Spaarne 42 “Daer de witte olyphant uythanght ... - Tante Saar
Spaarne 42 “Daer de witte olyphant uythanght ... - Tante Saar
Spaarne 42 “Daer de witte olyphant uythanght ... - Tante Saar
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong><br />
1512 - 2010<br />
<strong>“Daer</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>witte</strong> <strong>olyphant</strong><br />
<strong>uythanght</strong>”
Voorpagina: Waarschijnlijk is dit Cornelis van Veen voor zijn sigarenwinkel - 1910.<br />
Met dank aan <strong>de</strong> Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten - Zeist
<strong>“Daer</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>witte</strong> <strong>olyphant</strong><br />
<strong>uythanght</strong>”<br />
Een huys metten erve<br />
staen<strong>de</strong> en<strong>de</strong> leggen<strong>de</strong><br />
op <strong>de</strong> Spaerne
4<br />
Speciale dank aan<br />
Uitgave boek<br />
Auteur oorspronkelijke boek<br />
Mevrouw C.C. Veen-Stuurman<br />
Vormgeving<br />
Simone Jansen, SjansenDesign BNO<br />
Redactie<br />
Bert Sliggers<br />
Eindredactie<br />
Anne <strong>de</strong> Romph<br />
Fotografie<br />
Bodine Koopmans, FocusFoto<br />
Drukwerk<br />
Drukkerij Libertas<br />
Restauratie <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong><br />
Aannemers interieur<br />
Arie Hin<strong>de</strong>rks, Klussen- en on<strong>de</strong>rhoudsbedrijf<br />
Eric Hofstee, On<strong>de</strong>rhouds- en loonbedrijf<br />
Ton Petter, Technisch installatiebureau Petter Service<br />
Fred Petter, Stukadoor van On<strong>de</strong>rhouds- en<br />
afwerkingsbedrijf Fred Stuc<br />
Pim Klaasse, Stukadoor van On<strong>de</strong>rhoudsbedrijf P. Klaasse<br />
Gilberto Rojas, Rojas Zonwering- en montagebedrijf<br />
Aannemer exterieur<br />
Draijer Bouw BV Heemste<strong>de</strong><br />
Architect<br />
Henk Snoeks, architect BNA<br />
Interieuradvies<br />
Monica Snoeks
Inhoudsopgave<br />
Voorwoord 6<br />
Haarlem door <strong>de</strong> eeuwen heen 9<br />
De vroegste bebouwing en bewoning 15<br />
De geschie<strong>de</strong>nis van <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong> 21<br />
Beschrijving van eigenaren en bewoners 35<br />
Inventaris Neeltje <strong>de</strong> Haen 47<br />
Registers van Hoofdmanschap M 55<br />
Uittreksels van buurhuis <strong>Spaarne</strong> 40 61<br />
Noten & bronnen 79<br />
5
6<br />
Voorwoord<br />
In oktober 2008 ben ik <strong>de</strong> nieuwe eigenaar gewor-<br />
<strong>de</strong>n van <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong>; een huis met een rijke historie.<br />
<strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong> is vele malen verbouwd. Soms met<br />
zinvolle aanpassingen, helaas soms ook met verbijsteren<strong>de</strong><br />
kortzichtigheid. Het historisch besef is vermoe<strong>de</strong>lijk<br />
niet bij ie<strong>de</strong>re beslissing doorslaggevend<br />
geweest. In 1950 stond het huis op instorten en heeft<br />
<strong>de</strong> gemeente Haarlem het aan <strong>de</strong> voorzij<strong>de</strong> volledig,<br />
letterlijk steen voor steen, opnieuw opgebouwd.<br />
Sinds 1969 is <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong> een rijksmonument.<br />
Toen ik het pand kocht, waren <strong>de</strong> originele balken en<br />
vloeren verstopt achter plafondplaten. Daarom besloten<br />
we om <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong> geheel te strippen en vervolgens<br />
een allesomvattend restauratieplan te schrijven. In <strong>de</strong><br />
ver on<strong>de</strong>rstelling dat het huis uit <strong>de</strong> zeventien<strong>de</strong> eeuw<br />
stam<strong>de</strong>, begonnen wij met <strong>de</strong> verbouwing. Tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong><br />
verbouwing kregen wij bezoek van een van <strong>de</strong> oudbewoners,<br />
<strong>de</strong> heer W. Stuurman. Hij vertel<strong>de</strong> dat hij het<br />
huis van 1985 tot 1994 als kantoor heeft gebruikt en dat<br />
hij een nooit gepubliceerd boek had over <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong>.
Mevrouw C.C. Veen-Stuurman, familie van <strong>de</strong> heer<br />
Stuurman en nu woonachtig in Bloemendaal, heeft<br />
voor eigen gebruik een uitvoerig boek geschreven<br />
met <strong>de</strong> titel ‘Daer <strong>de</strong> Witte Olyphant Uythanght’.<br />
<strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong> blijkt zowaar een naam te hebben!<br />
Zeer verrast en verheugd over <strong>de</strong> schat aan informatie<br />
raakte ik met meneer Stuurman en mevrouw<br />
Veen in gesprek over ‘De Witte Olyphant’ en over <strong>de</strong><br />
publicatiemogelijkhe<strong>de</strong>n van het boek. Het resultaat<br />
daarvan heeft u nu in han<strong>de</strong>n.<br />
In <strong>de</strong> openingszin zeg ik dat ik <strong>de</strong> nieuwe eigenaar<br />
ben. Wie dit boek leest, beseft echter dat ‘nieuwe<br />
eigenaar’ een te zware en mogelijk onterechte titel<br />
is. Na 26 generaties van ambachtslie<strong>de</strong>n, notabelen,<br />
families, winkeliers en ga zomaar door, ben ik er<br />
slechts één van <strong>de</strong> 27 die het voorrecht hebben<br />
gehad om ‘Daer <strong>de</strong> Witte Olyphant Uythanght’ tij<strong>de</strong>lijk<br />
te mogen bewonen. Met dit besef ben ik nu dan wel<br />
<strong>de</strong> huidige trotse bewoner en <strong>de</strong>el ik <strong>de</strong> historie van<br />
<strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong> graag met eenie<strong>de</strong>r die het wil lezen.<br />
Graag bedank ik mevrouw Veen-Stuurman voor haar<br />
me<strong>de</strong>werking en Simone Jansen voor <strong>de</strong> prachtige<br />
vormgeving van het boek.<br />
Veel leesplezier,<br />
Pieter Reijn<strong>de</strong>rs<br />
7
Haarlem door<br />
<strong>de</strong> eeuwen heen
10<br />
Vóór 1219 was het wapen<br />
van Haarlem een rood schild<br />
met vier zespuntige sterren die<br />
duid<strong>de</strong>n op <strong>de</strong> verbon<strong>de</strong>nheid<br />
van <strong>de</strong> stad met <strong>de</strong> zee.<br />
Een later ingevoerd stadswapen<br />
van Haarlem was een zwart<br />
wapenschild met een verdor<strong>de</strong><br />
boom, een her innering aan het<br />
omkappen van <strong>de</strong> Haarlemmerhout<br />
tij<strong>de</strong>ns het Beleg van<br />
Haarlem door <strong>de</strong> Spanjaar<strong>de</strong>n<br />
in 1572-1573. Hij is nog te<br />
zien bij het stadhuis, on<strong>de</strong>r het<br />
balkon boven <strong>de</strong> entree, en<br />
bij <strong>de</strong> Nieuwe Kerk aan <strong>de</strong><br />
Kerkstraatzij<strong>de</strong>.<br />
Pagina 8: met dank aan <strong>de</strong> Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten - Zeist<br />
In 1219 werd het wapen uitgebreid met het kruis<br />
en het zwaard dat Haarlem kreeg voor <strong>de</strong> slag<br />
bij Damiate in 1219. De herten aan <strong>de</strong> zijkanten<br />
wer<strong>de</strong>n later vervangen door gou<strong>de</strong>n leeuwen als<br />
schildhou<strong>de</strong>rs. Tegen het ein<strong>de</strong> van <strong>de</strong> zeventien<strong>de</strong><br />
eeuw werd bovenop het schild een gou<strong>de</strong>n kroon<br />
geplaatst. Na 1800 wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> twee hangen<strong>de</strong><br />
Damiate klokjes opgenomen. Na 1900 werd <strong>de</strong><br />
wapenspreuk ‘Vicit Vim Virtus’ (‘dapperheid heeft<br />
geweld overwonnen’) toegevoegd.
Mid<strong>de</strong>leeuwen<br />
Uit archeologisch on<strong>de</strong>rzoek blijkt dat vijftienhon<strong>de</strong>rd<br />
jaar voor onze jaartelling al sprake was van<br />
bewoning in <strong>de</strong> omgeving van het <strong>Spaarne</strong>. De plaats<br />
ontstond als geestne<strong>de</strong>rzetting op een strandwal<br />
waarover een landweg liep die het noor<strong>de</strong>n van<br />
Holland verbond met het zui<strong>de</strong>n. In <strong>de</strong> tien<strong>de</strong> eeuw<br />
wordt Haarlem on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> naam ‘Haralem’ voor het<br />
eerst genoemd in <strong>de</strong> archieven. De stad werd <strong>de</strong> zetel<br />
van <strong>de</strong> graven van Holland en in 1245 verleen<strong>de</strong><br />
Graaf Willem II Haarlem stadsr echten. Door <strong>de</strong><br />
gunstige ligging van <strong>de</strong> stad aan het <strong>Spaarne</strong> en door<br />
<strong>de</strong> eer<strong>de</strong>r genoem<strong>de</strong> verbindingsweg kon <strong>de</strong> stad<br />
zich snel ontwikkelen. De economie van <strong>de</strong> stad<br />
draai<strong>de</strong> in <strong>de</strong> <strong>de</strong>rtien<strong>de</strong> en veertien<strong>de</strong> eeuw vooral<br />
op het brouwen van bier, scheepsbouw en lakennijverheid.<br />
In <strong>de</strong> vijftien<strong>de</strong> eeuw liep <strong>de</strong> economie<br />
terug. Dit was me<strong>de</strong> te wijten aan <strong>de</strong> toenmalige<br />
onlusten in Holland en West-Friesland.<br />
16 e eeuw<br />
Tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> Tachtigjarige Oorlog koos Haarlem in<br />
1572 partij voor <strong>de</strong> opstan<strong>de</strong>lingen van Willem van<br />
Oranje, tegen <strong>de</strong> Spaanse koning. Aan het ein<strong>de</strong> van<br />
dat jaar begon <strong>de</strong> belegering van <strong>de</strong> stad door <strong>de</strong><br />
Spanjaar<strong>de</strong>n (het Beleg van Haarlem), on<strong>de</strong>r leiding<br />
van Don Fadrique Álvarez <strong>de</strong> Toledo. Na vrijwel te<br />
zijn uitgehongerd gaf <strong>de</strong> stad zich in juni 1573 over.<br />
Zevenhon<strong>de</strong>rd ver<strong>de</strong>digers wer<strong>de</strong>n onthoofd.<br />
In het jaar 1577 vertrokken <strong>de</strong> Spanjaar<strong>de</strong>n en<br />
kwam <strong>de</strong> stad aan <strong>de</strong> zij<strong>de</strong> van Willem van Oranje.<br />
Haarlem had als katholieke stad zwaar te lij<strong>de</strong>n<br />
on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> reformatie. In het Akkoord van Veere, dat<br />
in datzelf<strong>de</strong> jaar werd gesloten, wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> gelijke<br />
rechten tussen katholieken en protestanten vastgesteld.<br />
Daarmee was Haarlem <strong>de</strong> enige Hollandse<br />
stad waar in die tijd godsdienstvre<strong>de</strong> was. Maar al<br />
in juni 1578 ging het mis. Tij<strong>de</strong>ns het middaggebed<br />
op Sacramentsdag bestorm<strong>de</strong>n protestanten <strong>de</strong> toen<br />
11
12<br />
nog katholieke Grote Kerk op <strong>de</strong> Grote Markt. Ze<br />
plun<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n <strong>de</strong> kerk en dood<strong>de</strong>n <strong>de</strong> priester. Ook <strong>de</strong><br />
kloosters wer<strong>de</strong>n geplun<strong>de</strong>rd en <strong>de</strong>els vernield. De<br />
opstand duur<strong>de</strong> slechts enkele dagen, maar het had<br />
<strong>de</strong> verhouding tussen <strong>de</strong> protestanten en <strong>de</strong> katholieken<br />
flink verstoord. In 1581 werd het verdrag van<br />
Veere beëindigd. Vanaf die tijd was in Haarlem nog<br />
maar één godsdienst toegestaan: <strong>de</strong> Gereformeer<strong>de</strong>.<br />
Het katholieke leven ging on<strong>de</strong>rgronds. Alle<br />
voor malig katholieke kerken wer<strong>de</strong>n door <strong>de</strong><br />
protestanten in gebruik genomen. Daarbij wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong><br />
heiligenbeel<strong>de</strong>n, schil<strong>de</strong>rijen en an<strong>de</strong>re versieringen<br />
verwij<strong>de</strong>rd; <strong>de</strong> kerk moest er immers eenvoudig uitzien.<br />
De katholieken richtten schuilkerken in waar ze<br />
in het geheim bijeen kon<strong>de</strong>n komen. De best bewaar<strong>de</strong><br />
schuilkerk in Haarlem is te vin<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> Bakenessergracht<br />
achter nummer 33. Deze kerk heette vroeger<br />
Oud Katholieke Kerk van St. Anna en Maria. Nadat<br />
<strong>de</strong> rust was teruggekeerd, zagen veel Vlamingen en<br />
Fransen hun kans. Zij trokken naar Haarlem en be-<br />
zorg<strong>de</strong>n <strong>de</strong> Haarlemse linnen nijverheid een nieuwe<br />
bloeiperio<strong>de</strong>. De schil<strong>de</strong>r Frans Hals was een zoon<br />
van een van <strong>de</strong>ze Vlaamse immigranten.<br />
17 e tot 19 e eeuw<br />
Haarlem ken<strong>de</strong> na 1577 een enorme ontwikkeling. Het<br />
aantal inwoners van <strong>de</strong> stad groei<strong>de</strong> binnen vijftig jaar<br />
van achttienduizend naar veertig duizend, wat Haarlem<br />
tot een van <strong>de</strong> grootste ste<strong>de</strong>n van Holland maakte. Die<br />
economische bloei was vooral te danken aan <strong>de</strong> textielnijverheid.<br />
In 1631 werd begonnen met <strong>de</strong> aanleg<br />
van een trekvaart tussen Haarlem en Amsterdam en in<br />
1657 werd een trekvaart gegraven tussen Haarlem en<br />
Lei<strong>de</strong>n. Aan het ein<strong>de</strong> van <strong>de</strong> zeventien<strong>de</strong> eeuw was <strong>de</strong><br />
stad gegroeid naar 55.000 inwoners.<br />
In <strong>de</strong> loop van <strong>de</strong> achttien<strong>de</strong> eeuw ging het slecht<br />
met <strong>de</strong> textielnijverheid in Haarlem. Het aantal inwoners<br />
daal<strong>de</strong> in 1815 zelfs tot on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> twintigduizend.<br />
Pas in <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> helft van <strong>de</strong> negentien<strong>de</strong> eeuw be-
gon <strong>de</strong> economie van <strong>de</strong> stad weer op te krabbelen. Er<br />
ontston<strong>de</strong>n nieuwe industrieën, waaron<strong>de</strong>r rijtuig- en<br />
spoorwagonfabriek Beijnes en <strong>de</strong> machinefabriek van<br />
Figee. Drukkerij Joh. Enschedé, die uit <strong>de</strong> zeventien<strong>de</strong><br />
eeuw stamt, werd in <strong>de</strong>ze perio<strong>de</strong> een zeer belangrijke<br />
werkgever. In 1853 werd het bisdom Haarlem gesticht<br />
en tussen 1895 en 1930 werd aan <strong>de</strong> toenmalige rand<br />
van <strong>de</strong> stad een nieuwe kathedraal gebouwd.<br />
20 e en 21 e eeuw<br />
Op 1 mei 1927 werd <strong>de</strong> gemeente Schoten een<br />
<strong>de</strong>el van Haarlem. Ook <strong>de</strong>len van omliggen<strong>de</strong><br />
gemeenten wer<strong>de</strong>n geannexeerd. In <strong>de</strong> jaren<br />
<strong>de</strong>rtig leed Haarlem on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> slechte economie<br />
en na <strong>de</strong> Twee<strong>de</strong> Wereldoorlog verdwenen <strong>de</strong> grote<br />
industriële bedrijven uit <strong>de</strong> stad. Haarlem werd een<br />
stad van diensten, scholen en overheidsinstellingen.<br />
Tegenwoordig wordt in Haarlem hard gewerkt aan<br />
een aantal grootschalige bouwprojecten.<br />
Spoor- en tramlijnen In september 1839 reed <strong>de</strong> eerste<br />
Ne<strong>de</strong>rlandse trein tussen Amsterdam en Haarlem. Dit<br />
spoor werd in 18<strong>42</strong> verlengd tot in Lei<strong>de</strong>n. De ‘Ou<strong>de</strong> Lijn’<br />
en <strong>de</strong> spoorlijnen in <strong>de</strong> omgeving van Haarlem wer<strong>de</strong>n<br />
geëxploiteerd door <strong>de</strong> HIJSM (Hollandsche IJzeren<br />
Spoorweg-Maatschappij). Het oorspronkelijke station van<br />
Haarlem lag op <strong>de</strong> plaats van het huidige revisiebedrijf van<br />
NedTrain. In 1867 kwam <strong>de</strong> spoorlijn naar IJmui<strong>de</strong>n en<br />
in 1912 werd <strong>de</strong> spoorlijn Aalsmeer-Haarlem geopend,<br />
on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el van <strong>de</strong> Haarlemmermeerspoorlijnen. Deze had<br />
een eigen halte Haarlem Rijksstraatweg, niet ver van het<br />
huidige station Haarlem Spaarnwou<strong>de</strong>.<br />
Op 28 mei 1878 open<strong>de</strong> <strong>de</strong> HTM (Haarlemsche<br />
Tramway-Maatschappij) <strong>de</strong> eerste paar<strong>de</strong>ntramlijn<br />
tussen Station Haarlem en Dreef. In 1913 werd <strong>de</strong>ze lijn<br />
verlengd en elektrisch gemaakt. Er kwamen nog meer<br />
stadslijnen: in 1899 een ringlijn, in 1900 een lijn naar<br />
Bloemendaal en in 1914-1916 twee lijnen naar Overveen.<br />
De stroomtramlijn Haarlem-Lei<strong>de</strong>n, op 1 juli 1881<br />
geopend door <strong>de</strong> NZHSTM (Noord-Zuid-Hollandsche<br />
Stoomtramweg-Maatschappij), werd in 1932 elektrisch<br />
gemaakt, waarna er <strong>de</strong> ‘blauwe trams’ gingen rij<strong>de</strong>n. In<br />
1897 werd <strong>de</strong> stoomtramlijn naar Alkmaar aangelegd, in<br />
1899 <strong>de</strong> elektrische tram naar Zandvoort en in 1904 die<br />
naar Amsterdam. Alle betrokken tramweg maatschappijen<br />
fuseer<strong>de</strong>n uitein<strong>de</strong>lijk in <strong>de</strong> NZHTM.<br />
13
De vroegste<br />
bebouwing en<br />
bewoning
16 Romeyn <strong>de</strong> Hooghe, 1688. De Waegh.
De Haarlemse Beek<br />
Haarlem is ontstaan op een van <strong>de</strong> langgerekte<br />
strand wallen die ongeveer tussen 3000 en 2300<br />
voor Christus zijn gevormd. De meest oostelijk gelegen<br />
strandwallen zijn het oudst. Tussen <strong>de</strong> strand wallen<br />
ontston<strong>de</strong>n veenstroken. Een zo’n veenstrook lag<br />
ten westen van Haarlem: Overveen (over het veen).<br />
Dit gebied was erg moerassig; het water vorm<strong>de</strong><br />
stroompjes en een ervan was <strong>de</strong> Beek, die ongeveer bij<br />
<strong>de</strong> tegenwoordige Raaksbrug richting stad stroom<strong>de</strong>.<br />
De boeren on<strong>de</strong>rvon<strong>de</strong>n veel overlast van dit water.<br />
Waarschijnlijk hebben zij <strong>de</strong> Haarlemse Beek in <strong>de</strong><br />
twaalf<strong>de</strong> of <strong>de</strong>rtien<strong>de</strong> eeuw gekanaliseerd, dwars door<br />
<strong>de</strong> oorspronkelijke strandwal heen, en lieten zij <strong>de</strong>ze<br />
uitmon<strong>de</strong>n in het <strong>Spaarne</strong>. Zij vervoer<strong>de</strong>n goe<strong>de</strong>ren<br />
over dit kanaaltje en gebruikten het water als grondstof<br />
voor bier. Vervuiling maakte het water echter<br />
ongeschikt voor <strong>de</strong> brouwers. In 1544 werd <strong>de</strong> Beek<br />
ge<strong>de</strong>eltelijk overwelfd en nog slechts gebruikt voor<br />
‘De craen’ Op alle ou<strong>de</strong> prenten van het <strong>Spaarne</strong> rondom <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong><br />
staat een hijskraan afgebeeld. Deze ‘craen’ was voorzien van<br />
tredmolens waarin mannen liepen. Zo werd <strong>de</strong> vracht uit <strong>de</strong> schepen<br />
gehesen en op sleetjes ge<strong>de</strong>poneerd. Deze sleetjes, een soort<br />
houten pallets, wer<strong>de</strong>n door sleperspaar<strong>de</strong>n naar <strong>de</strong> Waag of een<br />
an<strong>de</strong>re bestemming versleept. Vaak liep er een man vooruit met een<br />
in vet gedoopte lap, <strong>de</strong> zogenaam<strong>de</strong> smeerlap, om bij steile bruggen<br />
of ongelijke straten <strong>de</strong> glij<strong>de</strong>rs in te vetten. De sleetjes en <strong>de</strong> sleperspaar<strong>de</strong>n<br />
wer<strong>de</strong>n na het werk op het Sleepershooft in <strong>de</strong> stadsstallen<br />
on<strong>de</strong>rgebracht. Na afbraak van <strong>de</strong> stadsstallen is hier in 1864 <strong>de</strong><br />
Korenbeurs gebouwd.<br />
bluswater en als rioolafvoer. Ruim drie eeuwen later,<br />
in 1867, is <strong>de</strong> Beek ge<strong>de</strong>mpt en vervangen door rioolbuizen.<br />
De bedding werd met duinzand dichtgegooid.<br />
Tegenwoordig resten alleen nog hardstenen tegels op<br />
het Prinsenhof, in <strong>de</strong> Koningstraat en <strong>de</strong> Spekstraat, op<br />
<strong>de</strong> Ou<strong>de</strong> Groenmarkt en aan het <strong>Spaarne</strong>, die <strong>de</strong> loop<br />
van <strong>de</strong> voormalige Beek aangeven.<br />
17
18<br />
Het <strong>Spaarne</strong> en <strong>de</strong> Brouwerskolk<br />
De rivier het <strong>Spaarne</strong> wordt al in 1286 in een acte<br />
genoemd met <strong>de</strong> tekst ‘die Sperne daer die wil<strong>de</strong> zee<br />
invloeye<strong>de</strong>’. De rivier kwam uit <strong>de</strong> Haarlemmermeer<br />
en stroom<strong>de</strong> met veel bochten naar het Oer-IJ, dat<br />
in open verbinding stond met <strong>de</strong> Zui<strong>de</strong>rzee. Van die<br />
kant trad verzilting op, wat ook het <strong>Spaarne</strong>water<br />
ongeschikt maakte voor <strong>de</strong> brouwers. Zij besloten<br />
een kolk te graven waar zuiver duinwater in kon<br />
vloeien. Die ou<strong>de</strong> Brouwerskolk lag bij <strong>de</strong> tegenwoordige<br />
Houtvaart en het water werd met schuiten<br />
via <strong>de</strong> Brouwersvaart naar <strong>de</strong> brouwerijen vervoerd.<br />
Maar ook het duinwater werd, nu via het veen, met<br />
zout vermengd en er moest een nieuwe kolk wor<strong>de</strong>n<br />
gegraven die dichter bij <strong>de</strong> duinen was gelegen.<br />
De Brouwerskolk in Overveen is er nog steeds.<br />
De eerste bewoners<br />
De eerste bewoners van Haarlem hebben zich waarschijnlijk<br />
langs het <strong>Spaarne</strong> gevestigd vanwege <strong>de</strong><br />
bereikbaarheid over water; wegen waren er immers<br />
niet of nauwelijks. Ook had<strong>de</strong>n zij zo hun viswater<br />
bij <strong>de</strong> hand en <strong>de</strong> benodig<strong>de</strong> bouwmaterialen voor<br />
on<strong>de</strong>rdak: elshout, riet en klei. De oudste bewoningssporen<br />
wijzen steeds op een <strong>de</strong>rgelijke huizenbouw.<br />
In <strong>de</strong> Lange Veerstraat en <strong>de</strong> Kleine Houtstraat zijn<br />
bij archeologisch on<strong>de</strong>rzoek <strong>de</strong>len van een dijkvoet<br />
gevon<strong>de</strong>n, opgebouwd uit kunstmatig opgebrachte<br />
klei, zand en plantenvezels. Ook scherven van vaatwerk<br />
en leerresten wijzen op bewoning rond <strong>de</strong> twaalf<strong>de</strong><br />
eeuw. Dit sluit natuurlijk niet uit dat er al veel eer<strong>de</strong>r<br />
bewoning in <strong>de</strong> buurt was. Recente vondsten uit het<br />
laat Neolithicum (± 1800 v. Chr.) in an<strong>de</strong>re <strong>de</strong>len van<br />
Haarlem, on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re op <strong>de</strong> Grote Markt, bewijzen<br />
dat in die tijd op vrij grote schaal land in cultuur is gebracht<br />
en dat er dus ook bewoning aanwezig was.
Bebouwing rond <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong><br />
Al zeer vroeg stond er een blokje huizen tussen<br />
het uitein<strong>de</strong> van <strong>de</strong> Damstraat, toen ’t Hooft of<br />
’t Sleepershooft geheten, en <strong>de</strong> Berkenro<strong>de</strong>steeg,<br />
volgens ou<strong>de</strong> plattegron<strong>de</strong>n in 1503 Jan van<br />
Berckenro<strong>de</strong> stege geheten. Met bebouwing sinds<br />
<strong>de</strong> <strong>de</strong>rtien<strong>de</strong> eeuw behoort dit gebied tot het oudst<br />
bebouw<strong>de</strong> stads<strong>de</strong>el van Haarlem. De twee waterwegen<br />
die op dit punt bij elkaar kwamen, zorg<strong>de</strong>n<br />
voor veel activiteit. Men vaar<strong>de</strong> op <strong>de</strong> Beek en<br />
alles wat over het <strong>Spaarne</strong> werd aangevoerd, werd<br />
hier afgela<strong>de</strong>n door ‘<strong>de</strong> craen’ en ver<strong>de</strong>r <strong>de</strong> stad in<br />
vervoerd of versleept.<br />
19
De geschie<strong>de</strong>nis<br />
van <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong>
22<br />
Foto P. Reijn<strong>de</strong>rs<br />
Tot circa 1910 heeft <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong> een stenen leeuw boven op <strong>de</strong> trapgevel gehad. Hoe die eruit zag is onbekend. Bij <strong>de</strong> verbouwing in 1950 heeft<br />
<strong>de</strong> dienst Openbare Werken een beeld van <strong>de</strong> beken<strong>de</strong> Haarlemse beeldhouwer Van Den Eijn<strong>de</strong> ter beschikking gesteld.
Voor het in kaart brengen van <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis van<br />
<strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong> en zijn bewoners was uitgebreid on<strong>de</strong>rzoek<br />
nodig. Er zijn vele bronnen voor geraadpleegd,<br />
zoals tekeningen en plattegron<strong>de</strong>n, belasting registers,<br />
verpondingsregisters, transportregisters met koopakten,<br />
boeken, bouwvergunningen en zelfs het dagboek van een<br />
Haarlems burger. Hoewel van het huis zelf vrij weinig<br />
informatie bewaard is gebleven, bleken diverse akten,<br />
testamenten, belastings-, bevolkings- en burgerlijkestandregisters<br />
een schat aan gegevens te bevatten over<br />
eigenaren, bewoners en buren.<br />
Hoe De Olyphant er in <strong>de</strong> begintijd heeft uitgezien,<br />
is niet bekend. Er zijn enkele afbeeldingen bewaard<br />
gebleven uit 1573 waarop het huizenblok is te herkennen.<br />
Deze tekeningen zien er niet erg betrouwbaar<br />
uit, aangezien hele stads<strong>de</strong>len zijn weggelaten<br />
om ‘krijgshan<strong>de</strong>lingen’ beter te doen uitkomen. Uit<br />
geschreven bronnen blijkt echter dat <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong> een<br />
belangrijk huis was. Het tot nu toe oudste officiële<br />
gegeven over <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong> komt uit het Register van<br />
<strong>de</strong> Tien<strong>de</strong> Penning van 1543; een belasting van tien<br />
procent op inkomsten uit vermogen die in opdracht<br />
van landsheer keizer Karel V werd ingesteld door<br />
landvoog<strong>de</strong>s Maria van Hongarije (dit was een<br />
an<strong>de</strong>re heffing dan <strong>de</strong> beruchte omzetbelasting<br />
Tien<strong>de</strong> Penning van <strong>de</strong> hertog van Alva in 1569).<br />
Voor het heffen van <strong>de</strong> belasting kwamen taxateurs<br />
langs om <strong>de</strong> huizen te bekijken. De Olyphant moet<br />
toen al een huis met aanzien zijn geweest, aan gezien<br />
alleen huizen met een jaaropbrengst van meer dan<br />
twee carolusgul<strong>de</strong>ns in het register wer<strong>de</strong>n opgenomen.<br />
Toenmalig eigenaar Steffen Diricxszoon<br />
Soutman werd geschat op 30£. De rekeneenheid 1£<br />
(1 pond Vlaems) was gelijk aan één carolusgul<strong>de</strong>n,<br />
een betaalmid<strong>de</strong>l. In <strong>de</strong> latere belastingregisters<br />
van 1553 en 1555 wordt eigenaar Frans Jansse<br />
Kies aangeslagen voor respectievelijk 36£ en vier<br />
haardste<strong>de</strong>n (schoorstenen). Huizen met vier en<br />
meer haardste<strong>de</strong>n waren aanzienlijke huizen.<br />
23
24<br />
Hoofdmanschap M<br />
Uit <strong>de</strong> registers komen meer interessante gegevens<br />
naar voren. Over <strong>de</strong> eigenaren bijvoorbeeld, maar<br />
ook over <strong>de</strong> buren, die voor het on<strong>de</strong>rzoek van groot<br />
belang waren. De huizen waren in die tijd immers<br />
nog niet genummerd en had<strong>de</strong>n geen kadasternummer.<br />
Alleen aan <strong>de</strong> hand van <strong>de</strong> volgor<strong>de</strong> in <strong>de</strong><br />
registers kon De Olyphant wor<strong>de</strong>n teruggevon<strong>de</strong>n.<br />
In 1524 was <strong>de</strong> stad in 23 zogeheten hoofdmanschappen<br />
ver<strong>de</strong>eld, aangeduid met <strong>de</strong> letters van<br />
het alfabet. Ie<strong>de</strong>re hoofdmanschap had twee hoofdmannen<br />
die <strong>de</strong> administratieve leiding over <strong>de</strong><br />
buurt had<strong>de</strong>n. Het blok huizen rondom <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong><br />
behoor<strong>de</strong> tot het Hoofdmanschap van <strong>de</strong> letter M, in<br />
<strong>de</strong> registers omschreven als: ‘’t hoomanscap van <strong>de</strong> M<br />
streckt van ’t hooft excluys ’t spaern langes totte cortte<br />
brugge en<strong>de</strong> gaet soe voorts aen dien zij<strong>de</strong> van <strong>de</strong><br />
graft tot ’t houckhuys toe aen die Cleyne houtbrugge’<br />
(<strong>de</strong> Kleine Houtbrug lag over <strong>de</strong> Ou<strong>de</strong> Gracht bij <strong>de</strong><br />
Kleine Houtstraat). Het begin van Hoofdmanschap M<br />
was het Slepershoofd (vandaag <strong>de</strong> dag het ein<strong>de</strong> van<br />
<strong>de</strong> Damstraat). Van daaruit was De Olyphant het vier<strong>de</strong><br />
huis. Dat ‘het huys op <strong>de</strong> houck van<strong>de</strong> Berckero<strong>de</strong>stege’<br />
stond, gaf bij het on<strong>de</strong>rzoek meer zekerheid.<br />
Toch moesten ook <strong>de</strong> belendingen en bijbehoren<strong>de</strong><br />
namen van buren vaak <strong>de</strong> juiste conclusie bevestigen,<br />
want <strong>de</strong> Berkenro<strong>de</strong>steeg heeft twee hoeken.<br />
Familiebezit<br />
Uit <strong>de</strong> tot nu toe oudste beschrijving van het huis blijkt<br />
dat in <strong>de</strong> omgeving aanzienlijke families woon<strong>de</strong>n,<br />
of in elk geval families met bezittingen. Vooral in <strong>de</strong><br />
zestien<strong>de</strong> eeuw waren ze bovendien dikwijls met elkaar<br />
verwant. Juist het blok huizen rondom De Olyphant<br />
en <strong>de</strong> aangrenzen<strong>de</strong> huizen in <strong>de</strong> Berkenro<strong>de</strong>steeg zijn<br />
lange tijd in bezit geweest van slechts enkele families,<br />
zoals <strong>de</strong> familie Soutman en <strong>de</strong> familie Kies van Wissen.
Huisnummers De in<strong>de</strong>ling in hoofdmanschappen blijft<br />
gehandhaafd tot 1809. In het begin is er alleen <strong>de</strong> benaming<br />
Hoofdmanschap M zon<strong>de</strong>r ver<strong>de</strong>re huisnummering,<br />
rond 1700 komt er een wijkin<strong>de</strong>ling met cijfers en krijgt<br />
het huis met M.2531 zowel een wijk- als een huisnummer.<br />
Er waren toen zes wijken en één buitenwijk. Van 1774 tot<br />
1809 heeft De Olyphant nummer M 3715. Later volgt <strong>de</strong><br />
in<strong>de</strong>ling in wijk 2 - 15 en nog later in wijk 2 - 21, tot het<br />
huis in 1877 wordt vernummerd tot <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong>.<br />
Vaak kwam het huis door overerving in an<strong>de</strong>re<br />
han<strong>de</strong>n, zodat er geen transportakte werd gemaakt.<br />
Voor ons on<strong>de</strong>rzoek was het dan noodzakelijk om uit<br />
te zoeken hoe <strong>de</strong> familieverhoudingen in elkaar zaten.<br />
Vooral voor <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> van <strong>de</strong> zestien<strong>de</strong> eeuw beteken<strong>de</strong><br />
dit veel zoekwerk; burgerlijke-stand registers<br />
beston<strong>de</strong>n in die tijd niet en alleen via Gil<strong>de</strong>boeken en<br />
toevallige vermeldingen, bijvoorbeeld op schuttersstukken<br />
in het Frans Hals Museum, kon soms <strong>de</strong> juiste<br />
richting wor<strong>de</strong>n gevon<strong>de</strong>n.<br />
Uit ou<strong>de</strong> belastingregisters en <strong>de</strong> transport registers<br />
waarin alle koopakten zijn beschreven, komen<br />
enkele bijzon<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>n naar voren over <strong>de</strong> woonomstandighe<strong>de</strong>n.<br />
Zo ston<strong>de</strong>n er voorschriften in over<br />
<strong>de</strong> ‘gemeyne’ (gemeenschappelijke) muren, <strong>de</strong> lo<strong>de</strong>n<br />
goten en <strong>de</strong> watervoorzieningen, zowel <strong>de</strong> aan- als<br />
<strong>de</strong> afvoer. De pomp aan <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur, waarvan ook <strong>de</strong><br />
buurman gebruik mocht maken, werd nog tot 1880 in<br />
<strong>de</strong> koopakten vermeld. Ook nu nog loopt <strong>de</strong> watervoorziening<br />
voor buurhuis nummer 40 via nummer<br />
<strong>42</strong>. In 1871 wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> huizen langs dit <strong>de</strong>el van het<br />
<strong>Spaarne</strong> aangesloten op <strong>de</strong> duinwaterleiding.<br />
Het Beleg van Haarlem<br />
Het waren bewogen tij<strong>de</strong>n voor <strong>de</strong> bewoners uit <strong>de</strong><br />
zestien<strong>de</strong> eeuw. De plaatselijke economie ging praktisch<br />
ten on<strong>de</strong>r aan <strong>de</strong> strenge belasting voorschriften<br />
van <strong>de</strong> regering in Spanje. Zo beston<strong>de</strong>n er hoge<br />
accijnzen op bier en lakens; twee bedrijfs takken waar-<br />
25
26<br />
Frans Hals, Maaltijd van <strong>de</strong> officieren van <strong>de</strong> Cluveniersschutterij, 1627. De man aan <strong>de</strong> tafel, met vleesschotel, is kapitein Gillis <strong>de</strong> Wildt,<br />
schoonzoon van Claes Jobs Ghyblandt. 2
‘De Loop van het <strong>Spaarne</strong>’ In het in juni 1987 verschenen<br />
boek ‘De Loop van het <strong>Spaarne</strong>’ noemt <strong>de</strong> schrijver in<br />
het hoofdstuk ‘Wonen en werken aan het <strong>Spaarne</strong>’ op<br />
bladzij<strong>de</strong> 39 het <strong>de</strong>el van het <strong>Spaarne</strong> tussen <strong>de</strong> Ou<strong>de</strong><br />
Gracht en het Donkere <strong>Spaarne</strong>, samen met het stukje<br />
aan <strong>de</strong> overkant tussen <strong>de</strong> Wij<strong>de</strong>steeg en <strong>de</strong> Hoogstraat,<br />
<strong>de</strong> ‘goudkust van Haarlem in <strong>de</strong> zestien<strong>de</strong> eeuw’. Steffen<br />
Diricxszoon Soutman, <strong>de</strong> bewoner van nummer <strong>42</strong>, wordt<br />
opgevoerd als ‘<strong>de</strong> machtige Brouwer’.<br />
Tevens staat in het boek dat het <strong>Spaarne</strong> tussen <strong>de</strong> Melkbrug<br />
en <strong>de</strong> Damstraat (<strong>de</strong> Appelmarkt) het drukste stukje<br />
van <strong>de</strong> stad was. Hier leg<strong>de</strong>n alle schuiten met groente,<br />
fruit en boter aan, werd alles uitgela<strong>de</strong>n en in <strong>de</strong> Waag<br />
gewogen. Ook vond hier dagelijks <strong>de</strong> visafslag plaats.<br />
van Haarlem groten<strong>de</strong>els afhankelijk was. Van <strong>de</strong> ruim<br />
tachtig brouwerijen die in 1514 voornamelijk aan het<br />
<strong>Spaarne</strong> gevestigd waren, bleken er aan het eind van<br />
<strong>de</strong> zestien<strong>de</strong> eeuw nog maar vijftig over te zijn. Daarna<br />
volg<strong>de</strong> het drama van het Beleg van Haarlem.<br />
Deze perio<strong>de</strong>, het beleg en <strong>de</strong> daaropvolgen<strong>de</strong><br />
bezetting door <strong>de</strong> Spaanse troepen, is uitvoerig<br />
beschreven in het dagboek van <strong>de</strong> Haarlemse burger<br />
Willem Janszoon Verwer. Zelf katholiek en daardoor<br />
op <strong>de</strong> hand van <strong>de</strong> belegeraars, heeft hij in zijn<br />
Memoriaelbouck toch een vrij objectief en boeiend<br />
beeld van het dagelijkse leven geschetst. Vaak gruwelijk<br />
door alle wreedhe<strong>de</strong>n, maar soms ook heel vermakelijk<br />
in <strong>de</strong> beschrijving van kleine gebeurtenissen.<br />
Voor <strong>de</strong> bewoners van De Olyphant gebeur<strong>de</strong> het<br />
allemaal vlak voor <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur. Zij waren getuige van <strong>de</strong><br />
executie en ophanging van hon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n soldaten en<br />
burgers op ’t Sant, aan <strong>de</strong> achterzij<strong>de</strong> van het huis,<br />
terwijl er aan <strong>de</strong> voorkant nog eens hon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n, twee<br />
aan twee gebon<strong>de</strong>n, in het <strong>Spaarne</strong> wer<strong>de</strong>n verdronken.<br />
In totaal wer<strong>de</strong>n er na <strong>de</strong> overgave ruim achttienhon<strong>de</strong>rd<br />
mensen vermoord. Misschien waren ze<br />
er zelf bij betrokken, want <strong>de</strong> familie Kies speel<strong>de</strong><br />
een belangrijke rol in het beleg. Dit gold on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re<br />
voor Pieter Jansse Kies, burgemeester van Haarlem<br />
en broer van eigenaar Frans Jansse Kies. In die tijd<br />
27
28<br />
waren ophangen en onthoof<strong>de</strong>n niet zo ongewoon.<br />
De brandstapel en <strong>de</strong> galg op <strong>de</strong> Grote markt wer<strong>de</strong>n<br />
tot laat in <strong>de</strong> achttien<strong>de</strong> eeuw regelmatig gebruikt.<br />
Brand!<br />
Vlak na het beleg, toen een groot bezettingsleger in <strong>de</strong><br />
stad gehuisvest was (wat toch al een grote scha<strong>de</strong>post<br />
voor <strong>de</strong> bevolking beteken<strong>de</strong>), brak in 1576 vlak naast<br />
<strong>de</strong> <strong>de</strong>ur een brandje uit in het soldatenkamp. Het had<br />
gemakkelijk geblust kunnen wor<strong>de</strong>n, maar door een<br />
misdadig bevel van <strong>de</strong> soldaten, die het zelf had<strong>de</strong>n<br />
veroorzaakt, mochten <strong>de</strong> bewoners hun huizen niet<br />
uit om alarm te slaan of te gaan blussen. Het storm<strong>de</strong><br />
hard die dag en <strong>de</strong> brand joeg door <strong>de</strong> hele stad zodat<br />
er ruim 450 huizen wer<strong>de</strong>n verwoest. Won<strong>de</strong>r boven<br />
won<strong>de</strong>r bleef De Olyphant gespaard en is <strong>de</strong> brand er<br />
net achterlangs getrokken. Op <strong>de</strong> kaart van Thomas<br />
Thomaszoon uit 1578 (zie pagina 62) is dui<strong>de</strong>lijk te<br />
zien hoe alles na <strong>de</strong> brand rondom ons blokje huizen<br />
De Appelmarkt en <strong>de</strong> Lon<strong>de</strong>nse Kaai Het <strong>de</strong>el <strong>Spaarne</strong><br />
tussen <strong>de</strong> Damstraat en <strong>de</strong> Korte Veerstraat heette lange<br />
tijd <strong>de</strong> Appelmarkt. Het komt al als zodanig voor op<br />
een kaart uit 1646 en droeg die naam nog in 1828. Het<br />
<strong>Spaarne</strong> voorbij <strong>de</strong> Waag tot <strong>de</strong> Bakenessergracht heette<br />
in 1669 <strong>de</strong> Lon<strong>de</strong>nse Kaai: er vertrok ‘alle drie weecken<br />
preciselijk een schip op Lon<strong>de</strong>n’. Niet voor te stellen in<br />
onze tijd, maar wel gemakkelijk: je stapte voor <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur<br />
op. Bij ‘<strong>de</strong> craen’ vertrok een schip naar Gent en op <strong>de</strong><br />
Lon<strong>de</strong>nse Kaai vertrokken ook schepen naar Hamburg en<br />
het Franse Rouaan (nu bekend als Rouen). Internationaal<br />
scheepvaartverkeer dus op het <strong>Spaarne</strong>.<br />
verdwenen is. Alleen het hoekhuis aan <strong>de</strong> zuidkant<br />
van <strong>de</strong> Berkenro<strong>de</strong>steeg is ook blijven staan.<br />
Oorspronkelijk waren <strong>de</strong> huizen in <strong>de</strong> Berkenro<strong>de</strong>steeg<br />
waarschijnlijk niet zoals nu allemaal aan elkaar<br />
vast gebouwd, want op kaarten van voor 1576 loopt<br />
<strong>de</strong> Appelaarsteeg door aan <strong>de</strong> zuidzij<strong>de</strong> van <strong>de</strong> Damstraat.<br />
Ook in verschillen<strong>de</strong> koopakten wordt gesproken<br />
over een steeg of poort die in <strong>de</strong> Berkenro<strong>de</strong>steeg<br />
uitkomt. Wellicht is het huis dankzij <strong>de</strong>ze steeg
Frans Hogenberg, 1573. Executies door <strong>de</strong> Spanjaar<strong>de</strong>n na <strong>de</strong> capitulatie van Haarlem (kopergravure).<br />
29
30<br />
gespaard gebleven. In een koopakte van 1581 wordt<br />
het vermeld als ‘een huysinge metten verbran<strong>de</strong> erve<br />
daer achter aengelegen’, met <strong>de</strong> voorwaar<strong>de</strong> dat <strong>de</strong><br />
eigenaren van De Olyphant en alleen zij, <strong>de</strong> families<br />
Kies en Soutman, daarop zullen mogen herbouwen.<br />
Het huis zelf was na <strong>de</strong> brand nog in behoorlijke<br />
staat, want het bracht 1.215 carolusgul<strong>de</strong>ns op.<br />
Niet zeker is of het toen al helemaal van steen<br />
gebouwd was, wel dat het waarschijnlijk in het<br />
begin van <strong>de</strong> zeventien<strong>de</strong> eeuw is verbouwd met <strong>de</strong><br />
trapgevel die nu <strong>de</strong> voorkant siert. Misschien waren<br />
<strong>de</strong> nieuwe ste<strong>de</strong>lijke keur- en gebodsbepalingen aanleiding<br />
tot <strong>de</strong>ze verbouwing, want <strong>de</strong> wijken wer<strong>de</strong>n<br />
tussen 1604 en 1621 bekeken op brandgevaarlijkheid.<br />
Er mochten geen houten voor- en achtergevels<br />
meer wor<strong>de</strong>n gemaakt en <strong>de</strong> daken moesten met<br />
pannen zijn ge<strong>de</strong>kt. In heel Haarlem wer<strong>de</strong>n in <strong>de</strong><br />
perio<strong>de</strong> tussen het laatste kwart van <strong>de</strong> zestien<strong>de</strong><br />
eeuw tot mid<strong>de</strong>n zeventien<strong>de</strong> eeuw dit soort trapgevels<br />
gebouwd.<br />
De Witte Olyphant<br />
In <strong>de</strong> transportregisters, die al in het begin van <strong>de</strong><br />
vijftien<strong>de</strong> eeuw wer<strong>de</strong>n gebruikt, maar waarvan er<br />
helaas velen nauwelijks te lezen zijn, komen namen<br />
voor van uithangbor<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> plaats van huisnummers.<br />
In het transportregister voor <strong>de</strong> verkoop<br />
in 1672 wordt <strong>de</strong> naam van het huis voor het eerst<br />
genoemd. De tekst ‘een huys metten erve staen<strong>de</strong><br />
en<strong>de</strong> leggen<strong>de</strong> op het Spaerne op <strong>de</strong>n hoeck van <strong>de</strong><br />
Berckenro<strong>de</strong>steeg daer <strong>de</strong> <strong>witte</strong> Olyphant <strong>uythanght</strong>’<br />
geeft aan dat <strong>de</strong> verkopen<strong>de</strong> eigenaren ooit een <strong>witte</strong><br />
olifant had<strong>de</strong>n ‘uitgehangen’. Een <strong>witte</strong> olifant was<br />
zeldzaam en werd als een geluksdier beschouwd,<br />
dus waren zij bepaald blij met hun huis.<br />
In een akte van 1610 wordt het buurhuis (nu<br />
nummer 40) verkocht als ‘daer teygenwoordich<br />
u <strong>uythanght</strong> <strong>de</strong> hoop’, het huist daarnaast (nu nummer<br />
38) wordt aangeduid als ‘genaampt wesen<strong>de</strong>
‘<strong>de</strong> blauwe Engel’’. Het huis in <strong>de</strong> Berkenro<strong>de</strong>steeg,<br />
dus ‘strecken<strong>de</strong>’ aan <strong>de</strong> achterkant, heet dan ‘<strong>de</strong><br />
Noortstarre’. In die ou<strong>de</strong> koopakten werd veel meer<br />
informatie over <strong>de</strong> woonomstandighe<strong>de</strong>n gegeven<br />
dan in <strong>de</strong> mo<strong>de</strong>rne. Zo staat er bijvoorbeeld dat <strong>de</strong>ze<br />
‘Noortstarre’ <strong>de</strong> afvoer van ‘sijn privaat’ on<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />
huizen naar het <strong>Spaarne</strong> mag laten afvloeien.<br />
Verpondingsregisters<br />
Er zijn niet veel verpondingsregisters bewaard gebleven.<br />
Deze registers wer<strong>de</strong>n zo genoemd omdat het<br />
pond (£) <strong>de</strong> rekeneenheid was en in het register een<br />
soort onroerendgoedbelasting werd geregistreerd.<br />
De eerste gegevens van na 1555 (Tien<strong>de</strong> Penning)<br />
zijn te vin<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> verpondingsregisters van 1628<br />
en 1650, <strong>de</strong> daaropvolgen<strong>de</strong> beginnen pas in 1708.<br />
Deze registers kennen dus veel hiaten. Bovendien<br />
zijn <strong>de</strong> registers van 1708 niet goed bijgewerkt,<br />
zodat daarin eigenaren wor<strong>de</strong>n genoemd die het huis<br />
al <strong>de</strong>rtig jaar eer<strong>de</strong>r had<strong>de</strong>n verkocht. Er bestaat ook<br />
nog een apart Register op <strong>de</strong> Personele Belasting van<br />
1745 tot 1748. Hierin wordt eigenaar Jan Bouman<br />
aangeslagen voor zes gul<strong>de</strong>n, maar hoe en waarvoor<br />
dit bedrag precies werd berekend is niet dui<strong>de</strong>lijk.<br />
Penantspiegel<br />
Bij het on<strong>de</strong>rzoek naar <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis van <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong><br />
kwamen veel gegevens tevoorschijn over <strong>de</strong> eigenaren,<br />
bewoners en buren door <strong>de</strong> eeuwen heen. Deze informatie<br />
is opgenomen in het hoofdstuk ‘Beschrijving van<br />
eigenaren en bewoners’, dat bestaat uit gegevens die<br />
wer<strong>de</strong>n gevon<strong>de</strong>n in akten, testamenten, belastings-,<br />
bevolkings- en burgerlijkestandregisters.<br />
Over het huis zelf is min<strong>de</strong>r schriftelijke informatie<br />
boven water gekomen. De in<strong>de</strong>ling is onbekend en er<br />
zijn geen boe<strong>de</strong>lbeschrijvingen gevon<strong>de</strong>n. Uitzon<strong>de</strong>ring<br />
is een alinea uit een koopakte van 1837, waarin<br />
31
32<br />
heel zorgvuldig een penantspiegel wordt beschreven.<br />
Deze was niet bij <strong>de</strong> koop inbegrepen en er moest<br />
zes gul<strong>de</strong>n extra voor wor<strong>de</strong>n betaald. De spiegel<br />
zou zich in <strong>de</strong> ‘zijkamer’ bevin<strong>de</strong>n, maar waar <strong>de</strong>ze<br />
zijkamer te zoeken? Een penantspiegel is een langwerpige<br />
spiegel die tussen twee ramen in hangt, en<br />
die zitten alleen aan <strong>de</strong> voorkant.<br />
Verbouwingen<br />
Van <strong>de</strong> allereerste bouw van het huis is helaas niets<br />
bekend. Ook van <strong>de</strong> verbouwing in het begin van <strong>de</strong><br />
zeventien<strong>de</strong> eeuw zijn geen gegevens teruggevon<strong>de</strong>n.<br />
Een potloodtekening uit 1854 geeft voor het<br />
eerst een dui<strong>de</strong>lijk beeld van <strong>de</strong> voorgevel met een<br />
<strong>de</strong>ur en één raam op <strong>de</strong> begane grond. Waarschijnlijk<br />
zag het huis er in <strong>de</strong> zeventien<strong>de</strong> en achttien<strong>de</strong><br />
eeuw iets an<strong>de</strong>rs uit dan nu. In die tijd had<strong>de</strong>n ramen<br />
vaak luiken, vooral bene<strong>de</strong>n, maar het blijft gissen<br />
of dit ook voor ons huis gold. De <strong>de</strong>ur in <strong>de</strong> Berken-<br />
ro<strong>de</strong>steeg is er misschien ook niet altijd geweest.<br />
In vroeger tij<strong>de</strong>n werd het huis weleens in tweeën<br />
bewoond; dit kan <strong>de</strong> aanleiding zijn geweest voor<br />
het plaatsen van <strong>de</strong>ze <strong>de</strong>ur.<br />
Na 1854 is <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rpui verbouwd tot winkelingang.<br />
Er is dan een tabaks- en sigarenhan<strong>de</strong>l in gevestigd<br />
van Cornelis van Veen. Hij blijft tot 1915 eigenaar<br />
en verkoopt het huis daarna aan <strong>de</strong> gemeente.<br />
Die verhuurt het vervolgens aan verschillen<strong>de</strong><br />
personen. Op 4 mei 1927 krijgt <strong>de</strong> firma Joustra<br />
van <strong>de</strong> Garenkokerska<strong>de</strong> een vergunning ‘voor<br />
het uitslopen van een ge<strong>de</strong>elte muur voor perceel<br />
<strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong>. Ter voorkoming van gevaar zullen <strong>de</strong><br />
nodige stutten en schoren, alsme<strong>de</strong> een schuthok<br />
geplaatst wor<strong>de</strong>n’. Vóór die tijd waren bouwvergunningen<br />
niet nodig. Er bestond wel een zogenaam<strong>de</strong><br />
stadsfabriek (een soort openbare werken), maar<br />
vergunningen wer<strong>de</strong>n pas in <strong>de</strong> twintigste eeuw<br />
noodzakelijk.
In 1949 was <strong>de</strong> gevel zo bouwvallig dat hij,<br />
ondanks zware stutten, in elkaar dreig<strong>de</strong> te zakken.<br />
Men besloot tot slopen, ook omdat <strong>de</strong> fun<strong>de</strong>ring<br />
was verzakt. Dit is niet verwon<strong>de</strong>rlijk aangezien het<br />
huis is gebouwd op <strong>de</strong> buitenkant van <strong>de</strong> voormalige<br />
<strong>Spaarne</strong>dijk en bovendien eeuwenlang te lij<strong>de</strong>n had<br />
van verkeer. On<strong>de</strong>r leiding van ingenieur Gijsbert<br />
Friedhoff werd <strong>de</strong> gevel zoveel mogelijk teruggebracht<br />
in <strong>de</strong> oudste stijl. Dit met uitzon<strong>de</strong>ring<br />
van <strong>de</strong> winkelpui, die alleen aan die ou<strong>de</strong> stijl werd<br />
aangepast. Er kwamen mooi gesme<strong>de</strong> muurankers<br />
in <strong>de</strong> gevel, <strong>de</strong> ramen kregen een verantwoor<strong>de</strong><br />
roe<strong>de</strong> ver<strong>de</strong>ling en er kwam weer een zandstenen<br />
leeuw op <strong>de</strong> top.<br />
Het <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong> valt nu on<strong>de</strong>r Monumentenzorg<br />
(zie bronnen). In <strong>de</strong> gevel is bij <strong>de</strong> laatste verbouwing<br />
<strong>de</strong> tekst Anno Renovatum 1950 aangebracht en zo<br />
kan het hopelijk <strong>de</strong> komen<strong>de</strong> eeuwen doorstaan.<br />
27 eigenaren<br />
Voor zover bekend is het huis 26 maal van eigenaar<br />
verwisseld en heeft het dus minstens 27 eigenaren<br />
gehad. Het werd vaak gekocht als belegging of voor<br />
eigen bewoning. Af en toe werd het verhuurd als<br />
boven- en bene<strong>de</strong>nwoning. In <strong>de</strong> adresboeken van <strong>de</strong><br />
laatste tachtig jaar wordt het huis niet altijd genoemd.<br />
Soms staat het vermeld met <strong>de</strong> toevoeging Berkenro<strong>de</strong>steeg.<br />
Waarschijnlijk was <strong>de</strong> begane grond dan een<br />
<strong>de</strong>pendance van een an<strong>de</strong>re zaak, zoals een touw- en<br />
zeilhan<strong>de</strong>l, en wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> bovenverdiepingen verhuurd<br />
aan een particulier met ingang in <strong>de</strong> steeg. Aardige bijzon<strong>de</strong>rheid<br />
is dat <strong>de</strong> tot nu toe oudst beken<strong>de</strong> eigenaar<br />
en bewoner, Mr. Jelys van Soutelan<strong>de</strong>, een telg was<br />
uit een roemrucht en rijk Zeeuws a<strong>de</strong>llijk geslacht dat<br />
bezittingen had in ‘Kortekene’ – ofwel Kortgene –, en<br />
dat <strong>de</strong> eigenaar uit 1985 van grootmoe<strong>de</strong>rs kant ook<br />
uit Kortgene stam<strong>de</strong>. Zo wor<strong>de</strong>n vijfhon<strong>de</strong>rd jaren geschie<strong>de</strong>nis<br />
van een huis met zijn bewoners overbrugd.<br />
33
Beschrijving<br />
van eigenaren<br />
en bewoners
36<br />
G. Braun, 1572. Een van <strong>de</strong> vroegste stadsplattegron<strong>de</strong>n van Haarlem uit <strong>de</strong> zes<strong>de</strong>lige atlas Civilates Orbis Terrarum 1 .<br />
Dit kaartbeeld dateert van voor <strong>de</strong> verwoestingen tij<strong>de</strong>ns het Beleg van Haarlem in 1572/1573.
Van maar liefst 27 verschillen<strong>de</strong> eigenaren op rij is<br />
informatie teruggevon<strong>de</strong>n in akten, testamenten, het<br />
bevolkingsregister en <strong>de</strong> registers van <strong>de</strong> belasting en <strong>de</strong><br />
burgerlijke stand. Dit levert een mooi overzicht op van <strong>de</strong><br />
mensen die het <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong>, oftewel ‘De Witte Olyphant’,<br />
in al die eeuwen hebben bezeten en bewoond.<br />
1512 Uit <strong>de</strong> belendingen, genoemd in een<br />
koopakte van buurhuis nummer 40, blijkt dat ons<br />
hoekhuis in juli 1512 wordt bewoond door Mr. Jelys<br />
van Soutelan<strong>de</strong>, een telg uit een a<strong>de</strong>llijk Zeeuws<br />
geslacht. In 1448 wordt echter al een Pieter Gelis-<br />
zoon van Soutelan<strong>de</strong> genoemd in het register voor<br />
het Settlegeld (een soort belasting). Waarschijnlijk<br />
woon<strong>de</strong> Mr. Jelis al langer in het hoekhuis, maar <strong>de</strong><br />
koopakte is niet gevon<strong>de</strong>n en <strong>de</strong> transportregisters<br />
van voor 1500 zijn slecht leesbaar.<br />
In juli 1497 wor<strong>de</strong>n Lysbeth Jelisdr. van Soutelan<strong>de</strong><br />
en haar zuster Belije, vergezeld van hun echtgenoten,<br />
genoemd in een akte. In 1514 is Willem Jeliszoon<br />
van Soutelan<strong>de</strong> vin<strong>de</strong>r (dit is een bepaal<strong>de</strong> functie)<br />
van <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> schutterij St. Jorisdoelen. Waarschijnlijk<br />
waren Lysbeth, Belije en Willem kin<strong>de</strong>ren van<br />
Mr. Jelis (of Gillis), want <strong>de</strong>ze voornamen komen<br />
ook voor in <strong>de</strong> Zeeuwse tak.<br />
1527 In februari 1527 verkoopt Mr. Jelis van<br />
Soutelan<strong>de</strong> het hoekhuis aan Dirck Claesz Soutman<br />
voor 940 Rijnlandse (Rijnse) gul<strong>de</strong>ns. Soutman<br />
was een telg uit een wijdvertakte, vooraanstaan<strong>de</strong><br />
Haarlemse familie van brouwers, schepenen en<br />
burgemeesters en in goe<strong>de</strong>n doen. Zij bezaten<br />
verschillen<strong>de</strong> huizen op het <strong>Spaarne</strong> en in <strong>de</strong><br />
Berkenro<strong>de</strong>steeg. Dirck wordt ook genoemd als<br />
grond bezitter op Vlieland. Vanaf begin zestien<strong>de</strong><br />
eeuw zijn verschei<strong>de</strong>ne le<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> familie Soutman<br />
lid van het Kerstmisgil<strong>de</strong>, waarbij veel belangrijke<br />
katholieke Haarlemse lekenbroe<strong>de</strong>rs betrokken<br />
waren. Het lidmaatschap was erfelijk. Achter het<br />
37
38<br />
Klokhuis stond het Soutmanshofje, dit werd echter<br />
gesloopt in 1871. Dirck was getrouwd met Aeff<br />
Dircksdr. Van Waemelen. Ook <strong>de</strong> Soutmannen<br />
wor<strong>de</strong>n al in 1448 genoemd in het Settlegeldregister.<br />
Verschillen<strong>de</strong> familiele<strong>de</strong>n waren getrouwd in<br />
<strong>de</strong> familie Kies, ook wel Kies van Wissen genaamd.<br />
Dirck Soutman laat het huis na aan zijn zoon Steffen.<br />
1543 Steffen Diricxszoon Soutman, brouwer<br />
en <strong>de</strong>ken van <strong>de</strong> Cluveniersdoelen, genoemd in<br />
het kohier van <strong>de</strong> Tien<strong>de</strong> Penning van 1543,<br />
was getrouwd met Alijdt Pietersdr. Deyman, ook<br />
afkomstig uit een bekend Haarlems geslacht. Zij<br />
was gasthuismoe<strong>de</strong>r.<br />
1553 Na Steffen Diricxszoon Soutman komt<br />
het huis toe aan Frans Jansse Kies, getrouwd met<br />
Margriet Claesdr. Soutman, een tante van Steffen.<br />
Frans Jansse Kies was een broer van Haarlems burge-<br />
meester Pieter Jansse Kies. Het geslacht Kies, afkom-<br />
stig uit Amsterdam, was naar Haarlem uitgeweken<br />
vanwege onvre<strong>de</strong> met het Spaanse bewind, maar in<br />
Haarlem kwamen zij daar later ook mee in conflict.<br />
Het huwelijk van Frans Jansse Kies en Margriet<br />
Claesdr. Soutman blijft kin<strong>de</strong>rloos en <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren<br />
van zijn zuster Maritje Jansdr. Kies erven het huis.<br />
Het blijft in hun bezit tot na <strong>de</strong> terug trekking van <strong>de</strong><br />
Spaanse troepen.<br />
1581 Op 21 november verkopen zij het huis voor<br />
1.215 carolusgul<strong>de</strong>ns aan Claes Jobszn Ghijblandt,<br />
van beroep ‘lijwatier’; linnenfabrikant. Hij was<br />
getrouwd met Marijtje Heerendr. en afkomstig uit<br />
Franeker. Hij had een zoon en een dochter. Zoon<br />
Job Claesz Ghijblandt was brouwer en dochter<br />
Aefje trouw<strong>de</strong> met Gillis <strong>de</strong> Wildt, luitenant en<br />
later kapitein van <strong>de</strong> Cluveniersdoelen. Gillis staat<br />
afgebeeld op twee schuttersstukken, een van Frans<br />
Hals en een van Cornelis Engelsz. Bei<strong>de</strong> schil<strong>de</strong>rijen<br />
hangen in het Frans Hals Museum.
1609 Van <strong>de</strong> overdracht aan volgen<strong>de</strong> eigenaar<br />
Lambert Barendszoon Appelcoper is niets terug-<br />
gevon<strong>de</strong>n. Deze moet hebben plaatsgevon<strong>de</strong>n tussen<br />
1581 en 1609, want dan wordt Appelcoper reeds<br />
als eigenaar genoemd als hij een stukje grond achter<br />
zijn huis verkoopt. Misschien was hij verwant aan <strong>de</strong><br />
familie Ghijblandt en was het dus weer een erfeniskwestie.<br />
Bijzon<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>n over Lambert Barendsz<br />
Appelcoper zijn niet gevon<strong>de</strong>n.<br />
1619 Op 31 <strong>de</strong>cember 1619 verkoopt Lambert<br />
Barendsz Appelcoper het hoekhuis aan Mr. Cornelis<br />
Hendrixs van Suchten, chirurgijn, voor 3.400<br />
carolus gul<strong>de</strong>ns. In verhouding tot <strong>de</strong> vorige verkoop-<br />
prijs was dit bedrag hoog; waarschijnlijk was het huis<br />
in die tussentijd verbouwd.<br />
1638 Het huis wordt op 21 januari 1638 voor<br />
1.825 carolusgul<strong>de</strong>ns opnieuw verkocht. Nu aan<br />
een schipper, Jets Hendricksen, die vaak in transport-<br />
akten wordt vermeld. Hij heeft on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re ook<br />
op <strong>de</strong> Burgwal een huis in bezit gehad en stond toen<br />
geboekt als snij<strong>de</strong>r. Zijn oorspronkelijke beroep,<br />
schipper, beteken<strong>de</strong> meestal dat ze beurtschipper<br />
waren tussen verschillen<strong>de</strong> ste<strong>de</strong>n. Waarom hij<br />
ver<strong>de</strong>r als snij<strong>de</strong>r (kleermaker) wordt genoemd,<br />
is niet dui<strong>de</strong>lijk. Zijn weduwe, Annette Jansdr.<br />
‘geadsisteert’ met haar twee zonen Jan en Cornelis<br />
Jetsen, verkoopt op 17 februari 1672 het huis voor<br />
1.151 carolus gul<strong>de</strong>ns en dan hangt daar ‘<strong>de</strong> <strong>witte</strong><br />
<strong>olyphant</strong>’ uit; een zeldzaam verschijnsel dat om die<br />
re<strong>de</strong>n als geluksdier werd beschouwd.<br />
1672 De nieuwe eigenaar wordt Meus of<br />
Bartolo meus Gerritse <strong>de</strong> Haen, gehuwd met Hilletje<br />
Banckeras of Pancras, waarschijnlijk afkomstig uit<br />
St. Pancras in Noord-Holland. Haar naam wordt vaak<br />
verbasterd tot Bancras, Pancras, Van Cras, et cetera.<br />
Meus overlijdt op 7 juli 1682 en Hilletje overleeft<br />
hem vele jaren. Zij sterft op 21 september 1719.<br />
39
40<br />
Bei<strong>de</strong>n zijn begraven in <strong>de</strong> Janskerk op ’t Koor.<br />
Het beroep van Meus is niet bekend, maar in ie<strong>de</strong>r<br />
geval bracht het hem tot welstand, want hun enige<br />
dochter Neeltje, gehuwd met Cornelis van Leeuwen,<br />
erft acht huizen en veel roerend goed. Zij maakt<br />
viermaal een testament. Neeltje had één dochter,<br />
genaamd Grietie, die was gehuwd met Pieter <strong>de</strong><br />
Ruyter, maar Grietie sterft al jong op 26 mei 1721.<br />
Moe<strong>de</strong>r Neeltje, al lange tijd weduwe, en grootmoe<strong>de</strong>r<br />
Hilletje, wonen samen in het zui<strong>de</strong>lijke<br />
hoekhuis van <strong>de</strong> Berkenro<strong>de</strong>steeg. Als Neeltje van<br />
Leeuwen <strong>de</strong> Haen op 13 oktober 1727 overlijdt,<br />
wordt een inventaris opgemaakt van haar bezit en<br />
daarin wordt heel zorgvuldig <strong>de</strong> inboe<strong>de</strong>l per kamer<br />
beschreven. Grappig is bijvoorbeeld <strong>de</strong> opgave van<br />
‘6 porselijne booterschotelties, waarvan drie heele<br />
en drie stuckent’. Ze was heel vermogend en liet een<br />
voor die tijd aanzienlijk bedrag aan goudstukken,<br />
siera<strong>de</strong>n en gebruikszilver na ter waar<strong>de</strong> van zo’n<br />
3.500 carolusgul<strong>de</strong>ns.<br />
1726 Frans Boon, procuratie hebbend voor Neeltje<br />
<strong>de</strong> Haen, verkoopt het hoekhuis op 5 mei 1726<br />
voor duizend carolusgul<strong>de</strong>ns aan Jan Bouman. Bij <strong>de</strong><br />
koopsommen in <strong>de</strong> transportakten moet rekening<br />
wor<strong>de</strong>n gehou<strong>de</strong>n met het bedrag van <strong>de</strong> lasten die<br />
op het pand rusten en in zo’n geval bij <strong>de</strong> koopsom<br />
wor<strong>de</strong>n opgeteld. De koopsom is meestal aan <strong>de</strong> lage<br />
kant als er hoge lasten op rusten. Maar <strong>de</strong> prijzen<br />
fluctueren enorm in <strong>de</strong> loop van <strong>de</strong> tijd. Dit komt<br />
ook door <strong>de</strong> tijdsomstandighe<strong>de</strong>n; zo spelen oorlog,<br />
economie en huizenschaarste altijd een grote rol. Van<br />
Jan Bouman, gehuwd met Helena van <strong>de</strong>r Hoef op<br />
14 november 1723 in Haarlem, is ver<strong>de</strong>r niet veel<br />
bekend. Zij had<strong>de</strong>n een zoon Gerrit, die op 24 mei<br />
1750 trouw<strong>de</strong> met Magtild Eggebeen. Hun dochter,<br />
<strong>de</strong> kleindochter van Jan Bouman dus, erf<strong>de</strong> het huis.<br />
Deze kleindochter heette Machteld Helena Bouman<br />
en zij trouw<strong>de</strong> op 10 augustus 1786 met Pieter van<br />
<strong>de</strong>r Plaat, van beroep ‘on<strong>de</strong>r begraafenis opzichter’.<br />
Hij was afkomstig uit Coevor<strong>de</strong>n.
Eigenaar van <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong> Naam Koopprijs<br />
1512 Mr. Jelys van Soutelan<strong>de</strong> -<br />
1527 Dirck Claesz Soutman 940 Rijnse gul<strong>de</strong>ns<br />
1543 Steffen Diricxszoon Soutman (erfgenaam) -<br />
1553 Frans Jansse Kies (erfgenaam) -<br />
Tot 1581 Erfgenamen Frans Jansse Kies -<br />
21-11-1581 Claes Jobszoon Ghijblandt 1.215 carolusgul<strong>de</strong>ns<br />
1609 (woont er dan al) Lambert Barendszoon Appelcoper (geen transportakte) -<br />
31-12-1619 Cornelis Hendricxen van Suchten 3.400 carolusgul<strong>de</strong>ns<br />
21-1-1638 Jets Hendricxen 1.825 carolusgul<strong>de</strong>ns<br />
Datum onbekend Annetie Jansdr., weduwe van Jets Hendricxen (erfgename) -<br />
17-2-1672 Meus (Bartolomeus) Gerritse <strong>de</strong> Haen 1.151 carolusgul<strong>de</strong>ns<br />
Datum onbekend Neeltje <strong>de</strong> Haen (erfgename) -<br />
5-5-1726 Jan Bouman 1.000 carolusgul<strong>de</strong>ns<br />
Datum onbekend Machteld Helena Bouman (erfgename) -<br />
Datum onbekend Pieter van <strong>de</strong>r Plaat, weduwnaar van Machteld Helena Bouman (erfgenaam) -<br />
20-6-1833 Jacob van <strong>de</strong>r Plaat 1.200 gul<strong>de</strong>n<br />
26-1-1837 Lo<strong>de</strong>wich Saltzer 2.045 gul<strong>de</strong>n<br />
15-9-1843 Johannes van Rooijen 2.400 gul<strong>de</strong>n<br />
24-12-1852 Anton Fri<strong>de</strong>rich Hartmann 1.600 gul<strong>de</strong>n<br />
4-8-1864 Aaltje Keuter, weduwe van Hilbert van Veen 2.300 gul<strong>de</strong>n<br />
20-1-1880 Cornelis van Veen 4.000 gul<strong>de</strong>n<br />
26-7-1915 Gemeente Haarlem 6.000 gul<strong>de</strong>n<br />
27-11-1968 Pieter Peute 41.000 gul<strong>de</strong>n<br />
16-12-1975 Hendricus A.J. Westerkamp 91.000 gul<strong>de</strong>n<br />
26-11-1985 Willem Stuurman 180.000 gul<strong>de</strong>n<br />
30-6-1994 Johan Jacob Philip van <strong>de</strong>r Tak <strong>42</strong>5.000 gul<strong>de</strong>n<br />
15-10-2008 Pieter Reijn<strong>de</strong>rs 630.000 euro<br />
41
<strong>42</strong> Ca. 1900. Han<strong>de</strong>lswaar op <strong>de</strong> ka<strong>de</strong> bij <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong>. Het pand is geheel rechts op <strong>de</strong> foto ge<strong>de</strong>eltelijk te zien.<br />
Foto van ansichtkaart, bron onbekend.
1833 Het huwelijk van Machteld en Pieter bleef<br />
kin<strong>de</strong>rloos en na <strong>de</strong> dood van zijn vrouw verkocht<br />
Pieter het huis op 20 juni 1833 voor 1.200 gul<strong>de</strong>n<br />
aan zijn broer Jacob van <strong>de</strong>r Plaat uit Amsterdam.<br />
Jacob verhuur<strong>de</strong> het huis en in 1839 woont er<br />
Johannes Hendrik Meyer, eerste luitenant, met zijn<br />
vrouw Henriette. Zij hebben een dienstmeisje,<br />
Jansje Pyters uit Amsterdam.<br />
1837 Jacob van <strong>de</strong>r Plaat heeft het huis niet lang<br />
in eigendom gehou<strong>de</strong>n, want op 26 januari 1837<br />
verkoopt hij het voor 2.045 gul<strong>de</strong>n aan Lo<strong>de</strong>wich<br />
Saltzer, een slager uit <strong>de</strong> Kruisstraat 26. Deze was<br />
afkomstig uit Marburg-Hessen. Jacob heeft er in vier<br />
jaar tijd flink aan verdiend.<br />
1843 Alweer een nieuwe eigenaar: Johannes<br />
van Rooyen, koopman uit <strong>de</strong> St. Anthoniestraat 58.<br />
Op 15 september 1843 betaalt hij 2.400 gul<strong>de</strong>ns<br />
voor het huis. Uit het register van <strong>de</strong> Burgerlijke<br />
Stand van 1849 blijkt dat hij zijn intrek in het<br />
hoekhuis heeft genomen. Hij is in 1803 geboren in<br />
Haarlem, doopsgezind en getrouwd met Teuntje<br />
van Hall. Zij hebben een dochter en zijn va<strong>de</strong>r,<br />
Gerrit van Rooyen, van beroep ‘horlogiemaker’,<br />
woont bij hen in.<br />
In 1850 verhuizen ze naar <strong>de</strong> Ou<strong>de</strong> Gracht 113, ook<br />
een trapgevelhuis uit begin 1600 (dit bestaat nog)<br />
en komen er weer huur<strong>de</strong>rs in het pand. Eerst is daar<br />
Ferdinandus Briniot, die er maar een paar maan<strong>de</strong>n<br />
woont en vervolgens naar Ne<strong>de</strong>rlands-Indië vertrekt.<br />
Na hem komt er een familie Van <strong>de</strong>r Molen wonen<br />
met maar liefst elf kin<strong>de</strong>ren. Va<strong>de</strong>r Van <strong>de</strong>r Molen<br />
was groentekoopman. Of het huis niet vol genoeg<br />
was, verhuur<strong>de</strong>n zij ook nog kamers aan <strong>de</strong> blik slager<br />
Koppen en aan een dame zon<strong>de</strong>r beroep, Magdalena<br />
Hoogerbeets. Na het vertrek van <strong>de</strong> familie Van <strong>de</strong>r<br />
Molen, het werd blijkbaar toch te benauwd, komen<br />
er weer an<strong>de</strong>re huur<strong>de</strong>rs: een vrouw uit Hamburg,<br />
Maria Crooi en twee broers Holl, zon<strong>de</strong>r beroep.<br />
43
44<br />
1852 Op 24 <strong>de</strong>cember 1852 koopt Anton<br />
Friedrich Hartmann het huis voor 1.600 gul<strong>de</strong>n.<br />
Anton is een Duitser, afkomstig uit Calenberg-<br />
Pruisen en broodbakker van beroep. Het huis is dus<br />
flink in waar<strong>de</strong> gedaald. De tij<strong>de</strong>n waren slecht en<br />
<strong>de</strong> helft van <strong>de</strong> Haarlemse bevolking was arm lastig.<br />
In 1857 werd het huis verhuurd als bovenen<br />
bene<strong>de</strong>nwoning.<br />
1864 Het huis is nog steeds verhuurd als <strong>de</strong><br />
volgen<strong>de</strong> eigenaresse opdoemt: Aaltje Keuter, weduwe<br />
van Hilbert van Veen. Ze woont op <strong>de</strong> Bakenessergracht<br />
91 en is zouthan<strong>de</strong>laarster. Ze koopt het huis<br />
op 4 augustus 1864 voor 2.300 gul<strong>de</strong>n.<br />
1880 Na <strong>de</strong> dood van Aaltje Keuter koopt haar<br />
zoon, Cornelis van Veen, het huis uit <strong>de</strong> erfenis voor<br />
4.000 gul<strong>de</strong>n op 20 januari 1880. Hij had het hele<br />
pand al vanaf 1865 in gebruik als tabaks- en sigarenhan<strong>de</strong>laar<br />
en waarschijnlijk heeft hij <strong>de</strong> bene<strong>de</strong>npui<br />
in een winkelingang veran<strong>de</strong>rd. Hij is blijkbaar<br />
ongetrouwd gebleven en heeft het pand tot in 1915<br />
in eigendom gehad.<br />
1915 Op 26 juli 1915 verkoopt Cornelis van Veen<br />
het huis aan <strong>de</strong> gemeente Haarlem voor zesduizend<br />
gul<strong>de</strong>n; een flinke prijs in die oorlogstijd. Het blijft<br />
54 jaar in han<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> gemeente. De eerste tijd<br />
wordt het verhuurd aan J.S. Hoffman, een zeil- en<br />
za<strong>de</strong>lmaker die in <strong>de</strong> adresboeken tot 1932 op nummer<br />
<strong>42</strong> geregistreerd staat. Hij heeft ook <strong>de</strong> pan<strong>de</strong>n<br />
44 en 46 in gebruik en blijkbaar was nummer <strong>42</strong> een<br />
<strong>de</strong>pendance, want jarenlang wordt het niet genoemd<br />
in <strong>de</strong> adresboeken. Wel wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> huur<strong>de</strong>rs van<br />
het bovenhuis vermeld: van 1927 tot 1932 Jac van<br />
Noord, daarna H. Antonisse, die zijn ingang in <strong>de</strong><br />
Berkenro<strong>de</strong>steeg had. Ver<strong>de</strong>r hebben er nog <strong>de</strong><br />
dames Van Beek en Schoneville gewoond en later<br />
mevrouw Van <strong>de</strong> Bosch. In 1950 wordt het huis flink<br />
gerestaureerd.
1968 In 1957 woont er Pieter Peute en hij koopt<br />
het huis op 27 november 1968 voor 41.000 gul<strong>de</strong>n<br />
van <strong>de</strong> gemeente Haarlem. De inflatie en <strong>de</strong> huizenschaarste<br />
doen <strong>de</strong> prijzen omhoog vliegen. Peute<br />
heeft meer pan<strong>de</strong>n in bezit: vijf op het <strong>Spaarne</strong>, twee<br />
in <strong>de</strong> Berkenro<strong>de</strong>steeg en nog acht huizen el<strong>de</strong>rs in<br />
Haarlem. Hij wordt als koopman omschreven en is tot<br />
1973 in <strong>de</strong> adresboeken te vin<strong>de</strong>n bij <strong>de</strong> pan<strong>de</strong>n op<br />
nummer 44 en 46.<br />
1975 Pieter Peute verkoopt nummer <strong>42</strong> op<br />
16 <strong>de</strong> cem ber 1975 aan Henricus Westerkamp voor<br />
91.500 gul<strong>de</strong>n. Weer een aardige winst in zeven<br />
jaar tijd! Westerkamp was directeur en woon<strong>de</strong> in<br />
Heemste<strong>de</strong>.<br />
1985 Tien jaar later wordt het hoekhuis eigendom<br />
van W. Stuurman, die het van binnen grondig en<br />
smaakvol verbouwt en het hele pand inricht als showruimte<br />
van luxekantoormeubelen; Stuurman Designs.<br />
1994 In juni 1994 koopt Johan Jacob Philip van <strong>de</strong>r<br />
Tak het pand. ‘Joop’ is tevens eigenaar van bijna het<br />
hele huizenblok dat loopt van <strong>de</strong> Lange Veerstraat en<br />
<strong>de</strong> Warmoesstraat tot aan <strong>de</strong> Ou<strong>de</strong> Groenmarkt. Van<br />
<strong>de</strong>r Tak gebruikt het pand voor eigen bewoning, als<br />
hotelinformatie en als overloopvoorziening als zijn<br />
hotels vol zitten.<br />
2008 In september 2008 koopt Pieter Reijn<strong>de</strong>rs<br />
het pand en laat hij het huis grondig restaureren.<br />
<strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong> is inmid<strong>de</strong>ls aangewezen als rijksmonument<br />
en behoort tevens tot een beschermd<br />
stadsgezicht. Op <strong>de</strong> begane grond opent in juni 2009<br />
ijssalon ‘<strong>Tante</strong> <strong>Saar</strong>’. Hier wordt ambachtelijk bereid<br />
schepijs verkocht en kan men van een lekker kopje<br />
koffie genieten.<br />
45
Inventaris<br />
Neeltje <strong>de</strong> Haen<br />
Betreft woonhuis hoek<br />
Berkero<strong>de</strong>steeg/<strong>Spaarne</strong><br />
18 October 1727<br />
Notaris Eeckhout Zach.zn.<br />
Executeur Frans Boon
48 Ca 1937. Vanuit het raam aan <strong>de</strong> voorzij<strong>de</strong> van <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong>.<br />
Foto met dank aan J.Krom
Als <strong>de</strong> vermogen<strong>de</strong> Neeltje <strong>de</strong> Haen<br />
in 1727 overlijdt, wordt in een<br />
inventaris van haar bezit <strong>de</strong> hele<br />
inboe<strong>de</strong>l van het zui<strong>de</strong>lijke hoekhuis<br />
Berkero<strong>de</strong>steeg/<strong>Spaarne</strong>, waar zij<br />
tot dat moment woont, zorgvuldig per<br />
kamer beschreven. Neeltje en haar<br />
va<strong>de</strong>r Meus Gerritse <strong>de</strong> Haen zijn<br />
van 1672 tot 1726 tevens eigenaar<br />
van het tegenover gelegen noor<strong>de</strong>lijke<br />
hoekhuis <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong>, dat in <strong>de</strong><br />
inventaris wordt genoemd.<br />
In het voorhuys<br />
12 schil<strong>de</strong>rijen<br />
1 spiegel met een zwarte lijst<br />
1 geweersactie en daar op<br />
2 snaphaane en een barnehaan<br />
11 postelijne koppies off<br />
klapmutsies<br />
3 dito schootels<br />
1 toonbank en daarin eenige<br />
prullen en sol<strong>de</strong>rtie<br />
4 stoele 2 glad<strong>de</strong> en 2 geverf<strong>de</strong><br />
2 kussens<br />
In <strong>de</strong> keucken agter<br />
’t voorhuys<br />
4 schil<strong>de</strong>rijen<br />
1 spiegeltie<br />
4 glad<strong>de</strong> stoelle<br />
2 stoelkussens<br />
1 staan<strong>de</strong> haarteyser<br />
1 schuttie eysere confoir<br />
1 eysere aspot<br />
1 blicke lamp<br />
1 tang en 1 asschop een ijsere<br />
ketting<br />
2 <strong>witte</strong> gordijne<br />
2 dito klijne<br />
1 katoen schoorsteenkleed<br />
3 porselijne schotels en 2 <strong>de</strong>lfse<br />
6 porselijne booterschotelties<br />
waarvan drie heele en<br />
drie stuckent<br />
5 coffie schoteltjes<br />
1 groen behangsel voor bedstee<strong>de</strong><br />
1 bed, 1 peuleu, 1 hoofdkussen<br />
2 <strong>witte</strong> en een catoene <strong>de</strong>ecken<br />
In ’t Pomphuys<br />
2 kopere ketels<br />
1 dito koeckebackspan<br />
1 dito schuymspaan<br />
1 kan<strong>de</strong>laer<br />
1 blacker<br />
1 koperen becken<br />
2 blicke emmers<br />
2 tinne schotels en<br />
een partij aar<strong>de</strong>werk<br />
49
50<br />
In <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> keucken<br />
1 rackie en daar op 4 porcelijne…<br />
- half dosijne theekopjes en<br />
schotelties<br />
6 dito koppies<br />
1 dito spoelkom<br />
1 dito treckpot<br />
12 Delfse boterschotelties<br />
2 dito groter<br />
20 dito flessies<br />
2 glaase theebossies<br />
10 schil<strong>de</strong>rijen<br />
15 Delfse schotels soo groot<br />
als klijn<br />
1 catoene schoorsteenkleet<br />
1 staan<strong>de</strong> haarteyser<br />
1 geverw<strong>de</strong> tafel<br />
1 dito klijn<strong>de</strong>r<br />
1 geblomt tafelkleet<br />
3 glad<strong>de</strong> en 3 geverw<strong>de</strong> stoelen<br />
In <strong>de</strong> agterkamer<br />
1 spiegel met een swarte lijst<br />
13 schil<strong>de</strong>rijen<br />
6 rootrijpte stoelen<br />
2 glad<strong>de</strong> kassen<br />
1 eecke pers<br />
1 glad<strong>de</strong> rustbank<br />
1 glad<strong>de</strong> en een geverw<strong>de</strong> stoel<br />
2 kussens<br />
1 geverw<strong>de</strong> tafel<br />
1 dito eecken<br />
1 blad van een leye taafel daar<br />
nog bovenop 1 staan<strong>de</strong> en<br />
een leggen<strong>de</strong> plaat<br />
5 porcelijne schotels<br />
4 dito koppies<br />
3 dito klijne schotelties<br />
3 Delfse kanne met silvere litte<br />
1 porcelijne spoelkom<br />
1 dito fles<br />
8 stucke stickent porcelijn<br />
1 klijn bed<strong>de</strong>tiematras<br />
1 katoene <strong>de</strong>ecken<br />
1 rood behangsel<br />
1 klijn eecken kassie<br />
Lijwaat<br />
5 elle lakens<br />
21 stolp lakens<br />
5 peuleu lakens<br />
4 dito slegte<br />
34 sloopen<br />
14 slegte<br />
4 groote tafellaakens<br />
5 dito klijne nog slegter<br />
51 servette van al<strong>de</strong>rhan<strong>de</strong> soort<br />
8 vrouwehem<strong>de</strong><br />
17 schorteklee<strong>de</strong>n<br />
66 sack neusdoeken<br />
15 vrouw mutse
4 katoeneschorteklee<strong>de</strong><br />
24 neteldoekse neusdoecken<br />
16 neersticke<br />
2 huysmutse<br />
5 paar platte mouwe<br />
12 el nieuw linne<br />
24 elle dito<br />
Wolle goet<br />
2 sitse jacke<br />
2 dito stoffies<br />
1 sitse rock<br />
1 damaste rock<br />
1 farcie <strong>de</strong> boye rock<br />
1 gestreepte baye rock<br />
2 borstrocke<br />
2 kapers en out catoene jackie<br />
Boven op <strong>de</strong> agter kamer<br />
3 kopere ketels<br />
1 dito theeketel<br />
2 dito blackers<br />
2 dito lampen<br />
1 bedpan<br />
1 schuymspaan<br />
1 dito konfoirtie<br />
1 dicke koeckspan<br />
1 dito ijserpannetie<br />
1 potterpannetie<br />
1 <strong>de</strong>ksel van een bedpan<br />
3 tinne schotels<br />
1 waterfles<br />
1 dito theeketel<br />
2 dito komme met <strong>de</strong>ksels<br />
10 schil<strong>de</strong>rijties<br />
1 klijn spiegeltie<br />
1 eecke tafel<br />
1 ingelijt kassie<br />
1 hangkas<br />
8 wolle <strong>de</strong>eckens<br />
1 catoene dito<br />
1 tafelkleet<br />
1 bed<br />
1 peuleu en 4 hooftkussens<br />
1 groen behangsel<br />
1 catoene jack<br />
1 rocklijff<br />
1 heere saaye schort<br />
Op <strong>de</strong> overloop<br />
1 scherffvloot<br />
1 bed<br />
1 peuleu<br />
1 groen behangsel<br />
1 backermad en kleerben<br />
1 sluytben<br />
1 kleerben<br />
1 munnick<br />
1 kleervak<br />
- baeckerschyt<br />
51
52<br />
1 ijsslee<br />
1 lantaarn<br />
1 tresoortie<br />
2 ou<strong>de</strong> kassies<br />
Op <strong>de</strong> sol<strong>de</strong>r<br />
10 kleerstocke<br />
4 <strong>witte</strong> aar<strong>de</strong>werkschaale<br />
1 hon<strong>de</strong>hok<br />
2 paar houte schaale met balance<br />
1 rood behangseltie<br />
Gemunt gelt<br />
13½ gouwe ducaton ƒ 202-10…<br />
9 dubbele ducaten 90…<br />
16 enkele dito 80…<br />
5 Spaanse pistolen<br />
3 onbeken<strong>de</strong> stucken wegen<br />
14 Engels 28 ase<br />
1 dito weegt 5 Engels 28 ase<br />
2 rozenobels wegen<br />
9 Engels 25 ase<br />
1 elisabet weegt 7 Engels 4 ase<br />
1 onbekenyt stuck<br />
6 onbekenyt stucke<br />
Silvergelt<br />
330 ducatons<br />
53 dito<br />
8½ dito<br />
144 rijksdaal<strong>de</strong>rs<br />
140 à 20<br />
- een partij onbekent gelt<br />
- nog 11 stuckies onbekent gelt<br />
- allerhan<strong>de</strong> specieën<br />
Ongemunt gout<br />
3 gouwe paarlspel<strong>de</strong>n<br />
2 dito bellen met fijne steene<br />
1 haarnaalt<br />
1 dito<br />
2 dito hemtsknoope<br />
1 dito groote hoepring<br />
1 dito klijn<strong>de</strong>r<br />
1 dito nog klijn<strong>de</strong>r<br />
2 krulle<br />
- nog een slotie met een<br />
slegte steene<br />
1 paar hoof<strong>de</strong><br />
1 trommelslotie<br />
2 paar hoof<strong>de</strong><br />
1 ringetje met 9 grofe steene<br />
1 ringetje met korlijne steen<br />
1 dito met 7 grofe steene<br />
1 ring met 9 grofe steene<br />
1 dito met 1 steen<br />
Ongemunt silver<br />
2 soutvaten 24 loot etc.<br />
2 dito klijn<strong>de</strong>r 8 loot
1 beeker 24 loot<br />
1 dito klijn<strong>de</strong>r 11 loot<br />
1 mosterpot 8 loot<br />
1 kan<strong>de</strong>elkom 13 loot<br />
1 haak met een sleutel 38 loot<br />
1 haak met een (ring) ketting<br />
25 loot<br />
1 beugel van een tas<br />
1 dito 12 loot<br />
1 papkommetie 6 loot<br />
1 toebacksdoos 10 loot<br />
3 kin<strong>de</strong>rebelle met ketting<br />
2 haake 6 loot<br />
1 partij poppegoet 8 loot<br />
3 hooft eysers 5 loot<br />
8 lepels 20 loot<br />
10 lepels 28 loot<br />
4 lepels 12 loot<br />
1 roosehoetie<br />
1 vingerhoet<br />
1 partij stuckent silver van<br />
al<strong>de</strong>rhan<strong>de</strong> keur 36 loot<br />
1 blatie op een bostel<br />
1 partij knoope 28 loot<br />
- nog een partij knoope<br />
14 loot<br />
2 broeks knoope 3 loot<br />
1 heft van een mes en 1 fork<br />
4 loot<br />
1 brantstene rosehoetie met<br />
silveren penningties<br />
- nog eenigen knoopen en<br />
eenigen stuckent goet<br />
- Een huys Spaerne hoeck<br />
Berkero<strong>de</strong>steeg (zuidkant)<br />
- Een huys Berkero<strong>de</strong>steeg<br />
verhuurd in 2en<br />
- Een huys <strong>Spaarne</strong> waar <strong>de</strong><br />
drie Moriaanen uythanghen<br />
- Een huys <strong>Spaarne</strong> bij <strong>de</strong><br />
lange brugge (Cornelis van<br />
Leeuwen)<br />
- Een huys Lange<br />
Margarethastraat verhuurt<br />
- Een huys Nauwe Damstraat<br />
- Hypotheek of lening op<br />
huys aan <strong>de</strong> Hoogstraat<br />
(Cornelis van Leeuwen)<br />
- Lijfrente huys hoek<br />
Berkero<strong>de</strong>steeg (Jan Bouman)<br />
noordkant<br />
53
Registers van<br />
Hoofdmanschap M
56<br />
Van <strong>de</strong> zestien<strong>de</strong> tot <strong>de</strong> achttien<strong>de</strong> eeuw was het huis op <strong>de</strong> hoek van het <strong>Spaarne</strong> en <strong>de</strong> Berkenro<strong>de</strong>steeg inge<strong>de</strong>eld<br />
in Hoofdmanschap M. In <strong>de</strong> registers van <strong>de</strong>ze Haarlemse buurt vin<strong>de</strong>n we veel informatie terug over De Olyphant<br />
en zijn buurthuizen, zoals jaartallen, namen van eigenaren en huur<strong>de</strong>rs, taxatiebedragen en <strong>de</strong> benamingen van<br />
enkele buurthuizen. Dankzij <strong>de</strong> verpondingsregisters ont<strong>de</strong>kken we dat <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong> vanaf begin 1700 huisnummer<br />
M 2531 en vanaf 1734 huisnummer M 3715 draagt.<br />
10e penning 1543<br />
’t Hoomanscap van <strong>de</strong> M. vant Hooft<br />
excluis ‘t Sparen langes etc<br />
- ’t Huys bewoent bij Hilgont IJsbrant<br />
Jacobszoon wed. propretar is getauxeert op 28£<br />
- ’t Huys bewoent bij Wouter Kerstenszoon<br />
hem toebehoerent op 25£<br />
- ’t Huys daernaest bewoent bij Cornelis<br />
Vrontgens getauxeert op 25£<br />
- De huysinge toebehorent Steffen Diricxszoon<br />
op <strong>de</strong> houck van <strong>de</strong> Berckenroe<strong>de</strong>stege<br />
propretaris en<strong>de</strong> bewoen<strong>de</strong> op<br />
(zie transportacte 1581). Hier begint <strong>de</strong><br />
Berkenro<strong>de</strong>steeg. 30£<br />
- ’t Huys daernaest bewoent bij Claes Joosten<br />
Soutman propretaris getauxeert op 25£<br />
- ’t Huys daernaest bewoent bij<br />
Symon Claeszoon Soutman op 25£<br />
- ’t Huys daernaest bewoent bij<br />
Jacob Joostenszoon op 25£<br />
- ’t Huys daernaest bewoent bij Symon<br />
Janszoon <strong>de</strong> coorncoopers weduwe op 27£<br />
- ’t Huys daernaest bewoent bij<br />
Willen Harmanszoon Ramp op 26£<br />
- ’t Huys daernaest bewoent bij<br />
Dirck Claeszoon<br />
- ’t huys daernaest bewoent bij<br />
Jacob Simonszoon, in <strong>de</strong> Engel, op 25£
10e penning 1553<br />
<strong>Spaarne</strong> vanaf ’t Hooft, letter M<br />
- Joost Pieterszoon Hopcoper en<strong>de</strong><br />
erfgenaam eygenaar<br />
32£<br />
- Pieter Jan Gijsbrechts eygenaar 36£<br />
- Cornelis Vrontgens eygenaar 28£<br />
- Frans Janszoon Kies eygenaar 36£<br />
- Claes Joost Zoutman eygenaar 30£<br />
- Symon Claes Zoutman wed. eygenaar 24£<br />
- IJslant Willems eygenaar 26£<br />
Haardste<strong>de</strong>ngeld 1555, Hoomanscap M<br />
<strong>Spaarne</strong> vanaf ’t Hooft<br />
- Joost Hopcoper V<br />
- Pieter Jan Ghijsbrechts V<br />
- Cornelis Willems (of Vroutgens?) IIII<br />
- Frans Janszoon Kies (begin Berkenro<strong>de</strong>steeg) IIII<br />
- Claes Joost Zoutman (zie transportatie 1581) IIII<br />
- Symon Claeszoon Zoutman wed. III<br />
- IJslandt Willems V<br />
Transportregister 1610 en 1612<br />
- Burgemeester Jan <strong>de</strong> Wael, ervoor Hans van <strong>de</strong>r<br />
Laen, huis genaamd ‘De Blauwe Engel’.<br />
- Jan Claeszoon, ervoor Jan Henricxs Bloemendaal,<br />
daarvoor Hans van <strong>de</strong>r Laen. Het huys waer<br />
‘De Hoop’ uythangt.<br />
- Lambert Barends Appelcoper, Berckero<strong>de</strong>steghe.<br />
Huys genaempt ‘<strong>de</strong> Noortstarre’.<br />
Verpondingsregisters<br />
Onroerendgoedbelasting<br />
Originele Quohier van <strong>de</strong> Verpondinghe <strong>de</strong>s<br />
onroeren<strong>de</strong> goe<strong>de</strong>ren soo binnen als buyten Haerlem<br />
in<strong>de</strong> vrijdom gelegen anno 1628.<br />
1628: folio 1, letter Hoomanscoop M<br />
- De weduwe van Cornelis Thomaszoon eyge<br />
verhuert Frans Haesewin<strong>de</strong>n<br />
- Claes Suyker eyge verhuert<br />
- Frans Barents Cousebant eyge verhuert<br />
57
58<br />
- Wed. Cornelis Booyermans eyge verhuert<br />
Lourens Muvig<br />
- Mr. Cornelis Heyndricks chirurgyn eyge (Deze twee<br />
wor<strong>de</strong>n in het stadtquohier in één verponding genoemd,<br />
was het wellicht in twee <strong>de</strong>len bewoond?)<br />
- Rogier Verhulst eyge (belen<strong>de</strong>nd aan <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong>)<br />
1650: folio 170, Spaerne<br />
- Nicolaes Suycker ‘t huys en<strong>de</strong> sijn camer<br />
- Tobias van Hoorenbeecq<br />
- Louris Muerlingh<br />
- Mr. Cornelis van Suchten, Berckenro<strong>de</strong>stege<br />
- Anthony Offermans<br />
1708 - 1723: Spaerne <strong>de</strong> Stadtsstallen<br />
2529 Abel <strong>de</strong> Wolff<br />
2530 Lammert Muyrlingh<br />
2531 Wed. Hendrik Jets, Berckero<strong>de</strong>steeg (het huis<br />
is al in 1672 overgedragen aan Meus <strong>de</strong> Haen,<br />
register niet bijgewerkt)<br />
2532 Gerard van Lansbergen<br />
2533 Theunis Pieters <strong>de</strong> Rijcke<br />
2534 Abel <strong>de</strong> Wolff<br />
2535 Sparen (zuidkant Berckero<strong>de</strong>steeg)<br />
Neel Gerrits <strong>de</strong> Haan<br />
1724 - 1733: <strong>Spaarne</strong> <strong>de</strong> Stadsstallen<br />
(werd bij het stadgoet gedaen)<br />
2529 Abel <strong>de</strong> Wolff<br />
2530 Lammert Muyrlingh<br />
2531 Wed. Hendrik Jets (zie boven),<br />
Berckero<strong>de</strong>steeg<br />
2532 Gerard van Lansbergen<br />
1734 – 1773: ’t Sparen, beginnen<strong>de</strong> bij<br />
’t Slepershooft Hoofdmanschap M<br />
3712 De stadtpaar<strong>de</strong>stal, officier <strong>de</strong> Thesaurie<br />
3713 De wed. van Mattheus Donker, voorheen<br />
Van <strong>de</strong> Hof-Derks<br />
3714 Johannes Everaars, voorheen Adriaan Steyn
3715 Jan Bouman, Berckero<strong>de</strong>steeg<br />
3716 Laurens Kamerik, voorheen Abel Dekker,<br />
wed. Coenraat Keur<br />
3717 Daniel van Klaveren, voorheen Jan Bouman /<br />
Neeltje <strong>de</strong> Haen<br />
1774 – 1810: <strong>Spaarne</strong><br />
3712 De Stadts Paar<strong>de</strong>stal<br />
3713 Hendrik Ottenhof, voorheen Mr. Mattheus<br />
Donker-Van <strong>de</strong>r Hoff<br />
3714 Cornelis Meyer, voorheen Johannes Everaars<br />
3715 Magteld Helena Bouman, huysvrouw van<br />
Pieter van <strong>de</strong>r Plaat, Berckero<strong>de</strong>steeg<br />
3716 Cornelis Meyer, voorheen Leurens Kamerik<br />
(thans nummer 17)<br />
3717 Jan Hendrik Brink, voorheen Daniel van<br />
Klaveren<br />
3718 Wed. Laurens Kamerik, voorheen Hendrik<br />
van <strong>de</strong>r Erf-Abraham Overveen (Dieuwertje<br />
Buytelaer)<br />
3719 Andries Laurens Plok, voorheen Hendrik<br />
Brinkman, wed. Gabriel Victor-Engelina van<br />
Dalen<br />
Personele lasten 1745 – 1748<br />
3713 Vrouwe Johanna Patijn, wed. van wijlen<br />
<strong>de</strong> heer Burgemeester Adriaan Steyn ƒ 60,-<br />
3713 De heer C. Pieter van <strong>de</strong>n Broek ƒ 60,-<br />
3714 -<br />
3715 Jan Bouman Berckero<strong>de</strong>steeg ƒ 6,-<br />
3716 -<br />
3717 -<br />
3718 Lucas Overveen ƒ 6,-<br />
3719 Adriaan E<strong>de</strong>lman, vertrokken zon<strong>de</strong>r<br />
adres naar Me<strong>de</strong>mblik ƒ 6,-<br />
<strong>Spaarne</strong><br />
3727 Dirk Keur ƒ 6,-<br />
3727 Cornelis Patijn ƒ 6,-<br />
59
Uittreksels<br />
van buurhuis<br />
<strong>Spaarne</strong> 40<br />
Van het buurhuis zijn veel uittreksels<br />
teruggevon<strong>de</strong>n die ook informatie<br />
bevatten over <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong>
62<br />
Thomas Thomaszoon, 1578. Vijf jaar na het beleg en twee jaar na <strong>de</strong> grote stadsbrand van oktober 1576, teken<strong>de</strong> Thomas Thomaszoon een plattegrond<br />
van <strong>de</strong> stad. De woor<strong>de</strong>n 'Ao gedaen door Thomas Thomaszoo' in het opschrift van <strong>de</strong> kaart betekenen dat <strong>de</strong> kaart in dit jaar is opgenomen en getekend.
Juli 1512<br />
Folio 138<br />
Rissent, meester Pieter Ballincx weduwe en<strong>de</strong> Janne<br />
Louf Gerritszoon weduwe van Bennebrouck met<br />
Willem Pieterszoon hairs bey<strong>de</strong> voicht-vercopen uut<br />
… hant Dieryck Claiszoon (Soutman) een vieren<strong>de</strong>el<br />
vaneen huys mitte erve … Liggen<strong>de</strong> en<strong>de</strong> staen<strong>de</strong><br />
opte Spaerne tusschen … mr. Jelyszoon an ene zij<strong>de</strong><br />
Symon Claeszoon Soutman an an<strong>de</strong>rzij<strong>de</strong> after<br />
strecken<strong>de</strong> an Frans ver<strong>de</strong>l en<strong>de</strong> Geryt Garbrandszoon<br />
en<strong>de</strong> mitte een vieren<strong>de</strong>el van<strong>de</strong> steege en<strong>de</strong><br />
pourte uuytgaen<strong>de</strong> in<strong>de</strong> Berckeroo<strong>de</strong>stege – uut een<br />
vieren<strong>de</strong>el van zeven ƒ 4 en goet gelt rijnse gul<strong>de</strong>ns<br />
– ditdan opte veertig pon<strong>de</strong>n Vlaems … gul<strong>de</strong>n te<br />
betaelen op 7 meye nae eerstcomen<strong>de</strong>.<br />
Onleesbare teksten, afkortingen en doorhalingen in <strong>de</strong> uittreksels<br />
wor<strong>de</strong>n aangegeven met puntjes (…).<br />
Juni 1520<br />
Symon Claeszoon Soutman vercoopt DirckClaeszoon<br />
Soutman zijn buerman een rechten vrijen bruyckwaer<br />
van<strong>de</strong>n stege liggen<strong>de</strong> tusschen huen bey<strong>de</strong>n<br />
huyssen opte Spaeren. 3<br />
Februari 1527<br />
Opte houck van<strong>de</strong> Berckero<strong>de</strong>stege<br />
Mr. Jelis van Soutelan<strong>de</strong> vercoopt Dieryck Claeszoon<br />
Soutman een huys metten erve leggen<strong>de</strong> en<strong>de</strong><br />
staen<strong>de</strong> opten houck van<strong>de</strong> Berckenro<strong>de</strong>stege opte<br />
Spaern tusschen Dyrck Claeszoon Soutman an<strong>de</strong>en<br />
zij<strong>de</strong>. Denn stege pn<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n huysse gaen and an<strong>de</strong>r<br />
zij<strong>de</strong>. Strecken voor van<strong>de</strong> Spaerne achter an Dyrck<br />
Claeszoon poirte met vier schelling goetgelts … en<strong>de</strong><br />
allen schijn als die daerop staen te huyr.<br />
Negen hon<strong>de</strong>rt en veertig rijnsche gul<strong>de</strong>ns tot veertig<br />
groten vlaems ’t stuck te betaelen upp zeven meye elck<br />
nae an<strong>de</strong>re eerstcomen<strong>de</strong>. 940 £ of rijnse gul<strong>de</strong>ns. 4<br />
63
64<br />
Register van verkogte huysen etc. 1581<br />
Folio 82<br />
Claes Janszoon van Amstaldam gehuwd met Aefgen<br />
Pietersdr, Hubert Symonszoon van Alcmaer gehuwd<br />
met Aechten Pietersdr, Clement Remmertszoon<br />
van Hoorn, brouwer, gehuwd met Griete Pietersdr,<br />
Dr. Claes Boeles gehuwd met Weyntgen Pietersdr<br />
en Geertge Matthijsdr, weeskind van wijlen Mr.<br />
Matthijs Pieterszoon, doctor in<strong>de</strong>n medicijnen, allen<br />
me<strong>de</strong> erfgenamen van wijlen Frans Jansse Kies, hun<br />
oom, vercoopen Claes Jobszoon Ghijblant (Lijwatier)<br />
een huysinge metten verbran<strong>de</strong> erve daer achter aen<br />
gelegen en<strong>de</strong> gestaen opten Spaerne op <strong>de</strong>n houck<br />
van<strong>de</strong>n Berckenro<strong>de</strong>steghe tusschen <strong>de</strong>zelve stege<br />
on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n huyse gaen<strong>de</strong> aen <strong>de</strong>ene zij<strong>de</strong>, Maritge<br />
Claesdochter weduwe van Aeriaen Jansz. kies aen<br />
dan<strong>de</strong>r zij<strong>de</strong>, achter strecken<strong>de</strong> aen<strong>de</strong>n zelve Maritge<br />
Claesdochter.<br />
All vrij son<strong>de</strong>r huyren met voorwaer<strong>de</strong>n dat <strong>de</strong>n<br />
Voornoem<strong>de</strong> Maritge Claesdochter oft <strong>de</strong>n kin<strong>de</strong>ren<br />
van Claes Joost Zoutman en<strong>de</strong> nyemandt an<strong>de</strong>rs<br />
willen<strong>de</strong> huyre verbran<strong>de</strong>n huyssen naest <strong>de</strong>sen<br />
huyssen gestaen op … Wel sullen moegen timmeren<br />
en on<strong>de</strong>raen <strong>de</strong>n zij<strong>de</strong>muyren van <strong>de</strong>sen huyssen<br />
aen<strong>de</strong> zuytzij<strong>de</strong> son<strong>de</strong>r we<strong>de</strong>r … Van<strong>de</strong>n voorzeg<strong>de</strong><br />
Claes Jobszoon <strong>de</strong>s <strong>de</strong>zelve Maritge Claesdr oft <strong>de</strong>n<br />
kin<strong>de</strong>ren van Claes Joost Zoutman alsdan tusschen<br />
erven en<strong>de</strong> <strong>de</strong>zen huyssen aen<strong>de</strong> zutzij<strong>de</strong> gehou<strong>de</strong>n<br />
zullen wesen te doen maken en<strong>de</strong> leggen.<br />
… goe<strong>de</strong> goot op haeren costen hebben … En<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>zelven gote oock dicht en<strong>de</strong> goet ten eeuwigen<br />
daegen … ophou<strong>de</strong>n.<br />
1.215 Karolus gul<strong>de</strong>ns of veertig grooten Vlaems,<br />
tselve te betaelen op <strong>de</strong>n eerstcomen<strong>de</strong> meye. 5<br />
Den 21 January 1581
Transportregister 1619 - 1620<br />
Folio 130<br />
Register van verkogte huysen en<strong>de</strong> gron<strong>de</strong>n staen<strong>de</strong><br />
binnen <strong>de</strong> stadt Haerlem en<strong>de</strong> vrijdomme vandien.<br />
J. Damius<br />
Lambert Barentszoon Appelcoper verkoopt<br />
Mr. Cornelis (van Suchten) Heuricszoon – chirurgijn<br />
– een huys Mette erve staen<strong>de</strong> en<strong>de</strong> leggen<strong>de</strong> op<br />
<strong>de</strong>n Spaerne op<strong>de</strong>n houck van <strong>de</strong> Berckero<strong>de</strong>steegh,<br />
belent Laurens Muerling met gemeene muyre en<strong>de</strong><br />
loo<strong>de</strong>ngoot aen<strong>de</strong> noortsij<strong>de</strong>, <strong>de</strong> voorschreven<br />
Berckero<strong>de</strong>steegh aen <strong>de</strong> suytsij<strong>de</strong>, achter strecken<strong>de</strong><br />
aen Lambert Thonis en<strong>de</strong> me<strong>de</strong> met gemeene muyre<br />
daer dit voorschreven huys aen en<strong>de</strong> in<strong>de</strong> gevelen sal<br />
mogen hebben tot <strong>de</strong>s copers believen. Metten laste<br />
van achthon<strong>de</strong>rt carolus gul<strong>de</strong>ns hooftsomme, daer<br />
van jairlix op Meyendage vrij gelt wer<strong>de</strong>n betaelt.<br />
In <strong>de</strong> marge stond: Die d’erfgenaemen van Frans Kies<br />
za(liger) daer op hebben die tot <strong>de</strong>s copers lasten<br />
sullen ingaen te meye (a.s.) 1620 toecomen<strong>de</strong> –<br />
geduren<strong>de</strong> te … tijt die met waerschouwing van drie<br />
maend en ’t voorseg<strong>de</strong> aen twee partijen sal mogen<br />
geschie<strong>de</strong>n – (<strong>de</strong>el doorgehaald) – an<strong>de</strong>rs all vrij.<br />
3400 carolus gul<strong>de</strong>ns (boven … lasten van <strong>de</strong> 6 e<br />
eerstcomen<strong>de</strong> en<strong>de</strong> achter eenvolgen<strong>de</strong> meyendage<br />
waer van Meyendage anno 16hon<strong>de</strong>rttwintich<br />
d’eerst termijnen verschijnen sal … Suynen). …<br />
Borgen … principaelen voor <strong>de</strong> twee erfgenaemen<br />
termijnen met … Van.<br />
Cornelis Lambertus Blasyck en<strong>de</strong> Jan Martesoon<br />
Geteekent lesten Decembris anno 1619<br />
65
66<br />
Transportregister 1638<br />
Folio 17/17<br />
Register van verkogte huysen en<strong>de</strong> gron<strong>de</strong>n staen<strong>de</strong><br />
binnen <strong>de</strong> stadt Haerlem en<strong>de</strong> vrijdomme vandien.<br />
Spaerne<br />
Mr. Cornelis Hendricxzoon van Suchten, chirurgyn,<br />
vercoopt Jets Heyndricxzoon (schipper) een huys<br />
metten erve staen<strong>de</strong> en<strong>de</strong> leggen<strong>de</strong> op <strong>de</strong> Spaerne<br />
op <strong>de</strong> houck van <strong>de</strong> Berckenro<strong>de</strong>stege, belent<br />
Laurens Muerlinck met gemeene muyre en<strong>de</strong><br />
loo<strong>de</strong> goote aen<strong>de</strong> noortsij<strong>de</strong> – <strong>de</strong> voorschreven<br />
Berckero<strong>de</strong> stege aen<strong>de</strong> suytsij<strong>de</strong> – achter strecken<strong>de</strong><br />
aen Anthonij Offermans, backer, me<strong>de</strong> met gemeene<br />
muyre daer dit voorschreven huys aen en<strong>de</strong><br />
in<strong>de</strong> gevelen sal moogh hebben tot <strong>de</strong>s copers<br />
believen Mette laasten van veertienhon<strong>de</strong>rtvijftig<br />
carolus gul<strong>de</strong>ns capitael daer opstaend daer van<br />
jaer lycxrenten tegens … Penninck twintig vrijgoet<br />
wer<strong>de</strong>n betaelt an<strong>de</strong>rs al vrij en<strong>de</strong> voorts met<br />
soodanige vrij en<strong>de</strong> onvrijhe<strong>de</strong>n van servituyten<br />
actiën en<strong>de</strong> gerechtiche<strong>de</strong>n als <strong>de</strong> vercoper ’t voorschreven<br />
huys metten erve toebehoort.<br />
1.825 Carolus gul<strong>de</strong>ns (boven d’voorschreven<br />
blatsey) gereet en<strong>de</strong> vrijgoet. 6<br />
Actum <strong>de</strong> 21 January anno 1638
Transportregister 1671 - 1672<br />
Register van verkogte huysen en<strong>de</strong> gron<strong>de</strong>n<br />
staen<strong>de</strong> binnen <strong>de</strong> stadt Haerlem en<strong>de</strong><br />
vrijdomme vandien.<br />
A. Everswijn<br />
Spaerne op<strong>de</strong> hoeck van <strong>de</strong> Berckero<strong>de</strong>steeg<br />
(17-2-1672)<br />
Annetie Jans weduwe van Jets Hendricks, schipper,<br />
geadsisteert met Jan en<strong>de</strong> Cornelis Jetsen, haer soene<br />
(vercozen) voog<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>sen vercoopt Mees Gerrits<br />
<strong>de</strong> Haen een huys metten erve staen<strong>de</strong> en<strong>de</strong> leggen<strong>de</strong><br />
op het Spaerne op <strong>de</strong>n hoeck van <strong>de</strong> Berckenro<strong>de</strong>steeg<br />
daer <strong>de</strong> <strong>witte</strong> Olyphant <strong>uythanght</strong>7 , belent aan<br />
<strong>de</strong> noortsij<strong>de</strong> Lambert Muyrlingh met gemene muyre<br />
en<strong>de</strong> lo<strong>de</strong>gote, aen <strong>de</strong> zuytsij<strong>de</strong> <strong>de</strong> voorschreven<br />
Berckeroosteegh, achter strecken<strong>de</strong> aen Gerrit van<br />
Lansbergen me<strong>de</strong> met gemene muyren daer <strong>de</strong>ze<br />
huysen aen<strong>de</strong> en<strong>de</strong> in <strong>de</strong> gevelen sal mogen gel<strong>de</strong>nn<br />
tot <strong>de</strong>s copers believen. Mette lasten van achtienhon<strong>de</strong>rtachtentachentig<br />
gul<strong>de</strong>ns <strong>de</strong>rtien stuivers, die<br />
<strong>de</strong> weescamer <strong>de</strong>s stadt daer op te spreecken hebben<br />
… metten laste van vijfhon<strong>de</strong>rt gul<strong>de</strong>n in twee<br />
partijen daer op staen<strong>de</strong> van welcke voorschreve<br />
lasten jaerlycks renten wert betaelt tegens vier ten<br />
hon<strong>de</strong>rt uyt jaer die <strong>de</strong>s coper etc. … sal primo mey<br />
1672 tot sijne lasten sal moeten nemen etc.<br />
1151 Carolus gul<strong>de</strong>ns seven stuyvers (en<strong>de</strong> voorschreven<br />
lasten) te betaelen op drie eerst comen<strong>de</strong><br />
en<strong>de</strong> achter een volgen<strong>de</strong> Meyendage … van<br />
Meyendach anno 1672.<br />
Jacobus Eversdyck en<strong>de</strong> Lambertus Hendricks actum<br />
17 Februari 1672<br />
De Heer Schepen en<strong>de</strong> Johan Everswijn en<strong>de</strong><br />
Salomon van Echts extra ordinaris…<br />
67
68<br />
Pieter Wils, 1648. Deze kaart is uiterst nauwkeurig en bevat voor het eerst een groot aantal gegevens over <strong>de</strong> bebouwing rondom <strong>de</strong> ste<strong>de</strong>lijke wallen.<br />
Vooral <strong>de</strong> grote hoeveelheid bebouwing aan <strong>de</strong> noordzij<strong>de</strong>, buiten <strong>de</strong> stad, en <strong>de</strong> ge<strong>de</strong>tailleer<strong>de</strong> weergave van <strong>de</strong> tuinen aan <strong>de</strong> zuidzij<strong>de</strong> vallen op.
Transportakte 1726<br />
Folio 33<br />
Frans Boon alhier last en procuratie hebben<strong>de</strong> van<br />
Neeltje <strong>de</strong> Haan weduwe van Cornelis van Leeuwen<br />
<strong>de</strong>n enige nagelaten dogter en<strong>de</strong> erfgename van<br />
haar va<strong>de</strong>r en<strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r, Mees Gerrits en<strong>de</strong> Hilletje<br />
Bancras volgens <strong>de</strong>zen procuratie geëxisteerd voor<br />
<strong>de</strong> notaris Hendrik van <strong>de</strong>r Hout Zagariaszoon en<strong>de</strong><br />
sekere getuijgen in dato <strong>de</strong>n 8e May 1726, draegt op<br />
na <strong>de</strong>selve qt aan Jan Bouman. Een huys metten erve<br />
staen<strong>de</strong> en<strong>de</strong> leggen<strong>de</strong> op het Spaeren op <strong>de</strong> hoeck<br />
vaan <strong>de</strong> Berckero<strong>de</strong>steegh, die ten suy<strong>de</strong>n belent is.<br />
Ten noor<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> vercoper self (?) agter strecken<strong>de</strong><br />
aen Coenraat Keun, Mette lasten van <strong>de</strong> wekelijkse<br />
lijfrente van drie Carolus gul<strong>de</strong>ns die <strong>de</strong> voornoem<strong>de</strong><br />
Neeltje <strong>de</strong> Haan (ingevolg van <strong>de</strong> opdragt vant<br />
navolgen<strong>de</strong> huys daer op(staen<strong>de</strong>) en behor<strong>de</strong>n (tot<br />
haere lijv) waar van<strong>de</strong> 8e van <strong>de</strong>se maant <strong>de</strong> eerste<br />
week vervallen en<strong>de</strong> vergeven is geweest en soo<br />
vervolgen<strong>de</strong> van weke tot week die geduyren<strong>de</strong> tot<br />
het overlij<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>selve Neeltje <strong>de</strong> Haan alsoo met<br />
haer dood en<strong>de</strong> afsterven van voornoem<strong>de</strong> lijfrente<br />
sal comen te (vervallen) en<strong>de</strong> intesijn en<strong>de</strong>soe an<strong>de</strong>rs<br />
en<strong>de</strong> voornoem<strong>de</strong> betaeling moeten wer<strong>de</strong>n gedaen<br />
in vrijen … goe<strong>de</strong> son<strong>de</strong>r enige corting ter … Int<br />
minst oft meest an<strong>de</strong>rs en<strong>de</strong> voorts <strong>de</strong>selve compareer<strong>de</strong><br />
meer voor ons schepenen alhier oud … <strong>de</strong>r<br />
(e<strong>de</strong>le) Nicolaas Crul en<strong>de</strong> verclaar<strong>de</strong> tot meer<strong>de</strong>r<br />
sekerheyt voor <strong>de</strong> betaling van <strong>de</strong> voornoem<strong>de</strong><br />
lijfrente sijne selve on<strong>de</strong>r behoorlijke (reminatie) van<br />
<strong>de</strong> … (orduinis et exuiffrons) gestalt en<strong>de</strong> gedomestuert<br />
te hebben als borg voor <strong>de</strong> voornoem<strong>de</strong> Jan<br />
Bouman 8 , beloven<strong>de</strong> alle gebreke aen<strong>de</strong> betaeling<br />
van <strong>de</strong> voornoem<strong>de</strong> somme vallen<strong>de</strong>, t’alletij<strong>de</strong>n te<br />
sullen opzigten en<strong>de</strong> voldaen on<strong>de</strong>r verband als na<br />
rechtens <strong>de</strong>s … dat <strong>de</strong> voor noem<strong>de</strong> Neeltjes <strong>de</strong> Haan<br />
69
70<br />
gehou<strong>de</strong>n sal wesen, soo wanneer ’t sou<strong>de</strong>n mogen<br />
coomen te gebeuren dat <strong>de</strong> coper zes weken met <strong>de</strong><br />
betaeling quam te wagten, <strong>de</strong> voornoem<strong>de</strong> Crul te<br />
waerschouwen.<br />
1000 Carolus gul<strong>de</strong>ns waar op ’t voornoem<strong>de</strong> huys<br />
bij <strong>de</strong> zeer agtbare Heere en Schepenen <strong>de</strong>ser stadt is<br />
getauxeert<br />
Actum <strong>de</strong>n 9 e Mey 1726<br />
Mees of Meus Gerrits <strong>de</strong> Haen en Hilletje Banckeras<br />
Nicolaas Crul, notaris, 1692<br />
d’Ou<strong>de</strong> Arcke, hoek Lange Veerstraat – Anegang<br />
Hypotheek(akte) 1833<br />
Deel 1173 – 48<br />
2 Juli 1833, Notaris D.J. Crommelin<br />
Pieter van <strong>de</strong>r Plaat 9 (schrijft zelf <strong>de</strong>ze acte) wonen<strong>de</strong><br />
te Haarlem in het natemel<strong>de</strong> perceel verklaart bij<br />
<strong>de</strong>ze te hebben verkogt en in vollen eigendom te<br />
hebben getransporteerd aan mijn broe<strong>de</strong>r Jacob van<br />
<strong>de</strong>r Plaat, zon<strong>de</strong>r beroep wonen<strong>de</strong> te Amsterdam,<br />
een huis en erve staan<strong>de</strong> en gelegen binnen <strong>de</strong> stad<br />
Haarlem op het <strong>Spaarne</strong> op <strong>de</strong>n hoek van <strong>de</strong> Berkenro<strong>de</strong>steeg<br />
wijk 2, verponding numero eenentwintig.<br />
En dat als koopprijs van hetzelve perceel zal wor<strong>de</strong>n<br />
besteed eene somma van twaalfhon<strong>de</strong>rd gul<strong>de</strong>ns. Er<br />
zijn hiervan gemaakt twee eenslui<strong>de</strong>n<strong>de</strong> door ons<br />
bei<strong>de</strong>r geteekend.<br />
Haarlem, <strong>de</strong>n twintigsten junij<br />
achttienhon<strong>de</strong>r drieen<strong>de</strong>rtig.
Was getekend<br />
Pieter van <strong>de</strong>r Plaat<br />
Jacob van <strong>de</strong>r Plaat<br />
In dubbeld geregistreerd te Haarlem <strong>de</strong>n eersten julij<br />
achttienhon<strong>de</strong>rdrieen<strong>de</strong>rtig <strong>de</strong>el vijfentwintig folio<br />
hon<strong>de</strong>rdzesentachtig van vak vier. Ontvangen voor<br />
recht achtenveertig gul<strong>de</strong>ns met <strong>de</strong> achten <strong>de</strong>rtig<br />
procent opcenten zesenzestig gul<strong>de</strong>n vierentwintig<br />
cents.<br />
ƒ 48,00 + ƒ 18,24 = ƒ 66,24<br />
was getekend D.F. Crommelin<br />
Hypotheekregister 1837<br />
Deel 1212 (11 foliovellen) acte 38 10<br />
26 January 1873, Notaris Agidius Walaardt Sacré<br />
Makelaar Jan Ernst Brinkman, grote Krocht of<br />
Nieuwe Groenmarkt, Wijk 5-689<br />
Jacob van <strong>de</strong>r Plaat zon<strong>de</strong>r beroep wonend in<br />
Amsterdam wil in <strong>de</strong> ‘Gou<strong>de</strong>n Leeuw’ Zijlstraat<br />
Haarlem, in publieke veiling geven: Een huis met erve<br />
staan<strong>de</strong> en<strong>de</strong> gelegen te Haarlem voornoend aan het<br />
<strong>Spaarne</strong> op <strong>de</strong>n hoek van <strong>de</strong> Ber<strong>de</strong>ro<strong>de</strong>steeg noord<br />
en achter strekken<strong>de</strong> J.Sebil – met een pomp aan <strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>ur en gemeen met J. Sebil – 2-21 D 1254 – aan <strong>de</strong><br />
voornoen<strong>de</strong> heere Jacob van <strong>de</strong>r Plaat in vollen en<br />
vrijen eigendom getransporteerd bij acte van koop en<br />
transport op <strong>de</strong> 20e Juni <strong>de</strong>s Jaars 1833 te Haarlem in<br />
dubbeld geregistreerd te Haarlem, 1 juli 1833.<br />
Kosten veiling ƒ 30,00 trek- of plokgeld<br />
71
72<br />
Betaling moet geschie<strong>de</strong>n ten kantore van makelaar<br />
Adriaan <strong>de</strong> Waal Malefijt en Zn., Zijlstraat, met grof<br />
goed gangbaar Ne<strong>de</strong>rlandsch goud- of zilvergeld naar<br />
<strong>de</strong> cours van <strong>de</strong> betaaldagen en zulks met ge<strong>de</strong>elten<br />
van rijkdsdaal<strong>de</strong>rs noch min<strong>de</strong>re specieën dan<br />
kwartgul<strong>de</strong>ns. On<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n koop van het voorschreven<br />
perceel zijn niet begrepen eenige mobilaire goe<strong>de</strong>ren<br />
(etc) behalve <strong>de</strong> Penantspiegel in <strong>de</strong> zijkamer welke<br />
<strong>de</strong> koper moet overnemen voor <strong>de</strong> somme van zes<br />
gul<strong>de</strong>n te betalen bij <strong>de</strong> koopsomme en zulks in <strong>de</strong><br />
staat waarin <strong>de</strong> spiegel zich bij <strong>de</strong> aanvaarding zal bevin<strong>de</strong>n<br />
alzo zon<strong>de</strong>r dat <strong>de</strong> koper wegens eenig gebrek<br />
daaraan tot vergoeding zal gehou<strong>de</strong>n zijn.<br />
Toegewezen aan Lo<strong>de</strong>wijk Saltzer, vleeschhouwer<br />
Kruisstraat 25-550 voor ƒ 2.045,00 als hoogste bie<strong>de</strong>r<br />
+ trekgeld ƒ 30,00 + spiegel ƒ 6,00, 3½ 71,57½<br />
= ƒ 2.152.57½ à 4% 76,40 + opcenten ƒ 32,83.<br />
Getuigen: Gerrit Oostwald, Adriaan van Dordt,<br />
Jan Friedrich Voorss en Sytze Hoekstra.<br />
Hypotheekregister 1843<br />
Deel 45 (8 foliovellen), acte 25611 15 September 1843<br />
Notaris Agidius Walaardt Sacré, Groote Houtstraat<br />
4-26<br />
Verkoper Lo<strong>de</strong>wijk Saltzer, vleeschhouwer wonend<br />
Kruisstraat 5-615 uit <strong>de</strong> hand verkocht aan Johannes<br />
van Rooyen, koopman in <strong>de</strong> St. Anthony-straat<br />
wijk 2-725, een huis en erve staan<strong>de</strong> en<strong>de</strong> gelegen<br />
te Haarlem voornoemd aan het <strong>Spaarne</strong> op <strong>de</strong>n hoek<br />
van <strong>de</strong> Berckero<strong>de</strong>straat ten noor<strong>de</strong>n en achterstrekken<strong>de</strong><br />
J. Sebil met een pomp aan <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur in gemeen<br />
met <strong>de</strong>nzelve J. Sebil.<br />
Het huis is verhuurd tegen 200 gul<strong>de</strong>n, ’s jaars voor<br />
ƒ 2.400,00. Er wordt een voorschot van ƒ 400,00<br />
gegeven en <strong>de</strong> rest zal in twintig jaarlijkse termijnen<br />
betaald wor<strong>de</strong>n tegen 5% rente. Aflossing en rente
in goe<strong>de</strong>n gemunte gou<strong>de</strong>n of zilveren<br />
Ne<strong>de</strong>rlandschen grove muntspecieën naar <strong>de</strong><br />
cours van <strong>de</strong> betaaldagen. Het pand moet bij een<br />
soli<strong>de</strong> brandverzekering of waarborgmaatschappij<br />
verzekerd zijn.<br />
Getuigen:<br />
Adam van Dordt, borstelmaker in <strong>de</strong> Anegang 3-38<br />
Izaak Vermeer, kleermaker Groot Heiligland 3-377<br />
Hypotheekregister 1853<br />
Deel 132 (12 foliovellen), acte 4712 3 Februari 1853<br />
Notaris Agi<strong>de</strong>us Walaardt Sacré<br />
Ingeschreven op 3 februari 1853 een proces verbaal<br />
van <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> inhoud:<br />
1852, op vrijdag 24 <strong>de</strong>cember (zijn<strong>de</strong> kerstavond)<br />
heb ik Agi<strong>de</strong>us Walaardt Sacré notaris, met twee<br />
getuigen en makelaar Jan van <strong>de</strong>r Vlugt wonend<br />
<strong>Spaarne</strong> 2-34 bij kastelein Ferdinand Dominicus<br />
Godhandt van het Logement Den Gou<strong>de</strong>n Leeuw<br />
Zijlstraat 5-752 in veiling gebracht:<br />
Huis en erve staan<strong>de</strong> en gelegen te Haarlem aan het<br />
<strong>Spaarne</strong> op <strong>de</strong>n hoek van <strong>de</strong> Berkero<strong>de</strong>steeg met<br />
eene pomp aan <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur wijjk 2-21-D 1254, veertig<br />
ellen groot aan <strong>de</strong> comparant lastgever Johannes van<br />
Rooyen eigen is gewor<strong>de</strong>n bij acte van transport<br />
73
74<br />
Fre<strong>de</strong>rik <strong>de</strong> Wit, ca. 1698, plattegrond van Haarlem naar <strong>de</strong> kaart van Pieter Wils uit 1646. De kaarten van Haarlem die in <strong>de</strong> achttien<strong>de</strong><br />
eeuw in Ne<strong>de</strong>rlandse of buitenlandse atlassen en ste<strong>de</strong>nboeken verschenen, waren voor een groot <strong>de</strong>el op <strong>de</strong>ze kaart gebaseerd.
15-9-1843 en verhuurd aan Hendrik van <strong>de</strong>r<br />
Moolen à drie gul<strong>de</strong>n per week.<br />
Makelaar van <strong>de</strong>r Vlugt verkoopt hetzelve pand,<br />
na gedane opbiedingen en afslag, toegwezen aan<br />
Anton Fre<strong>de</strong>rik Hartman, broodbakker te Haarlem,<br />
Korte Baggijnestraat wijk 1-828 voor <strong>de</strong> som van<br />
ƒ 1.600,00 als van het zelve tot dien verkoopprijs als<br />
hoogste bie<strong>de</strong>r kooper gebleven zijn<strong>de</strong> etc.<br />
Getuigen:<br />
Jan Fred. Vorss en Sytze J. Hoekstra – <strong>de</strong>urwaar<strong>de</strong>rs<br />
Van <strong>de</strong>r Vlugt, makelaar voor Hartman<br />
Walaardt Sacré<br />
Hypotheekregister 1864<br />
Deel 256, acte 4 (3 foliovellen) 13<br />
Notaris C.J.G. <strong>de</strong> Booy Haarlem,<br />
inschrijving 4 augustus 1864<br />
Anton Frie<strong>de</strong>rik Hartmann, broodbakker Korte<br />
Baggijnestraat, wijk 1-828, verkoopt aan Aaltje<br />
Keuter (weduwe van H. van Veen) huis en erve aan<br />
het <strong>Spaarne</strong> hoek Berkero<strong>de</strong>steeg, belend ten zui<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong> Berkero<strong>de</strong>steeg ten westen en achterstrekken<strong>de</strong><br />
sectie D 3535 (Van <strong>de</strong>r Moolen) en sectie D 3536<br />
(Jan Jacobs <strong>de</strong> Vos) met eenen pomp aan <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur<br />
en veertig ellen groot voor ƒ 2.300,00 + kosten<br />
ƒ 126,96.<br />
75
76<br />
Hypotheekregister<br />
Deel 431, acte 74 (7 foliovellen) 14<br />
Ingeschreven 27 Januari 1880, notaris C.J.G. <strong>de</strong> Booy<br />
<strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong> – D 1254, 20-1-1880<br />
Volgens testament van Aaltje Keuters weduwe van<br />
Hilbert van Veen overgedragen aan Cornelis van<br />
Veen (tabak en sigaren) wonend <strong>Spaarne</strong> <strong>42</strong> voor<br />
ƒ 4.000,00 die hij aan <strong>de</strong> nalatenschap moet<br />
afdragen.<br />
Getuigen en executeur Hendrik van Veen<br />
Jan W.H. Limpers, weduwnaar van Alida van Veen<br />
voor zijn kin<strong>de</strong>ren Hilbert en Alida<br />
Anna Cornelia van Veen<br />
Catharina van Veen<br />
Taxateur Charles Louis Sarlet, makelaar Zijlstraat 41<br />
Aaltje Keuters woon<strong>de</strong> op <strong>de</strong> Bakenessergracht 91,<br />
overle<strong>de</strong>n op 21-11-1879. Testament 24-1869<br />
voor notaris Martinus Nicolaas Beets.<br />
Het huis en erve staan<strong>de</strong> en gelegen aan het <strong>Spaarne</strong><br />
op <strong>de</strong>n hoek van <strong>de</strong> Berkero<strong>de</strong>steeg met een pomp<br />
aan <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur vroeger plaatselijk bekend wijk 2-21 in<br />
<strong>de</strong> perceelsgewijzen kadastrale legger <strong>de</strong>r gemeente<br />
Haarlem sectie D-1254 als huis ter grootte van<br />
veertig ellen, thans plaatselijk getekend nr. <strong>42</strong>. Eigen<br />
gewor<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> erflaatster Haarlem 1864, <strong>de</strong>el<br />
256, acte 4.
Hypotheekregister<br />
Deel 954 folio 59 15<br />
D 1254, 26 juli 1915<br />
Candidaat notaris Bernardus Martinus Serné<br />
Comparanten: <strong>de</strong> heer Cornelis van Veen, zon<strong>de</strong>r<br />
beroep wonen<strong>de</strong> te Haarlem, ten eenre en <strong>de</strong> heren<br />
Jhr. Mr. Willem Bernardus Sandberg, burgemeester<br />
van Haarlem, en Jan Willem van Bil<strong>de</strong>rbeek, waar n-<br />
emend secretaris, bei<strong>de</strong>n wonen<strong>de</strong> in Haarlem, verte-<br />
genwoordigers van het college van Burgemeester en<br />
Wethou<strong>de</strong>rs <strong>de</strong>r gemeente Haarlem, uitvoeren<strong>de</strong> het<br />
besluit van <strong>de</strong> gemeenteraad van Haarlem, uitvoeren<strong>de</strong><br />
het besluit van <strong>de</strong> gemeenteraad van Haarlem<br />
2 juni 1915, goedgekeurd door Ge<strong>de</strong>puteer<strong>de</strong> Staten<br />
van Noord Holland, ter an<strong>de</strong>r zij<strong>de</strong>, verklaar<strong>de</strong> <strong>de</strong><br />
comparant ten eenre, bij <strong>de</strong>ze te hebben verkocht etc.<br />
vrij van hypotheek, over te dragen aan <strong>de</strong> gemeente<br />
Haarlem, een huis en erf staan<strong>de</strong> en gelegen aan het<br />
<strong>Spaarne</strong> te Haarlem, en bij het kadaster dier gemeente<br />
on<strong>de</strong>r sectie D numero 1254 groot veertig centiare.<br />
De vorige overdracht voor notaris De Booy<br />
12-2-1879, acte van afgifte legaat en overgeschreven<br />
27-1-1880.<br />
Deze koop en verkoop is geschied voor een<br />
som van zesduizend gul<strong>de</strong>n, rechten ƒ 120,00,<br />
10% opcenten ƒ 12,00.<br />
Getuigen<br />
Antonie Hamman<br />
Hendricus Sebastiaan Thuis<br />
Notaris Klerken<br />
ƒ 6.000,00<br />
77
Noten &<br />
Bronnen
80<br />
Noten<br />
1 Civilates Orbis Terrarum is een atlas met plattegron<strong>de</strong>n van ste<strong>de</strong>n<br />
uit <strong>de</strong> hele wereld die verscheen tussen 1572 en 1618.<br />
2 Maaltijd van <strong>de</strong> officieren van <strong>de</strong> Cluveniersschutterij, 1627,<br />
Frans Hals. De officieren staand v.l.n.r.: vaandrig Adriaen<br />
Matham, tekenaar en graveur, vaandrig Loth Schout, brouwer<br />
van ‘De Twee Gecroon<strong>de</strong> Starren’, fiscaal Johan Damius,<br />
geneesheer en burgemeester van Haarlem, doelenknecht Willem<br />
Ruyghaver, kastelein van <strong>de</strong> Cluveniersdoelen, vaandrig Pieter<br />
Ramp, Heer van Rolland en burgemeester van Alkmaar, luitenant<br />
Outgert Akersloot, goudsmid, en luitenant Claes van Napels.<br />
De officieren zittend v.l.n.r.: kolonel Willem Vooght, schepen<br />
en burgemeester van Haarlem, kapitein Johan Schatter, burgemeester<br />
van Haarlem en brouwer van ‘De Gecroon<strong>de</strong> Ruyt’,<br />
kapitein Gillis <strong>de</strong> Wildt, raad en schepen van Haarlem, kapitein<br />
Willem Warmont, brouwer van ‘t Gecroon<strong>de</strong> Ancker’, en luitenant<br />
Matthys Haeswindius, burgemeester en raad van Haarlem.<br />
3 In 1512 woon<strong>de</strong> Mr. Jelyszoon (van Soutelan<strong>de</strong>) al in het<br />
hoekhuis. Symon Claeszoon Soutman (een broer van Dieryck<br />
Claesman Soutman) woon<strong>de</strong> aan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re kant.<br />
4 In 1512 kocht Dyrck Claeszoon Soutman een vieren<strong>de</strong>el van het<br />
huis op nummer 40 en was hij dus ‘an<strong>de</strong>r zij<strong>de</strong>’.<br />
5 Het belen<strong>de</strong>n<strong>de</strong> huis in <strong>de</strong> Berckenro<strong>de</strong>steeg werd bewoond door<br />
<strong>de</strong> familie Claes Joost Zoutman. De moe<strong>de</strong>r van <strong>de</strong> genoem<strong>de</strong><br />
vrouwen was Marietgen Jansdr Kies, gehuwd met Pieter Janszoon<br />
Matthijs (zuster van Frans Jansz Kies). In 1576 was <strong>de</strong> grote<br />
stadsbrand. Het huis werd gespaard, <strong>de</strong> huizen erachter niet.<br />
6 Cornelis Hendricxzoon van Suchten was in 1628 belasting<br />
(verponding) verschuldigd op hetzelf<strong>de</strong> adres.<br />
7 In <strong>de</strong>ze akte wordt ons hoekhuis voor het eerst aangemerkt<br />
met <strong>de</strong> benaming ‘daer <strong>de</strong> <strong>witte</strong> Olyphant <strong>uythanght</strong>’.<br />
8 Op 1 September 1806 wordt Machteld Helena Bouman,<br />
huysvrouw van Pieter van <strong>de</strong>r Plaat, als eigenaresse genoemd<br />
in het verpondings register. Zij is kleindochter en erfgename<br />
van Jan Bouman (zie boven).<br />
9 Pieter van <strong>de</strong>r Plaat was <strong>de</strong> echtgenoot van Machteld Helena<br />
Bouman, erfgename van Jan Bouman.<br />
10 Ge<strong>de</strong>eltelijk overgenomen uit hypotheekregister Haarlem (118).<br />
11 Ge<strong>de</strong>eltelijk overgenomen uit hypotheekregister Haarlem (118).<br />
12 Ge<strong>de</strong>eltelijk overgenomen uit hypotheekregister Haarlem.<br />
13 Ge<strong>de</strong>eltelijk overgenomen uit hypotheekregister Haarlem.<br />
14 Ge<strong>de</strong>eltelijk overgenomen uit hypotheekregister Haarlem.<br />
15 Ge<strong>de</strong>eltelijk overgenomen uit hypotheekregister Haarlem.
Bronnen<br />
Kohier Settegelt, 1448<br />
Hypotheekregisters Rijksarchief N-Holland,<br />
1810-1963<br />
Noord Hollands Archief<br />
Transportregisters, 1410-1810<br />
Kadaster Amsterdam, 1963-1985<br />
Register 10e penning, 1543 en 1553<br />
Haardste<strong>de</strong>nregister,1555<br />
Verpondingsregisters, 1628-1810<br />
Notariële archieven<br />
Ste<strong>de</strong>lijke Atlas<br />
Doop-, Trouw- en Begraafboeken Haarlem<br />
Register Personele lasten, 1745-1748<br />
Familiegeld, 1715<br />
Register Volkstellingen, 1829 en 1839<br />
Register Vernummering huizen 1877<br />
Register Burgerlijke Stand 1849<br />
F. Allan, Geschie<strong>de</strong>nis van Haarlem, vier <strong>de</strong>len, 1874<br />
R. Blijstra, Haarlem: heel oud, heel nieuw, 1971<br />
D.H. Couveé, Men sagh Haerlem bestormen, 1973<br />
Haarlems Bo<strong>de</strong>mon<strong>de</strong>rzoek (tijdschrift)<br />
H.F. Heerkens Thijssens, Korte geschie<strong>de</strong>nis van<br />
het Heilig Kerstmisgil<strong>de</strong> te Haarlem, 19<strong>42</strong><br />
Historische Werkgroep Haarlem, Brinkmann aan<br />
<strong>de</strong> Grote Markt, 1982<br />
J. Hoeben, Zeven eeuwen Haarlem, drie <strong>de</strong>len, 1965<br />
Jaarboeken Vereniging Haerlem 1934-1985<br />
P. Jongens e.a., Sterck en weldoortimmert, 1983<br />
G.H. Kurrtz, Familiearchief Kies van Wissen, 1939<br />
G.H. Kurrtz, De straat waarin wij wonen, 1965<br />
B. Sliggers, Haarlem bij gaslicht (1837-1914), 1977<br />
B.M.J. Speet, Historische ste<strong>de</strong>natlas van Ne<strong>de</strong>rland,<br />
afl. Haarlem, 1982<br />
J.M. Sterck-Proot, De historische schoonheid<br />
van Haarlem, 1946<br />
J.J. Temminck, Willem jansz Verwer, Memoriaelbouck<br />
1572-1581, 1973<br />
J.J. Temminck, Haarlem door <strong>de</strong> eeuwen heen, 1982<br />
J.W. Wijn, Beleg van Haarlem, 19<strong>42</strong><br />
81
<strong>“Daer</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>witte</strong> <strong>olyphant</strong><br />
<strong>uythanght</strong>”<br />
Een huys metten erve<br />
staen<strong>de</strong> en<strong>de</strong> leggen<strong>de</strong><br />
op <strong>de</strong> Spaerne