Vrae oor Artritis - bestgib.co.za
Vrae oor Artritis - bestgib.co.za
Vrae oor Artritis - bestgib.co.za
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>Artritis</strong><br />
Die w<strong>oor</strong>d beteken letterlik gewrigsinflammasie(“arthr-“ beteken gewrig; “-itis”<br />
beteken inflammasie), en verwys na meer as 100 verskillende siektes. Meeste vorme<br />
van artritis is chronies (wat beteken dit kan ‘n leeftyd aanhou).<br />
Een uit sewe persone het artritis: dit affekteer mense van alle ouderdomme, maar is<br />
meer algemeen by ouer persone.<br />
<strong>Artritis</strong> ver<strong>oor</strong>saak gewoonlik styfheid, pyn en moegheid. By sommige pasiënte is net<br />
‘n paar gewrigte aangetas, en by ander kan die hele liggaam aangetas wees.<br />
Simptome kan ook insluit: gewigsverlies, k<strong>oor</strong>s en swakheid.<br />
Degeneratiewe gewrigssiekte (osteoartritis) is die mees algemene tipe van artritis, en<br />
gewrigsinflammasie is nie ‘n prominente teken van hierdie toestand nie.<br />
Pyn kan deur swelling, gewrigs-skade, spierstyfheid en spasma ver<strong>oor</strong>saak word.<br />
<strong>Artritis</strong> kan alledaagse beweging bemoeilik en beperk.<br />
Gewrigte met artritis kan kraak en maak geluide elke keer wat dit gebruik word.<br />
Hierdie geluide ontstaan as gevolg van die “grofheid” van die gewrigsoppervlakte<br />
omdat daar nie meer “gladde smering” is nie.<br />
<strong>Artritis</strong>-pyn kan kom en gaan. Gewrigte kan styf voel en moeilik beweeg. Hierdie<br />
pyn en styfheid kan meer intens wees sekere tye van die dag, of na die voltooiing van<br />
sekere take. Sommige tipes artritis kan ook moegheid ver<strong>oor</strong>saak.<br />
<strong>Artritis</strong> kom meer gereeld v<strong>oor</strong> by mense wat <strong>oor</strong>gewig is. Veral vrouens dra ‘n<br />
groter risiko wanneer hulle <strong>oor</strong>gewig is omdat dit die risiko vir jig ook verhoog. Dit<br />
is belangrik om die regte gewig te handhaaf (veral as mens ouer word).<br />
Gewrigsbeserings verhoog die risiko vir sekere s<strong>oor</strong>te artritis. Sekere gene kan ook<br />
<strong>oor</strong>geërf word, wat ook die risiko vir artritis verhoog.<br />
Oefening kan die pyn en moegheid van verskillense s<strong>oor</strong>te artritis verminder.<br />
Dit is belangrik om uit te vind of jy artritis het, en watter tipe dit is, omdat elke s<strong>oor</strong>t<br />
verskillend behandel word.<br />
Wanneer ‘n dokter vir die eerste keer besoek word <strong>oor</strong> artritis kan drie dinge verwag<br />
word: die dokter sal vrae vra <strong>oor</strong> die simptome, ‘n ondersoek doen en toetse en xstrale<br />
laat neem.<br />
<strong>Artritis</strong> tas gewoonlik die areas in- en rondom die gewrigte aan. Gewrigte is die dele<br />
van die liggaam waar bene bymekaar kom, soos bv. die knie. Die punte van die bene<br />
word deur kraakbeen bedek, ‘n sponsirige materiaal wat as ‘n “skokbreker” optree om<br />
bene te verhoed om teen mekaar te skuur. Die gewrig is omring deur ‘n kapsule – die<br />
sinovium. Die sinovium se voering laat ‘n glibberige vloeistof vry wat die gewrigte<br />
glad en maklik laat beweeg. Spiere en senings ondersteun die gewrigte en help met<br />
beweging. Sekere tipe artritis kan ook ander dele van die liggaam aantas soos die vel<br />
en interne organe.
Osteoartritis<br />
Dit is die mees algemene vorm van artritis en word ook soms degeneratiewe artritis<br />
genoem omdat dit kraakbeen en been vernietig. Die ver<strong>oor</strong>saak pyn en styfheid en tas<br />
gewoonlik die vingers en gewig-draende gewrigte aan, insluitend die knieë, voete,<br />
heupe en rug. Dit kom gewoonlik v<strong>oor</strong> by mans en vroue ouer as 45. Behandeling<br />
kan pynstillers en anti-inflammatoriese middels insluit, asook oefening, hitte of koue,<br />
werwelbeskerming, beperkte inspanning, self-help metodes asook soms chirurgie.<br />
Rumatoï<br />
ede artritis<br />
Dit ontstaan met ‘n fout in die liggaam se verdedigingsmeganisme of immuunstelsel<br />
wat inflammasie of swelling in die gewrigsvoering ver<strong>oor</strong>saak en dan die kraakbeen<br />
en been beskadig. Rumatoïede artritis affekteer soms dieselfde gewrigte aan beide<br />
kante van die liggaam. Hande, gewrigte, voete, kniëe, enkels, skouers en elmboë kan<br />
aangetas word.<br />
Jig<br />
Jig ontstaan wanneer die liggaam nie ontslae kan raak van uriensuur nie. Die<br />
uriensuur ver<strong>oor</strong>saak kristalle in die gewrig wat erge pyn en swelling in die gewrigte<br />
kan ver<strong>oor</strong>saak. Jig tas gewoonlik die groottoon, kniëe en polse aan. Meer mans as<br />
vrouens kry jig.<br />
Lae rugpyn ontstaan gewoonlik van ‘n besering of sekere s<strong>oor</strong>t artritis. Dit kan by<br />
enige ouderdom mans of vrouens v<strong>oor</strong>kom.<br />
Bursitis en tendinitis ontstaan as gevolg van ‘n besering of die <strong>oor</strong>bruik van ‘n<br />
gewrig. Bursitis tas ‘n klein sakkie aan wat help om spiere maklik te laat beweeg.<br />
Tendinitis tas die senings aan wat die spiere aan die been vasmaak.<br />
Om die regte behandeling te vind vat tyd. Behandeling vir artritis kan in verskeie<br />
kategorieë verdeel word: medikasie, oefening, hitte/koue, inperking,<br />
gewrigsbeskerming, chirurgie en self-help middels.<br />
Anti-inflammatoriese middels verminder pyn en swelling. Die mees algemene neweeffek<br />
van hierdie middels is ‘n maagprobleme.<br />
Kortikosteroïedes word v<strong>oor</strong>geskryf om erge pyn en swelling te verminder. Dit word gewoonlik in<br />
ingespuit of in pil vorm v<strong>oor</strong>geskryf. As gevolg van potensiële newe-effekte moet dit deur ‘n dokter<br />
v<strong>oor</strong>geskryf asook gemonitor word.<br />
Slaapmiddels kan ‘n dieper slaap meebring en ook spiere help ontspan.<br />
Gereelde oefening is belangrik om beweging onafhanklik te behou. Oefening kan ook<br />
pyn verminder, beweging vermeerder, moegheid verminder en help om beter te lyk en<br />
voel.
Die gebruik van hitte en koue op spiere kan korttermyn pyn verligting meebring.<br />
Soms word koue verkies, en soms hitte. Dit is belangrik om hitte en koue veilig te<br />
gebruik. Moenie die behandling vir langer as 20 minute aaneen gebruik nie. Laat die<br />
vel toe om na normale temperatuur terug te keer tussen aanwendings. Moenie hitte<br />
gebruik saam met room of smeermiddels nie dit kan die vel brand.<br />
Beperk jouself en spaar energie deur te wissel met periodes van rus en oefening.<br />
Wissel swaar of herhalende take met maklike take af en verander take gereeld.<br />
Beplan vir rusperiodes gedurende daaglikse aktiwiteite.<br />
Beskerm die gewrigte deur dit te gebruik op ‘n manier wat uitermatige stress daarop<br />
verminder. Dit sal ook daaglikse take vergemaklik.