal centraalli.<br />
11-85 Opname voor een angiogram. Uitslag: centraal gelegen AVM H, gevoed via<br />
de A. chorioidea anlariar en wrsch.lenticulo-striaire vaten, de A.chorioidea<br />
posterior lateralis en medialis.<br />
1° EEG: onregelmatige trage activiteit Ii parieto-occipitaal en tempora-occipitaal,<br />
hangt wrsch. samen met AVM.<br />
01-86 Status: 2 keer een aanval met wazig zien, 1 keer met braken, tintelingen in Volgens de ouders: tijdens de epileptische<br />
de li-hand .. Transient hemianopsie? Wordt gedacht aan cerebrale ischemie. aanval voorbijgaande taalbegripsstoornissen<br />
en daarna tijdelijk niet meer kunnen praten.<br />
09-86 o kinderneuroloog: duidelijke asymmetrie in de mimiek van de re-mondhoek,<br />
bij het lopen exorotatie van het re-been, moeilijkheden met fietsen, een mytylschool<br />
wordt overwogen.<br />
04-87 (2) kinderneuroloog: 01-87 een grand mal insult gehad, voorafgegaan door Na uren durende aanvallen een globale afamoeite<br />
met spreken, hevige tintelingen nu in de re-arm. Post-ietaal was re- sie die volledig terugtrekt. Moeder vindt voor<br />
arm verlamd. Bij onderzoek kort daarna wordt een hemianopsie re, inclusief het eerst dat het spreken geleidelijk achtermacuia<br />
geconstateerd. Geen verandering in het looppatroon en in de hou- uit gaat Geen logopedie.<br />
ding van de re-arm. Er is gekozen voor regulier voortgezet onderwijs.<br />
08-87 CT-scan: geen wijzigingen.<br />
01-88 Embollsatie 1.<br />
04-88 Bezoek polikliniek. Patiênt klaagt zelf over woordvindingsmoeilijkheden.<br />
05-88 Opname. CT-scan: diep centrale arterioveneuze malformatie, bloeding intra. Uitdrukkelijk geen afasie of dysarlrie.<br />
ventriculair en deels intraparenchymateus.<br />
09-88 Embolisatie 2.<br />
09-88 o kinderneuroloog: verslechtering van het hemiplegisch beeld. Nu plaatsing Volgens ouders verdere achteruitgang van het<br />
op YSO-MAYO. taalgebruik. Vanaf nu logopedie.<br />
05-89 Embolisatle 3.<br />
11-89 o kinderneuroloog: de hemiplegie van het re-been neemt toe.<br />
02-90 Embollsatle 4.<br />
04-90 o kinderneuroloog: geen duidelijke wijzigingen in het neurologisch beeld. Manifeste woordvindingsmoeilijkheden.<br />
04-90 Opname. Ernstige hemiplegie en globale afasie. CT-scan (acuut) : hematoom Globale afasie die snel verbetert.<br />
met intraventriculaire ruptuur in verwijde laterale ventrikelli. MAl: bloed wordt<br />
geabsorbeerd.<br />
11-90 Embollsatie 5.<br />
12-90 o kinderneuroloog: weinig restverschijnselen van de bloeding te vinden, met Afasie neemt in ernst toe.<br />
uitzondering van afasie.<br />
02-91 Embollsatle 6,<br />
08-91 Bezoek polikliniek. Mytylschool: duidelijke woordvindingsmoeilijkheden<br />
tijdens logopedie en op school.<br />
09-91 Opname na hoofdpijnklachten en braken. CT-scan: geen bloeding. De afasie blijft in ernst toenemen.<br />
10-91 o kinderneuroloog: een ,aanval met tintelingen en taalbegripsstoornissen Taalbegripsstoornissen verbeteren snel.<br />
gehad.<br />
05-92 Embolisatle 7.<br />
06-92 o kinderneuroloog: geen evidente verschillen met het vorige onderzoek. Klinisch beeld stabiel.<br />
07-93 Embolisatle a.<br />
07-94 Embollsatle 9.<br />
Embolisatle 10 Klinisch beeld stabiel.<br />
05.96 Stereotactisch bestraald. Geen medicatie ..<br />
(2) : poliklinisch onderzoek, italies: de rol van de epilepsie.<br />
176
HETTAALONDERZOEK<br />
Vanaf haar eerste bezoek aan de polikliniek kinderneurologie<br />
(twee jaar voordat een begin wordt gemaakt<br />
met de embolisaties) is de taal van patiënte<br />
jaarlijks onderzocht met het oog op eventuele toename<br />
in ernst van het klinisch beeld door "lekken"<br />
of uitbreiding van het AVM. Van leder onderzoek<br />
werd een video- of geluidsopname gemaakt.<br />
Beoordeeld zijn: de spontane taal tijdens een interview,<br />
het benoemen (de Boston Naming Test), nazeggen,<br />
hardop lezen, de woordfluency (de<br />
Groninger Intelligentie Test) en het taalbegrip<br />
(Token Test en Test for Reception of Grammar<br />
(TROG)).<br />
Uit de anamnese blijkt dat de afasie zich voor het<br />
eerst thuis manifesteerde, tijdens een epileptisch<br />
insult bij het doen van een spelletje Monopoly.<br />
Patiënte gaf aan dat zij niet meer begreep wat er<br />
gezegd werd: het leek alsof er in een vreemde taal<br />
werd gesproken. Na de aanval was zij misselijk,<br />
moe en wilde niet praten.<br />
Bij het eerste taal onderzoek is patiënte 10 jaar oud.<br />
Er zijn dan in de spontane taal al zeer lichte woordvindingsmoeilijkheden<br />
te beluisteren. Tijdens 3 minuten<br />
spontane spraak (409 woorden) wordt 6 keer<br />
gezegd:"Hoe heet dat". Daarnaast zijn er herhalingen,<br />
pauzes en tussenvoegsels aanwezig, met<br />
name voor inhoudswoorden.<br />
Deze woordvindingsproblemen nemen in de loop<br />
van de tijd toe. Gezien het Wisselende beeld van<br />
haar afasie (zie grafiek 1 a Vm d) hebben wij de<br />
eerste vijf taalonderzoeken vergeleken met de laatste<br />
vijf. In de spontane taal vinden wij dan:<br />
• Een afname van het aantal zelfstandige naamwoorden<br />
van gemiddeld 12% tijdens de eerste<br />
5 onderzoeken naar gemiddeld 8% tijdens de<br />
laatste 5 onderzoeken<br />
• Een toename van het aantal foutieve zinnen (de<br />
zin wordt begonnen en op het moment dat er<br />
woordvindingsproblemen optreden wordt overgegaan<br />
op een andere zinsconstructie) en afgebroken<br />
zinnen van gemiddeld 19% naar gemiddeld<br />
39%<br />
• Een afname van het gemiddeld aantal woorden<br />
per minuut van 127 naar 108.<br />
De informatie-inhoud van de spontane taal wordt in<br />
de loop van de onderzoeken minder. Met name de<br />
langere antwoorden op de vragen verliezen aan<br />
betekenis door fouten, zelfverbeteringen en het niet<br />
afmaken of omgooien van zinnen. De korte antwoorden<br />
zijn meestal wel adequaat.<br />
De grammaticaliteit van de zinnen blijft over het algemeen<br />
goed, hoewel het aantal complexe zinnen<br />
in de spontane taal iets afneemt: van gemiddeld<br />
TLA 2000 (30) - 4<br />
28% bij de eerste 5 onderzoeken naar gemiddeld<br />
24% bij de laatste 5 onderzoeken.<br />
De gemiddelde uitingslengte blijft gelijk, deze is gemiddeld<br />
10 woorden.<br />
Enkele resultaten van de beoordeling van de spontane<br />
taal vindt u in grafiek 1a Vm 1d.<br />
Hieronder volgen ter vergelijking twee stukjes<br />
spontane taal, het eerste uit 1985, het tweede uit<br />
1995:<br />
1. 1985: (een beschrijving van een safaripark wat<br />
dit kind bezocht had)<br />
"Dat zijn, dat zijn allemaal beesten die zitten<br />
achter een heel groot hek en dan eh ... dan ja<br />
lopen ze gewoon rond. Dus bizons, lama's, olifanten,<br />
weet ik veel, die lopen allemaal bij elkaar,<br />
een heei groot eh ... hok. Nou enne toen<br />
was er een olifant, die was weg eh ... die wou,<br />
die was, hoe heet dat, was het hek uitgelopen.<br />
Want anders staan er allemaal hek, andere hekken<br />
voor, maar daar nie. Toen was die olifant,<br />
die eh ... die was naar de kassa gelopen:'<br />
2. 1995: (als antwoord op de vraag naar haar<br />
werk)<br />
"Ja, je moet toch wat. Nou, non-niet van je moet<br />
toch wat, want het is hartstikke leuk, maar ja, de<br />
grafische techniek eh ... d-d-da-dat kon niet<br />
echt, dat kon ik eh ... niet zo goed. Ja, i-i- het<br />
ging wel goed, maar t-te langzaam, iets te langzaam.<br />
Nou, eh ... dat vond ik wel e-echt leuk.<br />
Maar eh ... eh ... kantoor eh ... ja daar kreeg ik,<br />
daar kreeg ik wel een eh ... baantje. En dat kon<br />
eh ... Dat kon ik, dat kon ik ja, v-va eh ... rommel<br />
opruimen, papier eh ... sorteren, van A tot Z."<br />
Dat er toenemende woordvindingsmoeilijkheden<br />
zijn wordt ook ondersteund door de scores op de<br />
woordfluency-test. De eerste 5 onderzoeken liggen<br />
deze met een score van 25 rondom het gemiddelde,<br />
de laatste 5 onderzoeken wordt een score rond<br />
17 gevonden, dit laatste is significant onder gemiddeld.<br />
Ook worden de resultaten op de benoemtesten<br />
minder. Patiënte heeft meer tijd nodig, de eerste<br />
5 jaar heeft ze gemiddeld 1 1/2 minuut nodig<br />
om een item te benoemen, de laatste 5 jaar is dit<br />
ruim 2 minuten. Ze gaat ook fouten maken zoals<br />
parafasieën en omschrijvingen. Hieronder volgen<br />
enkele voorbeelden:<br />
Strandstoel: (ze persevereert op een eerder item)<br />
"hangmat, nee, een hangmat niet, een zitstoel,<br />
leefstoel"<br />
Gympakje: '1unnelpakje"<br />
Zonnewijzer: "dat is een klok maar dan iets anders,<br />
eh... wijzer"<br />
Shuttle: "om te tennissen, een eh... shuutje,<br />
shuutje"<br />
Schooltas: "tas, tafel, tafellas, nee weet niet meer,<br />
nou een tas, schooltas".<br />
177
TLA 2000 (30) - 4<br />
In het begin treden alleen ernstige taalbegripsstoornissen<br />
tijdens epileptische aanvallen op. Pas<br />
vanaf 1991 worden deze duidelijk bij testonderzoek.<br />
De resultaten op de Token Test worden dan<br />
licht afwijkend, de resultaten op de Test for<br />
Reception of Grammar (TROG) blijven normaal.<br />
Dit kind is licht dysartrisch geworden. De laatste<br />
2 jaar worden af en toe momenten van lichte nasa-<br />
!itei! en een lichte vervlakking van de articulatie beluisterd.<br />
Grafiek la tlm ld: resultaten van de beoordeling van de spontane taal<br />
De cijfers 1 t/m lOop de x-as van de grafieken verwijzen naar de jaarlijkse taalonderzoeken in chronologisch<br />
volgorde, vanaf 1985 t/m 1995. De beide bloedingen hebben plaatsgevonden voor respectievelijk onderzoek<br />
4 en 6.<br />
percentage zelfstandige naamwoorden<br />
la. Ib~<br />
16<br />
14 ~<br />
12<br />
10<br />
tft 8<br />
6<br />
4<br />
2<br />
o<br />
IC.<br />
150<br />
140<br />
130<br />
~ 120<br />
:: 110<br />
100<br />
9O~<br />
80<br />
2 3 4 5 6 7 8 9 10<br />
onderzoek<br />
aantal woorden per minuut<br />
-.----.----- ..------.-------- ..-.-----.---- .•.---..--<br />
2 3 4 5 6 7 8 9 10<br />
onderzoek<br />
De verwachting dat gezien de grootte, plaats en het<br />
type van de laesie de embolisaties een globale of<br />
ernstige f1uent afasie (Wernicke) zouden veroorzaken,<br />
is niet uitgekomen. Integendeel, een licht/matige<br />
non-fluent afasie is opgetreden in de context<br />
van een rechtszijdige hemiple9ie en hemianopsie<br />
met als complicatie ernstige epileptische insulten<br />
(we hebben hier te maken met een kind met ernstige<br />
neurologische beschadigingen).<br />
DISCUSSIE<br />
Bij volwassenen wordt een relatie verondersteld<br />
tussen het type afasie en de plaats van het letsel in<br />
cerebro: volgens o.a. Benson (1967,1979) wordt bij<br />
een anterior laesie een non-fluent afasie en bij een<br />
posterior laesie een f1uent afasie verwacht.<br />
178<br />
60<br />
50<br />
40<br />
,,30 20<br />
10<br />
o<br />
ld.<br />
16<br />
5i 14<br />
1:! 12<br />
o 10<br />
~ 8<br />
19 ~<br />
:i 2<br />
co 0 ~<br />
percentage zinnen fout/niet af<br />
2 3 4 5 tt 7 8 9 10<br />
onderzoek<br />
gemiddelde ulUngslengte<br />
2345678910<br />
onderzoek<br />
Bij kinderen werd tot eind jaren zeventig aangenomen<br />
dat de afasie altijd non-fluent was, onafhankelijk<br />
van de plaats van het hersenletsel (The curious<br />
thing is that even with lesions which in the adult<br />
lead to fluent aphasias, the child does not suffer<br />
from an obviously f1uent aphasia. - Geschwind,<br />
1972), vooral gekenmerkt door mutisme en telegramstijl.<br />
Logorrhoe kwam nooit voor, semantische<br />
of fonematische parafasieën zelden. Ook taal begripsstoornissen<br />
zouden zeldzaam zijn.<br />
Toch is al in 1957 het syndroom van Landau-<br />
Kleffner of acquired aphasia and convulsive disorder<br />
beschreven. Het begin van dit syndroom wordt<br />
gekarakteriseerd door ernstige taalbegripsstoornissen,<br />
naast epileptische aanvallen van divers<br />
type. Nader EEG-onderzoek toont epileptogene afwijkingen<br />
aan in beide temporaal kwabben, zowel<br />
in waak- als in slaaptoestand.
In de laatste twee decennia is echter duidelijk geworden<br />
dat ook bij kinderen met andere etiologieën<br />
wel degelijk een fluent afasie kan optreden. Zelfs<br />
logorrhoe is bij kinderen beschreven (Van Hout,<br />
1986). Alle vormen van afasie die bij volwassenen<br />
zijn beschreven, werden intussen ook bij kinderen<br />
geobserveerd.<br />
Het door ons beschreven 10-jarig kind demonstreert<br />
een complex afatisch beeld met componenten<br />
die niet in de traditionele beschrijving van kinderafasie<br />
passen. Er treden 3 te onderscheiden<br />
vormen van afasie op. In chronologische volgorde<br />
zijn dit:<br />
1. Taalbegripsstoornissen als enige manifestatie<br />
van een vorm van partiële epilepsie (er treedt<br />
geen bewustzijnsverlies op), waarbij het kind na<br />
de aanval niet spreekt. De epileptische insulten<br />
zijn medicamenteus goed te reguleren.<br />
2. Toenemende woordvindingsproblemen, aanvankelijk<br />
zonder duidelijke taalbegripsstoornissen.<br />
3. Een voorbijgaande globale afasie die 2 maal optreedt,<br />
na een grand mal insult in 1987 en na het<br />
acuut ontstaan van een intraventriculair hematoom<br />
in 1990.<br />
Bij deze casus is de relatie tussen de verschillende<br />
vormen van afasie en de laesie niet altijd even eenduidig.<br />
De eerste en derde vorm van afasie laten<br />
zich verklaren:<br />
Ad 1. Bij het optreden van taalbegripsstoornissen<br />
als gevolg van epileptische aanvallen kunnen we<br />
veronderstellen dat het epileptisch focus in de temporaal<br />
kwab gelegen heeft. (epileptic disorders can<br />
cause expressive or receptive language disturbances<br />
depending on the location of the epileptogenic<br />
focus ... and on the type and level of functional organization<br />
of the epileptic areas involved. The aphasia<br />
usually f1uctuates along with the electroencephalographic<br />
manifestations ... - Paquier, van<br />
Dongen,1998).<br />
Ad 3. Een grand-mal insult betekent dat de epileptogene<br />
afwijkingen op het EEG zich hebben gegeneraliseerd<br />
over de hele cortex, waardoor een globale<br />
afasie kan ontstaan. Een globale afasie na een<br />
hematoom met intraventriculaire ruptuur komt vaak<br />
voor.<br />
De tweede vorm van afasie is moeilijker te verklaren:<br />
Ad 2. Bij dit kind treedt een non-fluent afasie gekarakteriseerd<br />
door ernstige woordvindingsmoeilijkheden<br />
op bij een primair temporale laesie. Dit lijkt<br />
het traditionele beeld over kinderafasie, nl. dat deze<br />
TLA 2000 (30) - 4<br />
non-fluent zou zijn onafhankelijk van de plaats van<br />
de laesie, te bevestigen. Hiertegenover staat dat in<br />
de laatste twee decennia een toenemend aantal<br />
kinderen met een fluent afasie is beschreven waarvan<br />
het merendeel een laesie heeft in de linker<br />
temporaal kwab.<br />
Het complex afatisch beeld bij dit meisje demonstreert,<br />
zoals in de inleiding vermeld, dat het zeer<br />
moeilijk zo niet onmogelijk is preoperatief te voorspellen<br />
hoe de afasie zich zal manifesteren naar<br />
type en ernst. Een aantal vragen blijven open:<br />
1. Waarom heeft dit kind geen f1uent afasie met de<br />
daarbij behorende expliciete taalbegripsstoornissen?<br />
2. Waarom geeft een uitgebreide en ernstige beschadiging<br />
van de linker hemisfeer wel een ernstige<br />
rechtszijdige spastische hemiplegie en<br />
een rechtszijdige hemianopsie, maar geen ernstige<br />
afasie?<br />
3. Heeft het langzaam progressieve verloop overdracht<br />
van taalfuncties binnen de linker hemisfeer<br />
te weeg gebracht (Satz, 1991)? Of speelt<br />
de rechter hemisfeer een rol?<br />
4. Is deze langzaam progressieve amnestische afasie<br />
misschien meer te wijten aan de epilepsie<br />
(het is bekend dat bij kinderen epileptische afwijkingen<br />
in het EEG samengaan met taaIstoornissen<br />
- Deonna, 1991) dan aan de embolisaties<br />
of de schade die het hematoom aangericht<br />
heeft?<br />
Dit is een zinvolle vraag omdat bij dit kind:<br />
• afasie het eerst optreedt als epileptische<br />
symptoom (zie tabel 1: datum 01-86)<br />
• afbouw van de anti-epileptische medicatie in<br />
1991 opnieuw een aanval met taalbegripsstoornissen<br />
provoceert.<br />
Het antwoord moet waarschijnlijk gezocht worden<br />
in de vele factoren die de afasie bij dit kind beïnvloeden,<br />
en hun onderlinge wisselwerking (zie figuur<br />
1).<br />
Figuur 1: Overzicht van factoren die de taal<br />
beïnvloeden.<br />
A.V.M.<br />
localisatie<br />
embolisaties<br />
epilepsie<br />
bloedingen<br />
strofie<br />
179
TLA 2000 (30) - 4<br />
CONCLUSIE<br />
Deze case-study illustreert dat ondanks het beslaan<br />
van een AVM in de temporale kwab van de<br />
linker hemisfeer en hel optreden van momenten<br />
van epileptische afasie, operatief ingrijpen (embolisaties)<br />
kan resulteren in een ernstige rechtszijdige<br />
hemiplegie en een complete rechtszijdige hemianopsie,<br />
maar tegen elke verwachting in zonder dat<br />
een ernstige afasie optreedt.<br />
Het benadrukt de in de inleiding genoemde uitspraak<br />
van Riva et al.: "neuro-radiological abnormalities<br />
do not correlaté with the severity of language<br />
impairment." Bij beslissingen aangaande operatiefingrijpen<br />
in de linker hemisfeer moel met<br />
deze uitspraak zeker rekening gehouden worden.<br />
LITERATUUR<br />
Benson D.F., (1967). Fluency in aphasia:<br />
Correlation with radioactive scan localization.<br />
Cortex, 3, 373-394.<br />
Benson D.F., (1979), Aphasia, a/exia, and agraphia.<br />
New Vork: Churchill Livingstone.<br />
Bishop 0., (1982). T.R.O.G. Test lor Reception of<br />
Grammar. Medical research Council. Chapel<br />
Press.<br />
Blauw M., Ceyssens I., Paquier P., Saerens J.,<br />
Boon P., van Dongen H.R., (1987). De discriminatieve<br />
waarde van de Tokentest voor<br />
taalpathologie bij kinderen. Logopedie en<br />
Foniatrie, 59, 218-222.<br />
Deonna TW., (1991). Acquired epileptiform aphasia<br />
in children (Landau-Klelfnersyndrome).<br />
Journa/ of Clinica/ Neurophysi%gy, 8, 288-<br />
298.<br />
Geschwind N., (1972). Disorders of higher cortical<br />
lunction in children. In Clinica/ Proceedings,<br />
Children's Hospita/ Nat/ona/ Medica/ Center.<br />
Goodglass H., Kaplan E. (1983). Assessment of<br />
aphasia and related disorders. Philadelphia:<br />
Lea and Febiger. Distributed by<br />
Psychological Assessment Resources,<br />
Odessa.<br />
180<br />
Landau W.M., Klelfner F.R., (1957). Syndrome ol<br />
acquired aphasia with convulsive disorder in<br />
children. Neur%gy, 7, 523-530.<br />
Mahalick O.M., Ruif R.M., Hoi Sang U, (1991).<br />
Neuropsychological Sequelae of Arteriovenous<br />
Malformations. Neurosurgery, Vol. 29,<br />
NO.3.<br />
Paquier P.F., van Dongen H.R., (1998). Is Acquired<br />
Childhood Aphasia Atypical? In P. Coppens<br />
et al (eds.) Aphasia in Atypica/ Popu/at/ons.<br />
Lawrence Erlbaum Associates Publishers.<br />
Pinkhof, Hilfman ,(1992). Geneeskundig woordenboek.<br />
Negende her.ziene uitgave. J.J.E. van<br />
Everdingen (ed.). Bohn, Stafleu, Van<br />
Loghum.<br />
Riva 0., Pantaleoni 0., Milani N., Devoti M., (1991).<br />
Late sequelae of right versus lelt hemispheric<br />
lesions. In I.P. Martins et al (eds.)<br />
Acquired Aphasia in Children. Kluwer<br />
Academic Publishers.<br />
Satz P., (1991). Symptom pat1ern and recovery outcome<br />
in childhood aphasia, a methodological<br />
and theoretical critique. In I.P. Martins et<br />
al (eds.) Acquired Aphasia in Children.<br />
Kluwer Academic Publishers.<br />
Snijders J.Th., Luteijn F., van der Ploeg F.A.E.,<br />
Verhage F. (1983). Groninger Intelligentie<br />
test. Swets en Zeitlinger.<br />
Van Hout A., Lyon G. (1986). Wernicke's aphasia in<br />
alen year old boy. Brain and Language, 29,<br />
268-285.<br />
Correspondence 10:<br />
Dr. H.R. van Dongen<br />
Department of childneurology<br />
Sophia Kinderziekenhuis<br />
Dr. Molenwaterplein 60<br />
3015 GJ Rot1erdam.
TIJDSCHRIFT VOOR LOGOPEDIE & AUDIOLOGIE 2000 (30) - 4<br />
VELOFARYNGALE RESONANTIESTOORNISSEN IN SYNDROMALE<br />
CONTEXT<br />
John Van Borsel<br />
(Dit artikel is een bewerking van een voordracht gehouden op de studiedag «Velofaryngale<br />
stoornissen» in het UZ Gent op 15/10/99)<br />
INLEIDING<br />
De productie van spraak is een proces waarin minstens<br />
vier stapppen kunnen onderscheiden worden:<br />
de ademhaling, de fonatie, de articulatie en de<br />
resonantie. De spraakproductie wordt ingezet wanneer<br />
bij uitademing lucht uit de longen geperst<br />
wordt (ademhaling). Deze uitademingslucht passeert<br />
de geadduceerde stembanden die daardoor<br />
aan het trillen gebracht worden. De continue luchtstroom<br />
verandert in een luchtpulsentrein, en veroorzaakt<br />
geluid (fonatie). Vervolgens wordt de vibratie<br />
in de luchtkolom gemoduleerd door de positie<br />
en de beweging van de articulatoren (articulatie)<br />
met als resultaat dat bepaalde frequenties van het<br />
complexe spraakgeluid versterkt worden en andere<br />
onderdrukt worden (resonantie). Dit artikel gaat<br />
over de stoornissen die kunnen optreden op vlak<br />
van de resonantie.<br />
Resonantie vindt hoofdzakelijk plaats op drie niveaus<br />
in het spraakorgaan: de keelholte, de mondholte<br />
en de neusholte. Op elk van die niveaus kunnen<br />
afwijkingen voorkomen (zie tabel 1). Is er een<br />
afwijking ter hoogte van de keelholte of farynx, dan<br />
spreekt men van een faryngale resonantiestoornis.<br />
Faryngale resonantiestoornissen doen zich maar<br />
zelden voor. De keelholte is immers een weinig vervormbare<br />
ruimte zodat het aandeel ervan in de modulatie<br />
van het spraakgeluid zeer beperkt is.<br />
De vorm van de mondholte daarentegen kan wel<br />
aanzienlijk gewijzigd worden en wanneer dit niet<br />
gebeurt zoals verwacht, ontstaat een orale resonantiestoornis.<br />
Bij een orale resonantiestoornis kan<br />
er sprake zijn van een foutieve tongpositie. De tong<br />
kan te ver naar voor liggen of, omgekeerd, te ver<br />
naar achteren liggen. In het eerste geval ontstaat<br />
een spraak die welomschreven wordt als zwak, on-<br />
(1) De term cul-de-sac resonantie verwijst meestal naar<br />
de resonantie resulterend uit een te ver naar achteren<br />
gelegen tongpositie maar wordt ook wel eens gebruikt<br />
om de resonantie aan te duiden die ontstaat bij<br />
een anterieure nasale obstructie.<br />
volwassen, kinderlijk, verwijfd klinkend. in het tweede<br />
geval ontstaat een gedempte spraak met een<br />
resonantie gekend als «cul-de-sac resonantie» (1).<br />
Een orale resonantiestoornis kan ook resulteren uit<br />
een afwijkende mondopening. De mondopening<br />
kan te gering zijn, waardoor een zogenaamde tandentoon<br />
ontstaat. Of de mondopening kan excessief<br />
zijn. Dit laatste ziet men bij voorbeeld wel eens<br />
bij patiënten met een spastische dysartrie.<br />
De neusholte is evenals de farynx een weinig vervorm<br />
bare ruimte maar kan door toedoen van het<br />
velum in samenhang met de farynxwand al dan niet<br />
aan de mondholte gekoppeld worden. Aldus kan de<br />
neusholte al dan niet als resonator fungeren.<br />
Stoornissen met betrekking tot de resonantie in de<br />
neusholte worden gewoonlijk velofaryngale stoornissen<br />
genoemd. Velofaryngale stoornissen kun-<br />
Tabel 1 : Overzicht van de verschillende types resonantiestoornissen<br />
1. Stoornissen m.b.l. de faryngale resonantie<br />
2. Stoornissen m.b.l. de orale resonantie<br />
Tongpositie : te ver naar achteren (cul-de-sac<br />
resonantie)<br />
te ver naar voor<br />
Mondopening:te gering (tandentoon)<br />
Excessief<br />
3. Stoornissen m.b.t. de nasale resonantie<br />
hyponasaliteit (hyporhinolalie, gesloten neusspraak,<br />
rhinolalia clause, denasaliteit)<br />
hypernasaliteit (hyperrhinolalie, open neusspraak,<br />
rhinolalia aperta)<br />
hypo-hypernasaliteit (gemengde neusspraak,<br />
rhinolalia mixta)<br />
(assimilatieve nasaliteit)<br />
(nasale emissie)<br />
181
TLA 2000 (30) - 4<br />
nen drie vormen aannemen. Er kan een resonantie<br />
in de neusholte plaatsvinden wanneer dat eigenlijk<br />
niet gewenst is. Er is dan sprake van hypernasaliteit<br />
(synoniemen: hyperrhinoialie, open neusspraak,<br />
rhinolalia aperta). Er kan ook een onvoldoende<br />
nasale resonantie zijn. Men spreekt dan<br />
van een hyponasaliteit (synoniemen: hyporhinolalie,<br />
gesloten neusspraak, rhinolalia clausa, denasaliteit).<br />
De combinatie van beide, zowel ongewenste<br />
nasale resonantie als onvoldoende nasale resonantie<br />
kan ook voorkomen. In dit geval is er een<br />
hypo-hypernasaliteit (synoniemen: gemengde na.<br />
saliteit, rhinolalia mixta).<br />
Als velofaryngale resonantiestoornissen worden<br />
soms ook nog de assimilatieve nasaliteit en de nasale<br />
emissie vermeld. Assimilatieve nasaliteit is in<br />
feite een bijzondere vorm van hypernasaliteil. Het<br />
gaat om een stoornis met betrekking tot de timing<br />
van de beweging van het velum. Het velum zakt te<br />
vroeg, nog voor de productie van een nasale doelklank<br />
aan de orde is. Of het velum trekt niet vlug<br />
genoeg op na de productie van nasale doelklank.<br />
Nasale emissie is strikt genomen geen resonantiestoornis.<br />
Met nasale emissie is bedoeld dat er<br />
schuringsgeluid ontstaat ter hoogte van de neusholte.<br />
De neusholte fungeert dus ten onrechte als<br />
geluidsbron en niet louter als geluidsfilter.<br />
Door hun mogelijke impact op de spraakverstaanbaarheid<br />
vormen vooral de velofaryngale resonantiestoornissen<br />
een belangrijke groep. Bovendien<br />
zijn velofaryngale resonantiestoornissen geen<br />
zeldzame stoornissen. Een groep van patiënten bij<br />
wie nogal eens velofaryngale resonantiestoornissen<br />
voorkomen, zijn deze met een syndromale<br />
aandoening. Het is dan ook zaak bij het onderzoek<br />
en de behandeling van deze patiënten rekening te<br />
houden met de eventuele aanwezigheid van een<br />
velofaryngale resonantiestoornis. In dit artikel rapporteren<br />
we de resultaten van een literatuuronderzoek<br />
dat tot doel had het voorkomen van velofaryngale<br />
resonantiestoornissen in associatie met syndromell<br />
zo goed mogelijk in kaart te brengen. In het<br />
bijzonder zochten we een antwoord op de vragen<br />
hoe vaak velofaryngale stoornissen in het algemeen<br />
voorkomen bij syndromale aandoeningen,<br />
hoe vaak elk van de verschillende types velofaryngale<br />
stoornissen voorkomt, en of velofaryngale<br />
stoornissen soms meer voorkomen bij bepaalde<br />
types syndromen.<br />
METHODOLOGIE<br />
Om een antwoord te vinden op bovenstaande vragen,<br />
kan men in principe verschillende bronnen<br />
raadplegen. Er zijn enkele klassieke medische wer.<br />
ken die een overzicht bieden van verschillende syndromen<br />
en hun kenmerken zoals o.a. Jones (1992)<br />
182<br />
en Gorlin, Cohen en Levin (1990). In deze werken<br />
wordt af en toe verwezen naar spraak- of taal ken.<br />
merken. Het accent ligt evenwel op de medische<br />
aspecten en de informatie die gegeven wordt m.b.1.<br />
spraak en taal is toch te weinig specifiek voor het<br />
doel dat we hier voor ogen hadden. In de logopedi.<br />
sche vaktijdschriften vindt men de laatste jaren wel<br />
meer beschrijvingen van spraak- en taalkenmerken<br />
bij syndromale aandoeningen. Niet zelden gaat het<br />
echter om case-studies die de kenmerken beschrijven<br />
van één persoon met een bepaald syndroom.<br />
Overzichten met gegevens over het voorkomen van<br />
mogelijke communicatiestoornissen meer in het algemeen<br />
en bij verschillende syndromen zijn zeldzaam.<br />
In 1981 publiceerden Sparks en Millard een<br />
overzicht van 16 verschillende syndromen met per<br />
syndroom een opsomming van de fysische kenmerken,<br />
het overervingspatroon, de incidentie en<br />
de spraak- en taalkenmerken, aangevuld met literatuurverwijzingen.<br />
De auteurs kozen er echter beo<br />
wust voor geen syndromen op te nemen die gepaard<br />
gaan met een gehemeltespleel. Een veel uitgebreidere<br />
lijst werd opgesteld door Siegel-<br />
Sadewitz en Shprintzen (1982). Zij selecteerden<br />
105 syndromen (en sequenties) en gaven voor elk<br />
syndroom aan hoe frequent ( «frequent», «infrequent»,<br />
ccoccasional», (cprobable» en «unknown» )<br />
er een stoornis voorkomt op vlak van de articulatie,<br />
cognitie, resonantie en stem en hoe frequent het<br />
syndroom gepaard gaat met een geleidingsverlies<br />
of sensorineuraal verlies. Recentelijk verscheen<br />
een verdere uitwerking van deze lijst in een boek<br />
van Shprintzen (1997). Voor zover ons bekend, is<br />
deze lijst momenteel het meest uitgebreide overzicht<br />
dat voorhanden is over communicatiestoornissen<br />
bij syndromen. De lijst omvat in totaal 334<br />
syndromen. Van elk syndroom worden kort de beo<br />
langrijkste kenmerken opgesomd, wordt de primai.<br />
re etiologie aangegeven en worden de afwijkingen<br />
op vlak van spraakproductie, resonantie, stem, taal<br />
en gehoor vermeld. Deze lijst leek dan ook zeer geschikt<br />
om een meta-analyse op uit voeren met het<br />
oog op het beantwoorden van de gestelde onderzoeksvragen.<br />
Niettemin dienen we op te merken<br />
dat de lijst toch nog beperkt is, zoals de auteur trouwens<br />
zelf aangeeft. Met name werden meerdere<br />
syndromen niet opgenomen omdat ze te zeldzaam<br />
zijn of omdat het verband tussen het syndroom en<br />
het voorkomen van communicatiestoornissen niet<br />
met zekerheid vaststaat. Omdat in het overzicht van<br />
Shprintzen (1997) ook informatie m.b.1. cognitie en<br />
gehoor werd opgenomen, besloten we bijkomend<br />
de samenhang van velofaryngale resonantiestoornissen<br />
met stoornissen op vlak van cognitie en gehoor<br />
na te gaan. Verder besloten we de analyse te<br />
beperken tot 229 syndromen in plaats van 334<br />
omdat vijf van de opgenomen syndromen als «incompatible<br />
with Iife» werden beschreven.
TLA 2000 (30) - 4<br />
RESULTATEN Tabel 2 :Voorkomen van velofaryngale stoornissen in<br />
samenhang met andere stoornissen<br />
Het voorkomen van velofaryngale resonantiestoornissen<br />
Wanneer bij een syndromale aandoening communicatiestoornissen<br />
voorkomen, dan blijken resonantiestoornissen<br />
daar vrij vaak deel van uit te<br />
maken. Van de 299 syndromen uit de lijst van<br />
Shprintzen (1997) die we weerhielden in de analyse,<br />
werd bij 162 (i.e. 54%) vermeld dat ze gepaard<br />
gaan met een gestoorde orale en/of nasale resonantie.<br />
Het voorkomen van een gestoorde nasale<br />
resonantie werd vermeld bij 51% (152/299) van de<br />
syndromen. In 46% van de gevallen (138/299) is alleen<br />
de nasale resonantie gestoord, in 5% (14/299)<br />
is naast de nasale resonantie ook de orale resonantie<br />
gestoord. Wanneer de nasale resonantie gestoord<br />
is, is er in 61.2% van de gevallen (93/152)<br />
een schisisproblematiek.<br />
,<br />
Het voorkomen van de verschillende types<br />
van: velofaryngale resonantiestoornissen<br />
i<br />
Van .~e verschillende types van velofaryngale resonantjestoornissen<br />
blijkt hypernasaliteit het meest<br />
frequent voor te komen (96/138, 63.2%) gevolgd<br />
door hyponasaliteit (28/138, 18.4%) en gemengde<br />
nasáliteit (19/138, 12.5%). Cul-de sac-resonantie<br />
wordt slechts één maal vermeld (1/138, 0.7%) en<br />
verder wordt bij 8/138 syndromen (i.e. 5.3%) aangegeven<br />
dat er een resonantie voorkomt zoals men<br />
die aantreft bij doven.<br />
Het voorkomen van veJofaryngale stoornissen<br />
in samenhang met andere stoornissen<br />
Hoe vaak velofaryngale stoornissen voorkomen in<br />
samenhang met andere stoornissen, in het bijzonder<br />
met een cognitieve stoornis en een gehoorstoornis,<br />
wordt samengevat in tabel 2. Algemeen<br />
blijkt dat velofaryngale resonantiestoornissen<br />
slechts zelden (6/152, 3.9%) geïsoleerd voorkomen.<br />
Heel dikwijls (64/152, 42.1 %) is er daarnaast<br />
zowel een cognitieve stoornis als een gehoorstoornis.<br />
Het voorkomen van velofaryngaJe stoornissen<br />
bij verschillende types van syndromen<br />
Tabel 3 geeft de resultaten weer van de analyse<br />
naar het voorkomen van velofaryngale stoornissen<br />
bij verschillende types van syndromen. Voor deze<br />
analyse werd, zoals dat gebruikelijk is, in eerste instantie<br />
een onderscheid gemaakt tussen chromosomale<br />
syndromen en genetische syndromen.<br />
Chromosomale syndromen zijn syndromen waarbij<br />
Velofaryngale resonantiestoornis<br />
+ cognitieve stoornis 42.1% (64/152)<br />
+ gehoorstoornis<br />
Velofaryngale reonantiestoornis<br />
+ cognitieve stoornis 15.1% (23/152)<br />
- gehoorstoornis<br />
Velofaryngale reonantiestoornis<br />
- cognitieve stoornis 34.9% (53/152)<br />
+ gehoorstoornis<br />
Velofaryngale resonantiestoornis<br />
- cognitieve stoornis 3.9% (6/152)<br />
- gehoorstoor~is<br />
(voorkomen van een cognitieve stoornis en/of gehoorstoornis<br />
onbekend: 3.9%, 6/152)<br />
er microscopisch een zichtbare afwijking is in de<br />
chromosoomstructuur. Genetische syndromen zijn<br />
syndromen waarbij microscopisch geen zichtbare<br />
chromosomale afwijkingen zijn. Chromosomale<br />
syndromen werden verder opgesplitst naargelang<br />
er een deletie is of een additie van een volledig<br />
chromosoom of van een gedeelte van een chromosoom<br />
is. Genetische syndromen werden verder onderverdeeld<br />
naar gelang het patroon van overerving:<br />
autosomaal of X-gebonden, dominant of recessief.<br />
Andere syndromen, met name teratogene<br />
syndromen (d.w.z. tengevolge van blootstelling aan<br />
een bepaalde substantie) en mechanisch geïnduceerde<br />
syndromen (d.w.z. syndromen als gevolg<br />
van een directe inwerking op het embryo in de uterus)<br />
werden niet in de analyse betrokken omdat het<br />
bij deze types sowieso om zeer heterogene beelden<br />
gaat.<br />
Zoals men uit tabel 3 kan zien, komen velofaryngale<br />
resonantiestoornissen iets vaker voor bij genetische<br />
syndromen dan bij chromosomale syndromen<br />
Tabel 3: Voorkomen van velofaryngale stoornissen<br />
bij verschillende types van syndromen<br />
Genetische syndromen:<br />
Autosomaal dominant:<br />
Autosomaal recessief:<br />
X-gebonden dominant:<br />
X-gebonden recessief :<br />
Chromosomale syndromen:<br />
Deletie van chromosoom:<br />
Additie van chromosoom:<br />
Deletie deel van chromosoom:<br />
Additie deel van chromosoom:<br />
103/192 (53.6%)<br />
47/81<br />
45/87<br />
316<br />
8/18<br />
24/49 (49.0%)<br />
1/2<br />
3n<br />
11/19<br />
9121<br />
183
TLA 2000 (30) - 4<br />
(respectievelijk in 53.6% en 49.0% van de gevallen)<br />
maar blijkens een chi-kwadraattoets niet significant<br />
vaker (p>.05). Verdere statistische analyse (chikwadraattoets<br />
of Fisher's exact toets) liet zien dat<br />
velofaryngale resonantiestoornissen binnen de<br />
groep van genetische syndromen niet significant<br />
(p>.05) vaker voorkomen bij autosomale aandoeningen<br />
dan bij X-gebonden aandoeningen en niet<br />
significant vaker bij dominante aandoeningen dan<br />
bij recessieve aandoeningen. Binnen de groep van<br />
chromosomale syndromen is er ook geen significant<br />
verschil (chi-kwadraattoets of Fisher's exact<br />
toets, p>.05) qua voorkomen van resonantiestoornissen<br />
tussen syndromen die berusten op een deletie<br />
of additie van een volledig chromosoom en<br />
deze die berusten op deletie of additie van een gedeelte<br />
van een chromosoom en evenmin tussen<br />
syndromen waarbij er een deletie is en sydromen<br />
waarbij er een additie is.<br />
CONCLUSIE<br />
Rekening houdend met de beperkingen van de lijst<br />
van Shprintzen (1997) en rekening houdend met<br />
het feit dat we hier te doen hebben met een metaanalyse,<br />
kunnen we volgende conclusies formuleren.<br />
Het is duidelijk dat bij syndromen die gepaard<br />
gaan met communicatiestoornissen vaak velofaryngale<br />
resonantiestoornissen voorkomen. De<br />
meest frequente velofaryngale resonantiestoornis<br />
blijkt hypernasaliteit te zijn, nogal dikwijls in samenhang<br />
met schisis. Velofaryngale resonantiestoornissen<br />
zijn meestal geen geïsoleerd verschijnsel<br />
maar komen overwegend samen voor met een<br />
stoornis op vlak van de cognitie entof het gehoor.<br />
Het voorkomen van velofaryngale resonantiestoornissen<br />
lijkt niet gebonden te zijn aan een bepaald<br />
type van syndromen.<br />
184<br />
LITERATUUR<br />
Jones, KL (1992). Smith's recognizable patterns of<br />
human malformation. Philadelphia: W.B.<br />
Saunders<br />
GorIin, R.J., Cohen, M.M. en Levin, L.S. (1990).<br />
Syndromes of the head and neck. New<br />
YorklOxford: Oxford University Press.<br />
Sparks, S.N.en Millard, S. (1981). Speech and language<br />
characteristics of genetic syndromes.<br />
Journalof Communication Disorders, 14,<br />
411 - 419.<br />
Siedel-Sadewitz, V. en Shprintzen, R.J. (1982). The<br />
relationship of communication disorders to<br />
syndrome identification. Journalof Speech<br />
and Hearing Disorders, 47, 338 - 354.<br />
Shprintzen, R.J. (1997). Genetics, syndromes, and<br />
communication disorders. San Diegot<br />
London: Singular Publishing Group.<br />
Adres:<br />
U.Z. Gent<br />
De Pintelaan 185<br />
2, P 1<br />
9000 Gent
TIJDSCHRIFT VOOR LOGOPEDIE & AUDIOLOGIE 2000 (30) - 4<br />
UNIVERSAL INFANT HEARING SCREENING IN FLANDERS<br />
Kristin Hanssens<br />
Presented at the XXV International Congress on Audiology, Den Hague, August 27-31,2000<br />
INTRODUCTION<br />
Flanders has a hearing screening history since<br />
1976, using the distraction method with the Ewing<br />
test at ths age ol 9 months. The Ewing test is<br />
based on the ability to locate automatically quiet<br />
sounds that allract the allention and interest ol the<br />
child by turning the head towards the sound source.<br />
This horizontal orientation rellex is present between<br />
the ages of 7 and 12 months, but optimal at<br />
the age of 9 months.<br />
On the one hand the relatively systematic screening<br />
programme was conducted free of charge by<br />
the public institution called 'Kind en Gezin', meaning<br />
'Child and Family', which has an important responsibility<br />
in preventive health care and in detection<br />
of health problems in children. The Ewing test<br />
was widely performed by !he nurses in the district<br />
centres of 'Kind en Gezin' (K&G).<br />
On the other hand there was and still is the 'systematic'<br />
neonatal screening of babies with high risk<br />
for hearing loss as described by the Joint<br />
Committee on Infant Hearing screening, but only a<br />
lew hospitals are conducting this screening. In<br />
1993 a few neonatal units started organising their<br />
own weil baby hearing screening using the oto<br />
acoustic emissions technique.<br />
Successful universal new-born hearing screening<br />
is based on four pillars:<br />
(1) a suitable test instrument,<br />
(2) a maximum coverage,<br />
(3) an effective follow up and<br />
(4) cost-effective.<br />
Experience has shown that the screening set up in<br />
Flanders did not reach these goals due to the following<br />
reasons:<br />
(1) The Ewing test is a subjective test with a low<br />
sensitivity and specificity, meaning that many<br />
children are wrongly referred for further diagnostic<br />
testing (false positives, which needlessly<br />
alarms the parents), whilst others were<br />
wrongly considered having normal hearing<br />
(false negatives), which also discredits the<br />
screening programme.<br />
Hearing screening at the age of 9 months is generally<br />
considered to be too late, as stated in<br />
the European Consensus Statement on<br />
Neonatal Hearing Screening (16 May 1998,<br />
Milan, Italy), every child with permanent<br />
hearing impairment should be identified before<br />
the age of 3 months so that a rehabilitation program<br />
can be set up before the age of 6 months.<br />
With the Ewing test the child is at least<br />
12 months ol age belore diagnosis is known.<br />
This because in case ol a positive test result<br />
the testing will be repeated once or twice belore<br />
relerring the child. Many years ol documentation<br />
have shown that most of the 'Ewing babies'<br />
were an average ol 27 months belore the<br />
losses were finally remedied.<br />
(2) These facts have demotivated great number of<br />
examiners and consequently created a certain<br />
negligence in the application of the test. For instance<br />
in 1997, 24 of the 65 deaf new-born babies<br />
in Flanders have not been detected by the<br />
Ewing test! Some areas even abandoned the<br />
screening completely, arguing that a high-risk<br />
screening would be more paying. But today it is<br />
known that with this type of screening 50% of<br />
the inlants with hearing loss are not discovered.<br />
(3) Because there existed no proper follow-up programme,<br />
the dropout during the referral period<br />
was very high, about 30%.<br />
(4) Furthermore, the Ewing test is time-consuming<br />
and needs to be conducted by \Woweil trained<br />
and experienced staff members, resulting in<br />
high costs.<br />
AII these considerations have stimulated K&G to<br />
review its strategy, resulting in a new, weil structured<br />
universal infant hearing screening programme<br />
which responds step by step to the standards of the<br />
European Consensus Statement on Neonatal<br />
Hearing Screening.<br />
185
TLA 2000 (30) - 4<br />
THE SCREENING INSTRUMENT:<br />
THE AUTOMATED ABR<br />
K&G opted lor the Automated ABR hearing screening<br />
technique, commercially introduced in 1985 by<br />
Natus MedicaJlnc. in Calilornia. After a successlul<br />
pilot test period in 1997 with the ALGO 1e Newborn<br />
Hearing Screener, the Board ol Administration ol<br />
K&G decided that the universal neonatal hearing<br />
screening programme with the Automated ABRtechnique<br />
(AABR) would be progressively implemented<br />
in February 1998 throughout Flanders, as<br />
part ol a program me tor prevention. The practical<br />
remarks gathered during this pilot period in<br />
Flanders even put up the Natus company to create<br />
a more users triendly, battery-operated compact<br />
design, called the ALGOTM Portable. The instrument<br />
is now produced in Beltast, Ireland.<br />
The ALGOTM hearing screening instrument is<br />
based on the technique ot the Auditory Brainstem<br />
Responses (ABR), generally considered to be the<br />
golden standard tor evaluating the auditory pathway.<br />
lts concept succeeded in eliminating the negative<br />
aspects ot conventional ABR examination in<br />
the context ol a screening set up (too time-consuming<br />
and too expensive, interpretation demands a<br />
specialist), still maintaining its very high sensitivity<br />
and speciticity.<br />
The ALGOTM New-born Hearing Screener is designed<br />
only tor screening purposes in babi es starting<br />
at a gestional age ot 34 weeks up to 3 months<br />
ot age. The upper limit is not exceeding 6 months.<br />
The test does not require a special screening environment<br />
and can even be performed with the baby<br />
into the mother's arms. It the baby's skin appears<br />
greasy or sweaty, a prepping pad will be used betore<br />
the 3 surface electrodes are placed on the vertex,<br />
the nape and the top ot the shouJder or on the<br />
cheek. Disposable ear coupiers with the transducers<br />
are sealed over the inlant's ears.<br />
The ALGOTM Portable uses a 35 dB nHL click stimulus<br />
to detect the presence or absence ol the auditory<br />
brainstem response. It uses a detection template<br />
patterned after ABR responses ot intants with<br />
normal hearing thresholds. The ALGO's detection<br />
template is based upon characteristics ot the<br />
wavetorm at th is supra-threshold level.<br />
The ALGOTM generates a 0.1 msec. click with an<br />
acoustic trequency spectrum trom 700-5000 Hz<br />
presented monaurally or binaurally at a rate ot 37<br />
puisesIsec.<br />
The ALGOTM detection template relies upon nine<br />
critica I points along the ABR wavetorm which are<br />
weighted with respect to their contribution to response<br />
detection. Most ot these points are associated<br />
with the detection ot wave V and its trailing<br />
negativity since this is the largest and most stabJe<br />
portion ot the intant ABR.<br />
186<br />
The ALGOTM template shifts across a 3-msec.<br />
range searching tor the latency domain ot best tit,<br />
allowing tor age variations in the normal response.<br />
The template-shifting sequence and the application<br />
ot the algorithm (the term ot which the name<br />
'ALGO' has been derived) occurs every 500<br />
sweeps until a statistically signiticant response is<br />
identitied. This means that a response may be detected<br />
as efficiently as 500 sweeps or it may be necessary<br />
to continue averaging to the maximum ot<br />
15.000 sweeps in order to reach the specitied level<br />
ot contidence.<br />
Using this weighted, nine-point, template-matching<br />
scheme increases the efficiency ot the algorithm.<br />
The ALGOTM detection algorithm employs a binomial<br />
sampling approach, which tacilitates the use ot<br />
a rigo rous statistical test. A by-product ot the statistical<br />
test named 'Iikelihood ratio' (LR) is used. In<br />
practice the LR can be thought ot as a tigure ot<br />
merit. When the LR reaches 160 or greater, the AL-<br />
GOTM stops collecting data and displays a 'PASS'<br />
tor the ear being tested. It an LR ot at least 160<br />
cannot be obtained in 15.000 sweeps, the ALGOTM<br />
displays a 'REFER' message .<br />
A 'PASS' result means that the baby has a normal<br />
hearing. A 'REFER' result means that the instrument<br />
is not capable to evaluate the hearing ot the<br />
tested baby. In this case the test must be repeated<br />
later on or other tests have to be performed. In<br />
some cases, tor example when the baby is very<br />
agitated or is crying, registration has to be stopped<br />
and must be repeated at a more tavourable moment.<br />
The ALGOTM has a dual artetact rejection system<br />
designed to automatically control tor environmental<br />
or ambient noise, and tor artetact ot myogenic<br />
noise. Finally, the impedance ot the skin is being<br />
measured every 500 sweeps. When it exceeds 12<br />
kOhm registration is interrupted.<br />
THE SCREENING PROTOCOL<br />
A tirst call is made by the district nurse at the maternity<br />
hospital to introduce the services ol the organisation<br />
concerning preventive childcare and<br />
child-minding. On this occasion the parents are invited<br />
to the district centre when the baby will be 4<br />
to 6 weeks ot age tor the ALGO-test. At this age<br />
the baby still sleeps a lot, which tacilitates the testing.<br />
The test can also be conducted at home, during<br />
the second home visit ol the nurse. The test is<br />
tree ot charge, since it is conducted in a universal<br />
screening set up by a public institution.<br />
Those maternity hospita Is which still continue to<br />
perform their own hearing screening program me<br />
with the oto acoustic emissions technique have to<br />
report their results to the administration ot K&G<br />
who keeps records ot all tested intants in order t~
e able to control the lollow-up process and to<br />
avoid dropouts.<br />
At the same time the database is an important<br />
source lor statistical data and lor epidemiological<br />
research.<br />
The ALGO screening procedure is based on 2<br />
steps:<br />
(1) Il the lirst ALGO-test gives a 'PASS' result, the<br />
baby is considered normal-hearing. This test<br />
cannot rule out a late onset hearing impairment,<br />
but during later visits at the wellare clinic<br />
luture auditory, speech and motoric development<br />
can be monitored up to three years ol<br />
age.<br />
(2) If the lirst test has a 'REFER' result, the baby is<br />
invited by the physician at the welfare clinic,<br />
usually within the 48 hours, where the ALGOtest<br />
will be repeated aller an otoscopic examination.<br />
The physician also interviews the parents,<br />
surveying a list ol risk lor hearing problems.<br />
When a second 'REFER' is obtained, the baby will<br />
be immediately relerred to an audiologic centre recognised<br />
by K&G, in consultation with the baby's<br />
general practitioner or paediatrician.<br />
In such an audiologic centre, which can be at a university<br />
hospitalor a rehabilitation centre, a complete<br />
investigation lor diagnosis will be conducted<br />
shortly aller screening lailure. In case diagnostic<br />
testing conlirms a hearing loss the child will be relerred<br />
to the rehabilitation centre lor early intervention.<br />
The transition lrom diagnosis to intervention<br />
lor inlants with hearing loss is tightly co-ordinated<br />
by K&G to prevent delays. This set up enables intervention<br />
to begin belore the delays in language<br />
and speech development are incurred, resulting in<br />
habilitation rather than rehabilitation.<br />
K&G has carelully selected 22 centres in Flanders<br />
which have a large experience in management ol<br />
hearing impaired children and which conlorm their<br />
imposed requirements. These centres have subscribed<br />
the protocol proposed by K&G, offering this<br />
way a guaranty ol quality to a high professional<br />
degree.<br />
Finally, K&G also keeps record ol the child's evolution<br />
during the intervention programme at the age<br />
ol 1,2,5,10 and 15 years. In this way a long-term<br />
follow-up is ensured.<br />
RESULTS IN 1998<br />
The coveragein 1998was 93.87%, whichis very hi9h.<br />
Ol the 43.406 new-borns, 38.048 (87.66 %) inlants<br />
were tested by K&G, and 1.512 (3.48 %) newborns<br />
were tested at the maternity hospital<br />
(OAE's). In 1.187 (2.73 %) infants the parents relused<br />
the test.<br />
TLA 2000 (30) - 4<br />
960 inlants needed a second ALGO-test due to a<br />
lirst reler result or an interrupted test.<br />
64 babies had a second reler result.<br />
Further diagnostic testing conlirmed a hearing loss<br />
in 51 babies (24 unilateral, 27 bilateral), 7 children<br />
had a normal hearing (Ialse positive), 5 children<br />
had no immediate diagnosis because ol a multiple<br />
handicap and 1 child deceased belore diagnostic<br />
testing took place.<br />
DISCUSSION<br />
Relerring to the lour standards ol a good hearing<br />
screening programme, one can conclude that the<br />
set up by K&G responds to all criteria:<br />
(1) A suitabfe test instrument<br />
The ALGOTMPortable New-born Hearing Screener<br />
is generally recognised to be a suitable and effective<br />
instrument lor objective hearing screening, with<br />
a high sensitivity (between 93 and 99.96 %) and a<br />
high specilicity (between 78 and 98.7 %).11screens<br />
the complete hearing pathway Irom the ear to the<br />
brainstem.<br />
In addition to identily children with severe/profound<br />
bilateral hearing loss, the ALGOTMalso identilies<br />
inlants with unilaterallosses. By selecting a 35 dB<br />
nHL stimulus intensity, the sensitivity/specilicity<br />
trade-off was biased toward relerring inlants who<br />
have even a mild hearing impairment. When children<br />
with such hearing losses are identilied early,<br />
systematic intervention programmes can prevent<br />
the sequelae ol mild bilateral, unilateral or Iluctuating<br />
conductive hearing loss. As aresuit the<br />
amount ol special education required in the long<br />
term can be reduced. This can be seen as an advantage,<br />
but not all specialists in the lield, rightly or<br />
wrongly, consider the low cut-off score advantageous.<br />
They are convinced that 'screening lor normal<br />
hearing'- methods lead to a substantial number<br />
ol over-relerrals and to neediess harming in the<br />
Iragile parent/new-born bonding process.<br />
In a study I have conducted about parents' acceptance<br />
ol neonatal AABR-hearing screening versus<br />
behavioural response audiometry juste before the<br />
pilot project lrom K&G, I have learned that in lact<br />
there exists another parameter lor a good test instrument,<br />
and that is the parents' acceptance. The<br />
ALGO- testing took place in a cosmopolitan hospital<br />
in Brussels which has a high concentration ol<br />
multiculturai people. In this hospital new-born<br />
hearing screening is usually conducted by reactometry,<br />
using the PA2.This screener has a low validity,<br />
but to the parents ol the new-borns this type<br />
ol screener seemed more convincing lor them than<br />
the ALGOTMPortable, because they could easily<br />
understand its mechanism. The concept ol objectivity<br />
is unknown to many ol them. Western parents,<br />
187
TLA 2000 (30) - 4<br />
who are more technology literate than other cultures,<br />
had more confidence in the ALGOTM Portable.<br />
K&G has understood th is fact, and takes it into account<br />
when developing folders and booklets and<br />
also by setting up information program mes towards<br />
the parents.<br />
(2) A maximum coverage<br />
Based on the figures of 1998 the set up ol the entire<br />
K&G screening programme ensures a coverage<br />
of almost 94 %, which is very high.<br />
Only less than 3 % of the parents refused the test<br />
proposed by K&G. Their refusal was based on personal<br />
reasons or on religious and cultural reasons:<br />
in some communities congenital disorders are difficulty<br />
accepted, so early detection is rejected.<br />
Most hearing screening program mes state that the<br />
best access to babies is before discharge from the<br />
maternity hospital. Since 99 % of the births in<br />
Flanders take place in hospitais, one can ask why<br />
the hearing screening is not being performed before<br />
discharge, which seems most logic. The actual<br />
new-born hearing screening in some Flemish<br />
hospitals is based on independent, autonomous<br />
initiatives and cannot be considered systematic.<br />
The test is fee-paying and each hospital has its own<br />
interpretation about the concrete set up. Given th is<br />
situation, only a pubiic organisation such as K&G<br />
has the authority to impose one rigorous standard<br />
screening protocol and ensure correct follow-up.<br />
A second reason not to screen during the lirst days<br />
ol lile is to reduce the chance lor relerrals due to<br />
conductive problems (debris in the external ear<br />
canal, amnion f1uid in the middle earl and to late<br />
maturation ol the central nervous system.<br />
It must be admitted that when the universal ALGO<br />
hearing screening was initiated, some physicians<br />
seemed unaware ol the priority ol hearing screening<br />
or questioned the applied screening technique,<br />
but those prejudices have been ruled out by<br />
now.<br />
The lact that the ALGO-hearing screening programme<br />
is not conducted in our entire country is a<br />
rather political issue. Belgium has become a Iederal<br />
state in 1993, consisting of three more or less<br />
geographically bounded regions : (1) Flanders in<br />
the northern part ol thecountry with the Flemish<br />
Community, (2) Wallonia in the south ol the country<br />
with the French Community and (3) the Capital<br />
Area ol Brussels in the centre of the country where<br />
people ol the Flemish as weil as the French<br />
Community are represented. The cosmopolitan<br />
character of Brussels makes it even more difficult to<br />
reach the Fiemish babies. These three regions<br />
have their own regional government who controls<br />
their own internals affairs. Since preventive care<br />
programmes are part ol the internal matters, each<br />
region has the iiberty to determine its own priorities<br />
188<br />
concerning hearing screening. Wallonia does not<br />
consider universal hearing screening as a priority:<br />
it is based on some local initiatives. AII discussion<br />
about tuning in the different views on hearing<br />
screening has reached a deadlock at this moment.<br />
This situation is a typical iIIustration of the problems<br />
encountered in our federal state, which can only be<br />
regretted.<br />
(3) An effective tol/ow-up<br />
The primary concern in lollow-up is to avoid dropout.<br />
A 2-stage protocol as used by the K&G programme<br />
reduces dropout. Such a protocol is only<br />
leasible when the screening technology has a low<br />
lalse-positive rate. Using the AABR- technology,<br />
this condition is met. Besides reducing dropout, the<br />
efficient protocol greatly decreases parental anxiety<br />
by providing an answer in a short period ol time.<br />
Figures have shown that there were no dropouts in<br />
1998.<br />
Depending on the type ol service chosen by the<br />
parents to conduct the diagnostic test, the approach<br />
will be different. At a university hospital, the<br />
approach will be rather medical, with a potential<br />
risk 'to get lost' in the patient pool. In a rehabiiitation<br />
centre the approach is more individualised but<br />
then not all examinations can be performed on the<br />
spot. Consequently these centres work closeiy together<br />
with the hospita I services. In the end, both<br />
instances are complementary: they serve the same<br />
purpose and lollow the same diagnostic protocol as<br />
prescribed by K&G.<br />
The lact that K&G organises a strict long-term 101low-up<br />
program me might be sensed by some as an<br />
interfering rather than just a recording act.<br />
(4) The cost/effectiveness<br />
The test is easy to use and the immediate<br />
'pass/reler' results don't require costly professional<br />
interpretation. The screening is not time-consuming:<br />
the median test time is 6 min. il the baby is<br />
sleeping.<br />
The false-positive rate is a significant determinant<br />
ol the total cost of a screening programme. The<br />
high specificity of the ALGOTM_performance means<br />
that very few babi es will be referred for superfluous<br />
follow-up testing.<br />
Fitting the ALGOTM universal hearing screening<br />
programme into the normal preventive programme<br />
ol K&G was leasible at no extra personnel costs.<br />
The examiner needs no audiological background.<br />
K&G provides a 4- hour training course.<br />
The natural ski lis ol the nurses in handling the babies<br />
are gratelully used lor the ALGO-test. There<br />
could be a gap due to the lack ol experience in<br />
dealing with problem situations such as a 'reler' result.<br />
Aware ol th is lact K&G installed a 24 hourhelp<br />
line, so prolessionalism is being increased.
The use of disposable mate rial makes the ALGOtest<br />
rather expensive compared with other techniques<br />
CONCLUSION<br />
In conclusion we can say that the results with the<br />
ALGOTM Portable Hearing Screening are really brilliant.<br />
Although the whole programme set up has<br />
met initially with st rong opposition trom some physicians<br />
and in spite of the critical considerations described<br />
in the discussion, it can be stated that the<br />
entire initiative by K&G on universal infant hearing<br />
screening is a great success and beyond compare,<br />
The choice of the screening instrument and above<br />
all the whole programme set up seems to be unique<br />
in Europe,<br />
L1TERATURE<br />
Chen S,J" Yang E.Y., et al. Infant hearing screening<br />
with an automated auditory brainstem response<br />
screener and the auditory brainstem<br />
response, Acta Paediatr,1996, 85: 14-18<br />
European Consensus Statement on neonatal<br />
hearing Screening, Finalised at the European<br />
Consensus Development Conference on neonatal<br />
Hearing Screening, 15-16 May 1998,<br />
Milan<br />
Herrmann B" Thornton A" Joseph J, Automated infant<br />
hearing screening using the ABR :<br />
Development and Validation, American<br />
Journalof Audiology, 1995, 4 (2) : 6-14<br />
Herrmann B, Inside the Black Box "How does the<br />
ALGO work anyway?",NATUS Clinical Series<br />
N'3<br />
Jacobson J" Jacobson C" Spahr R. Automated and<br />
conventional ABR screening techniques in<br />
high-risk infants, Journalof the American<br />
Academy of Audiology,1990, 1(4) :187-195<br />
Johnsen N,J" Bagi p" Elberling C, Evoked acoustic<br />
emissions from the human ear, 111. findings in<br />
neonates, Scand, AudioI.1983,12:12-24<br />
Joint Committee on Infant Hearing, 1994 Position<br />
Statement. Pediatrics,1994, 95(1) :152-156<br />
Katz J,(ed,), Handbook ot Clinical AUdiology,<br />
Baltimore, Williams & Wilkins,1994, pp 465-<br />
475<br />
TLA 2000 (30) - 4<br />
Kileny P New insights on infant ABR hearing screening,<br />
Scand, Audio1.1988, 30<br />
(Suppl.) : 81-88,<br />
Kind en Gezin, Resultaten AABR-gehoorscreening<br />
(Algotest) 1998, Vereniging Gegradueerden<br />
Audiologie, V.G,A,-Nieuws 1999, 2:2-6<br />
Levl H,et al. Transient Evoked Otoacoustic<br />
Emissions in newborns in the first 48 hours<br />
aller birth, Audiology, 1997, 36:181-186<br />
Mehl A.L., Thomson V, Newborn Hearing<br />
Screening: The Great Omission, Pediatrics,<br />
1998, vol. 101 ,nr1<br />
Northern J.L.,Downs M,P, Hearing in Children,<br />
Baltimore'williams & Wilkins,1984, pp 223-<br />
266<br />
Oudesluys A,M" van Straaten H.L.M, Neonatal<br />
Hearing Screening, Eur, J Pediatr" Springer<br />
Verlag ,1996,155 : 429-435<br />
Oudesluys-Murphy A,M" Harlaar J, Neonatal<br />
screening with an automated auditory brainstem<br />
response screener in the infant's home,<br />
Acta Pediatrica ,1997,86: 000-0 Paper 3913<br />
Rodenburg M" Hanssens K, Audiometrie,<br />
Methoden en klinische toepassingen,<br />
Bussum, D, Coutinho, 1998, pp159-177<br />
Stewart D" Bibb K., Pearlman A, Automated newbom<br />
hearing testing with the Algo-1<br />
Screener, Clinical Pediatrics,1993, 32(5):<br />
308-311<br />
Swigart E.T. Neonatal Hearing Screening, San<br />
Diego-California,Coliege -Hili Press, 1986,<br />
pp 3-66<br />
van Straaten H" Groote M" Oudesluys-Murphy<br />
A,M, Evaluation ot an automated auditory<br />
brainstem response infant hearing screening<br />
method in at risk neonates, European<br />
Journalof Pediatrics,1996, 155: 702-705<br />
Correspondentie-adres:<br />
Kristin Hanssens<br />
K,O,C, St. Gregorius<br />
Jules Destréelaan 67, 9050 Gentbrugge, Belgium,<br />
Tel. 0032-9-2105150<br />
Fax 0032-9-2314163<br />
e-mail: oc.st.gregori us,afdo@fracarita,org<br />
189
TIJDSCHRIFT VOOR lOGOPEDIE & AUDIOLOGIE 2000 (30) - 4<br />
PLEISTERPLAATSEN OP HET INTERNET<br />
In deze rubriek worden websites die voor logopedisten en audiologen relevant kunnen zijn kort voorgesteld.<br />
Suggesties zijn altijd welkom.<br />
Eindredactie P. Corthals<br />
Een literatuurstudie opstarten betekent efficiënt bibliotheekbezoek. Efficiënt bibliotheekbezoek betekent tref.<br />
woordenregisters afkammen op zoek naar relevante publicaties. Dat kan snel en gemakkelijk op<br />
hltp:/Iwww.ncbl.nlm.nih.gov/PubMed/<br />
I" I,<br />
~ I.. (lil y_ :Go: ~"-Hi'Jl Hl't<<br />
3 --;i<br />
"=<br />
• Ertter om or more senrcl1tenm. or- click~.!!!k?! for<br />
a~'tlnced fearching..<br />
• ,E••t.er auihQf n~ iJS smith je, :&mnlJ are optional<br />
• Enter iouma1 titre! in fu1l or ltS MEDl.INE ebbrev'.riom,<br />
;C?l!r:iidM:cd'~<br />
PubMed is the National Ubrary of Madlcine's search service that<br />
provides acçess to over 11 mittion dtations in MEDllNE,<br />
PreMEOLINE. end o!he, mlated da""'ba,es, v.i!h links to<br />
partidpating ontine joumals.<br />
£n~kslinkèd toPtlb1\rêL-J [!if~!F,vi~_~_~_,t~_~~!'~~<br />
In collaboratien with VSe PreviewJIndeI( for aÓ\larJced<br />
bock pub!ishers, NÇBI 59an::h options. Refinil' .öI sCaTch<br />
_;c_:III~,nti ..n"~~ ("r_" t ..""'_I:0 ...._t.............."'" .,""",..,1' ......<br />
_Oone, """'" , __<br />
~ti~....;j~;;p;'1.~n£ .... ,~~~~<br />
FJStt~WNjn Rcl
s......, 8".J:.,,~,<br />
.jo. pie cham. biJltograDlll, bozplob:, ccall!Iplob nnd more<br />
• NtIlllI!JÏ S1lIlIlIlary sIalislîe., t-tests. _ ... ion. ANOVA andmorc<br />
S"pporl<br />
...b.l.:IiJ ....... ' "lu I'<br />
.1<br />
- S.... nnd print m.lts !ram your W.b órowser '<br />
FIlI'8Completo Ii<br />
••,8~ s~H!ll .~ ..s~j~...:f! o. '~,._. _,_~.JI<br />
~: ~ .J.. ....,.....,~_ ......_.....,""'~""""":." ~ ' . ~ ::J~;"':""'~~<br />
r :Al_~.w.oo~l~ol 11\_.\J'_81'_~ gJ D~ ~~. ~._<br />
...<br />
Historical Perspeclive on the Education of Deaf<br />
Children in Western Cultures<br />
Tabl. or Contfttta<br />
7121/97<br />
Click here to start<br />
Ke;' Words: DeafEdw:ation lnfonnalion. DeafuelS Re!ated Is..... c.Jtur. and Iliotory<br />
Aodtar: Dr. A1anMarvelli. Smith con....<br />
,x<br />
191
TLA 2000 (30) - 4<br />
UIT DE OPLEIDINGEN<br />
o SCREENINGPROEF<br />
COMMUNICATIEVAARDIGHEDEN<br />
Reeds een aantal jaren richten de opleidingen<br />
Logopedie van alle campussen van Vlaanderen<br />
een stem-, spraak- (en spelling)proef in voor de<br />
toekomstige studenten Logopedie. Deze proef<br />
heeft enkel tot doel de studenten in te lichten over<br />
hun eigen communicatievaardigheden. Het spreekt<br />
voor zich dat een behoorlijke mondelinge en schrif-<br />
telijke vaardigheid heel belangrijk is voor de logope-<br />
diestudenl. Een verdere verfijning hiervan gebeurt<br />
aan de opleiding zelf.<br />
Deze proef heeft wettelijk niet het karakter van een<br />
,<br />
toelatingsexamen en kan bijgevolg een student niet<br />
uitsluiten van de studiekeuze. De student wordt<br />
enkel geïnformeerd over zijn mondelinge (en schrif-<br />
telijke) vaardigheden. Onderstaand overzicht laat<br />
zien hoe de proef in de opleidingen wordt georgani-<br />
seerd. (zie tabel)<br />
KHBO Vesallus Gent KaHoG KVH A'pen RUG KUL<br />
~ - spraak- en - spraak en slik- - spraak en - spraak - spraak - anamnese<br />
a. mondgewoon- ken stem: monde- - stem - taalvaardig- - spraak, mond-<br />
'D•<br />
ten - spreekstem linge taal- - gehoor heid gedrag en<br />
0 - spreekstem zangstem screening - taalvaardig- - stem slikken<br />
•> - taalvaardig- - spelling - schriftelijke heid - spelling - stem<br />
'D,<br />
0<br />
'" 0<br />
heid taal en spel- - spelling<br />
- spelling ling - gehoor<br />
- individueel ge- - spontaan ge- De screening - lezen van een - spontaan ge- - gesprek<br />
sprek sprek wordt uitgevoerd tekst en zin- sprek - lezen van een<br />
- lezen van een - leesproef + door de lectoren nen + video- - stemonder- tekst<br />
tekst video-opname van het oplei- opname zoek - slikken van<br />
- lezen van woor- - slikproef dingsonderdeel - spontaan ge- - spellingsproef water<br />
Cl><br />
.!i denreeksen - geïsoleerde Stem-, spraak- sprek + video - fonetogram en<br />
~ - colleclief dictee productie van en taalvervol. - audiogram sonogram<br />
~ een aantal making (SSTV). - dictee<br />
~ Voor inschrijving klanken - tonaal audioop<br />
diverse data. - toontref1en en gram<br />
Data worden be- een lied naar<br />
kendgemaakt op keuze<br />
de open deur of - collectief<br />
via secretariaat. dictee<br />
.e-<br />
Ui<br />
:!!.<br />
;::<br />
3 adviezen<br />
kunnen worden<br />
meegedeeld:<br />
- positief<br />
- positief onder<br />
voorbehoud<br />
(verder onderzoek<br />
en/of behandeling)<br />
- de studie<br />
wordt ontraden<br />
(niet geweigerd)<br />
- spraak en<br />
stem : afspraak<br />
wordt gemaakt<br />
bij inSChrijving<br />
- spelling:<br />
tijdens de<br />
'introductievoormiddag<br />
'Nederlands' in<br />
sept.<br />
(informele<br />
screening kan<br />
steeds tijdens<br />
infodagen of<br />
open deur<br />
- voor de in-<br />
SChrijVinK<br />
De schri elijke<br />
taalvaar -<br />
digheid en<br />
spelling wordt<br />
gescreend<br />
tijdens de<br />
eerste lesweek.<br />
- uitnodiging<br />
wordt verstuurd<br />
aan<br />
de studenten<br />
voor de start<br />
van het aeademiejaar<br />
(net voor, bij<br />
het begin of<br />
op het eind<br />
van de zomer-<br />
vakantie)<br />
- begin van de<br />
eerste kandidatuur<br />
- oktober<br />
tweede kan-<br />
didatuur<br />
De adviezen<br />
worden meteen<br />
schriftelijk bezorgd.<br />
Bij inschrijving<br />
legt<br />
de student het<br />
Cl> advies, onderte-<br />
:;:::<br />
kend voor ken-<br />
'"<br />
De resultaten<br />
worden mondeling<br />
besproken.<br />
Een schriftelijk<br />
advies wordt op-<br />
gestuurd. Dit advies<br />
dient ondertekend<br />
aan de<br />
3 adviezen:<br />
- kleine onvolmaaktheden,<br />
bij te sturen tijdens<br />
SSTV met<br />
evaluatie op exa-<br />
men SSTV.<br />
- minimale stoornissen<br />
met posi-<br />
Tekorten worden<br />
onmiddellijk<br />
meegedeeld en<br />
een advies<br />
wordt geformuleerd.<br />
De student<br />
wordt geïnlormeerd<br />
en eventueeldoorverwezen<br />
voor behandeling.<br />
Na afleggen van<br />
alle proeven:<br />
mondelinge<br />
informatie met<br />
eventueel door-<br />
verwijzing voor<br />
logopedische<br />
behandeling<br />
nisname, voor. jij<br />
><br />
W<br />
opleiding te wordenterugbezorgd.<br />
lieve prognose,<br />
verplichte driemaandelijkse<br />
follow-up.<br />
- verscheidene<br />
stoornissen van<br />
complexe aard,<br />
met onduidelijke<br />
prognose, studie<br />
wordt afgeraden.<br />
192
Iedere opleiding neemt een proef af.<br />
Er zijn een aantal verschillen in elk onderdeel. Naar inhoud<br />
toe stellen we vast dat niet iedereen een spel-<br />
Iingtoets organiseert. Het gehoor komt in twee opleidingen<br />
aan bod, evenals de zangstem. Ook het slikken<br />
staat niet in iedere opleiding op het programma.<br />
Bij de werkwijze stellen we vast dat sommige opleidingen<br />
gebruik maken van video-opnames. Twee<br />
opleidingen nemen systematisch audiogrammen<br />
af, een andere systematisch een fonetogram en<br />
een sonogram. Naar tijdstip toe nemen twee opleidingen<br />
duidelijk het standpunt in om dit voor de inschrijving<br />
te laten gebeuren. Iedere opleiding evalueert<br />
de proeven met de studenten. De ene opleiding<br />
kiest duidelijk voor een schriftelijk verslag, de<br />
andere opleiding spreekt van 'meedelen'.<br />
Het zal duidelijk zijn dat deze Stem-, spraak- en<br />
spelling proeven een goede zaak zijn voor een verdere<br />
professionele uitbouw van ons beroep. Het is<br />
verheugend waar te nemen dat iedere opleiding<br />
een proef organiseert. Men kan zich echter de<br />
vraag stellen of de verscheidenheid nu juist goed of<br />
minder goed is. Moet er gestreefd worden naar één<br />
uniforme proef? Zijn daar voordelen of vooral nadelen<br />
aan verbonden?<br />
R. Vandevoorde<br />
(reactie op dit artikel kan via het redactie-adres of<br />
Pannestraat 26, 8630 Veurne)<br />
HOGESCHOOL GENT<br />
VESALIUS<br />
GEZONDHEIDSZORG<br />
Opleiding Logopedie en Audiologie<br />
Keramiekstraat 80, B-9000 Gent<br />
Tel. 09-2201726 fax 09-2217751<br />
NAVORMING<br />
RELAXATIE. en HYPNOSETECHNIEKEN in<br />
LOGOPEDIE<br />
Bij heel wat logopedische interventies spelen spanning,<br />
stress, (faal)angst en onzekerheid een grote rol.<br />
Deze navorming biedt in een eerste deel een training<br />
voor de logopedist om ontspanningsprocedures te<br />
leren aanwenden als faciliterend platform tijdens de<br />
behandeling en als hulpmiddel voor de patiënt om buiten<br />
de therapiekamer zijn spanning te reduceren in<br />
dagelijkse spreeksituaties.<br />
In een tweede deel worden zelfcontroletechnieken<br />
aangeleerd, die de patiënt bijgebracht kunnen worden<br />
om in geladen communicatiesituaties meer vat te krijgen<br />
op storende emoties als faalangst en onzekerheid.<br />
Dit gaat van vermijdingsgedrag bij stotteraars<br />
over spreekangst voor een groter publiek tot specifieke<br />
interventies bij kinderen.<br />
TLA 2000 (30) - 4<br />
De sessies zijn praktijkgericht. Elke techniek wordt,<br />
na bespreking en videodemonstratie, stap voor stap<br />
ingeoefend. Van de cursist wordt dus ook een praktische<br />
inbreng gevraagd.<br />
BEGELEIDING<br />
Dhr WILFRIED VAN CRAEN is sedert meer dan twintig<br />
jaar werkzaam als psychotherapeut en als docent<br />
verbonden aan diverse opleidingen en bijscholingen.<br />
Hij is ondervoorzitter, supervisor en opleider binnen<br />
de Vlaamse Wetenschappelijke Hypnose Vereniging<br />
(Universitair Centrum Kortenberg), uitgever van<br />
TRANS, het wetenschappelijk tijdschrift over relaxatie<br />
en hypnose en auteur van onder meer "Relaxatie en<br />
zelfhypnose in de praktijk" (Acco).<br />
DOELGROEP<br />
De doelgroep bestaat uit LOGOPEDISTEN die in ontspanning<br />
en zelfcontrole een werkmiddel zien, met<br />
welke patiënten ze ook werken.<br />
PRAKTISCHE INLICHTINGEN en INSCHRIJVING<br />
PLAATS: Hogeschool Gent, Campus Vesalius,<br />
Keramiekstraat 80, 9000 Gent<br />
DATA en UREN: 2 en 16 februari en 9 maart 2001 van<br />
10u tot 12u30 en van 13u30 tot 16u<br />
DEELNAMEPRIJS: 8500 BEF (of 210.71 EURO)<br />
De inschrijving omvat de deelname aan zes dagdelen,<br />
een syllabus met achtergrondliteratuur en koffie. Er is<br />
gelegenheid om 's middags een broodjesmaaltijd te<br />
nemen.<br />
ATTEST: de deelnemers ontvangen een deelnameattest<br />
van de Hogeschool.<br />
HOE INSCHRIJVEN?<br />
Door de inschrijvingsstrook vóór 05 januari 2001 terug<br />
te sturen of te faxen (Fax 09-2217751) én het inschrijvingsbedrag<br />
over te schrijven op rekening 001-<br />
2693643-29 van Hogeschool Gent te 9000 Gent met<br />
vermelding: "Vesalius, Opleiding Logopedie, Navorming<br />
Relaxatie".<br />
Om kwaliteitsredenen wordt het aantal deelnemers<br />
beperkt. Uw inschrijving is pas definitief wanneer het<br />
inschrijvingsgeld betaald werd. De voigorde van inschrijving<br />
is bepalend voor deelname.<br />
INSCHRIJVINGSSTROOK<br />
Ondergetekende, _ , .<br />
Naam............. . .<br />
Voornaam .. '., .<br />
,Straat en nummër: _ ,.<br />
. Postcode en plaats .<br />
1 .<br />
l~:::::~ ..::::::::::::::::::::::::::::::::::::::<br />
. E-mail: .<br />
;<br />
t Schrijft in voor de navorming "Relaxatie~ en hypnosetechnie-<br />
" ken in de logopedie"<br />
~Handtekening !<br />
L ." "~._" "_""~.,,_.,,~_,, _" _".._....<br />
193
TLA 2000 (30) - 4<br />
TER INFORMATIE<br />
G<br />
Kern v.z.w.<br />
Regentiestraat 17<br />
9100 SINT-NIKLAAS<br />
Tel. & Fax.: 03/777.45.96<br />
E-Mail: kern.csvcho@skvnet.be<br />
Website: httc://users.skvnet.be/kern<br />
KERN V.z.w. is een neutraal en onafhankelijk centrum,<br />
sinds 1972 werkzaam op het gebied van psychotherapie<br />
en relatievorming. De stafleden en medewerkers<br />
(meestal psychologen) zijn gekwalificeerde<br />
beroepsmensen, die een specialisatie in de<br />
psychotherapie gevolgd hebben.<br />
Men kan in Kern terecht voor psychotherapie, en<br />
voor opleiding, bijscholing of training in de hulpverlening.<br />
De meest gebruikelijke wérkmethodes binnen het<br />
centrum zijn vooral gekenmerkt door een ervaringsgerichte,<br />
psychodynamische, en lichaamsgerichte<br />
benadering.<br />
Er wordt vooral gewerkt vanuit cliënt-centered therapie,<br />
Gestalttherapie, Pesso-Psychotherapie, relatie-<br />
en gezinstherapie.<br />
In de manier van werken zal er dus veel belang gehecht<br />
worden aan de gevoelens die aan de basis<br />
liggen van een probleem, en aan de dynamiek die<br />
deze gevoelens in de persoon en in zijn omgeving<br />
veroorzaken.<br />
Daarnaast gaat ook veel aandacht naar de manier<br />
waarop het lichaam kan helpen om toegang te verkrijgen<br />
tot deze gevoelens.<br />
Op aanvraag kan Kern ook instaan voor trainingen<br />
of voordrachten in bestaande groepen of instellingen.<br />
De duur en de inhoud van zo'n programma<br />
worden in onderling overleg vastgesteld.<br />
Tenslotte kan men in Kern ook terecht voor individuele<br />
therapie. Voor alle inlichtingen kunt U contact<br />
opnemen met het secretariaat.<br />
In de programmabrochure van Kern worden alle<br />
programma 's gedetailleerd en uitgebreid besproken.<br />
Op aanvraag kunt u deze brochure gratis toegestuurd<br />
krijgen, telkens in de maanden januari en<br />
augustus.<br />
Sinds januari 1998 beschikt Kern ook over een<br />
website op het internet. Alle recente informatie over<br />
nieuwe programma's kan online geraadpleegd worden.<br />
Men kan ook per Email inschrijven voor de<br />
programma's.<br />
194<br />
Seminaries. workshoDs en studiedaaen<br />
Seminarie: Traumaverwerking in Pesso-psychotherapie<br />
Workshop! Samengestelde Gezinnen<br />
Seminarie: Erotische thema's in psychotherapie<br />
Seminaries: Recente ontwikkelingen in de psychoanalyse<br />
Seminarie: Grafische expressie als diagnostisch<br />
en therapeutisch instrument<br />
Studiedag: Prouty's Pre-therapie<br />
Studiedag:lntroductie Daderhulp<br />
Seminarie: De interactietheorie van Leary<br />
Workshop: De contextuele benadering van<br />
prof. dr. Boszormenyi-Nagy<br />
Seminarie: Liefde vraagt tijd. Conflicten rond tijd<br />
in relaties<br />
Studiedag: Conflicten bij "Relaties met derden".<br />
Therapeutische interventies.<br />
Seminarie: Telefonische opvang van cliënten<br />
(voor therapeuten)<br />
Seminarie: Kindermishandeling<br />
Seminarie: Werken met Incest-slachtoffers<br />
Seminarie: Het verwaarloosd kind: een verwaarloosd<br />
thema<br />
Seminarie: De taal van kindertekeningen<br />
Seminarie: Begeleiden van een leefgroep vanuit<br />
een psychodynamische achtergrond<br />
Workshop: Aanpak en preventie bij Post-<br />
Traumatische Stress-stoornis<br />
KORTE TRAININGEN<br />
Basiscursus Systeemdenken<br />
Seminarie: Analytische Echtpaartherapie<br />
Training: Residentiële aanpak van moeilijk<br />
opvoedbare kinderen<br />
Training: Rondom gezin<br />
Training: Slachtofferbejegening<br />
Gesprekstraining<br />
Goldsteintraining<br />
Training:Telefonisch Contact met Ciiënten<br />
Training:omgaan met veeleisend gedrag bij<br />
bejaarden<br />
Training: Gebruiken van lichaamstaal als .<br />
hulpverlener<br />
JAARTRAININGEN<br />
• Basisvaardigheden voor hulpverleners<br />
• Jaartraining Daderhulp<br />
'"Basistraining: De contextuele benadering<br />
van Nagy<br />
• Training: Hulpverlening bij seksueel misbruik<br />
• Intensieve opleiding leiding geven.<br />
* Training: Grafische expressie<br />
OPLEIDINGEN IN DE PSYCHOTHERAPIE<br />
Opleiding Gezinsbegeleiding<br />
(2 jaar, 2 dagen per maand)<br />
Start: voorjaar 2001<br />
Opleiding Relatie- en Gezinstherapie<br />
(4 jaar, 2 dagen per maand)<br />
Start: voorjaar 2001
• Opleiding Lichaamsgerichte psychotherapie<br />
volgens Pesso<br />
(4 jaar, 2 dagen per maand)<br />
Start: voorjaar 2001<br />
Opleiding Individuele Begeleiding<br />
(2 jaar, 2 dagen per maand)<br />
Start: voorjaar 2001<br />
THERAPEUTISCHE PROGRAMMA'S<br />
Kennismakingsweekend Lichaamsgerichte<br />
Psychotherapie volgens Pesso<br />
Groeigroep Pesso-therapie<br />
Je lichaam heeft iets te vertellen:<br />
Pesso-Oefeningen<br />
• Individuele psychotherapie en relatietherapie<br />
o STAGEBEOORDELING<br />
Van 29 augustus tot 2 september had in Helsinki, finland,<br />
een internationaal congres rond INNOVATIONS IN HIGHER<br />
EDUCATION 2000 plaats, Het werd georganiseerd door de<br />
Universiteit van Helsinki, Development of Studies Unil.<br />
Driehonderd sprekers uit meer dan dertig landen brachten<br />
een bijdrage.<br />
Het doel van het congres was een internationaal ontmoetingsforum<br />
te zijn voor medewerkers en studenten van universiteiten<br />
en hogescholen van over de hele wereld.<br />
Recente onderzoeksgegevens over sluderen en lesgeven in<br />
het hoger onderwijs kwamen aan bod. Voor lesgevers was<br />
het een gelegenheid om kennis te maken met nieuwe onderwijsmethodes<br />
en -uitdagingen.<br />
Diverse belangrijke thema's stonden op het progamma.<br />
Enkele van de belangrijkste waren: de rol van de universiteitlhogeschool<br />
in een "Iearning society', kritisch denken in<br />
hoger onderwijs, g'especialiseerd onderwijs aanmoedigen,<br />
vernieuwend les geven en nieuwe benaderingen voor evaluatie<br />
en assessment.<br />
Onze bijdrage, "The Assessment of Vocational SkilIs", paste<br />
in dit laatste thema. We presenteerden het evaluatiesysteem<br />
dat aan de optie Logopedie van de Hogeschool Gent,<br />
departement Vesalius, wordt toegepast voor de beoordeling<br />
van stagiairs logopedie. We geven hier een vertaling van de<br />
Engelstalige samenvatting.<br />
Eén van de taken van de opleidingen voor gezondheidszorg<br />
- verpleegkunde, logopedisten, kinesitherapeuten, ergotherapeuten,<br />
diëtisten e.d. - is de evaluatie en quotering van de<br />
professionele vaardigheden van studenten-stagiairs. Een<br />
dergelijke beoordeling dient aan twee belangrijke doelstellingen<br />
te voldoen. Enerzijds dient zij de student te informeren<br />
over zijn stageprestaties en anderzijds dient de evaluatie<br />
deze prestaties te evalueren en te quoteren. Voor de<br />
evaluatie baseren we ons op het beeld dat elke logopedistbeoordelaar<br />
heeft van een "goed werkend logopedisf.<br />
Het systeem dat we ontwikkelden komt hieraan tegemoet.<br />
Niettegenstaande het systeem in eerste instantie ontwikkeld<br />
TLA 2000 (30) - 4<br />
werd voor de opleiding logopedie zijn we ervan overtuigd<br />
dat het mits de nodige inhoudelijke aanpassingen ook bruikbaar<br />
is voor andere opleidingen. Het toekennen van studiepunten<br />
is in onze procedure immers het resultaat van een<br />
geobjectiveerde omzetting van observatiegegevens in een<br />
score. We zijn ervan overtuigd dat dit mogelijk is voor elke<br />
opleiding die het verwachte observeerbare gedrag van haar<br />
studenten gedetailleerd kan uitschrijven.<br />
Het evaluatiesysteem is gebaseerd op het beroepsprofiel.<br />
Vanuit dit profiel ontwikkelden we een observatieformulier<br />
dat de professionele (stage)-taken inventariseert. Deze verschillende<br />
items (vb: kritisch overnemen van dossiergegevens,<br />
toepassen van formuleringscrileria bij onderzoek, ... )<br />
zijn gegroepeerd in rubrieken (vb: dossierstudie, (be)handelingsplan,<br />
documentatie, mondelinge communicatie, ... ). De<br />
rubrieken zijn gebundeld in categorieën (vb: inhoudelijk aspect<br />
van de opdracht, specifieke vaardigheden, ... ). De volgorde<br />
van de items is eerder gebaseerd op de chronologie<br />
van het verloop van stage-activiteiten dan op de indeling<br />
van het beroepsprofiel. De bedoeling is immers een formulier<br />
dat snel ingevuld kan worden. Per cliënVpatiënt en per<br />
sessie wordt een nieuw formulier ingevuld. Alle uit te voeren<br />
opdrachten (begeleiding, onderzoek, dossierstudie, ... )<br />
komen aan bod. Naast elke stagetaak vult de observator<br />
zijn vaststellingen in. Verduidelijkende tekst dient als basis<br />
voor een begeleidingsgesprek met de student.<br />
Aan de hand van de opmerkingen op meerdere van deze<br />
observatieformulieren wordt daarna het stage-evaluatieformulier<br />
ingevuld. Op dit formulier zijn per stagetaak een aantal<br />
mogelijke conclusies per twee of vier ingevuld (vb: 1. voldoet<br />
in eerste versie, 2. correct na herwerking, 3. verbeterd,<br />
maar onvoldoende, 4. onvoldoende, geen positieve evolutie).<br />
De rest van de verwerking, met name de omzetting van<br />
deze opmerkingen in scores verloopt geautomatiseerd. De<br />
begeleider dient enkel nog (het nummer van) de ingevulde<br />
kolom in te tikken. De waarden worden automatisch toegekend.<br />
Hierbij kan rekening gehouden worden met verschillende<br />
wegingen, uitsluitingen, aanvullende opmerkingen,<br />
aanwijzingen voor deiury e.d.m.<br />
Zodra de observaties ingetikt zijn kan een rapport afgedrukt<br />
worden. Op dit rapport - dat op dezelfde manier ingedeeld<br />
is als de andere formulieren - wordt bij elke rubriek een conclusie<br />
afgedrukt (voldoet, moet verbeteren, ... ).<br />
Terzelfder tijd wordt er ook een ranggetal berekend. In functie<br />
van de vergelijkbaarheid van stageprestaties wordt voor<br />
de vakgroep stage de totale prestatie van een student binnen<br />
een zevenpuntenschaal weergegeven. Op deze rangschikking<br />
- waarin ook de resultaten van studenten van<br />
voorbije jaren kunnen opgenomen worden - kan de vakgroep<br />
stage zich baseren om de studiepunten en eventueel<br />
een graad toe te kennen.<br />
Luc Simoens<br />
Hogeschool Gent<br />
Departement Gezondheidszorg Vesalius<br />
Opleiding Logopedie en Audiologie<br />
Adres: M. Pyckstraat 6, 8370 Blankenberge<br />
195
TLA 2000 (30) - 4<br />
BESPREKINGEN<br />
STUDENT ENRECHT.<br />
JURIDISCHE EN SOCIALE GIDS VOOR<br />
DE STUDENT HOGER ONDERWIJS.<br />
• Van Hoestenberghe, L. (red.), vierde herziene<br />
en vermeerderde druk, Acco Leuven<br />
Amersfoort, 1999, 512 blz.,<br />
ISBN 90-334-4269-8, Bef 1990<br />
Dit boek handelt over de rechtspositie. rechten en<br />
plichten van de studen zowel in het onderwijs als<br />
in het maatschappelijk gebeuren. En. kort gezegd,<br />
het is een must voor een grote doelgroep: het zou<br />
in elke bibliotheek van een hogeschool of universiteit<br />
moeten staan, elke studentendienst zou er<br />
moeten over beschikken, alle docenten zouden de<br />
inhoud moeten kennen voorzover het met hun vakdomein<br />
te maken heeft, het zou de basis moeten<br />
vormen voor een informatiesessie voor studenten,<br />
bij de organisatie van een onderwijsrichting zou het<br />
continu een richtlijn kunnen vormen voor concrete<br />
afspraken, vragen en onzekerheden van oudergroepen<br />
zouden met dit document kunnen worden<br />
opgelost. Met andere woorden dit is geen boek om<br />
in een stoffige hoek te wachten op een volgende<br />
editie en slechts sporadisch geraadpleegd te worden,<br />
maar het is een werkdocument voor het dagelijks<br />
runnen Uuridisch en sociaal) van het hoger<br />
onderwijs.<br />
Hoewel de ondertitel suggereert dat het een gids is<br />
voor de student hoger onderwijs, richt het boek<br />
zich in de eerste plaats naar de adviseur in de onderwijsinstelling,<br />
de deskundige in onderwijsrecht,<br />
de overheidsexpert, de advocaat of de rechtspracticus.<br />
Het boek is zo duidelijk geschreven, zo goed<br />
gestructureerd, zo actueel (de vierde, herziene en<br />
vermeerderde druk sinds 1988) en zo grondig verwijzend<br />
naar andere informatiebronnen dat alwie<br />
onderwijsvragen heeft op juridisch en sociaal vlak<br />
het ter hand kan nemen, inclusief studenten en ouders.<br />
De 47 hoofdstukken worden in 14 delen behandeld:<br />
1. De regeling van het hoger onderwijs in<br />
Vlaanderen<br />
2. Rechtsbescherming in onderwijsverband<br />
3. Studiefinanciering<br />
4. Kinderbijslagen<br />
5. Studeren en de fiscus<br />
6. Onderhoudsplicht van de ouders en tussenkomst<br />
van het OCMW<br />
7. Studeren en wonen<br />
8. Ziekte en beroepsziekte<br />
9. Aansprakelijkheid en verzekeringen in onderwijsverband<br />
196<br />
10. De studiestage<br />
11. De jobstudent<br />
12. De EER-student in de Europese Unie: over het<br />
recht op verblijf en het recht op sociale zekerheidsuitkeringen<br />
13. Het verblijfsrecht van de buitenlandse student<br />
niet-EU-burger<br />
14. Bruggen tussen studie en arbeid<br />
Je leest er zowel verdiepingsinformatie (bv. deel 1 :<br />
regeling van het hoger onderwijs) als heel concrete<br />
richtlijnen (bv. kinderbijslagbedragen, op basis van<br />
welke concrete rubrieken van de belastingsaangifte<br />
wordt het recht op studietoelage berekend). Het<br />
hele boek is gebaseerd op de meest recente wettelijke<br />
bepalingen van zowel hogescholen als universiteiten.<br />
Het is dan ook de bedoeling van de schrijvers<br />
in de toekomst elke nieuwe ontwikkeling in het<br />
hoger-onderwijslandschap te verwerken in volgende<br />
edities. De dienst Studentenvoorzieningen van<br />
de K.U.Leuven nam het initiatief en de realisatie van<br />
het boek in handen. De bijdragen werden echter<br />
ook geleverd door deskundigen uit verschillende<br />
hogescholen, de UA en adviseurs verbonden aan<br />
studiediensten. In die zin wordt het hoger onderwijs<br />
vanuit gevarieerde hoeken en deskundigheid belicht.<br />
Het is opvallend hoeveel aspecten in onderwijskringen<br />
vaak worden besproken in termen van<br />
" vrijheid van de onderwijsinstelling" terwijl ze vaak<br />
heel strikt wettelijk worden bepaald en/of voorgeschreven.<br />
Rond deze aspecten laat het boek geen<br />
enkele twijfel voortbestaan.<br />
Voor de logopedist/audioloog in het concrete werkveld<br />
is dit boek minder bruikbaar, maar des te meer<br />
voor de logopedist/audioloog in wording en zijn/<br />
haar hele entourage.<br />
Wivine Decoster<br />
OMGAAN MET DYSLEXIE.<br />
SOCIALE EN EMOTIONELE ASPECTEN<br />
• Loonstra, J.H., Schalkwijk, F. Garant,<br />
Leuven, 1999, 178 blz., ISBN 90-5350-908-9,<br />
Bef 690.<br />
Niet de reeds vaak beschreven diagnostische en<br />
therapeutische principes maar wel de sociaal-emotionele<br />
kanten van dyslexie worden in dit boek toegelicht.<br />
De auteurs doen dit aan de hand van concrete<br />
voorbeelden die zij plukken uit hun jarenlange<br />
ervaring door het werken met dyslectische kinderen<br />
en volwassenen. De gedachte dat emotie en cognitie<br />
samenhoren en dat dit onderwerp tot nog toe te<br />
weinig aan bod kwam in relatie tot dyslexie, vormt<br />
het uitgangspunt van dit boek.
Zij bespreken dan ook uitgebreid de sociaal-emotionele<br />
gevolgen van dyslexie op verschillende domeinen:<br />
tijdens de hele schoolloopbaan, vrije tijdsbesteding<br />
en de werk- en thuissituatie.<br />
Zoals in de meeste boeken over dyslexie een klein<br />
beetje aandacht besteed wordt aan de emotionele<br />
problemen van een dyslecticus, zo wordt in dit<br />
boek slechts in de 2 eerste hoodstukken algemene<br />
uitleg gegeven over dyslexie. Dit betekent dat naast<br />
de bespreking van 2 casussen, de definitie, signalering,<br />
diagnostiek en algemene uitgangspunten<br />
voor de behandeling aan bod komen. Interessant<br />
zijn enkele tips die worden besproken voor de aanpak<br />
van Nederlands, wiskunde en vreemde talen.<br />
De voorwaarden die worden gesteld voor het vormen<br />
van een dyslexie-vriendelijk::; school zijn sterk<br />
gericht op de Nederlandse onderwijsstructuur en<br />
daarom ook minder van toepassing.<br />
In hoofdstuk 3 wordt veel aandacht geschonken<br />
aan de belevingswereld van de dyslecticus. Dit gebeurt<br />
vooral in interactie met de thuis- en schoolsituatie.<br />
Een aantal factoren speelt een rol: de ernst<br />
van de dyslexie, de draagkracht van het kind, de<br />
houding van de school en de ouders, de kennis<br />
over dyslexie, basisonderwijs versus voortgezet onderwijs,<br />
...<br />
Deze factoren worden uitgebreid besproken.<br />
Daarnaast tracht men ook een aantal richtlijnen<br />
voor te stellen voor een goede samenwerking met<br />
de school. Toch blijft alles eerder vaag en algemeen.<br />
Voor de therapeut worden weinig concrete<br />
hulpmiddelen aangeboden.<br />
In het 4 e hoofdstuk wordt dieper ingegaan op de<br />
emotionele aspecten. Deze zijn afhankelijk van o.a.<br />
het moment dat er leesproblemen ontstaan, de<br />
ernst van de problematiek en vooral de manier<br />
waarop het kind met zijn probleem omgaat. Ook<br />
hier wordt de thuissituatie besproken. Als lezer krijg<br />
je soms het gevoel dat bepaalde onderwerpen al<br />
eens eerder aan bod kwamen.<br />
Door hoofdstuk 5 krijg je een goed beeld over de<br />
mogelijke emotionele gevolgen van dyslexie. Dit<br />
hoofdstuk handelt over de volwassene die nog<br />
steeds een negatieve invloed ondervindt van zijn<br />
probleem in het dagelijkse leven. Aan de hand van<br />
een aantal gevalsstudies krijg je":èen realistisch inzicht<br />
in de beleving van deze mensen. Heel kort<br />
wordt nog de hulpverlening aangeraakt. Maar ook<br />
dit wordt eerder oppervlakkig behandeld en is meer<br />
gericht op de hulpvraag en de verscheidenheid in<br />
groepen dyslectici.<br />
Samenvattend mag gesteld worden dat 'omgaan<br />
met dyslexie' inderdaad de sociale en emotionele<br />
aspecten behandelt van dyslexie. Het is een vlot<br />
geschreven boek dat zowel voor ouders, leerkrach-<br />
TLA 2000 (30) - 4<br />
ten als therapeuten geschikt is. Aangezien de verschillende<br />
hoofdstukken door meerdere auteurs<br />
werden geschreven, krijg je wel regelmatig het gevoel<br />
dat er overlapping is. Ook blijven ze eerder algemeen<br />
en vaag in hun adviezen. Het is vooral een<br />
beschrijvend boek: de auteurs willen via voorbeelden<br />
uitleggen dat dyslexie op emotioneel vlak een<br />
grote invloed kan hebben. M.a.w. 'cognitie en emotie'<br />
zijn niet los te koppelen. En hierin zijn de auteurs<br />
geslaagd.<br />
ARTICULATIE IN DE PRAKTIJK:<br />
VOCALEN EN DIFTONGEN<br />
Martine Ceyssens<br />
• Greet Huybrechts m.m.v. W. Decoster,<br />
A. Goeieven, D. Lembrechts, E. Manders<br />
en I. Zink, 1999, Leuven, Amersfoort, ACCO<br />
24,7 x 17,2, 123 blz., BEF<br />
ISBN 90-334-4031-8, NUGI725, editie 1999<br />
Het boek dat we hier bespreken is een volledig herwerkte<br />
uitgave van het gelijknamige boek uit 1989<br />
van dezelfde auteur maar toen zonder de thans<br />
vermelde medewerkers.<br />
De auteur is logopediste, de medewerkers zijn verbonden<br />
aan de afdeling KNO/Logopedie van de<br />
Universitaire Ziekenhuizen te Leuven en aan de opleiding<br />
Logopedie en Audiologie van de KUL.<br />
Het boek is bedoeld als "hulpmiddel voor wie te<br />
maken heeft met inoefenen, bijschaven of verbeteren<br />
van de uitspraak, bij zichzelf, als leraar of als<br />
therapeut."<br />
Het is een praktijkboek met oefeningen voor de uitspraak<br />
van de Nederlandse vocalen en diftongen.<br />
Het bevat oefeningen voor elke vocaal of diftong in<br />
verschillende posities en combinaties. Voor elke<br />
vocaal of diftong worden oefenreeksen voorgesteld:<br />
- de klank vooraan, midden in en achteraan een<br />
woord;<br />
- discriminatie-oefeningen;<br />
- gemengde toepassingen;<br />
- woordenlijsten met meer dan één vocaal of diftong<br />
- teksten.<br />
Vorige drukken van het boek worden in de logopedische<br />
praktijk veelvuldig geraadpleegd. Met deze<br />
vierde uitgave zal het allicht niet anders zijn. Als we<br />
deze uitgave vergelijken met een eerdere stellen<br />
we vast dat het merendeel van de inleidingen bij de<br />
klanken en heel wat oefenmateriaal - al of niet met<br />
aanpassingen - opnieuw werden opgenomen. Het<br />
"alombekende klinkerdiagram" (of "de vocaaldriehoek")<br />
dat in de vorige uitgave "voor de volledig-<br />
197
TLA 2000 (30) - 4<br />
heid". "nog maar eens" werd gegeven ontbreekt nu.<br />
De driehoek verduidelijkte de tabel met de discriminerende<br />
kenmerken van de vocalen. Om de vocalen<br />
te beschrijven wordt gebruik gemaakt van<br />
(klassieke) begrippen zoals halfopen, halfgesloten,<br />
dof, gespannen e.d. Deze kenmerken definiëren<br />
en in éen overzichtelijk schema weergeven verduidelijkt<br />
hun onderling verband en derhalve ook de<br />
manier waarop ze worden uitgesproken.<br />
De vocalen worden in paren opgenomen: a-aa, eee,<br />
i-ie, ... Bij de voorstelling van de "doffe 'e'"<br />
wordt uitgegaan van een indeling volgens de<br />
schrijfwijze.<br />
Op enkele punten is de kans om de vorige uitgave<br />
te verbeteren o.i. verwaarloosd. Zo zou het gebruik<br />
van fonetisch schrift (zeker in de inleidingen) tot<br />
meer duidelijkheid kunnen leiden. Verder stelden<br />
we vast dat sommige merkwaardigheden uit de<br />
oude versie niet aangepast werden in de nieuwe<br />
uitgave. Ook is de plaats van een klank in het<br />
woord niet gelijk aan de plaats ervan in een uiting.<br />
Voor afzonderlijke woorden kan de indeling "vooraan<br />
- middenin - achteraan" behouden worden. In<br />
woordgroepen en zinnen kan dit evenwei tot een<br />
onvlotte uitspraak en het onnodig gebruik van glottisslagen<br />
leiden. Verder zijn er ook woorden die ten<br />
onrechte in een bepaalde uitspraak ondergebracht<br />
worden. Er kan twijfel of onduidelijkheid zijn maar<br />
in een oefenboek moet dit toch vermeden worden.<br />
Enkele voorbeelden: het woord 'alibi' komt zowel in<br />
de 'aa'- als in de 'a'-lijst voor, 'idee' en 'Chili' zouden<br />
met de 'i' van 'ik' uitgesproken worden, 'uranium,<br />
uniek, universiteit, Luc .. .' met de 'u' van 'uk'. Bij<br />
'chaos' zouden 'a' en '0' met een w-achtige klank<br />
verbonden worden maar bij 'aorta' niet en in 'visioen'<br />
wordt "een verbinding met een j-achtige<br />
klank gemaakt". We hopen dat de auteur en de vijf<br />
medewerkers deze en andere tekortkomingen zuIlen<br />
verbeteren.<br />
Luc Simoens<br />
CLiNICAL MANAGEMENT OF<br />
MOTOR SPEECH DISORDERS IN<br />
CHILDREN<br />
• Caruso, Anthony J, Ph.D. en Strand<br />
Edythe A, Ph.D., editors, 1999, New Vork,<br />
Stultgart, Thieme, 424 blz., 18 illustraties,<br />
98 DM, ISBN 3-13-111381-2<br />
De hoofdstukken "Motor Speech Disorders in<br />
Children: Definitions, Background, and a Theoretical<br />
Framework." en "Motor Control: Neurophysiology<br />
and Functional Development." vormen<br />
het eerste deel van het boek waarin het begrippenkader<br />
geschetst wordt. Caruso en Strand baseren<br />
198<br />
zich op een mode i van spraakproductie dat ze zelf<br />
ontwikkelden en toelichten en dat gebaseerd is op<br />
o.a. de modellen van Levelt en Van der Merwe. Het<br />
uitgangspunt van de schrijvers is de spraak niet als<br />
een reeks klanken, maar als een beweging te beschouwen.<br />
In het eerste hoofdstuk worden daarna<br />
dysartrie, apraxie en ook stotteren binnen hun visie<br />
gesitueerd. In hoofdstuk twee beschrijft Raymond<br />
Kent het spraakontwikkelingsverloop tegen de achtergrond<br />
van verschillende aspecten van de ontwikkeling<br />
van de spraakorganen.<br />
In hoofdstuk drie worden assessment procedures<br />
in functie van de behandelingsplanning van kinderen<br />
met fonologische en motorische spraakstoornissen<br />
besproken. De bedoeling is een aantal op- .<br />
drachten en procedures te beschrijven die ontwikkeld<br />
werden om te weten of en in welke mate een<br />
stoornis in de motoriek oorzaak of mede-oorzaak is<br />
van een spraakstoornis. Alle graden van stoornissen<br />
komen daarbij aan bod. Onderzoeksprocedures<br />
die de spraak als een continue opeenvolging<br />
van klanken beschouwen genieten daarbij de<br />
voorkeur.<br />
Hoofdstukken vier en vijf zijn gewijd aan de behandeling<br />
van ontwikkelingsapraxie. In hoofdstuk vier<br />
worden algemene stimuleringsmethodes voorgesteld<br />
en besproken: definities, beweegredenen<br />
voor het gebruik van integrale stimulatie bij kinderen,<br />
beknopt literatuuroverzicht, planning, gevalsstudies.<br />
In hoofdstuk vijf wordt een beschrijving en<br />
bespreking gegeven van tactiel-kinesthetische en<br />
op ritme gebaseerde methodes en methodes met<br />
gebaren.<br />
In hoofdstukken zes en zeven gaat de aandacht<br />
naar de behandeling van respectievelijk kinderen<br />
met fonologische stoornissen met een motorische<br />
component en kinderen met dysartrie. In afzonderlijke<br />
gedeeltes gaan de auteurs Megan Hodge en<br />
Leslie Wellman in op onder meer de factoren die de<br />
ontwikkeling en de begeleiding van deze kinderen<br />
beïnvloeden en op de behandelingsplanning. Het<br />
hoofdstuk eindigt met enkele zeer algemene conclusies.<br />
Slik- en kauwproblemen - Gay Lloyd Pinder en Amy<br />
Faherty motiveren eerst waarom de problematiek in<br />
dit boek aan de orde is - worden besproken in<br />
hoofdstuk acht. .<br />
Anthony Caruso, Ludo Max en Troy McClowry bespreken<br />
in hoofdstuk negen "Perspectives on<br />
Stutte ring as a Motor Speech Disorder". Ze gaan<br />
uit van gegevens die doen vermoeden dat stotteren<br />
een voorbeeld van een stoornis is "based on a dysfunction,<br />
rather than lesion, of the central nervous<br />
system's sensorimotor control mechanisms."<br />
I•
Onder meer omdat deze benadering enkele nuttige<br />
consequenties binnen de totaal benadering van het<br />
boek heeft wordt deze visie (uitgaande Van<br />
Zimmerman, G, Stuttering: A disorder of movement.<br />
JSHR 23, pp 122-136) verder uitgewerkt<br />
Ook stotteren als onderdeel van een algemener<br />
motorisch probleem bij kinderen wordt uitgewerkt.<br />
Met therapeutische consequenties wordt het hoofdstuk<br />
afgesloten.<br />
In hoofdstuk 10 bespreekt Patricia Dowden in vijfendertig<br />
bladzijden een overzicht van ondersteunde<br />
communicatie voor kinderen met motorische<br />
spraakstoornissen: de complexiteit van de keuze<br />
voor OC, gespecialiseerde kennis van het terrein<br />
en van de randgebieden.<br />
De laatste jaren wordt er steeds meer aandacht<br />
besteed aan zogeheten "outcomes", resultaten. Zo<br />
ook in dit boek, hoofdstuk 11: Functional Treatment<br />
Outcomes in Young Children with Motor Speech<br />
Disorders. Alhoewel een resultaatverbintenis niet<br />
eigen is aan 1herapie' wordt er wel meer met 'outcomes'gewerkt<br />
om de eventuele, haalbare resulta-<br />
~w<br />
_;~w -<br />
";:,..,~~l...,_«¥""_o%~",,,"~, ""_--~ £ ~ ,-:' ~ ~:;~<br />
~11!rà:~tJ&~m'fl',~!i~;j~~Èr;l~ ~ ~ "<br />
TLA 2000 (30) - 4<br />
ten te omschrijven. Thomas Campbell maakt hierbij<br />
een onderscheid tussen drie soorten resultaten:<br />
treatment outcomes, functional treatment outcomes<br />
en treatment efficacy. Een methode om de<br />
therapieresultaten te omschrijven bij kinderen met<br />
motorische spraakstoornissen wordt voorgesteld.<br />
Elk hoofdstuk is voorzien van meerdere bladzijden<br />
bibliografische referenties. Een index met kernbegrippen<br />
is opgenomen.<br />
Samengevat kunnen we stellen dat het boek voldoet<br />
aan enkele verwachtingen: het geeft een overzicht<br />
van de aanpak van motorische spraakstoornissen<br />
bij kinderen. De eenzijdige benadering<br />
heeft evenwel niet enkel het voordeel dat de besproken<br />
problematiek daardoor diepgaander behandeld<br />
kan worden. Een nadeel is allicht dat door<br />
die eenzijdigheid andere visies en benaderingswijzen<br />
weinig of niet aan bod komen waardoor de volledigheid<br />
- althans gedeeltelijk - verloren gaat en<br />
vergelijken een stuk moeilijker wordt.<br />
Luc Simoens<br />
_.• Id. J,<br />
.-~:__ml~_ . ~_~<br />
~,__;~<br />
,<br />
l'~;-r_-~i .o~A,__<br />
•<br />
199
TLA 2000 (30) - 4<br />
_; __ E_IN_D_W_E_R_K_EN_1_99_9_-_2_0_00 1<br />
LOGOPEDIE<br />
KATHOLIEKE HOGESCHOOL BRUGGE-OOSTENDE<br />
Meyvaert Annelies<br />
"Logopedische interventies bij neurologisch verworven<br />
slikstoornissen."<br />
Van Wilder Nathalie en Willaert Vanessa<br />
"Nagaan van hulpmiddelen bruikbaar in de acute<br />
fase voor beroertepatiënten met communicatieproblemen."<br />
Maes Isabel en Vanhaelewyn Mieke<br />
"Auditieve performantie van kinderen met een<br />
cochleaire implant in het Koninklijk Instituut<br />
Spermalie."<br />
Logghe Allina en Vandepitte IIse:<br />
"De overgang van sondevoeding naar orale voeding<br />
bij kinderen met voedingsproblemen."<br />
Feyen Evamaria en Kerkhof Annelie:<br />
"Evaluatie lees begrip bij kinderen 4e leerjaar door<br />
anaiyse van het voorstellingsvermogen via zelfontworpen<br />
vragenlijsten."<br />
Cuvelier Sybil en Desmet Kim<br />
"Begrijpend Lezen: concept, ontwikkeling en onderzoek<br />
naar begripsvaliditeit van tests."<br />
Deschacht Stéphanie<br />
"Het gebruik van SMOG, BETA en fotomateriaal bij<br />
autistische ernstig mentaal vertraagde adolescenten."<br />
Derycke Emmeiy<br />
"Testing van het geheugen bij jonge kinderen.<br />
Normering van een auditieve geheugenproef; midden<br />
2e kleuter, begin 3e kleuter en begin 1e leerjaar."<br />
Vanlanduy1 Sabine<br />
"Een remediëringsprogramma voor voorbereidend<br />
en aanvankelijk rekenen: aanpassing aan het nieuwe<br />
leerplan en uitwerking."<br />
Himpens Veerie<br />
"Rol van het fonologisch bewustzijn bij auditieve<br />
analyse en synthese van zinvolle woorden en pseudowoorden<br />
i.f.v. het aanvankelijk leesproces. Een<br />
experimenteel onderzoek in 2 Brugse scholen:'<br />
,<br />
200<br />
Van Oost Liesbet<br />
"Taaltoets B-vorm. Normering en aanzet tot oefenprogramma."<br />
Nemegeer Vannessa<br />
"Herwerking van de AUD-DI 50 dictees voor het 1e<br />
en 2e leerjaar volgens de leerplannen spelling +<br />
een eerste normering voor Zuid-West-Vlaanderen."<br />
Bedert Liesbeth en Cardinael Alice<br />
"Opstellen van een Voice Handicap Index veior kinderen<br />
van 8 tot en met 12 jaar. Eerste praktische<br />
uitwerking in de regio Brugge van een vragenlijst<br />
betreffende de impact van stemstoornissen op de<br />
sociale relaties van kinderen in relatie met de<br />
G(RABS)-score."<br />
De Graeve Kathleen en Steyaert Sofie<br />
"Onderzoek van kinderen in Brugge en randgemeenten<br />
met het onderdeel VISUSYNT 1 & 2 uit de<br />
testbatterij "Diagnostiek van technisch lezen en<br />
aanvankelijk spellen" van Struiksma et al. in de vijfde<br />
en zesde onderwijsmaand van het eerste leerjaar,"<br />
Demasure Daisy<br />
"Bijdrage tot optimalisering van de 'Taal Screening<br />
na Hersenletsel' (TASH)<br />
AUDIOLOGIE<br />
Courtens Sofie<br />
"Diagnostisch gehooronderzoek na algo-refer."<br />
Maenhout Dominique<br />
"Tinnitus Retraining Therapy (TRT). Bespreking<br />
van 4 slechthorende tinnitus-patiënten met behulp<br />
van het Timas-systeem van Phonak."<br />
Deserranno Isabel<br />
"Aanpassing en evaluatie van digitale hoorapparaten<br />
bij kinderen"
LIC. LOGOPEDIE EN AUDIOLOGIE<br />
KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN<br />
BOGAERT Ellen<br />
Effect-meting van therapeutische interventie tijdens<br />
radiologisch slikonderzoek.<br />
Promotor: E. Dejaeger<br />
Co-promotor: A. Goeieven<br />
DE COCK Nele - KEPPENS Katrien<br />
MacArthur Communicative Development Inventories,<br />
Toddier Scale (voor kinderen van 16 tot 30 maanden)<br />
: onderzoek naar de ex1erne validiteit aan de<br />
hand van spontane taal analyses.<br />
Promotor: I. Zink<br />
Co-promotor: M. Lejaegere<br />
DE VRIENDT Annelies<br />
Radiologisch onderzoek van slikstoornissen bij kinderen.<br />
Promotor: G. Veereman - Wauters<br />
Co-promotor: M. Smet, N. Rommel<br />
DEKETELAERE Lies<br />
Dyssymbolie bij doven en slechthorenden: een verdere<br />
exploratie.<br />
Promotor: A.M.Schaerlaekens<br />
Co-promotor: D. Carrein<br />
DEVRIEZE Iise<br />
Protheseplaatsing na laryngectomie, studie naar<br />
stemgebruik & levensstijl.<br />
Promotor: l..zink<br />
Co-promotor: L. Feenstra, M. Laeremans<br />
DUMALIN Dominique<br />
Globusgevoel<br />
Promotor: E. Dejaeger<br />
Co-promotor: A. Goeieven<br />
EGGERMONT Anita<br />
Zang pedagogie-logopedie: terreinverkennend on-.<br />
derzoek in de Benelux<br />
Promotor: W. Decoster<br />
GIELEN Liesbeth<br />
Schoolse prestaties bij kinderen met habitueel<br />
mondademen<br />
Promotor: L.Feenstra, P. Ghesquière<br />
Copromotor: M. Ceyssens<br />
GOOSSENS Maite<br />
Communicatie bij dementerende: hulpmiddelen en<br />
technieken.<br />
Promotor: E. Manders<br />
TLA 2000 (30) - 4<br />
GORIS Nele - VAN DEN PUTIE Priscilla<br />
Stem bij tweelingen.<br />
Promotor: W. Decoster<br />
Co-promotor: F. Debruyne<br />
JACOBS Anke<br />
Waarde en betrouwbaarheid van "stress-tests" in de<br />
beoordeling van slikstoornissen.<br />
Promotor: E. Dejaeger<br />
Co-promotor: A. Goeieven<br />
JANSSENS Ine<br />
Oto-akoestische emissies bij kinderen met trommelvliesbuisjes.<br />
Promotor: F. Debruyne<br />
JORDENS Kathelijne - MUSCH Kirsten<br />
Spectraalanalyse bij zingen.<br />
Promotor: W. Decoster<br />
Co-promotor: F. Debruyne<br />
LEMKENS Annelies<br />
Evaluatie van PAP-V- test bij slechthorende en<br />
cochleair inplant kinderen<br />
Promotor: J. Wouters<br />
Co-promotor: A. van Wieringen<br />
LUTS Heleen - DESMET Liesbet<br />
Vergelijkende studie spraak-in-ruis bij moderne<br />
hoorapparaten met 2 microfoontjes.<br />
Promotor: J. Wouters<br />
Co-promotor: A. van Wieringen<br />
MATIHIJS Sylvie<br />
De taalontwikkeling bij kinderen met een tracheostomie<br />
Promotor: A.M. Schaerlaekens<br />
NACKAERTS Olivia<br />
De invloed van leeftijd, gehoor, kaakbewegingen en<br />
prothetische factoren op articulatie en myofunctie<br />
bij tanden loze patiënten<br />
Promotor: E. Manders, R. Jacobs<br />
NOLLET Hilde<br />
Stemkenmerken bij enkele zeldzame genetische<br />
syndromen.<br />
Promotor: W. Decoster<br />
Co-promotor: F. Debruyne<br />
PAREDIS Stephan<br />
Gehoorverlies door lawaaierig speelgoed<br />
Promotor: L. Feenstra<br />
201
TLA 2000 (30) - 4<br />
PAUWELS Claudia - BRAECKMAN Joke<br />
Normering van de Reynell Taalontwikkelingsschalen<br />
voor visueel gehandicapten.<br />
Promotor: I. Zink<br />
Co-promotor: A. Schaerlaekens<br />
RENDERS Inge<br />
Onderzoek naar het verband tussen voedingsprobiemen<br />
en taalontwikkeling bij jonge kinderen<br />
Promotor: G.Veereman, A.M. Schaerlaekens<br />
Co-promotor: N. Rommel<br />
ROYACKERS Liesbeth<br />
Het gebruik van N=1-experimenten in de logopedie<br />
en audiologie<br />
Promotor: P. Onghena<br />
SOONT JENS Nele<br />
Orale parafuncties en mondgewoonten en het verband<br />
met kaakgewrichtsproblemen<br />
Promotor: A. De Laat<br />
Co-promotor: L. Feenstra<br />
THOMAS Petra<br />
Het communicatiekader: aanzet tot een inventarisatie-instrument<br />
voor communicatie bij jonge kinderen<br />
met autisme<br />
Promotor: E. Manders<br />
Co-promotor: M. Vanvuehelen<br />
VANBEL Lieve<br />
Een onderzoek naar de semantiek bij normale versus<br />
dyscalcule kinderen.<br />
Promotor: I. Zink<br />
Co-promotor: L. Cuyvers<br />
VANDENBOOM Klara - VERRAEST Els<br />
Onderzoek naar communicatieverstoringen en herstelstrategieën,<br />
aan de hand van een referentiële<br />
communicatietaak<br />
Promotor: E. Manders<br />
VANDEVENNE Viki<br />
Cognitieve evaluatie van stemkwaliteit d.m.v. grafische<br />
beoordelingsschalen<br />
Promotor: G. Govaerts<br />
VANOVERSCHELDE.Geert<br />
Audiologische evaluatie van een ruisonderdrukkingstechniek<br />
gebaseerd op twee microfoontjes<br />
voor digitale hoorapparaten<br />
Promotor: J.Wouters<br />
Co-promotor: J.B. Maj<br />
202<br />
VEEKMANS Kim<br />
Vergelijkende studie van verschillende procedures<br />
om het drempelniveau te bepalen bij elektrische<br />
auditieve stimulatie<br />
Promotor: A.Van Wieringen<br />
Co-promotor: J. Wouters<br />
VERBRUGGEN Veerle<br />
Onderzoek naar de betrouwbaarheid van anamnesegegevens<br />
verstrekt door ouders van jonge kinderen<br />
Promotor: E. Manders<br />
VERMEULEN Leen<br />
De ontwikkeling van een zinnentest voor cochleair<br />
geïnplanteerden: de eerste fase<br />
Promotor: J. Wouters<br />
Co-promotor: A. Van Wieringen<br />
VAN DEN BOSSCHE Els<br />
Familiaal voorkomen van SLI (Specific Language<br />
Impairment)<br />
Promotor: E. Legius<br />
Co-promotor: A.M. Schaerlaekens<br />
VAN DOORSSELAER Tine - DE SMEDT Marijke<br />
Normering van de Reynell Taalontwikkelingsschalen<br />
voor motorisch ghandicapten.<br />
Promotor: I. Zink<br />
Co-promotor: A. Schaerlaekens<br />
VAN GEN ECHTEN Nathalie - VAN PARIJS Anne -<br />
VAN GILS An - VAN DEN BERGE Marieke<br />
Normering van de MacArthur Communicatieve<br />
Development Inventories, Toddier Scale voor<br />
Nederlandstalige kinderen van 16 tot 30 maanden<br />
Promotor: I. Zink<br />
Co-promotor: M. Lejaegere<br />
VAN HAL Els<br />
Onomatopeeën en identificatie van eenvoudige<br />
woorden bij jonge slechthorende en Cl-kinderen<br />
Promotor: J. Wouters<br />
.co-promotor: A. Van Wieringen<br />
VAN HOOFSTAT Kathleen - MARIEN Sophie<br />
MacArthur Communicative Development Inventories,<br />
Infant Scale (voor kinderen van 8 tot 16 maanden):<br />
onderzoek naar de ex1erne validiteit aan de hand<br />
van spontane taal analyses.<br />
Promotor: I. Zink<br />
Co-promotor: M. Lejaegere
LOGOPEDIE<br />
MEES Mieke, WAELPUT Lies<br />
Het informeren van partners van afatici in de acute<br />
fase.<br />
Begeleiders: Paemeleire Frank, Van Rumst Marijke<br />
CARBONEZ Ruth<br />
"Afasie-net". Links voor afasietherapeuten.<br />
Begeleiders: Paemeleire Frank, Robert Eric<br />
MILLETTlne<br />
Website voor stotterende kinderen.<br />
Begeleiders: Paemeleire Frank, Hylebos Carl<br />
VAN DER STEENE Katrien, VAN HERREWEGHE<br />
Katrien<br />
Een heronderzoek naar de attitudes en inZichten<br />
met betrekking tot stotteren.<br />
Begeleiders: Hylebos Carl, De Troyer Hilde<br />
MAES Sylvia, VAN DE VELDE Mieke<br />
Normering van een tweedimensionale Nederlandstalige<br />
SpreekAttitudeLijst voor normaalbegaafde<br />
niet-stotterende kinderen tussen 6 en<br />
13 jaar (CAT35DR2d).<br />
Begeleiders: Hylebos Carl, Peleman Martin'<br />
VAN DEN NEUCKER Annemie<br />
Jeugdll1eratuur en de verwerking van een stoornis.<br />
Begeleiders: Wille Riet, Peleman Martin<br />
TIMPERMAN Nele, VANDE MAELE Daisy<br />
Experimentele versie van het dynamisch onderzoek<br />
naar de niet-symbolische communicatie bij<br />
personen met een ernstige cognitieve beperking.<br />
Begeleiders: Coussens Annemie, De Graeve Lieve,<br />
Loncke Filip<br />
DECAESTECKER Riet<br />
Aanzet tot het opstellen van een doorverwijzingsprotocol<br />
voor de behandeling van mishandelde kinderen<br />
met logopedische stoornissen vanuit het<br />
Vertrouwenscentrum 'Kind in Nood' Brussel.<br />
Begeleiders: Coussens Annemie, Henau Frank<br />
LEYDEN Kim, MERTENS Delphine<br />
Vooronderzoek naar de invloed van televisie en<br />
voorlezen op de taalproductie van drie- en vierjarige<br />
kleuters.<br />
Begeleiders: De Graeve Lieve, Hulpia Romain<br />
VAN RANSBEECK Lieve, VERNIMMEN Evelyn<br />
Het verband tussen logopedie en de ritmisch-muzikale<br />
opvoeding bij taalgestoorden.<br />
Begeleiders: De Graeve Lieve, Pannemans Mips<br />
KAHoG STUDIERICHTING<br />
TLA 2000 (30) - 4<br />
DE CUYPER Solie<br />
Denkerlje Dap. Het ontwerpen en uitwerken van<br />
uitstaptoetsen en scoreformulieren voor de gelijknamige<br />
denkstimulerende oefenbundels.<br />
Begeleiders: Coussens Annemie, Vandenabeele<br />
Carmen<br />
DE STEUR Mia<br />
De meerwaarde van computergebruik bij personen<br />
met autisme en een mentale handicap. Experimentele<br />
toepassing van Bliss-symbolen in functie<br />
van communicatie In het programma Mlnd Express.<br />
Begeleiders: De Graeve Lieve, Bogaert Griet,<br />
Noé Bart<br />
DE BEULE Elisabeth, DE BRUYCKER Nele,<br />
WOUTERS Joke<br />
Gezelschapsspelen als medium voor de sociale Interactie<br />
bij volwassen personen met een matige tot<br />
ernstige mentale handicap.<br />
Begeleiders: De Graeve Lieve, De Vos Christine<br />
BEECKMAN Tanja, COENE Ann<br />
Begrijpend lezen: een literatuurstudie.<br />
Begeleiders: De Paepe Lieve, Van Vreckem<br />
Christel, Desoete Annemie, Holmans Ria<br />
BERNAER Sara<br />
Dyslexie. Recente visies, wetenschappelijk onderzoek<br />
en behandeling.<br />
Begeleiders: Van Vreckem Christel, Vanderheyden<br />
Marijke<br />
KIM PEN Nele, LAMMENS Annelies<br />
Het gebruik van de computer bij technisch lezen.<br />
Een bespreking van zes programma's.<br />
Begeleiders: De Paepe Lieve, Peleman Martin,<br />
Peeters Jonny<br />
VAN NIEUWENHUYZE Heidi, WILLEMS Solie<br />
De relatie tussen het fonologisch bewustzijn, letterkennis<br />
en het leren lezen: een literatuurstudie en<br />
een onderzoek.<br />
Begeleiders: Van Vreckem Christel, Geerts Annie,<br />
Cracco Joris<br />
VERVECKEN Fem<br />
Het trainen van sociale vaardigheden in het buitengewoon<br />
secundair onderwijs a.d.h. v. de axenroos<br />
van Cuvelier.<br />
Begeleiders: Van Vreckem Christel, Van Laethem<br />
Mia<br />
DE CAIGNY Lore<br />
Spastische dysfonie. Een literatuurstudie.<br />
Begeleiders: Steels Lieva, Gillis Marleen<br />
203
TLA 2000 (30) - 4<br />
DE VOS Lies<br />
Kinderheesheid: een oefenprogramma aangepast<br />
aan kinderen van negen tot elf jaar.<br />
Begeleiders: Steels Lieva, De Bruyeker Benedict,<br />
De Cang Evy<br />
DELBEKE Ann-Sophie, DOS FEL Ellriede<br />
Een poging tot objectivering op stoornisniveau aan<br />
de hand van de Dysphonia Severity Index.<br />
Begeleiders: Gillis Marleen, Steels Lieva,<br />
De Bruyeker Benedict<br />
DECROOS Anneleen, LOONTJENS Hilde, NAES-<br />
SENS Solie, SAMYN Emmely<br />
"Man of vrouw?" Een onderzoek naar de differentiërende<br />
stemeigenschappen bij man en vrOuw<br />
Begeleiders: Gillis Marleen, Steels Lieva,<br />
De Spiegelaere Marc<br />
DE VUYST Sandra, HEYVAERT IIse<br />
Nasometrische behandeling van nasaliteitsproblemen<br />
bij kinderen. Behandelingsplan voor gehoorgestoorde<br />
kinderen en patiënten met schisis.<br />
Begeleiders: Gillis Marleen, Van der Borgt Marie-<br />
Jeanne, De Bruyeker Ännemie<br />
DECORDIER Liesbet, DE GIETER Katleen<br />
Evaluatie van dysfagie na een totale laryngectomie:<br />
correlatie naar postoperatieve anatomie.<br />
Begeleiders: Van der Borgt Marie-Jeanne, Dr.<br />
Moerman Mieke<br />
BOULEZ Julie<br />
Articulatie en prosodie bij laaggeschoolde anderstalige<br />
volwassenen uit de Basiseducatie Gent en<br />
het Waasland a.d.h. v. het DUIM-instrument.<br />
Begeleiders: Van der Borgt Marie-Jeanne, Herremans<br />
Lina, Lapeer Kathy, Verbruggen Katrien<br />
VAN CROMPHAUT Greet<br />
Training van sociale vaardigheden door middel van<br />
ortho-agogische muziekbeoefening in de logopedie.<br />
Begeleiders: Herremans Lina, Sleurs Marleen,<br />
Beeekmans Christine<br />
VANDEVIJVER Maehteld<br />
Zuigen bij prematuren.<br />
Begeleiders: D'hondt Marleen, Peleman Martin<br />
PITIERY Kim, SPRIET Mieke<br />
"Het verhaal van jonas". Een bijdrage tot het ver.hogen<br />
van het inzicht van ADHD-kinderen van negen<br />
tot twaalf jaar in hun problematiek en het vergemakkelijken<br />
van de communicatie erover met de<br />
ouders.<br />
Begeleiders: Herremans Lina, Derluyn Mia,<br />
Glorieux Peter<br />
204<br />
VANDERSTEEN elke<br />
LIST. Logopedisch Inventarisatiesysteem van<br />
Taalmaterialen.<br />
Begeleiders: D'hondt Marleen, Bouvoie Veronique<br />
BOGAERT Leen<br />
Ontwerp van een onderzoeksprofiel i.f. v. het nagaan<br />
van het effect van hoorrevalidatie bij volwassenen<br />
met een verworven auditieve handicap.<br />
Ontwerp van een enquête i.f. v. het nagaan van de<br />
drempel naar hoorrevalidatie. Ontwerp van een<br />
brochure voor deze doelgroep.<br />
Begeleiders: Rogiers Milene, Verstraete Eveline<br />
DE BUYSSER Sophie<br />
Het belang van de begeleiding van brussen bij de<br />
logopedische revalidatie van het doof geboren kind.<br />
Begeleiders: Verstraete Eveline, Van Hauwermeiren<br />
Hilde, De Vriendt Veerle<br />
VAN NIEUWENHUYZE Mélanie<br />
Vroegtijdige interventies voor de baby met gehoorverlies<br />
en het gezin.<br />
Begeleiders: Verstraete Eveline, De Smit Martine<br />
WILLEMS Karolien<br />
Integreren van dove en slechthorende kleuters in<br />
het gewoon onderwijs.<br />
Begeleiders: Verstraete Eveline, Neirynek Ann<br />
VANDERSTEDE Solie, VERCRUYSSE Sarah<br />
Therapiebundel spraakafzien, voor personen met<br />
een verworven auditieve handicap.<br />
Begeleiders: Leroy Lieve, Van den Broeek Karen<br />
DAUWE Katrien<br />
De ziekte van Huntington: logopedische behandeling<br />
van a tot z.<br />
Begeleiders: Delaeauw Ann, Dr. Van Rompaey<br />
VERMOESEN Maureen<br />
Spraak- en taalstoornissen bij Parkinsonpatiênten<br />
met een thalamotomie.<br />
Begeleiders: Delaeauw Ann, Van de Craen Piet<br />
SERPIETERS Karien<br />
Dyslexie in het secundair onderwijs. Kennis en omgang<br />
van Vlaamse leerkrachten met betrekking tot<br />
dyslexie.<br />
Begeleiders: Delaeauw Ann, Guilliaume Jean<br />
MOL Stelanie, NAESSENS Ine<br />
Een test over contextrijke opgaven. Normering en<br />
kritische bedenkingen.<br />
Begeleiders: Van Haute Mia, Desoete Annemie,<br />
Dudal Paul
DEWYN Isolde, HINDRYCKX An, LAMAIR Nell<br />
Rekenen in het tweede ieerjaar: terminologie, diagnostiek<br />
en therapie.<br />
Begeleiders: Desoete Annemie, Van Haute Mia,<br />
Dudal Paul<br />
DE KEYZER Melissa<br />
Faalangst en rekenstoornissen: samenhang of<br />
mythe?<br />
Begeleiders: Desoete Annemie, Van Ranst Nancy,<br />
Baeyens Sabine<br />
CLAESSENS Cathy<br />
Het stimuieren van de taalontwikkeling: een voorleesboek<br />
met grabbelton.<br />
Begeleiders: Leroy Lieve, Nijs Luc<br />
CARTREUL Eveline, DE RUDDER Els, EGGER-<br />
MONT Cathy<br />
Kijk poe poesje, chatl Simultaan tweetaiig opgevoede<br />
kinderen van twintig maanden onder de beschermende<br />
tweetalige vleugels van hun ouders.<br />
Begeleiders: Holvoet Kathy, VyI André<br />
HORVATH Myriam<br />
Een cognitieve aanpak van stotteren vanuit Neuro-<br />
Linguïstisch programmeren.<br />
Belgeiders: Hylebos Carl, Breda An<br />
VANDERHALLEN Sofie<br />
De Amsterdamse biografische vragenlijst binnen<br />
het stemonderzoek: een pleidooi.<br />
Begeleiders: Hylebos Carl, Putte mans Iris<br />
RENSON Marijke<br />
Dyslexie en het leren van een vreemde taal.<br />
Pseudowoordenonderzoek bij dyslectische en normaallezende<br />
jongeren.<br />
Begeleiders: De Paepe Lieve, Goetmaeckers<br />
Jacques<br />
SABLON Pieter<br />
Mind Express voor logopedisten. Automatisering<br />
van logopedische therapie.<br />
Begeleiders: Peleman Martin, Noë Bart<br />
HINNEKENS Katrijn<br />
Een service-training over de voedingsproblemen bij<br />
bejaarden,gerichtnaarhetpersonee~<br />
Begeleiders: D'hhondt Marleen, Blux Toon<br />
VAN SLYKEN Veroniek<br />
De Pierre Robin Sequentie en aanverwante syndromen:<br />
symptomatologie en behandeling.<br />
Begeleider: D'hondt Marleen.<br />
AUDIOLOGIE<br />
TLA 2000 (30) - 4<br />
ALAERTS Liesbeth, BRAEKEVELDT Steffie,<br />
ROGGEMAN Sofie<br />
Epidemiologie van doofheid.<br />
Begeleiders: Cammaert T., Willems Melina, Rogiers<br />
Milene<br />
CASTELEYN Leen<br />
Ciick-geëvokeerde oto-akoestische emissies bij<br />
N.I.e. V.-kinderen<br />
Begeleiders: Carpentier Hilde, Cochet Ellen,<br />
Hofkens Greet<br />
COUDENYS Goedele, DEHERTOG Marijke<br />
Uitwerken van t 0 integrale casuïstieken<br />
Begeleiders: Ketels Herman, Rogiers Milene,<br />
Hofkens Greet<br />
DE NEVETom<br />
Gehoorveriies bij mentaal gehandicapten.<br />
Begeleiders: Verstraete Eveline, Hofkens Greet,<br />
De Bal Chris<br />
DUJARDIN Malory<br />
Hyperacusis.<br />
Begeleiders: Rogiers Milene, Verstraete Eveline<br />
GOEDGEBUER Jo<br />
Vergelijkende studie tussen sonometrie en dosimetrie<br />
in de auto-industrie.<br />
Begeleiders: Rijckaert Johan, Willems Melina<br />
VAN HESE Wendy<br />
Audiologische begeleiding bij schooiintegratie van<br />
kinderen met een auditieve handicap.<br />
Begeleiders: Verstraete Eveline, Rogiers Milene<br />
VERSYPTom<br />
AUDITIEVE NEUROPATHIE.<br />
Begeleiders: Willems Melina, Rijckaert Johan<br />
205
TLA 2000 (30) - 4<br />
HOGESCHOOL GENT - Campus Vesalius<br />
CALLENS Maaike<br />
De bijdrage van neuropsychologische testresultaten<br />
bij de logopedische behandeling van leergestoorde<br />
kinderen<br />
Begeleider: De Rycke E.<br />
CNUDDE Katrien<br />
Het "count the dof-audiogram<br />
Begeleider: De Rycke E.<br />
DE TAEYE Liesbet<br />
Poging tot opstellen van een communicatieprofiel<br />
voor normaal tot randnormaal begaafde verbale<br />
kinderen en jongeren met autismespectrumstoornissen<br />
Begeleiders: Ochelen 0., Willockx V.<br />
KREPS Tine<br />
Screenende vragenlijst voor de taalontwikkeling<br />
tussen 0;0 en 3;0<br />
Begeleiders: Corthals P., Willockx V., De Rycke E.<br />
TAVERNIER Sylvie<br />
Screenende vragenlijst voor de taalontwikkeling<br />
tussen 0;0 en 3;0<br />
Begeleiders: Corthals P., Willockx V., De Rycke E.<br />
VAN LEUVENHAEGE Ellen<br />
Screenen de vragenlijst voor de taalontwikkeling<br />
tussen 0;0 en 3;0<br />
Begeleiders: Corthals P., Willockx V., De Rycke E.<br />
VANROOSE Charlotte<br />
Screenen de vragenlijst voor de taalontwikkeling<br />
tussen 0;0 en 3;0<br />
Begeleiders: Corthals P., Willockx V., De Rycke E.<br />
BRABANT Eveline<br />
Logopedische begeleiding in functie van de verstaanbaarheid<br />
bij anderstalige volwassenen die<br />
Nederlands leren: een terreinverkenning<br />
Begeleider: De Vos C.<br />
BRUTSAERT Hilde<br />
Begrijpend lezen: een diagnostische test (met itemanalyse)<br />
gerelateerd aan de eindtermen van het<br />
lager onderwijs<br />
Begeleider: Martens V.<br />
CLAESEN Eva<br />
Logopedie in assertiviteitstraining<br />
Begeleider: Martens V.<br />
LOWARTZ Katleen<br />
Afasiescreeningsinstrument TASH<br />
Begeleiders: De Vos C., Corthals P.<br />
206<br />
PEETERMANS Els<br />
Afasiescreeningsinstrument TASH<br />
Begeleiders: De Vos C., Corthals P.<br />
VANDECAN Enid<br />
Afasiescreeningsinstrument TASH<br />
Begeleiders: De Vos C., Corthals P.<br />
GABRIËLS Bruno<br />
Een kritische beoordeling van vier softwareprogramma's<br />
voor de behandeling van afasiepatiënten<br />
a.d.h.v. een vooropgestelde criterialijst: Multicue,<br />
Logosystem, Compro 2.0 en Kompro 2000<br />
Begeleider: De Vos C.<br />
LENOIR Line<br />
Een kritische beoordeling van vier softwareprogramma's<br />
voor de behandeling van afasiepatiënten<br />
a.d.h.v. een vooropgestelde criterialijst: Multicue,<br />
Logosystem, Compro 2.0 en Kompro 2000<br />
Begeleider: De Vos C.<br />
EVERAERT Elke<br />
Conversatievaardigheden bij langdurig zieke kinderen<br />
tussen 5;0 en 6;0<br />
Begeleiders: Willockx V, Ochelen C.<br />
BEKAERT Vincent<br />
De invloed van Sherborne op de verbale en nonverbale<br />
communicatievaardigheden bij autistische<br />
kinderen<br />
Begeleider: Martens<br />
BERTELS Ilvy<br />
De invloed van Sherborne op de verbale en nonverbale<br />
communicatievaardigheden bij autistische<br />
kinderen<br />
Begeleider: Martens<br />
DE RUDDER Elise<br />
De meertalige opvoeding van jonge Marokkaanse<br />
kinderen: een onderzoek naar de taaldiversiteit in<br />
Marokkaanse gezinnen in Ronse en adviezen voor<br />
het meertalig opvoeden<br />
Begeleiders: Corthals P., Willockx V.<br />
MACHTELlNCKX Kristel<br />
Draadloze geluidsoverdracht: inventarisatie en evaluatie<br />
van apparatuur<br />
Begeleider: Corthals P.<br />
VERNELEN Brenda<br />
Een articulatieprogramma voor schizis<br />
Begeleider: Willockx V.
CORNEL Vesna<br />
Een remediëringstest voor begrijpend lezen<br />
Begeleiders: Martens V., Vandevelde S.<br />
SWERTS Lien<br />
Een remediëringstest voor begrijpend lezen<br />
Begeleiders: Martens V., Vandevelde S.<br />
ANNYS Nike<br />
Equivalentie van spraakaudiometrische woordenlijsten<br />
bij audiovisueel gebruik<br />
Begeleider: Corthals P<br />
BENTEIN Sara<br />
Gezelschapsspelen bij afasiepatiënten<br />
Begeleider: De Vos C.<br />
VERDEGEM Ann<br />
Hoorhulpjes<br />
Begeleider: Van Doren<br />
COENEN Ruth<br />
Criteria ter beoordeling van CD-roms voor woordenschatuitbreiding<br />
Begeleider: De Rycke E.<br />
CARLIER Eva<br />
Lager onderwijs op de privéschool "Leerwijzer":<br />
een onderzoek naar leervorderingen<br />
Begeleiders: Martens V., Vandevelde S.<br />
DE BECKAnke<br />
Materiaal voor functionele communicatie bij verstandelijk<br />
gehandicapten<br />
Begeleider: Simoens L.<br />
CHRISPEELS Katrien<br />
Observatie en onderzoek naar de communicatievaardigheden<br />
van verbale, normaal tot randnormaal<br />
begaafde personen met autismespectrumstoornissen<br />
Begeleiders: Ochelen C., Willockx V.<br />
BOGAERT lIona<br />
Ondersteunde communicatie<br />
Begeleider: Simoens L.<br />
MAES Eva<br />
Ondersteunde communicatie<br />
Begeleider: Simoens L.<br />
LARIDON Gael<br />
Speech Intelligiblity Ratings<br />
Begeleider: Corthals P.<br />
TLA 2000 (30) - 4<br />
CALLEBAUT Claire<br />
Stemgebruik, stemmisbruik en articulatie van acteurs<br />
Begeleiders: Ochelen C., Willockx V.<br />
VANDERSTRICHT Julie<br />
Stemgebruik, stemmisbruik en articulatie van acteurs<br />
Begeleiders: Ochelen C., Willockx V.<br />
DIERCKENS Connie<br />
Testbetrouwbaarheid van het tonaalliminair audiogram<br />
met koptelefoon (dBHL) en insertphone<br />
(dBHL en dBSPL)<br />
Begeleider: Van Horen P.<br />
DE PEUTER Leen<br />
The Interactive Voice Analysis System (IVANS):<br />
mogelijkheden en gebruiksaanwijzingen.<br />
Begeleider: Corthals P.<br />
DEGLOIRE Els<br />
Tonaie audiometrie en otoakoestische emissies na<br />
blootstelling aan industrieel lawaai<br />
Begeleiders: Corthals P, Vinck B.<br />
VUYLSTEKE Nele<br />
Tonale audiometrie en otoakoestische emissies na<br />
blootstelling aan industrieel lawaai<br />
Begeleiders: Corthals P, Vinck B.<br />
D'HAESE Kelly<br />
Visueel zinsbouwprogramma "Picto"<br />
Begeleiders: Vandevelde S., De Rycke E.<br />
207
TLA 2000 (30) - 4<br />
OPLEIDING LOGOPEDIE EN AUDIOLOGIE<br />
ANTEUNIS IIse en VAN VOOREN Veerle<br />
Consonantverdubbeling als spellingsprobleem.<br />
Onderzoek naar de beheersing van de consonantverdubbeling<br />
bij leerlingen van het derde, vierde,<br />
vijfde en zesde leerjaar in Vlaanderen.<br />
Prof. dr. J. Van Borsel<br />
EECKHOUT Vanessa en VAN DER BORGHT<br />
Izabel<br />
Consonantverdubbeling als spellingsprobleem.<br />
Een vergelijkende studie over de leerplannen van<br />
de verschillende onderwijstypes in Vlaanderen met<br />
betrekking tot lezen en schrijven.<br />
Prof. dr. J. Van Borsel<br />
DE MAN Liesbet en DE SMET-VAN DAMME IIse<br />
Consonantverdubbeling als spellingsprobleem.<br />
Consonantverdubbeling in lees- en schrijftests.<br />
Prof. dr. J. Van Borsel<br />
VANDEN NEST Karlien en VINDEVOGHEL Els<br />
Consonantverdubbeling ais spellingsprobleem.<br />
Gebruik en therapeutisch nut van "Spelling in de<br />
Lift" als spellingsprogramma in de Vlaamse revalidatiecentra.<br />
Prof. dr. J. Van Borsel<br />
DE BLAERE Liesbeth en ROELS Marion<br />
De ontwikkeling van de "rekentaal" bij kinderen van<br />
3 tot 6 jaar.<br />
Prof. dr. J. Van Borsel<br />
DESCHEPPERE Julie<br />
Studie naar de invloed van stress op stem. Een<br />
analyse van de database van de BSGVD.<br />
Prof. dr. M. De Bodt<br />
BECK Mieke<br />
Studie naar de karakteristieken van vrouwelijke en<br />
mannelijke stemmisbruikers<br />
Prof. dr. M. De Bodt<br />
BROUNS Hannelore<br />
Therapy outcome bij vrouwelijke beroepssprekers<br />
met stemproblemen.<br />
Prof. dr. M. De Bodt, dr. L. Heylen<br />
VAN DEN BERGHE Hilde<br />
De invloed van het uiterlijk op de beoordeling van<br />
de stem door derden bij man-vrouw transseksuelen.<br />
Prof. dr. J. Van Borsel. dr. G. Decuypere<br />
208<br />
UNIVERSITEIT GENT<br />
DEWULF Elke<br />
Akoestische en perceptuele analyse van dysartrische<br />
spraak bij multiple sclerose patiënten.<br />
Prof. dr. M. De Bodt<br />
HERSSENS Eva<br />
Voorstel tot opstelling van de "Speech Handicap<br />
Index". Een Nederlandstalige zelfevaluatieschaal<br />
voor het kwantificeren van psychosociale consequenties<br />
van spraakstoornissen afgenomen bij<br />
dysartriepatiënten.<br />
Prof. dr. M. De Bodt, drs. K. Van Lierde<br />
CARETIE lnge<br />
Een studie naar een eventueel verband tussen habitueel<br />
teeniopen en taalstoornissen bij kinderen<br />
aan de hand van vijf gevalsstudies.<br />
Prof. dr. J. Van Borsel , prof. dr. R. Van Coster<br />
DE GRANDE Sigrid "<br />
De spraak bij personen met het Wolf-Hirschhorn<br />
syndroom. Twee casestudies.<br />
Prof. dr. J. Van Borsel, prof. dr. J.P. Fryns<br />
DE WEVER Katrien en DUQUET Ingrid<br />
Gemiddelde spreektoonhoogte bij personen met<br />
het syndroom van Down: een akoestische analyse.<br />
Prof. dr. J. Van Borsel<br />
VAN IMPE Sigrid<br />
(G)een psychogene spraakstoornis.<br />
Prof. dr. J. Van Borsel, prof. dr. L. Crevits<br />
BULTIJNCK Nadja<br />
Taal bij het Prader-Willi syndroom: Een overzicht<br />
van de bestaande literatuur en een taalstudie<br />
Prof. dr. J. Van Borsel, drs. T. Defloor<br />
DE VIDTS Mieke en SWAELENS Stephanie<br />
Het "foreign accent syndrome": een literatuurstudie<br />
Prof. dr. J. Van Borsel<br />
GEIRNAERT Elke<br />
Finale herhalingen: een gevalsstudie.<br />
Prof. dr. J. Van Borsel, prof. dr. R. Van Coster<br />
BELLENS Ann<br />
S-24 modification of Erickson's scale of communication<br />
attitudes. Een normeringsonderzoek bij nietstotterende<br />
volwassenen.<br />
Prof. dr. J. Van Borsel, prof. dr. M. Vanryckeghem
BEERENS Veronique en DE PAUW Isabelle<br />
Onderzoek naar secundair stottergedrag bij nietstotterende<br />
volwassenen aan de hand van de behavior<br />
checklist.<br />
Prof. dr. J. Van Borsel, prof. dr. M. Vanryckeghem<br />
VAN HOORICKX Els en VAN RANSBEECK Veerle<br />
Onderzoek naar emotionele reactie en gestoorde<br />
spraak van volwassen niet-stotteraars in spreeksituaties<br />
met behulp van de speech situation checklist.<br />
Prof. dr. J. Van Borsel, prof. dr. M. Vanryckeghem<br />
COPPENS An<br />
Een beeld van de stotteraar in moppen over stotteraars<br />
en de reacties van niet-stotteraars en stotteraars<br />
op het vertellen van dergelijke moppen.<br />
Prof. dr. J. Van Borsel<br />
BECK Caroline<br />
Literatuurstudie: stotteren en medicatie.<br />
Prof. dr. J. Van Borsel, prof. dr. J. Delange<br />
REUNES Gert<br />
Effect van DAF bij stotteraars, een drie maand follow-up<br />
onderzoek.<br />
Prof. dr. J. Van Borsel<br />
LUPPENS Elke<br />
Het hemodynamisch effect van aandachtsstrategieën<br />
tijdens de dichotische luistertest: een functioneel<br />
transcraniaal Doppier onderzoek.<br />
Prof. dr. S. Lievens, dr. G. Vingerhoets<br />
TLA 2000 (30) - 4<br />
HIMPENS Els<br />
De invloed van een hoorapparaat op de nasaliteit<br />
bij gehoorgestoorde volwassenen.<br />
Prof. dr. p, Van Cauwenberge, drs. K. Van Lierde<br />
DELEENHEER Bert en DE PILLECEYN Liesbeth<br />
Impact en selectie van de optimale stimulusrepetitiefrequentie<br />
bij de MLS-ABR.<br />
Prof. dr. P.Van Cauwenberge, dr. B. Vinck<br />
WYLER Barbara en JASPERS Dominique<br />
Frequentiespecifieke ABR. Protocolopstelling. Een<br />
vergelijkende studie tussen tonaal liminaire audiometrie<br />
en frequentiespecifieke ABR bij normaal horenden.<br />
Een objectief elektrofysiologisch audiogram?<br />
Prof. dr. P.Van Cauwenberge, dr. B. Vinck<br />
DRIEGHE Tina<br />
Opstellen van een testprotocol voor het bepalen<br />
van frequentietuningcurves aan de hand van derived<br />
potentials.<br />
Prof. dr. P.Van Cauwenberge, dr. B. Vinck<br />
VAN THUYNE Nele en VERSCHAEVE Eefje<br />
Maximum length sequences: onderzoek bij pathologieën.<br />
Prof. dr. P.Van Cauwenberge, dr. B. Vinck<br />
209
TLA 2000 (30) - 4<br />
LOGOPEDIE<br />
KATHOLIEKE VLAAMSE HOGESCHOOL - ANTWERPEN<br />
APPELTANTS Jill<br />
Verkennend onderzoek naar de attitude van de sociale<br />
klassen ten opzichte van hyper- en hypokinetische<br />
dysfonie (deel 1).<br />
Promotor: H. Coppens<br />
BELLENS Els<br />
Voorlezen, een prikkeling voor de (Iees)ontwikkeling?<br />
Onderzoek naar de invloed van voorlezen, de<br />
frequentie en de duur ervan, op de technische leesvaardigheid<br />
van kinderen uit het tweede leerjaar.<br />
Vergelijking van het luistergedrag van 8-jarige jongens<br />
met dat van 8-jarige meisjes. Vergeiijking van<br />
het voorleesgedrag van moeders met dat van vaders.<br />
Promotor: L. Lambeir<br />
BERGHMANS Annelies<br />
De invloed van kijken naar Teletubbies op spraaken<br />
taalontwikkeling van kinderen tussen 0;10 en<br />
5;5 jaar. Deel 2: Resultaten van de onderzoeksaspecten<br />
taalontwikkeling en spraakproductie.<br />
Promotor: V. Vanvoorden<br />
BOONEN Inge<br />
Het bepalen van de predictieve validiteit van de<br />
Nonwoord - Repetitie - Test bij meisjes uit het eerste<br />
leerjaar.<br />
Promotor: L. Cuyvers<br />
BOUDINY Debbie<br />
Een onderzoek naar de mondelinge taaIdiagnostiek<br />
bij kinderen in het Buitengewoon Onderwijs,<br />
type 2. Deel 1: 2;6 - 5;0 jaar.<br />
Promotor: H. Robbrecht<br />
Co-promotor: V. Matthijs<br />
BRADT Nathalie<br />
Het verband tussen visuele perceptie en de schrijfmotoriek.<br />
De evolutie van de visuele waarneming<br />
gemeten bij de 'Test of Visual-Perceptual Skills'<br />
(TVPS) bij kinderen van de derde kleuterklas tot en<br />
met het vierde leerjaar.<br />
Promotor: dr. J. Simons<br />
BRAMS Wendy<br />
Taal Screening na Hersenletsel (TASH). Invloed<br />
van geslacht, regio, leeftijd en opleidingsniveau bij<br />
de Vlaamse controlegroep. Deel 4: De subtest<br />
'Geschreven taal'.<br />
Promotor: R. Elen<br />
Co-promotor: V. De Hert<br />
210<br />
CAEYERS Tine<br />
De attitudes van meisjes uit de lagere school ten<br />
aanzien van leeftijdsgenootjes met een hoorapparaat<br />
(Deel 2).<br />
Promotor: P. Ceuppens<br />
CALCOEN Gerda<br />
BLO type 8 - Tussen sinjaal en remedie.<br />
Promotor: L. Theunis<br />
CHRISTIAENS Kathleen<br />
Verkennend onderzoek naar de attitude van de sociale<br />
klassen ten opzichte van hyper- en hypokinetische<br />
dysfonie (deel 2).<br />
Promotor: H. Coppens<br />
COLLAERTS Tine<br />
Ontwikkeling van een folder over afwijkende mondgewoonten<br />
voor gebruik in centra voor Medisch<br />
Schooltoezicht. Een onderzoek naar de bruikb.aarheid<br />
ervan in 12 MST-centra aan de hand van een<br />
vragenlijst.<br />
Promotor: H. Tuteleers<br />
CRIEGERS Sofie<br />
Taal Screening na Hersenletsel (TASH). Invloed<br />
van geslacht, regio, leeftijd en opleidingsniveau bij<br />
de Vlaamse controlegroep. Deel 2: De subtest<br />
'Begrip'.<br />
Promotor: R. Elen<br />
Co-promotor: V. De Hert<br />
CUYPERS Hilde<br />
Actieve Woordenschattest: voorstel tot normering<br />
voor Vlaamse kinderen tussen vier en zeven jaar.<br />
Promotor: L. Lambeir<br />
Co-promotor: M. Lejaegere<br />
DE ROECKSam<br />
De invloed van kijken naar Teletubbies op spraaken<br />
taalontwikkeling van kinderen tussen 0;10 en<br />
5;5 jaar. Deel 3: Een vergelijkende studie tussen<br />
kinderen met en zonder autisme.<br />
Promotor: V. Vanvoorden<br />
DE VROEY Lieve<br />
Onderzoek naar de samenhang tussen fonologisch<br />
bewustzijn en leesrijpheid bij kinderen uit de derde<br />
kleuterklas. Deel 1 - jongens.<br />
Promotor: R. Elen<br />
DEZIRON Liselotte<br />
De spellingvaardigheid van Turkse en Vlaamse kinderen<br />
uit het zesde leerjaar: een kwantitatieve analyse<br />
van de fouten.<br />
Promotor: L. Lambeir
DILEN Griet<br />
Een onderzoek naar mondelinge taaldiagnostiek bij<br />
kinderen in het buitengewoon onderwijs. Type 2.<br />
Deel 3: 10;1 - 16;0 jaar.<br />
Promotor: H. Robbrecht<br />
Co-promotor: V. Matthijs<br />
FRANCK Inge<br />
Logopedie en internet: onderzoek naar het gebruik<br />
van internet bij Vlaamse logopedisten en kandidaat<br />
logopedisten. Een suggestie voor de ontwikkeling<br />
van een beoordelingsschema voor logopedische<br />
websites.<br />
Promotor: R. Stes<br />
GROENEN Els<br />
Spontane Taalanalyse Procedure bij 22 normaal<br />
begaafde zesjarigen.<br />
Promotor: K. Lambers<br />
GUST Cindy<br />
Beschrijving van de stem bij kleuters (3;0 - 5; 11<br />
jaar) aan de hand van een aantal objectieve parameters.<br />
Deel 2: Akoestische parameters.<br />
Promotor: P Ceuppens<br />
Co-promotor: dr. M. De Bodt<br />
HANNES Petra<br />
Onderzoek van objectieve stemparameters bij kinderen<br />
en volwassenen met een cochleair implantaat.<br />
Deel I: Aërodynamische parameters.<br />
Promotor: dr. ir. L. Van Immerseel<br />
Co-promotor: K. Daemers<br />
HEYLEN Brilt<br />
Taal Screening na Hersenletsel (TASH). Invloed<br />
van geslacht, regio, leeftijd en opleidingsniveau bij<br />
de Vlaamse controlegroep. Deel 3: De subtest<br />
'Gesproken taal'.<br />
Promotor: R. Elen<br />
Co-promotor: V. De Hert<br />
HOFKENS-VAN DEN BRANDT Anouk<br />
SAP-2000. Een exploratief onderzoek naar de attitudes<br />
ten opzichte van spreken bij stotterende en<br />
niet-stotterende kinderen van 5;0 t.e.m. 10;0 jaar.<br />
Deel 11. De invloed van leeftijd en geslacht op de<br />
SAP 2000-score en normatieve gegevens.<br />
Promotor: R. Stes<br />
HOPPENBROUWERS Esther<br />
De zangstem en zangtechniek bij kinderen. Een<br />
verkenning.<br />
Promotor: M. De Sloovere<br />
Co-promotor: I. Tiebout<br />
TLA 2000 (30) - 4<br />
HOSTYN Wendy<br />
De taken van de logopedist in het buitengewoon<br />
onderwijs: een verkennend onderzoek in één type<br />
2-school en het opstellen van een voorlopige vragenlijst<br />
voor alle type 2-scholen in Vlaanderen.<br />
Promotor: L. Theunis<br />
JANSSEN Katleen<br />
Onderzoek naar kletspraat bij 5-jarige kleuters en<br />
implicaties voor woordenschatselectie in ondersteunde<br />
communicatie.<br />
Promotor: A. Van Roy<br />
JANSSENS Veerle<br />
Nieuwe streeflijst woordenschat voor 6-jarigen.<br />
Vergelijkende studie tussen de Streeflijst Woordenschat<br />
(1999) en de kennis van de actieve woordenschat<br />
bij 6-jarigen. Deel 1: kleuters en lagere<br />
school kinderen.<br />
Promotor: C. Cornette<br />
Co-promotor: M. Lejaegere<br />
LAEREMANS Els<br />
SAP-2000. Een exploratief onderzoek naar de attitudes<br />
ten opzichte van spreken bij stotterende en<br />
niet-stotterende kinderen van 5;0 t.e.m. 10;0 jaar.<br />
Deel 3: Nagaan van de duurtijd, standaardisatie en<br />
validiteit (Algemene screening en DIS).<br />
Promotor: R. Stes<br />
LAMBRECHTS Hanne<br />
Taal Screening na Hersenletsel (TASH). Invloed<br />
van geslacht, regio, leeftijd en opleidingsniveau bij<br />
de Vlaamse controlegroep. Deel 1: De subtest<br />
'Semi-gestandaardiseerd Gesprek'.<br />
Promotor: R. Elen<br />
Co-promotor: V. De Hert<br />
LEENDERS Julie<br />
Vergelijkende studie van meningen van ouders en<br />
logopedisten rond therapie en therapeutische aanpak.<br />
Promotor: H. Robbrecht<br />
MAESEN Ine<br />
Onderzoek naar de schrijfvaardigheid van 9-jarige<br />
normaal begaafde kinderen.<br />
Promotor: dr. J. Simons<br />
MULDERS Karolien<br />
Een onderzoek naar de mondelinge taaIdiagnostiek<br />
bij kinderen in het buitengewoon onderwijs.<br />
Type 2. Deel 2: 5;1 - 10;0 jaar.<br />
Promotor: H. Robbrecht<br />
Co-promotor: V. Matthijs<br />
211
TLA 2000 (30) - 4<br />
NEVEN Sofie<br />
MacArthur Communicative Development lnventories:<br />
Gebaren / Woorden / Zinnen. Aanpassing en resultaten<br />
voor kinderen met een cochleaire inplant.<br />
Promotor: P. Govaerts<br />
Co-promotor: D. De Beukelaer<br />
PAULUSSEN Nick<br />
De invloed van kijken naar Teletubbies op de<br />
spraak- en taalontwikkeling van kinderen tussen<br />
0;10 en 5;5 jaar. Deel 1: Resultaten van de onderzoekaspecten<br />
aandacht, begeleiding en taabegrip.<br />
Promotor: V. Vanvoorden<br />
PAUWELS Michaela<br />
Een opiniepeiling bij Vlaamse N.K.O. - artsen over<br />
het vakgebied logopedie: een postenquête.<br />
Promotor: P.Ceuppens<br />
PEETERS Ina<br />
De attitude van jongens uit de lagere school ten<br />
aanzien van leeftijdgenoten met een hoorapparaat<br />
(deel 1).<br />
Promotor: P. Ceuppens<br />
PEYS Lot<br />
Een onderzoek naar de verschillende oplossingsprocedures<br />
voor het optellen en aftrekken in het getallengebied<br />
tussen 20 en 100 bij leerkrachten uit<br />
het tweede leerjaar en bij logopedisten.<br />
Promotor: L. Cuyvers<br />
SCHOENMAEKERS Tania<br />
Ondersteunende werkmap voor het nastreven<br />
en/of bereiken van ontwikkelingsdoelen in de logopedische<br />
therapie bij prelinguaal gehoorgestoorde<br />
kleuters van 3 tot 5 jaar. Appendices.<br />
Promotor: H. Chantrain<br />
Co-promotor: B. Verbunt<br />
SCHREIBER Rachel<br />
Ontwerpen van een gebarenonderzoek bij gebarengebruikers<br />
in het begeleidingscentrum Ter Heide.<br />
Promotor: A. Van Roy<br />
SCHROYEN Marit<br />
The MacArthur Communicative Development<br />
Inventories: Gebaren, Woorden en Zinnen.<br />
Aanpassing en resultaten voor kinderen met een<br />
cochleaire inplant.<br />
Promotor: dr. P. Govaerts<br />
Co-promotor: C. De Beukelaer<br />
SEGERS Lotte<br />
SAP-2000. Een exploratief onderzoek naar de attitudes<br />
ten opzichte van spreken bij stotterende en<br />
niet-stotterende kinderen van 5;0 t.e.m. 10;0 jaar.<br />
Deel IV: Nagaan van de standardisatie en validiteit<br />
(chroniciteitsindex en stotterernst)<br />
Promotor: R. Stes<br />
212<br />
SEVERY Elke<br />
Ondersteunende werkmap; voor het nastreven en /<br />
of bereiken van de ontwikkelingsdoelen, bruikbaar<br />
in de logopedische therapie bij prelinguaal gehoorgestoorde<br />
kleuters van 3 tot 5 jaar.<br />
Promotor: B. Verbunt<br />
Co-promotor: H. Chantrain<br />
SMANS Cindy<br />
Onderzoek naar objectieve stemparameters bij kinderen<br />
en volwassenen met een cochleaire inplant.<br />
Deel 2: Akoestische parameters.<br />
Promotor: dr.ir. L. Van Immerseel<br />
Co-promotor: K. Daemers<br />
SMITS IIse<br />
Dr. Speech versus het Computerized Speech Lab.<br />
Vergelijkend onderzoek naar objectieve akoestische<br />
parameters bij normale volwassen stemmen.<br />
Promotor: P. Ceuppens<br />
Co-promotor: M. De Bodt<br />
SNEYERS Karolien<br />
Een kwalitatieve analyse van de technische leesvaardigheid<br />
van de risicogroep, bepaald volgens de<br />
Vlaamse AVI - normen: voor het tweede leerjaar<br />
periode oktober en maart bij 87 leerlingen.<br />
Promotor: W. Boonen<br />
TANS Kristel<br />
Bijdrage tot de normering van de waarden voor vitale<br />
capaciteit en maximale fonatietijd bij lagere<br />
schoolkinderen en het effect van ademhalingstraining<br />
op het vergroten van het longvolume.<br />
Promotor: P. Ceuppens<br />
THOMAS Elke<br />
Onderzoek naar kletspraat bij vijfjarige kleuters en<br />
implicaties voor woordenschatselectie in ondersteunde<br />
communicatie.<br />
Promotor: A. Van Roy<br />
UVO Stephanie<br />
Een kwalitatieve analyse van de technische leesvaardigheid<br />
van de risicogroep, bepaald volgens de<br />
Vlaamse AVI-normen: voor het derde leerjaar perioden<br />
oktober en maart bij 125 proefpersonen.<br />
Promotor: W. Boonen<br />
VAN DER POEL Mirjam<br />
Nieuwe streeflijst woordenschat voor 6-jarigen.<br />
Vergelijkende studie tussen de Streeflijst Woordenschat<br />
(1999) en de kennis van de actieve woordenschat<br />
bij 6-jarigen. Deel<br />
Promotor: C. Cornette<br />
Co-promotor: M. Lejaegere
VAN GEIJSTELEN Marian<br />
Onderzoek naar de samenhang tussen fonologisch<br />
bewustzijn en leesrijpheid bij kinderen uit de derde<br />
kleuterklas. Deel 2 - meisjes.<br />
Promotor: R. Elen<br />
VAN HERCK Ann<br />
Opiniepeiling bij verpleegkundigen omtrent de logopedische<br />
behandeling van afasiepatiënten.<br />
Promotor: H. Coppens<br />
VAN ROMPAEY Katrien<br />
Nieuwe streeflijst woordenschat voor 6-jarigen.<br />
Vergelijkende studie tussen de Streeflijst Woordenschat<br />
(1999) en de kennis van de actieve woordenschat<br />
bij 6-jarigen. Deel 3: jongens en meisjes.<br />
Promotor: C. Cornette<br />
Co-promotor: M. Lejaegere<br />
VAN VALSSELAER Kristin<br />
Bestudering en praktisch gebruik van het taalverwerkingsmodel<br />
van Ellis & Young en van de PALPA<br />
(Psycholinguistic Assessment of Language Processing<br />
in Aphasia) aan de hand van drie gevalsstudies.<br />
Promotor: K. Lambers<br />
Co-promotor: J. Saerens<br />
VANHERCK Marijke<br />
Het bepalen van de predictieve validiteit van de<br />
Nonwoord - Repetitie Test bij jongens uit het eerste<br />
leerjaar.<br />
Promotor: L. Cuyvers<br />
VANHULST Els<br />
Het verband tussen de schrijfmotoriek en de fijne<br />
motoriek bij kinderen uit het vierde leerjaar.<br />
Promotor: dr. J. Simons<br />
VEECKMANS Katrijn<br />
SAP-2000. Een exploratief onderzoek naar de attitudes<br />
ten opzichte van spreken bij stotterende en<br />
niet-stotterende kinderen van 5;0 t.e.m. 10;0 jaar.<br />
Deel I: itemanalyse en het formuleren van een verbetersleutel.<br />
.<br />
Promotor: R. Stes<br />
VERBEECK Gwen<br />
ASlA 2000. De constructie en onderzoek naar de<br />
bruikbaarheid van een nieuwe computerversie van<br />
het 'Antwerps Screenings Instrument voor<br />
Articulatie' .<br />
Promotor: R. Stes<br />
VERBIST lnge<br />
Ondersteunend leesmateriaal ten behoeve van<br />
tweetalig (Nederlands - gebarentaal) opgevoede<br />
dove kinderen.<br />
Promotor: G. Verbunt<br />
Co-promotor: H. Chantrain<br />
TLA 2000 (30) - 4<br />
VERBOVEN lnneke<br />
Het verband tussen de visuele waarneming en de<br />
schrijfmotoriek bij kinderen uit het vierde leerjaar<br />
van de basisschool.<br />
Promotor: dr. J. Simons<br />
VERHAEGEN Tine<br />
Fonologisch bewustzijn. Vergelijkend onderzoek bij<br />
kinderen (3;0 - 6;0) tussen PFB en PFB-a.<br />
Promotor: R. Elen<br />
VERREPT Eefje<br />
Bijdrage tot de constructie van een databank met<br />
normale en pathologische stemmen.<br />
Promotor: P. Ceuppens<br />
VEYT Vanessa<br />
Ondersteunende werkmap voor het nastreven<br />
en/of bereiken van ontwikkelingsdoelen in de logopedische<br />
therapie bij prelinguaal gehoorgestoorde<br />
kleuters van 3 tot 5 jaar. Appendix A, B, C.<br />
Promotor: H. Chantrain<br />
Co-promotor: B. Verbunt<br />
WAMPERS Els<br />
Actieve Woordenschattest: voorstel tot normering<br />
voor Vlaamse kinderen tussen vier en zeven jaar.<br />
Promotor: L. Lambeir<br />
Co-promotor: M. Lejaegere<br />
WENSCH Marjan<br />
Vergelijkend onderzoek tussen de schrijfmotoriek<br />
en de groot motoriek bij kinderen van het vierde<br />
leerjaar<br />
Promotor: J. Simons<br />
AUDIOLOGIE<br />
CANT Katrien<br />
De test - hertest betrouwbaarheid en het mono -<br />
stereo verschil. Deei 11: Spraakaudiometrie bij<br />
slechthorenden, een controlegroep en normaal horende<br />
jongeren.<br />
Promotor: M. Laureyns<br />
DIERCKX Ann<br />
Relatie tussen luidheidaangroei en enkele objectieve<br />
tests bij normaalhorenden en bij cochleair geïmplanteerden.<br />
Promotor: dr. G. Govaerts<br />
Co-promotor: ir. G. De Ceulaer<br />
KLiMA Bernadette<br />
Analyse van de auditieve performantie aan de hand<br />
van de PAP-V bij kinderen met hoortoestelien.<br />
Promotor: dr. P. Govaerts<br />
Co-promotor: K. Daemers<br />
213
TLA 2000 (30) - 4<br />
STEVENS Mieke<br />
De test - hertest betrouwbaarheid en het mono -<br />
stereo verschil. Deel 111:Luidheidaangroei bij<br />
slechthorenden, een controlegroep en normaalhorende<br />
jongeren.<br />
Promotor: M. Laureyns<br />
VAN GESTEL Brit!<br />
De test - hertest betrouwbaarheid en het mono -<br />
stereo verschil. Deel I: Tonaal liminair audiogram<br />
en meest comfortabelluidheidniveau bij slechthorenden,<br />
een controlegroep en normaalhorende jongeren.<br />
Promotor: M. Laureyns<br />
214<br />
VERMAELEN Karen<br />
De test - hertestbetrouwbaarheid en het mono - stereo<br />
verschil.<br />
Deel IV: De Centrale Localisatietest bij slechthorenden,<br />
een controlegroep en normaalhorende jongeren.<br />
Promotor: M. Laureyns<br />
VUERSTAEK Vicky<br />
Relatie tussen luidheidaangroei en objectieve tests<br />
bij normaalhorenden en cochleair geïmplanteerden.<br />
Promotor: dr. P. Govaerts
MEDEDELINGEN<br />
• KONINKLIJK<br />
ORTHOPEDAGOGISCH<br />
CENTRUM SINT-GREGORIUS<br />
Broeders van Liefde<br />
In het kader van het 175-jarig bestaan van<br />
het Koninklijk Orthopedagogisch Centrum<br />
Sint-Gregorius Gentbrugge, organiseren we<br />
op vrijdag 10 november een symposium<br />
rond het thema:<br />
'7aal, interactie en communicatie"<br />
Actuele trends: een praktijkgerichte focus<br />
op vier zorggroepen<br />
Locatie: Vormingscentrum Guislain. J. Guislainstraat<br />
43, 9000 Gent.<br />
Proaramma (onder voorbehoud van lichte wijzigingen):<br />
09.30 u.: Verwelkoming<br />
Geschiedenis KOC St.-Gregorius in<br />
woord en beeld<br />
10.30 u.: Dr. F. Loncke<br />
Communicatie. taalgebruik en probleemgedrag:<br />
hoe de puzzelstukjes in<br />
elkaar passen.<br />
Theoretische modellen van communicatie,<br />
taal en gedrag, toegepast bij kinderen en<br />
adolescenten met atypische communicatie<br />
en atypisch gedrag.<br />
12.00 u.: Middagmaal<br />
Hulpmiddelen-beurs (o.a. vzw Terwaerde,<br />
Lapperre, Skil, Modern, ... )<br />
13.30 u.: Vijf uitgebreide workshops (theorie gekoppeld<br />
aan een praktijkgerichte toepassing):<br />
1. Dr. H. Knoors en dhr. Koen Vanderbeken<br />
Evolutie en evaluatie van tweetalige opvoeding<br />
en onderwijs aan dove kinderen.<br />
2. Prof. dr. H. Roeyers en mevr. M.A. Staessens<br />
Als communicatie niet vanzelfsprekend is: over<br />
de sociale en pragmatische problemen van kinderen<br />
met autisme.<br />
3. Dr. E. Manders en mevr. Manon Gossiaux<br />
De behandeling van kinderen met een Specific<br />
Language Impairement: een pragmatische benadering.<br />
4. Mevr. Myriam Deveugele en mevr. Dominique<br />
Beckaert<br />
Help, ze luisteren niet!!1<br />
Over een groepsbenadering én individuele<br />
zorgverlening aan jongeren met gedragsproblemen<br />
binnen een (semi)-residentiële setting.<br />
TLA 2000 (30) - 4<br />
5. Prof. dr. H. Van Balkom en mevr. Annemie Van<br />
Roy<br />
Ondersteund communiceren als wegberijder<br />
voor taalverwerving.<br />
16.30 u.: Aperitief<br />
Hulpmiddelen-beurs (o.a. vzw Terwaerde,<br />
Lapperre. Skil, Modern .... )<br />
Méér informatie te bekomen:<br />
KOC St. Gregorius<br />
J. Destréelaan 67, 9050 Gentbrugge<br />
Tel. 09 210 54 50 (vragen naar het directiesecretariaat)<br />
Fax092314163<br />
e-mail:oc.st. gregorius@fracarita.org<br />
Hogeschool van Utrecht<br />
Faculteit Gezondheidszorg<br />
Bolognalaan 101<br />
3584 CJ Utrecht<br />
• ADEM. STEM EN EXPRESSIE<br />
Onderwerpen die aan bod komen zijn:<br />
- Allerlei stemoefeningen in melodische. dynamische<br />
en ritmische variaties in spreken en zingen;<br />
adem- en concentratie-oefeningen voor de ontspannen<br />
en actieve adembeweging;<br />
Vrije en gestructureerde steminprovisatie in<br />
klanksymfonieën;<br />
Houding en stem;<br />
Massage en zang;<br />
Bespreken van praktijkervaringen.<br />
Docent Rob Stallinga, zanger en logopedist in de<br />
vrije vestiging en docent logopedie aan het<br />
Koninklijk Conservatorium in Den Haag.<br />
Data: zaterdag 23 september en 7 oktober.<br />
28 oktober 2000<br />
Tijd: 10.00 - 16.00 uur<br />
Kosten: f 675,-<br />
• COUNSELLING1:<br />
THERAPEUTISCHE TECHNIEKEN<br />
- Een betere verdeling van verantwoordelijkheid<br />
aan te brengen in de therapeutische situatie;<br />
- Creatief te reageren op struikelblokken in de<br />
hulpverlenerssituatie;<br />
- Intuïtief te werk (durven) gaan;<br />
- Motivatie van de cliënt te versterken;<br />
- Eigen persoonlijke kwaliteiten in te zetten in het<br />
werken met cliënten.<br />
215
TLA 2000 (30) - 4<br />
Deze training vindt een vervolg in de training<br />
'Counselling 2: Werken met weerstand'.<br />
Docenten: Eelco de Geus, logopedist en stottertherapeut.<br />
Annet Hagenbeek, logopedist en stotter-<br />
Data:<br />
Tijd:<br />
Kosten:<br />
Data:<br />
Tijd:<br />
Plaats:<br />
Kosten:<br />
therapuet.<br />
donderdag 14, vrijdag 15 en zaterdag<br />
16 september 2000.<br />
10.00 - 17.00 uur<br />
f 825,-<br />
• COUNSELLING 2: WERKEN MET WEERSTAND<br />
- Door vraagtechnieken en het scheppen van heldere<br />
kaders;<br />
- Versterken van de therapeutische relatie;<br />
- Gebruik maken van eigenheid van de persoon<br />
van de therapeut;<br />
- Confrontatie en grenzen stellen;<br />
- Ervaringsgericht counsellen;<br />
- Gestalt-werkvormen;<br />
- Werken met emoties.<br />
Docenten: Eelco de Geus, logopedist en stottertherapeut.<br />
Annet Hagenbeek, logopedist en stotter-<br />
therapeut.<br />
donderdag 14, vrijdag 15 en zaterdag<br />
16 september 2000.<br />
10.00 - 17.00 uur.<br />
Oegstgeest.<br />
f 825,-<br />
• OUDERBEGELEIDING BIJ KINDEREN DIE<br />
STOTTEREN<br />
Bij alle begeleidingsvormen spelen de ouders van<br />
stotterende kinderen een belangrijke rol. In deze<br />
cursus worden belangrijke kapstokken voor begeleiding<br />
van ouders aangedragen en worden tal van<br />
vaardigheden geoefend. Indien mogelijk wordt 'livesupervisie'<br />
in de cursus ingepast.<br />
Docent<br />
Data:<br />
Tijd:<br />
Kosten:<br />
Ad Bertens, logopedist en stottertherapeut.<br />
donderdag 9, vrijdag 10 en zaterdag<br />
11 november 2000 in Zutphen.<br />
10.00 - 17.00 uur<br />
f 790,-<br />
• DE KERN VAN MIJN KWALITEITEN<br />
De trainingsdag richt zich op bewustwording van<br />
persoonlijke kwaliteiten en valkuilen. Dit leidt tot<br />
216<br />
verrijking en versterking van het zelfbeeld, met als<br />
gevolg meer flexibiliteit en creativiteit in het omgaan<br />
met anderen. Dat kan elke logopedist inzetten in<br />
therapeutische contacten en daarbuiten.<br />
Docenten: Eelco de Geus en Ad Bertens, logope-<br />
Datum:<br />
Tijd:<br />
Kosten:<br />
Datum:<br />
Tijd:<br />
Kosten:<br />
Datum:<br />
Tijd:<br />
Kosten:<br />
dist en stottertherapeut.<br />
zaterdag 23 september 2000.<br />
10.00 - 17.00 uur<br />
f 395,-<br />
• STOTTEREN IN HET SPECIAAL ONDERWIJS<br />
Deze dag is bedoeld voor logopedisten die meer inzicht<br />
willen krijgen in het diagnostiseren en behandelen<br />
van stotteren bij kinderen in het Speciaal<br />
Onderwijs.<br />
Docenten: Liesbeth van Wijngaarden en Alies<br />
Herweijer, beiden logopedist en stotter-<br />
therapeut.<br />
woensdag 4 oktober 2000<br />
09.30 - 16.00 uur<br />
f 375,-<br />
• ORAALMOTORISCHE COÖRDINATIE ALS<br />
ONDERDEELVANSTOTTERONDERZOEK<br />
EN THERAPIE<br />
Tijdens de studiedag zullen we aandacht besteden<br />
aan het onderzoek en het behandelen van de<br />
oraal-motorische coördinatie. We zullen hierbij de<br />
Sensorische Integratie gebruiken als ondersteuning<br />
van de behandeling.<br />
Docenten: Caroline Nater-Berkeljon en<br />
Alies Herweijer-Veenstra.<br />
vrijdag 20 oktober 2000<br />
10.00 - 17.00 uur<br />
f 375,-<br />
• PRESENTATIE COACHING VIA<br />
THEATERTECHNIEKEN<br />
In deze cursus wordt aandacht bsteed aan:<br />
- Coaching van beroeps- en amateurtoneelspelers<br />
en presentatoren;<br />
- Toneelspeeltechnieken;<br />
- Bewegingstaal;<br />
- De eisen die verschillende ruimtes aan de stem<br />
stellen.<br />
Docenten: Mariette Brinkman, logopedist en stempedagoge.<br />
Lis van der Kleij, mimespeelster en docente.
Data:<br />
Tijd:<br />
Kosten:<br />
• NASALEREN A<br />
donderdag 28, vrijdag 29 en zaterdag<br />
30 september 2000.<br />
10.00 - 16.00 uur.<br />
t 790,-<br />
De nasaleermethode is door prof. dr. J. Pahn en<br />
zijn vrouw prof. dr. E. Pahn in de afgelopen jaren<br />
verder ontwikkeld. In deze cursus vindt de basisvorming<br />
voor de spreekstem plaats, ondersteund<br />
door achtergrondinformatie met betrekking tot fysiologie<br />
en pathologie.<br />
Docent<br />
Data:<br />
Tijd:<br />
Kosten:<br />
Prof. dr. J. Pahn foniater aan de Keel-,<br />
Neus-, en Oorkliniek van het Universiteitsziekenhuis<br />
in Rostock.<br />
maadag 27, dinsdag 28, woensdag 29<br />
en donderdag 30 november 2000.<br />
9.30 - 1630 uur<br />
t 975,-<br />
Inlichtingen:<br />
(0)30 - 2585102 of<br />
(0)30 - 2585182 (Jopie Kuiper)<br />
SYMPOSIUM<br />
SLF-PRIJS 2000<br />
HOGESCHOOL LIMBURG<br />
Nieuw Eyckholt 30<br />
6419 DJ Heerlen<br />
25 november 2000<br />
SYMPOSIUMPROGRAMMA<br />
10.00-10.40 u.: Inschrijving en ontvangst.<br />
10.40-10.45 u.: Opening van het symposium door<br />
de voorzitter SLF, drs. L.J.M. van<br />
Bogaert.<br />
10.45-11.15 u.: Gastlezing door<br />
prof. dr. R. Bastiaanse,<br />
Rijksuniversiteit Gröningen.<br />
11.20-11.50 u.: Sessie 1:<br />
Drie voordrachtenvan genomineerden.<br />
12.00-12.30 u.: Sessie 2:<br />
Drie voordrachtenvan genomineerden.<br />
12.30-13.30 u.: Lunch<br />
13.30-14.05 u.: Sessie 3:<br />
Drie voordrachten van genomineerden.<br />
14.15-14.30 u.: Uitreiking SLF-Prijs 2000 en<br />
aanbieding van de symposiumbundel.<br />
14.30-15.00 u.: Receptie<br />
GENOMINEERDEN SLF-PRIJS 2000<br />
SESSIE 1<br />
SESSIE 2<br />
SESSIE 3<br />
INSCHRIJVING<br />
TLA 2000 (30) - 4<br />
A Taalbehandelingen bij kinderen met de diagnose<br />
PDD-NOS - B. OLDENBURGER,<br />
CH. POSTMA, A. PUNT en A. VERHAAREN -<br />
Hanzehogeschool Groningen.<br />
B Vergelijkende studie van spraakverstaan in<br />
ruis bij moderne hoortoestellen met twee micrifoontjes<br />
- L. DESMET en H. HELLEN -<br />
Katholieke Universiteit Leuven.<br />
C Werkgeheugenproblemen bij Broca-patiënten<br />
- S. COUMONT, M. LÖHRER, A. MINGERS<br />
en A. POSCHEN - Hogeschool limburg,<br />
Heerlen.<br />
A Logopedische interventies bij neurologisch<br />
verworven slikstoornissen - A. MEYVAERT -<br />
Katholieke Hogeschool Brugge-Oostende.<br />
B Dr. Speech versus het Computerised Speech<br />
Lab. Vergelijkend onderzoek naar objectieve<br />
akoestische parameters bij normale volwassen<br />
stemmen - I. SMITS - Katholieke Vlaamse<br />
Hogeschool Antwerpen.<br />
C Een vergelijkend onderzoek tussen traditionele<br />
hand matige fonetografie en computergestuurde<br />
fonetografie met Voice Range<br />
Profile van Kag - E. BROERE - Hogeschool<br />
van Utrecht.<br />
A TT Temperament. Een vergelijking tussen<br />
stotterende en niet-stotterende kinderen -<br />
P. FRANKEN en CH. van de POEL - Fontys<br />
Paramedische Hogeschool Eindhoven.<br />
B Het voorspellende karakter van een beperkte<br />
leestraining in de derde kleuterklas - H. VAN<br />
NIEUWENHUYZE en S. WILLEMS - Katholieke<br />
Hogeschool voor Gezondheidszorg Oost-<br />
Vlaanderen, Gent.<br />
C Op weg naar standaarden voor stemonderzoek.<br />
Een onderzoek naar de betrouwbaarheid<br />
van oordelen voor stemkwaliteit -<br />
M. POOL - Christelijke Hogeschool Windesheim,<br />
Zwolle.<br />
vanuit Nederland<br />
Inschrijving geschiedt door overmaking van t 50<br />
(voor donateurs/leden en studenten t30; voor groepen<br />
vanaf 20 personen t25 p.p.) aan de SLF, 6270<br />
Gulpen, op bankrekeningnummer 57.65.27.793 of<br />
op postrekening 444873 van de BACOB met vermelding<br />
'Symposium 2000'.<br />
217
TLA 2000 (30) - 4<br />
vanuit Bel9ië<br />
Inschrijving geschiedt door overmaking van<br />
1.100 BF (voor donateurs/leden en studenten<br />
600 BF; voor groepen vanaf 20 personen 500 p.p.)<br />
aan de SLF, Heidestraat 47, 3590 Diepenbeek op<br />
het bankrekeningnummer 784-5803759-81 van de<br />
BACOB met vermelding 'Symposiou 2000'.<br />
In: de inschriivin9skosten zijn begrepen: het programmaboekje,<br />
de symposiumbundel, koffie/thee,<br />
lunch en receptie.<br />
ALGEMENE INFORMATIE<br />
SYMPOSIUMPLAATS<br />
HOGESCHOOL LIMBURG Locatie Heerlen<br />
Nieuw Eyckholt 300<br />
6419 DJ Heerlen<br />
Tel. 045-4006330<br />
SECRETARIAAT SYMPOSIUM SLF-PRIJS 2000<br />
POSTBUS 36 NL-6270 AA GULPEN (NL)<br />
TEL./FAX 0031 (0) 434573384<br />
o<br />
VLAAMSE STUDIEGROEP VOOR<br />
VROEGDIAGNOSE,<br />
VROEGBEHANDELING en<br />
ONTWIKKELINGSBEGELEIDING<br />
(V.S.V.V.O.)<br />
Zuidstraat 235, 8480 Ichtegem<br />
Bankrelatie: 467-5057871-87<br />
Tel. 050241905 - 075 646606<br />
Fax 050 241906<br />
Programma van de studiedag op 10/3/2001<br />
Plaats: Flanders Expo Gent<br />
PREMATURITEIT:<br />
Multidisciplinaire follow-up<br />
08.30 - 09.15 u.: Ontvangst - koffie<br />
09.15 - 09.30 u.: Verwelkoming<br />
Prof. dr. R. Van Coster,<br />
kinderneuroloog, U.z.-Gent.<br />
VOORMIDDAG: Voorzitter:<br />
Dr. F. Roelens,<br />
kinderneuroloog,<br />
Thuisbegeleidingsdienst<br />
't Spoor-Gits<br />
218<br />
09.30 - 09.50 u.: Epidemiologische gegevens<br />
en organisatie van de followup<br />
in Vlaanderen<br />
Prof. dr. P. De Cock, kinderarts,<br />
U.Z.-C.O.S. -Leuven<br />
09.50 - 10.25 u.: Motorische ontwikkeling in relatie<br />
tot de ontwikkeling van<br />
motor systemen in het CZS en<br />
compensatie van hersenlaesies<br />
tijdens die ontwikkeling<br />
Prof. dr. A. Gramsbergen,<br />
Medische Fysiologie,<br />
R.U.-Groningen<br />
10.25 - 11.00 u.: MR imaging of the preterm<br />
brain<br />
Dr. S. CounselI, OCR, MSc,<br />
research radiographer,<br />
Hummersmith Hospital Londen.<br />
Dr. S. Laroche, kinderarts, U.Z.-<br />
Antwerpen.<br />
11.00 - 11.15 u.: Discussie<br />
11.15 -11.40 u.: Koffiepauze.<br />
11.40 -12.10 u.: General Movements als onderzoeksinstrument<br />
bij pre.<br />
maturen<br />
H. Van Impe, kinesitherapeute,<br />
C.O.S.-Antwerpen.<br />
12.10 - 12.40 u.: Houding en positionering bij<br />
premature pasgeborenen<br />
A. Cornière, kinesitherapeute,<br />
U.Z.-Leuven<br />
12.40 - 12.50 u.: Discussie<br />
12.50 - 14.15 u.: Lunchpauze<br />
NAMIDDAG:<br />
Voorzitter: D. Boedt,<br />
ontwikkel ingstherapeut.<br />
14.15 - 14.45 u.: Motorisch beeld en behandeling<br />
- casuïstiek<br />
M. Vergote, diensthoofd kinesitherapie<br />
D.S.-Gits<br />
Dr. A. Oostra, kinderarts,<br />
C.O.S.-Gent<br />
14.45 - 15.15 u.: Centraal Visuele stoornissen<br />
bij prematuren<br />
Prof. dr. F. Meire, kinderoftalmologe,<br />
U.Z.-Gent<br />
15.15 - 15.50 u.: Leer- en gedragsstoornissen<br />
bij prematuren<br />
Dr. M. Hadders-Algra, Medische<br />
Fysiologie, R.U.-Groningen<br />
15.50 - 16.00 u.: Discussie<br />
16.00 u.: Slottoespraak<br />
Dr. B. Ceulemans,<br />
voorzitter V.S.V.V.O.
VERANNEMAN<br />
o HOORAPPARATEN: WIDEX - SIEMENS - UNITRON<br />
o BATTERIJEN - TOEBEHOREN<br />
o AUDIOMETERS: MADSEN - SIEMENS<br />
o IMPEDANTIEMETERS: MADSEN - SIEMENS<br />
o ERA - BERA - ECOG: MADSEN - BIOLOGIC<br />
o OP MAAT GEMAAKTE GELUIDSARME CABINES<br />
o GEHOORBESCHERMERS<br />
o RADIO- EN T.V. - VERSTERKERS<br />
o VIBRERENDE WEKKERS<br />
o HERSTELLINGEN<br />
HOOFDZETEL:<br />
VERANNEMAN b.v.b.a.<br />
RAVENSTEIN GALERIJ 35-37<br />
1000 BRUSSEL<br />
TEL. (02) 512 67 37<br />
FAX (02) 512 04 13<br />
AGENTSCHAPPEN IN HEEL HET LAND<br />
TLA 2000 (30) - 4<br />
219
TLA 2000 (30) - 4<br />
220<br />
Met Dialogue was het niet gebeurd.<br />
. ~\..0 G De beste hoortoestellen van<br />
-Q~~ alle merken<br />
__ '=" _ Hulpmiddelen voor<br />
1 D 11 slechthorenden<br />
_ - _ - Gehoorbescherming<br />
Exclusief bij Dialogue:<br />
Dan a' 09iC het eerste slimme digitale hoorapparaat:<br />
- duidelijke verstaanbaarheid - fluit nooit<br />
- natuurlijke klankweergave - bekroonde vormgeving<br />
- verwittiging wanneer batterijen leeg zijn<br />
Onze Dialogue-audiciens verschaffen Dialogue Hoorcentra<br />
u graag meer inlichtingen. Guido Gezellestraat 137<br />
Vraag uw brochure en 9470 Denderleeuw<br />
adressenlijst aan. Tel. 053/64.63.10 - Fax 053/64.63.25<br />
Bezoek onze site: www.dialogue.be. E-mail: info@dialogue.be
LRPPERRE<br />
.HOORAPPARATEN-.<br />
• AUDIOLOGIE<br />
_CHIRURGIE<br />
* Uitgebreid gamma hoorapparaten.<br />
Speciale apparatuur voor kinderen:<br />
Phonak, FM Phonic Ear systeem<br />
DE WERELD KLINKT ZOVEEL<br />
MOOIER DOOR TWEE OREN.<br />
* Specifieke bijkomende hulpmiddelen voor<br />
slechthorenden:<br />
radio-, TV- en telefoonversterkers, wekkers voor<br />
slechthorenden, ringleidingen, conferentiemicrofoon, ...<br />
* Grote keuze van screening, semi-klinische en<br />
klinische audiometers; impedantiemeters en andere<br />
audiologische apparatuur.<br />
* Reëducatie-apparaten voor therapie bij spraak- en<br />
taalgestoorden.<br />
STATIONSSTRAAT 22<br />
1702 GROOT - BIJGAARDEN<br />
Tel. (02) 466 91 90<br />
Fax (02) 466 93 63
INHOUD<br />
Over de auteurs en hun artikel<br />
Kinderalasie bij complex hersenletsel geeft een complex klinisch beeld<br />
E. Yousel-Bak, H.R. van Dongen en F. K. Aarsen<br />
Velofaryngale resonantiestoornissen in syndromale context<br />
John Van Borsel<br />
Universal infant hearing screening in Flanders<br />
Kristin Hanssens<br />
Odyssea: pleisterplaatsen op het Internet<br />
Uit de opleidingen<br />
Ter informatie<br />
Besprekingen<br />
Eindwerken 1999-2000<br />
Mededelingen<br />
174<br />
175<br />
181<br />
185<br />
190<br />
192<br />
194<br />
196<br />
200<br />
215