PP Margriet Veldhorst
PP Margriet Veldhorst
PP Margriet Veldhorst
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Nijmegen, 14 juni 2011<br />
Eiwitten in de voeding<br />
&<br />
groei in de breedte<br />
Dr. ir. <strong>Margriet</strong> <strong>Veldhorst</strong><br />
Onderzoeker Sophia Kinderziekenhuis<br />
Erasmus MC Rotterdam
Prof. dr. M. Westerterp-Plantenga<br />
Prof. dr. K. Westerterp<br />
Dr. A. Nieuwenhuizen<br />
Dr. A. Hochstenbach-Waelen<br />
Dr. A. van Vught<br />
Dr. N. Deutz<br />
Dr. M. Engelen<br />
Prof. dr. R.J. Brummer
Inhoud<br />
• Groei in de breedte: overgewicht<br />
• Lichaamsgewicht en energiebalans<br />
• Effecten relatief hoge eiwitinname<br />
– Eetlust & energie-inname<br />
– Soorten eiwitten<br />
– Energiegebruik<br />
– Sparen vet-vrije massa<br />
• Volwassenen kinderen<br />
• Conclusies & implicaties
Eiwitten in de voeding & overgewicht<br />
Verschillende onderzoeken hoog eiwitdieet:<br />
• meer gewichtsverlies dan controle dieet<br />
• beter gewichtsbehoud na gewichtsverlies dan controle<br />
Reviews: Eisenstein 2002, Halton 2004, Kushner 2008, Brehm 2008<br />
Hoog eiwitdieet: ~15-30 energieprocent eiwit<br />
(normaal 10-15 En%) Westerterp-Plantenga 2007, 2008
Lichaamsgewicht & energiebalans<br />
Afvallen: energie-inname ↓ & energiegebruik ↑<br />
energie-inname > energiegebruik<br />
↓<br />
overtollige energie → vet<br />
↓<br />
lichaamsgewicht ↑<br />
↓<br />
obesitas
Hoog eiwit dieet: experiment<br />
19 gezonde vrijwilligers:<br />
1. 2 weken normaal dieet (15 En%), voorgeschreven hoeveelheden<br />
2. 2 weken hoog eiwit dieet (30 En%), voorgeschreven hoeveelheden<br />
3. 3 maanden hoog eiwit dieet (30 En%), ad libitum<br />
Meten: energie-inname, verzadiging, lichaamsgewicht<br />
Weigle 2005
Hoog eiwit: verzadiging ↑, energie-inname ↓<br />
Weigle 2005
Hoog eiwit: honger ↓, vol gevoel ↑<br />
Weigle 2005
Hoog eiwit: energie-inname ↓, lichaamsgewicht ↓<br />
Weigle 2005
Hoog eiwit verzadiging ↑: caseïne<br />
• 25 gezonde vrijwilligers<br />
• Ontbijt: 20% van energiebehoefte, crossover<br />
• Normaal/hoog caseïne 10/25 En% eiwit<br />
(55 En% koolhydraten, 35/20 En% vet)<br />
• Zelfde smaak, kleur, textuur<br />
Eetlust gedurende ochtend: visuele analoge schaal<br />
Helemaal niet<br />
verzadigd<br />
Hoe verzadigd voelt u zich?<br />
Extreem<br />
verzadigd<br />
<strong>Veldhorst</strong> 2009
Hoog eiwit verzadiging ↑: caseïne<br />
∆ satiety (mmVAS) A<br />
70<br />
60<br />
50<br />
40<br />
30<br />
20<br />
10<br />
0<br />
-10<br />
0 60 120 180 240<br />
* p
Hoog eiwit verzadiging ↑: soja<br />
80<br />
70<br />
60<br />
50<br />
40<br />
30<br />
20<br />
10<br />
0<br />
* p
Verschillen tussen soorten eiwitten?<br />
A<br />
∆ hunger (mmVAS)<br />
0<br />
-10<br />
-20<br />
-30<br />
-40<br />
-50<br />
-60<br />
-70<br />
0 60 120 180 240<br />
ab<br />
a, b etc. * p
Hogere verzadiging, lagere energie-inname?<br />
Ontbijt, crossover<br />
7 verschillende soorten eiwitten<br />
180 minuten na ontbijt:<br />
ad libitum lunch<br />
Verschillen in honger onderdrukking<br />
* p
Energy intake (kJ)<br />
Lagere energie-inname bij lunch<br />
3500<br />
3000<br />
2500<br />
2000<br />
1500<br />
1000<br />
500<br />
0<br />
a a<br />
a<br />
caseïne soja wei wei- α- lac gelatine gelatine+<br />
GMP TRP<br />
b<br />
a verschillend van b, p
Effect eetlust hoog eiwit dieet sterker bij 0 CHO (1)<br />
Gezonde vrijwilligers: 2 groepen (n=22 en n=23)<br />
Groep 1: hoog eiwit en normaal eiwit dieet 2 dagen<br />
Groep 2: hoog eiwit, koolhydraat-vrij en normaal eiwit dieet 2 dagen<br />
Binnen groep crossover<br />
Eetlust, berekend over 24u<br />
<strong>Veldhorst</strong> 2010
Hunger (mmVAS.24h)<br />
Effect eetlust hoog eiwit dieet sterker bij 0 CHO (2)<br />
1400<br />
1200<br />
1000<br />
800<br />
600<br />
400<br />
200<br />
0<br />
HP NP HP-0C NP-g<br />
Groep 1 Groep 2<br />
* p
Effecten hoog eiwit<br />
Verhoogde post-prandiale en post-absorptieve verzadiging<br />
(honger-onderdrukking)<br />
lagere energie-inname<br />
• Ook specifieke soorten eiwit: caseïne, soja<br />
• Verschil in sterkte eetlust-onderdrukking tussen verschillende<br />
soorten eiwit<br />
• Onderdrukking eetlust sterker als hoog eiwit dieet zonder<br />
koolhydraten<br />
Energiegebruik
Componenten van het energiegebruik<br />
Yanovski 1999<br />
• Rust energiegebruik grootste<br />
component (60-80%)<br />
• Activiteit meest variabel (5-50%)<br />
Dieet-geïnduceerde thermogenese (DIT): stijging energiegebruik door<br />
vertering voedsel, absorptie en omzetting<br />
~10%, afhankelijk van macronutriënten: eiwit > koolhydraten > vet
Hoog eiwit: energiegebruik ↑ (1)<br />
Normaal/hoog eiwit dieet 4 dagen, 24u energiegebruik respiratiekamer<br />
Normaal Hoog eiwit<br />
DIT (MJ/d): 0.69 ± 0.24 vs. 0.91 ± 0.25 *<br />
DIT (%): 7.6 ± 2.5 vs. 10.1 ± 2.7 *<br />
SMR (MJ/d): 6.12 ± 0.40 vs. 6.40 ± 0.47 *<br />
Hoog eiwit: hogere dieet-geïnduceerde thermogenese<br />
hoger slaap energiegebruik<br />
* p
Hoog eiwit: energiegebruik ↑ (2)<br />
Ook als 1 soort eiwit gebruikt wordt: hoog eiwit verhoogt energiegebruik<br />
Caseïne normaal/hoog 3 dagen<br />
Totaal energiegebruik (MJ/dag)<br />
10<br />
9<br />
8<br />
7<br />
6<br />
* p
Hoog eiwit: energiegebruik ↑ (3)<br />
Hoog vs. normaal eiwitdieet: energiegebruik 3-5% ↑<br />
Eisenstein 2002, Halton 2004, Westerterp-Plantenga 2006, Brehm 2008, <strong>Veldhorst</strong> 2009<br />
Effect na 1 maaltijd & dieet enkele dagen<br />
Eiwit kan niet in lichaam worden opgeslagen<br />
gluconeogenese, oxidatie, synthese?<br />
Kan stijging energiegebruik bij hoog eiwit dieet verklaard worden<br />
door stijging in gluconeogenese?
Hoog eiwit en gluconeogenese (1)<br />
Resting metabolic rate (MJ/d)<br />
Normaal/hoog eiwit dieet 2 dagen, 24u energiegebruik,<br />
gluconeogenese m.b.v. stabiele isotopen<br />
9<br />
8.5<br />
8<br />
7.5<br />
7<br />
* p
Hoog eiwit en gluconeogenese (2)<br />
∆ EE (MJ)<br />
Stijging energiegebruik kan voor 42% verklaard worden door verhoogde<br />
gluconeogenese<br />
0.400<br />
0.200<br />
0.000<br />
-60 -40 -20 0 20 40 60<br />
-0.200<br />
-0.400<br />
r=0.70, R 2 =0.49,<br />
p
Sparen vet-vrije massa: experiment<br />
113 mensen met overgewicht<br />
1. 4 weken laag calorisch dieet afvallen<br />
2. 6 maanden gewichtsbehoud: 2 groepen extra eiwit (n=53)<br />
controle (n=60)<br />
Meten: gewichtsverlies, lichaamssamenstelling (vetmassa, vet-vrije<br />
massa)<br />
Lejeune 2005
Sparen vet-vrije massa<br />
Verandering (kg)<br />
Verandering (kg)<br />
extra eiwit WM fase<br />
controle<br />
■ Lichaamsgewicht<br />
■ Vet-vrije massa<br />
□ Vetmassa<br />
Extra eiwit:<br />
VLED: afvallen<br />
WM: gewichtsbehoud<br />
• behoud gewichtsverlies<br />
• verlies vetmassa<br />
sparen vet-vrije massa<br />
Lejeune 2005
Effecten hoge eiwitinname<br />
1. Verhoogde post-absorptieve en post-prandiale verzadiging<br />
lagere energie-inname<br />
2. Stimuleren energiegebruik<br />
3. Sparen vet-vrije massa<br />
Meer gewichtsverlies en beter gewichtsbehoud<br />
Volwassenen (gezond gewicht & overgewicht)
Effecten hoge eiwitinname jonge kinderen (1)<br />
Hogere eiwitinname 2 jr<br />
Rolland-Cachera 1995<br />
hogere Body Mass Index & huidplooidikte 8 jr<br />
Fles- vs. borstvoeding grotere kans op overgewicht latere leeftijd<br />
Koletzko 2005, Koletzko 2009<br />
‘Early protein hypothesis’: hogere eiwitinname met flesvoeding<br />
grotere gewichtstoename
Effecten hoge eiwitinname jonge kinderen (2)<br />
Interventie: flesvoeding met meer/minder eiwit 1e levensjaar,<br />
follow-up 2 jr<br />
Hogere eiwitinname: grotere gewicht-voor-lengte z-score<br />
Koletzko 2009<br />
Mechanisme: aminozuren ↑ insuline, IGF-I ↑ adipogene activiteit ↑ ?<br />
‘Adiposity rebound’ eerder?
Effecten hoge eiwitinname bij kinderen met overgewicht<br />
?<br />
Nog weinig onderzoek naar gedaan<br />
Ook hier gunstige effecten te verwachten<br />
Overgewicht/obesitas bij kinderen groot (gezondheids)probleem;<br />
effectieve behandelingen nodig
% overgewicht<br />
% overgewicht<br />
Overgewicht & obesitas kinderen NL stijgt<br />
35<br />
30<br />
25<br />
20<br />
15<br />
10<br />
35<br />
30<br />
25<br />
20<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
5<br />
0<br />
Jongens Nederlands<br />
Jongens Turks<br />
Jongens Marokkaans<br />
1980 1997 2010<br />
Meisjes Nederlands<br />
Meisjes Turks<br />
Meisjes Marokkaans<br />
1980 1997 2010<br />
% obesitas<br />
% obesitas<br />
9<br />
8<br />
7<br />
6<br />
5<br />
4<br />
3<br />
2<br />
1<br />
0<br />
9<br />
8<br />
7<br />
6<br />
5<br />
4<br />
3<br />
2<br />
1<br />
0<br />
Jongens Nederlands<br />
Jongens Turks<br />
Jongens Marokkaans<br />
1980 1997 2010<br />
Meisjes Nederlands<br />
Meisjes Turks<br />
Meisjes Marokkaans<br />
1980 1997 2010<br />
TNO 2010
Conclusies eiwitten & groei in de breedte<br />
Eiwitten in de voeding hebben gunstige effecten op energiebalans:<br />
• Verhoogde verzadiging lagere energie-inname<br />
• Verhoogd energiegebruik<br />
• Relatief behoud van vet-vrije massa<br />
Meer gewichtsverlies en beter gewichtsbehoud<br />
Jonge kinderen (tot ca. 6 jr) niet te veel eiwitten
Praktische implicaties<br />
Gewichtsverlies en/of gewichtsbehoud na gewichtsverlies:<br />
Dieet met relatief veel eiwitten (~25-30 En%)<br />
Hoog eiwit/laag koolhydraat dieet: sterkere eetlust onderdrukking<br />
Maar: hoog vet, lange termijn effecten?
Productontwikkeling<br />
Maaltijdvervangers met relatief veel eiwitten<br />
Snacks die eetlust onderdrukken, bv. gelatine<br />
Afhankelijk van metabole target:<br />
energiegebruik of eetlust<br />
Soort eiwit: compleet vs. incompleet, glucogeen vs. ketogeen
Dank voor uw aandacht<br />
?<br />
m.veldhorst@erasmusmc.nl