Melle - Museum voor Moderne Kunst Arnhem
Melle - Museum voor Moderne Kunst Arnhem
Melle - Museum voor Moderne Kunst Arnhem
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
MUSEUMKRANT<br />
museum <strong>voor</strong> moderne kunst arnhem historisch museum arnhem<br />
vanaf 25 oktober 2008<br />
Dubbeltentoonstelling<br />
Nicolaas Wijnberg<br />
& <strong>Melle</strong><br />
najaar 2008<br />
www.mmkarnhem.nl www.hmarnhem.nl
hedwIg saaM<br />
nieuwe directeur MMKa & hMa<br />
Met ingang van 6 oktober is Hedwig Saam (47) de nieuwe directeur<br />
van het <strong>Museum</strong> <strong>voor</strong> <strong>Moderne</strong> <strong>Kunst</strong> <strong>Arnhem</strong> en het Historisch <strong>Museum</strong><br />
<strong>Arnhem</strong>. Zij volgt Max Meijer op die in 2006 als directeur afscheid<br />
heeft genomen. De tussenliggende periode werd waargenomen door<br />
Marco Grob als directeur ad interim. Saam: “Ik zie het als mijn belangrijkste<br />
opdracht om de veelzijdigheid van de collecties onder de aandacht<br />
te brengen en alert te blijven op de actualiteit.”<br />
door: linda schregardus<br />
Hedwig Saam is sinds 2005 directeur van <strong>Museum</strong><br />
Hilversum, cultuurhistorisch gemeentemuseum<br />
<strong>voor</strong> architectuur, stedenbouw en<br />
landschapsinrichting. Daar<strong>voor</strong> was zij adjunct<br />
directeur van het centrum <strong>voor</strong> moderne kunst<br />
en architectuur De Zonnehof in Amersfoort,<br />
werkte zij in Londen bij een nationale instelling<br />
<strong>voor</strong> architectuur en heeft zij verschillende managementfuncties<br />
vervult in het bedrijfsleven.<br />
Aan de basis liggen de studies kunstgeschiedenis<br />
aan de universiteit van Utrecht en de School<br />
<strong>voor</strong> de Journalistiek.<br />
De musea zijn er trots op om met Saam een ‘generalistische<br />
specialist’ in huis te halen. Specialistisch<br />
op het gebied van architectuur, beeldende<br />
kunst en vormgeving, en daarbij goed<br />
ingevoerd in de museumwereld. Generalistisch<br />
als een gedreven manager die vanuit inhoud en<br />
een brede blik in staat is om de beide musea<br />
nog scherper op de kaart te zetten. “Verbanden<br />
leggen tussen architectuur, beeldende kunst en<br />
vormgeving is mijn kracht. De musea hebben<br />
goede reputaties, mooie collecties en zijn gehuisvest<br />
in mooie gebouwen. In combinatie met<br />
de geografische ligging zie ik aanknopingspunten<br />
om deels <strong>voor</strong>t te bouwen op het bestaande<br />
en deels te vernieuwen, de musea spannender<br />
en uitgesprokener te maken.” De <strong>voor</strong>genomen<br />
verhuizing naar het kunst-en kenniscluster Rijnboog<br />
ziet Saam als een extra interessante uitdaging.<br />
“Ik heb veel affiniteit met architectuur,<br />
niet alleen conceptueel maar ook praktisch. Het<br />
is belangrijk om als nieuwe gebruiker direct invloed<br />
te hebben op het gebouw, om je wensen<br />
kenbaar te maken, zodat het gebouw straks ook<br />
goed als museum functioneert.” De realisatie<br />
van Rijnboog zal echter nog een aantal jaren in<br />
beslag nemen. “Voor mij persoonlijk is het de<br />
dynamiek, de context die een grotere stad biedt<br />
wat mij aanspreekt. <strong>Arnhem</strong> heeft een gevarieerd<br />
cultureel aanbod waar wij deel van uitmaken.<br />
Daarbij is de locatie aan de Rijn, vlakbij het<br />
buitenland interessant om iets mee te doen. Ik<br />
zie het als mijn belangrijkste opdracht om de<br />
veelzijdigheid van de collecties realisten, toegepaste<br />
kunst en hedendaagse kunst onder<br />
de aandacht te brengen en tentoonstellingen<br />
te presenteren die vernieuwend zijn. Hier<strong>voor</strong><br />
moeten we alert blijven op de actualiteit en<br />
liefst <strong>voor</strong>op lopen. Daarmee bedoel ik ook dat<br />
de programmering aansluiting mag zoeken met<br />
actuele maatschappelijke thematiek. Overigens<br />
zonder het museum in een verlengstuk van een<br />
buurthuis of politieke arena te veranderen. ”<br />
De museumdirecteuren (van links naar rechts): August van Erven Dorens,<br />
A.J. (Bram) de Lorm, Johan Mekkink, Pierre Janssen, Liesbeth Brandt Corstius,<br />
Max Meijer.<br />
n I e u w e a a n w I n s t e n<br />
‘ de hermafrodiet’ uit<br />
carel willink, de hermafrodiet, 1930,<br />
© sylvia willink-quiël<br />
‘ tresses’ van<br />
Meschac gaba<br />
1918 1947 1967 1970 1982 2001<br />
1930 van Carel willink<br />
De schilder Willink wordt beschouwd als een van de belangrijkste vertegenwoordigers<br />
van de neorealistische schilderkunst uit de periode tussen de tweede wereldoorlogen.<br />
Het verzamelen en exposeren van kunstenaars die tot deze stroming horen is<br />
<strong>voor</strong> het museum al meer dan 75 jaar een speerpunt.<br />
Met steun van de <strong>Arnhem</strong> Arts Ambassadors heeft het MMKA een belangrijk sleutelwerk<br />
van Carel Willink kunnen verwerven: De Hermafrodiet uit 1930. Het museum<br />
heeft – naast langdurige bruiklenen van particulieren – nu elf schilderijen van Willink<br />
in zijn kerncollectie figuratieve schilderkunst uit de vorige eeuw. De drie oudste doeken<br />
dateren uit 1925-1926 toen Willink op de Duitse Neue Sachlichkeit georiënteerd<br />
was. Uit de volgende periode 1927-1933, waarin la pittura metafisca en het Franse<br />
surrealisme hun invloed deden gelden en waarin de typische Willinkstijl zich begon<br />
te ontwikkelen, had het museum tot <strong>voor</strong> kort niets. Met ‘De Hermafrodiet’ kan nu een<br />
overgangsfase worden duidelijk gemaakt van een zakelijke naar de meer magische<br />
benadering waarmee Willink halverwege de jaren dertig beroemd zou worden.<br />
Het doek verbeeldt een thema uit Les chants de Maldoror (1869) van de geheimzinnige<br />
graaf van Lautréamont, wiens poëzie door surrealisten als André Breton, Salvador<br />
Dali, Paul Margritte, maar ook Pyke Koch, Joop Moesman en Carel Willink bejubeld<br />
werd. Hoewel de invloed van Lautréamont vaak wordt genoemd, is dit in tentoonstellingen<br />
moeilijk te visualiseren. Wat Nederland betreft bestaat daarop één uitzondering,<br />
namelijk dit doek, waarop Willink een fragment uit De zangen van Maldoror heeft<br />
uitgebeeld waarin een hermafrodiet de slaap der rechtvaardigen slaapt: “Hij droomt<br />
dat de bloemen om hem heen gaan dansen, lange guirlanden in een uitgelaten kring,<br />
en dat zij hem met hun zoete geuren doordringen, terwijl hij een liefdeslied zingt, in<br />
de armen van een in wezen betoverende schoonheid.” DE HERMAFRODIEt VAN CA-<br />
REL WILLINK WORDt OP 27 SEPtEMBER tOEGEVOEGD AAN DE COLLECtIEPRESENtAtIE<br />
FERNHOUt, KEt, WILLINK, SCHUMACHER, KOCH EN IS tOt EIND JANUARI 2009 tE ZIEN.<br />
De Afrikaanse kunstenaar Meschac Gaba, (Cotonou, Benin 1961 – woonplaats Rotterdam), wijdde zich van 2005 tot 2008 aan een omvangrijke serie<br />
‘tresses’, grote hoofdtooien, die zijn opgebouwd uit gevlochten, kleurrijk kunsthaar. De vorm van deze ‘pruiken’ is ontleend aan gebouwen die een bijzondere,<br />
iconische status hebben. Inspiratie <strong>voor</strong> deze serie ontstond tijdens zijn verblijf in New York. Hier raakte Gaba onder de indruk van de verwevenheid<br />
van de Afrikaanse en Amerikaanse cultuur, met name door de manier waarop Afrikaanse migranten hun ingenieus gevlochten haardrachten<br />
cultiveren. Gaba gebruikte deze techniek om ‘landmarks’ te vlechten die in de Europese, Amerikaanse en Afrikaanse stedelijke cultuur een belangrijke<br />
rol spelen. twee in hun soort geheel verschillende verschijningsvormen, ‘haar’ en ‘architectuur’, worden zodoende door de kunstenaar vervlochten tot<br />
symbolen van de moderne cultuur, waarin het westerse en niet-westerse samengaan. Het MMKA is verheugd dat het als eerste museum, mede dankzij<br />
de steun van de <strong>Arnhem</strong> Arts Ambassadors en de Mondriaanstichting, een zestal van de hoofdtooien heeft kunnen verwerven. Hierbij is de speciaal<br />
<strong>voor</strong> <strong>Arnhem</strong> gemaakte ‘<strong>Arnhem</strong> John Frostbrug’.<br />
DE ‘tRESSES’ ZIJN t/M 21 SEPtEMBER tE ZIEN IN DE tENtOONStELLING CARRIED AWAY – PROCESSION IN ARt. VANAF 9 MAARt 2009 WORDEN ZE SAMEN<br />
MEt WERK VAN O.A. KARA WALKER, ANGèLE EtOUNDI ESSAMBA EN LAURA SAMSOM ROUS GEtOOND IN DE COLLECtIEPRESENtAtIE HEDENDAAGSE KUNSt.<br />
Inhoud<br />
PAGINA 4<br />
Made In ChIna. 75 jaar ChInese arnheMMers<br />
Van 14 september 2008 t/m<br />
11 januari 2009. Belevenistentoonstelling<br />
in het HMA geeft een kijkje achter de<br />
schermen van de Chinese gemeenschap<br />
in <strong>Arnhem</strong>.<br />
Over een jager, een MeIsje en een<br />
wOlf Van 19 september 2008 t/m 11 januari<br />
2009. Vijf jonge kunstenaars tonen<br />
schilderijen, tekeningen, foto’s, installaties<br />
en (animatie)films geïnspireerd op<br />
het sprookje.<br />
PAGINA 5<br />
nICOlaas wIjnberg: fIgura Van 25<br />
oktober 2008 t/m 22 februari. Overzichtstentoonstelling<br />
met schilderijen van deze<br />
beroemde scenograaf, theater, -kostuummaker,<br />
afficheontwerper en last but not<br />
least beeldend kunstenaar die de Realisten<br />
oprichtte.<br />
PAGINA 6 -7<br />
de sCheppIng van <strong>Melle</strong> Overzichtstentoonstelling<br />
van 25 oktober 2008 t/m<br />
1 februari 2009. Prof. Dr. Bram Kempers<br />
beschrijft het leven en de levenskunst<br />
van deze markante Amsterdammer wiens<br />
visionaire schilderijen vaak geassocieerd<br />
werden met Jeroen Bosch.<br />
Interview met jerOen Krabbé over <strong>Melle</strong><br />
als leraar.<br />
<strong>Melle</strong> In arnheM <strong>Melle</strong>’s schilderij ‘De<br />
onbekende soldaten’ werd in 1969 aangekocht<br />
door toenmalige museumdirecteur<br />
Pierre Janssen, die <strong>Melle</strong> destijds over dit<br />
werk interviewde. “Er is geen enkel symbool<br />
van wijsheid. Wel van eeuwigdurende<br />
baring, eeuwig durende seksualiteit.”<br />
PAGINA9<br />
runnIng fOrCe, albert van der weIde<br />
24 januari t/m 22 maart 2009. ‘Alle macht<br />
aan de kunst.’<br />
OphelIa Sehnsucht, melancholie en<br />
doodsverlangen. Van 20 februari t/m 10<br />
mei 2009. Het was tot zijn tragische geliefde<br />
Ophelia dat Hamlet de veel geciteerde<br />
woorden ‘to be, or not to be...’ uitsprak.<br />
Sindsdien hebben vele schrijvers, filosofen,<br />
cultuurwetenschappers en beeldend<br />
kunstenaars zich laten inspireren door het<br />
mysterie van de dood van Ophelia.<br />
de IllusIOnIst Van14 maart t/m 3 mei<br />
2009. Alle werken die Wouter van Riessen<br />
maakt zijn zelfportretten. In tekeningen,<br />
schilderijen en grafiek laat hij zien dat het<br />
‘zelf’ vele verschijningsvormen heeft.<br />
PAGINA 11<br />
het gelders balKOn Nieuw initiatief<br />
van het MMKA om op uitnodiging van een<br />
speciaal hier<strong>voor</strong> samengestelde kunstcommissie<br />
een podium te bieden aan kunstenaars<br />
met Gelderse roots.<br />
aCtIvIteItenOverzICht Gevarieerd<br />
programma bij tentoonstellingen. Van debatten<br />
en lezingen, tot films, workshops<br />
en Bekijk het! <strong>Kunst</strong>belevenissen in het<br />
museum.
sing ko <strong>voor</strong> zijn restaurant le mandarin op het velperplein<br />
in 1967, bron: gelders archief.<br />
Hoe kijken de Chinese <strong>Arnhem</strong>mers tegen<br />
hun leven in <strong>Arnhem</strong> aan? Wat hebben<br />
zij beleefd en hoe zijn zij op hun<br />
beurt door de <strong>Arnhem</strong>mers beïnvloed? In de<br />
tentoonstelling ‘Made in China’ worden door foto’s,<br />
interviews en allerhande objecten niet alleen<br />
persoonlijke geschiedenissen van enkele<br />
pionierende families uitgelicht, maar wordt ook<br />
duidelijk hoe <strong>Arnhem</strong>mers en Chinezen elkaar<br />
hebben beïnvloed op het gebied van bij<strong>voor</strong>beeld<br />
eten en drinken, geloof, geneeskunde,<br />
taal en sport.<br />
Esther Dieltjes, gastconservator van deze tentoonstelling,<br />
vertelt enthousiast: “In de vijftiger<br />
en zestiger jaren was uit eten gaan synoniem<br />
met ‘naar de Chinees gaan’. We vertellen het verhaal<br />
van enkele restaurants, zoals ‘Le Mandarin’<br />
van de familie Ko, ‘China house’ van de familie<br />
Man en restaurant ‘Asia’ op het Willemsplein van<br />
Chao Chen. Dit verhaal gaat ook over hun kinderen<br />
en hun plaats in de rest van de samenleving.<br />
Nieuwsgierig geworden naar<br />
de eetcultuur van Chinezen,<br />
worden de vier verschillende<br />
keukens van China belicht,<br />
waarvan je kunt zeggen dat<br />
de gemeenschappelijke deler<br />
het koken is vanuit yin en<br />
yang. Yin staat daarbij <strong>voor</strong> het<br />
vrouwelijke, de groenten, en<br />
yang <strong>voor</strong> het mannelijke, het<br />
vlees. Dit wordt in de maaltijden<br />
in balans gehouden, net<br />
als de kleuren van de ingredienten<br />
en de smaken zoet en<br />
zuur. Daarbij is er veel aandacht <strong>voor</strong> de presentatie,<br />
het snijden. Soep, wordt door de Chinezen<br />
zelf achteraf gegeten, om de gaatjes te vullen.”<br />
Zo komen er meer cultuurverschillen aan het<br />
licht. Voor Chinezen is wit bij<strong>voor</strong>beeld de kleur<br />
van rouw en rood de kleur van geluk. Toch trouwen<br />
er tegenwoordig steeds meer Chinese <strong>Arnhem</strong>mers<br />
in het wit, omdat het in Nederland gebruikelijk<br />
is. Dieltjes: “We gaan dieper in op de<br />
tradities rond het huwelijk en begrafenissen,<br />
waarbij we onderzoeken wat bewaard is gebleven<br />
en wat niet. Welke functie heeft de theeceremonie<br />
bij het huwelijk? Wordt er nog steeds<br />
ongebleekt katoen, wit en lichtblauw gedragen<br />
op een Chinese begrafenis in Nederland? Wordt<br />
er nog steeds geld verbrand dat opstijgt naar<br />
de hemel om de god van de onderwereld gunstig<br />
te stemmen?” En over goden gesproken.<br />
Welk geloof hangen de Chinezen aan? In de tentoonstelling<br />
staan onder andere een boeddhistisch<br />
huisaltaar, een beeld van de jadekeizer<br />
OvEr EEN jAgEr,<br />
EEN MEIsjE EN EEN WOlf...<br />
In de tentoonstelling ‘Over een jager, een meisje en een wolf...’ tonen vijf jonge<br />
kunstenaars schilderijen, tekeningen, foto’s, installaties en (animatie)<br />
films die geïnspireerd zijn op het sprookje. Verrassende wendingen op oude<br />
thema’s scheppen ruimte <strong>voor</strong> nieuwe vertellingen.<br />
Wie op de tentoonstelling illustraties<br />
verwacht waarin het sprookje letterlijk<br />
verbeeld wordt, komt bedrogen uit. In<br />
‘Over een jager, een meisje en een wolf…’ gebruiken<br />
de kunstenaars elementen uit sprookjes,<br />
zoals de archetypen die er in <strong>voor</strong>komen of<br />
de universele thema’s waarover sprookjes eigenlijk<br />
gaan, de strijd tussen goed en kwaad bij<strong>voor</strong>beeld.<br />
Aan deze aloude levenslessen, die<br />
zowel <strong>voor</strong> volwassenen als kinderen waren bedoeld,<br />
geven zij ieder vanuit hun eigen invalshoek<br />
een eigentijdse interpretatie.<br />
Neem het sprookje van roodkapje en de wolf<br />
die het goede en het kwade vertegenwoordi-<br />
door: linda schregardus<br />
gen. In de animatie van Floor Adams vraagt zij<br />
zich af of de wolf wel terecht de kwade partij is.<br />
Of was er een zondebok nodig om de verdwijning<br />
van grootmoeder te verklaren? Ook Tamara<br />
Muller geeft een verrassende interpretatie.<br />
Zij speelt met vermommingen en het verwisselen<br />
van rollen. In ‘Chapter 5’ verandert het<br />
meisje, zoals de wolf in roodkapje zich vermomt<br />
als grootmoeder. Zo ‘herschrijft’ ze de<br />
verhalen, maar zonder plot, er is geen “…en<br />
zij leefden nog lang en gelukkig”. Wel worden<br />
hierdoor nieuwe associaties mogelijk, waardoor<br />
nieuwe verhalen ontstaan. Dit is ook het<br />
geval in het werk van Navid Nuur en Lisa Vie-<br />
MADE IN CHINA<br />
75 jaar Chinezen in <strong>Arnhem</strong><br />
Sommigen herinneren zich nog wel dat in 1933, nu vijfenzeventig jaar geleden, de eerste<br />
Chinese migranten als pindaverkopers naar <strong>Arnhem</strong> kwamen. Intussen zijn de pindaverkopers<br />
verdwenen, maar de Chinese restaurants en toko’s een vertrouwd onderdeel van het<br />
straatbeeld geworden. Desondanks is er opvallend weinig bekend over het alledaagse leven<br />
van de Chinezen in <strong>Arnhem</strong> en hun immigratiegeschiedenis. De tentoonstelling ‘Made in China’<br />
geeft een kijkje achter de schermen van deze <strong>voor</strong> velen onbekende gemeenschap.<br />
en beelden van de vier hemelse koningen van<br />
de vier windstreken. Esther Dieltjes: “China is<br />
doordrongen van geloof, maar in principe atheistisch.<br />
Chinezen hebben niet één religie, maar<br />
wel veel rituelen en gebruiken om te zorgen dat<br />
ze gelukkig blijven. Er worden veel symbolen gebruikt<br />
om het ongeluk te bezweren, zowel uit het<br />
boeddhisme, taoïsme als uit het confucianisme<br />
en het volksgeloof. Zo zijn de Chinese nieuwsjaarsrituelen<br />
met vuurwerk ontstaan vanuit het<br />
geloof in het zeemonster Nian dat mensen op<br />
eet. Dit monster houdt niet van licht, rood en lawaai.”<br />
Dat het Chinese vuurwerk als onderdeel<br />
van het Chinese geloof, ondertussen ook tot de<br />
Nederlandse cultuur behoort is geen nieuws.<br />
Veel minder bekend is echter dat er in <strong>Arnhem</strong><br />
ook een Chinese Christelijke Kerk bestaat. Die<br />
wisselwerking komt steeds tot uitdrukking in de<br />
tentoonstelling. Waar het gaat over<br />
de oorsprong en bedoeling van<br />
Chinese vecht- en bewegingskunsten<br />
als Tai Chi en Kung Fu, sporten<br />
die we tegenwoordig bijna op iedere<br />
sportschool kunnen beoefenen,<br />
gaat het ook over de Chinese voetbalteams<br />
in <strong>Arnhem</strong>. En waar het<br />
gaat over Chinese geneeskunst, zoals<br />
acupunctuur en kruidengeneeskunde,<br />
gaat het ook over de winkels<br />
waar je deze kruiden kunt kopen. Tot<br />
slot hechten veel Chinese <strong>Arnhem</strong>mers<br />
aan hun taal en schrift. Om hun<br />
kinderen de taal goed te laten leren<br />
is er zelfs een Chinese school in<br />
<strong>Arnhem</strong> opgericht, waar Mandarijns<br />
door: linda schregardus<br />
ten. Zij zijn gefascineerd door beelden en verhalen<br />
die we meedragen in ons collectieve geheugen.<br />
In de installatie ‘Treasured tension’<br />
maken de kunstenaars in woord en beeld hun<br />
associaties met bepaalde sprookjes zichtbaar<br />
en nodigen het publiek uit daarop <strong>voor</strong>t te borduren.<br />
rozemarijn Westerink’s werk tenslotte<br />
geeft helemaal geen verwijzing naar ons bekende<br />
sprookjes. In haar feeërieke, enigszins<br />
onheilspellende tekeningen, collages en films<br />
creëert ze eigen mythes waarin dieren, planten<br />
en thema’s zoals eten en gegeten worden een<br />
belangrijke rol spelen. haar werk doet denken<br />
aan een Aziatisch schimmenspel.<br />
(de overlappende Chinese taal) en Nederlands<br />
wordt gegeven. Wie de tentoonstelling bezoekt<br />
kan zelf kennis maken met de verschillende talen<br />
en dialecten, leren kalligraferen en zich de<br />
Chinese gebarentaal van de cijfers een tot en<br />
met tien eigenmaken, die nog dagelijks op de<br />
markt wordt gebruikt. Uiteraard zijn de teksten<br />
in de tentoonstelling zowel in het Nederlands<br />
als in het Chinees te lezen.<br />
DE TENTOONSTELLINg IS VAN 12 SEpTEMbEr T/M<br />
11 jANUArI TE ZIEN IN hET hISTOrISCh MUSEUM<br />
ArNhEM. bIj DEZE TENTOONSTELLINg WOrDEN,<br />
IN SAMENWErKINg MET VErSChILLENDE<br />
OrgANISATIES, ACTIVITEITEN ALS LEZINgEN EN<br />
WOrKShOpS gEOrgANISEErD. ZIE hIErVOOr<br />
hET ACTIVITEITENOVErZIChT Op pAgINA 11 VAN<br />
DEZE MUSEUMKrANT.<br />
Tegelijk met deze tentoonstelling verschijnt<br />
het boek ‘Chinese <strong>Arnhem</strong>mers’ over veelzijdige<br />
geschiedenis van Chinezen in <strong>Arnhem</strong>.<br />
De vele privé-foto’s en een indringende<br />
fotoreportage van de <strong>Arnhem</strong>se fotografe<br />
Sanne Donders tonen u een boeiend beeld<br />
van deze <strong>voor</strong> veel Nederlanders onbekende<br />
wereld die zo dichtbij is. Het boek is samengesteld en geschreven<br />
door cultureel antropologe Else Gootjes, medewerkster van<br />
het Gelders Archief. Zij baseerde de tekst op interviews, archiefonderzoek<br />
en vele ontmoetingen met Chinese <strong>Arnhem</strong>mers.<br />
Chinese <strong>Arnhem</strong>mers. Else gootjes. Uitgeverij Kontrast. <strong>Arnhem</strong>,<br />
2008. 96 pagina’s. 21 bij 21 cm. ISbN 978-90-78215-58-5.<br />
Winkelprijs € 17,50.<br />
Het Gelders Archief startte in 2005 een project om het migrantenerfgoed<br />
van de provincie Gelderland <strong>voor</strong> de toekomst te behouden.<br />
De tentoonstelling ‘Made in China’ en het boek ‘Chinese<br />
<strong>Arnhem</strong>mers’ vormen de kroon op dit project.<br />
tamara muller,<br />
chapter 5 dec, werk uit<br />
serie (detail), 2008.<br />
OVEr EEN jAgEr, EEN MEISjE EN EEN WOLF…<br />
IS VAN 19 SEpTEMbEr 2008 T/M 11 jANUArI<br />
2009 TE ZIEN IN hET MUSEUM VOOr MODErNE<br />
KUNST ArNhEM.<br />
bIj DEZE TENTOONSTELLINg WOrDEN VOOr<br />
KINDErEN EN VOLWASSENEN EEN AANTAL<br />
LEUKE ACTIVITEITEN gEOrgANISEErD,<br />
WAArONDEr EEN SprOOKjESrOUTE,<br />
SprOOKjESVOOrLEESMArAThON EN<br />
WOrKShOpS VOOr KINDErEN VAN<br />
8 T/M 12 jAAr.<br />
ZIE hIErVOOr hET ACTIVITEITENOVErZIChT Op<br />
pAgINA 11 VAN DEZE MUSEUMKrANT.
W<br />
ijnberg werd vanaf 1933 opgeleid op<br />
de Amsterdamse Grafische School en<br />
volgde van 1935 tot 1942 de avondcursus<br />
modeltekenen op de Rijksakademie. Op<br />
zijn achttiende maakte hij enigszins in de trant<br />
van Breitner zijn eerste schilderijen, figuratief,<br />
zoals nagenoeg alle Nederlandse kunst in die<br />
tijd. Dat jaar tekende hij ook zijn eerste zelfportret,<br />
een gewoonte waaraan hij zijn leven lang<br />
vast zou blijven houden. Zijn preoccupatie met<br />
het zelfportret is misschien ontstaan doordat dit<br />
genre bij uitstek te zien was in de kunsthandel<br />
van Carel van Lier. ‘Die had het meeste interessante<br />
werk in huis’, aldus Wijnberg. In zijn academiejaren<br />
toonde Van Lier bij<strong>voor</strong>beeld werk<br />
van expressionisten als Henk Chabot en Jan<br />
Sluijters en van neorealisten als Dick Ket, Wim<br />
Schuhmacher en Carel Willink. De laatste twee<br />
zou Wijnberg na verloop van tijd ook persoonlijk<br />
leren kennen. In 1937 reisde hij naar Parijs. Op<br />
de Wereldtentoonstelling die daar toen te zien<br />
was maakte het revolutionaire schilderij Guernica<br />
van Picasso veel indruk. Waarschijnlijk heeft<br />
hij en passant iets van de École de Paris opgepikt,<br />
die trouwens ook bij kunsthandel Buffa in<br />
de Kalverstraat te bewonderen viel, waar hij later<br />
zelf zou exposeren.<br />
In 1938 ontving Wijnberg <strong>voor</strong> het eerst de Koninklijke<br />
Subsidie. Onder invloed van Van Gogh<br />
en Gauguin veranderden in de daaropvolgende<br />
jaren zijn aanvankelijke kleurgebruik en ook zijn<br />
vormgevoel drastisch: tafels stonden opeens<br />
uit het lood, werden geel, gordijnen roze, enzo<strong>voor</strong>t.<br />
In 1939 werd hij docent kleurenleer en<br />
toegepaste grafiek aan de Nieuwe <strong>Kunst</strong>school,<br />
het alternatief op het academisch kunstonderwijs<br />
van Paul Citroen. Het jaar erop kreeg hij zijn<br />
eerste solotentoonstelling, bij de <strong>voor</strong>uitstrevende<br />
Galerie Robert. De schilder en kunstcriticus<br />
Kasper Niehaus schreef daarover: ‘Het is<br />
een heel gelukkig, verheugend debuut van deze<br />
fameuzen recruut die, wie weet, eens de Napoleon<br />
van onze schilderkunst zal worden.’ Intussen<br />
was de oorlog uitgebroken en wat <strong>voor</strong> Niehaus<br />
een prachtige start was werd door anderen<br />
beschouwd als entartete <strong>Kunst</strong>. Toen kort daarop<br />
de Nieuwe <strong>Kunst</strong>school na een inval door de<br />
Grüne Polizei werd opgeheven was het tijd om<br />
de snor te drukken.<br />
In 1942 ontmoette Wijnberg in het zuidelijkste<br />
puntje van Limburg zijn eerste verzamelaar, de<br />
tandarts Taecke Botke, bij wie hij schilderijen<br />
zag van Pyke Koch en vroeg surreëel werk van<br />
<strong>Melle</strong>. In 1943 verhuisde hij naar het Gooi, waar<br />
FIGURA<br />
Nicolaas Wijnberg<br />
De Werkman-prijs <strong>voor</strong> zijn grafiek ontving de Amsterdamse schilder en graficus<br />
Nicolaas Wijnberg (1918-2006) al in 1967. En nog in 2000 zou hij de<br />
prestigieuze oeuvreprijs van het Fonds <strong>voor</strong> Beeldende <strong>Kunst</strong>, Vormgeving<br />
en Architectuur in de wacht slepen. Toch is er bij zijn leven nooit een serieuze<br />
museale overzichtstentoonstelling van zijn werk geweest. Waarschijnlijk<br />
hebben zijn tegendraadsheid en zijn reputatie van antimodernist dit in de<br />
weg gestaan. Uiteraard was er ook zijn grote naoorlogse bekendheid als scenograaf<br />
<strong>voor</strong> ballet en theater, die hem in dat opzicht parten speelde. Toch<br />
was het juist de vrije kunst waaraan Wijnberg de meeste betekenis hechtte.<br />
hij de verffabrikant Pierre Alexandre Regnault<br />
ontmoette, die in Laren zijn privémuseum had.<br />
Terwijl de musea in de grote steden hun belangrijkste<br />
werken in de opslag hadden kon men bij<br />
Regnault gewoon moderne kunst zien, van door<br />
Wijnberg bewonderde vertegenwoordigers van<br />
de École Paris als André Lurçat en Picasso tot de<br />
mooiste Campigli’s – toen Wijnbergs favoriete<br />
kunstenaar. Bij Regnault ontmoette hij vermoedelijk<br />
ook Sandberg. Met hem en met kunstenaarsvrienden<br />
uit Amsterdam als Theo Kurpershoek,<br />
Hans van Norden en Charles Roelofsz<br />
voerde hij indringende gesprekken over hoe zij<br />
het zou gaan aanpakken na hun terugkeer. Na<br />
de oorlog zou het beginnen!<br />
In 1947 werd het gezelschap De Realisten opgericht:<br />
geuzennaam van een groep kunstenaars<br />
uit Amsterdam en Den Haag die wel modern<br />
maar niet abstract wilden zijn. Wijnberg was met<br />
zijn energie en creatieve intelligentie de motor.<br />
De Realisten traden in wisselende samenstelling<br />
naar buiten in tentoonstellingen in het galeriecircuit<br />
en hadden een eigen krant: De Realist.<br />
De naam was misleidend want in feite schilderden<br />
ze niet realistisch maar abstraherend, met<br />
reminiscenties aan uiteenlopende buitenlandse<br />
ontwikkelingen. Wijnberg oriënteerde zich<br />
<strong>voor</strong>al op het werk van Duitse expressionisten<br />
als Max Beckmann en in zijn stillevens op het<br />
door: ype koopmans<br />
nicolaas wijnberg, de versierde hollander, 1988-1992, collectie stadsschouwburg utrecht<br />
werk van de Britse kunstenaar Graham Sutherland.<br />
Ook de Franse moderne kunst bleef trekken:<br />
<strong>voor</strong> zover zij figuratief was. Aanvankelijk<br />
wezen De Realisten modernistische vormen en<br />
kleuren niet af, maar geleidelijk ontstond er een<br />
kloof en ten slotte een breuk.<br />
In 1950 was Wijnberg <strong>voor</strong> het eerst in de gelegenheid<br />
om wandschilderingen te maken, in<br />
<strong>Arnhem</strong>, <strong>voor</strong> een van de paviljoens van de tentoonstelling<br />
Mijlpaal, gewijd aan de wederopbouw.<br />
Een van zijn ontwerpen toonde een haan<br />
die victorie kraait te midden van vlammen en<br />
oorlogsravage. Zij veroorzaakten zijn doorbraak<br />
als monumentaal kunstenaar. Daardoor was hij<br />
<strong>voor</strong>taan minder dan anderen afhankelijk van<br />
verkooptentoonstellingen. Ook ging hij in deze<br />
tijd <strong>voor</strong> het theater werken. De invloed van zijn<br />
decors en zijn monumentale werk is aanwijsbaar<br />
in schilderijen uit de jaren vijftig. Enkele exposeerde<br />
hij eind 1951 in het Stedelijk <strong>Museum</strong><br />
op de tentoonstelling Realisten uit zeven landen,<br />
een productie van De Realisten. Sandberg<br />
had hen daartoe uitgenodigd, op <strong>voor</strong>waarde<br />
dat zij - net zoals de Experimentelen (COBRA)<br />
met hun geruchtmakende presentatie in 1949<br />
- ook internationale geestverwanten zouden tonen.<br />
Hij nodigde ze uit om een beetje kabaal te<br />
maken, want dat was goed <strong>voor</strong> de publiciteit,<br />
zo was bij COBRA gebleken. Het verzoek was<br />
niet aan dovemansoren gericht.<br />
Wijnberg borduurde in zijn tentoonstellingsaffiche<br />
<strong>voor</strong>t op zijn wandschildering <strong>voor</strong> Mijlpaal,<br />
alleen bestond het puin onder de poten van de<br />
haan ditmaal uit een slordige stapel abstracte<br />
kunst. De tentoonstelling was daarmee een<br />
duidelijk protest tegen alles wat non-figuratief<br />
was en onmiskenbaar ook tegen het beleid van<br />
Sandberg. In het bij de tentoonstelling verschenen<br />
gelegenheidheidsnummer van De Realist<br />
was een lino van Wijnberg afgedrukt met een<br />
karikatuur van Sandberg, tegen de achtergrond<br />
van een gefantaseerde Mondriaan, de enige<br />
kunstenaar die de museumdirecteur in zijn eigen<br />
kantoor nog verdroeg. Eronder stond een<br />
‘Lofzang’ aan hun kakkineuze gastheer: ‘Spullebaes<br />
van Paulus Potter, / Uitgemaekt <strong>voor</strong><br />
<strong>Kunst</strong>bedotter [enzo<strong>voor</strong>t]’. Sandberg was not<br />
amused .<br />
Wijnberg heeft het nooit kunnen verkroppen<br />
dat Sandberg hem en de zijnen na de door henzelf<br />
gekozen confrontatie heeft laten vallen. Hij<br />
werd in zijn rancune gesterkt door vrienden,<br />
onder wie <strong>Melle</strong> die het in 1955 overkwam dat<br />
Sandberg twee schilderijen van hem uit een<br />
tentoonstelling verwijderde: ‘want die waren<br />
niet geschikt <strong>voor</strong> schoolkinderen’. De uitgever<br />
Geert van Oorschot stimuleerde Wijnberg later<br />
in de jaren vijftig om spotprenten te maken <strong>voor</strong><br />
zijn literaire maandblad Tirade waarin hij kunstenaars<br />
als Shinkichi Tajiri en Karel Appel lekker<br />
onsubtiel op de hak nam. Als <strong>voor</strong>beeld de<br />
tekening ‘De Vlekker’ met het bijschrift: ‘Karel,<br />
die óók abstract is, kan alleen schilderen, als<br />
het pikdonker is. Hij heeft het ook niet makkelijk,<br />
want hij moet zich steeds weer van “twintig<br />
eeuwen drek” bevrijden, en dat gaat het beste in<br />
het pikkedonker. Als hij klaar is gekomen schakelt<br />
hij het lamplicht weer in en staat als altijd<br />
verbaasd over zijn rijke innerlijk.’<br />
Mede als gevolg van zijn werkzaamheden als<br />
ontwerper van boekomslagen, illustrator <strong>voor</strong><br />
Van Oorschot en afficheontwerper <strong>voor</strong> theatergezelschappen<br />
werd Wijnbergs manier van<br />
werken in de jaren zestig steeds meer tekenachtig<br />
en illustratief. Ten dele sloot hij daarmee<br />
aan bij het <strong>voor</strong>beeld van Aat Veldhoen, een jonge<br />
exponent van de seksuele revolutie in wie<br />
hij veel van zich herkend zal hebben. Tegelijk<br />
vond Wijnberg inspiratie bij de geslachtsdriftige<br />
thema’s van zijn maatje <strong>Melle</strong>, zoals destijds<br />
half Amsterdam (Mokum!). Toen na verloop van<br />
tijd de neo-neorealistische fijnschilderkunst<br />
steeds meer een cliché werd, gooide hij de kont<br />
tegen de krib. Als inmiddels pensioengerechtigde<br />
keerde hij halverwege de jaren tachtig terug<br />
naar een expressieve manier van werken,<br />
met de bravoure van een Nieuwe Wilde. Hij pakte<br />
oude thema’s op en herontdekte zijn eigen<br />
jeugdwerk dat hij soms opnieuw interpreteerde.<br />
In de overzichtstentoonstelling in het <strong>Museum</strong><br />
<strong>voor</strong> <strong>Moderne</strong> <strong>Kunst</strong> <strong>Arnhem</strong> is ook deze laatste<br />
ontwikkeling goed te volgen. Zij eindigt daardoor<br />
met een gezicht op Sint Anneke uit de jaren<br />
negentig, geïnspireerd op een versie van bijna<br />
zestig jaar eerder in de eerste zaal.<br />
DE OVERZICHTSTENTOONSTELLING NICOLAAS<br />
WIJNBERG: FIGURA IS VAN 25 OKTOBER 2008<br />
T/M 22 FEBRUARI 2009 TE ZIEN IN HET MUSEUM<br />
VOOR MODERNE KUNST ARNHEM.<br />
GELIJKTIJDIG IS IN DE SCHOUWBURG ARNHEM<br />
POTEMKINS THEATER TE ZIEN, WIJNBERGS COM-<br />
PLETE SERIE VAN 25 GESCHILDERDE THEATER-<br />
HERINNERINGEN (I.S.M. HET MMKA)
De schepping<br />
van <strong>Melle</strong><br />
Vier jaar na zijn geboorte in 1908 ging<br />
de Amsterdamse zeemanszoon <strong>Melle</strong><br />
Oldeboerrigter tekenen en schilderen.<br />
Aanvankelijk maakte hij boerderijen,<br />
zeilschepen en landschappen<br />
met molens. Traditionele uitbeeldingen<br />
die nog niet in het teken stonden<br />
van de uitzonderlijke constellatie<br />
waarin hij opgroeide.<br />
door: bram kempers<br />
<strong>Melle</strong> leefde als getalenteerde jongen<br />
tussen drie vrouwen; vader, van huis<br />
uit een katholieke Fries, was vaak op<br />
zee. Met zijn twee oudere zussen sliep <strong>Melle</strong> in<br />
een alkoof. Zijn moeder was eerder getrouwd geweest<br />
en had man en twee kinderen door ziekte<br />
en dood verloren. Haar overleden zoontje heette<br />
ook <strong>Melle</strong>. Als kind had de tweede <strong>Melle</strong> een zelf<br />
verzonnen broertje en speelkameraadje, ‘Toende’<br />
genaamd, verwijzend naar een ver verleden.<br />
In het gezin ging veel aandacht uit naar de arbeidersemancipatie,<br />
<strong>Melle</strong> kwam zodoende in contact<br />
met een zelfbewuste cultuur die een grote<br />
uitstraling genoot. Als achtjarige zong hij in het<br />
koor van de Jonge Proletariër dat in 1916 optrad<br />
in het Concertgebouw ter viering van de zeventigste<br />
verjaardag van Ferdinand Domela Nieuwenhuis,<br />
‘Sinterklaas in burger’ zoals <strong>Melle</strong> hem<br />
later omschreef.<br />
In de jaren twintig maakte <strong>Melle</strong> vrienden in de<br />
avontuurlijke kunstenaarswereld van danseressen,<br />
schilders, dichters en journalisten. Nonconformisme<br />
werd de norm. <strong>Melle</strong> ging naar de<br />
Grafische School en vond werk op drukkerijen<br />
en bij kranten. Daarnaast maakte hij illustraties<br />
<strong>voor</strong> allerlei linkse en pornografische blaadjes<br />
en bleef hij tekenen. Zodoende werd <strong>Melle</strong> tijdens<br />
de economische recessie de chroniqueur<br />
van de crisisjaren. Gelijktijdig leidde hij een<br />
feestelijk uitgaansleven, vond in de danseres<br />
Marth Bruyn een minnares en muze, en maakte<br />
hij op de kunstenaarssociëteit De Kring vele<br />
vrienden.<br />
Zijn kunstenaarsloopbaan kreeg een nieuwe<br />
wending in 1938, toen <strong>Melle</strong> de middelen kreeg<br />
om met olieverf te gaan schilderen, een techniek<br />
die hem in staat stelde om meer ambitieus werk<br />
te maken. <strong>Melle</strong> verkocht zijn eerste schilderij,<br />
de vermogende kunsthandelaar Jack Vecht<br />
verzorgde tentoonstellingen en stap <strong>voor</strong> stap<br />
verwierf hij bekendheid als kunstenaar. Eerder<br />
had de dichter Den Brabander al over hem<br />
geschreven, nu was het Theun de Vries die een<br />
melle, zelfportret, 1956, collectie stedelijk museum amsterdam.<br />
uitvoerige beschouwing aan zijn leven en kunst<br />
wijdde. <strong>Melle</strong> bleef de eerste jaren van de oorlog<br />
schilderen, en verzorgde als zetter illegaal drukwerk.<br />
Als schilder met een goed oog en een vaste<br />
hand was hij echter ook een bekwaam schutter.<br />
Hij nam deel aan het gewapende verzet: een<br />
trauma en een thema <strong>voor</strong> later. Net als met zijn<br />
jeugdervaringen verwerkte <strong>Melle</strong> ook zijn oorlogservaringen<br />
vaak pas later in zijn kunst.<br />
In de periode na de oorlog consolideerde <strong>Melle</strong><br />
zijn kunstenaarschap in allerlei maatschappelijke<br />
verbanden zoals: galeries, de <strong>Kunst</strong>nijverheidsschool,<br />
De Kring, linkse tijdschriften, een<br />
huwelijk met z’n nieuwe vrouw Puck. Daarbij had<br />
hij een artistieke vriendenkring die grotendeels<br />
samenviel met de cast van De Avonden. In de<br />
verfilming van deze roman van Gerard van het<br />
Reve kreeg <strong>Melle</strong> een rol als de schilder Kade. In<br />
deze tijd werden de geslachtsdelen op zijn tekeningen,<br />
aquarellen, schilderijen en borduursels<br />
<strong>voor</strong> de psychiater Van Emde Boas aanleiding<br />
tot het publiceren van een artistieke psychoanalyse.<br />
Hiervan luidde de kern dat de `funeste<br />
slaapsituatie vroeger’ de bron was <strong>voor</strong> al dergelijke<br />
fantasieën. De analyse veroorzaakte<br />
de nodige maatschappelijke opschudding. Reden<br />
<strong>voor</strong> museumdirecteur Sandberg om <strong>Melle</strong>’s<br />
werk te verwijderen uit een tentoonstelling<br />
in het Stedelijk, een <strong>voor</strong>val dat vervolgens de<br />
bron werd <strong>voor</strong> de mythe van <strong>Melle</strong>’s miskenning.<br />
Tegenover die actie van Sandberg stond<br />
echter ruime aandacht van schrijvers (onder<br />
wie de jonge W.F. Hermans), journalisten, kunstcritici<br />
en verzamelaars. Onder hen schaarde<br />
Jeroen<br />
Krabbé:<br />
zich ook de schatrijke<br />
Amerikaanse Peggy Guggenheim<br />
die zich op advies<br />
van Sandberg aan <strong>Melle</strong>’s<br />
deur vervoegde. Hij antwoordde<br />
haar evenwel dat<br />
de schilder niet thuis was,<br />
en zo werd een kans op internationale<br />
doorbraak verkeken<br />
en een vaak vertelde anekdote geboren.<br />
<strong>Melle</strong> werd wereldberoemd in Amsterdam,<br />
alwaar hij sinds 1958 een jonge vriendin, een<br />
nieuwe muze had. Intensivering van de genitale<br />
thematiek bleef niet uit, curieus genoeg ook als<br />
reactie op de analyse Van Emde Boas waar <strong>Melle</strong><br />
juist zo’n hekel aan had. De genitale iconografie<br />
werd zelfs <strong>Melle</strong>’s handelsmerk, want op de<br />
golven van de seksuele bevrijding van de jaren<br />
zestig kreeg hij er steeds meer succes mee. In<br />
1968 volgde dan ook de erkenning waarop hij<br />
lang gewacht had. Er volgde exposities in musea,<br />
er kwamen catalogi over zijn werk uit en hij<br />
kreeg een ridderonderscheiding waarop hij bijzonder<br />
trots was.<br />
Al <strong>Melle</strong>’s werk is autobiografisch. Zijn bestaan,<br />
gefragmenteerd door een ingewikkeld verleden,<br />
kwam steeds tot uiting in associatief opgebouwde<br />
kunstwerken. Daarin koppelde hij herinneringen,<br />
waarnemingen, visioenen en fantasieën<br />
aan elkaar. Zo schiep hij een eigen universum<br />
met in het centrum zijn eigen ego verbeeld door<br />
talrijke zelfportretten die vaak opdoemen uit<br />
een landschap of overgaan in de natuur. Daarbij<br />
hanteerde hij in zijn werk twee uitgangspun-<br />
“<strong>Melle</strong> was een fantastische leraar.”<br />
Jeroen Krabbé was met een schilderende vader en grootvader<br />
<strong>voor</strong>bestemd om kunstschilder te worden. Door een bliksemcarrière<br />
in theater- en filmwereld zou hij daar echter pas<br />
op zijn dertigste aan toegeven. Dankzij een toevallige<br />
ontmoeting met <strong>Melle</strong>.<br />
“<strong>Melle</strong> opende een deur die ik zelf gesloten had. Ik bewonderde<br />
hem gigantisch, was bezeten van zijn werk. Het is zo<br />
kleurrijk, zo prachtig gelaagd en fijn geschilderd; een feest<br />
om naar te kijken! Door een toevallige ontmoeting kon ik<br />
schilderlessen van hem krijgen. Zijn geestige en wijze opmerkingen<br />
gaven mij het vertrouwen om door te gaan. ‘Die<br />
jongen heb het in z’n poten, hij heb alleen te weinig oefening,’<br />
heeft hij destijds tegen mijn vader gezegd. <strong>Melle</strong> was<br />
een fantastisch leraar. Ik weet nog goed dat ik er tijdens een<br />
les helemaal niet uitkwam. Hij kwam naast me staan, pakte<br />
een grote kwast, - wat je niet zou verwachten- en in vijf minuten<br />
stond er een prachtig herfstwoud. Ik was diep onder de<br />
indruk. <strong>Melle</strong> veegde het uit en zei: ‘En nu jij…!’. Zijn lessen<br />
zoemen nog dagelijks door mijn hoofd, wanneer ik op reis,<br />
tussen filmopnames door, of in mijn atelier aan het schilderen<br />
ben. Opmerkingen als: ‘Je moet nooit op je faillissement<br />
doorgaan, maar overnieuw beginnen.’ En: ‘Weet je wat zo goed<br />
is aan olieverf? Dat je het weer kunt uitvegen.’ De dood van<br />
<strong>Melle</strong> in 1976 kwam als een schok. Ik was mijn meester, mijn<br />
leidraad kwijt. Het schilderij <strong>Melle</strong> is dood heb ik als ode en<br />
herinnering geschilderd. In het nachtblauw doemt een portret<br />
van <strong>Melle</strong> op dat in de krant stond. Achter hem een geest die<br />
twee penselen in de handen houdt: één wijst naar twee penissen,<br />
de ander naar grachtenpanden. links daarvan de koepelkerk,<br />
omdat <strong>Melle</strong> altijd memoreerde dat daarnaast de Jeroennesteeg<br />
is. ‘Ze hebben al een straat naar je vernoemd, jongen!’<br />
En het herfstbos, dat hij ooit <strong>voor</strong>schilderde en direct weer uitveegde<br />
staat op de achtergrond.” Maar <strong>Melle</strong> is niet dood. <strong>Melle</strong><br />
leeft bij een grote schare fans die de <strong>Melle</strong>stichting <strong>voor</strong> hem<br />
hebben opgericht om zijn werk opnieuw in de belangstelling te<br />
brengen. Jeroen Krabbé is daar lid van. “<strong>Melle</strong>’s werk moet gezien<br />
worden. Er is nog veel van hem te leren.” (lS)<br />
ten: landschap en interieur. Ze boden hem de<br />
ruimte om zich als visionair schilder, zoals hij<br />
zichzelf graag noemde, te ontplooien. Aan die<br />
ontplooiing kwam abrupt een einde met zijn onverwachte<br />
overlijden, al wist hij zelf dat hij een<br />
zwakke gezondheid had. <strong>Melle</strong> werd als gevierd<br />
kunstenaar begraven op 28 mei 1976 en royaal<br />
herdacht in vele artikelen. Maar de kunstwereld<br />
werkt door, ook nadat de kunstenaar is uitgewerkt.<br />
Tentoonstellingen en publicaties volgden<br />
met als <strong>voor</strong>lopig slotakkoord, precies een eeuw<br />
na zijn geboorte, de overzichtstentoonstelling<br />
in dit museum en de gelijktijdige publicatie van<br />
het boek ‘De schepping van <strong>Melle</strong>. Visionair realist<br />
in de wereld van moderne kunst’.<br />
Prof. dr. Bram Kempers doceert cultuurgeschiedenis<br />
van Europa aan de Universiteit van Amsterdam. Hij<br />
is auteur van het boek ‘De schepping van <strong>Melle</strong>. Visionair<br />
realist in de wereld van moderne kunst 1908-<br />
2008’, Uitgeverij Thoth, Bussum.<br />
DE OVERZICHTSTENTOONSTEllING<br />
DE SCHEPPING VAN MEllE IS TE ZIEN<br />
VAN 25 OKTOBER T/M 1 FEBRuARI IN HET<br />
MuSEuM VOOR MODERNE KuNST ARNHEM.
melle, de onbekende soldaten, 1969-70, collectie mmka.<br />
<strong>Melle</strong> in <strong>Arnhem</strong><br />
<strong>Melle</strong> heeft als beeldend kunstenaar een<br />
groot deel van zijn leven een anoniem<br />
bestaan geleid. Hij ruilde wel eens wat<br />
met vrienden of met winkeliers in de buurt <strong>voor</strong><br />
tabak en snoep, maar de eerste keer dat hij echt<br />
iets verkocht was pas in 1942, toen de excentrieke<br />
Limburgse tandarts Taecke Botke bij hem<br />
op het atelier kwam. Botke, die <strong>voor</strong>al bekend<br />
is geworden als verzamelaar van werk van de<br />
schilder Pyke Koch, kocht van hem twee recente<br />
werken <strong>voor</strong> vierhonderd gulden. Dat was een<br />
destijds zeer behoorlijke prijs.<br />
Na de oorlog werd een van <strong>Melle</strong>’s panelen en<br />
een achttal werken van Koch als langdurig bruikleen<br />
van Botke opgenomen in de semipermanente<br />
opstelling van het toenmalige Gemeentemuseum<br />
<strong>Arnhem</strong>. Het betrof De ondergang van<br />
een groot man, uit 1940, een <strong>voor</strong>stelling van<br />
een huiveringwekkend interieur met een oude<br />
van dagen die langzaam in het tapijt wegzinkt.<br />
Een topstuk. In 1969 bood Botke het opvallende<br />
ovale schilderij bij de toenmalige museumdirecteur<br />
Pierre Janssen te koop aan. Deze was kennelijk<br />
enthousiast want hij bood maar liefst vijftienduizend<br />
gulden. Ter vergelijking: datzelfde<br />
jaar kocht het museum van de ook nu nog altijd<br />
veel bekendere schilder Dick Ket een Stilleven<br />
met viool uit 1929 <strong>voor</strong> achtduizend gulden en<br />
een goed stilleven van Johan Mekkink <strong>voor</strong> vierduizend<br />
gulden. Botke was echter teleurgesteld<br />
en verkocht het schilderij aan een particulier.<br />
Pierre Janssen werd op zijn beurt door <strong>Melle</strong><br />
uitgenodigd om bij hem thuis op de Weteringschans<br />
in Amsterdam zijn opwachting te maken.<br />
In de <strong>voor</strong>kamer stond op de ezel een <strong>voor</strong><br />
<strong>Melle</strong> ongebruikelijk groot schilderij: een doek<br />
van 60,5 bij 90 cm breed, beschilderd met olieverf.<br />
Hij had er naar eigen zeggen gedurende<br />
een jaar aan een stuk door aan gewerkt. Pierre<br />
<strong>Melle</strong>’s schilderij ‘De onbekende soldaten’ werd in 1970 aangekocht door<br />
toenmalige museumdirecteur Pierre Janssen, die <strong>Melle</strong> destijds over dit werk<br />
interviewde. “Er is geen enkel symbool van wijsheid. Wel van eeuwigdurende<br />
baring, eeuwig durende seksualiteit.”<br />
Janssen deed dit maal een bod van zestienduizend<br />
gulden, waarmee <strong>Melle</strong> graag akkoord<br />
ging. Janssen vond kennelijk achteraf dat hij<br />
zich had laten meeslepen, want later verzekerde<br />
hij het <strong>voor</strong> tienduizend gulden.<br />
Gezien de publiciteit die er aan werd gegeven<br />
beschouwde Janssen de aankoop wel als<br />
een belangrijk wapenfeit. Hij vatte het plan op<br />
om een boek over <strong>Melle</strong> te schrijven en ter documentatie<br />
werd er in september 1970 op de<br />
bandrecorder een gesprek met zijn nieuwe<br />
vriend vastgelegd. Opvallend is dat daarin met<br />
geen woord wordt gerept over de her en der in<br />
de houding schietende penissen, die door de<br />
toenmalige goegemeente toch als tamelijk aanstootgevend<br />
zullen zijn ervaren. Het boek is er<br />
nooit gekomen. Hieronder volgen enkele fragmenten<br />
uit het interview:<br />
<strong>Melle</strong>: Ik maak een kleurenonderschildering en<br />
niet met de bedoeling om dat en dat te maken,<br />
want ik heb nooit een plan, maar de kleurenonderschildering<br />
inspireert het schilderen <strong>voor</strong> later.<br />
Het kan naar de rode kant gaan en het kan<br />
nergens op lijken. Er verdwijnt ook een heleboel<br />
weer. Ik haal er weer af en ik doe er weer bij. De<br />
lucht die je daar bij<strong>voor</strong>beeld ziet op dit schilderij,<br />
heeft eerst een heel andere kleur gehad en<br />
die bomengroep daar beneden, daar zit een grote<br />
rode partij onder. En dat blijft nu altijd door die<br />
bomen heen schemeren.<br />
door: ype koopmans<br />
Pierre Janssen: We hebben een titel van je gekregen:<br />
“De onbekende soldaten”. Kun je zeggen<br />
hoe die titel tot stand is gekomen?<br />
<strong>Melle</strong>: Er zitten een heleboel figuren op, die eigenlijk<br />
een beetje verdoemd zijn door de samenleving<br />
van de mensen. Er zitten vogels op<br />
en gevangenen, en iemand die de guillotine ontlopen<br />
is maar het niet wilde, die heeft dat stuk<br />
guillotine om zijn nek meegenomen. De wreedheid<br />
van wat de mensen de dieren en de mensen<br />
aandoen. Die individuen die allemaal wat<br />
gedaan hebben en hun steentje bijgedragen<br />
hebben, die zijn verdoemd hierop. Dat is eigenlijk<br />
net zo met die haas daarboven, die altijd de<br />
dans ontspringt en wiens enige wapen is zijn<br />
vruchtbaarheid, want hij wordt door iedereen<br />
belaagd. Het enige wat hij kan is hardlopen en<br />
zich vermenigvuldigen. Er staan meer van dat<br />
soort figuren op. De missing, die wij vaak hebben<br />
met het oog, dat we vaak denken, verrek<br />
dat is lucht en dan is het water, of je denkt dat<br />
is een wit huis en dan blijkt het een meertje te<br />
zijn en die vertekening, die wij zelf meemaken<br />
in wat we zien, zit hier op dat schilderij ook. Er is<br />
niet één horizon, er is niet één perspectief, het<br />
is het allemaal en mocht er perspectief <strong>voor</strong>komen,<br />
dan is het altijd eenzijdig naar ons toe<br />
gericht. Want anders kunnen wij het niet meer<br />
zien. Die guillotine is eenzijdig naar ons toe gericht<br />
en het hele landschap. Er loopt niets verkeerd<br />
weg. Het is plat naar ons toe, met drie horizonten<br />
er in en de vis in de lucht, wat dus het<br />
scheppingssymbool is door zijn ongelooflijke<br />
nakomelingschap, waar eigenlijk de menselijke<br />
ellende in zit, wat je dus ziet met al die vreugde<br />
en verdriet en de hoofdfiguur van dit schilderij is<br />
het argeloze kind.<br />
Pierre Janssen: Dat kopje in het midden.<br />
<strong>Melle</strong>: Ja, dat is de hoofdfiguur eigenlijk in dit<br />
hele schilderij. En de wreedheid van de opvoeder,<br />
om het nu maar even te zeggen, is die snoek.<br />
De domheid en de wreedheid en de bederver van<br />
het kind, die hand met die snoekenkop.<br />
Pierre Janssen: Die uiltjes komen veel in je werk<br />
<strong>voor</strong>.<br />
<strong>Melle</strong>: Ja, die uiltjes, dat zijn de halfslachtige figuren.<br />
Er is een opvatting geweest, dat homofielen<br />
uiltjes waren. En dat is vergeten, dat weet<br />
niemand meer. Het is niet een teken van wijsheid,<br />
dat is het absoluut niet. Nee, wijsheid zit<br />
hier niet op. Er is geen enkel symbool van wijsheid.<br />
Er is wel een symbool van een eeuwig durende<br />
baring, eeuwig durende seksualiteit, dat<br />
zijn al die knieën en dijbenen, die in actie zijn in<br />
de rechterhoek.<br />
Als ik zo eens ’s nachts zit te werken en de stad<br />
wordt stil, dan weet ik niet wat al die mensen in<br />
de huizen doen. Maar het gaat allemaal tegelijk<br />
denk ik. Alleen dat idee is al fascinerend, en dat<br />
is dan uitgebeeld in een heel eenvoudige groep<br />
van dijbenen en voeten die in actie zijn. Allemaal<br />
tegelijk, dat wordt dus op een avond allemaal<br />
tegelijk gedaan, wat je niet merkt. Wat mij<br />
dan door mijn vitragegordijnen, die stille straat<br />
ziende, wel fascineert, al schilderend. Dit klinkt<br />
natuurlijk wel als een verhaal, maar als ik het<br />
schilder heb ik dat verhaal niet. Ik moet het nu<br />
beschrijven, dus het klinkt een beetje alsof ik<br />
hier een heel boek aan het schrijven ben en ik<br />
het daarna ga schilderen. Maar het is net andersom.<br />
Dus ik ben aan het schilderen en ik<br />
weet echt niet dat het dit verhaal wordt.
De IllusIonIst<br />
Wouter van Riessen<br />
Alle werken die Wouter van Riessen (1967, Bloemendaal) maakt zijn zelfportretten.<br />
Het gaat hem daarbij niet om een zoektocht naar een diepere kern<br />
van zijn ‘echte’ zelf. Hij gelooft simpelweg dat zoiets niet bestaat.<br />
door: mirjam westen<br />
Van riessen verzamelt afbeeldingen waarin hij<br />
iets van zichzelf herkent. Hij eigent zich sferen,<br />
contexten en iconografische thema’s toe om zichzelf<br />
in vele gedaanten en verschijningsvormen af<br />
te kunnen beelden. Vanuit die beelden maakt hij<br />
collages, die hij omzet in schilderijen of prenten.<br />
In veel van zijn werk spelen poppen een grote<br />
rol. Halverwege de jaren negentig doken de<br />
poppen Kermit de Kikker en Bert van Sesamstraat<br />
naast de zelfportretten op, vanaf ongeveer<br />
2000 verschijnen in zijn werk zelfbedachte<br />
poppen, dieren en fantasiefiguren. een pop ontleent,<br />
net als een geschilderde figuur, zijn leven<br />
aan de projectie van degene die er naar kijkt. In<br />
zowel de mens- als de popfiguur herkennen we<br />
bij Van riessen het gezicht van de kunstenaar:<br />
het onderscheid tussen levend en niet-levend<br />
verdwijnt. Door de stilering van de vormen is<br />
er ook bijna geen onderscheid meer tussen de<br />
verschillende figuren. Het is alsof Van riessen<br />
ons telkens wil waarschuwen dat het portret dat<br />
we zien een illusie is, een product van de verbeelding<br />
van de maker en de toeschouwer. Is<br />
een doek met verf eigenlijk niet alleen maar het<br />
oproepen van een illusie?<br />
Het meest recente werk staat bol van verwijzingen<br />
naar Westerse iconografische tradities.<br />
er ontstaat een complex spel tussen antieke,<br />
Bijbelse en hedendaagse referenties, dwars-<br />
Het gaat de aanjagers van deze manifestatie,<br />
Krien Clevis en Flos Wildschut - tevens gastcurators<br />
van de tentoonstelling - <strong>voor</strong>al om de universele<br />
thematiek die Ophelia in een moderne<br />
multiculturele samenleving vertegenwoordigt.<br />
“Ophelia is als een hedendaagse metafoor <strong>voor</strong><br />
de moderne romanticus, die worstelt met tegenstrijdige<br />
gevoelens van wederzijds onbegrip,<br />
onmogelijke liefde, wanhopig verlangen<br />
en die de ultieme bevrijding zoekt in de dood. Zij<br />
staat niet alleen <strong>voor</strong> de diepere lagen van het<br />
De one-liner ‘Alle macht aan de kunst’ keert vanaf<br />
1986 met enige regelmaat terug in het oeuvre<br />
van Albert van der Weide (Meppel 1949).<br />
Deze <strong>Arnhem</strong>se kunstenaar is gefascineerd en<br />
verontrust door machtstructuren en het gebruik<br />
van tekens van de macht in de samenleving.<br />
<strong>Kunst</strong> bevat eigenschappen die de wortels van<br />
het leven in details blootleggen en dat schept<br />
verplichtingen. Vanuit een doelgerichte innovatieve<br />
werkwijze laat hij ons getuige zijn van historische<br />
gebeurtenissen en onrecht aan de ene,<br />
driften en obsessies aan de andere kant.<br />
In de jaren zeventig stelde hij het racisme en het<br />
apartheidsregiem van Zuid Afrika in performances<br />
aan de kaak. Zo testte hij tijdens zijn performance<br />
in 1977 bij Amsterdamse kunststichting<br />
verbanden met de (kunst)geschiedenis, met<br />
filosofische en psychologische thema’s, met<br />
de relatie tussen kunstwerk en toeschouwer.<br />
Zo wordt pinokkio in een jasje gegoten van de<br />
Christusfiguur en houdt de Van riessen figuur<br />
een Barbapappa-vaas vast, wat vragen oproept<br />
over de begrenzing van de identiteit (waar Barbapappa<br />
<strong>voor</strong> staat), maar ook refereert aan het<br />
animistische bezielen van <strong>voor</strong>werpen (een<br />
vaas met een gezicht). Van riessen tast niet<br />
alleen de grenzen af van de herkenning van<br />
hemzelf, maar tevens van onze beeldcultuur.<br />
In hoeverre is pinokkio nog pinokkio als hij als<br />
Christus afgebeeld wordt? Hoe komt het dat ze<br />
zoveel gemeen hebben? Niet gespeend van humor<br />
zijn die afbeeldingen waarin poppen hun<br />
bespeler belagen. Met hun kleine handjes verbuigen<br />
ze zijn wenkbrauwen of belemmeren ze<br />
zijn zicht of spraak. De taferelen met pesterijen<br />
duiden op een oorspronkelijke visie van een<br />
kunstenaar die laat zien hoe de werkelijkheid<br />
ons steeds ontglipt.<br />
VAN 14 MAArT T/M 3 MeI 2009 STelT HeT MMKA<br />
VAN rIeSSeNS eIgeNZINNIg WerK TeN TOON<br />
ONDer De TITel “De IlluSIONIST”. De NADruK<br />
IN DeZe TeNTOONSTellINg lIgT Op De SCHIl-<br />
DerIjeN eN TeKeNINgeN DIe IN De AFgelOpeN<br />
TWee jAAr ZIjN ONTSTAAN.<br />
ophelIa: sehnsucht, melancholie en doodsverlangen<br />
Het was tot zijn tragische geliefde Ophelia dat Hamlet de veel geciteerde<br />
woorden ‘to be, or not to be...’ uitsprak. Sindsdien hebben vele schrijvers, filosofen,<br />
cultuurwetenschappers en beeldend kunstenaars zich laten inspireren<br />
door het mysterie van de dood van Ophelia. Hoogste tijd <strong>voor</strong> een culturele<br />
manifestatie waarin Ophelia als romantische muze getransformeerd<br />
wordt naar het heden.<br />
door: linda schregardus<br />
vrouw-zijn, maar ook <strong>voor</strong> het onbestemde verlangen<br />
naar gene zijde van het leven, waarin de<br />
natuur een symbolische betekenis krijgt toegedicht.”<br />
Het zijn deze gevoelens en ervaringen die<br />
als vertrekpunt <strong>voor</strong> de manifestatie dienen, en<br />
aan de hand van een aantal subthema’s in verschillende<br />
kunstzinnige disciplines worden uitgewerkt.<br />
Zo komen in de tentoonstelling een<br />
breed spectrum van nationale en internationale<br />
kunstenaars aan bod die deze thematiek op<br />
een interessante manier weten te koppelen aan<br />
De Appel - de bereidheid van de bezoekers om<br />
de met schmink zwartgemaakte hand van de<br />
kunstenaar te drukken.<br />
De wil tot macht manifesteert zich volgens de<br />
kunstenaar op alle niveaus van het leven. Naast<br />
performances en zijn twee balletten <strong>voor</strong> Intro<br />
Dans thematiseert Van der Weide dit ook in<br />
installaties, fotomontages, zeefdrukken en in<br />
sculpturen die letterlijk het innemen van plaats<br />
en positie verbeelden. een aantal kenmerkende<br />
werken uit deze serie maakt deel uit van de<br />
collectie van het museum. In zijn recente tekeningen<br />
en aluminiumsculpturen wisselen maskers<br />
en gezichten zich af. Met gaten als ogen en<br />
een grijnzende mond roept Van der Weide een<br />
mengeling op van heftig en liefdevol leven en<br />
wouter van riessen, zelfportret met barbapapa, 2008<br />
de tegenwoordige tijd. Ophelia als romantische<br />
muze getransformeerd naar het heden. Maar<br />
er is meer. Veel meer. De manifestatie start met<br />
een congres waarin onder meer schrijvers, sociologen,<br />
historici, kunstenaars, filosofen en psychologen<br />
vanuit hun eigen invalshoek een visie<br />
op de betekenis van Ophelia geven. Deze visies<br />
worden gebundeld in een boek dat bij de manifestatie<br />
verschijnt. Daarnaast is er een verrassend<br />
veelzijdig aanbod van ondermeer speelfilms,<br />
dans- en theater<strong>voor</strong>stellingen, debatten,<br />
lezingen en workshops verzorgd door onder andere<br />
de Schouwburg <strong>Arnhem</strong>, Musis Sacrum, de<br />
Openbare Bibliotheek, InterArt en Focus Filmtheater.<br />
Tot slot is er speciaal <strong>voor</strong> jongeren<br />
een educatief programma rondom Ophelia met<br />
cross-overs tussen beeldende kunst en muziek<br />
–zelf componeren, mixen en uitvoeren- en een<br />
hip hop workshop. Dit programma wordt door de<br />
afdeling educatie van het museum, Het Domein<br />
RunnIng foRce: albert van der Weide<br />
het ongewisse van de dood. De wanden van het<br />
orgelbalkon worden door de kunstenaar vanaf<br />
24 januari 2008 getransformeerd tot één grote<br />
collage die getuigt van zijn consistente visie en<br />
verbeeldingskracht: “kunst overleeft politieke<br />
inzichten”, aldus Albert van der Weide. (MW)<br />
De TeNTOONSTellINg ruNNINg FOrCe VAN<br />
AlBerT VAN Der WeIDe IS VAN 24 jANuArI T/M<br />
22 MAArT 2009 IN HeT MuSeuM VOOr MODer-<br />
Ne KuNST ArNHeM Te ZIeN.<br />
installatie in museum het valkhof,<br />
nijmegen, 2006 foto robin noorda<br />
<strong>voor</strong> <strong>Kunst</strong> en Cultuur en stichting InterArt (interculturele<br />
projecten en educatie in het kader van<br />
een Nieuwe Culturele Identiteit) aangeboden.<br />
De TeNTOONSTellINg OpHelIA -SeHNSuCHT,<br />
MelANCHOlIe eN DOODSVerlANgeN IS VAN 20<br />
FeBruArI T/M 10 MeI Te ZIeN IN HeT MuSeuM<br />
VOOr MODerNe KuNST ArNHeM. ruIM TWINTIg<br />
KuNSTeNAArS ZulleN WerK TONeN, WAAr-<br />
ONDer guIDO geeleN, TOM HuNTer, MArleNe<br />
DuMAS, l.A. rAeVeN, MArK MANDerS, ANNIe<br />
DICKe, ANNe WeNZel eN DeSIre DOlrON. HeT<br />
COMpleTe prOgrAMMA MeT AANVANgSTIjDeN<br />
eN lOCATIeS WOrDT VANAF jANuArI gepuBlI-<br />
CeerD Op De WeBSITe VAN HeT MuSeuM VOOr<br />
MODerNe KuNST ArNHeM, WWW.MMKArNHeM.<br />
Nl eN De WeBSITeS VAN De DeelNeMeNDe OrgANISATIeS.
geLders baLKon nieuW initiatief MMKa<br />
op het orgelbalkon in de Koepelzaal van het museum <strong>voor</strong> moderne <strong>Kunst</strong> <strong>Arnhem</strong> vinden regelmatig<br />
kleinere tentoonstellingen plaats. tot nu toe maakten de vaste conservatoren de selectie<br />
van deze presentaties. Dat kan ook anders. Met ingang van 2009 bepaalt – bij wijze van experiment-<br />
een jaarlijks wisselende commissie op uitnodiging van het museum welke kunstenaars en<br />
vormgevers met Gelderse roots in het museum komen exposeren. De titel van deze serie tentoonstellingen<br />
is toepasselijk het gelders balkon genoemd. ‘gelders’ omdat de <strong>voor</strong>waarde is dat de<br />
kunstenaars een band hebben met gelderland en ‘balkon’ omdat we deze kunstenaars graag een<br />
podium, zo niet letterlijk een verheven podium, willen bieden.<br />
op uitnodiging van een commissie kunnen ook kunstenaars aan bod komen die buiten het perspectief<br />
van de conservatoren of het museale tentoonstellingsbeleid vallen. Hierdoor zal het aanbod<br />
van het museum verrijkt worden. Per jaar worden er zes tentoonstellingen gemaakt van gelderse<br />
kunstenaars of aan gelderland gerelateerde initiatieven. dat wil zeggen dat er iedere twee<br />
maanden een andere tentoonstelling is te zien. de commissieleden <strong>voor</strong> de programmering van<br />
2009 zijn: Ad Gerritsen, simone Kol, sithabile Mlotshwa en Maria Roosen. Vanuit het museum zijn<br />
het Femke Hogenbosch, Ype Koopmans, mirjam Westen en linda schregardus. de eerste tentoonstelling<br />
van het gelders balkon zal plaatsvinden in maart en april 2009. bij het ter perse gaan van<br />
deze krant is de selectie van gelderse kunstenaars nog niet bekend. deze wordt medio november<br />
op de website www.mmkarnhem.nl gepubliceerd.<br />
MuseuMgasten:<br />
Meisje van halal en Cas jansen<br />
bezoeken MMKa<br />
in het Avrotelevisieprogramma museumgasten bezoeken twee bekende<br />
nederlanders een museum in nederland. is het interessant,<br />
is het mooi, is het de moeite waard? onlangs kwamen cas jansen en<br />
esmaa Alariachi naar het museum <strong>voor</strong> moderne <strong>Kunst</strong> in <strong>Arnhem</strong>.<br />
Het meisje van Halal en de acteur uit All stars hadden de grootste<br />
lol samen. Ze plakten kauwgom op het beeld van ineke Kaagman en<br />
schreven een tekst bij de installatie van thomas Hirsschorn. de uitzending<br />
is op zaterdag 6 december 2008, om 17:20 uur.<br />
nieuWe inforMatieruiMtes Met fiLMpjes<br />
Het museum <strong>voor</strong> moderne <strong>Kunst</strong> <strong>Arnhem</strong> heeft twee nieuwe informatieruimtes <strong>voor</strong> het publiek,<br />
een ‘actieve’ en een ‘studie’ ruimte. de actieve ruimte is zowel <strong>voor</strong> kinderen als volwassenen ingericht.<br />
Hier staat het thema ‘het museum’ centraal. er is informatie over de geschiedenis van het<br />
museum en er zijn allerlei leuke films over het museum. speciaal <strong>voor</strong> kinderen is er een computerspelletje<br />
en een tafel om te tekenen. in de studieruimte is informatie te vinden over de collectie<br />
van het museum en de lopende tentoonstellingen. deze ruimte is speciaal bedoeld <strong>voor</strong> jongeren<br />
(bij<strong>voor</strong>beeld in het kader van CKV), studenten en volwassenen. er is een selectie boeken die achtergrondinformatie<br />
geven over de collectie en er zijn relevante kunsttijdschriften. daarnaast zijn er<br />
zes filmpjes te zien over het museum waarin <strong>voor</strong>malig directeur Pierre jansen praat<br />
met kinderen over kunst in de museumtuin. in de loop van het jaar zullen er ook filmpjes<br />
te zien zijn over kunstenaars in het atelier.<br />
KauWgoM pLaKKen in MuseuM<br />
Wie plakt er nu kauwgom op beelden in het museum? normaal mag dat natuurlijk niet,<br />
maar kunst kan wel van kauwgom zijn. Het museum <strong>voor</strong> moderne <strong>Kunst</strong> <strong>Arnhem</strong> heeft<br />
door kunstenares ineke Kaagman een beeld laten ontwerpen. dit beeld heet ‘Kauwgommeisje’<br />
en staat in de museumtuin, maar het is nog niet af. iedereen mag meekauwen<br />
en plakken om er een kauwgomkunstwerk van te maken. tot het eind van het jaar<br />
kunnen bezoekers van het museum en de beeldentuin aan het beeld ‘werken’. dus<br />
kauw en plak mee! de kauwgom ligt klaar!<br />
De Vereniging Vrienden Gemeentemusea <strong>Arnhem</strong> bestaat 62 jaar<br />
en heeft ruim achthonderd leden. De afgelopen jaren organiseerde<br />
de Vereniging een groot aantal lezingen, rondleidingen en excursies<br />
ten behoeve van haar achterban.<br />
Vrienden verrichten vrijwilligerswerk ten behoeve van de musea en<br />
de vereniging. Ze stimuleren de interesse <strong>voor</strong> beeldende kunst en<br />
de beoefenaren daarvan. Jaarlijks doet de VVGA een schenking aan<br />
de <strong>Arnhem</strong>se gemeentemusea MMKA en HMA. Legaten en extra giften<br />
van vrienden ondersteunen het werk van de vereniging.<br />
Het lidmaatschap kost € 25.-; partner-lidmaatschap (twee personen<br />
op één adres) €35.- per kalenderjaar.<br />
Vriendschap bestaat uit geven én nemen. Wat staat er tegenover het<br />
lidmaatschap?<br />
• gratis toegang tot beide musea (kleine toeslag bij bijzondere<br />
tentoonstellingen).<br />
• uitnodigingen <strong>voor</strong> lezingen, excursies en rondleidingen<br />
foto: liz jansen<br />
Activiteiten bij de tentoonstelling<br />
Made in China. 75 jaar Chinezen in arnheM<br />
Periode 12 sePtember t/m 11 jAnuAri 2009<br />
deMonstratie tai Chi en Kungfu - tai chi is een oude<br />
chinese bewegingskunst die de gezondheid bevordert.<br />
de langzame en vloeiende oefeningen zijn gericht op ontspanning,<br />
gezondheid en innerlijk evenwicht. Kungfu is een<br />
oude chinese gevechtssport, in het westen bekent geworden<br />
door films met bruce lee, jackie chan en jet li. de demonstraties<br />
worden gegeven door hooglerares Hongye li<br />
van de Hongye tai chi school <strong>Arnhem</strong> en haar leerlingen.<br />
• Zaterdag 13 en 20 september 2008, 14:00-15:00 uur,<br />
bibliotheek <strong>Arnhem</strong>, www.bibliotheekarnhem.nl<br />
Lezing over Chinese arnheMMers - cultureel antropologe<br />
else gootjes, medewerkster van het gelders Archief, is<br />
tevens schrijfster van het boek chinese <strong>Arnhem</strong>mers, over<br />
de geschiedenis van de chinese gemeenschap in <strong>Arnhem</strong>.<br />
in de lezing licht zij persoonlijke migratieverhalen, documenten<br />
en foto’s toe.<br />
• Zaterdag 4 oktober 2008, 10:00-12:00 uur,<br />
volksuniversiteit <strong>Arnhem</strong>, coehoornstraat 17,<br />
www5.volksuniversiteit.nl/arnhem<br />
Chinese sprooKjes verteLLing – jong en oud kan tijdens<br />
het sprookjesfestival komen luisteren naar de mooiste<br />
chinese sprookjes, samengesteld door stichting beleven<br />
en het Historisch museum <strong>Arnhem</strong>.<br />
• Dinsdag 14 oktober 2008, 11.00 en 15.00 uur.<br />
Historisch museum <strong>Arnhem</strong>, bovenbeekstraat 21.<br />
T/m 18 jaar gratis, volw. €3,75.<br />
www.hmarnhem.nl of www.sprookjesfestival.nl<br />
WorKshop Chinese KaLLigrafie door Mei aoi ChoW.-<br />
Het chinees kent geen letters maar karakters. tijdens deze<br />
workshop leert u uw naam en andere woorden schrijven en<br />
van 1 tot 10 tellen in het chinees.<br />
• Zaterdag 18 oktober, 15:00-17:30 uur, Historisch <strong>Museum</strong><br />
<strong>Arnhem</strong>, € 10,- per persoon, max. 10 deelnemers. Geen<br />
entreekosten <strong>voor</strong> het museum. opgave vóór 11 oktober<br />
via 026-3775301 of hma@arnhem.nl.<br />
het paard van sinterKLaas – Film over het zesjarige chinese<br />
meisje Winky Wong dat naar nederland verhuist en<br />
een paard wil vragen aan sinterklaas, omdat ze zich zo alleen<br />
voelt. (Regie Mischa Kamp, +4 jaar, ned. gesproken.)<br />
• Zondag 23 en zondag 30 november, 13:30 uur,<br />
Focus Filmtheater <strong>Arnhem</strong>, www.focusarnhem.nl<br />
Lezing over China – teddy Holtrop wordt gedreven door<br />
haar chinese roots en put uit een rijke werk- en levenservaring.<br />
in haar lezing gaat ze in op china als land, het chinese<br />
volk, de belangrijkste bezienswaardigheden van beijing en<br />
Xian, de huidige chinese cultuur, geschiedenis, filosofie en<br />
religie en toont daarbij beeldmateriaal.<br />
• Donderdag 18 december, 19:30-21:30 uur,<br />
bibliotheek <strong>Arnhem</strong>, www.bibliotheekarnhem.nl<br />
• toegang bij de opening van tentoonstellingen<br />
• toezending van de <strong>Museum</strong>krant<br />
• 20 % korting op eigen uitgaven van de gemeentemusea <strong>Arnhem</strong><br />
• welkomstgeschenk i.c. boekje 100X (collectiekeuze van Max<br />
Meijer) of Cahier 60-jaar Vriendschap.<br />
actuele informatie<br />
Bij een groeiend aantal activiteiten van de musea zijn vrienden als<br />
vrijwilliger betrokken. De aandacht van de VVGA beperkt zich niet tot<br />
de <strong>Arnhem</strong>se musea. Excursies voerden vorig jaar naar Schiedam/<br />
Rotterdam en Düsseldorf. Twee groepen bezochten <strong>voor</strong>ts de bijzondere<br />
kunstcollectie van Akzo Nobel. In het najaar waren er trips<br />
naar Hilversum (Mediapark en Dudok-architectuur) en naar Münster<br />
(Skulpturpojekte). De belangstelling <strong>voor</strong> de excursies is altijd groot.<br />
Nieuwe zijn in <strong>voor</strong>bereiding. Leden worden op de hoogte gehouden<br />
van activiteiten die op de rol staan.<br />
<strong>voor</strong> meer informatie en aanmelden als lid:<br />
mail: vvga@arnhem.nl<br />
a C t i v i t e i t e n o v e r z i C h t<br />
Activiteiten bij de tentoonstelling<br />
over een jager, een Meisje en een WoLf<br />
PeRioDe 19 sePTeMbeR 2008 T/M 11 jAnuARi 2009<br />
sprooKje van hanz MirCK - speciaal <strong>voor</strong> deze tentoonstelling<br />
heeft de <strong>Arnhem</strong>se schrijver Hanz mirck een nieuw<br />
sprookje geschreven dat hij op 19 september om 15.00 uur<br />
zal <strong>voor</strong>dragen.<br />
sprooKjesroute door MuseuM en beeLdentuin –<br />
schrijver Hanz mirck heeft een sprookjesroute <strong>voor</strong> kinderen<br />
van 8 t/m 12 jaar gemaakt in het museum en de<br />
beeldentuin. gratis verkrijgbaar in het museum, of te downloaden<br />
vanaf de website www.mmkarnhem.nl > bezoekersinfo><br />
routemaker<br />
sprooKjes <strong>voor</strong>LeesMarathon – twee uur lang genieten<br />
van de mooiste sprookjes. <strong>voor</strong> luisteraars vanaf 6 jaar.<br />
• Zondag 21 september en zondag 28 december van<br />
14.00 tot 16.00 uur. <strong>Museum</strong> <strong>voor</strong> <strong>Moderne</strong> <strong>Kunst</strong> <strong>Arnhem</strong>,<br />
utrechtseweg 87, www.mmkarnhem.nl<br />
Kijk <strong>voor</strong> meer sprookjesavonturen ook op www.sprookjesfestival.nl<br />
Activiteiten bij de culturele mAniFestAtie<br />
opheLia<br />
Zie <strong>voor</strong> het complete programma de website.<br />
vanaf januari 2009, www.mmkarnhem.nl<br />
Activiteiten in de scHoolvAKAnties<br />
beKijK het!<br />
<strong>Kunst</strong>beLevenissen in het MuseuM<br />
iedere eerste zondag van de schoolvakantie worden er <strong>voor</strong><br />
kinderen tussen 8 en 12 jaar leuke kunstbelevenissen georganiseerd,<br />
begeleid door wisselende kunstenaars, theatermakers<br />
of muzikanten.<br />
Herfstvakantie, zondag 12 oktober,<br />
beKijK het! sprooKjesWorKshop- je krijgt een rondleiding<br />
langs de tentoonstelling over een jager, een meisje en<br />
een wolf… daarna ga je zelf aan de slag met sprookjes en<br />
maak je een theaterstuk, een kunstwerk of iets anders.<br />
Duur: van 14.00 tot 16.00 uur. opgeven bij <strong>Museum</strong> <strong>voor</strong><br />
<strong>Moderne</strong> <strong>Kunst</strong> <strong>Arnhem</strong>, tel. 026-3775301. € 7,50 per kind<br />
en € 5,00 met Domeinpas.<br />
Kerstvakantie, zondag 21 december,<br />
beKijK het! WorKshop – je gaat de kunst bekijken in het<br />
museum en daarna zelf een kunstwerk, theaterstuk of iets<br />
anders maken. Duur: van 14.00 tot 16.00 uur. opgeven bij<br />
<strong>Museum</strong> <strong>voor</strong> <strong>Moderne</strong> <strong>Kunst</strong> <strong>Arnhem</strong>, tel. 026-3775301.<br />
€ 7,50 per kind en € 5,00 met Domeinpas.<br />
deze activiteiten worden samen met Het domein <strong>voor</strong> kunst<br />
en cultuur <strong>Arnhem</strong> georganiseerd.<br />
Wil je weten welke bekijk het! <strong>Kunst</strong>belevenissen er in 2009<br />
gehouden, kijk dan tegen die tijd even op de website!<br />
colofon<br />
eindredactie Linda Schregardus<br />
vormgeving Alfred Boland<br />
uitgever en advertentieverkoop<br />
Uitgeverij Intermed Groningen<br />
Johan v. Zwedenlaan 11 9744 dx Groningen<br />
t 050-3120042 f 050-3139373<br />
e-mail: info@intermed.nu<br />
Directeur: G. Harteveld<br />
Lid Kon. Ver. M.K.B. Ned lidnr. 0173785<br />
im 0403937<br />
druk : Wegener Nieuwsdruk Gelderland<br />
De uitgever is niet aansprakelijk <strong>voor</strong><br />
zetfouten, redactionele fouten en is op<br />
geen enkele wijze aansprakelijk <strong>voor</strong><br />
de werkzaamheden van de drukker.<br />
Oplage: 15.000<br />
nieuwe editie verschijnt <strong>voor</strong>jaar 2009<br />
museum <strong>voor</strong> moderne kunst arnhem<br />
Utrechtseweg 87 • 6812 aa <strong>Arnhem</strong><br />
t 026-3775300 • f 026-3775353<br />
www.mmkarnhem.nl<br />
historisch museum arnhem<br />
Bovenbeekstraat 21 • 6811 cv <strong>Arnhem</strong><br />
t 026-3775300 • f 026-3775398<br />
www.hmarnhem.nl<br />
openingstijden mmka/hma<br />
dinsdag – vrijdag 10.00 - 17.00<br />
zaterdag – zondag 11.00 - 17.00<br />
beide musea zijn gesloten<br />
op eerste kerstdag en nieuwjaarsdag.