Nederlandse fluitisten en fluitis - Nederlands Fluit Genootschap
Nederlandse fluitisten en fluitis - Nederlands Fluit Genootschap
Nederlandse fluitisten en fluitis - Nederlands Fluit Genootschap
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Wilhelm Haake, e<strong>en</strong> Fürst<strong>en</strong>au-leerling. Vanaf ca.<br />
1857 vestigde hij zich als <strong>fluitis</strong>t, dirig<strong>en</strong>t <strong>en</strong> componist<br />
in Engeland, waar hij zich e<strong>en</strong> grote naam verwierf.<br />
Macaulay Fitzgibbon, (slordig) chroniqueur<br />
van het Engelse fluitlev<strong>en</strong>, schreef (ditmaal correct):<br />
“... Edward de Jong ... had made England his home for<br />
very many years past. He arrived at our shores with<br />
the magnific<strong>en</strong>t sum of 1s. 6d. in Dutch money in his<br />
pocket. After playing in Julli<strong>en</strong>’s band he joined the<br />
Hallé Orchestra of which he remained a distinguished<br />
member for 15 years. Mr. de Jong is emin<strong>en</strong>tly<br />
succesfull as an orchestral conductor. In his hands the<br />
flute almost becomes articulate; it litterally sings,<br />
especially on the lower register”.<br />
Vanaf 1871 begon De Jong e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> concertserie in<br />
Manchester, die ongeveer twintig jaar standhield.<br />
Daarna was hij nog e<strong>en</strong> aantal jar<strong>en</strong> Musical Director<br />
van de ‘Winter Gard<strong>en</strong>s’ in Blackpool, Southport <strong>en</strong><br />
Buxton. Hij trad bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> regelmatig op met de<br />
bek<strong>en</strong>de zangeres J<strong>en</strong>ny Lind. Als leraar was Edward<br />
de Jong van 1893 tot 1906 in di<strong>en</strong>st van het Royal<br />
Manchester College of Music, waar hij onder andere<br />
Vinc<strong>en</strong>t Needham, B. Samuels, Lupton Whitelock <strong>en</strong><br />
D.S. Wood tot emin<strong>en</strong>te <strong><strong>fluitis</strong>t<strong>en</strong></strong> opleidde.<br />
Op het titelblad van Leonardo De Lor<strong>en</strong>zo’s L’Appassionato<br />
op. 5 vind<strong>en</strong> we de volg<strong>en</strong>de notitie: “To<br />
my fri<strong>en</strong>d Edward de Jong Esq. In remembrance to<br />
our fri<strong>en</strong>dship in Cape Town (S.A.) 1904”. In My Complete<br />
Story of the Flute beschrijft De Lor<strong>en</strong>zo zijn<br />
contact met De Jong in Zuid-Afrika <strong>en</strong> zegt daar o.a.:<br />
“I made his acquaintance in 1904 wh<strong>en</strong> he toured<br />
South Africa with the noted English singer B<strong>en</strong> Davis.<br />
De Jong was sixty-nine years of age th<strong>en</strong>, but still vigorous<br />
and an excell<strong>en</strong>t player”. Tot zijn bek<strong>en</strong>dste composities<br />
behor<strong>en</strong> vooral zijn Fantasie op thema’s uit<br />
Gounods ‘Faust’ <strong>en</strong> zijn Rondo à la Tarantelle. E<strong>en</strong><br />
foto van Edward de Jong in e<strong>en</strong> brochure van<br />
Rudall/Carte suggereert dat hij op e<strong>en</strong> hout<strong>en</strong> instrum<strong>en</strong>t<br />
van deze bouwers speelde.<br />
Jacques de Jong (Dev<strong>en</strong>ter 1839-na 1889), leerling van<br />
de fagottist/<strong>fluitis</strong>t E. Biermann, was onder andere in<br />
di<strong>en</strong>st van het orkest van Van Lier dat in het Amsterdamse<br />
Grand Théâtre in de Amstelstraat speelde, <strong>en</strong><br />
later in het orkest van het Paleis voor Volksvlijt. In<br />
1874 kreeg hij van Willem III de titel ‘solo-<strong>fluitis</strong>t van<br />
de Koning der Nederland<strong>en</strong>’. Bij de op<strong>en</strong>ing van het<br />
Concertgebouw in 1888 was hij e<strong>en</strong> van de orkest<strong><strong>fluitis</strong>t<strong>en</strong></strong>.<br />
Hij moet goede contact<strong>en</strong> gehad hebb<strong>en</strong><br />
met Joachim Anders<strong>en</strong>, die vanaf 1885 als <strong>fluitis</strong>t <strong>en</strong><br />
tweede dirig<strong>en</strong>t van de Berliner Philharmoniker in<br />
de zomer <strong>en</strong>ige maand<strong>en</strong> met zijn orkest in Schev<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
verbleef om de badgast<strong>en</strong> van muziek te voorzi<strong>en</strong>,<br />
want deze droeg zijn 24 kleine Exerciti<strong>en</strong> op. 33<br />
aan hem op. In mijn bezit is bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> e<strong>en</strong> exemplaar<br />
van Anders<strong>en</strong>s 24 große Etüd<strong>en</strong> op. 15 met<br />
<strong>en</strong>kele vri<strong>en</strong>delijke woord<strong>en</strong> van de componist aan<br />
De Jongs adres, gedateerd: Schev<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>, Juli 1887.<br />
Afgezi<strong>en</strong> van <strong>en</strong>kele schaarse vermelding<strong>en</strong> over solooptred<strong>en</strong>s<br />
(onder andere in D<strong>en</strong> Bosch (1884) <strong>en</strong><br />
Leeuward<strong>en</strong> (1885)) nem<strong>en</strong> we aan dat hij zich vooral<br />
e<strong>en</strong> plaats verwierf als orkest<strong>fluitis</strong>t <strong>en</strong> minder als<br />
solist.<br />
E<strong>en</strong> andere <strong>fluitis</strong>t die in Engeland furore maakte was<br />
Albert Fransella (Amsterdam 1865-Lond<strong>en</strong> 1935).<br />
Fransella kreeg less<strong>en</strong> van zijn vader J.H.(?) Fransella,<br />
ook <strong>fluitis</strong>t, <strong>en</strong> van Jacques de Jong. To<strong>en</strong> hij op zesti<strong>en</strong>jarige<br />
leeftijd in Utrecht (of Amsterdam) voor<br />
Brahms speelde toonde deze zich zeer <strong>en</strong>thousiast<br />
over zijn spel. Bij de oprichting van het Concertgebouworkest<br />
(1888) werd op Fransella e<strong>en</strong> beroep<br />
gedaan om vanuit Engeland, waar hij zich als neg<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>jarige<br />
gevestigd had, naar Nederland terug te<br />
ker<strong>en</strong>, <strong>en</strong> de plaats van solo-<strong>fluitis</strong>t in te nem<strong>en</strong>. Hij<br />
accepteerde de uitnodiging <strong>en</strong> speelde naast zijn<br />
orkestdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantal solistische optred<strong>en</strong>s met<br />
o.a. de Faust-Fantasie van E. de Jong (mei 1891) <strong>en</strong><br />
Saint-Saëns’ Tarantella voor fluit, klarinet <strong>en</strong> orkest.<br />
Zijn verblijf was echter niet van lange duur, want hij<br />
keerde in de loop van 1891 al weer naar Engeland<br />
terug. Ondanks het feit dat in die tijd in Lond<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
‘veritable army’ van <strong><strong>fluitis</strong>t<strong>en</strong></strong> werkzaam was, behoorde<br />
hij tot de meest gerespecteerde, <strong>en</strong> hij was lid van<br />
diverse Engelse orkest<strong>en</strong>, zoals het Crystal Palace<br />
Orchestra, het Que<strong>en</strong>s Hall Orchestra, de Royal<br />
Opera of Cov<strong>en</strong>t Gard<strong>en</strong> <strong>en</strong> de Royal Philharmonic<br />
Society. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> was hij leraar aan de Guildhall<br />
School of Music <strong>en</strong> het Trinity College. Tot zijn leerling<strong>en</strong><br />
behoord<strong>en</strong> onder andere Emil Medicus <strong>en</strong><br />
Gerald Jackson. Hij speelde daarnaast in talloze<br />
kamermuziekformaties <strong>en</strong> g<strong>en</strong>oot faam als lid van<br />
onder andere het Philharmonic Trio (Francesco Ticciati,<br />
piano, Fransella, fluit <strong>en</strong> Léon Gooss<strong>en</strong>s, hobo)<br />
<strong>en</strong> het Hamilton Harty Trio (Hamilton Harty, piano,<br />
Fransella, fluit <strong>en</strong> J.L. Fonteyne, hobo), maar ook als<br />
lid van het London Wind Sextet <strong>en</strong> als begeleider in<br />
aria’s met obligaat fluit van zangeress<strong>en</strong> als Melba <strong>en</strong><br />
Tetrazzini. Aan het eind van de jar<strong>en</strong> twintig ging hij<br />
naar Zuid-Afrika, waar hij <strong>en</strong>kele jar<strong>en</strong> bleef voordat<br />
hij naar Frankfurt verhuisde. Omdat hij daar moeilijk<br />
werk kon vind<strong>en</strong> keerde hij weer naar Lond<strong>en</strong> terug,<br />
waar hij na e<strong>en</strong> ziekte zelfmoord pleegde. Niet alle<strong>en</strong><br />
Engelse componist<strong>en</strong> droeg<strong>en</strong> werk aan hem op,<br />
zoals Gustav Holst (Fugal Concerto), ook L. de Lor<strong>en</strong>zo’s<br />
Die beid<strong>en</strong> Virtuos<strong>en</strong> 1. Teil <strong>en</strong> Anders<strong>en</strong>s Études<br />
Techniques op. 63 werd<strong>en</strong> voor hem geschrev<strong>en</strong>.<br />
We wet<strong>en</strong> dat Albert Fransella, nadat hij tot ongeveer<br />
1890 op e<strong>en</strong> oud-systeem fluit gespeeld had, e<strong>en</strong> fraai<br />
gegraveerde, 18-karaats goud<strong>en</strong> Rudall/Carte fluit<br />
bezat (nr. 2662, gemaakt in 1895). 45<br />
Mahler, Toscanini <strong>en</strong> Monteux nem<strong>en</strong> <strong><strong>Nederlands</strong>e</strong><br />
<strong><strong>fluitis</strong>t<strong>en</strong></strong> aan<br />
E<strong>en</strong> <strong>fluitis</strong>t van internationale allure <strong>en</strong> met e<strong>en</strong> bijzonder<br />
intriger<strong>en</strong>de lev<strong>en</strong>sloop was Ary van Leeuw<strong>en</strong><br />
(Arnhem 1875-Los Angeles 1953), zoon van e<strong>en</strong><br />
regim<strong>en</strong>tskapelmeester. Van Leeuw<strong>en</strong> kreeg in<br />
Nederland les van onder andere Fransella, Jacques de<br />
Jong <strong>en</strong> Joachim Anders<strong>en</strong>. Al vanaf vijfti<strong>en</strong>jarige leef-<br />
<strong>Fluit</strong> 2004-1 21