OXFAM FAIRTRADE Jaarverslag 2009-2010.pdf - Kauri
OXFAM FAIRTRADE Jaarverslag 2009-2010.pdf - Kauri
OXFAM FAIRTRADE Jaarverslag 2009-2010.pdf - Kauri
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>Jaarverslag</strong><br />
<strong>2009</strong>-2010<br />
Boeren in het Zuiden verdienen beter www.oxfamfairtrade.be
<strong>Jaarverslag</strong><br />
<strong>2009</strong>-2010<br />
Boeren in het Zuiden verdienen beter www.oxfamfairtrade.be<br />
2 | <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade<br />
Colofon<br />
Samenstelling & redactie<br />
Lieve Haverbeke<br />
Met bijdragen van<br />
Karel Braem, Jeroen Brugge, Luc<br />
Coddens, Hanna De Groote, Luc<br />
Geldof, Ilse Mallems,<br />
Sofie Moreau, Petra Vandeputte,<br />
Werner Verbruggen<br />
Lay-out<br />
Grafische dienst Oxfam Fairtrade<br />
(Efraïm)<br />
Druk<br />
Cyclus Print (100% kringlooppapier)<br />
bij Druk in de Weer - Gent<br />
Verantwoordelijke uitgever:<br />
Dirk De Wilde,<br />
Ververijstraat 15-17,<br />
9000 Gent<br />
ed. oft: december 2010 - 290<br />
art. nr.: 05211<br />
Cover foto: Tineke D'haese<br />
Inhoud<br />
Voorwoord<br />
Identiteitskaart<br />
Oxfam Fairtrade: hét voedingsmerk van eerlijke<br />
handel<br />
Bestuur<br />
De impact van fair trade<br />
Wat is fair trade?<br />
Eigen criteria of Max Havelaarkeurmerk<br />
Biosuiker uit Paraguay: Manduvirá<br />
Met welke producenten werken we<br />
samen?<br />
Hoe we onze producenten selecteren<br />
Hoe controleren we of producenten aan de<br />
voorwaarden voldoen<br />
Kennis is macht: opleiding Del Campo,<br />
Nicaragua<br />
Onze stakeholders<br />
Eerlijk handelen doe je samen<br />
Productontwikkeling<br />
Ons assortiment<br />
Procurement<br />
Naar een geïntegreerde aanvoerketen<br />
Kwaliteit<br />
Verkoop<br />
Stabiele omzetcijfers in uitdagende commerciële<br />
tijden<br />
Marketing<br />
Een scharnierjaar voor de marketingafdeling<br />
Financieel verslag<br />
Positief resultaat<br />
Wat duurzaamheid voor ons betekent<br />
Inleiding<br />
Investeren in onze medewerkers<br />
Zorg dragen voor het milieu, hier en elders<br />
Verklarende woordenlijst<br />
GRI-index<br />
3<br />
4<br />
7<br />
12<br />
15<br />
16<br />
19<br />
20<br />
22<br />
25<br />
28<br />
36<br />
44<br />
46<br />
Voorwoord<br />
Beste klant, sympathisant,<br />
Beste lezer van dit jaarverslag,<br />
Ondanks de mooie globale groeipercentages wordt fair<br />
trade als economisch alternatief nog vaak een druppel<br />
op een hete plaat genoemd. Maar fair trade maakt wel<br />
degelijk een wezenlijk verschil voor de meer dan honderd<br />
producentengroepen en hun gezinnen, die door ons<br />
unieke model van handel drijven zeker zijn van een<br />
menswaardig bestaan. Daar werken we dagelijks aan,<br />
samen.<br />
De minimumprijs en de fairtradepremie vormen de meest<br />
essentiële onderdelen van eerlijke handel. Het zijn de<br />
noodzakelijke correcties op een allesoverheersend economisch<br />
systeem dat er, zijn schaapskleren ten spijt, onverminderd<br />
op gericht is om de kosten te minimaliseren en de winst te<br />
maximaliseren. De minimumprijs en de premie beschermen<br />
tegen de volatiliteit van de markt waar honderdduizenden<br />
kleine boeren overal ter wereld het slachtoffer van worden.<br />
Fair trade maakt de boer, de meest kwetsbare schakel in het<br />
aankoop- en verkoopproces, niet alleen weerbaarder maar<br />
betekent in de feiten vaak het verschil tussen wel of geen<br />
gezondheidszorg, infrastructuur en onderwijs.<br />
Maar bovenal: fair trade is geen betuttelende manier van<br />
werken, wel een coöperatief model waarbij de boeren een<br />
correct loon voor hun product of arbeid krijgen en zelf de<br />
touwtjes van hun ontwikkeling in handen houden. Uiteraard<br />
zijn er naast fair trade nog andere duurzame alternatieven,<br />
maar tot nu toe geen enkel dat op eenzelfde manier zijn<br />
impact kan aantonen en de kern van het probleem aanpakt:<br />
onrechtvaardige handelsverhoudingen.<br />
Impact aantonen, dat is wat we in het jaarverslag <strong>2009</strong> –<br />
2010 van Oxfam Fairtrade cvba met nog meer nadruk willen<br />
doen. Want fair trade, en bij uitbreiding dus het bedrijf, zal<br />
zich bewijzen in de feiten of zal niet zijn. We moeten dus nog<br />
meer laten zien welke impact fair trade heeft, zowel op de<br />
levensomstandigheden van boeren in het Zuiden als op het<br />
consumentengedrag in het Noorden. Hoewel we nog te vaak<br />
bewust de correlatie tussen beide niet willen zien, zijn het twee<br />
zijden van eenzelfde medaille.<br />
Net zoals vorig jaar rapporteren we volgens de internationale<br />
GRI-principes (Global Reporting Initiative). We kiezen<br />
voor dit model van integrale duurzaamheidsverslaggeving<br />
omdat het een meetbaar beeld geeft van de organisatie en<br />
haar verwezenlijkingen, maar ook omdat werkpunten op<br />
transparante wijze weergegeven worden. Rapporteren volgens<br />
de GRI-criteria is een groeiproces: dit jaar gaan we alweer<br />
een stapje verder in het meten en weergeven van impact<br />
en realisaties. Kiezen voor GRI betekent ook dat we onze<br />
meetinstrumenten voortdurend moeten verfijnen om de juiste<br />
gegevens, conclusies en aandachtspunten voor het voetlicht<br />
te brengen.<br />
In de volgende pagina’s tonen we graag welke stappen we<br />
tijdens het afgelopen boekjaar gezet hebben om het bedrijf nog<br />
efficiënter te runnen, ons zakencijfer op peil te houden en een<br />
positief resultaat neer te zetten in een niet altijd even gunstig<br />
ondernemersklimaat. We laten zien hoe we het evenwicht<br />
bewaren tussen pragmatiek en idealisme in functie van de<br />
meest achtergestelde producenten in het Zuiden, en hoe we<br />
onze werknemers als voornaamste ondernemingskapitaal<br />
met zorg willen omkaderen. Kortom: welke inspanningen<br />
we dit jaar geleverd hebben en welke werkpunten we zien<br />
voor de toekomst, om onze missie en bedrijfsdoelstellingen<br />
onverminderd waar te maken:<br />
“Oxfam Fairtrade is hét ethisch bedrijf van eerlijke handel,<br />
met een voedingsmerk gericht op de eindconsument (b2c)<br />
en de professional (b2b). Het doel van de onderneming is<br />
een wezenlijke bijdrage leveren tot duurzame economische<br />
ontwikkeling voor achtergestelde producenten in het Zuiden<br />
en een ruim assortiment kwaliteitsvoeding aanbieden.”<br />
We nodigen graag iedereen uit om onze realisaties mee te<br />
evalueren, onze strategische keuzes kritisch te bevragen en<br />
bovenal: om mee te denken over de keuzes voor de toekomst<br />
die van Oxfam Fairtrade een toonaangevende en permanent<br />
vernieuwende speler in het snel evoluerende fairtradelandschap<br />
maken. Als pionier van eerlijke handel leggen we de lat voor<br />
onszelf altijd net iets hoger, om een dynamiek te creëren die<br />
doet streven naar een ‘fair trade premium’, niet naar een ‘fair<br />
trade light’. Enkel met een koppig vasthouden aan een gouden<br />
standaard, aan kwaliteit en een efficiënte werking zullen we<br />
onze partners in het Zuiden werkelijk een dienst bewijzen op<br />
langere termijn.<br />
Zonder uw steun staan we nergens. Het is dan ook van ganser<br />
harte dat we iedereen bedanken die in het afgelopen jaar<br />
opnieuw een grote of kleine steen bijdroeg aan ons prachtige<br />
project, en ons hielp om van Oxfam Fairtrade een echt unieke<br />
economische actor te maken. Impact creëren we samen!<br />
Dirk Dewilde<br />
Voorzitter Raad van Bestuur<br />
Luc Geldof / Jeroen Brugge<br />
Directie<br />
<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade | 3
Identiteitskaart<br />
Hét voedingsmerk van<br />
eerlijke handel<br />
Oxfam Fairtrade wil de toonaangevende<br />
organisatie zijn in het verkopen en promoten van<br />
fairtradevoedingsproducten: “Handel, uit respect!”<br />
Oxfam Fairtrade vervult een pioniersrol in een snel groeiende<br />
fairtrademarkt. Het bedrijf koopt voedingsproducten van<br />
meer dan 110 kleine en middelgrote producentengroepen in<br />
het Zuiden, in landen als India, Sri Lanka, Thailand, Brazilië,<br />
Chili, Costa Rica, Paraguay, Benin, Ghana, Ivoorkust, Uganda,<br />
Tanzania en Zuid-Afrika. Daarvoor betaalt Oxfam Fairtrade hen<br />
een eerlijke prijs, die bijdraagt aan een waardig inkomen voor<br />
de producenten.<br />
Met de fairtradepremie krijgen duizenden gezinnen een eerlijke<br />
kans om in hun gemeenschappen te investeren.<br />
Oxfam Fairtrade werkt enkel met producentengroepen die<br />
goedgekeurd zijn door Oxfam-Wereldwinkels vzw. De vzw<br />
bracht in 2003 haar handelsactiviteiten onder in een aparte<br />
organisatie: Oxfam Fairtrade cvba, maar het is Oxfam-Wereldwinkels<br />
die beslist met welke producentengroepen Oxfam<br />
Fairtrade handelt. En het is Oxfam-Wereldwinkels die deze<br />
producentengroepen begeleidt en opvolgt.<br />
Met 61 medewerkers bouwt Oxfam Fairtrade aan een assortiment<br />
van ruim 200 fairtradeproducten: koffie en thee, wijn,<br />
fruitsap, chocolade, koekjes en snoep, broodbeleg, gedroogde<br />
vruchten, rijst, conserven, olijfolie en allerlei specialiteiten.<br />
De voedingsproducten worden verdeeld via verschillende kanalen:<br />
de wereldwinkels in Vlaanderen en Wallonië, wereldwinkels<br />
in andere Europese landen, grootverbruikers (b2b), retail<br />
(supermarkten) en exportklanten.<br />
Respect voor alle stakeholders is daarbij van het grootste belang:<br />
respect voor onze partners in het Zuiden, onze handelspartners<br />
in het Noorden, de medewerkers, de vrijwilligers in de<br />
Vlaamse en Waalse wereldwinkels, de organisaties waarmee<br />
we samenwerken en de eindconsument.<br />
Voor het organogram van Oxfam Fairtrade verwijzen we naar<br />
p. 39.<br />
Inspraak voor werknemers<br />
Inspraak in de werking van Oxfam Fairtrade door werknemers<br />
wordt georganiseerd via de vakbondsafvaardiging, het CPBW<br />
(Comité ter Preventie en Bescherming op het Werk), teambijeenkomsten<br />
en regelmatige personeelsvergaderingen. De<br />
gedelegeerd bestuurder, de leden van het directiecomité en<br />
de verschillende diensthoofden kunnen op elk ogenblik rechtstreeks<br />
worden aangesproken. Het arbeidsreglement voorziet<br />
procedures bij conflicten. Het huishoudelijk reglement sluit<br />
werknemers uit van lidmaatschap van de Algemene Vergadering.<br />
Oxfam Fairtrade is een coöperatieve vennootschap met beperkte<br />
aansprakelijkheid (cvba). Het bedrijfskapitaal van de<br />
coöperatieve vennootschap Oxfam Fairtrade wordt verdeeld<br />
in drie soorten aandelen (klasse A, B en C). Ieder aandeel heeft<br />
een vaste waarde van 500 euro. Op aandelen van klasse A kan<br />
ingeschreven worden door de vzw Oxfam-Wereldwinkels en<br />
haar werkende leden. Aandelen van klasse A verlenen stemrecht<br />
in de Algemene Vergadering van Oxfam Fairtrade met<br />
één stem per aandeel. De vzw Oxfam-Wereldwinkels is meerderheidsaandeelhouder<br />
van de cvba Oxfam Fairtrade.<br />
Op aandelen van klasse B kan ingeschreven worden door<br />
alle rechtspersonen. Dit kunnen wereldwinkels zijn, maar ook<br />
andere bevriende organisaties. Aandeelhouders van klasse B<br />
hebben stemrecht in de Algemene Vergadering met één stem<br />
per aandeel. Het aantal aandelen in klasse B kan nooit meer<br />
bedragen dan 1/3 van het aantal aandelen van klasse A min<br />
één.<br />
Op aandelen van klasse C kan ingeschreven worden door<br />
alle rechtspersonen en particulieren. Aandelen van klasse C<br />
verlenen geen stemrecht. Het aantal aandelen van klasse C<br />
kan maximaal de helft bedragen van het aantal aandelen van<br />
klasse A en B samen.<br />
De huidige kapitaalverdeling ziet er als volgt uit:<br />
Aandelenstructuur (goedgekeurd AV december <strong>2009</strong>)<br />
<strong>OXFAM</strong> <strong>FAIRTRADE</strong> CVBA<br />
30 jun 2010<br />
TYPE A - Nat. Secretariaat: 64%<br />
TYPE A - Andere: 22%<br />
TYPE B: 4%<br />
TYPE C: 10%<br />
Voor meer uitleg over participatie kunt u contact opnemen met<br />
luc.coddens@oft.be.<br />
Het kantoor van Oxfam Fairtrade bevindt zich te Gent:<br />
• Procurement / verkoop / marketing en administratieve<br />
diensten: Ververijstraat 15, B-9000 Gent<br />
• Logistieke diensten: Nijverheidsstraat 2 / blok 28, B-9070<br />
Destelbergen<br />
Waar komt de naam ‘Oxfam’ vandaan?<br />
De naam ‘Oxfam’ is het telegramadres van het ‘Oxford Committee<br />
for Famine Relief’, dat in 1942 in Oxford werd opgericht.<br />
Dit comité wilde in de eerste plaats hulp bieden aan de door<br />
hongersnood getroffen bevolking van Griekenland, dat toen<br />
bezet werd door de nazi’s. Oxfam International verleent humanitaire<br />
hulp en bestrijdt armoede en onrecht op een structurele<br />
manier. Momenteel zijn er 14 leden: het Verenigd Koninkrijk,<br />
Frankrijk, België, Nederland, Spanje, Ierland, Duitsland, de<br />
Verenigde Staten, Canada, Quebec, Australië, Nieuw Zeeland,<br />
Hong Kong en Mexico. India, Japan en Italië zijn waarnemend<br />
lid. Oxfam International is actief in meer dan 100 landen.<br />
De verschillende Oxfams in België…<br />
In 1964 werd de Belgische Oxfampoot opgericht. Onder die paraplu<br />
werken verschillende onafhankelijke organisaties samen:<br />
Oxfam-Wereldwinkels, Oxfam Fairtrade, Oxfam-Magasins du<br />
monde en Oxfam Solidariteit.<br />
Oxfam-Wereldwinkels is de belangrijkste organisatie<br />
voor eerlijke handel in België, en telt 217 Vlaamse wereldwinkels.<br />
Het is een democratische vrijwilligersbeweging, die ijvert voor<br />
een rechtvaardige wereldhandel en voor ieders recht op een<br />
menswaardig leven. De organisatie doet dit via educatie,<br />
lobbywerk en met de verkoop van producten van eerlijke<br />
handel.<br />
Oxfam-Magasins du monde is de Franstalige<br />
zusterorganisatie van Oxfam-Wereldwinkels. Magasins du<br />
monde heeft zo’n 100 wereldwinkels in Wallonië en importeert<br />
artisanaatsproducten van eerlijke handel.<br />
Oxfam Solidariteit steunt in 35 landen in het Zuiden<br />
partnerorganisaties die ijveren voor echte sociale verbetering.<br />
De organisatie wil op die manier de onrechtvaardigheid die aan<br />
de basis van armoede ligt, aankaarten.<br />
Ox-fam-ilie in België<br />
Oxfam-in-België<br />
4 | <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade | 5
Identiteitskaart<br />
Bestuur<br />
Quality & Projects<br />
Algemene Vergadering<br />
In <strong>2009</strong> was er een Algemene Vergadering op 10 december.<br />
Raad van Bestuur<br />
De leden van de Raad van Bestuur worden bekrachtigd door<br />
de Algemene Vergadering der aandeelhouders voor een mandaat<br />
van drie jaar. Een mandaat is onbezoldigd. De voorzitter<br />
heeft geen operationeel leidinggevende rol. Er zijn minimum<br />
vijf en maximum twaalf leden. Er mogen slechts zeven bestuurders<br />
van hetzelfde geslacht zijn. De Raad van Bestuur<br />
vergadert maandelijks.<br />
Op 30/06/10 bestond de Raad van Bestuur uit: Jan Cuyckens,<br />
Kris Coenegrachts, Dirk De Wilde (voorzitter), Karolien De Prez,<br />
Pieter-Jan Van de Velde, Fons Van Dijck, Pieter Vercruyssen<br />
(ondervoorzitter) en Dimp Verheyen. Koen Van Bockstal was<br />
gedelegeerd bestuurder.<br />
Oxfam Fairtrade<br />
Algemene Vergadering<br />
OFT Raad van bestuur<br />
Gedelegeerd bestuurder<br />
Directiecomité<br />
Sales & marketing manager Procurement & logistics manager<br />
Algemene diensten<br />
HR<br />
Financiën<br />
Grafische dienst<br />
ICT<br />
Secretariaat<br />
Oxfam Fairtrade hecht veel belang aan ‘corporate responsibility’<br />
en goed bestuur. Samen met de Raad van Bestuur heeft<br />
het management op dat terrein een belangrijke weg afgelegd.<br />
De Raad van Bestuur doet op jaarlijkse basis aan zelfreflectie<br />
over het eigen functioneren, haar samenstelling, en maakt een<br />
SWOT-analyse over de gerealiseerde doelstellingen. Een van<br />
de belangrijkste conclusies uit dat proces is de noodzaak om<br />
meer strategisch en op middellange en lange termijn te denken.<br />
Daarnaast besliste de Raad van Bestuur ook om meer<br />
aandacht te besteden aan de wettelijke controlefunctie op het<br />
management en het mandaat van de gedelegeerd bestuurder<br />
en het directiecomité duidelijker te omschrijven, om meer<br />
transparantie en duidelijkheid te creëren op het operationele<br />
vlak.<br />
De impact van fair trade<br />
Wat is fair trade?<br />
Fair trade of eerlijke handel is gebaseerd op de idee dat handel<br />
drijven mensen een beter leven kan geven: “Handel, geen<br />
liefdadigheid”. Meer dan een miljard mensen lijden honger,<br />
en drie vierde daarvan leeft op het platteland. Dat is een<br />
onaanvaardbare situatie. Eerlijke handel betaalt de boeren een<br />
eerlijke prijs voor hun producten: een prijs die rekening houdt<br />
met de productiekosten, en daarbovenop een fairtradepremie<br />
waarmee de boerenorganisatie investeert in de ontwikkeling<br />
van de hele gemeenschap.<br />
Definitie<br />
De internationaal meest aanvaarde definitie van eerlijke handel<br />
is de zogenaamde FINE*-definitie uit 2001: “Eerlijke handel is<br />
een handelspartnerschap, gebaseerd op dialoog, transparantie<br />
en respect, dat streeft naar meer gelijkheid in de internationale<br />
handel. Het draagt bij tot duurzame ontwikkeling door betere<br />
handelsvoorwaarden aan te bieden aan en de rechten te<br />
verzekeren van gemarginaliseerde producenten en arbeiders,<br />
vooral in het Zuiden.”<br />
Een meer uitgebreide definitie kun je lezen in het “Charter of<br />
Fair Trade Principles”, opgesteld door FLO (Fairtrade Labeling<br />
Organisation) en WFTO (World Fair Trade Organisation). De<br />
tekst staat o.a. op de website van FLO: www.fairtrade.net.<br />
* alle afkortingen worden toegelicht in de verklarende woordenlijst<br />
op p. 44-45.<br />
Hoe zien wij fair trade?<br />
Hoewel we in een geglobaliseerde markteconomie opereren,<br />
drijven we handel binnen duidelijke ecologische en sociale<br />
grenzen. Binnen de sector van de Noord-Zuid organisaties<br />
nemen we een unieke plaats in, omdat we handel gebruiken<br />
als een duurzame economische ontwikkelingsstrategie voor<br />
kleine producenten.<br />
Fair trade: een duurzame economische ontwikkelingsstrategie<br />
Een ‘ontwikkelingsstrategie’ impliceert dat producentengroepen<br />
hun visie en beleid weten te formuleren en dat de boeren,<br />
die lid zijn van deze groepen, deelnemen aan dat beleid.<br />
Fair Trade is een ontwikkelingsstrategie omdat de boeren<br />
met de verkoop van fairtradeproducten hun eigen inkomen<br />
genereren. Onze doelgroep: een sociale mix van arme boeren,<br />
boeren die al een ontwikkelingstraject hebben afgelegd<br />
maar nog een stevige duw in de rug kunnen gebruiken, en<br />
landarbeiders. Ideeën en ervaringen uitwisselen binnen een<br />
langetermijnrelatie stimuleert ontwikkeling. De focus ligt op<br />
rechtvaardigheid en herverdeling door eerlijke handel. Dit<br />
betekent in een notendop:<br />
• Een gegarandeerde prijs is essentieel.<br />
• Bovenop deze prijs betalen we een fairtradepremie.<br />
• Op vraag doen we aan voorfinanciering.<br />
• We garanderen stabiele handelsrelaties op lange termijn.<br />
‘Ownership’ is daarbij het kernwoord: we willen dat producenten<br />
meer controle krijgen over de productie en de handelsketen,<br />
zodat ze hun positie in de locale en regionale context<br />
kunnen verstevigen. Op die manier zijn producenten en hun<br />
gemeenschappen niet alleen eigenaar van hun koffie of cacao<br />
maar krijgen ze ook kansen om te groeien. Samen streven we<br />
naar meer inspraak in onderhandelingen, eigenaarschap van<br />
het productieproces en economische onafhankelijkheid voor<br />
producenten.<br />
Om van fair trade te kunnen spreken, moet aan de volgende<br />
voorwaarden voldaan zijn:<br />
1. Fair trade = een bijdrage aan een menswaardig inkomen<br />
voor achtergestelde producenten, vooral in het Zuiden<br />
Grondstofprijzen en prijzen van landbouwgewassen zijn<br />
marktgebonden, en dus volatiel. Fair trade betaalt de FLOminimumprijs<br />
of de marktprijs als die hoger is. Daarbij wordt<br />
altijd rekening gehouden met de productiekosten. Fair<br />
trade betaalt dus een eerlijke prijs. Daarbovenop betaalt<br />
fair trade een fairtradepremie. Die premie is bestemd voor<br />
de producentengroep. De leden beslissen samen over de<br />
besteding ervan.<br />
Samenwerken in een producentengroep biedt voor deze<br />
producenten een flinke meerwaarde, omdat ze meestal niet<br />
over de infrastructuur of het opleidingsniveau beschikken<br />
om hun ontwikkeling in eigen handen te nemen. Het zijn<br />
overwegend arme, familiale producenten. Soms, wanneer<br />
we bepaalde producten aankopen van maatschappelijk<br />
verantwoorde ondernemingen of plantages, zijn het fabrieks-<br />
of plantagearbeiders.<br />
Bijna al onze producenten wonen en werken in het Zuiden, maar<br />
ook partners buiten het strikt geografische ‘Zuiden’ kunnen in<br />
aanmerking komen, als ze aan de voorwaarden voldoen.<br />
2. Fair trade = zo rechtstreeks mogelijke aankoop met<br />
maximale transparantie<br />
Oxfam Fairtrade koopt zowat 75% van de producten (zowel<br />
gemeten naar volume als naar omzet) rechtstreeks bij de producentengroepen<br />
aan. Meer en meer gebeurt de aankoop<br />
en/of de export via een tussenhandelaar of een maatschappelijk<br />
verantwoorde onderneming. Met een ‘tussenhandelaar’<br />
bedoelen we een organisatie die verschillende producentengroepen<br />
overkoepelt, begeleidt en/of ondersteunt, al dan niet<br />
in samenwerking met een niet-gouvernementele organisatie.<br />
Heel wat koffie en cacao bijvoorbeeld wordt via een koepel of<br />
6 | <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade | 7<br />
Foto: Tineke D'haese
Foto: Lieve Blancquaert<br />
unie van coöperaties aangekocht.<br />
Soms worden de producten aangekocht bij een maatschappelijk<br />
verantwoorde onderneming. FLO hanteert voor deze<br />
privéfabrieken en –plantages aparte criteria en garandeert<br />
dat de fairtradepremie ten goede komt aan de arbeiders. Een<br />
voorbeeld zijn de wijnbedrijven in Zuid-Afrika. Een van de FLOcriteria<br />
is dat de bedrijven meedoen aan het beleid van ‘Black<br />
Economic Empowerment’ (zie verklarende woordenlijst p. 44-<br />
45).<br />
Oxfam Fairtrade koopt niet alle producten in het Zuiden. Soms<br />
gebeurt de aankoop via een andere organisatie van eerlijke<br />
handel. Oxfam Fairtrade werkt enkel samen met organisaties<br />
van eerlijke handel die bij internationale koepels zoals FLO,<br />
WFTO (World Fair Trade Organisation, het vroegere IFAT) of<br />
EFTA (European Fair Trade Association) zijn aangesloten. Deze<br />
organisaties garanderen dat de aankoop volgens de principes<br />
van eerlijke handel en via zo weinig mogelijk tussenschakels<br />
verloopt. Ook de meeste producentengroepen met wie Oxfam<br />
Fairtrade samenwerkt, zijn lid van FLO en/of WFTO. Wat meteen<br />
garandeert dat ze voldoen aan de voorwaarden van eerlijke<br />
handel. Hoe dan ook, het blijft een werkwijze die op geen<br />
enkel moment afbreuk doet aan onze ambitie om zoveel mogelijk<br />
meerwaarde in handen van de producenten te houden.<br />
3. Fair trade = een ontwikkelingsstrategie die kiest voor<br />
capaciteitsopbouw<br />
Voor fair trade betekent capaciteitsopbouw of ‘empowerment’:<br />
maatregelen nemen om achtergestelde producenten sterker te<br />
maken, zodat ze hun ontwikkeling en die van hun gemeenschap<br />
in eigen handen kunnen nemen. Al deze maatregelen<br />
impliceren een samenwerking op lange termijn. We doen aan<br />
capaciteitsopbouw op (bedrijfs)economisch gebied (kwaliteitszorg,<br />
productontwikkeling, verbetering van logistiek en<br />
verpakking, marktinformatie, marketing, beheer en boekhouding),<br />
maar ook op sociaal en politiek vlak (verbetering van de<br />
democratie, de veiligheid, de zorg voor het milieu). Om dat te<br />
bereiken gebruiken we de volgende middelen: allerlei vormen<br />
van steun en advies, het opzetten van vormingsprogramma’s,<br />
bemiddeling / begeleiding op maat en voorfinanciering.<br />
4. Fair trade = respect voor mens en milieu<br />
Eerlijke handel stelt respect voor mens en milieu centraal.<br />
Eerlijke handel koopt alleen van producenten die in<br />
menswaardige omstandigheden werken. We verwachten<br />
dat arbeidsvoorwaarden zoals loon, overuren, vakantie<br />
en ziekteverlof geregeld zijn volgens de (inter)nationale<br />
wetgeving. De werkomstandigheden mogen nooit in strijd zijn<br />
met de normen van de Internationale Arbeidsorganisatie (geen<br />
kinderarbeid, geen gedwongen arbeid, geen discriminatie en<br />
geen verbod op het recht om zich te organiseren).<br />
Ook het milieu krijgt de nodige aandacht. We streven naar duurzame<br />
ecologische ontwikkeling, gebruiken energiebesparende<br />
productiemethodes en kiezen voor een efficiënt en duurzaam<br />
beleid wat verpakking en afvalverwerking betreft. Biolandbouw<br />
is voor ons een prioriteit.<br />
5. Fair trade = duurzaam partnerschap<br />
Oxfam Fairtrade biedt producenten een structurele<br />
markttoegang en garandeert hen een langetermijnrelatie.<br />
Anders gezegd: fair trade staat voor een aankoopgarantie<br />
(en dus afzet) op lange termijn. Als producentengroepen op<br />
langere termijn met ons samenwerken, kunnen ze hun expertise<br />
vergroten, degelijke marktinformatie verkrijgen en zich<br />
duurzaam ontwikkelen. Duurzame ontwikkeling gaat namelijk<br />
verder dan het ecologische en heeft ook een economische en<br />
sociale dimensie.<br />
6. Fair trade = werken aan een groter draagvlak voor fair<br />
trade op lokaal, nationaal en mondiaal niveau<br />
Fair trade staat ook voor educatie, publiekscampagnes,<br />
lobbywerk en acties. We schudden mensen wakker over de<br />
ongelijke handelsverhoudingen in de wereld. Een groeiend<br />
aantal mensen staat achter onze ideeën en voorstellen, zodat<br />
we de politiek en de bedrijfswereld onder druk kunnen zetten<br />
om maatregelen te nemen in het belang van achtergestelde<br />
producentengroepen, vooral in het Zuiden. We brengen een<br />
‘tegenbeweging’ van kritische mensen op gang die kiezen voor<br />
solidariteit en respect.<br />
Eigen criteria of Max Havelaarkeurmerk<br />
Max Havelaar is een onafhankelijk keurmerk dat wordt toegekend<br />
aan producten die voldoen aan de internationale criteria<br />
voor eerlijke handel. Samen met de internationale koepel<br />
Fairtrade Labelling Organisations (FLO) controleert Max Havelaar<br />
de hele keten: van producent tot afgewerkt product. Het<br />
keurmerk is voor de consument het bewijs dat de boeren een<br />
rechtvaardige prijs voor hun oogst krijgen en de landarbeiders<br />
in het Zuiden in correcte omstandigheden werken.<br />
Een korte opsomming van de voornaamste FLO-criteria:<br />
• De producenten kunnen rekenen op een minimumprijs, die<br />
de kosten van een sociaal- en milieuverantwoorde productie<br />
dekt.<br />
• De producenten ontvangen ook een extra premie, de<br />
fairtradepremie, onafhankelijk van de wereldmarktprijs, om<br />
ontwikkelingsprojecten op te zetten in hun gemeenschap,<br />
zoals initiatieven op het vlak van onderwijs, gezondheid, spaar-<br />
en kredietsystemen, wegenaanleg, en training om de productie<br />
te verbeteren of de organisatie te versterken.<br />
• De contracten met de koper of de invoerder worden zoveel<br />
mogelijk afgesloten voor een lange periode.<br />
• De productie en de commercialisering ter plaatse gebeuren<br />
op een transparante manier.<br />
• De arbeiders kunnen werken in menswaardige arbeidsomstandigheden.<br />
Geen kinder- en dwangarbeid dus.<br />
• Er is een grote zorg voor het leefmilieu.<br />
Max Havelaar certificeert steeds meer productgroepen, maar<br />
niet al onze producten dragen het label. Ruim 61% van onze<br />
producten zijn door Max Havelaar gelabeld. Wanneer we omzet<br />
als criterium nemen is dat maar liefst 69,2%.<br />
Niet alle producten vallen onder het FLO-register, en niet alle<br />
producentengroepen die we in hun ontwikkeling willen steunen,<br />
zijn al FLO-gecertificeerd. In dat geval garanderen de<br />
partnercriteria van Oxfam-Wereldwinkels dat de producten van<br />
eerlijke handel zijn (lees ook: Met welke producenten werken<br />
we samen, op p. 12-13).<br />
8 | <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade | 9<br />
Foto: Lieve Blancquaert
Biorietsuiker uit Paraguay: Manduvirá<br />
Voor Oxfam Fairtrade is Paraguay het belangrijkste suikerland.<br />
We kopen er suiker van drie coöperaties: Manduvirá, El Arroyense<br />
en Montillo. Al hun suiker is bio. Onze samenwerking met<br />
deze coöperaties is een mooi voorbeeld van ontwikkeling die<br />
de hele gemeenschap ten goede komt.<br />
Manduvirá is één van de drie suikercoöperaties waar Oxfam<br />
Fairtrade sinds 2000 mee samenwerkt voor de rechtstreekse<br />
invoer van biologische rietsuiker. Manduvirá ligt in Arroyos y<br />
Esteros, een regio met veel kleingrondbezit: de meeste families<br />
bezitten er tussen 1 en 5 hectare land. Ze verwerken hun<br />
suikerriet in eigen beheer bij de suikerfabriek Censi & Pirotta.<br />
Sedert 2007 kunnen ze de rietsuiker op eigen houtje exporteren:<br />
het resultaat van een driejarig project, gesteund door<br />
eerlijke handel.<br />
Fair trade en ecologie<br />
De boeren produceren suikerriet, ananas en stevia, een natuurlijke<br />
zoetstof. In de jaren negentig kregen de boeren steeds<br />
meer problemen omdat er te weinig vraag naar rietsuiker was.<br />
Door om te schakelen naar biorietsuiker hebben ze voor zichzelf<br />
een nieuwe markt met een meerwaarde kunnen creëren.<br />
Ecologische ontwikkeling is heel belangrijk. Erosie van de<br />
landbouwgrond gaan de boeren tegen door de bodem te bedekken<br />
met het afval van het suikerriet. Op een proefveld leert<br />
de coöperatie lokale producenten ecologisch verantwoorde<br />
technieken aan. De coöperatie doet ook de administratie om<br />
het biolabel te verkrijgen. Als je biologisch wil telen, moet je<br />
dit immers bewijzen. De coöperatie beschikt over een intern<br />
controlesysteem op basis waarvan een externe onafhankelijke<br />
controle gebeurt. Naast het fairtradecertificaat van FLO heeft<br />
Manduvirá de volgende labels: de EU-biocertificatie, de NOP<br />
USA-certificatie, Naturland, JAS (Japan) en Biosuisse (IMO).<br />
Zonder de hulp van de coöperatie zijn dergelijke zaken voor<br />
een individuele producent onhaalbaar.<br />
Fair trade en economie<br />
Zoals het een coöperatie in eerlijke handel betaamt, schenkt<br />
Manduvirá veel aandacht aan de economische ontwikkeling<br />
van de lokale producentengemeenschap, bijvoorbeeld door<br />
te zorgen voor transport en logistiek. Boeren kappen het<br />
suikerriet met de machete. Vervolgens zorgt de coöperatie<br />
ervoor dat een vrachtwagen de oogst komt ophalen aan<br />
zogenaamde guinches, verzamelpunten vanwaar de coöperatie<br />
het suikerriet naar de fabriek brengt. De coöperatie huurt deze<br />
fabriek af. Het verwerken van het riet tot suiker in eigen beheer<br />
startte in 2005. De succesvolle eerste export van rietsuiker in<br />
eigen beheer gaf de coöperaties ideeën voor de toekomst. Zo<br />
plannen zij de oprichting van een eigen kwaliteitsafdeling voor<br />
10 | <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong> Oxfam Fairtrade<br />
rietsuikerproductie. Bovendien hopen ze binnen afzienbare tijd<br />
een eigen verwerkingsbedrijf voor suikerriet op te richten, zodat<br />
nog meer toegevoegde waarde bij de coöperaties blijft en de<br />
boeren een nog betere prijs krijgen. Transport- en huurkosten<br />
zijn immers hoog, de fabriek ligt op 90 kilometer van Manduvirá.<br />
De coöperatie stelt ook machines ter beschikking om de grond<br />
te bewerken.<br />
Omdat de afhankelijkheid van één product grote risico’s inhoudt<br />
(prijsschommelingen, mislukte oogsten,…), tracht de<br />
coöperatie de producenten aan te zetten tot diversificatie. De<br />
suikerrietproductie stopt rond Kerstmis, en daarom planten<br />
de boeren in december sesamplantjes die ze in maart kunnen<br />
oogsten. De coöperatie zet in op ecologisch geteeld katoen.<br />
Verder financiert de coöperatie kranen om het suikerriet over<br />
te laden, het installeren van internet in de kantoren en een kwekerij<br />
van fruitboompjes.<br />
Fair trade en sociale ontwikkeling<br />
Foto: Lieve Blancquaert<br />
Eerlijke handel draait tenslotte rond sociale ontwikkeling. Door<br />
te exporteren naar de eerlijke handelsmarkt, zijn de coöperaties<br />
in staat om de aangesloten suikerrietproducenten meer te<br />
betalen dan de marktprijs. Daarbovenop komt nog de fairtradepremie.<br />
Vijftig procent van de premie gaat naar de coöperatie<br />
en vijftig procent naar de individuele producenten.<br />
De leden van Manduvirá verbinden zich ertoe om hun kinderen<br />
tot 15 jaar naar school te laten gaan. De coöperatie zorgt voor<br />
boekentassen, uniformen, schrijfgerief, … Zo besteden de leden<br />
van Manduvirá de fairtradepremie aan de versterking van<br />
de gemeenschap.<br />
Met de premie bouwde de coöperatie onder andere medische<br />
dienstverlening uit (kinderarts, gynaecoloog) voor de plaatselijke<br />
gemeenschap. Voor een bloedanalyse moest men vroeger<br />
naar Asunción, waardoor men vaak niet snel genoeg een diagnose<br />
kon stellen. Nu is er een laboratorium voor bloedanalyse.<br />
Kortom: eerlijke handel helpt hier mensenlevens redden.<br />
De coöperatie beschikt dankzij de premie ook over een educatieve<br />
ruimte waar de plaatselijke jongeren naast muziek- en<br />
Engelse les ook onderricht in de principes van eerlijke handel<br />
krijgen.<br />
De leden van Manduvirá over hun droom<br />
Sinds 2007 verscheept Manduvirá haar rietsuiker in eigen beheer. Eerlijke<br />
handel gaf de leden daarvoor het vertrouwen en de hoop. De oudere leden,<br />
die jarenlang onder een dictatuur hebben geleefd, voelen nu hoe ze via eerlijke<br />
handel daadwerkelijk aan hun ontwikkeling kunnen werken. Ze willen zelfs<br />
nog een stap verder gaan. “Zelf onze suiker maken en verkopen, dat is onze<br />
droom“, zeiden de mensen van Manduvirá toen we met hen begonnen<br />
samen te werken. “Wij willen niet meer afhankelijk zijn van een private suikerraffinaderij.”<br />
Die droom is Manduvirá volop aan het waarmaken. Als alle plannen meezitten,<br />
begint de coöperatie in de loop van 2011 zijn eigen rietsuiker te verwerken.<br />
Ownership: of hoe fair trade een echte economische<br />
ontwikkelingsstrategie is<br />
Fair trade is meer dan alleen maar een eerlijke prijs betalen aan producenten<br />
in het Zuiden: fair trade is een echte economische ontwikkelingsstrategie. Dit<br />
betekent dat we in fasen werken, en de coöperaties van onze producenten<br />
begeleiden van de ene fase in hun groei naar de volgende.<br />
Manduvirá is een concreet voorbeeld. De coöperatie heeft 523 leden die<br />
bioproducenten zijn en ruim 2000 hectare biosuikerriet aanplanten. Manduvirá<br />
heeft 14 jaar ervaring in de productie van biosuikerriet en 5 jaar directe<br />
exportervaring. Ze zullen naar schatting 7000 ton biorietsuiker produceren in<br />
2010 (de exportvraag is meer dan 15.000 ton per jaar). Oxfam Fairtrade koopt<br />
jaarlijks 500 tot 600 ton biorietsuiker van Manduvirá.<br />
In een eerste fase leverde de coöperatie haar suikerriet aan de raffinaderij<br />
OTISA. In een tweede fase werd het suikerriet van Manduvirá in onderaanneming<br />
verwerkt bij Censi y Pirotta.<br />
De coöperatie investeert haar fairtradepremie en bouwt zowel kapitaal als<br />
know-how op. In een derde fase echter wil Manduvirá de volledige keten (van<br />
veld tot en met export) beheersen. Ze willen een eigen biorietsuikerraffinaderij<br />
bouwen in Arroyos y Esteros, een project dat naar schatting 10 à 11 miljoen<br />
US dollar zal kosten. Zo worden ze eigenaar van het productieproces en gaat<br />
er heel wat meer toegevoegde waarde naar het Zuiden. Op die manier worden<br />
de volgende kernproblemen aangepakt:<br />
• Manduvirá wil voldoende verwerkingscapaciteit creëren (Censi y Pirotta<br />
kan jaarlijks niet meer dan 9000 ton suiker verwerken).<br />
• De afstand van de suikerrietvelden tot de raffinaderij is nu 90 km, wat een<br />
meerkost van 9 USD per ton inhoudt. Een eigen raffinaderij betekent een<br />
substantiële besparing op de transportkosten van 60%. Door de wachttijden<br />
en het verre transport daalt de kwaliteit van het suikerriet, met een<br />
eigen raffinaderij kunnen d e boeren dat vermijden.<br />
• De verwerkingskosten dalen met 50%.<br />
• De kostprijs voor de productie van 1 ton rietsuiker daalt met 150 USD<br />
(wereldprijs New York Board of Trade Sugar voor 1 ton rietsuiker op 9 juni<br />
2010: 337 USD).<br />
Foto: Lieve Blancquaert<br />
<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade | 11
Met welke producenten werken<br />
we samen?<br />
Hoe we onze producenten selecteren<br />
Soms contacteren producenten in het Zuiden alternatieve handelsorganisaties<br />
zoals Oxfam Fairtrade om hun producten in<br />
het Noorden op de markt te brengen. Maar nog vaker gaan<br />
we zelf op zoek naar geschikte partners die de grondstoffen<br />
of producten kunnen aanbieden waarvoor wij marktpotentieel<br />
zien. De zuiddienst van Oxfam-Wereldwinkels screent de producenten,<br />
die aan een aantal voorwaarden moeten voldoen.<br />
1. Kleine producenten<br />
We werken vooral samen met ‘kleine producenten’: daarmee<br />
bedoelen we producenten die hun boerderij of werkplaats<br />
hoofdzakelijk met hun eigen arbeid en die van hun familieleden<br />
uitbaten, behalve in piekperiodes zoals zaai- en oogsttijd.<br />
Het begrip ‘kleine producenten’ definiëren in absolute termen<br />
van hoeveelheid bewerkte landbouwgrond of inkomen is<br />
onbegonnen werk, want dit verschilt van product tot product<br />
en van streek tot streek. We wegen dit telkens af, rekening<br />
houdend met zowel productspecifieke als geografische en<br />
sociaal-economische factoren.<br />
Niet alle kleine producenten komen in aanmerking: er moet<br />
voldoende potentieel zijn om een deel van hun productie te exporteren<br />
(wat niet kan in situaties van overlevingslandbouw) en<br />
de kwaliteit van de grondstof of het product moet goed zijn.<br />
2. Georganiseerde producenten<br />
Producenten moeten op een of andere manier georganiseerd<br />
zijn, in een coöperatie of een associatie bijvoorbeeld. Deze<br />
organisatie moet democratisch worden gecontroleerd door haar<br />
leden, rekening houdend met de sociale en culturele context<br />
van de streek, en bijdragen tot de sociale en economische<br />
ontwikkeling van de leden en hun gemeenschappen. Ook<br />
aandacht voor het milieu is een belangrijk criterium.<br />
3. Loonarbeiders<br />
In sommige gevallen is een bepaalde schaalgrootte nodig<br />
om producten op een rendabele manier te verwerken, een<br />
schaalgrootte die kleine producenten niet aankunnen (thee,<br />
wijn). In dat geval werken we soms samen met plantages<br />
die loonarbeiders inzetten, maar alleen als deze bedrijven<br />
hun arbeiders toelaten zich te organiseren (bijvoorbeeld in<br />
vakbonden) en de fairtradepremie besteden ten voordele van<br />
de arbeiders en hun gemeenschap.<br />
We stellen ons steevast de vraag: wat brengt fair trade structureel<br />
op voor de gezinnen die we willen ondersteunen? Fair<br />
trade kan bedrijven aanzetten om op een meer sociale basis<br />
te gaan werken. Een voorbeeld: Afrikaanse en Aziatische theeplantages<br />
die met fair trade samenwerken, nemen de ontwikkeling<br />
van hun arbeiders ter harte, met positieve gevolgen voor<br />
de hele gemeenschap.<br />
Bepaalde overheidsinstellingen en -bedrijven (of gemengde<br />
bedrijven) die de fairtradecriteria voor bedrijven naleven, komen<br />
eveneens in aanmerking.<br />
4. Producenten uit het Zuiden<br />
We werken hoofdzakelijk met producenten uit het Zuiden.<br />
Maar ook gemarginaliseerde producenten uit bijvoorbeeld<br />
Oost-Europa kunnen eventueel met ons samenwerken, want<br />
geografische herkomst is op zich geen uitsluitingscriterium. Het<br />
voornaamste criterium is het bieden van ontwikkelingskansen.<br />
Omdat de ontwikkelingskansen in het Zuiden lager liggen<br />
zullen de producenten uit het Zuiden wel altijd het gros van<br />
onze partners uitmaken.<br />
5. Aandacht voor Afrika<br />
Veel van onze partners komen uit Latijns-Amerika. De laatste<br />
jaren leggen we meer nadruk op Azië en vooral op Afrika;<br />
omdat veel producenten daar in moeilijke omstandigheden<br />
moeten werken en het potentieel voor fair trade als alternatieve,<br />
duurzame economische ontwikkelingsstrategie dan ook zeer<br />
groot is.<br />
Focus op Afrika<br />
De voordelen van een fairtradecertificering:<br />
UIREVI (Ivoorkust)<br />
Nu de cacaocoöperatie UIREVI uit Ivoorkust<br />
fairtradegecertificeerd is, kan ze haar cacao<br />
verkopen aan een eerlijke prijs en heeft ze recht<br />
op de fairtradepremie. UIREVI overkoepelt 41<br />
coöperaties met zo’n 7000 leden.<br />
Voor een periode van één jaar alleen al bedraagt<br />
die premie 86.000 euro. De helft daarvan zal<br />
gebruikt worden om de coöperatie economisch<br />
te versterken, via financiering, afbetaling van<br />
schulden, opleidingen en infrastructuur. Met de<br />
andere helft koopt UIREVI een tweedehands<br />
tractor voor haar leden, 300 schoolpakketten<br />
voor de kinderen van de leden, maaltijden in<br />
de schoolkantine voor een heel schooljaar voor<br />
1000 kinderen, en betaalt ze medische zorgen<br />
voor de kinderen en hun moeders.<br />
6. Maatschappelijke betekenis van de producent<br />
Een goed draaiende coöperatie of associatie versterkt de<br />
sociale, politieke, economische of culturele weerbaarheid<br />
van de aangesloten producenten en zorgt voor structurele<br />
verbeteringen. De kernwoorden zijn: democratie en<br />
transparantie, gendergevoeligheid, vrijheid van vereniging en<br />
het recht op collectieve arbeidsovereenkomst, menswaardige<br />
arbeidsomstandigheden, geen discriminatie.<br />
Daarnaast leggen we nog enkele bijkomende accenten:<br />
• Meer samenwerking met Europese collega’s: afstemmen van<br />
criteria, samenwerken om efficiënter handel te kunnen drijven<br />
• Met een aantal partners wordt er in de eerste plaats een<br />
politiek-maatschappelijk partnerschap uitgebouwd, zoals met<br />
PARC in Palestina<br />
De Partnercommissie beslist of een kandidaat-partner geaccepteerd<br />
wordt. Deze commissie wordt rechtstreeks verkozen<br />
uit de Algemene Vergadering van Oxfam-Wereldwinkels en<br />
oordeelt onafhankelijk in haar opdracht over de producentendossiers.<br />
Elke stemgerechtigde wereldwinkel kan iemand<br />
afvaardigen voor een mandaat van twee jaar. Op 30/06/10<br />
hadden 35 wereldwinkels een zitje in de Partnercommissie. De<br />
kandidaat-partner wordt aanvaard als de meerderheid van de<br />
wereldwinkels die de Partnercommissie uitmaken het voorbereidende<br />
dossier positief beoordeelt.<br />
Hoe controleren we of producenten aan de<br />
voorwaarden voldoen?<br />
Fair trade staat of valt met strikte controle van goed uitgewerkte<br />
criteria. Max Havelaar en FLO, de internationale koepel van<br />
de keurmerkorganisaties, laten de controles ter plaatse uitvoeren<br />
door FLO-Cert, een onafhankelijk controlemechanisme dat<br />
de ISO 65-norm verworven heeft. Jaarlijks bezoeken inspecteurs<br />
de producenten om de standaarden te controleren en de<br />
volledige productieketen te bekijken. Producenten die niet aan<br />
de standaarden voldoen moeten verbeteringsacties uitvoeren.<br />
Indien dit niet gebeurt, verliezen ze hun certificering.<br />
Foto: Tineke D'haese<br />
Verder werken we samen met collega-fairtradeorganisaties,<br />
namelijk de andere EFTA-leden. Zo kopen we soms<br />
ingrediënten aan via het EFTA-lid dat de nauwste band heeft<br />
met de producent in kwestie en ‘partner attender’ is voor<br />
die producent. Er is een EFTA Monitoring System om de<br />
producenten op te volgen: het EFTA-lid dat ‘partner attender’<br />
is doet een audit, maakt een rapport, stelt aanbevelingen op<br />
en indien nodig verbeteringsacties. Indien een producent niet<br />
voldoet, worden er geen producten gekocht tot de problemen<br />
verholpen zijn. De resultaten van de audits worden in een<br />
online ‘Fair Data System’ opgenomen, zodat ze beschikbaar<br />
zijn voor de andere fairtradeorganisaties die producten van de<br />
producent kopen.<br />
Onze eigen criteria zijn gebaseerd op internationaal erkende<br />
standaarden (zoals de FLO-standaarden) en conventies (zoals<br />
de ILO-conventies). Op die manier kunnen we ook voor producenten<br />
die geen FLO-producent zijn nagaan of ze aan de<br />
nodige criteria blijven beantwoorden. Omdat we fair trade als<br />
een ontwikkelingsstrategie zien, screenen we de producenten<br />
zowel op minimumvereisten als op procesvereisten.<br />
De minimumvereisten zijn voorwaarden waaraan alle producenten<br />
moeten voldoen, dit zijn dus uitsluitingsvoorwaarden:<br />
wanneer de producent hier niet aan voldoet, wordt hij uitgesloten.<br />
Met deze minimumvereisten garanderen we dat:<br />
• de voordelen van fair trade ten goede komen aan de producenten<br />
of arbeiders;<br />
• de producenten- of arbeidersorganisatie ontwikkelingspotentieel<br />
heeft;<br />
• de fairtraderelatie leidt tot ontwikkeling die op een andere<br />
manier moeilijk te bereiken is.<br />
De procesvereisten zijn voorwaarden waarvan de producenten<br />
moeten aantonen dat ze er aan werken en vooruitgang maken.<br />
De zuiddienst van Oxfam-Wereldwinkels gaat de producenten<br />
ter plaatste bezoeken om dit te controleren en de producent<br />
op te volgen, te adviseren en bij te sturen waar nodig.<br />
De Partnercommissie valideert de resultaten tijdens haar<br />
tweemaandelijkse vergaderingen.<br />
12 | <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade | 13
Kennis is macht:<br />
opleiding Del Campo, Nicaragua<br />
Eerlijke handel helpt de producenten om hun organisatie<br />
te versterken, zodat ze op eigen kracht verder kunnen. Met<br />
o.a. geld van Oxfam Fairtrade en de Vlaamse Gemeenschap<br />
verzorgde Oxfam-Wereldwinkels een uitgebreide opleiding in<br />
Nicaragua voor de coöperatie Del Campo. Van deze organisatie<br />
kopen we sesamzaad. Een aantal van de Del Campoleden is<br />
al fairtradegecertificeerd, anderen nog niet. Ook die willen<br />
we overtuigen van de voordelen van fair trade. Tijdens de<br />
opleiding besteedde Oxfam-Wereldwinkels aandacht aan<br />
de mogelijkheden van fair trade, legde uit hoe het werkt, en<br />
toonde aan welke vooruitgang men kan bereiken met het geld<br />
van de fairtradepremie.<br />
Omdat fair trade de nadruk legt op duurzaamheid, werden ook<br />
de ecologische aspecten niet uit het oog verloren. Want hoewel<br />
een fenomeen als de klimaatsverandering vooral door het<br />
Noorden veroorzaakt wordt, zijn het de landen in het Zuiden<br />
die als eersten de gevolgen ervan moeten ondervinden. Daarom<br />
reikten we de producenten een aantal mogelijke manieren<br />
aan om met de gevolgen van de klimaatsverandering om te<br />
gaan. Een gevolg van de klimaatsverandering is bijvoorbeeld<br />
onregelmatige neerslag en erosie van de grond. Om dat tegen<br />
te gaan kunnen producenten maximaal gebruik maken van<br />
regenwater door dijkjes of dammen aan te leggen. Het verbranden<br />
van afval veroorzaakt CO2-uitstoot. Plantaardig afval<br />
gebruiken als bodembedekker (in plaats van het te verbranden)<br />
beschermt tegen het wegspoelen van grond door hevige<br />
regenval.<br />
Enkele reacties en beloftes van Del Campoproducenten<br />
na de opleiding:<br />
“Ik zal levende hagen aanplanten om te vermijden dat de grond<br />
erodeert. Ik stem ermee in om het terrein te herbebossen zodat<br />
de bodem zich kan voeden.” (Maria Reyes F.)<br />
“Het was heel belangrijk voor ons om te weten hoe eerlijke<br />
handel werkt en wat het doel is van onze vrienden van Oxfam<br />
België. Nu we er meer over weten kunnen we ook rekening<br />
houden met de klimaatsverandering en er zelf iets aan doen.”<br />
(Ernestina Hernández)<br />
“Ik zal mijn land herbebossen met fruitbomen en milieueducatie<br />
geven aan studenten, jongeren en kinderen. Aan<br />
andere producenten zal ik uitleggen hoe ze de bodem en het<br />
water kunnen beschermen.” (Harold Espinoza)<br />
14 | <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade<br />
Foto: Teake Zuidema<br />
Onze stakeholders<br />
Eerlijk handelen doe je samen<br />
Enkel met zijn allen kunnen we een wezenlijk verschil<br />
maken. Daarom ook zijn we onze stakeholders zo dankbaar:<br />
zonder de ruim 110 producentengroepen in het Zuiden met<br />
meer dan 360.000 leden, hun gezinnen, onze vijfhonderd<br />
klanten (wereldwinkels, supermarkten, cateringgroepen,<br />
eindconsumenten uitgezonderd), 61 medewerkers,<br />
honderddertig leveranciers en verwerkers en meer dan<br />
tienduizend vrijwilligers die ruim driehonderd Oxfam-<br />
Wereldwinkels en Oxfam-Magasins du Monde in het hele land<br />
draaiende houden, zouden we nergens staan.<br />
Oxfam Fairtrade engageert zich bovendien in verschillende nationale<br />
en internationale belangenorganisaties, zoals VOSEC,<br />
VOKA, UNIZO, FLO, EFTA, Bioforum, Coopkracht, het Verbond<br />
van Koffiebranders en <strong>Kauri</strong>.<br />
Via de producentendienst van Oxfam-Wereldwinkels heeft<br />
Oxfam Fairtrade contacten met een aantal koepelorganisaties<br />
van producenten in het Zuiden.<br />
Dat zijn de volgende FLO-netwerken: CLAC, AFN, NAP.<br />
WFTO (het vroegere IFAT) heeft ook een aantal regionale netwerken:<br />
COFTA, AFTF, IFAT LA, IFAT Europe, CAJUN region.<br />
Stakeholdersoverleg<br />
Op 4 maart 2010 organiseerden we samen met <strong>Kauri</strong> een stakeholdersoverleg.<br />
We stuurden ons jaarverslag naar experts uit<br />
de voedingssector, de fairtrade-, ngo- en de consultancywereld<br />
en naar academici. We nodigden hen uit in onze kantoren,<br />
stelden onze organisatie voor en vroegen naar hun mening. In<br />
het huidige jaarverslag hebben we daar zoveel mogelijk rekening<br />
mee gehouden. Een aantal weerkerende thema’s, die we<br />
in dit jaarverslag van <strong>2009</strong>-2010 verduidelijkt hebben:<br />
• Wat is Oxfam-in-België en waar situeert Oxfam Fairtrade zich<br />
in dat geheel (lees p. 5)<br />
• Wat zijn de criteria om partners te kiezen? (lees p. 12-13)<br />
• Hoe bepaalt Oxfam Fairtrade welke nieuwe producten gelanceerd<br />
zullen worden? (lees p. 16)<br />
• Kan er meer info in het jaarverslag over de impact van eerlijke<br />
handel op de partners in het Zuiden? (lees p. 7-11)<br />
• Wie zijn de producenten achter de producten in het assortiment?<br />
(lees p. 16-18)<br />
• Meer uitleg over de missie en waarden? (lees p. 4, 7-11)<br />
Ons jaarverslag wordt ook vertaald in het Engels en Frans voor<br />
buitenlandse stakeholders, zoals onze klanten en de producenten.<br />
Met de producenten overleggen we op verschillende<br />
manieren. Via de Zuiddienst van Oxfam-Wereldwinkels en de<br />
afdeling Procurement van Oxfam Fairtrade blijven we op de<br />
hoogte van het reilen en zeilen bij onze partners in het Zuiden:<br />
de medewerkers van deze diensten gaan regelmatig ter<br />
plaatse.<br />
Maar ook uitwisseling van informatie en steun bij netwerken<br />
vinden we belangrijk. In april 2007 organiseerde Oxfam-<br />
Wereldwinkels een ‘Afrika Koffieforum’ in Gent: koffie is<br />
naast bananen het belangrijkste product op de fairtrademarkt<br />
en onze focus komt steeds meer op Afrika te liggen, waar<br />
kleine boeren 95% van de koffie telen. Op het forum werd<br />
het startschot gegeven om een Afrikaans netwerk van<br />
fairtradekoffieproducenten uit te bouwen. In de Keniaanse<br />
havenstad Mombasa organiseerde Oxfam-Wereldwinkel in<br />
februari <strong>2009</strong> een pan-Afrikaans Koffieforum in samenwerking<br />
met AFN (Africa Fairtrade Network) en TWIN (een Engelse<br />
fairtradeorganisatie met sterke specialisatie in koffie). Ook<br />
Oxfam Fairtrade was van de partij. De eerste dag kregen de<br />
deelnemers informatie over ondermeer de evoluties binnen<br />
AFN en FLO, de markt voor fairtradekoffie in de VS en Europa<br />
en de voordelen van fairtradecertificering. De tweede dag lag<br />
de focus op de vorming van een Afrikaans koffienetwerk. En<br />
al is het een werk van lange adem: de belangstel ling was<br />
massaal. Het werd een historische gebeurtenis en de ultieme<br />
gelegenheid voor de producenten om te netwerken, elkaar te<br />
leren kennen en ervaringen uit te wisselen.<br />
Ons engagement:<br />
interactie met onze partners<br />
• Medewerkers: personeelsinfomomenten, syndicale delegatie,<br />
PECO (personeelscommissie)<br />
• Producenten: plaatselijke bezoeken, georganiseerde meetings<br />
met producenten en hun netwerken, contacten via de<br />
zuiddienst van Oxfam-Wereldwinkels, infomomenten voor<br />
het personeel tijdens producentenbezoek aan ons land<br />
• Klanten: direct via klantendienst, indirect via informatie,<br />
educatie in wereldwinkels en allerlei andere kanalen zoals<br />
de website<br />
• Eindconsument / burger: via campagnes samen met<br />
OWW, via beurzen en aanwezigheid op festivals<br />
• Aandeelhouders: via de Algemene Vergadering<br />
• Verwerkers: regelmatige interactie, bezoeken<br />
• Ngo’s: interactie via meetings, acties, projecten en netwerken<br />
• Overheid: dialoog en interactie<br />
• Collega-organisaties: via netwerken zoals EFTA, FLO<br />
• Keurmerkorganisaties: overleg, gezamenlijke acties<br />
• De voedingssector: FAVV, Flanders Food, Pack4Food,<br />
Verbond van de Koffiebranders<br />
• Kenniscentra (universiteiten, laboratoria)<br />
• Nationale en internationale belangenorganisaties: gezamenlijke<br />
projecten, overleg
Productontwikkeling:<br />
ons assortiment<br />
Waar halen we onze mosterd?<br />
Bij de ontwikkeling van ons assortiment streven we naar een<br />
ideale mix van producten. Die moeten niet alleen interessant<br />
zijn voor de producenten zelf, maar ook aan een marktvraag<br />
beantwoorden: zonder verkoop geen groeimogelijkheden voor<br />
de producent.<br />
We ontwikkelen producten om aan een specifieke vraag van de<br />
markt of een verkoopskanaal te voldoen. Tegelijkertijd stimuleren<br />
we ideeën vanuit het Zuiden: de Zuiddienst van Oxfam-<br />
Wereldwinkels en de afdeling Procurement krijgen suggesties<br />
van producenten en gaan zelf actief op zoek naar interessante<br />
nieuwe producten. Lees ook meer over hoe we onze partners<br />
selecteren (p. 12-13).<br />
Wat verkopen we allemaal?<br />
Dat ons assortiment uitgebreid is, mag een understatement<br />
heten. Grosso modo kunnen we onze producten in vijf categorieën<br />
onderbrengen:<br />
1. Basisingrediënten in de keuken: dit zijn vooral enkelvoudig<br />
afgewerkte producten, zoals olijfolie, specerijen, rijst en<br />
suiker.<br />
2. Voedingsproducten voor dagelijks gebruik: koffie, thee,<br />
chocomelk, sappen, choco, confituren, honing,…<br />
3. Exotische producten: mini-papaja’s, yucachips, chutney,<br />
currysaus, za’atar, couscous, palmharten,…<br />
4. Luxe- en geschenkproducten: rum, pralines, noussines,<br />
wijnen, een bierset,…<br />
5. Tijdelijke producten voor speciale en feestelijke gelegenheden:<br />
sinterklaas- en paasfiguren in chocolade, pralines in een<br />
mooi geschenkdoosje, speciale wijnen,…<br />
Op 30 juni 2010 stond de teller van onze productassortiment<br />
op ruim 200. Naast de producten onder eigen merk ontwikkelen<br />
we ook een veertigtal private labels voor onder andere<br />
EFTA-leden.<br />
Véél aandacht voor bio<br />
Eerlijke handel is niet alleen een economische<br />
ontwikkelingsstrategie maar heeft ook aandacht<br />
voor ecologische aspecten. Daarom is<br />
biolandbouw voor ons een prioriteit. Dat komt<br />
ook tot uiting in ons assortiment.<br />
Biokoffie<br />
Onze oploskoffie werd vervangen door een<br />
bio-oploskoffie. De koffie wordt in Tanzania<br />
verwerkt, in de enige Oost-Afrikaanse fabriek<br />
voor oploskoffie die niet in handen is van<br />
multinationals. Onze producent Kagera Co-<br />
operative Union (KCU), een coöperatie die in 1984 werd<br />
opgericht, is meerderheidsaandeelhouder van de fabriek.<br />
KCU verenigt maar liefst 125 dorpscoöperaties van kleine<br />
koffieboeren, met in totaal zo’n 67000 leden. De boeren<br />
gebruikten traditioneel al weinig pesticiden, maar omschakelen<br />
naar een volledig biogecertificeerde productiewijze kost veel<br />
geld. Met de hulp van eerlijke handel verkregen al meer dan<br />
1000 boeren het gegeerde biocertificaat.<br />
Bio<br />
Europa legt zeer strikte normen op voor biologische<br />
producten. De term ‘bio’ (of ‘biologisch’) en de biolabels<br />
zijn wettelijk beschermd.<br />
De bioproducten van Oxfam Fairtrade worden in het<br />
land van oorsprong gecontroleerd door een lokale of<br />
internationale certificeringsorganisatie. In België werkt<br />
Oxfam Fairtrade samen met BLIK / Integra. Die voert<br />
bij de import in ons land controles uit en gaat na of<br />
de biologische kwaliteit van de producten niet werd<br />
aangetast bij de verwerking, de verpakking of het<br />
transport. Pas na deze controle kent BLIK / Integra<br />
het biolabel toe.<br />
Oxfam Fairtrade stimuleert zijn producenten om zoveel<br />
mogelijk naar bio over te schakelen. De zorg voor<br />
het milieu ligt ons nauw aan het hart. In 2006 droegen<br />
55 Oxfam Fairtradeproducten of 31% van het assortiment<br />
het biogarantielabel. Eind juni 2010 staat de<br />
teller al op 74 bioproducten: bijna 39% van het assortiment.<br />
Nog meer biokoffie<br />
We importeren ook koffie uit Peru, o.a. de<br />
Aymarakoffie die we in 2008 lanceerden.<br />
Van dezelfde coöperatie kopen we onze<br />
nieuwe biologische ‘koffieboontjes met<br />
chocoladejasje’. Cecovasa is een koepel van<br />
acht koffiecoöperaties die samen ongeveer<br />
5000 leden tellen, allen kleine koffieboeren met<br />
Quechua of Aymara roots. Cecovasa besteedt<br />
veel aandacht aan kwaliteit: de organisatie<br />
heeft een eigen koffielaboratorium en doet ook<br />
mee aan koffiewedstrijden.<br />
“Door in te zetten op kwaliteit en specialiteitskoffies wonnen<br />
we reeds verschillende prijzen op internationale wedstrijden.<br />
Zo ondersteunen we het prestige van Peru als opkomend<br />
koffieland, en krijgen we meer toegang tot de internationale<br />
markt voor specialiteitskoffie”. Miguel Paz, commercieel<br />
verantwoordelijke Cecovasa<br />
Biosnoepjes en - snacks<br />
Onze conventionele muntjes maakten<br />
plaats voor een nieuw biologisch muntsnoepje<br />
met biologische rietsuiker uit Paraguay<br />
(zie ook p. 10-11). Ook onze twee<br />
nieuwe fruitrepen zijn biologisch. De ene<br />
reep bevat dadels uit Tunesië, honing uit<br />
Nicaragua en walnoten uit Pakistan. De<br />
dadels importeren we via South Organic,<br />
een kleine Tunesische koepelorganisatie die met de hulp van<br />
eerlijke handel 122 boerenfamilies ondersteunt, en zorgt voor<br />
traditioneel zaaigoed. Dadels zijn basisvoedsel en bovendien<br />
de enige rijkdom die de regio heeft.<br />
De walnoten uit Pakistan helpen vrouwen om een beter leven<br />
op te bouwen: de coöperatie Mountain Fruits is het eerste<br />
fruitverwerkend bedrijf in Pakistan dat meer dan 150 vrouwen<br />
tewerkstelt als seizoensarbeidster. Het is de enige plaats in het<br />
noordelijke gebied waar vrouwen betaald werk vinden.<br />
Met de fairtradepremie kocht Mountain Fruits al een elektriciteitsgenerator,<br />
computer en wateropslagtank aan. Ze zorgt<br />
voor het transport van zand en stenen bij verschillende bouwprojecten<br />
en repareert irrigatiekanalen. Mountain Fruits betaalt<br />
ook de schoolkosten van kinderen uit extreem arme gezinnen.<br />
De tweede fruitreep bevat gedroogde mango's uit<br />
Burkina Faso, honing uit Nicaragua en brazilnoten<br />
uit Bolivië. De coöperatie Coinacapa bestaat uit 320<br />
notenrapers uit het Boliviaanse Amazonegebied.<br />
De organisatie biedt de producenten een betere<br />
toegang tot de markt, zowel lokaal als in het buitenland.<br />
Ze transporteert de noten naar de verwerkingsfabriek,<br />
coördineert de export en zorgt voor<br />
commercialisering. De gedroogde mango’s komen<br />
van Wouol, een organisatie voor plattelandsontwikkeling in<br />
Burkina Faso. Bijna driekwart van de leden zijn vrouwen, die<br />
met de verwerking van de mango’s een eerlijk loon verdienen<br />
en dankzij eerlijke handel met de fiets naar hun werk kunnen<br />
komen.<br />
De honing voor de beide fruitrepen kopen we bij de<br />
Nicaraguaanse coöperatie Cosatin, dat koffieboeren omschoolt<br />
tot imker in de regio’s waar de koffie te weinig opbrengt.<br />
De flora in het gebied is erg geschikt voor honingproductie.<br />
Cosatin helpt de leden aan voordelige leningen.<br />
Biowijn<br />
Van Sagrada Familia in Chili, sinds jaren een vertrouwde<br />
partner, kochten we dit jaar een bio witte<br />
wijn (een Sauvignon Blanc). Sagrada Familia is zo’n<br />
een beetje de Chileense droom: 16 boerenfamilies uit<br />
de streek van Curicó groeiden op korte tijd uit van<br />
druiventelers tot wijnexporteurs. Daardoor vertolken<br />
ze in de streek een voorbeeldfunctie voor andere<br />
boeren. Er zijn vooruitzichten om te groeien naar 50<br />
leden.<br />
Sagrada Familia leed eind februari 2010 zware schade door<br />
een aardbeving, die verschillende huizen verwoestte. Ook de<br />
schade aan de wijngaarden en irrigatiekanalen was groot: zo'n<br />
30 miljoen peso’s (60.000 USD). Wijnvaten braken en 211.000<br />
liter wijn ging verloren, ter waarde van 200.800 euro. Oxfam-<br />
Wereldwinkels, die onze partners opvolgt, schonk 25.000 euro<br />
als gedeeltelijke compensatie voor de verloren wijn en de herstelling<br />
van de wijnvaten, en 5.000 euro aan het sociaal fonds<br />
voor de wijnboeren. Bovendien vroeg Oxfam-Wereldwinkels bij<br />
Alterfin een lening aan van 30.000 euro voor de heropbouw van<br />
de verwoeste huizen en een lening van 150.000 euro als extra<br />
werkkapitaal.<br />
Alleen tijdens de eindejaarsfeesten<br />
Van Sagrada Familia kochten we eveneens een Gran Lautaro<br />
Reserva, speciaal voor de eindejaarsperiode. Ook de Troncos<br />
Viejos (een Merlot) was een eindejaarsproduct. Deze<br />
wijn komt van Consorcio Vinícola de Chile, een vereniging<br />
van vijftig kleine wijnboeren. De meeste kregen<br />
door de landhervorming een eigen stuk grond.<br />
Door zich te verenigen kunnen ze hun ultieme droom<br />
waarmaken: hun zelfgemaakte wijn exporteren. Consorcio<br />
is vrij nieuw als exporteur op de fairtrademarkt.<br />
Maar de motivatie is groot. De boeren onderhouden<br />
goede contacten met hun collega’s van Sagrada Familia,<br />
door wie ze zich laten inspireren. Voor Oxfam<br />
Fairtrade is het versterken van dit soort organisaties<br />
van groot belang.<br />
Rosé voor Black Empowerment<br />
Met een nieuwe rosé deden we het afgelopen jaar<br />
aan ‘Black Economic Empowerment’ in Zuid-Afrika.<br />
We kochten de rosé namelijk van de African Terroir<br />
Wine Farm in de Westkaap. Om het welzijn van haar<br />
22 werknemers te verbeteren, richtte African Terroir<br />
het ‘Mountain View Community Property Association’<br />
op. Momenteel telt Mountain View negen gezinnen,<br />
allemaal permanente arbeiders. Elke arbeider heeft<br />
recht op een gratis woning en is mede-eigenaar van<br />
de wijngaarden. Iedereen heeft toegang tot een fonds<br />
dat medische kosten of de kosten bij overlijden dekt,<br />
en krijgt een opleiding. Het bestuur beslist democratisch over<br />
het gebruik van de fairtradepremie. In 2008 werd de premie gebruikt<br />
om een computercentrum te bouwen, schooluniformen<br />
voor de kinderen te kopen en een kleine vrachtwagen aan te<br />
schaffen.<br />
Van ginder en ook van hier: appelsap<br />
Na sinaasappelsap is appelsap het meest verkochte<br />
sap in België, waarvoor we graag een fairtradevariant<br />
op de markt wilden zien. Ons troebele<br />
appelsap bevat vers geperst sap van appelboeren<br />
uit Haspengouw, gemengd met sap uit concentraat<br />
van Chili. Een mooi voorbeeld van hoe Noord en<br />
Zuid mekaar kunnen aanvullen. Het Chileense<br />
concentraat kopen we van Agromercedes. Dankzij<br />
de landhervormingen die president Frei eind jaren<br />
zestig doorvoerde, hebben de boeren van Agromercedes<br />
wat land verworven. Het producentengroepje (een zestiental<br />
boeren, die zonder uitzondering door de Chileense overheid als<br />
‘kleine boeren’ geklasseerd zijn) levert ons het sapconcentraat,<br />
waarvoor ze van ons drie keer zoveel krijgen als op de lokale<br />
markt. Met de fairtradepremie financiert de groep een project<br />
om onder andere aan ecologische insectenbestrijding te<br />
doen.<br />
Het beste van Noord en Zuid in een flesje:<br />
chocomelk<br />
Vanaf dit voorjaar werken we samen met Inza voor<br />
onze chocomelk. Een uniek project: beide organisaties<br />
zijn coöperaties en ijveren op hun manier voor<br />
een rechtvaardig inkomen voor boeren. Via de coöperatie<br />
Milcobel betaalt Inza haar Belgische boeren<br />
een correcte prijs voor de melk, en Oxfam Fairtrade<br />
koopt suiker en cacao van kleine boeren in het Zuiden, volgens<br />
de principes van eerlijke handel. Inza en Oxfam Fairtrade storten<br />
bovendien een deel van de chocomelkprijs in een speciaal<br />
fonds, waarmee ze jaarlijks een landbouwproject in het Zuiden<br />
zullen ondersteunen.<br />
Marokkaans fruit<br />
Een eerste product uit Marokko en meteen een<br />
project voor en door vrouwen: onze gedroogde<br />
vijgen worden geproduceerd in Bouhouda aan de<br />
voet van het Marokkaanse Rifgebergte. De vrouwencoöperatie<br />
'Source de Bouadel' droogt en exporteert<br />
de vijgen. De coöperatie ontstond uit een<br />
vereniging van ongeveer 120 vrouwen. Voor 2007<br />
gaf de vereniging de vrouwen vooral een kans om<br />
16 | <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade | 17
andere vrouwen te ontmoeten, even uit het huis te ontsnappen<br />
en meteen ook het gezinsinkomen wat aan te vullen. De vereniging<br />
droogde, verpakte en commercialiseerde de vijgen.<br />
De verwerking en verkoop van fruit versterkt de positie van<br />
de vrouwen binnen de gemeenschap en verhoogt het inkomen<br />
van de families. Na 2007 is de coöperatie meer gaan professionaliseren.<br />
Fair trade biedt hen in deze fase de zekerheid van<br />
een afzet op lange termijn en helpt met voorfinanciering.<br />
Zomerse specerijen en verfrissend bier<br />
Voor de warme barbecuedagen lanceerden<br />
we specerijen in kruidenmolens (eentje<br />
voor vis en eentje voor vlees) en een unieke<br />
bierset: twee flesjes Bolivar bruin, twee flesjes<br />
Bolivar blond en een Bolivar glas in een<br />
opengewerkte geschenkdoos.<br />
De specerijen komen van Podie (People’s Organization for Development<br />
Import and Export), een coöperatie uit een afgelegen<br />
streek in Sri Lanka. Bij Podie zijn zes producentengroepen<br />
aangesloten, met in totaal bijna 200 boeren die specerijen zoals<br />
kaneel, kardemom, kruidnagel en gember telen. Er werken<br />
zo’n vijftig vrouwen in de eigen fabriek van Podie, waar de specerijen<br />
verwerkt en verpakt worden.<br />
Dankzij de fairtradepremie kon Podie een drooginstallatie aanschaffen:<br />
één op zonne-energie voor de peper, en één op gas<br />
voor de kardemom. De arbeidsters van de verwerkingsfabriek<br />
krijgen een eerlijk loon en genieten van een sociaal vangnet<br />
(met o.a. pensioen- en hospitalisatieverzekering).<br />
Ook de Bolivarbieren brengen een exotische<br />
noot: het zijn bieren gebrouwen volgens de<br />
Belgische traditie maar met ongewone, want<br />
zuiderse ingrediënten: rijst uit India, rietsuiker<br />
uit Costa Rica en quinoa uit Bolivië.<br />
Quinoa is een eeuwenoud gewas uit de Andes.<br />
De quinoa van Oxfam Fairtrade komt<br />
van Anapqui, een coöperatie met zo’n 2000<br />
leden, allemaal kleine boeren. Ze leven op de<br />
Boliviaanse Altiplano, een dorre hoogvlakte<br />
met een extreem klimaat: in de winter kan de temperatuur zakken<br />
tot -30° C. Eerlijke handel garandeert deze kleine boeren<br />
een vaste afzetmarkt en een stabiele, eerlijke prijs. Ze konden<br />
ook een verwerkingsfabriekje bouwen, zodat ze hun quinoa<br />
rechtstreeks kunnen exporteren en niet langer afhankelijk zijn<br />
van tussenhandelaren. Met de fairtradepremie helpt Anapqui<br />
de boeren om over te schakelen naar biologische teeltwijzen.<br />
Voor speciale gelegenheden…<br />
Elk jaar hebben we ook een aantal<br />
tijdelijke producten in het assortiment.<br />
Naast de chocolade holfiguren<br />
voor Pasen en Kerst, de pralines<br />
en de truffels, boden we opnieuw<br />
een wijnset aan, in een mooie geschenkdoos. De wijnset bevat<br />
vijf flesjes van 25 cl: Cabernet Sauvignon en Sauvignon Blanc<br />
van Sagrada Familia, Tinto de casa van Consorcio, Blanco de<br />
casa van Lomas de Cauquenes uit Chili en een Chardonnay<br />
van Imbukwe Wines uit Zuid-Afrika.<br />
De chocolade voor onze pralines, truffels en<br />
chocolade holfiguren komt uit Ivoorkust, Ghana<br />
en de Dominicaanse Republiek, de suiker<br />
uit Paraguay. De Ivoriaanse cacao komt van<br />
Kavokiva, een organisatie met meer dan 5800<br />
leden. De meeste van deze cacaoboeren runnen<br />
heel kleine landbouwbedrijfjes met minder<br />
dan 5 ha grond. Dankzij de fairtradepremie<br />
kan Kavokiva haar leden kwaliteitsvoorlichting<br />
geven, hun plantages helpen vernieuwen,<br />
duurzame productietechnieken introduceren<br />
en transport organiseren. Ze bouwde<br />
een gezondheidscentrum, heeft aandacht<br />
voor AIDS-voorlichting en organiseert onderwijs<br />
voor volwassenen. De strijd tegen<br />
illegale kinderarbeid is één van de prioriteiten<br />
van de organisatie. Zij stelden een<br />
charter op tegen kinderarbeid. 21 lokale<br />
comités werken in de verschillende secties<br />
om het charter te verspreiden, de cacaoboeren<br />
bewust te maken van de problematiek<br />
en overtreders te bestraffen.<br />
Procurement<br />
Naar een geïntegreerde aanvoerketen<br />
Tijdens het afgelopen boekjaar hebben Oxfam Fairtrade en<br />
Oxfam-Wereldwinkels de twee diensten die zich bezig houden<br />
met de aanvoerketen grondig hertekend en geïntegreerd.<br />
Vroeger werden alle relaties met de producenten in het Zuiden<br />
behartigd door de Producentendienst van OWW. De afdeling<br />
‘Aankoop en productie’ van OFT zorgde vooral voor de logistieke<br />
aspecten en de verwerking van de grondstoffen in het<br />
Noorden.<br />
In de nieuwe dienst is de afdeling ‘Procurement’ verantwoordelijk<br />
voor alle aspecten van de aanvoerketen: van de producent<br />
in het Zuiden tot de levering van de eindproducten aan<br />
ons magazijn (we spreken intern van ‘sourcing’ en ‘supply<br />
chain’). De Zuiddienst van OWW brengt nieuwe partners aan,<br />
en staat in voor de certificering en ontwikkelingsprojecten bij<br />
de partners.<br />
Hierdoor ontstaat er organisatorisch gezien een striktere scheiding<br />
tussen de ontwikkelings- en certificatieactiviteiten (van<br />
OWW) enerzijds en de handelsactiviteiten (van OFT) anderzijds.<br />
Door de aanvoerketen te integreren in de afdeling ‘Procurement’,<br />
verdiepen we bovendien onze kennis van producten,<br />
partners en verwerkers, zijn de verantwoordelijkheden van de<br />
productmanagers duidelijker en werken we efficiënter. Iedere<br />
productmanager is gespecialiseerd in een bepaalde productcategorie,<br />
bijvoorbeeld: koffie, wijnen…..<br />
De tabel toont hoe we het aankoopbudget besteden:<br />
2006 2007 2008-<br />
<strong>2009</strong><br />
<strong>2009</strong>-<br />
2010<br />
Aankopen Noord 22,8% 21,5% 22% 22,07%<br />
Aankopen Zuid 35,1% 33,5% 36% 32,57%<br />
Bijkomende kosten<br />
aankoop<br />
13,5% 15,8% 15% 15,71%<br />
Verwerkers 28,7% 29,1% 27% 29,65%<br />
Tijdens het afgelopen boekjaar zijn de aankopen in het Zuiden<br />
(goederen en grondstoffen) van 36% naar 32,57% gedaald. Dit<br />
is een rechtstreeks gevolg van de hoge stock op het einde van<br />
vorig boekjaar (vooral grondstoffen). We hebben dit boekjaar<br />
dus iets minder goederen aangekocht, maar grondstoffen in<br />
stock verwerkt tot eindproducten. Het aandeel van de verwerkers<br />
in het aankoopbudget is dan ook gestegen van 27% naar<br />
29,6%. Hoewel er minder goederen zijn aangekocht, zijn de<br />
bijkomende kosten (zoals opslag, invoerrechten en etiketten)<br />
toch lichtjes gestegen, omwille van de hogere voorraadkost<br />
voor grondstoffen die langer op stock lagen, en van bijkomende<br />
kosten bij verwerking (drukwerk van labels en ander<br />
verpakkingsmateriaal).<br />
De grotere stock op het einde van vorig boekjaar resulteerde<br />
ook in een groter productverlies, door de relatief beperkte<br />
houdbaarheid van de meeste voedingsproducten en door een<br />
stagnerende tot dalende verkoop in volume binnen bepaalde<br />
assortimentscategorieën.<br />
Naast de aankoop en productie van goederen en het opvolgen<br />
van de producenten in het Zuiden, neemt trading van<br />
grondstoffen een steeds belangrijker plaats in. Suiker blijft<br />
ons belangrijkste tradingproduct, al hebben we minder suiker<br />
verkocht dan het jaar voordien. Hoewel we een aantal nieuwe<br />
klanten in onze portefeuille hebben opgenomen, kon dit het<br />
verlies bij enkele grotere klanten niet goedmaken. De verkoop<br />
van groene koffie liep zeer goed: koffie is onze tweede belangrijkste<br />
tradinggrondstof geworden. Ook in de vruchtensapconcentraten<br />
wordt onze tradingrol steeds belangrijker.<br />
Er is enerzijds meer en meer vraag van onze producenten om<br />
die rol op te nemen, anderzijds worden wij steeds vaker gezien<br />
als experts op de fairtradegrondstoffenmarkt. Trading in grondstoffen<br />
is een moeilijke zaak, die een specifieke aanpak vereist.<br />
We zoeken nog meer dan vroeger naar structurele klanten, om<br />
onze partners meer markttoegang op langere termijn te kunnen<br />
bezorgen. Omdat grondstoffenprijzen zo volatiel zijn, zoeken<br />
we naar systemen om de prijsrisico’s beter te beheersen.<br />
Dit zal een grote uitdaging blijven voor de toekomst, als we<br />
zowel onze positie van trader als die van fairtradespeler van<br />
afgewerkte producten veilig willen stellen.<br />
18 | <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade | 19<br />
Foto: Griet Hendrickx
Kwaliteit<br />
Standaarden en certificering<br />
Tijdens het voorbije boekjaar hebben we ons kwaliteits- en<br />
voedselveiligheidssysteem verder uitgewerkt zodat dit blijft<br />
voldoen aan de steeds strenger wordende standaarden. Onze<br />
klanten verwachten de nodige kwaliteitsgaranties en willen<br />
die in toenemende mate door een onafhankelijke organisatie<br />
gecertificeerd zien. Een certificaat, behaald na een grondige<br />
audit, is een vereiste geworden.<br />
Zo’n audit wordt uitgevoerd aan de hand van een lastenboek<br />
of standaard, opgesteld door consortia van retailers in de<br />
voedingssector, of door organisaties die normen uitwerken<br />
(bijvoorbeeld ISO, International Organization for Standardization).<br />
We hebben gekozen voor certificering volgens welgekozen<br />
IFS-standaarden (International Featured Standards), die<br />
onze specifieke activiteiten in productontwikkeling, sourcing,<br />
opslag, verkoop en distributie omvatten. De eerste audit is gepland<br />
eind 2010, voor onze vier grootste productgroepen: wijn,<br />
koffie, sappen en chocolade. De volgende jaren wordt de certificering<br />
uitgebreid naar de andere productgroepen en willen we<br />
aantonen dat we niet alleen voldoen aan de IFS-standaarden<br />
maar ook aan de autocontrolegids voor onze sector.<br />
Ondertussen zijn de volledige ketens van de vier productgroepen<br />
in kaart gebracht, met oog voor alle voedselveiligheidsrisico’s.<br />
We vertaalden de ketens in analyseschema’s en duidelijke<br />
contracten met onze producenten en verwerkers. Waar nodig<br />
assisteerden we de producenten en verwerkers bij het in kaart<br />
brengen en aanpakken van hun kwaliteitsrisico’s.<br />
Ook voor de andere, minder grote productgroepen, ondersteunen<br />
we de producenten om de nodige voedselveiligheids- en<br />
kwaliteitsstandaarden te behalen, want dit verhoogt hun markttoegang<br />
en exportcapaciteit. Voorbeelden zijn onze projecten<br />
met palmharten, yucachips en noedels. We doen dit samen<br />
met Oxfam-Wereldwinkels en andere NGO’s of fairtradeorganisaties.<br />
Palmharten uit Peru<br />
Voor onze palmharten werken<br />
we samen met APROPAL, een<br />
Peruviaanse associatie van bijna<br />
270 palmhartenproducenten met<br />
meer dan tien jaar ervaring. De<br />
boeren hebben kleine plantages van<br />
gemiddeld drie hectare en ook een<br />
eigen verwerkingsfabriek, Alianza. In de fabriek werken<br />
zo’n dertig mensen. APROPAL werd in 1997 opgestart<br />
om boeren te doen overschakelen van cocateelt op<br />
palmhartenproductie. Het programma paste in de strijd<br />
tegen de Peruviaanse drugstrafiek. De bossen in de regio<br />
waren al gerooid voor de cocateelt: het ontboste gebied<br />
kon nu dienst doen als palmhartenplantages. Additionele<br />
ontbossing was niet nodig. De boeren gebruiken zoveel<br />
mogelijk natuurlijke technieken om te bemesten en ziektes<br />
te bestrijden en kweken zelf de palmhartenzaadjes.<br />
APROPAL hecht veel belang aan kwaliteit. Ex-change,<br />
een Vlaams uitzendplatform dat expertise levert aan kleine<br />
en middelgrote ondernemingen in het Zuiden, zond<br />
begin 2010 een experte op technische missie naar Peru.<br />
Zij helpt APROPAL mee op weg om het HACCP-certificaat<br />
te halen. De organisatie heeft nu ook een kwaliteitsverantwoordelijke<br />
aangeworven en er is een HACCP-team<br />
met eigen mensen. “Ecuador en Costa Rica kloppen ons<br />
misschien in kwantiteit, maar zeker niet in kwaliteit”, zei<br />
één van de boeren tijdens een groepsvergadering. Zijn<br />
kompanen knikten instemmend.<br />
Routineanalyses en verbeterprojecten<br />
Wat onze analyses betreft doen we waar mogelijk beroep op<br />
de analyses van de producent en verwerker. Vaak is dit niet<br />
toereikend: daarom schakelen we een tiental vaste laboratoria<br />
en kenniscentra in om voor ons routineanalyses uit te<br />
voeren. Daarnaast werken we projectmatig samen met zowel<br />
producenten als kenniscentra om producten te verbeteren.<br />
Zo hebben we tijdens het vorige boekjaar de specifieke<br />
smaakeigenschappen van onze olijfolies in kaart gebracht,<br />
zodat we nog beter kunnen selecteren. We slaagden erin<br />
om de bewaartermijn van onze yucachips te verlengen, een<br />
noodzaak voor bepaalde distributiekanalen. We hebben zelf<br />
een koffielaboratorium waar onze productspecialist de loten<br />
groene koffie selecteert en melanges samenstelt. Ons getraind<br />
panel van wijnproevers selecteert en test wekelijks nieuwe<br />
stalen uit Chili, Argentinië en Zuid-Afrika.<br />
Logistiek<br />
Ook voor de logistieke afdeling is kwaliteit een prioriteit. Onze<br />
eigen vrachtwagens zijn het voorbije jaar allemaal voorzien van<br />
temperatuurloggers, zodat we de temperatuur in de laadruimtes<br />
kunnen opvolgen en waar nodig de koeling bijsturen. Ook<br />
de vrachtwagens van externe firma’s die voor ons temperatuursgevoelige<br />
producten vervoeren, zoals chocolade, controleren<br />
we op temperatuur bij het laden en lossen.<br />
Automatisering<br />
Met ons ERP-systeem (Enterprise Resource Planning) bewaren<br />
we een overzicht over de kwaliteitsstatus van honderden<br />
referenties (grondstoffen en eindproducten). Risicoproducten<br />
worden bij ontvangst automatisch geblokkeerd: alleen de<br />
kwaliteitsdienst kan deze producten vrijgeven en doet dit pas<br />
als ze aan alle vereisten voldoen. Met dit systeem kunnen we<br />
eveneens alle leveringen aan klanten traceren, zodat we op<br />
korte termijn een lot kunnen terugroepen indien nodig.<br />
Ook werkten we een databank uit waarin we de<br />
productspecificaties van onze producten bijhouden. Zo<br />
kunnen we zeer snel producten selecteren op samenstelling,<br />
voedingswaarde, microbiologische, chemische of fysische<br />
eigenschappen of allergenen. In het komende boekjaar zullen<br />
we werken aan een geautomatiseerd klachtenbeheersysteem,<br />
zodat we deze waardevolle input ter beschikking kunnen<br />
stellen van de hele organisatie.<br />
Yucachips uit Costa Rica<br />
De koffiecoöperatie Coope Sarapiqui uit de provincie Alajuela in Costa Rica werd opgericht in 1969.<br />
De organisatie is lid van Coocafé en telt momenteel 234 leden. Coope Sarapiqui had dringend nood<br />
aan diversificatie, want de koffieteelt in de regio werd steeds minder rendabel. Bovendien werd de<br />
regio in januari <strong>2009</strong> zwaar getroffen door een aardbeving, die de huizen van 17 boeren verwoestte.<br />
Het yucaproject met Oxfam-Wereldwinkels en Oxfam Fairtrade kwam dan ook als een geschenk uit<br />
de hemel. Sinds januari <strong>2009</strong> kopen we de yuca voor onze chips bij hen. De yuca wordt verwerkt in<br />
de chipsfabriek van Pozuelo in de hoofdstad San José. In december 2008 bezochten enkele boeren<br />
de fabriek. Zo konden ze met hun eigen ogen vaststellen hoe hun yuca verwerkt wordt en welke kwaliteitseisen Pozuelo<br />
stelt.<br />
Tot voor kort was de bewaartermijn van onze yucachips zes maanden. Chips hebben immers een hoog vetgehalte. Als<br />
dat vet in contact komt met licht en lucht, breekt het af, wat een ranzige smaak veroorzaakt. Daarom werken we al sinds<br />
2008 samen met het kenniscentrum Pack4Food en de verwerker Pozuelo in Costa Rica aan de verbetering van de beschermende<br />
atmosfeer in onze verpakking. We testten allerlei verpakkingsmaterialen (folies) en verpakkingsparameters<br />
(sluiting, begassing met stikstof). Ook stelden we het verband vast tussen de scheikundige afbraak van de vetten en<br />
de smaak. Zo konden we in oktober <strong>2009</strong> de bewaartermijn verlengen tot negen maanden, waardoor het product een<br />
betere kans maakt op de retail- en exportmarkten.<br />
20 | <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade | 21<br />
Foto: Wim Melis
Verkoop<br />
Stabiele omzetcijfers in uitdagende<br />
commerciële tijden<br />
De consument hield het afgelopen jaar de hand op de knip, zodat<br />
heel wat bedrijven hun prognoses systematisch moesten<br />
bijstellen. Toch noteerde Oxfam Fairtrade een mooie omzet en<br />
bleken de vooropgestelde budgetten (die we halfjaarlijks evalueren)<br />
eerder aan de conservatieve kant. De uitdagingen in het<br />
fairtradelandschap, die in sneltreintempo op ons afkwamen,<br />
konden de salesploeg niet uit haar lood slaan. Uitdagingen<br />
zien we niet als bedreigingen, maar als redenen om ons nog<br />
beter te positioneren op de markt van de fast-moving consumer<br />
goods.<br />
Wat zijn nu onze grootste uitdagingen? Ten eerste zijn dat de<br />
toenemende alternatieven voor onze belangrijkste voedingscategorieën<br />
(koffie, chocolade, wijn…). Traditionele spelers<br />
beginnen bijvoorbeeld een eigen fairtradelijn, sterk gericht op<br />
een specifiek product, zodat ze zeer competitief uit de hoek<br />
kunnen komen. Ook de voornaamste supermarktketens doen<br />
dat. Verder wagen gespecialiseerde buitenlandse fairtraders<br />
zich op de Belgische markt, zodat we onze aanpak en strategie<br />
vaak op korte termijn moeten aanpassen.<br />
Echte specialisten<br />
Ons commerciële antwoord op deze ontwikkelingen: we<br />
leiden onze salesploeg op tot echte productspecialisten, we<br />
behouden een redelijke marge, we werken aan realistische maar<br />
competitieve prijzen en we brengen de rendabiliteit van onze<br />
verkoopskanalen en klanten nauwkeurig in kaart. Verder kiezen<br />
we voor permanente innovatie in ons assortiment, is kwaliteit<br />
een echte prioriteit en integreren we business development<br />
op langere termijn en met duidelijke objectieven in onze<br />
verkoopstrategie. We accentueren onze directe link met de<br />
producenten in het Zuiden en brengen meer impactverhalen.<br />
Oxfam Fairtrade is dé pionier in eerlijke handel: die rol willen<br />
we nadrukkelijk blijven spelen, zowel voor bestaande als voor<br />
potentiële klanten.<br />
Zes verkoopskanalen<br />
In het afgelopen boekjaar (1 juli <strong>2009</strong> tot en met 30 juni 2010)<br />
verdeelden we opnieuw onze energie en beschikbare middelen<br />
over zes commerciële branches: Oxfam-Wereldwinkels,<br />
Oxfam-Magasins du Monde, grootverbruik (out-of-home),<br />
retail, export en verkoop aan EFTA-partners.<br />
Tijdens de laatste twee boekjaren zijn er een aantal interne<br />
wijzigingen doorgevoerd: we pasten het facturatieproces<br />
aan en hebben een eenmalig verlengd boekjaar gehad (van 1<br />
januari 2008 tot en met 30 juni <strong>2009</strong>). Bovendien werden de<br />
branches hertekend. Daardoor is het moeilijk om de omzetten<br />
en resultaten van deze twee boekjaren te vergelijken.<br />
Als we het resultaat van beide periodes tegenover elkaar afzetten<br />
(zonder rekening te houden met de pure verkoop van grondstoffen<br />
aan onze verwerkers, die goed is voor +0697.376 dit<br />
boekjaar), dan zien we een mooie meeromzet van +0415.928.<br />
Dit cijfer moet wel genuanceerd worden. Zetten we de zes<br />
branches zuiver tegenover elkaar af (dit impliceert een correctie<br />
op de omzet die onder branche OWW staat), dan krijgen we<br />
een meer bescheiden resultaat: een meeromzet van +0260.781<br />
ten opzichte van een vorige vergelijkbare periode.<br />
Foto: oft<br />
Vooral het laatste semester zorgde voor een mooie omzetgroei.<br />
We overschrijden het voorziene budget met +9,43%, goed voor<br />
maar liefst +01.722.879. Dit bewijst alleszins dat Oxfam Fairtrade<br />
zelfs in economisch kwetsbare tijden kan blijven groeien,<br />
mits de nodige inspanningen en juiste beleidskeuzes. Niettemin<br />
merken we dat de groei zich vooral op de exportmarkt<br />
situeert, meer bepaald de verkoop aan andere fairtraders in het<br />
buitenland. Waakzaamheid blijft dus geboden.<br />
Wanneer we dieper ingaan op de cijfers, zien we dat de branches<br />
Oxfam-Wereldwinkels, grootverbruik, export, en verkoop<br />
aan EFTA-leden het beter doen dan vorig jaar. Twee branches<br />
die het minder goed doen, zijn de retail en Oxfam-Magasins<br />
du monde. Wat de retail betreft: Carrefour bouwde ons assortiment<br />
drastisch af, wat gedeeltelijk opgevangen werd door een<br />
groeiende samenwerking met een aantal kleinere retailers. Het<br />
terugvallende cijfer van Oxfam-Magasins du monde is deels<br />
toe te schrijven aan een logische verschuiving van de Waalse<br />
b2b-component naar de categorie ‘grootverbruik’. Dat zorgt<br />
in omgekeerde richting voor een fikse toename van het grootverbruikcijfer.<br />
Wereldwinkels in Vlaanderen en Wallonië:<br />
voorzichtig positief<br />
Al kleurden de cijfers in de laatste twee maanden kort rood,<br />
door de sterke vorige kwartalen haalde Oxfam-Wereldwinkels<br />
toch +054.079 meeromzet ten opzichte van vorig jaar,<br />
en bleef zo een ruime 0349.148 boven het voorziene budget<br />
(een stijging van 4,11%). Deze groei is echter vooral een groei<br />
in waarde, niet zozeer in volume. Het effect van een aantal<br />
prijswijzigingen is dus niet te onderschatten. Het Vlaamse<br />
wereldwinkelnetwerk (217 winkels) zorgt ondanks dit kleine<br />
groeipercentage toch opnieuw voor de nodige stabiliteit in de<br />
klantenportefeuille en realiseert een bescheiden maar gestage<br />
meerverkoop.<br />
Oxfam-Magasins du monde verloor aanzienlijk terrein ten<br />
opzichte van het vorige boekjaar. Naast de verschuiving van<br />
de Waalse b2b-component naar de categorie ‘grootverbruik’,<br />
spelen nog enkele andere factoren mee: de Luxemburgse<br />
wereldwinkels werden overgeheveld naar onze agent in<br />
Luxemburg, Oxfam-Magasins du monde slankte haar<br />
assortiment af en de omzet in de Waalse wereldwinkels<br />
daalde.<br />
In cumul betekent dit -0212.472 (-9,41%). Ook hier hadden we<br />
het budget voorzichtig ingeschat zodat deze branche uiteindelijk<br />
toch nog een stevige surplus op het oorspronkelijke budget<br />
van +0334.416 (+19,56%) kan neerzetten.<br />
Grootverbruik<br />
De out-of-home branche hield in het afgelopen boekjaar<br />
goed stand, en dat ligt vooral aan de ‘grootverbruikcentrales’<br />
(grootverbruikhubs, gelinkt aan de wereldwinkels van<br />
Antwerpen, Brugge, Brussel, Gent en Hasselt). Het<br />
eindresultaat is niettemin met gezonde kritische zin te<br />
benaderen: enerzijds is er de voorsprong ten opzichte van<br />
vorig boekjaar met een stevige 0188.945 (+7,69%). Anderzijds<br />
werden de hooggespannen verwachtingen niet helemaal<br />
ingelost, waardoor we op -0117.230 stranden ten opzichte<br />
van het vooropgestelde budget (-4,24%). De verschuiving van<br />
de Waalse b2b-component naar de categorie ‘grootverbruik’<br />
is goed voor 0118.527 ‘theoretische’ groei, waardoor de reële<br />
groei afklokt op 070.419.<br />
Supermarkten<br />
Het verlies van omzet bij Carrefour en de opmars van de private<br />
labels zorgt voor een systematisch groeiende achterstand<br />
in cumul naar -0111.062 over het afgelopen jaar. De samenwerking<br />
met Delhaize en Colruyt blijft dan weer zeer stabiel, en<br />
ook bij de kleinere retailers zijn er mooie groeiperspectieven op<br />
te tekenen. Het verlies van Carrefour was voorzien in het budget,<br />
zodat we toch konden afsluiten met een mooie +0235.810<br />
(+10,98%) ten opzichte van het voorziene budget.<br />
Over de grenzen<br />
De verkoop aan EFTA-leden (collega-fairtradeorganisaties)<br />
tekent een eindscore op van +0186.280 ten opzichte van<br />
de vorige twaalf maanden. Het budget was omwille van de<br />
eerder precaire financiële toestand van enkele EFTA-leden<br />
vrij conservatief ingeschat, zodat we uiteindelijk afsluiten<br />
met een niet voorziene meeromzet van 0678.191 (+30,57%).<br />
EFTA is hiermee zowel in procenten als in absolute waarde<br />
de kampioen van de verkoopskanalen ten opzichte van het<br />
budget. Ons zakencijfer bij een aantal bestaande EFTA-klanten<br />
heeft zich mooi hersteld, en bij enkelen realiseren we zelfs een<br />
belangrijke extra omzet.<br />
De exportbranche (uitgezonderd EFTA) toont mooie groeicijfers<br />
ten opzichte van de vorige twaalf maanden en sluit af met<br />
+15,27% of +0155.010. Export overtreft het voorziene budget<br />
met 0242.544 (+26,15%) en tekent dus een zeer positief jaareinde<br />
op. Met een uitgepuurde commerciële strategie in een<br />
aantal kernlanden en een nieuwe exportmanager, krijgt dit verkoopskanaal<br />
het komende jaar extra aandacht, zodat we ons<br />
merkpotentieel ten volle kunnen benutten.<br />
22 | <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade | 23
Exportlanden:<br />
Australië<br />
België<br />
Canada<br />
Denemarken<br />
Duitsland<br />
Frankrijk<br />
Griekenland<br />
Groot-Brittannië<br />
Hongarije<br />
Hong Kong<br />
Italië<br />
Japan<br />
Letland<br />
Luxemburg<br />
Nederland<br />
Nieuw-Zeeland<br />
Noorwegen<br />
Oostenrijk<br />
Polen<br />
Portugal<br />
Roemenië<br />
Spanje<br />
Zweden<br />
Zwitserland<br />
Landen van aankoop producten /<br />
grondstoffen:<br />
Afrika<br />
Benin<br />
Burkina Faso<br />
Egypte<br />
Ethiopië<br />
Ghana<br />
Ivoorkust<br />
Kenia<br />
Madagascar<br />
Marokko<br />
Mozambique<br />
Swaziland<br />
Tanzania<br />
Uganda<br />
Zuid-Afrika<br />
Azië - Midden-Oosten<br />
Filipijnen<br />
India<br />
Israël<br />
Laos<br />
Pakistan<br />
Palestina<br />
Sri Lanka<br />
Thailand<br />
Latijns-Amerika<br />
Argentinië<br />
Bolivië<br />
Brazilië<br />
Chili<br />
Colombia<br />
Costa Rica<br />
Cuba<br />
Dominicaanse Republiek<br />
Ecuador<br />
Guatemala<br />
Haïti<br />
Honduras<br />
Mexico<br />
Nicaragua<br />
Paraguay<br />
Peru<br />
Een scharnierjaar voor de<br />
marketing<br />
Oxfam Fairtrade positioneert zich heel sterk als een<br />
merk van kwaliteitsvolle voedingsproducten van eerlijke<br />
handel. We richten ons daarbij in eerste instantie<br />
op de eindconsument, zonder de professionele<br />
gebruiker in de kou te laten staan. In een wereld waar<br />
multinationale merken met megabudgetten en dito<br />
campagnes alomtegenwoordig zijn, vraagt het enige<br />
bravoure en vooral niet aflatende inspanningen van de<br />
marketingafdeling om ons merk in de hoofden van de<br />
consument te verankeren.<br />
De kunst van het jongleren<br />
Het marketingbudget bedroeg in het boekjaar <strong>2009</strong> - 2010<br />
een kleine 2% van de gerealiseerde omzet. Een op het eerste<br />
zicht niet onaardig cijfer, maar toch relatief bescheiden om een<br />
merknaam te ondersteunen die volgens recent onderzoek een<br />
belletje doet rinkelen bij maar liefst 52% van de consumenten<br />
(71% indien wordt doorgevraagd). Bovendien hebben we ruim<br />
200 producten te promoten, in zes verschillende commerciële<br />
verkoopskanalen in binnen- en buitenland. Die verkoopskanalen<br />
vragen stuk voor stuk een zeer specifieke marketingaanpak<br />
en terreinkennis. Oxfam Fairtrade is dus een beetje zoals een<br />
goochelaar die met een groot aantal ballen jongleert.<br />
Zien en gezien worden: BV’s en producenten<br />
Tijdens het voorbije boekjaar bleven we onverminderd onze<br />
merkaanwezigheid vergroten: we namen met een klein maar<br />
dynamisch team van verkopers en marketeers deel aan<br />
beurzen, waren te zien op festivals en tijdens evenementen.<br />
Een hoogtepunt van ons marketingjaar was alleszins onze<br />
succesvolle mediacampagne van december <strong>2009</strong>, waarin<br />
BV’s voor de eerlijke handel van Oxfam Fairtrade kozen en in<br />
niet alledaagse poses en settings voor de lens van fotografe<br />
Lieve Blancquaert verschenen. Ook dit keer werd deze format<br />
positief onthaald in de media.<br />
Zo’n BV-campagne is voor ons geen eindpunt maar eerder een<br />
scharniermoment in onze aanpak: we willen de producenten<br />
in het Zuiden en hun verhaal meer in beeld brengen. We willen<br />
hen binden aan mensen in het Noorden die met hun aankoop<br />
niet enkel een steentje bijdragen aan eerlijker handelsverhoudingen,<br />
maar er ook fijne producten mee in huis halen waarmee<br />
ze naar hartenlust kunnen experimenteren. Niets is mooier dan<br />
culturen en verhalen die elkaar ontmoeten aan de kookpot!<br />
Daarom organiseerden we in 2008 en <strong>2009</strong> vijf reizen met<br />
fotografe Lieve Blancquaert en een cameraploeg, die we<br />
documenteerden in een boek en een bijhorende dvd: ‘Lesties<br />
nieuwe schoenen’. Daarin tonen we vijf partners en hun<br />
leefwereld: een wijnboerderij en een rooibosproducent uit<br />
Zuid-Afrika, onze rietsuikerproducent uit Paraguay, bioboeren<br />
die thee en kruiden telen in Sri Lanka, en een cacaocoöperatie<br />
uit de Dominicaanse Republiek. Stuk voor stuk overtuigende<br />
documenten die aantonen dat fair trade geen fabel is, maar<br />
een wezenlijk verschil maakt op het terrein.<br />
Meten is weten<br />
Het boekjaar <strong>2009</strong> - 2010 was voor de marketingafdeling een<br />
scharnierjaar omdat we met een nieuwe, meer toekomstgerichte<br />
manier van werken zijn gestart: marketingmensen zijn<br />
nu eenmaal aan de trendgevoelige kant, dus ook bij ons deed<br />
het modieuze letterwoord ROMI (Return On Marketing Investment)<br />
zijn intrede. We zullen in toenemende mate het effect van<br />
onze marketinguitgaven daadwerkelijk gaan meten. Die output<br />
kan zich tonen in groeiende omzetcijfers, een toename van het<br />
aantal trouwe consumenten, het aantal nieuwe klanten, meer<br />
merkbekendheid enzovoort.<br />
Hoewel deze werkwijze zich in onze organisatie nog in een<br />
exploratiefase bevindt, willen we die systematisch implementeren,<br />
om zeker in het komende boekjaar op objectieve wijze<br />
te kunnen aantonen dat geld investeren in marketing meer is<br />
dan lucht kopen en verkopen. Meten is weten, dus doen we<br />
in toenemende mate kwantitatieve en kwalitatieve research<br />
(in samenwerking met gespecialiseerde bureaus, met specifieke<br />
studierichtingen of in huis). We sleutelen verder aan een<br />
systeem van budgetopvolging waarmee we kosten en baten<br />
zichtbaarder tegen elkaar kunnen afzetten. Dit mag een langetermijnvisie<br />
niet in de weg staan. Merkbekendheid en klantentrouw<br />
onderhouden en stimuleren zijn geen louter tactische<br />
bezigheden maar strategische, en daardoor van vitaal belang<br />
voor de waarde en performantie van een bedrijf.<br />
Een tweede ingrijpende wijziging op de marketingafdeling<br />
betrof het team zelf: dat telt nu vier medewerkers en een<br />
eindverantwoordelijke. Elke medewerker brengt zijn specifieke<br />
expertise mee en is verantwoordelijk voor een planmatige<br />
aanpak, de opvolging van projecten, en een budget, terwijl<br />
we vroeger allemaal manusjes-van-alles waren. Nu neemt de<br />
ene medewerker media, events, festivals en beurzen voor zijn<br />
rekening, een andere is verantwoordelijk voor verpakkingen en<br />
bewaakt ons merk. Interne en externe bedrijfscommunicatie is<br />
het werkterrein van een derde medewerker. Een gloednieuw<br />
teamlid ontwikkelt in overleg met de verkoopploeg allerlei<br />
tools en POS-materiaal (Point-of-Sales) voor de verschillende<br />
verkoopskanalen en brengt geschenkpakketten op de markt.<br />
Een team van specialisten is consistent met onze nieuwe<br />
werkwijze: het meetbaar en aftoetsbaar maken van de diverse<br />
componenten van het grote marketingverhaal.<br />
Achter de schermen startten we met wat wel eens de meest<br />
ingrijpende verandering voor de komende jaren zou kunnen zijn<br />
in de winkelrekken: het vernieuwen van onze verpakkingslijn.<br />
De huidige verpakkingslijn heeft zeker haar deugdelijkheid<br />
bewezen, maar na zes jaar trouwe dienst is een opfrissing aan<br />
24 | <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade | 25
de orde. Onze noden zijn de laatste jaren veranderd, er zijn<br />
talloze vereisten en voorwaarden: steeds meer talen, labels,<br />
ingrediënten en producenten moeten allemaal hun plaatsje<br />
vinden op de verpakking. We hielden brainstormsessies in<br />
huis, schreven een opdracht uit, selecteerden een bureau dat<br />
samen met ons de lange weg naar een nieuwe verpakking<br />
wil afleggen, en stelden onze merkpolitiek en bedrijfs-DNA<br />
scherp. Al dit werk moet in het voorjaar 2011 resulteren in<br />
een productassortiment dat stapsgewijs in een nieuw en<br />
aantrekkelijk jasje komt te zitten. Een jasje dat hedendaags<br />
moet aandoen, maar ook bestand moet zijn tegen de tijd. Net<br />
zoals de marketeers die al deze uitdagingen dagelijks waar<br />
mogen maken.<br />
Smaak de wereld: ons kookboek<br />
Samen met uitgeverij Lannoo maakten we het “Oxfam Fairtrade<br />
Kookboek”, met daarin een fantastische reeks originele<br />
recepten: zomerse salades, oosterse tajines, verrukkelijke<br />
taarten. In elk recept zit minstens één ingrediënt uit het Zuiden,<br />
gekoesterd door boeren of arbeiders die dankzij fair trade een<br />
beter leven hebben. De recepten werden bedacht door mensen<br />
die fair trade een warm hart toedragen. Het boek is te koop<br />
in de wereldwinkel. Een bijkomende schat aan recepten is te<br />
vinden op onze website: www.oxfamfairtrade.be/recepten.<br />
Festivals juli <strong>2009</strong> tot en met juni 2010<br />
• Vredesloop, Ieper<br />
• Festival Avanti! Traject Lokeren - Waasmunster - Lokeren<br />
• Wereldfeest Bokrijk<br />
• Pukkelpop<br />
• Antilliaanse Feesten, Hoogstraten<br />
• Theater aan Zee, Oostende<br />
• Gentse Feesten<br />
• Enterrock, Genk<br />
• Noche de amor, Vooruit Gent<br />
• Cinema Novo, Brugge<br />
• Dranouter aan zee, De Panne<br />
• Kattendijk Tango, Antwerpen<br />
• Open Doek, Turnhout<br />
• Abonneedag Bokrijk<br />
• Red Rock Rally, Brugge<br />
• Plantendag Bokrijk<br />
• Let’s Mundo, Boom<br />
• Mano Mundo, Boom<br />
• Sfinks Mundial, Boechout<br />
• In de luwte kunstfestival, Roosdaal<br />
• Ten Vrede, Diksmuide<br />
• Bola Moyo, Depot Leuven<br />
• Wereldfeest Leuven<br />
• Openluchttheater Deurne, Rivierenhof<br />
• Couleur Café, Brussel<br />
• Afro Latino festival, Bree<br />
• Feest in het park, Brugge<br />
• Milieufestival BorgerRio, Borgerhout<br />
• Wereld @ Hasselt voor kids<br />
Beurzen juli <strong>2009</strong> tot en met juni 2010<br />
• Vakbeurs voor de wereldwinkeliers, Gent<br />
• Vitasana, Gent<br />
• Megavino, Brussel<br />
• Horeca Expo, Flanders Expo Gent<br />
• Zoetwarenbeurs ISN, Keulen<br />
• Salon des mandataires, Marche-en-Famenne<br />
• Biofach, Nürnberg<br />
• Biovak, Zwolle<br />
• Reismarkt , Brugge<br />
• Horecatel, Marche-en-Famenne<br />
• Foire du commerce équitable, Lille<br />
• Your Choice, Brussel<br />
www.oft.be in statistieken<br />
(periode 1 juli <strong>2009</strong> - 30 juni 2010)<br />
• Gemiddeld aantal bezoekers per maand:<br />
5.556<br />
• Gemiddeld aantal unieke bezoekers per<br />
maand: 4.260<br />
• Totaal aantal unieke bezoekers: 51.124<br />
• Totaal aantal bezoeken: 66.674<br />
• Populairste pagina’s: producten, recepten en<br />
verkooppunten<br />
26 | <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade | 27
Financieel verslag<br />
Foto: Griet Hendrickx<br />
Positief resultaat<br />
Oxfam Fairtrade cvba boekte in <strong>2009</strong>-2010 een positief resultaat<br />
van 0205.938,50 na belasting. Er werd een omzet gerealiseerd<br />
van 020.800.160,15 in afgewerkte voedingsproducten<br />
en grondstoffen. Als we dit cijfer vergelijken met een gelijkwaardige<br />
periode van 12 maanden in het vorige (verlengde)<br />
boekjaar, zien we dat de omzet van food toegenomen is<br />
met 0,44% en de omzet van grondstoffen verminderd is met<br />
23,96%. Dit laatste komt doordat we onze grondstoffen niet<br />
meer doorverkopen aan onze verwerkers, maar aan hen ter<br />
beschikking stellen om tegen een maakloon producten voor<br />
ons af te werken. Ook de verkoop van rietsuiker nam af.<br />
Bruto toegevoegde waarde<br />
De bruto toegevoegde waarde bedroeg tijdens het afgelopen<br />
boekjaar 27,64% van de omzet, een lichte stijging ten opzichte<br />
van vorig boekjaar. Deze stijging is vooral te wijten aan de USdollar,<br />
die we tegen een gunstige koers hebben aangekocht.<br />
Het effect van de lagere Max Havelaarbijdrage speelde dit<br />
boekjaar ten volle mee. Net zoals vorig jaar noteren we een<br />
relatief groot productverlies.<br />
Het Zuiden nog meer in zicht<br />
Onze nieuwe toekomstvisie ziet eerlijke handel als een duurzame<br />
economische ontwikkelingsstrategie (lees p. 7-11). We<br />
kiezen er voor om op termijn en waar mogelijk de toegevoegde<br />
waarde in het Zuiden verder te verhogen (bijvoorbeeld wijn).<br />
De ‘fairtradefee’, een bijdrage van Oxfam Fairtrade aan Oxfam-Wereldwinkels<br />
voor het gebruik van het wereldwinkelnetwerk,<br />
partnerontwikkeling, partnerscreening en -opvolging, is<br />
even hoog als vorig boekjaar. Daarbovenop werd 020.000 in<br />
het OWW-Partnerfonds gestort om kwetsbare producenten te<br />
ondersteunen. De voorfinanciering aan partners in het Zuiden<br />
steeg met 121%.<br />
Werkings- en personeelskosten<br />
De terugkerende efficiëntie- en besparingsmaatregelen die we<br />
tijdens de vorige boekjaren implementeerden bleven een gunstig<br />
effect hebben op onze werkingskosten. Er waren echter<br />
wel een aantal uitzonderlijke kosten: een compensatievergoeding<br />
ten aanzien van Oxfam-Magasins du monde voor de overname<br />
van hun b2b-segment, een royalty aan Oxfam France<br />
voor de verkoop van onze producten op de Franse markt en<br />
belangrijke herstellingskosten voor drie van onze vrachtwagens.<br />
De personeelskosten namen lichtjes af omdat een aantal<br />
ontslagnemende personeelsleden niet of niet onmiddellijk werden<br />
vervangen.<br />
Uitzonderlijke opbrengst<br />
De ‘uitzonderlijke opbrengst’ slaat vooral op de waardering<br />
van niet-teruggekeerde geschenkencheques. Deze worden in<br />
de balans aan 20% in opbrengst genomen ten opzichte van<br />
3% de vorige jaren.<br />
Productverlies<br />
Elk bedrijf dat voedingsproducten koopt, stockeert en verkoopt<br />
op de FMCG-markt, krijgt te maken met productverlies.<br />
De oorzaken van productverlies zijn uiteenlopend: een te korte<br />
houdbaarheid, kwaliteitsklachten, een verkoopscijfer dat de<br />
prognoses niet volgt, enzovoort. Tijdens het voorbije boekjaar<br />
was de belangrijkste reden een verkoop die lager uitviel dan de<br />
prognose, waardoor de vervaldatum van producten te dichtbij<br />
kwam om ze nog te kunnen verkopen.<br />
Wanneer producten voor verdere verkoop afgekeurd worden,<br />
zijn er verschillende opties. Die zijn afhankelijk van de reden<br />
waarom het product niet langer verkoopbaar is. Producten met<br />
korte houdbaarheid gebruiken we bijvoorbeeld als promotool.<br />
Wanneer de vervaldatum wat dichterbij komt, gaan ze naar de<br />
voedselbank. Wanneer we geen tweede bestemming vinden,<br />
er een probleem is met de kwaliteit, of de vervaldatum is té<br />
dichtbij, wordt de voorraad vernietigd.<br />
Het effectieve productverlies voor boekjaar <strong>2009</strong>-2010 bedroeg<br />
0196.307 of 0,95% van de omzet. In boekjaar 2008-<br />
<strong>2009</strong> bedroeg het productverlies 0280.545 (weliswaar over 18<br />
maanden) of 0,89% van de omzet. Een aanvaardbaar percentage,<br />
maar toch een cijfer dat we in de komende maanden<br />
drastisch naar beneden willen halen.<br />
Productverlies heeft een belangrijke budgettaire impact. Daarom<br />
werken we voortdurend aan initiatieven om de prognoses<br />
beter in te schatten. Zo spelen we sinds januari 2010 nog korter<br />
op de bal met ons maandelijkse prognoseoverleg tussen de<br />
afdelingen aankoop, verkoop en marketing. Daar analyseren<br />
we de afwijkingen tussen de gemaakte prognoses en de werkelijke<br />
verkoop, stellen waar nodig de prognoses bij of ondernemen<br />
promotionele of andere commerciële acties.<br />
We vinden het belangrijk om zoveel mogelijk producten in het<br />
Zuiden te laten afwerken. Jammer genoeg, maar niet onlogisch,<br />
zijn het net die producten (bioforel, lookpasta, gedroogde<br />
mango’s) die het grootste productverlies veroorzaken, samen<br />
met producten die sowieso een korte houdbaarheid hebben,<br />
zoals chips en vijgen. De producten die tijdens het afgelopen<br />
boekjaar het meeste productverlies veroorzaakten, waren:<br />
gedroogde mango’s, notenrepen, cashewnoten, olijfolie en<br />
sinaasappelsap in tetra. De gedroogde mango’s steken er met<br />
kop en schouders boven uit, omdat dit product oogstgebonden<br />
is en slechts één keer per jaar kan aangekocht worden. We<br />
verloren een belangrijke klant voor dit product, en de verkoop<br />
in de wereldwinkels daalde, waardoor een aanzienlijke partij<br />
onverkocht bleef. Ook noten worden niet frequent geleverd<br />
en hebben een eerder korte houdbaarheid. Sinaasappelsap<br />
in tetraverpakking werd dan weer gelanceerd voor verkoop<br />
aan de retail. Omdat de minimum productiehoeveelheid bij de<br />
verwerker vrij groot is, en de verkoop aan de retail niet meteen<br />
28 | <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade | 29
30 | <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade<br />
Foto: Griet Hendrickx<br />
volgde, leden we productverlies. Van een laatste product, de<br />
Palestijnse olijfolie, hadden we een te grote voorraad en bleek<br />
de prijs (die nochtans scherp berekend was) te hoog voor de<br />
consument.<br />
Productverliezen die niet door kwaliteitsproblemen veroorzaakt<br />
worden, nemen we volledig ten laste van het bedrijf. De boeren<br />
in het Zuiden krijgen voor elke aangekochte kilogram of liter de<br />
fairtradeprijs en de premie.<br />
Balans: activa<br />
Investeringen<br />
Tijdens het voorbije boekjaar <strong>2009</strong>-2010 werd voor een totaal<br />
bedrag van 097.114,11 geïnvesteerd in immateriële en materiële<br />
vaste activa. De belangrijkste investeringen waren: een<br />
ERP-softwarepakket en computermateriaal: 051.356,79, verbouwingswerken<br />
aan het huidige magazijn: 06.700,48 en voor<br />
035.056,84 in productievormen zoals rozijnen en noten, koffie<br />
en choco rice crispies. Er waren geen belangrijke desinvesteringen.<br />
De kostenstructuur optimaal beheersen blijft belangrijk.<br />
Daarnaast krijgen globale uitbreidingsstrategieën en investeringskeuzes<br />
op langere termijn een hoge prioriteit: uitbreiding<br />
naar nieuwe markten, innovatieve productontwikkeling, … .<br />
Voorraden<br />
We zien een substantiële daling van de voorraden met<br />
0205.916,93 (3,91%). De voorraden omvatten net als vorig<br />
jaar de goederen onderweg (Zuiderse partners) en de vooruitbetalingen<br />
op bestellingen (voorfinancieringen). De daling<br />
komt vooral door de beheersing van het werkkapitaal en de<br />
afwaardering van de voedingsproducten die een lage stockrotatie<br />
hebben, met productverlies als gevolg. De voorfinancieringen<br />
aan onze Zuiderse partners (rubriek 36) stegen met<br />
121%.<br />
Het blijft een uitdaging om de voorraden laag te houden zonder<br />
de omzet/verkoop in het gedrang te brengen en zonder<br />
schade toe te brengen aan de langetermijnrelaties met zowel<br />
klanten als leveranciers.<br />
Vorderingen en liquide middelen<br />
De handelsvorderingen (rubriek 40) dalen met 23,91% omdat<br />
klantenvorderingen strikt opgevolgd werden en omdat de omzet/verkoop<br />
juni 2010 daalde ten opzichte van juni <strong>2009</strong>. Er<br />
werden geen bijkomende voorzieningen aangelegd voor dubieuze<br />
debiteuren. Van één klant die vorig jaar genoteerd stond<br />
als dubieus is er een klein bedrag gerecupereerd en bijgevolg<br />
een terugname gedaan in resultaat. De voorraaddaling zorgde<br />
ervoor dat er meer cash vrijkwam. Deze cashgelden gebruikten<br />
we om onze Zuiderse partners sneller aan voorfinanciering<br />
te helpen. Bijgevolg daalden onze liquide middelen met<br />
0545.858,09 (minus 58,57%).<br />
Balans: passiva<br />
Langs de passivazijde van de balans zien we de schulden op<br />
ten hoogste één jaar verminderen.<br />
Schulden op korte en lange termijn<br />
De achtergestelde lening van het Kringloopfonds ten<br />
bedrage van 1 miljoen euro is een in 2006 verkregen lening<br />
met een looptijd van 15 jaar. De terugbetaling zal nadien<br />
gebeuren, in schijven van 0200.000 (tijdens de eerste 10<br />
jaar genieten we van een vrijstelling van aflossing kapitaal).<br />
Tot deze terugbetaling wordt een rente betaald van 4%.<br />
De financiële schulden (rubriek 43) op korte termijn dalen<br />
met 65,48%. Deze financiële kortetermijnleningen (straight<br />
loans) konden aanzienlijk afgebouwd worden en dit zonder<br />
onze liquiditeitspositie in gevaar te brengen omdat we<br />
sneller cashgelden binnenkregen van onze klanten. De<br />
handelsschulden (rubriek 44) zijn gedaald met 30,62% omdat<br />
we op het einde van het boekjaar minder aankochten bij onze<br />
leveranciers en onze voorraad dus ook laag bleef. De daling<br />
van de belastingschulden (rubriek 450/3) is voornamelijk te<br />
verklaren door het feit dat er minder verschuldigde BTW op<br />
rekening courant open stond op afsluitdatum. De schulden<br />
met betrekking tot de bezoldigingen en sociale lasten (rubriek<br />
454/9) daalden eveneens (RSZ en bedrijfsvoorheffing) omdat<br />
er een terugname moest gebeuren van de voorzieningen voor<br />
vakantiegelden en eindejaarspremies.<br />
<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade | 31
Nr. BE 0453.066.016<br />
VOL 2.1<br />
BALANS NA WINSTVERDELING<br />
ACTIVA<br />
Toel. Codes Boekjaar Vorig boekjaar<br />
VASTE ACTIVA ........................................................................... 20/28 1.382.047,84 1.557.097,94<br />
Oprichtingskosten .................................................................... 5.1 20 2.683,99 3.041,86<br />
Immateriële vaste activa .......................................................... 5.2 21 136.816,57 166.740,53<br />
Materiële vaste activa .............................................................. 5.3 22/27 1.211.261,97 1.356.030,24<br />
Terreinen en gebouwen ......................................................... 22 861.587,59 924.699,04<br />
Installaties, machines en uitrusting ........................................ 23 172.580,99 188.197,25<br />
Meubilair en rollend materieel ............................................... 24 72.323,54 102.822,41<br />
Leasing en soortgelijke rechten ............................................. 25 104.769,85 140.311,54<br />
Overige materiële vaste activa .............................................. 26 ............................. .............................<br />
Activa in aanbouw en vooruitbetalingen ................................<br />
5.4/<br />
27 ............................. .............................<br />
Financiële vaste activa ............................................................ 5.5.1 28 31.285,31 31.285,31<br />
Verbonden ondernemingen ................................................... 5.14 280/1 ............................. .............................<br />
Deelnemingen ................................................................... 280 ............................. .............................<br />
Vorderingen ......................................................................<br />
Ondernemingen waarmee een deelnemingsverhouding<br />
281 ............................. .............................<br />
bestaat ................................................................................... 5.14 282/3 ............................. .............................<br />
Deelnemingen ................................................................... 282 ............................. .............................<br />
Vorderingen ...................................................................... 283 ............................. .............................<br />
Andere financiële vaste activa ............................................... 284/8 31.285,31 31.285,31<br />
Aandelen ........................................................................... 284 250,00 250,00<br />
Vorderingen en borgtochten in contanten ......................... 285/8 31.035,31 31.035,31<br />
VLOTTENDE ACTIVA ................................................................... 29/58 8.207.735,02 9.437.943,34<br />
Vorderingen op meer dan één jaar ......................................... 29 ............................. .............................<br />
Handelsvorderingen .............................................................. 290 ............................. .............................<br />
Overige vorderingen .............................................................. 291 ............................. .............................<br />
Voorraden en bestellingen in uitvoering ................................ 3 5.058.691,21 5.264.608,14<br />
Voorraden .............................................................................. 30/36 5.058.691,21 5.264.608,14<br />
Grond- en hulpstoffen ....................................................... 30/31 261.418,61 73.654,09<br />
Goederen in bewerking ..................................................... 32 1.456.461,39 2.185.199,20<br />
Gereed product ................................................................. 33 ............................. .............................<br />
Handelsgoederen ............................................................. 34 2.744.445,34 2.735.990,32<br />
Onroerende goederen bestemd voor verkoop .................. 35 ............................. .............................<br />
Vooruitbetalingen .............................................................. 36 596.365,87 269.764,53<br />
Bestellingen in uitvoering ....................................................... 37 ............................. .............................<br />
Vorderingen op ten hoogste één jaar ..................................... 40/41 2.715.393,15 3.210.105,88<br />
Handelsvorderingen .............................................................. 40 2.441.049,14 3.208.057,75<br />
Overige vorderingen .............................................................. 41 274.344,01 2.048,13<br />
Geldbeleggingen ......................................................................<br />
5.5.1/<br />
5.6 50/53 ............................. .............................<br />
Eigen aandelen ...................................................................... 50 ............................. .............................<br />
Overige beleggingen ............................................................. 51/53 ............................. .............................<br />
Liquide middelen ...................................................................... 54/58 386.116,11 931.974,20<br />
Overlopende rekeningen ......................................................... 5.6 490/1 47.534,55 31.255,12<br />
TOTAAL VAN DE ACTIVA ........................................................ 20/58 9.589.782,86 10.995.041,28<br />
32 | <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade<br />
First - VOL2010 - 4 / 45<br />
Nr. BE 0453.066.016<br />
VOL 2.2<br />
Toel. Codes Boekjaar Vorig boekjaar<br />
PASSIVA<br />
EIGEN VERMOGEN ............................................................(+)/(-) 10/15 4.186.520,58 3.959.777,97<br />
Kapitaal ..................................................................................... 5.7 10 2.189.500,00 2.162.000,00<br />
Geplaatst kapitaal .................................................................. 100 2.189.500,00 2.162.000,00<br />
Niet-opgevraagd kapitaal ....................................................... 101 ............................. .............................<br />
Uitgiftepremies ......................................................................... 11 ............................. .............................<br />
Herwaarderingsmeerwaarden ................................................. 12 ............................. .............................<br />
Reserves ................................................................................... 13 1.354.931,12 1.344.497,76<br />
Wettelijke reserve .................................................................. 130 218.950,00 208.516,64<br />
Onbeschikbare reserves ........................................................ 131 165.722,81 165.722,81<br />
Voor eigen aandelen ......................................................... 1310 ............................. .............................<br />
Andere .............................................................................. 1311 165.722,81 165.722,81<br />
Belastingvrije reserves .......................................................... 132 ............................. .............................<br />
Beschikbare reserves ............................................................ 133 970.258,31 970.258,31<br />
Overgedragen winst (verlies) ........................................(+)/(-) 14 610.675,55 419.460,41<br />
Kapitaalsubsidies ..................................................................... 15 31.413,91 33.819,80<br />
Voorschot aan de vennoten op de verdeling van het<br />
netto-actief ................................................................................ 19 ............................. .............................<br />
VOORZIENINGEN EN UITGESTELDE BELASTINGEN .................... 16 72.689,19 70.837,30<br />
Voorzieningen voor risico's en kosten ................................... 160/5 72.689,19 70.837,30<br />
Pensioenen en soortgelijke verplichtingen ............................ 160 ............................. .............................<br />
Belastingen ............................................................................ 161 ............................. .............................<br />
Grote herstellings- en onderhoudswerken ............................. 162 52.689,19 70.837,30<br />
Overige risico's en kosten ...................................................... 5.8 163/5 20.000,00 .............................<br />
Uitgestelde belastingen ........................................................... 168 ............................. .............................<br />
SCHULDEN ................................................................................. 17/49 5.330.573,09 6.964.426,01<br />
Schulden op meer dan één jaar .............................................. 5.9 17 1.511.229,74 1.596.895,32<br />
Financiële schulden ............................................................... 170/4 1.511.229,74 1.596.895,32<br />
Achtergestelde leningen ................................................... 170 1.000.000,00 1.000.000,00<br />
Niet-achtergestelde obligatieleningen ............................... 171 ............................. .............................<br />
Leasingschulden en soortgelijke schulden ....................... 172 82.834,16 117.092,25<br />
Kredietinstellingen ............................................................ 173 428.395,58 479.803,07<br />
Overige leningen ............................................................... 174 ............................. .............................<br />
Handelsschulden ................................................................... 175 ............................. .............................<br />
Leveranciers ..................................................................... 1750 ............................. .............................<br />
Te betalen wissels ............................................................ 1751 ............................. .............................<br />
Ontvangen vooruitbetalingen op bestellingen ....................... 176 ............................. .............................<br />
Overige schulden ................................................................... 178/9 ............................. .............................<br />
Schulden op ten hoogste één jaar .......................................... 42/48 3.619.762,53 5.145.942,77<br />
Schulden op meer dan één jaar die binnen het jaar vervallen 5.9 42 85.574,61 83.243,66<br />
Financiële schulden ............................................................... 43 300.000,00 868.947,49<br />
Kredietinstellingen ............................................................ 430/8 300.000,00 868.947,49<br />
Overige leningen ............................................................... 439 ............................. .............................<br />
Handelsschulden ................................................................... 44 1.904.367,62 2.744.813,02<br />
Leveranciers ..................................................................... 440/4 1.904.367,62 2.744.813,02<br />
Te betalen wissels ............................................................ 441 ............................. .............................<br />
Ontvangen vooruitbetalingen op bestellingen .......................<br />
Schulden met betrekking tot belastingen, bezoldigingen en<br />
46 ............................. .............................<br />
sociale lasten ......................................................................... 5.9 45 503.515,80 773.907,08<br />
Belastingen ....................................................................... 450/3 60.762,97 182.784,32<br />
Bezoldigingen en sociale lasten ....................................... 454/9 442.752,83 591.122,76<br />
Overige schulden ................................................................... 47/48 826.304,50 675.031,52<br />
Overlopende rekeningen ......................................................... 5.9 492/3 199.580,82 221.587,92<br />
TOTAAL VAN DE PASSIVA ..................................................... 10/49 9.589.782,86 10.995.041,28<br />
First - VOL2010 - 5 / 45
34 | <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade | 35
Wat duurzaamheid voor ons betekent<br />
Inleiding Investeren in onze medewerkers<br />
Over ons jaarverslag<br />
Met dit verslag rapporteren we over de periode van 1 juli <strong>2009</strong><br />
tot en met 30 juni 2010. Het is de tweede keer dat we voor een<br />
integraal duurzaamheidsverslag kiezen, en dat op basis van<br />
het Global Reporting Initiative-model (zie ook het voorwoord<br />
van dit jaarverslag).<br />
We rapporteren niet alleen over het organisatieprofiel maar ook<br />
over een aantal relevante parameters uit de sociale, economische<br />
en milieuluiken. In dit verslag werden er 20 parameters<br />
opgenomen. Op p. 46 vindt u een samenvattende tabel.<br />
We hebben in dit jaarverslag geen gedetailleerde informatie<br />
opgenomen over Oxfam-Wereldwinkels. Daarvoor verwijzen<br />
we graag naar hun jaarverslag.<br />
Contactpunt voor vragen over het jaarverslag:<br />
Jeroen Brugge<br />
Ververijstraat 15<br />
9000 Gent<br />
info@oft.be<br />
+32(0)9/218.88.99<br />
Respect voor mens en milieu<br />
Eerlijke handel en duurzame ontwikkeling gaan hand in hand.<br />
Oxfam Fairtrade heeft aandacht voor zowel economische, sociale<br />
als ecologische duurzaamheid. We gaan op een duurzame<br />
manier om met mensen en met natuurlijke hulpbronnen,<br />
niet alleen in het Noorden maar ook in het Zuiden.<br />
In het luik ‘De impact van fair trade’ (p. 7-11) gaven we al aan<br />
hoe we duurzaamheid in het Zuiden waarmaken. We legden uit<br />
(zie p. 15) hoe we met onze stakeholders van gedachten wisselen.<br />
Maar ook met onze medewerkers willen we respectvol<br />
omgaan.<br />
Foto: Yel<br />
Investeren in onze medewerkers<br />
Naar een uitgekiend loonbeleid<br />
Tijdens het voorbije boekjaar werd de Werkgroep<br />
Personeelsbeleid opnieuw opgestart. Een integraal<br />
personeelsbeleid met de nodige aandacht voor<br />
competentiemanagement en een resultaatgerichte strategie<br />
waren de voornaamste prioriteiten.<br />
Na het vertrek van de HR-manager in het najaar van <strong>2009</strong><br />
zorgde de personeelsdienst eerst en vooral voor een<br />
consistente administratie. Huisregels werden gestroomlijnd,<br />
een aantal procedures verder uitgewerkt, en data zorgvuldig<br />
bijgehouden in functie van te behalen KPI’s (key performance<br />
indicators).<br />
Oxfam Fairtrade doet regelmatig een beroep op de expertise<br />
van externe HR-professionals voor benchmarking, administratieve<br />
ondersteuning en strategische begeleiding. Met<br />
deze externe steun sleutelt de Werkgroep Personeelsbeleid<br />
aan een uitgekiend loonbeleid en een performanter functieclassificatiesysteem.<br />
Met een nieuwe HR-manager willen we<br />
dit project in het komende boekjaar voortzetten en implementeren.<br />
Aantal medewerkers tijdens de periode 01/07/<strong>2009</strong> t.e.m.<br />
30/06/2010<br />
Ingeschreven<br />
01/07/09 t.e.m.<br />
30/06/10<br />
Ingeschreven<br />
30/06/10<br />
Mannen<br />
ingeschreven<br />
30/06/10<br />
Vrouwen<br />
ingeschreven<br />
30/06/10<br />
Aantal Aantal Aantal % Aantal %<br />
Voltijds 50 45 34 76 11 24<br />
Deeltijds 17 16 8 50 8 50<br />
Totaal 67 61 42 69 19 31<br />
Totaal<br />
VTE<br />
61,88 56,08 39,68 71 16,4 29<br />
Bij Oxfam Fairtrade werken er heel wat meer mannen (71%)<br />
dan vrouwen (29%). Dit komt doordat de logistieke afdeling<br />
in Destelbergen bijna uitsluitend uit mannen bestaat. Bij de<br />
overige diensten is de verhouding man-vrouw zo goed als<br />
gelijk.<br />
In absolute aantallen werken er evenveel mannen als vrouwen<br />
deeltijds. Dit betekent dat bij de vrouwen 40% voor een<br />
deeltijdse baan kiest. Bij de mannen is dat maar 15%.<br />
In het personeelsbestand werden de volgende categorieën<br />
niet meegeteld: interims, bestuurders, werkende vennoten<br />
en (brug)gepensioneerden. Loopbaanonderbrekers werden<br />
meegeteld als voltijdse werknemers als zij voltijds presteerden<br />
vóór deze onderbreking.<br />
Al onze werknemers hebben een bediendestatuut.<br />
In vergelijking met het vorige boekjaar is het aantal ingeschreven<br />
werknemers met 0,72 VTE gedaald (van 56,8 op<br />
30/06/<strong>2009</strong> naar 56,08 naar 30/06/2010). Het aantal mannen<br />
steeg van 38,4 naar 39,68 VTE terwijl het aantal vrouwen<br />
daalde van 18,4 naar 16,4 VTE.<br />
Instroom en uitstroom tijdens de periode 1/07/<strong>2009</strong> tot<br />
en met 30/06/2010<br />
In dienst tijdens de periode 1/07/<strong>2009</strong> tot en met<br />
30/06/2010<br />
Nieuw<br />
ingeschreven<br />
01/07/09 t.e.m.<br />
30/06/2010<br />
Waarvan contract<br />
onbepaalde duur<br />
Waarvan contract<br />
bepaalde duur<br />
Aantal Aantal % Aantal %<br />
Voltijds 6 4 67 2 33<br />
Deeltijds 3 2 67 1 33<br />
Totaal 9 6 67 3 33<br />
Totaal VTE 7,7 5,2 67 2,5 33<br />
De nieuw ingeschreven werknemers versterkten de volgende<br />
afdelingen:<br />
• Algemene diensten:<br />
Secretariaat: 1<br />
Grafische dienst: 1<br />
• Procurement: 1<br />
• Logistics:<br />
Magazijn: 4 (waarvan 1 jobstudent)<br />
• Sales en marketing: 2 (waarvan 1 jobstudent)<br />
36 | <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade | 37
Uit dienst tijdens de periode 1/07/<strong>2009</strong> tot en met<br />
30/06/2010<br />
Uitgeschreven<br />
01/07/09 t.e.m.<br />
30/06/10<br />
Waarvan contract<br />
onbepaalde duur<br />
Waarvan contract<br />
bepaalde duur<br />
Aantal Aantal % Aantal %<br />
Voltijds 7 5 71 2 29<br />
Deeltijds 5 4 80 1 20<br />
Totaal 12 9 75 3 25<br />
Totaal VTE 10,18 7,68 75 2,5 25<br />
De uitgeschreven werknemers verlieten de volgende<br />
afdelingen:<br />
• Algemene diensten:<br />
Secretariaat: 1<br />
• Procurement: 1<br />
• Quality & Projects: 1<br />
• Logistics:<br />
Magazijn: 5 (waarvan 2 jobstudenten)<br />
Distributie: 2<br />
• Sales en marketing: 2<br />
De instroom- en uitstroomaantallen omvatten zowel contracten<br />
van onbepaalde duur, contracten van bepaalde duur, loopbaanonderbrekers<br />
als jobstudenten onder OFT-contract (geen<br />
interims). Bovendien veranderden een aantal medewerkers van<br />
functie en kregen daardoor een nieuw contract. Ook zij werden<br />
meegerekend in de instroom- en uitstroomcijfers.<br />
Leeftijdscategorieën<br />
Leeftijdsgroep Mannen Vrouwen Totaal<br />
Aantal % Aantal % Aantal<br />
18-35 11 61 7 39 18<br />
36-45 17 68 8 32 25<br />
46-55 12 71 5 29 17<br />
>56 6 86 1 14 7<br />
Totaal 46 69 21 31 67<br />
De meerderheid van de medewerkers van Oxfam Fairtrade behoort<br />
tot de jongere leeftijdscategorieën: 70% van de vrouwen<br />
en 60% van de mannen is jonger dan 45 jaar. 10% van het<br />
totale aantal werknemers is ouder dan 56 jaar.<br />
Arbeidsongevallen<br />
In de periode 01/07/09 – 30/06/10 was er één arbeidsongeval.<br />
Dit is een daling ten opzichte van het boekjaar daarvoor, dat<br />
weliswaar over anderhalf jaar liep: toen waren er vier arbeidsongevallen.<br />
Ziekteverzuim<br />
Aantal dagen ziekte Aantal werknemers %<br />
geen 14 21<br />
15 dagen 10 15<br />
Totaal 67 100<br />
In de periode van 1 juli <strong>2009</strong> tot en met 30 juni 2010 namen 53<br />
van de 67 ingeschreven werknemers ziektedagen op. Dit levert<br />
een ziekteverzuim op van 6%, wat hoger is dan het Belgisch<br />
gemiddelde en het KMO-gemiddelde. Dit is een stuk hoger<br />
dan vorig boekjaar, omdat enkele van onze medewerkers langdurig<br />
ziek waren.<br />
Benchmarks:<br />
KMO-gemiddelde ziekteverzuim <strong>2009</strong> = 4,03%<br />
KMO-gemiddelde ziekteverzuim 2008 = 4,5%<br />
Belgisch gemiddelde ziekteverzuim <strong>2009</strong> = 4,28%<br />
Belgisch gemiddelde ziekteverzuim 2008 = 5,19%<br />
Opleidingen<br />
Onze managers plannen met elke werknemer een jaarlijks<br />
functioneringsgesprek om na te gaan of de werknemer zijn<br />
doelstellingen behaalde en of er nood is aan een opleiding om<br />
bijkomende competenties te verwerven.<br />
Oxfam Fairtrade maakt een onderscheid tussen externe en<br />
interne opleidingen. Met externe opleidingen bedoelen we<br />
trainingen die door een externe instantie georganiseerd worden.<br />
Dit kunnen algemene cursussen zijn (bijvoorbeeld talen<br />
en informatica) maar ook gespecialiseerde cursussen (HR voor<br />
HR-medewerkers, een wijncursus of een opleiding koffieproeven<br />
voor productspecialisten,…). Het totale aantal ‘externe‘<br />
opleidingsuren voor het afgelopen boekjaar schatten we op<br />
840 uren of 12,5 per werknemer (niet alle opleidingen werden<br />
in kaart gebracht).<br />
Verder organiseert Oxfam Fairtrade ook interne opleidingen<br />
(op de werkvloer). Zo is er een introductiedag voor elke<br />
nieuwe werknemer en organiseren we infomomenten<br />
tijdens de lunchpauze voor alle medewerkers. Tijdens deze<br />
infomomenten, die ongeveer maandelijks plaatsvinden en<br />
gemiddeld een uur duren, krijgen medewerkers inzicht in de<br />
projecten van hun collega’s en ontmoeten ze Zuiderse partners<br />
die op bezoek zijn.<br />
Een laatste vorm van opleidingen zijn de coachingtrajecten die<br />
managers voor hun medewerkers uittekenen en opleidingen<br />
‘on-the-job’ door de teamverantwoordelijken.<br />
Loonspanning<br />
Bij Oxfam Fairtrade is de loonspanning eerder klein. De minst<br />
verdienende medewerker ontvangt een bruto maandsalaris<br />
van 01868,27, de meest verdienende werknemer ontvangt een<br />
bruto maandsalaris van 03951,70. Dat levert een loonspanning<br />
op van 2,1. Dit is nog iets lager dan vorig boekjaar, toen<br />
de minst verdienende medewerker een bruto maandsalaris van<br />
01800,02 ontving en de loonspanning 2,2 bedroeg.<br />
* De uitzonderlijke verlenging met zes maanden van het boekjaar<br />
01/01/2008 - 30/06/<strong>2009</strong> dat aan dit boekjaar voorafging, maakt een<br />
exacte vergelijking met dit boekjaar moeilijk.<br />
Personeelsorganogram<br />
30 JUNI 2010<br />
Oxfam<br />
Fairtrade<br />
Sales & marketing<br />
1 sales & marketing manager /<br />
lid directiecomité<br />
Sales<br />
1 teamverantwoordelijke<br />
5 medewerkers<br />
Klantendienst<br />
1 teamverantwoordelijke<br />
3 medewerkers<br />
Marketing<br />
3 medewerkers<br />
Product development<br />
1 medewerker<br />
Procurement & logistics<br />
1 manager procurement & logistics<br />
/ lid directiecomité<br />
Procurement:<br />
Sourcing<br />
1 teamverantwoordelijke<br />
5 medewerkers<br />
Supply Chain<br />
1 teamverantwoordelijke<br />
2 medewerkers<br />
Logistics<br />
1 teamverantwoordelijke<br />
1 hoofdmagazijnier<br />
5 administratieve medewerkers<br />
9 magazijniers<br />
7 chauffeurs<br />
Quality<br />
1 teamverantwoordelijke<br />
2 medewerkers<br />
Gedelegeerd<br />
bestuurder<br />
Algemene<br />
Diensten<br />
(OWW/OFT)<br />
Financiële dienst<br />
1 teamverantwoordelijke OFT<br />
1 teamverantwoordelijke OWW<br />
3 boekhouders<br />
Personeelsbeleid<br />
1 medewerker<br />
Informatica &<br />
Algemeen secretariaat<br />
1 stafmedewerker<br />
1 medewerker informatica<br />
3 medewerkers secretariaat<br />
1 schoonmaakster<br />
Grafische dienst<br />
1 stafmedewerker<br />
2 medewerkers<br />
Oxfam<br />
Wereldwinkels<br />
38 | <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade | 39
Zorg dragen voor het milieu,<br />
hier en elders<br />
Tijdens de selectie van nieuwe producenten besteden<br />
we meer en meer aandacht aan ecologische criteria.<br />
Dat doet ook FLO, de koepelorganisatie van de<br />
keurmerkorganisaties. In <strong>2009</strong> werd de nieuwe generische<br />
FLO-standaard voor kleine producentenorganisaties van<br />
kracht. Tijdens een inspectie gaat FLO na of de producent<br />
een ecologische visie en planning heeft uitgewerkt<br />
en voldoende middelen heeft om deze ecologische<br />
ontwikkeling te kunnen realiseren. De producent brengt<br />
de milieu-impact van zijn activiteiten in kaart en stelt<br />
verbeterprojecten voor. FLO licht tijdens de audit onder<br />
andere het bodem- en waterbeheer door, het gebruik<br />
van pesticiden en meststoffen en de afvalverwerking.<br />
Kleine producentenorganisaties hebben echter vaak niet de<br />
middelen of de kennis om aan deze ecologische standaarden<br />
te voldoen. Ook op steun van de plaatselijke overheid kunnen<br />
ze meestal niet rekenen. Daarom investeren we samen met de<br />
producenten in ecologische projecten.<br />
Zo lieten we in 2007 al enkele studies (LCA’s of levenscyclusanalyses)<br />
uitvoeren om zicht te krijgen op de ecologische impact<br />
van onze Zuid-Afrikaanse wijn en onze Ethiopische koffie.<br />
Als onderwerp van de wijnstudie kozen we Stellar Organics.<br />
Hun biologische wijnbouw is minder belastend voor het milieu,<br />
en hun irrigatiesysteem energie-efficiënt. De koeling kan<br />
nog zuiniger, door de wijntanks beter af te schermen van de<br />
zon en te isoleren. Ook een doorgedreven opleiding voor de<br />
wijnarbeiders zou nuttig zijn. Uit de koffiestudie bleek dat er<br />
nog nood is aan opleidingen over productiemethoden en nutriëntenbeheer.<br />
Verder helpen we de producenten om hun energiegebruik te<br />
beperken, de biodiversiteit in hun regio te verhogen, en leren<br />
we hen hoe ze zich tegen de klimaatverandering kunnen wapenen<br />
(zie p. 41 voor de schaduwkoffie van Cecovasa en p.<br />
14 voor de opleiding bij Del Campo). Met de uitbreiding van<br />
ons bio-assortiment dragen we zelf ook ons steentje bij tot een<br />
beter milieu.<br />
De producenten in het Zuiden bijstaan om hun ecologische<br />
voetafdruk te verkleinen is niet voldoende. We moeten de hele<br />
voedselketen in kaart brengen: energie-, water- en afvalverbruik<br />
bij verwerking (bijvoorbeeld groene versus conventionele<br />
stroom), verpakking (conventioneel versus bioplastics), de<br />
‘food miles’ of voedselkilometers… Ook gaan we na of we de<br />
ecologische impact van een voedingsproduct kunnen verminderen<br />
door bepaalde ingrediënten te vervangen (bijvoorbeeld<br />
palmolie versus zonnebloemolie). Op termijn wil Oxfam Fairtrade<br />
een volledige impactanalyse van zijn vier grootste productgroepen<br />
uitvoeren, samen met Oxfam Wereldwinkels en<br />
experts uit kenniscentra.<br />
Ook van onze verwerkers vragen we dat ze zorg dragen voor<br />
het milieu. Belvas, de eerste ecologische chocolaterie, maakt<br />
onze pralines en truffels. Hun kleine fabriek ligt in Gellingen<br />
(Henegouwen). Belvas levert talloze inspanningen om hun ecologische<br />
voetafdruk klein te houden. De fabriek is bijvoorbeeld<br />
ingedeeld in vele kleine ruimtes, waardoor Belvas minder energie<br />
verspilt aan warmte- en koelprocessen. Om de gebouwen<br />
koel te houden, onttrekken ze warmte aan de lucht, waarmee<br />
ze dan chocolade doen smelten en hun water verwarmen.<br />
Zonnepanelen zorgen voor groene stroom. De banden waar<br />
de pralines over rollen, zijn erg lang waardoor de chocolade<br />
niet extra afgekoeld moet worden. De fabriek behandelt haar<br />
afvalwater: een machine scheidt het vet van het water en zet<br />
het om in energie.<br />
Klimaatverandering en schaduwkoffie<br />
Maar liefst 90% van de koffie die Oxfam Fairtrade verkoopt,<br />
is ‘schaduwkoffie’. Dat is koffie die groeit in de schaduw van<br />
andere bomen en planten. Schaduwkoffie is heel wat vriendelijker<br />
voor het milieu dan ‘zonnekoffie’. De intensieve monocultuur,<br />
gepaard met boskap, draagt in belangrijke mate bij<br />
aan de klimaatverandering. Bovendien verhoogt zonneteelt de<br />
bodemerosie en tast de biodiversiteit aan. Kunstmeststoffen,<br />
pesticiden en herbiciden moeten deze ecologische nadelen<br />
opvangen. Zonnekoffie brengt echter drie keer zoveel op omdat<br />
de bonen in de zon sneller rijpen, en is dus heel populair. In<br />
Centraal-Amerika is tussen de jaren 1970 en 1990 maar liefst<br />
30 tot 40 procent van de traditionele koffiekwekerijen omgezet<br />
in plantages van zonnekoffie. In Ethiopië is de aanleg van koffieplantages<br />
verantwoordelijk voor 24 procent van de ontbossing.<br />
Ontbossing veroorzaakt zowat een vijfde van de uitstoot van<br />
broeikasgassen in de wereld. Bossen nemen heel wat CO2<br />
op. Dat broeikasgas is verantwoordelijk voor de klimaatopwarming,<br />
die grote gevolgen heeft voor landbouwproducenten in<br />
het Zuiden. Daarom is schaduwteelt zo belangrijk: het is een<br />
veel duurzamere manier om koffie te telen. De inheemse boomsoorten<br />
in wiens schaduw de koffie groeit, zorgen voor een optimale<br />
rijping van de bonen, en dus voor een betere kwaliteit.<br />
De bladeren van de schaduwbomen zijn goede meststof voor<br />
de bodem, waardoor de boer geen kunstmest nodig heeft.<br />
Bovendien bewaart de integratie van koffiestruiken en andere<br />
bomen de bodemvruchtbaarheid en beschermt de waterhuishouding.<br />
En niet te vergeten: door samen met de koffie ook<br />
fruit en groenten te kweken, vergroten de boeren bovendien<br />
hun voedselzekerheid en krijgen ze uitzicht op een bijkomend<br />
inkomen op de lokale markt.<br />
Schaduwkoffie en koolstofkredieten<br />
De biologische Aymarakoffie van onze producent Cecovasa in<br />
Peru is 100% schaduwkoffie. Hij wordt geteeld op een hoogte<br />
van 1200 tot 2050 meter, in de rijke schaduw van inheemse<br />
bomen. De leden van Cecovasa hebben kleine percelen, waar<br />
ze naast koffie ook bananen-, avocado- en citrusbomen telen.<br />
In de onderste vegetatielaag kweken ze bonen en andere<br />
groenten. Door het inheemse bos in stand te houden, vermijden<br />
ze verdere ontbossing van de regio. Op die manier heeft<br />
schaduwkoffie een rechtstreekse impact op het klimaat, want<br />
hun koffieplantages slaan grote hoeveelheden koolstof op. Als<br />
ze dit meten, kunnen ze aankloppen op de markt van de koolstofkredieten<br />
en op termijn een klimaatpremie krijgen voor hun<br />
inspanningen.<br />
Cecovasa heeft nog geen inventaris van de koolstofopslagcapaciteit<br />
in de koffievelden, en bezit evenmin de methodologische<br />
ervaring om die in kaart te brengen. Daarom zal een<br />
thesisstudent van de Universiteit Gent de coöperatie bijstaan<br />
om hun ‘koolstofaanbod’ te inventariseren. We willen ook gestaag<br />
expertise opbouwen om die te delen met andere koffiepartners.<br />
Op het koffieforum in Mombasa in februari <strong>2009</strong><br />
hielden we een enquête onder de aanwezige koffieproducenten<br />
over hun ervaringen met schaduwkoffie en hun kennis over<br />
de markt en de koolstofkredieten.<br />
Ruth Simba van het African Fairtrade Network ziet een belangrijke<br />
rol voor fair trade weggelegd: “De fairtradenormen bevatten<br />
ook milieunormen. Ze moedigen de producenten aan om<br />
duurzaam met de natuurlijke hulpbronnen om te gaan. Door<br />
de fairtradepremie kunnen de producenten investeren in duurzame<br />
teeltmethodes die bovendien beter bestand zijn tegen<br />
klimaatverandering. Coöperaties spelen een belangrijke rol om<br />
de boeren hierin op te leiden. In moeilijke tijden investeren boeren<br />
de premie het liefst in sociale noden. Er zijn dus bijkomende<br />
middelen nodig om op langere termijn aan klimaatadaptatie te<br />
kunnen werken, met andere woorden om te investeren in schaduwteelt,<br />
biologische productie, herbebossing en irrigatie.”<br />
Energie- en waterverbruik<br />
Verbruik Oxfam Fairtrade<br />
Kantoren OFT Logistics<br />
2008-<br />
<strong>2009</strong>*<br />
<strong>2009</strong>-<br />
2010<br />
2008-<br />
<strong>2009</strong>*<br />
<strong>2009</strong>-<br />
2010<br />
Direct energieverbruik**<br />
Gas (GJ) 279 223 662 647<br />
Vrachtwagens (GJ) 2452 2054<br />
Bedrijfswagens (GJ)<br />
Indirect energieverbruik***<br />
345 438<br />
Stroom (GJ) 149 134 509 501<br />
Waterverbruik (m³) 49,5 116 364 200<br />
(*): de waarden van het verlengd boekjaar 2008 (18 maanden) werden<br />
lineair herrekend naar 12 maanden om een vergelijking mogelijk te maken<br />
(**): direct energieverbruik: de niet-hernieuwbare en hernieuwbare<br />
brandstoffen aangekocht voor eigen verbruik. Voor de berekening werd<br />
het verbruik in liter of m³ omgezet via KWH naar uiteindelijke GJ. 1KWH<br />
= 0,0036 GJ.<br />
(***): indirect energieverbruik: de niet-hernieuwbare en hernieuwbare<br />
aangekochte stroom. GRI vraagt om zoveel mogelijk de verbruikte primaire<br />
energiebronnen in kaart te brengen. Omdat Oxfam Fairtrade alleen<br />
hernieuwbare stroom gebruikt, is dit moeilijk te berekenen (mix<br />
wind / zon / waterkracht / biomassa, enzovoort). Voor de berekening<br />
werd het verbruik in KWH omgezet naar GJ. 1KWH = 0,0036 GJ.<br />
Het gasverbruik in de kantoren is tijdens het afgelopen jaar<br />
met bijna 20% gedaald, omdat we onze verwarmingsinstallatie<br />
reviseerden. We gingen rationeel om met stroom en haalden<br />
zo het verbruik met meer dan 10% naar beneden. Bovendien<br />
plaatsten we in het voorjaar van 2010 zonnepanelen op het<br />
dak, die een gemiddeld vermogen van 72.250 KWH stroom per<br />
jaar kunnen leveren (260 GJ). De zonnepanelen zijn eigendom<br />
van BeauVent cvba. Oxfam Fairtrade en Oxfam-Wereldwinkels,<br />
die in één kantoorgebouw huizen, geven het dakoppervlak in<br />
bruikleen. Zo dragen we een steentje bij aan de productie van<br />
groene stroom.<br />
Oxfam Fairtrade heeft vijf bedrijfswagens, die het voorbije<br />
boekjaar in totaal 191.061 km hebben afgelegd. Als we de kilometers<br />
voor het boekjaar 2008-<strong>2009</strong>, dat 18 maanden bedroeg,<br />
lineair herrekenen naar 12 maanden, komen we aan<br />
161.270 km. Het verbruik van de bedrijfswagens is gestegen<br />
40 | <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade | 41<br />
Foto: Tineke D'haese
omdat onze vertegenwoordigers meer kilometers reden, en<br />
omdat we nu ook de ‘pool cars’ meerekenden. Er zijn vier<br />
‘pool cars’ (wagens die ter beschikking staan van de personeelsleden<br />
voor verplaatsingen die niet mogelijk zijn met het<br />
openbaar vervoer, en die met Oxfam-Wereldwinkels gedeeld<br />
worden). Het is een bedrijfsobjectief om het gepresteerde aantal<br />
km naar beneden te halen en de routes zo zuinig en efficiënt<br />
mogelijk te plannen. Wanneer de leasewagens aan vervanging<br />
toe zijn, zullen milieucriteria zeer bepalend zijn bij de selectie.<br />
We kiezen voor wagens van het type B met een uitstoot van<br />
minder dan 115 g CO2/km.<br />
Het waterverbruik toont enkel het stadswater dat we aankopen,<br />
niet het regenwater. We gebruiken regenwater voor het<br />
doorspoelen van de toiletten. Het stadswaterverbruik is gestegen<br />
omdat we in <strong>2009</strong> een probleem hadden met de regenwaterinstallatie,<br />
zodat we moesten overschakelen op stadswater.<br />
Het verbruik van onze logistieke afdeling is lichtjes gedaald.<br />
OFT Logistics werkt al drie jaar met groene stroom en heeft<br />
het waterverbruik gerationaliseerd. De vrachtwagens reden<br />
minder kilometers door een efficiëntere routeplanning. Tijdens<br />
het afgelopen jaar heeft Oxfam Fairtrade nog verdere stappen<br />
ondernomen om het verbruik van het vrachtwagenpark te verminderen:<br />
er werd een softwarepakket uitgewerkt dat de ritten<br />
van onze vrachtwagens in kaart brengt en nog verder rationaliseert.<br />
Tijdens het volgende boekjaar wordt het in gebruik<br />
genomen.<br />
Afvalproductie<br />
Afvaloverzicht** Oxfam Fairtrade<br />
Restafval<br />
(m³)<br />
Karton en<br />
papier (m³)<br />
Kantoren OFT Logistics<br />
2008-<strong>2009</strong>* <strong>2009</strong>-2010 2008-<strong>2009</strong>* <strong>2009</strong>-2010<br />
14,7 12,1 56,7 50<br />
15,6 14,9 107 111<br />
Glas (m³) 0,2 0,3 2,1 1,7<br />
GFT (m³) 3,3 3,2 NA NA<br />
(*): de waarden van het verlengd boekjaar 2008 (18 maanden) werden<br />
lineair herrekend naar 12 maanden om een vergelijking mogelijk te maken.<br />
(**): totaal gewicht aan afval per type. Oxfam Fairtrade ontvangt van<br />
de afvalverwerker de cijfers in m³. Het afval wordt verbrand (restafval),<br />
gerecycleerd (papier en karton, glas), of gecomposteerd (GFT).<br />
De afvalproductie van Oxfam Fairtrade is het voorbije jaar vrij<br />
stabiel gebleven.<br />
Retour<br />
Voor onze dranken gebruiken we zowel retourglas, brik als blik.<br />
Het aandeel retourglas ging lichtjes achteruit en we zien een<br />
kleine stijging van blik en brik. Deze laatste verpakkingsvormen<br />
zijn vrij nieuw in het assortiment en zijn er gekomen om<br />
verschillende redenen. Bij leveringen aan buitenlandse klanten<br />
is retourglas ecologisch niet zinvol, zodat we ons sinaassap nu<br />
ook in brik verkopen. In het brede gamma van sappen in brik<br />
voor de retailmarkt wilden we een waardig fairtrade-alternatief<br />
bieden.<br />
Onze koolzuurhoudende dranken (de bio Ice Tea en de biocola)<br />
worden om praktische redenen in blik verpakt. De productievolumes<br />
zijn voorlopig te klein om een aparte lijn retourflessen<br />
die geschikt zijn voor koolzuurhoudende dranken te starten.<br />
Woon-werkverkeer<br />
Oxfam Fairtrade promoot milieuvriendelijk woon-werkverkeer.<br />
Medewerkers hebben recht op de wettelijk vastgestelde tussenkomst<br />
door de werkgever in hun verplaatsingskosten van<br />
en naar het werk. Voor medewerkers die met het openbaar vervoer<br />
komen, heeft Oxfam Fairtrade een derdebetalerscontract<br />
met de NMBS afgesloten. Ook andere abonnementen voor<br />
openbaar vervoer (bus, tram) worden volledig terugbetaald.<br />
Wie met de fiets komt werken, al dan niet in combinatie met<br />
het openbaar vervoer, krijgt een vergoeding van 0,15 euro/km.<br />
Wie zijn fiets aan het station stalt, kan de stalkosten vergoed<br />
krijgen.<br />
Woon-werkverkeer Oxfam Fairtrade (op 30 juni 2010)<br />
Fiets 24<br />
Openbaar vervoer 11<br />
Bedrijfswagen 5<br />
Eigen wagen of motor 21<br />
Woon-werkverkeer Oxfam Fairtrade (op 30 juni <strong>2009</strong>)<br />
Fiets 21<br />
Openbaar vervoer 14<br />
Bedrijfswagen 5<br />
Eigen wagen of motor 20<br />
42 | <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade | 43
Verklarende woordenlijst<br />
AFN<br />
Africa Fair Trade Network: Afrikaanse NGO (opgericht in 2004), die<br />
eerlijke handelsvoorwaarden wil promoten voor haar leden, door deelname<br />
aan het internationale fairtradegebeuren. De organisatie wil samenwerking<br />
en solidariteit tussen kleine Afrikaanse en andere producenten<br />
stimuleren.<br />
AFTF<br />
Asia Fair Trade Forum: dit netwerk van Aziatische fairtrade-organisaties<br />
werd opgericht in 2001. Sinds juli <strong>2009</strong> heet het: World Fair Trade<br />
Organization Asia (WFTO Asia).<br />
BEE<br />
Black Economic Empowerment is een programma van de Zuid-Afrikaanse<br />
overheid om de economische ongelijkheid, die na decennia<br />
van Apartheid was ontstaan, recht te trekken. Met BEE krijgen achtergestelde<br />
groepen (niet-blanke burgers) economische kansen die<br />
voordien onbereikbaar waren voor hen. Dit houdt maatregelen in zoals:<br />
eigenaarschap, training van vaardigheden, vertegenwoordiging in het<br />
management, socio-economische ontwikkeling en voorkeur bij aanbesteding.<br />
CAJUN region<br />
De ‘CAJUN region’ omvat Canada, Australië, Japan, Verenigde Staten<br />
en Nieuw-Zeeland. Dit producentennetwerk heet nu: WFTO Pacific.<br />
CLAC<br />
Coordinadora Latinoamericana y del Caribe de Pequeños Productores<br />
de Comercio Justo, een Zuid-Amerikaans netwerk van producenten.<br />
COFTA<br />
Cooperation for Fair Trade in Africa, zie WFTO.<br />
EFTA<br />
De European Fair Trade Association is een associatie van elf fairtradeorganisaties<br />
in negen Europese landen (België, Duitsland, Frankrijk,<br />
Italië, Nederland, Oostenrijk, Spanje, Verenigd Koninkrijk en Zwitserland).<br />
EFTA werd informeel opgericht in 1987 en kreeg een formele<br />
status in 1990.<br />
ERP<br />
Enterprise Resource Planning: met behulp van ERP-software<br />
worden alle bedrijfsprocessen, waaronder voorraadsystemen,<br />
bedrijfsadministratie en logistiek zodanig met elkaar verbonden dat de<br />
vergaarde informatie door het hele bedrijf bruikbaar is.<br />
FAVV<br />
Federaal Agentschap voor Veiligheid van de Voedselketen. In het FAVV<br />
zijn alle inspectie- en controlediensten van de voedselketen samengebracht<br />
met als doel te waken over de veiligheid van de voedselketen<br />
en de kwaliteit van ons voedsel, ter bescherming van de gezondheid<br />
van mens, dier en plant. Het FAVV ressorteert rechtstreeks onder de<br />
Minister van Volksgezondheid en voert zijn controles in alle onafhan-<br />
kelijkheid uit. De 4 belangrijke aspecten zijn: voedselveiligheid, dierenziekten,<br />
plantenziekten en dierenwelzijn.<br />
FINE<br />
FINE is een informele koepel van de voornaamste internationale fairtradeorganisaties,<br />
namelijk FLO, WFTO (het vroegere IFAT; waarin ook<br />
NEWS is opgegaan) en EFTA.<br />
FLO<br />
Fairtrade Labelling Organizations International: internationale koepel<br />
van keurmerkorganisaties, die internationale standaarden voor fair<br />
trade vastlegt, steun voor producenten organiseert, een globale fairtradestrategie<br />
ontwikkelt en rechtvaardige handel promoot op internationaal<br />
niveau.<br />
FMCG<br />
Met Fast-Moving Consumer Goods bedoelen we een breed scala aan<br />
veel verkochte consumentengoederen zoals voeding, cosmetica, wasmiddelen<br />
en andere niet-duurzame producten zoals glaswerk, batterijen<br />
en plastic wegwerpproducten voor het huishouden. Het fast-moving<br />
(snelle omloop) in de naam duidt het verschil aan met duurzame<br />
consumentengoederen, die gewoonlijk langer dan een jaar meegaan<br />
voor ze aan vervanging toe zijn.<br />
GRI<br />
Het Global Reporting Initiative werd opgericht in 1997 en heeft een<br />
set meetpunten ontwikkeld en een uniforme format samengesteld voor<br />
het rapporteren van informatie direct verbonden aan de duurzame bedrijfsprestatie.<br />
De GRI-richtlijnen zijn gestructureerd rond een directieverklaring,<br />
sleutelindicatoren op ecologisch, sociaal en economisch<br />
vlak, een profiel van de rapporterende organisaties, beschrijvingen van<br />
relevant beleid en managementsystemen, relaties met stakeholders,<br />
managementprestaties, operationele prestaties, productprestaties en<br />
een duurzaamheidsoverzicht.<br />
HACCP<br />
Hazard Analysis and Critical Control Points: risico-analyse systeem<br />
voor het beheer van de voedselveiligheid.<br />
IAO / ILO<br />
Internationale Arbeidsorganisatie (ILO: International Labour Organization):<br />
gespecialiseerde organisatie van de Verenigde Naties, die zich<br />
bezighoudt met arbeidsvraagstukken. De ILO werd opgericht vanuit<br />
het idee dat een duurzame vrede niet mogelijk zou zijn zonder sociale<br />
rechtvaardigheid. Om sociale rechtvaardigheid te bereiken heeft de organisatie<br />
vier hoofddoelstellingen geformuleerd: het bevorderen van<br />
het recht op werk, het verbeteren van de kans om werk te krijgen en te<br />
behouden voor mannen en voor vrouwen, het invoeren en uitbouwen<br />
van sociale zekerheid, én het bevorderen van sociale dialoog tussen<br />
werkgevers, werknemers en overheid.<br />
IFAT<br />
International Fair Trade Association, heet nu WFTO.<br />
IFS<br />
International Featured Standards: Duits-Frans initiatief dat kwaliteitsnormen<br />
uitgeeft voor retailers om de veiligheid van consumenten te<br />
garanderen.<br />
ISO<br />
De International Organization for Standardization is de grootste organisatie<br />
ter wereld die standaarden ontwikkelt. Sinds 1947 heeft ISO<br />
meer dan 18.000 standaarden uitgewerkt in verschillende sectoren:<br />
van landbouw, medische toepassingen, bouwindustrie tot informatietechnologie.<br />
KPI’s<br />
Key performance indicators (ook wel kritieke prestatie-indicatoren genoemd)<br />
zijn variabelen om prestaties van ondernemingen te analyseren.<br />
Met KPI’s kan het management haar prestaties evalueren.<br />
NAP<br />
Het Network of Asian Producers is een onderdeel van Fairtrade Labelling<br />
Organizations International (FLO), en is het representatieve orgaan<br />
van boeren, arbeiders en andere leden van fairtradegecertificeerde<br />
producentenorganisaties in Azië.<br />
Pack4Food<br />
Pack4Food is een consortium dat bestaat uit bedrijven, Vlaamse kennisinstellingen<br />
en netwerkorganisaties. Pack4Food verleent wetenschappelijk<br />
advies om bedrijven te helpen innoveren via de verpakking<br />
van levensmiddelen. Daarnaast heeft het een belangrijke netwerkfunctie<br />
waarbij de verschillende industrieën betrokken bij het verpakken<br />
van levensmiddelen, samengebracht worden. Pack4Food verspreidt<br />
ook nieuwe en bestaande kennis om de ontwikkeling en het gebruik<br />
van nieuwe verpakkingen in de voedingsindustrie te stimuleren.<br />
OWW<br />
Oxfam-Wereldwinkels<br />
OFT<br />
Oxfam Fairtrade<br />
POS- materiaal<br />
Point-of-Sales materiaal wordt ontwikkeld om doelgericht, snel en<br />
flexibel te communiceren met de klant in verkooppunten. Voorbeelden<br />
van POS-materiaal: banners, affiches, displays, wobblers,…<br />
ROMI<br />
Return on Marketing Investment: meeteenheid die gebruikt wordt<br />
om de effectiviteit van een marketingcampagne uit te drukken.<br />
ROMI wordt gemeten door de opbrengst af te wegen tegen de<br />
marketinginvesteringen. Deze berekening geeft dan de directe impact<br />
weer van de marketinginvesteringen op de winsten van een bedrijf.<br />
Om minder tastbare voordelen van marktinginspanningen te meten<br />
kan men bijvoorbeeld ook brand awareness meenemen in de ROMI<br />
metingen.<br />
UNIZO<br />
De Unie van Zelfstandige Ondernemers verenigt ongeveer 85.000 ondernemers,<br />
zelfstandigen, KMO's en vrije beroepen in Vlaanderen en<br />
Brussel uit alle sectoren. UNIZO behartigt de ondernemersbelangen<br />
bij de overheid, in de media, bij de publieke opinie en bij de andere<br />
sociale partners. UNIZO geeft aan de leden advies, informatie en organiseert<br />
opleidingen en netwerking.<br />
WFTO<br />
WFTO, de World Fair Trade Organization, is een netwerk van meer<br />
dan 350 fairtrade-organisaties. WFTO werkt in 70 landen, in 5 regio’s:<br />
Afrika (COFTA: Cooperation for Fair Trade in Africa), Azië (WFTO Asia),<br />
Europa (WFTO Europe), Latijns-Amerika (WFTO LA: Asociación Latinoamericana<br />
de Comercio Justo), Noord-Amerika en de Pacific (WFTO<br />
Pacific). WFTO vertegenwoordigt de fairtradeketen van productie tot<br />
verkoop.<br />
VOKA<br />
Voka is het Vlaams netwerk van ondernemingen. Het vertegenwoordigt<br />
meer dan 16.000 bedrijven in Vlaanderen en Brussel, goed voor<br />
65% van de private werkgelegenheid. Voka ontstond in januari 2004,<br />
toen het Vlaams Economisch Verbond en de acht regionale Kamers<br />
van Koophandel in Vlaanderen besloten om in een alliantie intensief<br />
samen te werken. Sinds 2008 werkt Voka nauw samen met 28 sectororganisaties.<br />
VOSEC<br />
Het Vlaams Overleg Sociale Economie is het overlegplatform voor<br />
ondernemingen, organisaties en deskundigen uit de sociale economie<br />
in Vlaanderen. VOSEC is een ledenorganisatie, op confederale basis<br />
samengesteld. VOSEC vertegenwoordigt meer dan 800 ondernemingen<br />
en initiatieven die samen meer dan 30.000 werknemers onder hun hoede<br />
hebben. De organisatie stimuleert en ondersteunt de ontwikkeling,<br />
professionalisering en samenwerking van ondernemingen in de sociale<br />
economie, is de erkende gesprekspartner van de overheid voor de<br />
sector en brengt sociale economie onder de aandacht van het publiek<br />
en de stakeholders.<br />
44 | <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade | 45<br />
Foto: Griet Hendrickx
1. Visie en strategie<br />
2. Organisatieprofiel<br />
3. Verslagparameters<br />
4. Bestuur, verplichtingen en betrokkenheid<br />
1.1. Verklaring van de voorzitter en de directeur 3<br />
2.1. Naam van de organisatie 4-5<br />
2.2. Producten en diensten 4, 16-18, 22-24<br />
2.3. Operationele structuur 4-6, 37-39<br />
2.4. Locatie hoofdkantoor 4<br />
2.5. Landen waar de organisatie actief is 4-5, 24<br />
2.6. Eigendomsstructuur en rechtsvorm 4-6<br />
2.7. Afzetmarkten 4, 22-24<br />
2.8. Omvang van de organisatie 4-6, 22-24, 28-35, 37-39<br />
2.9. Sigificante organisatorische wijzigingen Geen<br />
2.10. Onderscheidingen Geen<br />
3.1. Verslagperiode 36<br />
3.2. Datum van het meest recente GRI-verslag 36<br />
3.3. Verslaggevingscyclus 36<br />
3.4. Contactgegevens 36<br />
3.5. Proces voor het bepalen van de inhoud van het verslag 36<br />
3.6. Afbakening van het verslag 3, 36<br />
3.7. Beperkingen reikwijdte 36<br />
3.8. Basis voor verslaggeving over samenwerkingsverbanden 15<br />
3.10. Heroriëntatie Niet van toepassing<br />
3.11. Veranderingen in verslaggeving 15, 36<br />
3.12. GRI-overzicht Deze tabel<br />
4.1. Bestuursstructuur van de organisatie 6<br />
4.2. Voorzitter hoogste bestuursorgaan 6<br />
4.3. Onafhankelijke leden 6<br />
4.4. Aanbevelingsmogelijkheden en medezeggenschap aandeelhouders en medewerkers 4<br />
4.8. Missie- of beginselverklaring 4, 7-11<br />
4.12. Extern ontwikkelde principes die de organisatie onderschrijft 7-11, 16, 40-41<br />
4.13. Lidmaatschap van nationale / internationale verenigingen / belangenorganisaties 15<br />
4.14. Belanghebbenden 15<br />
4.15. Inventarisatie en selectie van relevante belanghebbenden 15<br />
Managementbenadering en indicatoren<br />
• Economische indicatoren<br />
EC1 Directe economische waarden 28-35<br />
EC4 Overheidssteun Geen<br />
• Milieu-indicatoren<br />
EN3 Direct energieverbruik 40-43<br />
EN4 Indirect energieverbruik 40-43<br />
EN6 Initiatieven ten behoeve van energie-efficiëntie 41-44<br />
EN8 Totaal waterverbruik 41-42<br />
EN14 Strategieën, huidige maatregelen en toekomstige plannen voor het beheersen van de impact op de biodiversiteit 8-10, 16-17, 40-43<br />
EN22 Afval 42-43<br />
EN27 Inzameling verpakking 42-43<br />
EN28 Significante milieuboetes Geen<br />
• Sociale indicatoren<br />
Arbeidsomstandigheden<br />
LA1 Personeelsbestand 37-39<br />
LA2 Personeelsverloop 37-39<br />
LA4 CAO Alle werknemers vallen onder de CAO van PC218<br />
LA7 Verzuim 38<br />
LA14<br />
Mensenrechten<br />
Verhouding tussen lonen voor mannen en vrouwen Geen verschil tussen basissalaris voor m/v<br />
HR2 Percentage van leveranciers die gescreend zijn op navolging van de mensenrechten Al onoze producenten worden gescreend.<br />
HR6 Risicovolle activiteiten t.a.v. kinderarbeid en de getroffen maatregelen 7-8, 13, 18<br />
HR7<br />
Productverantwoordelijkheid<br />
Risicovolle activiteiten t.a.v. gevallen van gedwongen of verplichte arbeid, en de getroffen maatregelen 7-8, 13<br />
PR1<br />
Maatschappij<br />
Beoordeling van gevolgen voor gezondheid en veiligheid van producten en diensten 20-21<br />
SO1 Programma's en methoden om de effecten van de activiteiten op gemeenschappen te bepalen en beheren. 7-11<br />
Foto: Lieve Blancquaert<br />
<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong>-2010 Oxfam Fairtrade | 47
ed. oft: december 2010 - 290 • art. nr.: 05211