Over de betekenis van de briefwisseling tussen Freud en Jung voor ...
Over de betekenis van de briefwisseling tussen Freud en Jung voor ...
Over de betekenis van de briefwisseling tussen Freud en Jung voor ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>Over</strong> <strong>de</strong> <strong>betek<strong>en</strong>is</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>briefwisseling</strong> <strong>tuss<strong>en</strong></strong> <strong>Freud</strong> <strong>en</strong> <strong>Jung</strong><br />
p<strong>en</strong> was niet meer het uitsluit<strong>en</strong>d privilege <strong>van</strong> God, <strong>en</strong> <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s<br />
zijn instrum<strong>en</strong>t. 'The rise of man to the status of g<strong>en</strong>ius however,<br />
was, in a s<strong>en</strong>se, a second Fall from grace. As his ambition for<br />
"the knowledge of Good and Evil" has brought upon him mortality<br />
and sin, so did his ambition to "creativ<strong>en</strong>ess" <strong>en</strong>tail a threat<br />
to his sanity'. Deze scheppingsdrang verheft het g<strong>en</strong>ie bov<strong>en</strong> alle<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>, maar 'also threat<strong>en</strong>s him with tragedies unknown to<br />
them: "melancholy"' Deze toestand plaatst <strong>de</strong> creatieve m<strong>en</strong>s op<br />
e<strong>en</strong> duizelingwekk<strong>en</strong><strong>de</strong> hoogte, waar hij op zijn zachtst gezegd<br />
e<strong>en</strong>zaam is, <strong>en</strong> het ergste dat hem overkom<strong>en</strong> kan is het vall<strong>en</strong> in<br />
<strong>de</strong> afgrond <strong>van</strong> <strong>de</strong> waanzin. De melancholie is volg<strong>en</strong>s Panofski<br />
<strong>de</strong> <strong>voor</strong> het g<strong>en</strong>ie meest bedreig<strong>en</strong><strong>de</strong> toestand.<br />
Het gaat om het overweldigd wor<strong>de</strong>n door volledige verbindingloosheid,<br />
het verlies <strong>van</strong> alle ban<strong>de</strong>n met m<strong>en</strong>s <strong>en</strong> natuur. De<br />
zwaarste opgave die e<strong>en</strong> <strong>en</strong>orme inspanning <strong>en</strong> <strong>voor</strong>tdur<strong>en</strong><strong>de</strong> aandacht<br />
vraagt is er <strong>voor</strong> te zorg<strong>en</strong> niet in die toestand terecht te<br />
kom<strong>en</strong>. De <strong>briefwisseling</strong> <strong>van</strong> <strong>Freud</strong> met Fliess (Aus <strong>de</strong>n Anffing<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong>r Psychoanalyse, 1950) is <strong>van</strong> het <strong>voor</strong>gaan<strong>de</strong> e<strong>en</strong> aangrijp<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
illustratie. Aan <strong>de</strong> Fliess-perio<strong>de</strong> <strong>en</strong> aan <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
'Spl<strong>en</strong>did Isolation' refereert <strong>Freud</strong> e<strong>en</strong> aantal mal<strong>en</strong> in <strong>de</strong> <strong>briefwisseling</strong><br />
met <strong>Jung</strong> (o.a. Fr. 70, 80, 94, 106, 134, 139, 160, 221,<br />
223, 225, 228). Deze perio<strong>de</strong>n hebb<strong>en</strong> hem e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el <strong>van</strong> zijn arbeidskracht<br />
gekost. Het gaat om toestan<strong>de</strong>n <strong>van</strong> uiterste e<strong>en</strong>zaamheid,<br />
resp. vere<strong>en</strong>zaming, om het verdrag<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> gevoel <strong>van</strong><br />
geëxcommuniceerd zijn <strong>en</strong> <strong>van</strong> zelfgekoz<strong>en</strong> noodzakelijk isolem<strong>en</strong>t.<br />
Er wordt ge<strong>en</strong> verbon<strong>de</strong>nheid gevoeld met <strong>de</strong> omgeving <strong>de</strong>r<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>, wel wordt <strong>de</strong> verbinding met <strong>de</strong> natuur gezocht <strong>en</strong> <strong>de</strong>ze<br />
blijft behou<strong>de</strong>n. Hierbij komt ook <strong>Freud</strong>'s lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong> reiz<strong>en</strong>.<br />
<strong>Freud</strong>'s lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong> natuur <strong>en</strong> zijn behoefte eraan zijn heel k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>d<br />
<strong>voor</strong> hem, ze nem<strong>en</strong> e<strong>en</strong> grote plaats in in zijn hele lev<strong>en</strong>.<br />
Het komt aan op het vermij<strong>de</strong>n <strong>van</strong> <strong>de</strong> psychose. Als we ons realiser<strong>en</strong><br />
dat <strong>de</strong> relatie met <strong>Jung</strong> <strong>de</strong> eerste was na <strong>de</strong>ze perio<strong>de</strong>n dan<br />
kunn<strong>en</strong> we ons <strong>de</strong> snelle toew<strong>en</strong>ding <strong>van</strong> <strong>Freud</strong> naar <strong>Jung</strong> beter<br />
begrijp<strong>en</strong>, <strong>de</strong>ze toew<strong>en</strong>ding was me<strong>de</strong> opgeroep<strong>en</strong> door <strong>Jung</strong>'s<br />
eig<strong>en</strong> persoonlijkheid in die jar<strong>en</strong>. Hij was e<strong>en</strong> toonbeeld <strong>van</strong> vitaliteit<br />
<strong>en</strong> ongebrei<strong>de</strong>l<strong>de</strong> fantasie. <strong>Freud</strong> voel<strong>de</strong> zich tot <strong>de</strong>rgelijke<br />
person<strong>en</strong> in zijn hele lev<strong>en</strong> aangetrokk<strong>en</strong> (Fliess, Fer<strong>en</strong>czi, Grod<strong>de</strong>ck).<br />
In <strong>Freud</strong>'s lev<strong>en</strong> valt <strong>de</strong> normaliteit op, het gewone, dagelijkse<br />
lev<strong>en</strong> <strong>van</strong> ie<strong>de</strong>r m<strong>en</strong>s, ondanks <strong>de</strong> grootse schepping die hij<br />
tot stand bracht. Dit is opmerkelijk: het ontbreekt in ie<strong>de</strong>r geval in<br />
<strong>de</strong> lev<strong>en</strong>sgeschie<strong>de</strong>niss<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> meeste g<strong>en</strong>ieën, zeker als het<br />
gaat om <strong>de</strong> mate waarin <strong>Freud</strong> leef<strong>de</strong> als e<strong>en</strong> gewoon m<strong>en</strong>s (Bach<br />
is e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>r <strong>voor</strong>beeld).<br />
4 — <strong>Freud</strong>'s instelling t.o.v. zijn g<strong>en</strong>ialiteit — Ev<strong>en</strong>als <strong>de</strong> jonge<br />
<strong>Freud</strong> in één <strong>van</strong> zijn briev<strong>en</strong> aan Martha Bernays (1968 S. 208)<br />
wijst ook <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> <strong>Freud</strong> in e<strong>en</strong> brief aan Marie Bonaparte (Eissler:<br />
Tal<strong>en</strong>t and G<strong>en</strong>ius, 1971 S. 308) <strong>de</strong>ze qualificatie af. Waarom?<br />
Het lijkt me niet onwaarschijnlijk dat hij dit <strong>van</strong>uit het besef<br />
<strong>de</strong>ed, dat het grootste gevaar dat <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s bedreigt — <strong>voor</strong>al <strong>de</strong><br />
creatieve —, bestaat in het meegesleept wor<strong>de</strong>n door zijn groot-<br />
161