Odh93%5b1%5d
Odh93%5b1%5d
Odh93%5b1%5d
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
‘<br />
Altijd ben ik aan<br />
het denken<br />
’<br />
hoe<br />
het beter kan<br />
UITGAVE VAN REVALIDATIECENTRUM DE HOOGSTRAAT � JAARGANG 24 � NUMMER 93 � SEPTEMBER 2012<br />
MEEKIJKEN IN DE<br />
PEUTERGROEP<br />
LEREN VAN<br />
TOPSPORT
����������������������� � �<br />
� � � � � � �<br />
�������������� �� � � �� � ��������������� ����� ��������� � � �� � � �������� ��� ������� ���������������������������� ����������������������<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
�������������������������������������<br />
���������������������������� FREEDOM<br />
MOTORS EUROPA<br />
��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������<br />
��������������������������������������������������������������������������������������������������������������<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
���<br />
�<br />
�<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
�<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� M<br />
FREEDOM<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
A<br />
PA<br />
O<br />
R<br />
U<br />
E<br />
S<br />
R<br />
O<br />
T<br />
O<br />
M<br />
FREEDOM<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
�<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � �<br />
� � � ��<br />
� �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� ��� ��� � � ��� ��� � � � ��� ��� ��� ���<br />
� � � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � � �<br />
� � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � � � �<br />
� � � � � � � � � �
COLOFON<br />
Op de Hoogte 93, september 2012<br />
Op de Hoogte is een uitgave van<br />
revalidatiecentrum De Hoogstraat<br />
en Stichting Vriendenkring De Hoogstraat.<br />
Op de Hoogte verschijnt vier keer per jaar.<br />
Oplage: 2600 exemplaren.<br />
Postbus 85238<br />
3508 AE Utrecht<br />
030 256 1211<br />
www.dehoogstraat.nl<br />
twitter: @dehoogstraat<br />
Klinische revalidanten, medewerkers en<br />
relaties van De Hoogstraat ontvangen<br />
Op de Hoogte automatisch. Ook donateurs<br />
van Stichting Vriendenkring De Hoogstraat<br />
ontvangen het blad. Donateurs betalen<br />
minimaal € 12,50 per jaar. U kunt zich<br />
opgeven als donateur via het telefoonnummer<br />
of adres van De Hoogstraat, of<br />
via vriendenkring@dehoogstraat.nl.<br />
Adreswijzigingen kunt u opsturen naar<br />
De Hoogstraat, t.a.v. redactie Op de Hoogte,<br />
of mailen naar redactie@dehoogstraat.nl.<br />
Redactie<br />
Paulien Bom<br />
Annelies van Lonkhuyzen (eindredacteur)<br />
Anne Merkies<br />
Edith Rijnsburger (hoofdredacteur)<br />
Margriet Vreeswijk<br />
Medewerkers Rosanne Faber, Wilma Jentink,<br />
Karin Karis, Jacqueline Leenders, Inge Oud,<br />
Lot Schoonhoven, Mia Willems<br />
Vormgeving Vriedesign, John de Vries<br />
Fotografie Ben Henninger,<br />
tenzij anders vermeld<br />
Druk Mewadruk, Hilversum<br />
Altijd ben ik aan<br />
het denken hoe ‘ het beter kan<br />
’<br />
UITGAVE VAN REVALIDATIECENTRUM DE HOOGSTRAAT � JAARGANG 24 � NUMMER 93 � SEPTEMBER 2012<br />
MEEKIJKEN IN DE<br />
PEUTERGROEP<br />
LEREN VAN<br />
TOPSPORT<br />
Op het omslag: Reinard Kroneman,<br />
zie pagina 14. Foto: Jaap de Boer<br />
VAN DE REDACTIE<br />
Andere jas<br />
We hebben uiteindelijk in de zomer gelukkig<br />
tóch de regenjas kunnen ruilen voor de zomerjas.<br />
En zelfs ook voor de ‘zonder jas’. Ook bij<br />
De Hoogstraat trekken medewerkers of teams<br />
regelmatig een andere jas aan. Zo werd in 2010<br />
de revalidatie van mensen met handproblemen<br />
anders georganiseerd: lees hoe dat uitpakte op<br />
pagina 16. En de deelnemers van het project<br />
Londen Times vertrokken in een gesponsorde jas<br />
naar de Paralympische Spelen om er te werken<br />
aan hun persoonlijke doel op sportgebied. Meer<br />
hierover staat op pagina 12.<br />
Ook voor De Hoogstraat als organisatie is de tijd<br />
aangebroken om een nieuwe jas aan te trekken.<br />
Om te beginnen wordt toegewerkt naar een<br />
grote verbouwing: zie pagina 8. Vlak na het<br />
verschijnen van dit nummer verandert bovendien<br />
de Hoogstraat-huisstijl. In december krijgt u dus<br />
een Op de Hoogte in de bus die er anders uitziet.<br />
We nemen ons voor om de inhoud hetzelfde te<br />
houden.<br />
INHOUD<br />
EDITH RIJNSBURGER<br />
4 Jeugadviesteam werkt FLASH<br />
Dit team biedt op verzoek advies aan kinderen en<br />
jongeren met een handicap.<br />
6 De medewerker: Henry Veenje<br />
7 Kort Op de Hoogte<br />
8 Van proefkamer naar grootschalige renovatie �<br />
Over de voorbereidingen van de renovatie die in<br />
2013 begint.<br />
10 Het digitale raam<br />
Ouders kunnen meekijken naar de behandeling van<br />
hun kind in de peutergroep.<br />
12 ‘Dit is wat je kan, doe het gewoon!’<br />
Genieten en leren van paralympische topsport.<br />
14 Na de revalidatie: Reinard Kroneman<br />
16 Speciale aandacht voor armen en handen �<br />
Een multidisciplinaire aanpak is belangrijk in de<br />
behandeling van hand- en armproblemen.<br />
18 Het Kenniscentrum<br />
Met onder andere: Vrijetijdsbesteding kinderen<br />
onder de loep. �<br />
21 Bedacht bij De Hoogstraat<br />
Een bh-aantrekker voor Christa Dyson.<br />
21 Column: Ongemakkelijk<br />
24 De achterban: Barbara Jonk<br />
Reacties op Op de Hoogte en<br />
ideeën voor artikelen zijn<br />
van harte welkom:<br />
redactie@dehoogstraat.nl.<br />
U kunt ook reageren via post,<br />
t.a.v. redactie Op de Hoogte.<br />
3
H4<br />
WERKTFLASH<br />
JEUGADVIESTEAM<br />
Voor kinderen met een handicap of chronische<br />
aandoening is er soms behoefte aan deskundige<br />
adviezen vanuit de revalidatie. Het Jeugdadviesteam<br />
van De Hoogstraat biedt die adviezen, voor kinderen<br />
en jongeren van vijf tot achttien jaar.<br />
Foto: Carolien de Zeeuw<br />
FLASH staat voor:<br />
Het Jeugdadviesteam (JAT) bestaat uit zeven paramedici<br />
en drie artsen, en heeft enkele kleine subteams<br />
die gespecialiseerd zijn in kinderen met een<br />
specifieke diagnose: aanlegstoornissen en amputaties<br />
van de ledematen, spierziekten en DCD. Ook de<br />
kinderen van nul tot vijf jaar die in deze diagnosegroepen<br />
vallen, komen bij het JAT. Verder ziet het<br />
team een grote groep kinderen van vijf tot achttien<br />
jaar met andere diagnoses. Het gaat in totaal om<br />
heel veel kinderen; op een willekeurig moment<br />
lopen er al gauw 200 adviestrajecten.<br />
Marie-Louise (links) en Anka: ‘Wij beperken ons tot advies en soms<br />
heel kortdurende behandeling.’<br />
Flexibel: de gezinnen kunnen met allerlei vragen bij het team terecht.<br />
Laagdrempelig: de gezinnen kunnen rechtstreeks contact opnemen<br />
met de behandelaars.<br />
Advies: het team verzorgt - veelal kortdurende - adviestrajecten.<br />
Snel: de gezinnen krijgen snel hulp.<br />
Heterogeen: het team begeleidt kinderen en jongeren met verschillende<br />
diagnoses en van verschillende leeftijden.<br />
Woonomgeving<br />
Marie-Louise Vestjens (ergotherapeut) en Anka<br />
Michielsen (fysiotherapeut) vertellen: ‘We hebben<br />
sinds een aantal jaar een andere werkwijze, die we<br />
FLASH noemen. Eigenlijk zien we vooral kinderen en<br />
jongeren die gedurende hun hele jeugd zo nu en<br />
dan behoefte hebben aan gespecialiseerde ondersteuning.<br />
We worden ingeschakeld als er adviesvragen<br />
zijn die echt thuishoren in de revalidatie. Denk<br />
bijvoorbeeld aan het doen van observaties om tot<br />
probleemverheldering te komen, het informeren<br />
over hulpmiddelen en voorzieningen of het regelen<br />
van aanpassingen. Wij beperken ons tot advies en<br />
soms heel kortdurende behandeling; als er langer<br />
behandeld moet worden, dragen we dat over aan<br />
behandelaars in de woonomgeving van het gezin.<br />
Dat is voor de ouders gemakkelijker te organiseren<br />
en fijner voor de kinderen. We werken hierdoor veel<br />
samen met behandelaars in de regio en ook met<br />
onderwijzers van de kinderen en jongeren. In een<br />
na-traject doen we zo nodig een evaluatie met het<br />
gezin en de thuisbehandelaars.’<br />
Vraag<br />
Het team gaat altijd uit van de hulpvraag van het<br />
gezin. Marie-Louise en Anka: ‘Onze eerste vraag aan<br />
het kind is altijd: “Waar kunnen we je mee helpen?”<br />
Veel kinderen kunnen dat prima zelf vertellen en zo<br />
nodig vullen de ouders het aan. Soms is er een<br />
observatie van een paar weken nodig door verschillende<br />
behandelaars. Aan het einde van zo’n observatie<br />
houden we dan een teambespreking met het<br />
gezin, waarin we conclusies trekken en advies geven.<br />
Het kan gebeuren dat een gezin maar één keer naar<br />
De Hoogstraat komt, omdat er bijvoorbeeld alleen<br />
een aanpassing nodig is die we snel kunnen regelen.<br />
Weer andere gezinnen komen één keer per jaar op<br />
het spreekuur van de revalidatiearts. En er is een<br />
grote groep gezinnen die in de loop van de jaren<br />
zo nu en dan bij ons aan de bel trekt.’<br />
Trein<br />
De gezinnen waarderen de werkwijze van het JATteam<br />
erg, vertellen Marie-Louise en Anka: ‘Zij hebben<br />
de regie en bepalen zelf of en wanneer ze<br />
behoefte hebben aan ons advies: ze bellen of sturen<br />
een mailtje en de trein komt in beweging. Omdat<br />
het om kinderen gaat die we al langere tijd kennen
‘IK KAN NIETS<br />
BEDENKEN WAT<br />
BETER ZOU KUNNEN’<br />
William Oversluizen is zestien jaar en maakt al langer gebruik van de adviezen van het JAT. Hij is er blij mee.<br />
‘Ik zit al heel lang op de Bosschool van Bartiméus en leer daar<br />
van alles, onder andere Engels en nieuwsbegrip. Het leukste vak<br />
vind ik ICT; ik houd van techniek. Ik mag graag iets slopen en het<br />
vervolgens weer in elkaar zetten. Ik heb ook wel eens zelf een<br />
computer gemaakt. Gym vind ik het minst leuk. Sowieso vind ik<br />
bewegen niet zo fijn. Dat komt ook doordat mijn heup niet goed<br />
in de kom zit. Dat ik niet kan lopen, komt doordat ik spastisch<br />
ben. Toen mijn moeder in verwachting was van mijn tweelingbroer<br />
en mij, wisten ze niet dat het om een tweeling ging. Mijn<br />
broer lag over mij heen, waardoor ik niet zichtbaar was op de<br />
echo’s en het bovendien heel lang duurde voordat ik geboren<br />
werd. Ik heb toen zuurstoftekort opgelopen en daardoor heb ik<br />
een hersenbeschadiging en ben ik spastisch. Ik zie ook niet zo<br />
goed als gevolg van die beschadiging.’<br />
‘Voordat ik bij De Hoogstraat kwam, had ik een rolstoel via de<br />
gemeente. Ik had daarin last van mijn rug en daarover heeft<br />
De Hoogstraat meegedacht. Ze zeiden dat ik helemaal krom<br />
in mijn stoel zat en adviseerden een zitkuip. Toen ik die had,<br />
was mijn rugpijn verdwenen. Ik ben erg te spreken over<br />
en doordat de lijnen in het team kort zijn, kunnen<br />
meteen de juiste behandelaars ingeschakeld worden.<br />
De definitieve planning wordt gedaan na overleg<br />
met de revalidatiearts, maar vaak hoeft het kind niet<br />
eerst nog door de arts gezien te worden. Wat we<br />
doen, is de gezinnen snel helpen zodat zij weer verder<br />
kunnen. Voor hen is het fijn dat zij in de loop van<br />
de jaren door hetzelfde team begeleid worden; dat<br />
De Hoogstraat. Als ik problemen of vragen heb, kan ik gewoon<br />
bellen en komt er snel een afspraak. Ik ga er graag naartoe. Ze<br />
luisteren altijd goed naar me en vragen me wat er aan de hand<br />
is. Als het nodig is laten ze extra mensen aanrukken; soms staan<br />
er wel vier mensen om mij heen te kijken! Als ik pijn heb kijken ze<br />
of het spoed is en als het moet kan ik de volgende dag al terecht.<br />
Ze zijn heel flexibel. Ik kon zelfs een keer op oudejaarsdag komen,<br />
zodat ik goed het nieuwe jaar inging. Ik voel me welkom bij<br />
De Hoogstraat en ben blij met de oplossingen die ze bieden.’<br />
‘Op de Bosschool heb ik mijn eigen fysiotherapeut. Die zie ik twee<br />
keer per week. Als ik een vraag heb, leg ik die altijd eerst bij haar<br />
neer. Met haar bespreek ik dan of het slim is om even contact op<br />
te nemen met De Hoogstraat. Soms mailt zij dan met Anka, de<br />
fysio van De Hoogstraat, en een andere keer doen mijn ouders dat.<br />
De Hoogstraat vertelt ook altijd aan mijn eigen fysio wat ze precies<br />
gedaan hebben; dat werkt allemaal heel goed. Eigenlijk kan ik<br />
niets bedenken wat beter zou kunnen. Ik zou andere mensen ook<br />
een plek gunnen waar zoveel deskundigheid, openheid en flexibiliteit<br />
is, en waar je zo snel en goed geholpen wordt!’<br />
voelt vertrouwd. Voor ons als behandelteam betekent<br />
deze manier van werken dat we heel flexibel<br />
moeten zijn en goed moeten samenwerken. Het<br />
scheelt dat we een klein team zijn, dat maakt het<br />
overzichtelijk. En het is ontzettend leuk om te doen,<br />
elke werkdag is weer anders.’<br />
EDITH RIJNSBURGER<br />
Foto: Robin vaan deen Bergh<br />
5
6<br />
DE MEDEWERKER<br />
‘IK VIND BIJNA ALLES LEUK AAN MIJN WERK’<br />
Naam: Henry Veenje. � Functie: medewerker voedingsdienst. � Werkt bij De Hoogstraat: sinds 2004. �<br />
Leeftijd: 29 jaar. � Woonplaats: Houten. � Privé: Woont in een woonvorm voor mensen met een beperking.<br />
Foto’s: Erik Hille Ris Lambers<br />
Behulpzaam<br />
Twee keer liep Henry Veenje stage bij<br />
de voedingsdienst van De Hoogstraat:<br />
toen hij op de mytylschool zat en later<br />
tijdens zijn horecaopleiding. ‘Ik wilde<br />
niet meer weg. Het is leuk werk en de<br />
collega’s zijn aardig en behulpzaam.’<br />
Dat laatste is belangrijk, omdat Henry<br />
door zijn verstandelijke en lichamelijke<br />
beperking iets minder snel is<br />
dan anderen. ‘Ik kan me niet lang<br />
concentreren, zie slecht, en mijn<br />
spiercoördinatie is niet zo goed.<br />
Als ik met mijn ene hand iets doe,<br />
beweegt mijn andere hand automatisch<br />
mee. Gelukkig willen mijn<br />
collega’s altijd bijspringen als het<br />
nodig is.’<br />
Koffie en thee<br />
Henry’s werkdag begint om 7.30 uur<br />
met het nalopen van de drie koffiecorners<br />
en het restaurant. ‘Ik haal de<br />
vaat op en vul bekers, suiker en melk<br />
aan, zodat iedereen koffie of thee<br />
kan drinken. De karren met vieze<br />
spullen breng ik naar de afwaskeuken.<br />
Daarna pak ik een kar met spullen die<br />
nodig zijn om de vergaderzalen aan<br />
te vullen en op te ruimen. Ik vul de<br />
koffiemachines, controleer de rookruimte<br />
en vul bekers aan bij de dagbehandeling<br />
en logopedie. Dan ga<br />
ik koffie en thee tappen voor de<br />
vergaderingen. In de agenda staat<br />
wat er is aangevraagd. Ik zet alles<br />
klaar, zodat ik het op tijd kan rondbrengen.’<br />
Irritant<br />
Andere taken van Henry zijn helpen<br />
bij de counter, kassa draaien en het<br />
afhalen van de afruimband in het restaurant.<br />
‘Ik baal soms wel als collega’s<br />
hun vieze spullen verkeerd terugzetten,<br />
want dan moet ik alles sorteren<br />
en dat kost extra tijd. Wat ik ook<br />
irritant vind, is wanneer collega’s<br />
klagen over vuile bekers, terwijl ze<br />
vaak zelf hun bekers lang op hun<br />
kantoor laten staan, waardoor de<br />
spoelkeuken ze niet meer goed<br />
schoon krijgt en zelfs een chemisch<br />
reinigingsmiddel moet gebruiken.<br />
Maar verder vind ik bijna alles leuk<br />
aan mijn werk, ik ga er altijd met<br />
plezier naartoe. Bij de voedingsdienst<br />
lachen we veel, vooral mijn<br />
collega Elly is heel grappig, dat<br />
maakt het werken extra leuk.’<br />
Fantasie<br />
Henry’s werkdag eindigt om 16.00<br />
uur. ‘Nadat ik eerst de karren met<br />
vuile bekers heb opgehaald, koffiecorners<br />
heb schoongemaakt en de<br />
koffiemachines heb gevuld. Meestal<br />
kijk ik nog even op de cateringlijst<br />
voor de volgende dag, en zet ik alvast<br />
spullen klaar. Op woensdag ben ik vrij,<br />
die dag heb ik nodig om uit te rusten.’<br />
Eenmaal thuis - een woonvorm waar<br />
Henry begeleid zelfstandig woont -<br />
gaat hij douchen, daarna tv kijken of<br />
een boek lezen. ‘Ik houd van fantasieboeken,<br />
vooral Harry Potter, ik heb<br />
ze allemaal gelezen.’<br />
Judo<br />
Ontspannen doet Henry ook tijdens<br />
het judoën op zaterdag. Met zijn<br />
bruine band heeft hij al heel wat prijzen<br />
gewonnen in de categorie ‘judo<br />
met een beperking’. In Schotland<br />
werd hij eerste, in Athene tweede<br />
en dit jaar gaat hij naar Zweden.<br />
‘Hopelijk kan ik ooit meedoen met<br />
de Open Nederlandse Kampioenschappen,<br />
dat zou geweldig zijn.<br />
Wie weet… Ik vind zelf namelijk dat<br />
ik heel goed ben.’<br />
ANNE MERKIES
Kort<br />
OP DE HOOGTE<br />
Communicatie bij afasie<br />
De Hoogstraat heeft een nieuwe<br />
folder uitgebracht: Communicatie<br />
bij afasie. De folder is bestemd<br />
voor iedereen die meer wil<br />
weten over dit onderwerp.<br />
Mensen die iemand kennen<br />
met afasie en moeite hebben<br />
met de communicatie, vinden<br />
er praktische informatie en tips.<br />
De folder kan worden besteld<br />
via bibliotheek@dehoogstraat.nl<br />
en kan worden gedownload<br />
van www.dehoogstraat.nl.<br />
De Hoogstraat HKZ-geregistreerd<br />
Nieuwbouw UMC Utrecht<br />
De afdeling Revalidatie, Verplegingswetenschap<br />
& Sport van het UMC Utrecht is<br />
een belangrijke samenwerkingspartner van<br />
De Hoogstraat. Enkele weken geleden betrok<br />
de afdeling een mooi nieuw gebouw. Via<br />
een loopbrug is deze nieuwe locatie verbonden<br />
met het ziekenhuis. In een hypermoderne,<br />
frisse en kleurrijke omgeving met veel<br />
daglicht worden de patiënten ontvangen.<br />
Er is onder andere een zwembad met faciliteiten<br />
om de loopbeweging in het water te<br />
observeren. De werkplekken voor de medewerkers<br />
zijn ingericht als kantoortuin.<br />
Oproep oud-medewerkers<br />
Volgend jaar viert De Hoogstraat het 65-jarig jubileum. Er zijn verschillende<br />
festiviteiten, ook voor de oud-medewerkers. Bent u oud-medewerker, of<br />
kent u oud-medewerkers? We ontvangen op reunie@dehoogstraat.nl<br />
graag de volgende informatie: naam, contactgegevens - bij voorkeur een<br />
e-mailadres - en de periode van het dienstverband. Help mee om zoveel<br />
mogelijk oud-medewerkers te bereiken!<br />
Directeur Steven<br />
van Berlekom met<br />
het HKZ-Certificaat<br />
De Stichting Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling<br />
in de Zorgsector (HKZ) stelt kwaliteitsnormen<br />
vast voor de zorg. Ook voor de medischspecialistische<br />
revalidatie zijn er normen, op<br />
basis waarvan revalidatiecentra zich kunnen<br />
laten certificeren. Een organisatie met het HKZcertificaat<br />
heeft intern de zaken goed op orde,<br />
is klantgericht - het is een norm dat regelmatig<br />
de klanttevredenheid wordt getoetst - en werkt<br />
stelselmatig aan de kwaliteit van de zorg- en dienstverlening.<br />
In juni hebben twee auditoren van toetsingsbureau DNV onderzocht of De Hoogstraat<br />
de zaken volgens de HKZ-normen heeft georganiseerd. Zij kregen het verzoek<br />
om daarbij ook de vertaling van de wetenschap naar de praktijk te toetsen.<br />
Gedurende een aantal dagen voerden de auditoren gesprekken met veel verschillende<br />
medewerkers. Daarbij werden de teams voor CVA, dwarslaesie en de therapeutische<br />
peutergroepen onder de loep genomen. De uitkomst van de audit is<br />
dat De Hoogstraat aan de kwaliteitsnormen voldoet en het HKZ-certificaat heeft<br />
verdiend.<br />
Uit de gesprekken zijn een aantal punten naar voren gekomen die over een jaar,<br />
als de volgende audit plaatsvindt, verbeterd moeten zijn. Hiervoor is een plan<br />
van aanpak opgesteld en dat is goedgekeurd. Eén van de verbeterpunten is dat<br />
met alle medewerkers een jaargesprek moet worden gehouden. Waar De Hoogstraat<br />
volgens de auditoren sterk in is, is in het vertalen van<br />
wetenschappelijk onderzoeksresultaten naar de behandelpraktijk.<br />
De organisatie weet een brug te slaan tussen wetenschap en<br />
praktijk, aldus de auditoren, en onderscheidt zich daarmee.<br />
Keurmerk Kwaliteitsziekenhuis<br />
CVA<br />
Op het gebied van de CVAzorg,<br />
zorg na een beroerte,<br />
werkt De Hoogstraat zeer<br />
nauw samen met de ziekenhuizen<br />
in de regio. Daar start<br />
immers de revalidatiebehandeling.<br />
Zorgverzekeraars Agis<br />
en Achmea vergelijken de<br />
kwaliteit van zorg die ziekenhuizen<br />
bieden aan mensen<br />
met een CVA. Ziekenhuizen<br />
die het heel goed doen, verdienen<br />
het keurmerk Kwaliteitsziekenhuis<br />
CVA. Tot nu<br />
toe kregen zeventien ziekenhuizen<br />
in Nederland dit keurmerk.<br />
Het Zuwe Hofpoort<br />
Ziekenhuis in Woerden, het<br />
St. Antoniusziekenhuis in<br />
Nieuwegein en Utrecht en<br />
recent het UMC Utrecht<br />
- allemaal ziekenhuizen uit<br />
het revalidatienetwerk van<br />
De Hoogstraat - hebben dit<br />
keurmerk inmiddels ontvangen.<br />
Foto’s: Erik Hille Ris Lambers<br />
7
VAN<br />
proefkamer<br />
Vijfentwintig jaar geleden kwamen collega-revalidatiecentra kijken naar<br />
de nieuwbouw van De Hoogstraat, want dat was het neusje van de zalm.<br />
Nu is de nieuwbouw oudbouw geworden. De vierpersoonskamers voldoen<br />
niet meer en de douches op de gang zijn uit de tijd. Daarom wordt een<br />
grootschalige renovatie voorbereid, die in 2013 van start gaat.<br />
Er is nog geen muur gesloopt en nog geen kamer<br />
gerenoveerd, en toch is er al een plek in De Hoogstraat<br />
waar te zien is hoe de nieuwe patiëntenkamers<br />
worden. Erick Schoenmakers, hoofd techniek en<br />
onderhoud: ‘Het begon met een paar strepen op de<br />
vloer van de ruimte waar eerst Orthopedietechniek<br />
De Hoogstraat zat; zij verhuisden naar de nieuwe<br />
vleugel. De vrijgekomen ruimte wilden we benutten<br />
om ons een voorstelling te maken van de nieuwe<br />
revalidantenkamers, want op papier is dat lastig.<br />
Toen we testten of er genoeg plek was voor een<br />
8<br />
draai met het bed, botsten we door de onzichtbare<br />
muren heen. Dus hebben we muren aangebracht,<br />
om beter te kunnen zien hoe de ruimte was. Maar ja,<br />
wanneer je als revalidant op je bed ligt, kijk je vooral<br />
naar het plafond, dus er moest een proefplafond<br />
komen. Uiteindelijk werd het een complete kamer<br />
met badkamer, inclusief verlichting, vloerbedekking<br />
en een zwenkarm bij het bed voor de tablet-pc met<br />
omgevingsbesturing.<br />
Niek van den Adel is gastvrijheidsconsulent en lid<br />
van de gebruikerswerkgroep die de bouw voorbereidt.<br />
Er is ook een werkgroep van medewerkers.<br />
Niek vertelt: ‘Ik heb bijvoorbeeld in de proefkamer<br />
vanuit mijn rolstoel gedaan alsof ik douchte. De<br />
standaardhoogte van de kraan bleek te laag voor de<br />
brancard waarop sommige mensen gedoucht worden,<br />
de slang was te kort en de douchekop te klein.<br />
Impressie van een nieuwe kamer.<br />
‘Kijken vanuit verschillende<br />
perspectieven heeft meerwaarde’<br />
Omdat ik zittend douche heb ik een bredere en<br />
hardere straal nodig, anders krijg ik het koud en kan<br />
ik me niet goed wassen. Ik heb daarom voorgesteld<br />
om brede verstelbare douchekoppen te monteren.’<br />
Verder bleek onder meer dat Niek vanaf het toilet<br />
niet bij zijn toiletspullen kon: ‘We hebben lang<br />
gezocht naar een goede oplossing; het wordt een<br />
verrijdbare trolley. Dat lijkt simpel, maar het maakt<br />
veel uit, want zo kunnen revalidanten straks vanaf<br />
elke plek in de badkamer bij hun spullen.’<br />
Comfort en privacy<br />
Alle klinische afdelingen krijgen een- of tweepersoonskamers,<br />
voorzien van een eigen badkamer.<br />
Is dat luxe of noodzaak? Erick: ‘In alle revalidantenenquêtes<br />
komt de vraag naar een- of tweepersoonskamers<br />
terug; vierpersoonskamers kunnen in<br />
deze tijd gewoon niet meer.’ Niek: ‘Toen ik bij<br />
De Hoogstraat revalideerde, lag ik op een vierpersoonskamer.<br />
Ik had veel pijn en kon vaak niet slapen,<br />
en de slaapgeluiden van drie anderen helpen dan<br />
niet. Als ik wel sliep, werd ik soms wakker van anderen<br />
die niet konden slapen. Overdag kwamen alle<br />
geluiden door de gordijnen rond het bed heen, dus<br />
privacy was er niet. Als ik onder de douche wilde,<br />
moest ik min of meer naakt in de rolstoel over de<br />
gang. Niet fijn, zeker niet als je net een beperking<br />
hebt opgelopen en moet wennen aan je nieuwe lijf.’<br />
Het aantal ligplaatsen blijft gelijk, dus moesten<br />
keuzes worden gemaakt om de kamers te kunnen<br />
realiseren. Erick: ‘Er komt nieuwbouw op het dak,<br />
de balkons worden erbij getrokken en de gangen
NAAR GROOTSCHALIGE RENOVATIE<br />
worden smaller. Maar daar staan dan ook geen rolstoelen<br />
meer.’<br />
De nieuwe opzet heeft veel voordelen, vertelt Niek.<br />
‘Een eenpersoonskamer met badkamer klinkt misschien<br />
luxe, maar is het als je revalideert niet. Rust,<br />
privacy en comfort maken zoveel uit. Wanneer je je<br />
beter voelt als revalidant,<br />
bevordert dat het revalidatieproces.<br />
Healthy<br />
environment noemen ze<br />
dat, daar is de architect<br />
ook mee bezig. Hij kijkt<br />
bijvoorbeeld wat hij met<br />
kleur kan doen om de<br />
kamers gastvrijer te laten<br />
overkomen.’ Ook wat dat<br />
betreft is de proefkamer<br />
nuttig geweest. Erick:<br />
‘Zo’n blauwe tegel zag<br />
er leuk uit, maar als je<br />
dan een hele blauwe badkamermuur<br />
ziet, zoals in<br />
de proefkamer, lijkt het<br />
wel een zwembad. Die<br />
kleur wordt het dus niet.’<br />
Afgevaardigden van<br />
De Hoogstraat hebben<br />
met Niek een hotelkamer<br />
bezocht. Niek: ‘We hebben ons laten inspireren<br />
door de gastvrijheid die daar heerst, maar weten<br />
tegelijkertijd dat de inrichting bij De Hoogstraat<br />
heel praktisch moet zijn.’ Erick: ‘We gaan voor een<br />
combinatie. De kamers worden lichter en hoger dan<br />
voorheen, er komt geen lelijke stekkerdoos boven<br />
het bed en het prikbord wordt zo opgehangen dat<br />
je het vanuit het bed kunt zien. Maar de muren worden<br />
wel voorzien van een stootvaste en afneembare<br />
lambrisering, want dat is zeker voor beginnende rolstoelrijders<br />
geen overbodige luxe. En de bedden die<br />
erin komen te staan, zijn hoog-laagbedden.’<br />
Grenzen<br />
Vertegenwoordigt Niek in de werkgroep het ideaal<br />
en moet Erick de grenzen bewaken? Ze knikken,<br />
maar voegen toe dat alle mensen die meedenken<br />
een gemeenschappelijk doel hebben. Niek: ‘Als<br />
gebruikersvertegenwoordiger hoef ik alleen maar<br />
mooie dingen te bedenken, maar ik snap ook dat<br />
Erick moet letten op het budget en de grenzen van<br />
het gebouw. Ik vind een stucplafond veel mooier<br />
dan een systeemplafond, maar ik begrijp dat dat veel<br />
te duur is. Dus hebben we gekeken naar een mooier<br />
systeemplafond. Sfeervolle verlichting vind ik ook<br />
belangrijk, maar wat ik zou willen is te duur. We<br />
hebben goed samengewerkt en nu komt er een<br />
mooi compromis.’ Erick: ‘Kijken vanuit het perspectief<br />
van de behandelaar en van de revalidant heeft<br />
echte meerwaarde. Ik denk dat we daardoor heel<br />
veel fouten hebben weten te voorkomen. Die proefkamer<br />
heeft zich al lang terugverdiend.’<br />
Erick gaat de directie voeren over de bouw, die vier<br />
jaar zal duren. ‘Het zullen intensieve jaren worden,<br />
ook omdat de bedrijfsvoering ondertussen doorgaat,<br />
maar ik heb er veel zin in.’ Niek is blij dat revalidanten<br />
straks kunnen genieten van comfort, privacy<br />
en gastvrijheid. ‘Maar’, zegt hij, ‘ik weet ook dat<br />
een goede behuizing maar één onderdeel is van<br />
revalideren. Ik heb een geweldige tijd gehad in<br />
De Hoogstraat, vooral dankzij de goede zorg. Een<br />
eigen kamer had het nog prettiger gemaakt.’<br />
PAULIEN BOM<br />
9
K10<br />
Het digitale raa<br />
Ouders kunnen voortaan ook van buiten<br />
De Hoogstraat meekijken naar de behandeling van hun<br />
kind in peutergroep Rinkel, via een tablet-pc en een<br />
videoverbinding. Ze kunnen ook gebruikmaken van de<br />
mogelijkheid om met elkaar te chatten. Kim Rabbie,<br />
moeder van Eline, begeleidt de ouders in dit project.<br />
Ze zegt: ‘Je haalt hierdoor meer uit de behandeling.’<br />
Kim Rabbie: ‘Onze dochter Eline van vijf is een<br />
prachtmeid. Door een aangeboren hersenafwijking<br />
kan ze niet praten, zitten, lopen of zelfstandig eten.<br />
Dat maakt de zorg voor haar intensief. Maar ze<br />
communiceert als de beste, non-verbaal en met<br />
een spraakcomputer met oogbesturing. Eline zit op<br />
de mytylschool in Utrecht; daarvoor ging ze naar<br />
de peutergroep bij De Hoogstraat. De peutergroep<br />
heeft een onewayscreen, een raam waar je van één<br />
kant door kunt kijken. De ouders kunnen door dat<br />
raam zien wat de kinderen doen, zonder de kinderen<br />
te storen. Hierdoor ontstaat een wisselwerking tussen<br />
ouders en therapeuten. De ervaring van ouders helpt<br />
de therapeuten bij de omgang met het kind. Jij als<br />
ouder kent je kind het beste, een gegeven waar bij<br />
De Hoogstraat veel gebruik van wordt gemaakt. En<br />
Foto: Anne Baauw OUDERS KIJKEN MEE IN DE PEUTERGROEP<br />
andersom leer je als ouder veel van de kennis en<br />
ervaring van de therapeuten. Soms zie je bijvoorbeeld<br />
een therapeut je kind iets laten doen, waarvan<br />
je dacht dat het helemaal niet kon. Ook merkte ik<br />
dat mijn eigen gedrag gespiegeld werd. Ik zag een<br />
behandelaar met Eline communiceren en realiseerde<br />
me dat het veel te snel ging: de behandelaar stelde al<br />
een volgende vraag, terwijl Eline nog bezig was met<br />
reageren op de eerste. Daardoor ben ik gaan inzien<br />
dat we haar veel meer tijd moeten gunnen. Samen<br />
met het team hebben we de sneltreinvaart in die<br />
van een boemel kunnen omzetten, met als resultaat<br />
dat Eline veel meer is gaan communiceren. Dat is de<br />
meerwaarde van een onewayscreen: je kunt gelijk<br />
inspringen, dus haal je veel meer uit de behandeling.’<br />
Warm nest<br />
Vanwege de positieve ervaringen werd besloten om<br />
naast het echte raam in De Hoogstraat ook een<br />
‘digitaal raam’ te maken voor de ouders. Begin mei<br />
is een pilot van een jaar gestart. De ouders krijgen<br />
een tablet-pc in bruikleen, in dit geval een iPad.<br />
Daarmee kunnen ze via camera’s en een videoverbinding<br />
zien wat er in de groep gebeurt. Ze<br />
hebben toegang tot de beelden via een beveiligde<br />
toegangscode. Kim: ‘Ik leg aan de ouders uit hoe ze<br />
via het digitale raam toegang krijgen tot de peutergroep<br />
en hoe ze kunnen chatten. Wij hebben zelf<br />
indertijd uren achter dat raam gezeten met andere<br />
ouders en we hebben dit als heel bijzonder ervaren.<br />
We gingen als vanzelf lief en leed met elkaar delen.<br />
We gaven elkaar tips, we zuchtten samen over de<br />
bureaucratie rond het aanvragen van aanpassingen<br />
en zagen de kinderen kleine stapjes zetten in hun<br />
ontwikkeling. Het was echt een warm nest. Helaas<br />
zijn niet alle ouders in de gelegenheid om regelmatig<br />
naar De Hoogstraat te komen, bijvoorbeeld door<br />
werk, zorg voor andere kinderen of door de afstand.<br />
Dit besef leidde tot het idee voor een digitaal raam:<br />
wat zou het mooi zijn als zij vanaf een andere locatie<br />
toch konden meekijken! Ik was in die tijd betrokken<br />
bij een iPad-project bij De Hoogstraat en van daaruit<br />
waren we in gesprek met de Vodafone Foundation.<br />
Zij waren gelijk enthousiast en besloten het project<br />
financieel en inhoudelijk te ondersteunen.’<br />
Kinderpianootje<br />
Naast het meekijken in de groep heeft het project<br />
nog een tweede doel: het gebruik van de tablet-pc<br />
door de kinderen zelf. ‘Twee jaar geleden kreeg Eline<br />
Foto: Agnes de Jong
m<br />
Groepsleidster Ceciel van Deursen: ‘Eigenlijk is het digitale<br />
scherm voor ons niet zo’n grote verandering. We werken al<br />
lang met een onewayscreen en zijn eraan gewend dat ouders<br />
meekijken. Niet iedereen kan vaak bij De Hoogstraat zijn, dus<br />
dan is het fijn om op afstand te kunnen kijken. Het leuke van<br />
dat meekijken is dat ouders thuis kunnen aanhaken op de<br />
behandeling. We hadden laatst een meisje dat moest wennen<br />
aan een bril, maar heel gevoelig is voor aanraking en dus de<br />
bril snel afgooit. Wij zetten hem dan toch steeds op, op een<br />
moment dat ze bezig was met een activiteit die veilig en<br />
bekend is. De moeder van het meisje zag dit via haar iPad<br />
en chatte hoe goed ze het vond dat haar dochter de bril al<br />
zo lang op had. Wij konden die aanmoediging direct doorgeven<br />
aan haar dochtertje. Het is vaak een eyeopener voor<br />
ouders wat hun kind al kan en doet en durft. Dat is het<br />
mooie van het digitale raam: je ziet zelf de vooruitgang en<br />
dat geeft moed.’<br />
haar eerste iPad. We hadden er een app van een<br />
kinderpianootje op gezet. Ze keek ernaar, boog haar<br />
hoofd en hup, daar ging haar handje: ze had meteen<br />
door wat ze moest doen. Dit briljante apparaat werkt<br />
als een natuurlijke verlenging van je lijf: je hoeft niets<br />
uit te leggen om het te kunnen bedienen. Toen<br />
begon mijn leven achter de computer. Ik heb uren<br />
naar apps gezocht en inmiddels heel veel verzameld,<br />
er is zoveel bruikbaars! Vanuit de behoefte om mijn<br />
kennis met anderen te delen, heb ik een website<br />
gemaakt en inmiddels geef ik ook trainingen aan<br />
VOORUITGANG ZIEN<br />
‘Grappig is dat bijvoorbeeld ook opa’s en oma’s mee blijken te<br />
kijken, en daarvan leren. En de kinderen zelf kijken geregeld<br />
mee met de groep op de dagen dat ze er niet zijn. Ze vinden<br />
het geweldig om de vaste programmaonderdelen en hun<br />
vriendjes te zien. Zo werkt de vaste structuur ook thuis door.<br />
Daarnaast merken we dat tablets een heel goed therapeutisch<br />
middel zijn voor de kinderen. We gebruiken ze veel voor<br />
ontwikkelingsgerichte spelletjes, die we ook wel in groepjes<br />
doen. Heel leuk is bijvoorbeeld een app met pictogrammen<br />
van dieren. Als je een pictogram aanraakt, verandert hij in<br />
een foto of een filmpje met een geluid. Om de beurt mogen<br />
de kinderen een pictogram van een dier kiezen. Het paard is<br />
favoriet, want daarbij hoort een heel mooi filmpje van een<br />
paard dat door de zee rent.’<br />
revalidatieteams over het inzetten van de iPad bij de<br />
therapie. Regelmatig organiseer ik bij De Hoogstraat<br />
ook een app-lounge: een inloopuur waar de ouders<br />
elkaar ontmoeten en uitwisselen wat ze ontdekt hebben<br />
en welke apps goed werken. De tablet-pc biedt<br />
geweldige mogelijkheden voor de revalidatie, waar<br />
nog veel meer gebruik van kan worden gemaakt!’<br />
Informatie over apps: www.baauwopmij.nl.<br />
ROSANNE FABER<br />
11
12<br />
‘DIT IS WAT JE KAN,<br />
Micha bij de tennisbaan.<br />
GENIETEN EN LEREN VAN PARALYMPISCHE TOPSPORT<br />
STOERDER IMAGO<br />
Micha Spaanstra-de Vos revalideerde in 2011 bij<br />
De Hoogstraat nadat zij een incomplete dwarslaesie<br />
overhield aan een rugoperatie. In haar jeugd heeft<br />
ze op hoog niveau getennist en tijdens de revalidatie<br />
ontdekte ze het rolstoeltennis. Micha traint nu een<br />
jaar en heeft een duidelijk doel voor ogen, dat ze<br />
vol zelfvertrouwen formuleert: ‘Wereldkampioen<br />
worden!’ Dat dit een reële optie is, heeft ze inmiddels<br />
bewezen door in juli de Amsterdam Open te<br />
winnen. Haar leven staat geheel in het teken van<br />
de sport: elke dag traint ze een aantal uur. Deelname<br />
aan Londen Times helpt Micha bij haar missie: ‘Door<br />
dit project heb ik extra expertise tot mijn beschikking,<br />
waar ik mijn voordeel mee kan doen bij mijn<br />
weg naar de top. Maar mijn doel is tweeledig: ik wil<br />
ook positieve aandacht genereren voor de gehandi-<br />
doe het gew<br />
Van 29 augustus tot 9 september vonden in Londen de Paralympische Spelen plaats. In<br />
het kader van het project Londen Times 2012 waren zes (ex-)revalidanten van De Hoogstraat<br />
en zes medewerkers, die optraden als coach, daarbij. Natuurlijk om de topsporters in actie te<br />
zien, maar het project behelst meer en is gericht op ontwikkeling van sport in de revalidatie.<br />
Elke deelnemer heeft bovendien een persoonlijke missie. Enkele ervaringen.<br />
captensport, het een stoerder imago geven. Ik wil<br />
een breder draagvlak creëren voor het rolstoeltennis,<br />
laten zien dat het topsport is wat er bedreven wordt.<br />
Dit wil ik mensen ook zelf laten ervaren in clinics en<br />
demonstraties, die door het project makkelijker te<br />
regelen zijn.’ Micha heeft zich in Londen ondergedompeld<br />
in het tennis: veel wedstrijden gezien,<br />
spelers gesproken over hun training en contacten<br />
gelegd. ‘Natuurlijk zat ik ook als supporter op de<br />
tribune en heb ik onze tennissers toegejuicht. Maar<br />
ik keek in eerste instantie met een technisch oog.<br />
Op de spelen van Rio de Janeiro in 2016 wil ik zelf<br />
op de baan staan.’ Wat Micha in Londen vooral heeft<br />
geleerd, is dat de sporters van het Nederlandse<br />
tennisteam veel opofferingen hebben moeten doen<br />
om zo ver te komen. ‘Maar ik ben er des te meer<br />
van overtuigd dat ik het er allemaal voor over heb.<br />
Ik ga ervoor!’<br />
POSITIEVE BOODSCHAP<br />
Monique Verkroost is sportvrouw in hart en nieren.<br />
Lange tijd heeft zij onder andere gehandbald, als<br />
jongvolwassene zelfs in de eredivisie. Door een<br />
beroerte in 2008 raakte ze halfzijdig verlamd en dat<br />
zette haar leven op zijn kop. Monique miste het<br />
sporten enorm en na de revalidatie volgde een zoektocht<br />
naar nieuwe mogelijkheden. Dat viel niet mee,<br />
vertelt ze, ze heeft ervaren dat de kennis over CVA en<br />
sporten niet voor het oprapen ligt. Zwemmen leek<br />
haar niet voor de hand te liggen, maar ze probeerde<br />
het toch: ‘Ik kende niemand met een CVA die zwom.<br />
Alles moest ik zelf uitvinden, er was geen voorbeeld.<br />
Ik moest ook wel wat overwinnen: schaamte en twijfel<br />
of ik het wel zou kunnen.’ Sinds Monique zich<br />
opgaf voor Londen Times is ze nog fanatieker gaan<br />
zwemmen en traint ze drie keer in de week twee uur<br />
lang. Meedoen aan het project betekent voor haar<br />
Foto: Ton Sanderink
oon!’<br />
vooral de mogelijkheid een rolmodel te zijn voor<br />
iedereen die een CVA heeft gehad: ‘Ik wil een positieve<br />
boodschap uitdragen, breder dan alleen sport.<br />
Mensen laten weten: dit is wat je kan, doe het<br />
gewoon, wacht niet tot iemand anders het voor je<br />
bedenkt. Schaam je niet, kom naar buiten. En sporten<br />
kost niet alleen energie, je krijgt er ook energie<br />
van: dat wil ik doorgeven.’ Monique heeft dat onder<br />
meer gedaan door het verzorgen van clinics. Op de<br />
Paralympische Spelen heeft ze veel kennis opgedaan<br />
over hoe de sport op dit niveau georganiseerd is.<br />
Heel waardevol was het gesprek dat ze voerde met<br />
drievoudig medaillewinnaar Maurice Deelen, een<br />
zwemmer die ook een CVA heeft gehad. ‘Ik wilde<br />
weten hoe hij zo ver is gekomen, hiervan leren en<br />
dit weer aan anderen vertellen.’ Wat ze meemaakte<br />
in Londen heeft Monique gesterkt in haar overtuiging:<br />
‘Iedereen kan sporten, zag ik daar. Op je eigen<br />
niveau eruit halen wat erin zit, geeft zoveel positiviteit!<br />
Ik ga doen wat ik kan om anderen hiervan te<br />
overtuigen en aan het sporten te krijgen.’<br />
Monique wordt geïnterviewd voor BBC World Radio.<br />
De hele groep. Ton is de tweede van rechts op de achterste rij.<br />
MAXIMAAL PRESTEREN<br />
Ton Sanderink werkt als fysiotherapeut met mensen<br />
met niet-aangeboren hersenletsel. Als coach is hij<br />
verbonden aan twee deelnemers, onder wie Monique<br />
Verkroost. Zijn drijfveer om zich op te geven voor het<br />
project was nieuwsgierigheid naar de combinatie<br />
beperking en topsport. ‘Meedoen aan het project leek<br />
mij een inspirerende en ontroerende ervaring, waarbij<br />
je via sport bezig bent alles uit iemands mogelijkheden<br />
te halen. De ontroering zit voor mij in het geheel<br />
wegvallen van de beperking en het stigma hiervan.<br />
Iemand is in de eerste plaats topsporter en bezig een<br />
maximale prestatie neer te zetten.’ De ervaringen die<br />
hij als coach heeft opgedaan met aangepaste sport,<br />
hebben bij Ton tot inzichten geleid die hij kan gebruiken<br />
in zijn dagelijkse werk. ‘Sporten is nu ook in het<br />
vizier gekomen als professionele aangelegenheid, niet<br />
alleen als therapeutisch nuttig. Dit project draagt bij<br />
aan meer aandacht voor sport en topsport, zowel bij<br />
De Hoogstraat als daarbuiten. Een grote groep mensen<br />
is geattendeerd op de Paralympische Spelen en<br />
heeft ervaren dat topsport toont wat iemand met<br />
een handicap kan bereiken. Dat het ook met een<br />
beperking mogelijk is je passie te volgen. En dat er<br />
altijd mensen zijn die je enthousiasme delen en je<br />
willen helpen om je droom te verwezenlijken!’<br />
LOT SCHOONHOVEN<br />
Londen TIMES 2012 heeft tot doel om kennis over aangepaste sport<br />
op te doen en te delen, om zo de sport te versterken. Bij het project<br />
hoort een wetenschappelijk onderzoek naar de beschikbare kennis<br />
op dit gebied. De onderzoeksresultaten en ervaringen worden<br />
verzameld in een zogeheten toolbox, bestemd voor professionals.<br />
Op 19 januari 2013 wordt een congres georganiseerd, waar de<br />
resultaten van het project worden gepresenteerd aan mensen met<br />
interesse in aangepaste sport, zoals revalidanten en professionals<br />
uit de zorg en uit de sportwereld.<br />
Foto: Bjorn Veenstra<br />
13
14<br />
NA DE REVALIDATIE<br />
‘IK ZAG HOEVEEL ER MOGEL<br />
Revalidatie duurt weken of maanden, voor de revalidant<br />
een intensieve en speciale tijd. Daarna ben je opeens oudrevalidant.<br />
Het leven gaat verder. Maar hoe? Op de<br />
Hoogte tekent het verhaal op van oud-revalidanten van<br />
De Hoogstraat.<br />
Met een hoge dwarslaesie een vleeskalfhouderij runnen<br />
met 850 dieren lijkt misschien onmogelijk. Maar<br />
Reinard Kroneman (44 jaar), vader van zes kinderen,<br />
doet het op zijn boerderij in Nunspeet. Reinard: ‘Als<br />
ze tegen mij zeggen dat iets niet kan, wordt de drang<br />
om te bewijzen dat het wél kan alleen maar groter.’<br />
‘Werken was alles voor me’<br />
Reinard, vanaf zijn zestiende werkzaam als bouwvakker<br />
- ‘nooit een dag ziek geweest hè!’-, viel zes jaar<br />
geleden tijdens een klus bij zijn achterbuurman door<br />
een golfplaten dak en brak zijn nek op drie plekken.<br />
‘Wat niet verlamd was, was kapot. In het ziekenhuis<br />
hadden ze het over een verpleegtehuis. Gelukkig kon<br />
ik tegen alle verwachtingen in na een tijdje weer zelf<br />
ademen en was ik drie maanden later zo ver om te<br />
gaan revalideren bij De Hoogstraat. Voor het ongeluk<br />
was ik een vent van 1 meter 90, beresterk door jarenlang<br />
werken in de bouw en het fanatiek beoefenen<br />
van krachtsport. Reken maar dat mijn gezondheid<br />
mijn herstel heeft bespoedigd. Een goede conditie<br />
is zo belangrijk. Toen ik wist dat ik nooit meer zou<br />
lopen, heb ik veel gehuild. Vooral het feit dat ik mijn<br />
werk niet meer zou kunnen doen, vond ik vreselijk.<br />
Werken was alles voor me. Al snel dacht ik: “Oké,<br />
terug in de bouw is geen optie, maar kalveren verzorgen<br />
moet lukken.” Thuis hadden we een paar kalfjes,<br />
dus waarom dan daar niet mijn werk van maken?’<br />
‘Die bezoeken gaven me zo’n kick’<br />
In De Hoogstraat ging Reinard keihard aan de slag.<br />
‘In het begin kon ik een paar minuten in de rolstoel<br />
zitten, maar ik werkte me kapot en hield het steeds<br />
langer vol. Mijn handen kan ik niet gebruiken, maar<br />
mijn schouders zijn sterk, waardoor ik veel vanuit<br />
mijn bovenarmen kan doen. Op een gegeven<br />
moment zette de fysiotherapeut me in een handbewogen<br />
rolstoel en koppelde er een handbike aan. De<br />
eerste rondjes reed ik binnen, daarna buiten, geweldig<br />
was dat. Tegenwoordig fiets ik honderd kilometer<br />
per week! Met de fysio- en ergotherapeut ging ik op<br />
bezoek bij een kippenboer met een lage dwarslaesie.<br />
Ik zag hoeveel er mogelijk was met aanpassingen en<br />
dacht: “Wat jij kan met een lage laesie, moet ik kunnen<br />
met een hoge laesie.” Met Quido, de revalidatietechnicus,<br />
bezocht ik later nog een kalverenboer. Die<br />
bezoeken gaven me zo’n kick. Samen met Quido<br />
dacht ik na over aanpassingen. Hij maakte onder<br />
andere beugels voor een voederpistool aan mijn rolstoel.<br />
Tijdens de weekenden thuis probeerde ik zoiets<br />
dan uit. Toen ik na een jaar Hoogstraat naar huis<br />
mocht, ging ik de volgende ochtend aan het werk.’<br />
‘Ik zoek naar oplossingen’<br />
De eerste paar keer was Reinard total loss na het<br />
voederen, maar al snel ging het beter. In korte tijd<br />
versleet hij twee elektrische rolstoelen. ‘Als je dagelijks<br />
met je rolstoel door zo’n schuur sjeest en de<br />
koppeling van je voederpistool schiet geregeld los,<br />
waardoor er liters melk over je heen spuiten, gaat<br />
zo’n stoel snel kapot. Ik liet een melkvoedermachine<br />
ontwikkelen waarbij de melk via een buizensysteem<br />
gaat in plaats van via losse slangen. Vanuit mijn rolstoel<br />
hijs ik me in de tillift in de stal en daarna over<br />
in de stoel van de voedermachine, die ik bedien met<br />
een joystick. Ik zoek naar oplossingen. Altijd ben ik<br />
aan het denken hoe het beter kan, zodat ik nog zelfstandiger<br />
kan functioneren. Nu geven mijn vrouw<br />
en kinderen de kalveren stro en brokjes, maar binnenkort<br />
kan ik dat ook zelf, omdat ik daarvoor een<br />
nieuwe machine heb laten maken. Het is voor hen<br />
veel te zwaar om duizend kilo brokjes per week met<br />
de hand te scheppen. Groente en fruit en voer voor<br />
de honden en de pony’s koop ik op de markt. Een<br />
vriend van me heeft een speciale haak aan mijn<br />
rolstoel bevestigd waar een kar met een grote bak<br />
achter kan hangen. Daar kan een hoop in.’<br />
‘Ik let erg op mijn gezondheid’<br />
‘Als revalidanten van De Hoogstraat hier komen<br />
kijken, tijdens zo’n bezoek dat ik zelf ooit bracht aan<br />
de kippen- en kalverenboer, realiseer ik me dat het<br />
bijzonder is wat ik heb bereikt en ben ik trots. Mijn<br />
geloof heeft me daarbij geholpen. Niet dat je dan<br />
achterover kunt leunen en denken dat God het allemaal<br />
voor je regelt, je moet het wel zelf doen. Ik let<br />
bijvoorbeeld erg op mijn gezondheid; ik rook en<br />
drink niet en voorkom dat ik te dik word. Want als<br />
ik te zwaar ben, krijg ik mezelf die tillift niet meer in.’<br />
ANNE MERKIES
IJK WAS MET AANPASSINGEN’<br />
Foto: Jaap de Boer 15
16<br />
Sinds 2010 heeft De Hoogstraat een gespecialiseerd team<br />
voor de behandeling van mensen met gecompliceerde<br />
hand- of armproblemen. Ook hier blijkt een multi-<br />
disciplinaire aanpak vaak veel verschil te maken.<br />
Het handenteam, zoals het wordt genoemd, staat<br />
onder leiding van revalidatiearts Michael Brouwers<br />
en bestaat uit fysiotherapeuten, ergotherapeuten,<br />
een maatschappelijk werker, een psycholoog, een<br />
adaptatietechnicus, een orthopedisch instrumentmaker,<br />
een sporttherapeut en een activiteitentherapeut.<br />
Michael Brouwers: ‘Mensen met een beperkte<br />
arm- en handfunctie, bijvoorbeeld door een ongeluk<br />
of ziekte, krijgen vaak eerst hulp van een ergotherapeut<br />
of fysiotherapeut die is gespecialiseerd in deze<br />
problematiek. Veelal levert dit genoeg vooruitgang<br />
op in de arm- en handfunctie, maar soms houden<br />
mensen beperkingen in het dagelijks functioneren.<br />
Denk bijvoorbeeld aan de persoonlijke verzorging,<br />
aan huishoudelijke taken, werk, fietsen en autorijden,<br />
sport en andere vormen van tijdsbesteding. Dan is<br />
specifieke kennis en een geïntegreerde behandeling<br />
nodig. Het revalidatieteam gaat na wat patiënten<br />
nodig hebben om zo goed mogelijk te functioneren<br />
in hun dagelijks leven, ook als er blijvende beperkingen<br />
zijn.’<br />
Breder kijken<br />
Het handenteam van De Hoogstraat behandelt onder<br />
andere patiënten die in de eerste lijn vastlopen.<br />
Fysiotherapeut/handtherapeut Edward van Genk<br />
heeft jarenlang in het ziekenhuis ervaring opgedaan<br />
met de behandeling van ‘complexe handen’, zoals<br />
dat in jargon heet: ‘In het ziekenhuis wordt al dan<br />
niet chirurgische hulp geboden; daarna volgt vaak<br />
handtherapie. Na die eerste behandeling wordt het<br />
merendeel van de patiënten verwezen naar een<br />
armen e<br />
SPECIALE AANDACHT VOOR<br />
eerstelijns handenpraktijk. Als daar het beoogde<br />
behandelresultaat uitblijft, moet er breder worden<br />
gekeken. Die mogelijkheid is er dus bij De Hoogstraat.<br />
Als iemand wordt aangemeld bij het handenteam,<br />
maakt eerst ieder teamlid op zijn eigen vakgebied<br />
een analyse van het probleem. In het team<br />
worden de verschillende analyses besproken en wordt<br />
een plan van aanpak opgesteld. Door deze multidisciplinaire<br />
samenwerking, en door de ondersteuning<br />
door medewerkers van overige afdelingen, wordt<br />
duidelijk een meerwaarde geboden ten opzichte van<br />
de eerste lijn. Er lijkt daarnaast een tendens te zijn<br />
om patiënten met complexe letsels direct vanuit het<br />
ziekenhuis te verwijzen naar De Hoogstraat.’<br />
Meerdere factoren<br />
Wil van ’t Erve, maatschappelijk werker, legt uit<br />
waarom die brede blik zo belangrijk is als de<br />
handproblematiek aanhoudt. ‘Bij mensen die in<br />
De Hoogstraat komen, zien we regelmatig dat de<br />
klachten door meerdere factoren bepaald worden.<br />
Veelal komt iemand binnen met een fysiek probleem,<br />
maar blijkt al snel dat er psychosociale factoren zijn<br />
die de klachten in stand houden. Daarom moet de<br />
vraag worden gesteld hoe het komt dat er geen<br />
vooruitgang wordt geboekt. Is er wellicht sprake<br />
van spanning of overbelasting? Dan geeft alleen<br />
maar fysiek behandelen onvoldoende resultaat, de<br />
hele context waarbinnen de revalidant functioneert,<br />
van gezin tot werk, moet bekeken worden. Arbeid is<br />
een goed voorbeeld: wat voor werk doet iemand en<br />
wat zijn daarbij de belastende factoren? Heeft iemand<br />
moeite met de aard van het werk, de arbeidsomstandigheden,<br />
de mobiliteit om naar het werk toe te<br />
gaan? Er wordt een belastbaarheidsprofiel opgesteld,<br />
maar er wordt ook verder gekeken: is er bijvoorbeeld<br />
sprake van een verstoorde werkrelatie? Dit soort<br />
informatie maakt het beeld completer.’
n handen<br />
‘DE KEUZE WAS SNEL GEMAAKT’<br />
Robbert Visscher (19 jaar) kwam eerder dit jaar tijdens zijn opleiding tot fijnmechanisch<br />
verspaner met zijn linkerarm in een metaalfreesmachine terecht.<br />
Hij raakte bekneld in de machine. Met de freeskop nog in zijn arm werd hij<br />
overgebracht naar het UMC Utrecht, waar hij meteen onder het mes ging. Het<br />
leek erop dat zijn arm geamputeerd zou moeten worden, maar gelukkig, toen<br />
Robbert weer wakker werd, zag hij dat de arm er nog was. Hij moest wel een<br />
deel van zijn hand missen, er zijn problemen met de pols, er is zenuwletsel en<br />
er zit een groot litteken op zijn onderarm. Nadat hij hiervoor enkele operaties<br />
had ondergaan, kon hij na twee weken aan zijn revalidatie beginnen. Robbert<br />
koos ervoor om daarvoor vanuit zijn woonplaats Bunschoten/Spakenburg naar<br />
De Hoogstraat te komen. ‘Ik had gehoord dat er daar een specialistisch team is<br />
dat mij op verschillende terreinen kan begeleiden. De keuze was daardoor snel<br />
gemaakt.’ We spreken Robbert ongeveer vier maanden na zijn ongeval. Hij is<br />
op dat moment nog vijf dagen per week in dagbehandeling. De fysiotherapeut<br />
en ergotherapeut oefenen de hand- en polsfunctie, en de ergotherapeut richt<br />
zich daarnaast op het eenhandig functioneren en op aanpassingen en hulpmiddelen.<br />
Zo heeft hij een aanpassing voor een vork gekregen en een matje dat<br />
ervoor zorgt dat spullen niet wegglijden.<br />
Robbert: ‘Ik heb twee grote hobby’s, rugby en de vrijwillige brandweer. Rugby<br />
kan ik vergeten met mijn arm, maar ik hoop heel erg dat ik wel bij de vrijwillige<br />
brandweer kan blijven.’ Daarvoor is het bijvoorbeeld nodig dat hij zijn helm<br />
en het ademluchtmasker zelf kan opdoen binnen een bepaalde tijd. Robbert<br />
neemt zijn brandweerspullen dus mee naar het revalidatiecentrum en oefent<br />
hiermee bij de ergotherapeut. De maatschappelijk werker en ergotherapeut<br />
hebben contact met de brandweer en bespreken de mogelijkheden en onmogelijkheden.<br />
Ook met het bedrijf waar het ongeluk gebeurde, is contact; gezocht<br />
wordt naar eventuele andere werkmogelijkheden. ‘Ik ben erg geschrokken van<br />
het ongeluk en zou niet meer achter een frees durven werken. Mogelijk kan<br />
ik nog wel in de meetkamer werken, producten nameten.’ Omdat Robbert<br />
veel last had van nachtmerries en steeds opnieuw het ongeluk beleefde, heeft<br />
hij ook gesprekken met de psycholoog. ‘In eerste instantie dacht ik dat erover<br />
praten met een psycholoog niet zou helpen. Maar ik moet erkennen: het helpt<br />
wel. Ik begin het ongeluk steeds beter te verwerken. En ik ben blij dat ik mijn<br />
linkerarm heb kunnen behouden, ook al is die arm beperkt.’<br />
Aanreiken<br />
Het handenteam zoekt dus goed naar oorzaken, om<br />
vervolgens die oorzaken te kunnen aanpakken. Ergotherapeut<br />
Madeleine Vroomen: ‘Zo zie je soms dat<br />
iemand een bepaalde handeling wel kan uitvoeren,<br />
maar daarna veel last heeft. Wij gaan dan na wanneer<br />
die persoon over de grens gaat en waarom hij<br />
of zij dat doet. Het is in ons werk altijd speuren naar<br />
oplossingen. Stel dat ik zie dat iemand zijn hand<br />
niet in een bepaalde stand kan houden: dan kan dat<br />
verklaren waarom een bepaalde handeling niet lukt.<br />
Bezien wordt dan hoe het anders kan: moet je<br />
bepaalde functies extra oefenen, bijvoorbeeld het<br />
sluiten van de vuist? Moet je de handeling op een<br />
andere manier doen, of met hulpmiddelen? De<br />
handeling minder vaak doen; iemand anders het<br />
laten doen? Zo zoek je samen naar oplossingen die<br />
bij die persoon passen. Uiteindelijk streef je er als<br />
team naar om mensen zoveel aan te reiken dat ze<br />
weer goed verder kunnen en dat ze waar nodig een<br />
nieuwe balans vinden.’<br />
MARGRIET VREESWIJK<br />
Foto’s: Margriet Vresswijk<br />
17
18<br />
HET KENNISCENTRUM<br />
Het Kenniscentrum Revalidatiegeneeskunde Utrecht is het onderzoeksen<br />
innovatiecentrum van De Hoogstraat en het UMC Utrecht.<br />
VRIJETIJDSBESTEDING KINDEREN<br />
Orthopedagoog Maureen Bult deed onderzoek<br />
naar de vrijetijdsbesteding van kinderen en<br />
jongeren met een beperking. In het kader van<br />
het onderzoek DiPart-CY vergeleek ze die met<br />
de vrijetijdsbesteding van niet-gehandicapte<br />
kinderen en jongeren.<br />
DiPart-CY staat voor Disability & Participation<br />
Research for Children and Youth. Maureen<br />
Bult, werkzaam bij het kenniscentrum, raakte<br />
aan de andere kant van de wereld geïnteresseerd in<br />
wetenschappelijk onderzoek. 'Ik werkte een half jaar<br />
als onderzoeker en orthopedagoog in Nieuw Zeeland,<br />
en zo kwam ik naast mijn werk in de praktijk<br />
in aanraking met wetenschappelijk onderzoek bij<br />
kinderen. Toen ik terug was, kwam ik via via in<br />
contact met onderzoekers van het kenniscentrum<br />
in De Hoogstraat, waar een project over de vrijetijdsparticipatie<br />
van kinderen met een beperking gestart<br />
werd. Het mooie aan het thema participatie zit<br />
voor mij in het denken op de grens van sociaal en<br />
medisch onderzoek; dat vond ik interessant.’<br />
Georganiseerde activiteiten<br />
Om goed in kaart te brengen wat kinderen in hun<br />
vrije tijd doen, was het aanpassen van twee veelgebruikte<br />
Canadese vragenlijsten aan het activitei-<br />
Foto: Carolien de Zeeuw<br />
tenpatroon van kinderen en jongeren in Nederland<br />
belangrijk. Het gaat om de Assessment of Preschool<br />
Children’s Participation (APCP) voor kinderen van<br />
twee tot zes jaar en de Children’s Assessment of Participation<br />
and Enjoyment (CAPE) voor kinderen en<br />
jongeren van zes tot achttien jaar. ‘Toen de aangepaste<br />
vragenlijsten er eenmaal waren, werd ik steeds<br />
nieuwsgieriger naar de verschillen tussen kinderen<br />
met en zonder een beperking. Wat doen zij in hun<br />
vrije tijd? Net als school zie ik vrijetijdsbesteding als<br />
een voorbereiding op het volwassen leven: het gaat<br />
toch om de vraag in hoeverre je meedraait in de<br />
samenleving.’<br />
Het idee bestond wel dat kinderen met een beperking<br />
minder actief zijn in hun vrije tijd, maar er was<br />
nog nooit een objectieve vergelijking gemaakt met<br />
dezelfde instrumenten bij beide groepen. Dat is in<br />
dit onderzoek wel gedaan, en ook werd geïnventariseerd<br />
welke activiteiten kinderen en jongeren daadwerkelijk<br />
ondernemen in hun vrije tijd en welke factoren<br />
een rol spelen bij de keuze van die activiteiten.<br />
Maureen: ‘Er bleek niet veel verschil te zijn in de activiteiten<br />
die kinderen thuis ondernemen, zoals knutselen,<br />
lezen en computerspelletjes spelen. Kinderen<br />
met en zonder een beperking besteden hier evenveel<br />
tijd aan. Een groot verschil zit er wel in de georganiseerde<br />
activiteiten, zoals sporten, muziekles of paardrijden.<br />
Kinderen met een beperking komen beduidend<br />
minder toe aan deze vorm van participatie.<br />
Er zijn verschillende redenen te noemen waarom dit<br />
zo is. Zo zijn kinderen met een beperking vaak pas<br />
rond vijf uur thuis na een schooldag, als ze met een<br />
busje naar school gaan. Ze hebben dan ook minder<br />
energie over om nog actief te zijn. Verder zijn de<br />
kinderen voor vervoer naar een activiteit veel meer<br />
dan niet-gehandicapte kinderen afhankelijk van hun<br />
ouders.’<br />
Kindertaal<br />
De verhalen van kinderen hebben een grote rol<br />
gespeeld in het onderzoek van Maureen. Na het<br />
verzamelen van de gegevens uit de vragenlijsten<br />
zijn er interviews gehouden met kinderen met een<br />
beperking en hun ouders. ‘Kinderen kunnen heel<br />
goed aangeven wat er wel en niet kan en welke keuzes<br />
ze maken. Zo gaf één meisje bijvoorbeeld aan<br />
dat ze liever naar een vereniging ging met kinderen<br />
die ook een beperking hebben, zodat ze niets hoefde<br />
uit te leggen.’ In oktober promoveert Maureen op<br />
haar onderzoek; speciaal voor de kinderen voegde ze<br />
een samenvatting in kindertaal toe aan haar proef-<br />
Foto: Marieke Harmer-Bosgoed
Het kenniscentrum verricht wetenschappelijk onderzoek en gebruikt<br />
de resultaten van onderzoek voor het verbeteren van de behandeling.<br />
ONDER DE LOEP<br />
schrift. ‘Ik vond het belangrijk dat zij begrepen waar<br />
dit onderzoek over ging en wat eruit kwam.’<br />
Nu duidelijk is dat kinderen met een beperking minder<br />
deelnemen aan georganiseerde activiteiten en<br />
waarom dat zo is, is het de vraag of er iets aan te<br />
doen is. Want de oorzaken - lange schooldagen en<br />
meer afhankelijkheid bij het vervoer - zijn niet<br />
zomaar weg te nemen. In haar ‘kindersamenvatting’<br />
zegt Maureen er het volgende over: ‘Wat gaan we<br />
dan nu doen? Alle informatie die opgeschreven staat<br />
in het boekje gaan we laten lezen aan dokters, fysiotherapeuten<br />
en andere mensen die kinderen met een<br />
handicap helpen. We hopen dat ze door het lezen<br />
van dit boekje een beetje beter weten waarom kinderen<br />
met een handicap minder actief zijn en dat ze<br />
zo de kinderen die actiever willen zijn daarbij kunnen<br />
helpen.’<br />
JACQUELINE LEENDERS<br />
KENNIS IN HET KORT<br />
USER-gebruik breidt zich uit<br />
De door het kenniscentrum ontwikkelde USER (Utrechtse Schaal voor<br />
de Evaluatie van Revalidatie) meet het resultaat van revalidatie. USER is<br />
een vragenlijst, die verpleegkundigen doornemen met alle volwassen<br />
klinische revalidanten. Dit gebeurt minimaal bij opname en ontslag.<br />
Aan bod komen onderwerpen als mobiliteit, zelfverzorging, lichamelijk<br />
functioneren, stemming en pijn. De USER wordt op verschillende manieren<br />
gebruikt: bijvoorbeeld als beslishulp voor ontslag of om de voortgang<br />
in de revalidatie inzichtelijk te maken. Ook wordt bijgehouden<br />
welk percentage van de revalidanten minstens een punt vooruit gaat op<br />
het gebied van zelfverzorging en mobiliteit. Het streven is dat 85 procent<br />
van de revalidanten deze vooruitgang behaalt. Omdat de USER op<br />
meer plaatsen wordt gebruikt - momenteel door 10 van de 24 Nederlandse<br />
revalidatiecentra - is het op termijn mogelijk om de behandelresultaten<br />
onderling te vergelijken. Ook vanuit de verpleeghuissector is<br />
er belangstelling voor de USER. Op een symposium van verpleeghuizen<br />
is het instrument onlangs gepresenteerd en twee verpleeghuizen volgen<br />
bij het kenniscentrum scholing over het gebruik van de vragenlijst.<br />
Er is inmiddels ook een herziene versie van de USER beschikbaar, de<br />
USER 1.3. Naar aanleiding van reacties uit het werkveld zijn de vragen<br />
rond incontinentie aangepast en kan nu ook het innemen van medicatie<br />
worden gescoord. Voor informatie kunt u contact opnemen met projectleider<br />
Mia Willems: user@dehoogstraat.nl, (030) 256 1367.<br />
Meetinstrumentenwaaier kinderrevalidatie<br />
Er is een aangepaste versie van de Meetinstrumen-<br />
tenwaaier. Deze waaier geeft informatie over<br />
twintig meetinstrumenten - negen meer dan in<br />
de vorige versie - die ingezet kunnen worden<br />
in de kinderrevalidatie. Per meetinstrument<br />
wordt beschreven wat er wordt gemeten en<br />
met welk doel, en voor welke doelgroepen het instrument te gebruiken<br />
is. Ook geeft de waaier achtergrondinformatie over de instrumenten.<br />
De Meetinstrumentenwaaier is in 2010 gemaakt in het kader van het project<br />
Knowledge Brokers PERRIN (PEdiatric Rehabilitation Research In the<br />
Netherlands). De nieuwe versie is uitgebracht als onderdeel van het project<br />
Richtlijn CP in Praktijk. De waaier kan worden besteld via kenniscentrum@dehoogstraat.nl<br />
en kost € 12,50 exclusief verzendkosten.<br />
Dwarslaesie en werk<br />
De Dwarslaesie Organisatie Nederland heeft vragenlijsten verspreid<br />
onder haar 1100 leden. De enquête moet inzicht geven in het aantal<br />
mensen met een dwarslaesie dat betaald werk heeft, de factoren die een<br />
rol spelen bij het al dan niet hebben van betaald werk en de tevredenheid<br />
van mensen over hun werksituatie. De enquête is onderdeel van het<br />
Europese onderzoek International labour market integration assessment in<br />
spinal cord injury (ILIAS). Het onderzoek wordt geleid door de Swiss Paraplegic<br />
Research in Nottwil, Zwitserland. Met de resultaten hopen dwarslaesieorganisaties<br />
de arbeidsdeelname van mensen met een dwarslaesie<br />
te bevorderen. Het kenniscentrum heeft de Nederlandse variant van de<br />
enquête opgesteld en gaat de resultaten verwerken.<br />
19
Het revalidatiecentrum heeft een dochterstichting: de<br />
Stichting Vriendenkring De Hoogstraat. Deze stichting<br />
ondersteunt het werk van De Hoogstraat door projecten<br />
te financieren die niet uit het reguliere budget betaald<br />
kunnen worden.<br />
De Vriendenkring doet aan fondsenwerving,<br />
ontvangt geld van donateurs en uit<br />
legaten. De donateurs zijn meestal<br />
mensen die zich betrokken voelen<br />
bij De Hoogstraat: omdat zij er<br />
zelf revalideerden, omdat ze er<br />
werken, of omdat revalidatie en<br />
De Hoogstraat hen ter harte gaan.<br />
In de afgelopen jaren financierde<br />
De Vriendenkring onder meer<br />
de dagtochten en werkweken<br />
voor revalidanten van de<br />
verpleegafdelingen. Deze<br />
activiteiten buiten het<br />
revalidatiecentrum zijn<br />
een belangrijke<br />
aanvulling op de<br />
revalidatie en<br />
worden als zeer<br />
verrijkend ervaren.<br />
U kunt donateur worden voor minimaal € 12,50 per jaar.<br />
Als u € 250 ineens betaalt, bent u donateur voor het leven.<br />
Stichting Vriendenkring De Hoogstraat<br />
Rembrandtkade 10, 3583 TM Utrecht<br />
030-256 1211 of vriendenkring@dehoogstraat.nl<br />
HIER ZIT ONZE KRACHT<br />
Nederlands handwerk en<br />
vakmanschap sinds 1898!<br />
orthopedische schoentechniek en design zit in onze vingers<br />
Koningin Wilheminaweg 495 � 3737 BG Groenekan � T 0346 - 25 94 59 � E info@indermaur.nl � www.indermaur.nl
BEDACHT BIJ DE HOOGSTRAAT COLUMN<br />
Een handicap kan allerlei belemmeringen geven in het dagelijks<br />
leven. Vaak biedt een bestaand hulpmiddel uitkomst, maar niet<br />
altijd. De afdeling revalidatietechniek (ART) bedenkt oplossingen<br />
voor individuele problemen. Dit keer: een bh-aantrekker voor<br />
Christa Dyson.<br />
‘Pardon, kunt u uw tas openmaken?’ Ik ben op vliegveld Heathrow,<br />
onderweg naar Houston. Mijn handbagage is net door de scanner en<br />
wekt achterdocht. Ik trek de rits van mijn tas open en leg een aankleedhulpstuk<br />
op de tafel voor nader onderzoek. De veiligheidsbeambte kijkt<br />
ernaar en vraagt: ‘Kunt u uitleggen waar dit voor is?’ Zoiets heeft hij<br />
duidelijk nog nooit gezien.<br />
Niets bereidt je voor op de mededeling dat je je leven lang verlammingsverschijnselen<br />
zult houden. Op een morgen in 1993 werd ik getroffen<br />
door een ruggenmerginfarct: mijn armen, handen, ademhaling en alles<br />
daaronder raakten aangetast. We waren net verhuisd naar Nederland, ik<br />
was 32 jaar. Geleidelijk kreeg ik weer enige mobiliteit in mijn benen en<br />
leerde ik zitten, staan en een paar stapjes zetten, maar mijn armfunctie<br />
bleef beperkt en mijn handfunctie was nihil. Zo kwam ART in mijn leven.<br />
Aan- en uitkleden was een van mijn eerste uitdagingen. Ik kocht alleen<br />
nog kleding die gemakkelijk aan te trekken was, maar één ingewikkeld<br />
kledingstuk hebben vrouwen nodig: een bh. Het aantrekken daarvan<br />
bleef lastig, vooral de bandjes om de schouders krijgen. Na wat pogingen<br />
maakte adaptietechnicus Quido een metalen lus die ik om mijn hand kon<br />
doen, met een verlengstuk en een haakje waarmee ik mijn bh-bandjes op<br />
mijn schouders kan tillen. Probleem opgelost!<br />
Sindsdien heb ik in het Midden-Oosten, in Amerika en weer in Nederland<br />
gewoond, voordat ik naar mijn geboorteland Engeland terugkeerde.<br />
Mijn bh-aantrekker is zeer bereisd en zit altijd in mijn handbagage.<br />
Hij is in Zimbabwe, Marokko, Egypte, Abu Dhabi, Mexico en Hawaii<br />
geweest. Hij heeft met mij gekampeerd in de woestijn van Oman,<br />
vergezelde me op een safari in Zuid-Afrika en reisde onlangs mee door<br />
India. Mijn leven is anders gelopen dan ik had gedacht, maar dankzij<br />
de vele aanpassingen die ART voor me maakte kan ik zo onafhankelijk<br />
en mobiel mogelijk zijn. Gelukkig besloot destijds ook de security van<br />
Heathrow dat mijn bh-aantrekker gewoon met mij mee mocht!<br />
Deze tekst is vertaald uit het Engels.<br />
Foto: eigen bezit<br />
CHRISTA DYSON, ‘THE ENGLISH PATIENT’<br />
Ongemakkelijk<br />
Je kent het wel: een litteken bij je neus,<br />
een vlek op je bloes, en het bijbehorende<br />
opgelaten gevoel. Het gevoel dat<br />
iedereen het ziet, en zag je daar nu<br />
iemand gniffelen? Uiteindelijk zit het<br />
vaak tussen je oren. Het litteken is in je<br />
eigen spiegel enorm, maar zelfs je vrienden<br />
ziet ‘m amper. Naar die vlek kijkt<br />
waarschijnlijk geen mens, tenzij je er<br />
zelf steeds over begint. En je wordt<br />
vast niet uitgelachen. Maar toch maakt<br />
het je onzeker, ongemakkelijk.<br />
In De Hoogstraat is er voor de oplettende<br />
kijker veel te zien qua uiterlijk.<br />
Mensen met duidelijke uiterlijke veranderingen<br />
zoals een missend been, een<br />
afhangende mondhoek of een groot<br />
operatielitteken op het hoofd. Maar<br />
soms ook subtieler. Iemand met een<br />
grote blauwe Hoogstraat-agenda, een<br />
zonnebril tegen de felle lampen, een<br />
onderbeenspalk om goed te kunnen<br />
lopen.<br />
Revalidanten hebben meestal wel wat<br />
meer dan een litteken of een vlek om<br />
zich druk over te maken. Zij zullen zich<br />
soms opgelaten voelen in het kwadraat.<br />
Tenminste, buiten. Maar binnen in<br />
De Hoogstraat is het anders, hoor ik<br />
vaak terug. Het voelt veilig, je voelt je<br />
niet bekeken, niet beoordeeld op hoe<br />
je eruit ziet. Je krijgt de tijd om te<br />
wennen aan je veranderde lichaam.<br />
En dan komt het moment dat je jezelf<br />
voor het eerst aan de buitenwereld laat<br />
zien. Met beperking. Oefenen met buiten<br />
lopen, buiten rolstoelrijden, met<br />
het openbaar vervoer, boodschappen<br />
doen. Ooit was het zo gewoon, maar<br />
nu kan het zorgen voor een erg ongemakkelijk<br />
gevoel. Loop ik niet te langzaam,<br />
treuzel ik te veel bij de kassa,<br />
kom ik de bus wel in met die rollator?<br />
Iedereen kijkt, en lacht daar iemand?<br />
Maar dan blijkt de kassière behulpzaam,<br />
de buschauffeur vriendelijk en<br />
dat groepje jongens, die lachen om<br />
elkaar. Vervelende uitzonderingen daar<br />
gelaten natuurlijk, maar gelukkig zijn<br />
wij mensen meestal helemaal niet zo<br />
onder de indruk van elkaars onvolkomenheden.<br />
Die horen er gewoon bij.<br />
;-)<br />
de_knipoog@hotmail.com<br />
21
U bent van harte welkom voor een gratis proefles<br />
Op vertoon van deze advertentie betaalt u tot<br />
1 januari 2013 geen inschrijfgeld<br />
ADVERTENTIE<br />
Sport en bewegen voor iedereen<br />
��������� ����������� ����������� ���������� ������������� ��������� ���������<br />
Mensen met en zonder een beperking<br />
Alle leeftijden<br />
Individueel en in groepsverband<br />
Op ieder niveau<br />
Sportadvies op maat<br />
Diverse sportclinics<br />
Begeleiding van fysiotherapeuten en sporttrainers<br />
Rolstoeltoegankelijke fitnessapparatuur<br />
����������������������<br />
������������������������<br />
����������������������<br />
��������������������<br />
���������������������<br />
���������������<br />
Speciale (sport)voorzieningen voor mensen met een beperking<br />
Verhuur van zalen aan sportverenigingen en particulieren<br />
www.sfcdehoogstraat.nl<br />
Rembrandtkade 10<br />
3583 TM Utrecht<br />
030 256 1383<br />
sfc@dehoogstraat.nl<br />
Sport- en Fitness Centrum<br />
De Hoogstraat
ADVERTENTIE<br />
‘Wij feliciteren<br />
Ronald Hertog<br />
met zijn bronzen<br />
medaille op de<br />
Paralympics 2012<br />
in London!<br />
De kracht van de aanpassing<br />
Ronald Hertog heeft in 2003 een verkeersongeluk gehad en is daarbij zijn rechteronderbeen kwijtgeraakt.<br />
Ronald is topsporter en deed mee aan de Paralympics. Wij denken samen met hem na over specifieke<br />
voorzieningen voor het sporten. Die extra aandacht: dat is onze kracht.<br />
Orthopedietechniek De Hoogstraat 030 - 258 1811 www.orthopedietechniek.info oth@dehoogstraat.nl
24<br />
DE ACHTERBAN<br />
Bij De Hoogstraat draait alles<br />
om de revalidanten, maar hoe<br />
gaat het met de mensen om<br />
hen heen? Hoe is het als je<br />
partner, ouder, kind, broer,<br />
zus, kleinkind, vriendin of<br />
vriend die revalidant is?<br />
‘Je kunt er altijd wat van maken’<br />
Een paar weken na de geboorte van Rebecca kregen haar<br />
ouders te horen wat er met hun dochtertje aan de hand was:<br />
Osteogenesis Imperfecta (OI). Ze hadden er nog nooit van<br />
gehoord. Inmiddels is het aantal keren dat Rebecca met een<br />
botbreuk in het ziekenhuis heeft gelegen niet meer te tellen<br />
en is het gezin expert geworden op het gebied van de<br />
brekebeenziekte, zoals de aandoening ook wel wordt<br />
genoemd. Barbara Jonk, de moeder van Rebecca, vertelt<br />
over haar ervaringen.<br />
Praten<br />
‘Omdat Rebecca zo breekbaar is en we altijd voorzichtig<br />
moeten doen, zijn wij een praatgezin geworden. Soms zie<br />
ik dat Rebecca iets achterhoudt en als ik dan vraag wat er<br />
is zegt ze “laat maar”, omdat ze me niet wil belasten. Ik<br />
zeg dan: “Het is jouw leven, jij moet het eens zijn met wat<br />
er gebeurt, dus kom op.” We zijn indertiijd naar een school<br />
geweest voor aangepast middelbaar onderwijs. Ze werd<br />
steeds stiller toen we er rondkeken. In de auto terug zei ze<br />
dat ze niet op die manier gehandicapt wilde zijn. Toen hebben<br />
we net zo lang gezocht tot we een goede, gewone<br />
school vonden. Ze is nu zestien en heeft haar havo-diploma.’<br />
Strijd<br />
‘Rebecca was zes toen ze twee meisjes op tv zag met OI, die<br />
vertelden over de OI-vereniging. ”Mam,” riep ze, “er zijn er<br />
meer zoals ik, daar wil ik ook heen.” We hebben veel gehad<br />
aan die patiëntenvereniging, maar toch overheerst bij ons<br />
het gevoel dat we altijd alles zelf moeten uitvinden. Wel of<br />
geen rolstoel en is een pen in het bot verstandig? Nu gaat<br />
het over waar je leuke aangepaste schoenen vindt en hoe<br />
dat moet nu ze in Amsterdam rechten studeert. Als Rebecca<br />
in het ziekenhuis komt met een breuk, moeten wij steeds<br />
weer vertellen dat ze haar niet op het brandcard moeten<br />
tillen voor de röntgenfoto, omdat ze dan nog wat breekt.<br />
Dat wordt ons vaak niet in dank afgenomen. Die strijd<br />
vinden wij het lastigst.’<br />
Leren van elkaar<br />
‘Toen Rebecca dertien was, won ze een reis naar Berlijn.<br />
Wij zagen beren op de weg. Niet vreemd, want een schaafwondje<br />
heeft Rebecca nooit gehad, het is altijd veel erger.<br />
Maar Rebecca moest en zou, en ook nog zonder mij. Samen<br />
hebben we naar oplossingen gezocht. Van Rebecca leer ik<br />
steeds opnieuw hoe ik om moet gaan met mijn bezorgdheid.<br />
Ik houd me vast aan dat we allemaal willen dat Rebecca een<br />
zelfstandige vrouw wordt die haar eigen brood verdient, dus<br />
dat ik haar niet te veel moet beschermen. Rebecca zelf is<br />
nuchter en houdt me met de benen op de grond. Omgekeerd<br />
heeft zij van mij geleerd om voor zichzelf op te<br />
komen.’<br />
Kunst<br />
‘Ik ben kunstenares en heb het geluk dat ik thuis kan werken.<br />
De kunst voedt me. Op de momenten dat ik niet kan werken,<br />
ben ik in gedachten bezig met wat ik wil gaan maken.<br />
Rebecca is blij dat ik ook wat voor mezelf doe. Misschien<br />
dat ik daardoor kan opbrengen om te doen wat er nodig is<br />
en er ook nog wat van te maken. Als Rebecca vroeger een<br />
feestje gaf, maakte ik daar ligfeestjes van, zodat niemand<br />
ging rennen. De fantasie heb ik altijd wel gehad, en door<br />
Rebecca is positief denken en uitgaan van mogelijkheden<br />
een tweede natuur geworden. In De Hoogstraat ontmoeten<br />
we eenzelfde soort instelling en dat is wat we nodig hebben.’<br />
PAULIEN BOM<br />
Foto: Robin van den Bergh