You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>ProAgri</strong><br />
tegnologie vir die boer<br />
technology for the farmer<br />
Belê in vleis;<br />
plant gras<br />
Blink planne<br />
vir krag<br />
Kry meer<br />
lammers per ooi<br />
Equalizer:<br />
Só moet ’n planter plant!<br />
Energie | Minimumbewerking | Veilings | Agrilag<br />
Februarie / February 2012<br />
Nr / No <strong>144</strong><br />
ISSN 1042–1558<br />
Gratis<br />
Georgië<br />
waardeer<br />
boere<br />
AgriTrader
Redakteursbrief<br />
olgende keer as ons om die<br />
Vbraaivleisvuur staan en Eskom<br />
slegsê oor die hoë rekeninge en die<br />
krag wat verdwyn wanneer jy dit die<br />
nodigste het, kan ons gerus maar ook<br />
na die positiewe kant van die saak<br />
kyk. Nood leer bid, sê hulle. Wel, in<br />
hierdie geval het nood ons weer laat<br />
dink.<br />
Wêreldwyd, maar ook hier tussen<br />
ons boere, word daar al slimmer en<br />
meer bekostigbare planne gemaak om<br />
hernubare energie in boerdery-tegnologie<br />
om te skep. Dit is nie net op<br />
die lang duur goed vir die sak nie; dit<br />
help ook om die enigste hulpbron wat<br />
ons het, die aarde, te beskerm. Ons<br />
skuld dit aan ons nageslag om ook<br />
ons bydrae te lewer vir hulle<br />
toekoms. In hierdie <strong>uitgawe</strong> het ons<br />
’n hele paar gedagtes oor die onderwerp.<br />
Lourens du Plessis, die boer by wie ons gaan kuier het om die artikel oor die<br />
Equalizer-planter te skryf, het my agterna geskakel om seker te maak ons skryf dat<br />
hy optimale produksie nastreef en nie maksimale produksie nie. Dit is ’n feit van die<br />
lewe: jy kan nie net uithaal sonder om in te sit nie.<br />
Ek glo u gaan hierdie <strong>uitgawe</strong> met al sy lekkerlees artikels geniet en as u by een<br />
van ons adverteerders navraag of aankope doen, sê tog asseblief dat u deur <strong>ProAgri</strong><br />
by hom uitgekom het.<br />
Boer slim!<br />
Annemarie Joubert > annemarie@proagri.co.za<br />
Inhoudsopgawe / Contents<br />
Meganisasie<br />
3 Equalizer: Só moet ’n planter mos plant<br />
4 Jumil: Plant perfek en oes oorvloedig<br />
7 Strookbespuiting<br />
8 Plant met Semeato en oes wins<br />
Energie<br />
10 Hoe gebruik jy die krag in jou hande?<br />
12 Sonenergie vir jou sak en die saak<br />
13 Vang heeldag son vir krag<br />
14 Maak ’n blink plan vir krag<br />
16 Biobrandstof kan die sorghumbedryf ’n hupstoot gee<br />
Hulpbronbestuur<br />
19 Broers en susters kan konflik bestuur<br />
20 Was jou water vir skoon kos<br />
Besproeiing<br />
21 Kies die regte waterstelsel<br />
Spesiaal<br />
22 Goeie geleenthede in Georgië<br />
Veeboerdery<br />
27 Belê nou in vleis; plant gras<br />
29 Kry só meer lammers per ooi<br />
Gereeld<br />
25 AgriKyk & Lees<br />
26 AgriLag<br />
26 Werfnuus<br />
30 Veilings<br />
35 GeneGids<br />
37 AgriGids<br />
In Georgië kan jy binne enkele minute<br />
’n voertuig registreer en 'n nommerplaat<br />
kry. Vind meer uit oor die<br />
interessante land op bl 22.<br />
3<br />
4<br />
13<br />
20<br />
21<br />
22<br />
Voorblad<br />
In hierdie <strong>uitgawe</strong><br />
Jy oes meer as<br />
’n opbrengsvermeerdering<br />
van<br />
gesonde<br />
gewasse as jy<br />
met Equalizer<br />
plant, wys<br />
Edward Weatherall-Thomas<br />
van<br />
Louma Boerdery:<br />
Jy oes ook ’n<br />
grondstruktuur<br />
wat makliker<br />
bewerk met<br />
meer suurstof, grondlewe en waterhouvermoë<br />
om jou boerdery<br />
volhoubaar te maak.<br />
Business-to-Business:<br />
Agriculture<br />
January to March 2011<br />
59 167<br />
average copies per month<br />
SMARTPUBLISHING<br />
MASS MEDIA SPECIALISTS<br />
Tel: 012-342-5141<br />
Posbus 32123, Glenstantia, 0010<br />
www.smartpublishing.co.za<br />
Die <strong>ProAgri</strong>-span<br />
Redakteur <strong>ProAgri</strong> en <strong>ProAgri</strong>.co.za<br />
Annemarie Joubert > 082-320-3642<br />
annemarie@proagri.co.za<br />
Verkoopbestuurder<br />
Anneke Claassen > 012-342-5141<br />
anneke@smartpublishing.co.za<br />
Advertensienavrae<br />
Marlien van der Westhuizen ><br />
012-342-5141<br />
marlien@smartpublishing.co.za<br />
Senior bemarker<br />
Stefan van Wyk > 082-381-7563<br />
stefan@agritrader.co.za<br />
Agentskappe<br />
Carmel Ann Singh > 079-515-8708<br />
carmel@smartpublishing.co.za<br />
Agritrader<br />
Mariëtte van Dyk > 083-594-8438<br />
mariette@proagri.co.za<br />
Uitleg & grafika<br />
Esta van Niekerk<br />
Taalversorging<br />
Mediadienste<br />
Rekeninge & intekening<br />
Paula MacMavis > 012-342-5141<br />
paula@proagri.co.za<br />
Gedruktemediabestuurder<br />
Suzanne Rall<br />
Sakebestuurder<br />
George Grobler<br />
Copyright © 2012. All rights reserved. No material, text<br />
or photo graphs may be reproduced, copied or in any<br />
other way transmitted without the written consent of<br />
the publisher. Opinions expressed are not necessarily<br />
those of the publisher or of the editor. We recognise all<br />
trademarks and logos as the sole property of their<br />
respective owners. <strong>ProAgri</strong> shall not be liable for any<br />
errors or for any actions in reliance thereon.<br />
www.proagri.co.za <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012<br />
1
y wen veel meer as groter opbrengste<br />
Jas jy met ’n Equalizer plant. Dit is die<br />
ervaring van Louma Boerdery by<br />
Thabazimbi, wat nou ook grond langs<br />
die Oranjerivier aangeskaf het.<br />
As jy met Equalizer plant, oes jy<br />
wins, vertel Louma Boerdery se eienaar,<br />
Lourens du Plessis. Sommer in die<br />
eerste jaar toe hulle met Equalizer begin<br />
plant het, het hulle net aan<br />
bewerkingskoste en brandstof R2,6miljoen<br />
bespaar. Daar was ook ’n allemintige<br />
arbeidsbesparing.<br />
Maar die voordeel van Equalizer se<br />
minimum-bewerking lê dieper as die<br />
gewas bo-op die grond – dit lê in die<br />
grond self. Sedert Louma met Equalizer<br />
plant, het die grondstruktuur dramaties<br />
verbeter, sodat bewerking al hoe makliker<br />
word. Die eerste jaar het hulle met<br />
’n Case 335 en ’n Equalizer van 12<br />
meter wat 44 rye plant, 14 liter diesel<br />
per hektaar gebruik; in die tweede jaar<br />
12; in die derde jaar 10 en nou 8 liter<br />
per hektaar!<br />
Louma plant nie elke jaar in dieselfde<br />
rigting nie – die stropers versprei nie die<br />
kaf egalig oor die land nie en as hulle<br />
elke jaar 45 grade oor die vorige jaar se<br />
spore plant, kry hulle uiteindelik die<br />
voordeel van egalige verspreiding van<br />
organiese materiaal.<br />
Hierdie organiese materiaal het bygedra<br />
tot die drastiese verbetering van die<br />
grondstruktuur, maar ook tot ’n<br />
welkome verbetering in die grondlewe.<br />
Hoe beter die grondlewe, hoe hoër die<br />
suurstofinhoud en hoe meer plantvoedingstowwe<br />
en veral mikro-elemente<br />
word beskikbaar gestel vir ’n meer<br />
gebalanseerde plantvoedingstatus, sê<br />
Lourens.<br />
Jy oes meer as ’n opbrengsvermeerdering<br />
van gesonde gewasse<br />
as jy met Equalizer plant, sê<br />
Edward Weatherall-Thomas van<br />
Louma Boerdery: Jy oes ook ’n<br />
grondstruktuur wat makliker bewerk<br />
met meer suurstof, grondlewe<br />
en waterhouvermoë om jou<br />
boerdery volhoubaar te maak.<br />
Dit beteken dat Louma nou minder<br />
bemesting hoef toe te dien (15 tot<br />
20% minder stikstof), maar ’n opbrengsverhoging<br />
van tussen 10 en<br />
20% met koringproduksie behaal het.<br />
Soja het vanjaar ’n groot verandering<br />
begin toon en Lourens sê hy wag vir<br />
strooptyd om presies te kan sê hoe<br />
groot die opbrengsverhoging is. Vir hom<br />
gaan dit oor optimale produksie en nie<br />
maksimale produksie nie.<br />
Maar dit is nie al nie: As gevolg van<br />
die verbeterde grondstruktuur en organiese<br />
materiaal wat water help vashou,<br />
het die gewasse nou 15 tot 20% minder<br />
besproeiing nodig as toe Louma nog<br />
konvensionele bewerking gedoen het.<br />
Hierdie besparing is wel opgeslurp deur<br />
Eskom se gulsige tariefverhogings,<br />
maar dit beteken dat die hoër pompkoste<br />
nie so seer maak as wat andersins<br />
die geval sou wees nie.<br />
Die laer waterbehoefte beteken ook<br />
dat Louma nou buite piektye kan<br />
besproei, wanneer ’n laer tarief geld.<br />
Minimumbewerking stimuleer nie<br />
onkruidgroei soos konvensionele bewerking<br />
nie. Daarom behaal Louma nou<br />
veel beter onkruidbeheer terwyl<br />
chemiese onkruidbeheer met 50%<br />
verminder is, vertel Edward Weatherall-<br />
Thomas, afdelingsbestuurder.<br />
“Ek is ’n grondboer,” verklaar Lourens<br />
du Plessis. “Met minimumbewerking bou<br />
jy jou grond op en as jou grond gesond<br />
is, is volhoubare boerdery moontlik.”<br />
Daarom is Louma se klem tans hoofsaaklik<br />
om die grond se struktuur en<br />
gesondheid te verbeter, eerder as groter<br />
opbrengste, alhoewel opbrengs belangrik<br />
is vir die voortbestaan van die<br />
boerderybedryf.<br />
Louma se Equalizer-planters het<br />
skeurtande voor om die blad te breek en<br />
beter vogindringing en suurstofinhoud<br />
van die grond te verseker. Dié tande<br />
werk 100 tot 250 mm diep, afhangend<br />
van die klei-inhoud en ander toestande.<br />
Lourens reken dat dit elke vierde of<br />
vyfde jaar nodig mag wees om die<br />
grond 250 tot 300 mm diep los te maak.<br />
Meganisasie<br />
Só moet ’n planter mos plant!<br />
Hy wil ook kompostering aanhelp en<br />
daarom is Louma en Equalizer se<br />
slimkoppe nou besig om ’n aanpassing<br />
te ontwerp wat die plantreste en grond<br />
vermeng sodat kompos vinniger gevorm<br />
kan word.<br />
Lourens is tevrede met die goeie<br />
diens wat hy by Equalizer kry. Hulle verstaan<br />
boerdery en is bereid om aanpassings<br />
volgens die boer se behoefte<br />
te maak. Hy glo daaraan om net<br />
plaaslike werktuie te koop, want die<br />
mense is byderhand en spesialiseer in<br />
werktuie vir plaaslike toestande. “’n<br />
Mens kan met hulle praat.”<br />
Jy kan ook met Equalizer plant en<br />
meer oes as net groter opbrengste.<br />
Praat met Gideon by 021-981-2161<br />
of stuur ’n e-pos na<br />
gideon@equalizer.co.za.<br />
So lyk grond na drie seisoene se<br />
minimumbewerking met ’n Equalizer-planter.<br />
Die struktuur het<br />
drasties verbeter en daar is organiese<br />
materiaal en grondlewe.<br />
www.proagri.co.za <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012<br />
3
ie pad na ’n wen-oes begin by jou<br />
Dplanter. So glo Danie Slabbert van<br />
Vanrooyenswoning naby Reitz in die<br />
Vrystaat en daarom plant hy met Jumil<br />
van Crop-Tech.<br />
Toe die Slabberts se vorige planters so<br />
vier jaar gelede oukant toe begin staan<br />
het en nie meer betyds kon klaar plant in<br />
die kort plantseisoen nie, het hulle by<br />
Nampo na planters gaan kyk. In daardie<br />
stadium het Danie en sy pa, Pieter, nog<br />
hulle mielies en soja met konvensionele<br />
bewerking geplant, maar die Jumil gekies<br />
omdat hy as volwaardige geenbewerkingplanter<br />
ook hierdie opsie vir die boerdery<br />
ontsluit.<br />
Sommer met die intrapslag het die<br />
Jumil gewys hy spasieer so goed soos die<br />
beste planters wat die Slabberts nog<br />
gesien het, hy handhaaf ’n perfekte<br />
plantdiepte, hy plaas die kunsmis perfek<br />
en hy is stewig en betroubaar. “As jy hom<br />
so kyk, kan jy sommer sien dis ’n ordentlike<br />
ding,” sê Danie.<br />
Dit was altyd baie mooi en lekker om<br />
te ploeg, vertel Danie, maar met die<br />
immer stygende insetkoste word dit al<br />
hoe moeiliker om volhoubaar te boer en<br />
daarom moet ’n boer ’n plan maak. Met<br />
hulle eerste Jumil-planter het hulle vier<br />
jaar gelede hulle eerste 17 hektaar geenbewerkingmielies<br />
geplant en dit was ’n<br />
groot sukses.<br />
Vanjaar plant hulle vir die derde<br />
seisoen grootliks met geenbewerking. Die<br />
groot voordele is in hierdie stadium die<br />
feit dat geenbewerking sowat helfte van<br />
die trekkerkrag en dus diesel verg as<br />
konvensionele bewerking. Daar is ook nie<br />
meer ’n skare werkers nodig tydens<br />
planttyd nie.<br />
Die grond word elke jaar losser en<br />
lugtiger, wat nog minder trekkerkrag<br />
vereis, vertel Danie. Daar is veel minder<br />
wind- en watererosie, veel beter vogbewaring<br />
en geenbewerking verseker<br />
volhoubare boerdery. Oor tien jaar gaan<br />
Waar ’n Jumil-geenbewerkingplanter<br />
gewerk het, is die grond<br />
lekker sag en lugtig sodat ’n<br />
sojaplant soos hierdie sy wortels<br />
gemaklik kan uitstoot.<br />
Jumil van Crop-Tech:<br />
Plant perfek en oes oorvloedig!<br />
Danie Slabbert van Vanrooyenswoning naby Reitz is ingenome met sy twee<br />
Jumil JM 2980 PD-vakuumplanters wat vir hom die pad na geenbewerking<br />
oopgemaak het. ’n Groot verbetering aan die nuwe modelle is die dieptebeheerwielarms<br />
wat nie meer die wiele stoot soos die model op die foto nie,<br />
maar voor gemonteer is vir gladde beweging oor spilpuntspore.<br />
daar bitter min boere wees wat nie geenbewerking<br />
toepas nie, voorspel hy.<br />
Geenbewerking beteken ook dat jy nie<br />
meer volgens ’n vasgestelde resep kan<br />
boer nie. Bestuur word meer intensief en<br />
jy moet baie meer in die lande wees om<br />
te kyk wat aangaan en om daarvolgens<br />
aanpassings te maak. “Daar lê nou permanent<br />
’n grondboor en ’n penetrometer<br />
agter op my bakkie,” vertel Danie.<br />
Jy moet meer betrokke raak by jou<br />
grond en die lewe in die grond. Danie is<br />
lid van die op-en-wakker Riemlandstudiegroep<br />
waar ’n groep jong boere<br />
kennis saamgooi om immer doeltreffender<br />
te boer.<br />
Maar die eerste vereiste vir suksesvolle<br />
geenbewerking is ’n planter wat sy<br />
man kan staan, verklaar Danie. ’n Geenbewerkingplanter<br />
werk baie harder as ’n<br />
konvensionele planter en hy moet veel<br />
sterker en slimmer wees om in onbewerkte<br />
grond en deur plantreste te plant.<br />
“Ek is baie opgewonde oor die Jumil<br />
JM 3090 PD-planter,” sê Danie. Hy is<br />
sterk en robuust gebou met ’n stewige<br />
raam. Sy saadeenhede is uiters<br />
gevorderd om ongelooflik akkurate<br />
spasiëring te verseker. As jy sy plantestand<br />
volgens die tabel gestel het, kan jy<br />
met ’n liniaal gaan meet waar hy<br />
geplant het. Sy kalibrasie op saad en<br />
kunsmis is baie maklik en akkuraat en hy<br />
het die vermoë om in enige grond perfek<br />
te plant.<br />
Danie se JM 3090-planters het<br />
vakuum-saaduitmeeteenhede en hy is<br />
baie tevrede met die akkuraatheid daarvan:<br />
“Hy doen presies wat jy wil hê hy<br />
moet doen.” Die planters het al, met die<br />
nodige verstellings, mielies, soja, weiwieke<br />
en voersorghum geplant – almal<br />
perfek en sonder sukkel.<br />
Waar Danie vir ’n vingerplanter platter<br />
mieliepitte verkies het, bestel hy vir die<br />
JM 3090 ronderige saad. Die planter is<br />
nie kieskeurig oor saadgrootte en -vorm<br />
nie. “As jy hom ingestel het, mis hy nie ’n<br />
enkele pit nie en tel ook nie twee-twee<br />
pitte op nie.”<br />
Danie se Jumil-planters met hulle<br />
hidroulies-aangedrewe suigwaaiers vereis<br />
nie dat die trekker al die pad teen hoë<br />
enjinomwentelinge moet loop soos sekere<br />
ander vakuumplanters nie. Teen ’n luierspoed<br />
van 1 200 opm verloor die Jumil<br />
nie ’n enkele pit nie. “Dit, tesame met die<br />
afwesigheid van ’n kragaftakkeras, is ’n<br />
groot voordeel in hierdie deel van die<br />
Vrystaat, waar ons baie kontoere het<br />
waar ons dikwels en skerp moet draai.”<br />
’n Baie belangrike voordeel van Danie<br />
se Jumil-planters is dat dit deur ’n<br />
kundige en diensgerigte handelaar, Same<br />
Trekkerdienste van Reitz, verskaf word,<br />
sê hy. Francois Visser en sy flukse span<br />
slimkoppe gaan uit hulle pad om die<br />
beste diens en raad te gee en hulle verstaan<br />
boerdery.<br />
Dit is ook geen wonder nie, want Crop-<br />
Tech kies hulle handelaars baie fyn uit om<br />
te verseker dat die boer altyd net die<br />
beste, flinkste en kundigste diens kry.<br />
Teen ’n luierspoed van net 1 200<br />
opm verloor hierdie Jumil-vakuumplanter<br />
met sy hidroulies-aangedrewe<br />
suigwaaier nie ’n enkele pit<br />
nie.<br />
4 <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012<br />
www.proagri.co.za
Plant met plaat<br />
et so ingenome as wat Danie Slab-<br />
Nbert met sy Jumil JM 3090 PDvakuum-planters<br />
is, is Tony da Costa<br />
van Manjoh Ranch naby Nigel met sy<br />
Jumil 3080-plaatplanters.<br />
“Toe ons die plaatplanters aangeskaf<br />
het, het mense ons gevra of ons darem<br />
genoeg kos het vir die osse wat die<br />
planters moet sleep, want hulle het<br />
gereken ons gaan agteruit met tegnologie,”<br />
vertel Tony.<br />
’n Vakuumplanter en ’n lugdrukplanter<br />
het elk sy plek en sy doel, sê<br />
Tony. Hulle kan ’n groter verskeidenheid<br />
saad hanteer, maar gevorderde tegnologie<br />
vereis operateurs wat daardie tegnologie<br />
kan beheer en benut. Met ’n<br />
vakuumplanter kan die vakuum dalk net<br />
te laag wees of ’n mieliestronk of iets<br />
kan die afteller se stelhefboompie versteur<br />
en daar plant jou operateur haasbekrye<br />
sonder om dit agter te kom<br />
voordat dit jou teen strooptyd baie seermaak.<br />
Die Jumil 3080-plaatplanter plant reg<br />
of hy plant glad nie en die operateur<br />
weet as die monitor waarsku moet hy<br />
stop en plan maak, sê Tony.<br />
Die besluit om plaatplanters aan te<br />
skaf, is darem nie ligtelik geneem nie:<br />
Tydens ’n besoek aan Argentinië en<br />
Brasilië was daar nie een boer wat nie<br />
met ’n plaatplanter geplant het nie, vertel<br />
Tony. Hulle plantspasiëring het die<br />
besoekers verstom en so ook die droëlandopbrengste<br />
van tot 13 ton per hektaar.<br />
Boonop is plaatplanters beduidend<br />
goedkoper as vakuumplanters.<br />
In die ou dae was ’n probleem met<br />
die destydse plaatplanters dat hulle<br />
geneig was om die saad te maal, verduidelik<br />
Tony, maar dit was omdat daar<br />
te veel gewig op die onderste saad in die<br />
bak gerus het. Die Jumil JM 3080 hou sy<br />
groot volume saad in ’n groot bak en net<br />
’n klein klompie regstreeks op die plaat<br />
sodat die maalgevaar volkome uitgeskakel<br />
is.<br />
Manjoh Ranch se Jumil-planters plant lag-lag honderd persent akkuraat<br />
deur enige plantreste. Die saad word in klein hoeveelhede na onder gevoer,<br />
sodat dit nie onder die gewig fynmaal soos die ou plaatplanters geneig was<br />
om te doen nie.<br />
www.proagri.co.za<br />
Tony het bepaal hoeveel saad hy gaan<br />
nodig kry volgens die verlangde plantestand<br />
en die saadmaatskappye se aanduiding<br />
van hoeveel pitte in elke sak saad<br />
is. Om seker te maak, het hy tien sakke<br />
ekstra bestel. Na die plantseisoen was<br />
daar presies die ekstra tien sakke saad<br />
oor.<br />
“As jy hierdie planter stel vir 60 000<br />
plante per hektaar, plant hy presies<br />
60 000 plante per hektaar,” sê hy. “Die<br />
Jumil-plaatplanter sit die saad op die<br />
regte tyd op die regte manier in en ek<br />
kan nie sien hoekom ons duurder tegnologie<br />
moet aanskaf terwyl die operateurs<br />
dit in elk geval nie kan baasraak<br />
nie.”<br />
Tony gee wel toe dat hy sy saad volgens<br />
die regte pitgrootte bestel het en<br />
dat dit die regte grafiet en poeier op<br />
moet hê om noukeurige plantwerk te<br />
verseker.<br />
Hoe stadiger jy plant, hoe vinniger<br />
plant jy<br />
’n Vreemde wysheid wat Tony ook in Argentinië<br />
en Brasilië geleer het, is hoe<br />
stadiger jy plant, hoe vinniger plant jy.<br />
Daar plant die boere teen ’n maksimum<br />
spoed van 6 km/u; een van hulle selfs<br />
teen 4,5 km/u.<br />
Tony vertel: “Verlede jaar het ons met<br />
’n planter wat 9 meter wyd is teen 12<br />
km/u geplant en gesukkel om 30 hektaar<br />
per dag te plant. Vanjaar het ons met ’n<br />
planter wat 6 meter wyd is teen 6 km/u<br />
gemiddeld 29 hektaar per dag geplant.<br />
Ons het dieselfde 9-meterplanter aan<br />
iemand uitverhuur wat die spoed van<br />
12 km/u na 7 km/u afgebring het en 45<br />
hektaar per dag geplant het. Ek verstaan<br />
nie mooi hoekom dit werk nie, maar as jy<br />
stadiger plant, plant jy meer hektare per<br />
dag.”<br />
Moontlik is die verbetering die gevolg<br />
van minder slytasie en skokke aan die<br />
planter, wat onnodige stoppe en herstelwerk<br />
uitskakel, sê Tony, maar hoe dit ook<br />
al sy, dit is logies dat ’n mens baie akkurater<br />
plant teen ’n laer spoed. As jy stadiger<br />
plant, spring die saad en kunsmis nie<br />
Meganisasie<br />
’n Perfekte stand van eenvormige<br />
mielies – dis waarna ’n kieskeurige<br />
boer soos Tony da Costa van Manjoh<br />
Ranch naby Nigel strewe. En dis<br />
waarom hy die koning van geenbewerking-planters<br />
gebruik: Crop-<br />
Tech se Jumil JM 3080-plaatplanter.<br />
rond nie en die kouters gooi ook nie meer<br />
grond uit die vore om die plantdiepte te<br />
belemmer nie.<br />
Vanjaar se plantseisoen was moeilik as<br />
gevolg van die snaakse reënpatroon. Uit<br />
die 60 dae van die plantseisoen kon daar<br />
net 24 dae op Manjoh Ranch geplant<br />
word. In daardie 24 dae het Tony<br />
2 800 hektaar halfmeterrye met vier<br />
twaalfry-Jumil JM 3080-plaatplanters<br />
geplant.<br />
Op van die spilpuntsirkels was die<br />
reste van oeste van 12 tot 13 ton per<br />
hektaar, maar die Jumils het foutloos<br />
daardeur geplant sonder ’n sweem van<br />
aanpak of sukkel. Ook in nat toestande,<br />
waar ’n mens normaalweg ’n dag of wat<br />
sou wag voor jy dit in die land sou waag,<br />
het die Jumils perfek geplant.<br />
Met net ’n daaglikse stop vir smering<br />
het die Jumil-planters se onderhoud en<br />
herstelkoste nie ’n tiende beloop van wat<br />
dit voorheen was nie – met natuurlik die<br />
gepaardgaande besparing van staantyd.<br />
Crop-Tech se Jumil JM 3080-plaatplanter<br />
en JM 3090 PD-vakuumplanter is<br />
stewig gebou vir die strafste geenbewerkingplantwerk,<br />
en slim ontwerp vir<br />
ongeëwenaarde akkuraatheid ten opsigte<br />
van plantspasiëring, plantdiepte en kunsmisplasing.<br />
Opsies van 8, 10, 12, 13, 15<br />
en 18 rye is beskikbaar. Daar is ook ‘n<br />
tandemraam beskikbaar om twee<br />
planters agter een groot trekker te haak.<br />
Dis verspot maklik om die planters te<br />
kalibreer en hulle vereis die minimum<br />
onderhoud en smeringtyd. Die planters<br />
plant doeltreffend en akkuraat in enige<br />
soort grond en deur die digste<br />
oesreste.<br />
Crop-Tech het kundige handelaars<br />
regoor die land. Skakel Hennie du Toit<br />
by 056-817-7308 of stuur ’n e-pos na<br />
sales@croptech.co.za vir meer<br />
inligting.<br />
<strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012<br />
5
Strookbespuiting<br />
erlede maand het ons oor breedwer-<br />
Vpige bespuiting gepraat, maar daar<br />
is talle boere wat byvoorbeeld blaarvoeding<br />
met strookbespuiting toedien.<br />
Vir strookbespuiting moet die stappe<br />
van die kalibrasieproses soos in die<br />
vorige aflewering bespreek, herhaal<br />
word.<br />
Meet nou die effektiewe spuitbreedte<br />
per spuitpunt, byvoorbeeld 0,5 m, op<br />
die grondoppervlak.<br />
Herhaal nou die stappe soos bespreek<br />
onder Breedwerpige bespuiting<br />
van onkruiddoder. (<strong>ProAgri</strong> 142).<br />
Die verskil is dat vir algehele bespuiting<br />
die afstand tussen spuitpunte<br />
op die spuitbalk gemeet word vir spuitbreedte,<br />
terwyl by strookbespuiting die<br />
effektiewe spuitbreedte op die grond<br />
gemeet word.<br />
Strookbespuiting<br />
Vir die korrekte spuitpunte, verwys na<br />
dosisse van plaagdoders vir na-opkoms.<br />
Toediening word op drie maniere<br />
aangegee.<br />
1. Dosis per 100 liter water, byvoorbeeld<br />
2 liter per 100 liter water en minstens<br />
300 liter per ha.<br />
2. Dosis per hektaar, byvoorbeeld 2 liter<br />
per ha.<br />
3. Dosis per 100 m-rylengte,<br />
byvoorbeeld 10 ml/100 m.<br />
1. Dosis per 100 liter water en<br />
minimum spuitvolume van<br />
300 l/ha<br />
Hierdie kalibrasie is maklik. Bepaal<br />
eers of die spuit 300 liter water per<br />
Mini Peake STS<br />
www.proagri.co.za<br />
Peake DTS MK3.A<br />
hektaar gaan uitspuit.<br />
1.1 Gaan te werk soos onder die<br />
kalibrasieproses bespreek.<br />
1.2 Bepaal hoeveel plantrye daar per<br />
100 m voorkom, byvoorbeeld 110 in<br />
die geval van 0,91 m-rye.<br />
1.3 Bepaal hoeveel spuitpunte per ry<br />
gebruik word, byvoorbeeld twee.<br />
1.4 Meet nou die hoeveelheid water wat<br />
al die spuitpunte wat op een ry<br />
gerig is, in byvoorbeeld 40 sekondes<br />
lewer (tyd oor 100 m), byvoor<br />
beeld 2 liter. Dit is belangrik om te<br />
verseker dat die teikenarea deeglik<br />
bedek en benat word.<br />
1.5 Vermenigvuldig die hoeveelheid<br />
vloeistof gelewer per 100 m-ry met<br />
die aantal plantrye per hektaar:<br />
2,8 ℓ x 110 = 308 ℓ = die hoeveelheid<br />
spuitstof wat die spuit per hek<br />
taar lewer.<br />
1.6 Die spuit lewer dus genoeg water<br />
per hektaar, naamlik meer as die<br />
300 liter wat op die etiket vereis<br />
word.<br />
1.7 Die aanbeveling lees dan verder:<br />
2 liter spuitmiddel per 100 liter<br />
water. Voeg dan 2 liter spuitmiddel<br />
by vir elke 100 liter water in die<br />
spuittenk, byvoorbeeld in 'n 500<br />
liter-spuittenk is 10 liter spuitmiddel<br />
nodig.<br />
2. Dosis per hektaar, byvoorbeeld<br />
2 l /ha. Herhaal soos in 1 (1.1)<br />
tot (1.5)<br />
Dan verder soos volg:<br />
2.1 Aanbeveling is 2 liter spuitmiddel<br />
per hektaar.<br />
2.2 Voeg dan 2 liter spuitmiddel by elke<br />
Meganisasie<br />
deur Koos le Roux<br />
308 liter water.<br />
2.3 ’n Spuittenk wat 500 liter water<br />
hou, sal 500 liter gedeel deur 308<br />
liter = 1,6 ha kan spuit.<br />
2.4 Voeg dan 2 liter spuitmiddel x 1,6 =<br />
3,2 liter spuitmiddel by die 500 liter<br />
water in die spuittenk.<br />
3. Dosis per 100 m plantry , byvoorbeeld<br />
10 ml/100 m. Herhaal soos<br />
in 1 (1.1) tot (1.4).<br />
Dan verder soos volg:<br />
3.1 Aanbeveling is 10 ml spuitmiddel<br />
per 100 m plantry.<br />
3.2 Deel die hoeveelheid spuitmengsel<br />
wat oor 100 m uitgespuit word in<br />
die volume van die spuittenk,<br />
byvoorbeeld 500 liter gedeel deur<br />
2,8 liter = 178,6 rye van 100 m elk,<br />
wat gespuit kan word met 500 liter<br />
spuitmengsel.<br />
3.3 Vermenigvuldig hierdie syfer met<br />
die dosis per 100 m-ry, dus 178,6<br />
rye x 10 ml = 1,79 liter spuitmiddel<br />
wat in die tenk gevoeg moet word.<br />
Uit hierdie bespreking is dit duidelik dat<br />
die kalibrasie van spuittoerusting bloot<br />
net uitgevoer word om te bepaal<br />
hoeveel water die spuitapparaat op 1 ha<br />
gaan uitspuit en dan die gegewe dosis<br />
spuitmiddel by hierdie hoeveelheid<br />
water te voeg, sodat die konsentrasie<br />
van die spuitmengsel korrek sal wees<br />
om sy funksie te vervul. Dit is van die<br />
uiterste belang om toe te sien dat die<br />
spuitvolume ’n eweredige<br />
bedekking/verspreiding/benatting van<br />
die teikenarea verseker. Dan alleen kan<br />
gewenste resultate behaal word.<br />
Peake Equipment: “InFront and Over the Top”<br />
* Hidrostaes vierwielaangedrewe<br />
* Voor-gemonteerde spuitbalk van 19 – 28 m<br />
* Vryloophoogte van 2 - 2,2 m<br />
* Vlekvryestaalspuienks 1 500 l (enkel) 2 800 l (dubbel)<br />
Plaaslik ontwerp en<br />
vervaardig vir Suid-Afrikaanse<br />
behoees.<br />
Veeldoelige Peake Equipment werkesels<br />
vir bespuing van gewasse en<br />
saadmielie-ontpluiming.<br />
www.peakeequipment.co.za<br />
Beide masjiene is nou ook met<br />
vierwielstuur beskikbaar.<br />
SPESIALE BESTELLINGS MOONTLIK<br />
Peake DTS MK3.A<br />
Woodspec Engineering<br />
Cliff 083-702-0050<br />
of Donald 083-701-0810<br />
donald@peakeequipment.co.za<br />
<strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012<br />
7
Plant met Semeato en oes wins<br />
ie verskil tussen sukses en mis-<br />
Dlukking van gewasse begin met die<br />
plantproses. Insetkoste is hoog, daarom<br />
plant die wyse boer so dat hy die maksimum<br />
sukses behaal.<br />
So ’n wyse boer is Hans-Peter Graff<br />
van Kwasizabantu se melkplaas naby<br />
Mooirivier in Natal. Die melkery steun<br />
swaar op aangeplante weiding, hoofsaaklik<br />
raaigras en klawer.<br />
Raaigras en klawer<br />
Met die planters wat hy voorheen<br />
gebruik het, was die ontkieming nooit<br />
regtig goed nie, omdat die plantdiepte<br />
nie akkuraat gestel kon word nie. Die<br />
planters het net snyskottels gehad wat<br />
blote V-vore gemaak het waarin die saad<br />
val, sodat dit nooit daardie lekker ferm<br />
grondkontak gemaak het wat so nodig is<br />
vir behoorlike ontkieming nie.<br />
Maar nou het die hele prentjie verander<br />
met Valtrac se Semeato-geenbewerkingplanter.<br />
Hierdie planter het die<br />
unieke, gepatenteerde, guillotinesnyskottel<br />
met ’n skoentjie agter die<br />
snyskottel, wat ’n snoesige saadbed skep<br />
sodat al die saad gelyktydig sterk<br />
ontkiem.<br />
Elke ry-eenheid is aan sy eie parallelogram<br />
met drukverstelling en toetrapwiel<br />
en volg die grondkontoere onafhanklik<br />
sodat jy selfs op ongelyke grond ’n perfekte<br />
plantdiepte handhaaf.<br />
Die Semeato plant lag-lag deur digte<br />
plantreste en ander gewasse soos kikoejoe<br />
en behou deurgaans sy perfekte<br />
plantdiepte en saad- en kunsmisplasing.<br />
Elke pit en elke korrel kunsmis wat jy<br />
met hom in die grond plaas, werk om ’n<br />
wenopbrengs te verseker.<br />
Vir Hans-Peter is doeltreffendheid en<br />
verhoogde produksie belangrike<br />
vereistes en daaraan voldoen die<br />
Kyk net hoe mooi kom die raaigras<br />
op wat Hans-Peter Graff met sy<br />
Semeato by kaal kolle ingeplant het.<br />
Semeato uitmuntend. Vanweë sy doeltreffendheid<br />
verseker die Semeato ’n<br />
beter plantestand en meer tonne per<br />
hektaar, wat meer, beter voeding vir sy<br />
koeie beteken en wat hom gehelp het<br />
om sy stalgemiddeld met twee liter per<br />
dag op te stoot.<br />
Met hierdie beter benutting van<br />
beskikbare grond en verhoogde wins het<br />
die planter homself reeds vroeg in sy<br />
eerste seisoen klaar betaal.<br />
Dis duidelik dat die stewige Semeato<br />
baie jare getroue diens sal gee, sê Hans-<br />
Peter. Dis ook baie maklik om die planter<br />
te kalibreer, alhoewel Hans-Peter graag<br />
sou wou hê dat die planter ’n bak moes<br />
hê waarin saad tydens kalibrasie<br />
opgevang kan word.<br />
Volgens Hans-Peter is die Semeato se<br />
prys baie mededingend en die planter is<br />
beslis sy geld werd. Sommige ander<br />
planters is veels te duur vir wat jy kry, sê<br />
hy.<br />
Hans-Peter se 11-rymodel plant sowat<br />
8 hektaar per dag met ’n 45 kW-trekker.<br />
Dis so lekker om met die planter te werk,<br />
dat hy graag self plant wanneer hy die<br />
kans kry, sê Hans-Peter.<br />
Omdat hy soms alleen werk, het hy<br />
die kunsmisbak omgedraai en ’n platform<br />
voor op die planter aangebring sodat dit<br />
nou makliker is om die kunsmisbak vol te<br />
maak, want jy hoef nie meer van agter<br />
af bo-oor die saadbak daarvoor te leun<br />
nie. Die planter hou 300 kg kunsmis<br />
(6 sakke) en sowat 100 kg raaigrassaad.<br />
Soja, oulandsgras en hawer<br />
Naby Underberg produseer Super Spuds<br />
aartappelmoere, maar ook Beefmastervleis,<br />
mielies en sojabone. Chris Dwen<br />
van Super Spuds is hoogs tevrede met<br />
die Semeato-planter se prestasie met<br />
soja, oulandsgras en hawer. Die Semeato<br />
Meganisasie<br />
Oral waar daar nog nie kuilvoermielies, voersorghum of raaigras op sy<br />
plaas by Van Reenen is nie, plant Wessel Campher Smutsvinger met sy<br />
Semeato-geenbewerkingplanter: Op wenakkers, langs die paaie, op die<br />
bulte en in die leegtes.<br />
het ’n saadbak vir groter sade soos soja<br />
en ’n fynsaadbak vir gewasse soos<br />
hawer en selfs tef.<br />
Soja word geplant deur die voorste<br />
eenhede reg voor die agterstes in te<br />
skuif. Dit gee jou ’n bykomende snykouter<br />
wat verseker dat jy deur die digste<br />
oesreste kan sny.<br />
Die Semeato is stewig en sterk gebou<br />
en hy is swaar genoeg vir doeltreffende<br />
geenbewerkingplantwerk deur vorige<br />
materiaal, sê Chris.<br />
As volwaardige geenbewerkingplanter<br />
kan die Semeato ook vir konvensionele<br />
plantwerk gebruik word, maar as vorige<br />
plantreste te veel versteur en die grond<br />
te los bewerk word voordat jy plant, kan<br />
dit gebeur dat die skyfkouters nie deur<br />
plantreste sny nie omdat die grond<br />
onder die materiaal meegee. Hoe minder<br />
die grond losgemaak en die materiaal<br />
versteur word, hoe kleiner is hierdie<br />
probleem en met volledige geenbewerking<br />
is daar hoegenaamd geen probleem<br />
nie.<br />
Dit is kinderspeletjies om die<br />
Semeato te kalibreer en met hom te<br />
werk, sê Chris, en hy is baie tevrede met<br />
Valtrac se kundigheid en diens.<br />
Die groot toets vir ’n planter is hoe<br />
die gewas wat geplant is ontkiem en<br />
groei, en hoe groot die opbrengs is. Kyk<br />
maar self hoe Valtrac se Semeato<br />
daardie toets slaag.<br />
Smutsvinger en voersorghum<br />
By Van Reenenspas boer Wessel Campher<br />
vir vleis met Brangus-beeste. Hy<br />
voer sy eie osse en daarvoor plant hy<br />
mielies, voersorghum, raaigras en<br />
Smutsvinger.<br />
Geenbewerking het nuwe horisonne<br />
vir die boer oopgemaak, maar daarvoor<br />
het jy ’n planter nodig wat sy man kan<br />
8 <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012 www.proagri.co.za
Só groei Smutsvinger wat Wessel Campher van<br />
Van Reenen met sy Semeato-geenbewerkingplanter<br />
van Valtrac oral op sy grond vestig.<br />
Hierdie Smutsvinger is afgeneem in dieselfde<br />
seisoen as wat dit geplant is.<br />
staan. Wessel plant sy mielies perfek<br />
met Valtrac se gedugte Tatu Cop<br />
Suprema en verlede jaar het hy vir hom<br />
’n Semeato van Valtrac aangeskaf,<br />
waarmee hy alles anders, tot tef, kan<br />
plant.<br />
Vanuit die staanspoor het die Semeato<br />
homself bewys as ’n planter wat<br />
sy prys deeglik werd is.<br />
Wessel wou ’n planter koop om elke<br />
jaar, nadat hy sy mieliekuilvoer gekerf<br />
het, geenbewerkingraaigras in die<br />
mielieland te plant. Hy het na verskillende<br />
planters gekyk, maar toe hy die<br />
Semeato op Nampo sien, het hy sommer<br />
Super Spud se soja is net so tussen die onkruid<br />
op die land geplant en toe met Roundup<br />
gespuit. Die Semeato-geenbewerkingplanter<br />
verseker ’n baie goeie stand en ontkieming.<br />
www.proagri.co.za<br />
geweet hier is die beste. Dit<br />
prys was boonop reg en hy<br />
het geweet hy gaan die<br />
allerbeste diens kry, want sy<br />
Tatu-planter en drie Valtratrekkers<br />
het hom reeds<br />
gewys dat Valtrac se legendariese<br />
diens sorg dat ’n<br />
Valtrac-boer nooit nodig het<br />
om te sukkel nie.<br />
Al Valtrac se produkte<br />
word deeglik uitgekies om ’n<br />
spesifieke behoefte in die<br />
Suid-Afrikaanse landbou te<br />
bevredig, sodat die boer net<br />
kan aanhaak en boer.<br />
Daarom het Valtrac genoeg<br />
vertroue in hulle<br />
produkte om hulle sake<br />
soms ’n bietjie anders te<br />
doen: Waar dit by ander<br />
verskaffers ’n kwessie van<br />
koop of los is, vertel Wessel,<br />
het Valtrac ’n Semeatoplanter<br />
op sy plaas afgelaai<br />
en gesê: “Gebruik hom en<br />
kyk of jy tevrede is, dan<br />
besluit jy.”<br />
Wessel was honderd<br />
persent tevrede en vandag,<br />
na ’n jaar se eersteklas<br />
plantwerk, is hy steeds<br />
honderd persent tevrede.<br />
“Die Semeato plant doeltreffend met<br />
’n goeie spasiëring en ’n goeie plantdiepte,<br />
met noukeurige kunsmisplasing,<br />
maklike kalibrering, goeie ontkieming en<br />
groot betroubaarheid,” sê Wessel.<br />
Opwindend<br />
’n Opwindende nuwe moontlikheid wat<br />
die Semeato vir Wessel oopgemaak het,<br />
is om die drakrag van sy grond drasties<br />
te verhoog deur die inplanting van<br />
Smutvingergras. Op die wenakkers<br />
rondom sy spilpuntsirkels, langs die<br />
paaie, op die bulte, oral op sy plaas stoot<br />
Wessel die Semeato in om met geenbewerking<br />
Smutsvinger te<br />
plant en so ’n magdom voer<br />
te produseer wat goud werd<br />
is.<br />
Of hy die massa<br />
Smutvinger gaan baal of<br />
met ’n Pöttinger-kuilvoerwa<br />
van Valtrac kuilvoer daarvan<br />
gaan maak, moet Wessel<br />
nog besluit, maar hoe ook al<br />
– daardie Smutsvinger het<br />
reeds sy Semeato oor en oor<br />
betaal.<br />
Koring<br />
Die Semeato is in die eerste<br />
plek ’n geenbewerking-koringplanter,<br />
alhoewel dit ook<br />
enigiets anders kan plant,<br />
selfs mielies. Dit is beskikbaar<br />
in modelle van 6 tot 33<br />
rye wat kleingraan van 1,19<br />
tot 5,44 meter wyd kan<br />
plant.<br />
Die Semeato-reeks is die<br />
nuwe generasie in veelsydige<br />
planters. Dit bemagtig die geenbewerkingboer<br />
om met een planter soja,<br />
voergewasse, koring en dekgewasse te<br />
plant. Dekgewasse word al hoe belangriker<br />
om grond te beskerm tussen<br />
seisoenale aanplantings of nadat kuilvoer<br />
gesny is.<br />
Semeato se doel was om ’n planter te<br />
maak wat betroubaarder, akkurater en<br />
produktiewer as ander planters is. Semeato-eienaars<br />
is dit eens dat dié doel<br />
bereik is. Van die Semeato se voortreflike<br />
eienskappe is:<br />
• Op die 11-rymodelle hou hidrouliese<br />
silinders die aandryfwiele deurgaans<br />
stewig op die grond sodat die planter<br />
deurgaans akkuraat plant.<br />
• Elke ry-eenheid beweeg onafhanklik<br />
om perfekte plantdiepe in elke ry te<br />
handhaaf. Die teleskopiese saad- en<br />
kunsmisbuise sorg vir akkurate plasing.<br />
• ’n Spilskroef verstel die druk op die<br />
guillotine-snyskottels maklik om by die<br />
planttoestande aan te pas.<br />
• ’n Wurmuitmeetstelsel meet kunsmis<br />
presies uit.<br />
• ’n Gegroefde uitmeetbeker meet fyn<br />
saad presies uit.<br />
• Vir nog meer veelsydigheid kan mielieeenhede<br />
vir die Semeato bestel word,<br />
volledig met vingerplantereenhede,<br />
V-toetrapwiele en dieptebeheerwiele.<br />
Plant kan ook vir jou ’n plesier wees<br />
wat klinkende munt in jou sak<br />
beland. Praat met Mike de Villiers by<br />
082-414-5530 of besoek<br />
www.valtrac.co.za vir meer inligting<br />
oor die Semeato-planter en Valtrac<br />
se wye reeks ander wenwerktuie vir<br />
die boer.<br />
Hierdie skoentjie net agter die<br />
Semeato se snyskyfkouter en net<br />
voor sy saadplasingsopening<br />
verseker ’n snoesige saadbed vir<br />
perfekte ontkieming.<br />
<strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012<br />
9
Maak ’n blink plan vir krag<br />
deur Mark Tiepelt van BiogasSA<br />
ie voortdurende styging in koste van<br />
Delektrisiteit maak dit al hoe noodsaakliker<br />
om iets prakties en bekostigbaars<br />
te doen om daardie groot<br />
rekening se teuels in te trek.<br />
Op ’n plaas is daar dikwels min<br />
moontlikhede om minder krag te gebruik,<br />
maar daar geen rede waarom die<br />
huishoudelike verbruik nie ingekort kan<br />
word om te help met die totale rekening<br />
nie.<br />
Aangesien die elektriese waterverwarmer<br />
verantwoordelik is vir tot 40%<br />
van ons huishoudelike elektrisiteitsverbruik,<br />
bly dit steeds die mees doeltreffende<br />
beginpunt vir kragbesparing. Daar<br />
is ’n hele paar moontlikhede wat begin<br />
by die afskakel van die toestel wanneer<br />
dit nie gebruik word nie. ’n Tydskakelaar<br />
of beheerder wat aan jou bestaande<br />
elektriese waterverwarmer gekoppel<br />
kan word, kan ’n besparing van tot 38%<br />
meebring. Teen ’n koste van ongeveer<br />
R1 000 is so ’n beheerder nie ’n slegte<br />
belegging nie!<br />
Sonwaterverwarmers raak ’n<br />
algemene gesig. Deesdae raak die<br />
laedruktoestelle al hoe meer gewild en<br />
daar is reeds 100 liter-eenhede (uit<br />
Saterdag 23 Junie 2012<br />
Alles oor kragbesparing, alternatiewe<br />
energiebronne en selfbehoudoplossings.<br />
Bespreek uitstalruimte by Alida:<br />
012-736-2154<br />
083-258-5239<br />
info@diamantvallei.co.za<br />
www.kragdag.com<br />
vleklose staal vervaardig) wat minder as<br />
R2 500 kos. Dit beteken dat ’n huishouding<br />
met ’n gemiddelde elektrisiteitsrekening<br />
van R1 000 per maand<br />
binne 12 maande sy geld terugmaak.<br />
Daar is ook nuwe hittepomptoestelle<br />
met ’n geïntegreerde 190 liter-hoëdrukwaterverwarmer<br />
beskikbaar vir<br />
R12 000 — en jy kry dan nog R3 680<br />
terug van Eskom! Hierdie eenheid het<br />
selfs die moontlikheid om koue lug wat<br />
in die proses opgewek word, terug in<br />
die huis in te blaas!<br />
Beligting met liguitstraaldiodes<br />
(LUD’s) raak ook al hoe beter en goedkoper<br />
en deur al jou bestaande ligte<br />
met LUD-beligting te vervang, kan ’n<br />
verdere besparing van tot 15% bewerkstellig<br />
word.<br />
Wees ook meer kieskeurig wanneer<br />
jy yskaste, wasmasjiene en ander<br />
huishoudelike toestelle aankoop. Daar is<br />
’n geweldige verskil in elektrisiteisverbruik<br />
tussen energiedoeltreffende eenhede<br />
en gewone standaardeenhede<br />
(150 W teenoor 1 200 W).<br />
Ongelukkig kry Suid-Afrika steeds al<br />
die ondoeltreffende eenhede aangesien<br />
dit onwettig is om sulke eenhede in<br />
Europa, Amerika of Australië te verkwansel.<br />
Suid-Afrika het nog geen sulke<br />
wetgewing nie!<br />
Sonvervaardigde<br />
elektrisiteit,<br />
algemeen bekend<br />
as foto-voltaïese<br />
krag, begin deesdae<br />
ook meer<br />
aantreklik te lyk.<br />
Vier jaar gelede<br />
was die terugbetalingsperiode<br />
op ’n<br />
sonpaneelstelsel<br />
tot 25 jaar. As<br />
gevolg van dalendetegnologiepryse<br />
en<br />
verhoogde elektrisiteitskoste,<br />
kan<br />
jy nou na 7 tot 8<br />
jaar jou geld<br />
terugkry. ’n Mens<br />
kan ook met ’n<br />
kleiner stelsel<br />
begin en dit dan<br />
modulêr vergroot<br />
soos die begroting<br />
dit toelaat.<br />
Sonkrag kan ook<br />
aangewend word<br />
om boorgatpompe<br />
aan te dryf.<br />
Tegnologie wat<br />
deesdae baie aanklank<br />
vind, is die<br />
opwekking van<br />
biogas. Biogas<br />
word verwek deur<br />
die anaerobiese<br />
Energie<br />
vertering van enige vorm van organiese<br />
afval (van mense, diere of plante). Die<br />
biogas wat so verwek word, bestaan<br />
hoofsaaklik uit metaangas wat ’n<br />
ontvlambare gas is en aangewend kan<br />
word net soos propaangas, beter bekend<br />
as LPG (die gas in die bekende gasbottels).<br />
Dit is belangrik om te onthou dat LPG<br />
en biogas nie onderling uitruilbaar is<br />
nie, aangesien biogas uit slegs 60%<br />
metaangas bestaan (die res is CO 2 ), wat<br />
dit minder brandbaar maak as LPG.<br />
LPG-toerusting kan aangepas word om<br />
met biogas te werk, maar dit is nie<br />
maklik nie. Daar is reeds doelgemaakte<br />
biogas-toerusting soos stowe, ligte,<br />
warmwatertoestelle en kragopwekkers<br />
beskikbaar.<br />
Veral vir mense op kleinhoewes en<br />
plase waar daar voldoende afval beskikbaar<br />
is, is biogas ’n lewensvatbare alternatief.<br />
’n Verdere voordeel van biogas is<br />
dat die afval vanuit die proses organiese<br />
kompos lewer, wat weer baie nuttig<br />
aangewend kan word in die tuin of op<br />
gewasse.<br />
Daar is selfinstalleereenhede beskikbaar<br />
vanaf R7 500 wat tot 4 m³ biogas<br />
per dag kan opwek, genoeg om ’n<br />
2-plaat stoof vir 4 uur te laat brand!<br />
Dit is moeilik om presies vooraf die<br />
omsettingsverhouding en opbrengs te<br />
bepaal, aangesien dit baie afhang van<br />
watter tipe afval en hoeveel daarvan<br />
beskikbaar is. Rofweg bereken kan die<br />
mis van elke 2 beeste of 7 varke of 150<br />
hoenders 1 m³ biogas opwek en 1 m³<br />
biogas gee weer 1 uur se kooktyd op ’n<br />
2-plaat biogasstoof. Omgeskakel na<br />
elektrisiteit, kan 1 m³ biogas 1,5 tot<br />
1,7 kWh se krag lewer.<br />
Daar is tans ’n paar projekte aan die<br />
gang spesifiek gemik op die groter<br />
melkboere, waar dit geldelik lewensvatbaar<br />
is om boere totaal onafhanklik van<br />
Eskom te maak. Die Nywerheidsontwikkelingskorporasie<br />
(NOK) het ook<br />
voorkeurfinansiering vir hierdie projekte<br />
beskikbaar.<br />
Teen ongeveer R20 000 kan ’n boer<br />
ook ’n 30 m³ “biogassak” bekom, wat<br />
tot vier werkershuise van biogas vir<br />
kook, ligte en warm water kan<br />
voorsien.<br />
12 <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012<br />
www.proagri.co.za
Vang heeldag son vir krag<br />
Netshield kan boere help om ’n volledige son- en windkragsentrum op te rig.<br />
D ie groot ding van die aarde is dat hy<br />
rond is. Dan draai hy ook nog in die<br />
rondte en hy hang effens skeef. Hoewel<br />
die draaiende bal darem nie tot gevolg<br />
het, soos mense aanvanklik gevrees het,<br />
dat hulle sal afval nie, het dit wel tot<br />
gevolg dat sonstrale nie die aarde deurgaans<br />
teen dieselfde hoek bereik nie.<br />
Boere werk hard daaraan om optimale<br />
opbrengs te kry van alles wat hulle produseer,<br />
of dit nou mielies in tonnemaat<br />
of uitslaggewig van beeste is. Dit maak<br />
dus sin dat boere wat al meer van<br />
sonkrag gebruik begin maak vir hulle<br />
energiebehoeftes, op soek sal wees na<br />
stelsels wat die son se strale ten beste<br />
kan benut.<br />
Met outomatiese beweging op ’n dubbelas, sorg<br />
Netshield dat ’n sonpaneel heeldag en aldag teen die<br />
beste hoek gerig word om die meeste sontrale te vang.<br />
“Ons stelsel is nie net ʼn<br />
produk nie; ons bied ’n<br />
volledige diens aan.”<br />
Netshield is ʼn Suid-Afrikaanse<br />
maatskappy wat boere kan help om<br />
sonkrag doeltreffend te oes. Hulle verskaf<br />
nie net sonpanele nie, maar ook ’n<br />
stelsel wat die panele outomaties op ’n<br />
dubbelas kan laat draai om die sonstrale<br />
heeldag teen die beste hoek te vang.<br />
Van vroegoggend tot laatmiddag, in<br />
die somer en in die winter, sorg die<br />
NPVT5 vir optimale produksie. En as die<br />
son agter die wolke verdwyn, kan Netshield<br />
ook help om<br />
windkrag te oes!<br />
Inus Dreckmeyr<br />
van Netshield sê<br />
Suid-Afrika kry<br />
meer as 2 500 uur<br />
son per jaar, waarvan<br />
die sonstralingseffek<br />
meer as<br />
dubbel as dié van<br />
Europa is. “Dit<br />
maak van Suid-<br />
Afrika ʼn uitstekende<br />
gebied vir<br />
die oprigting van<br />
indiwiduele sonenergie-aanlegte.”<br />
Netshield kan<br />
boere help om<br />
stelsels op te rig<br />
wat elkeen se sak<br />
en behoeftes pas.<br />
Inus sê: “Dit is<br />
moontlik om<br />
totale elektrisiteitskoste<br />
te verminder<br />
en om selfs in<br />
sommige gevalle<br />
heeltemal on-<br />
afhanklik te word van<br />
krag wat voorsien<br />
word deur die verbranding<br />
van<br />
steenkool. Die energie<br />
verkrygbaar van natuurlike<br />
bronne is in<br />
oorvloed beskikbaar en<br />
gratis en daarby is so<br />
’n stelsel besoedelingsvry.”<br />
Deur Netshield se<br />
NPVT5-sonvolgstelsel<br />
win die sonpanele tot<br />
45% meer krag in. Die<br />
opsionele oprigting van<br />
windturbines wat om<br />
hulle eie as draai, verskaf<br />
geruislose energie<br />
op die dae wanneer<br />
die son nie skyn nie,<br />
maar die wind wel<br />
waai.<br />
Verder is daar die<br />
moontlikheid om die<br />
hele aanleg op ’n<br />
afstand dop te hou en<br />
te bestuur. ’n Kragopwekker kan byvoorbeeld<br />
outomaties aangeskakel word,<br />
selfs al is daar niemand by die aanleg<br />
nie. Sonpanele kan ook deur afstandbeheer<br />
geposisioneer word. Die afstandbeheer<br />
geskied deur ’n teksboodskap per<br />
selfoon. Op dieselfde manier kan ’n boer<br />
ook boodskappe ontvang om te sien<br />
hoeveel elektrisiteit beskikbaar is en<br />
hoeveel verbruik word.<br />
Netshield het vakkundiges wat ’n<br />
volledige energiebeplanningsdiens kan<br />
lewer om uiteindelik die totale elektrisiteitskoste<br />
te verlaag. Dit sluit in die<br />
evaluasie van terreine, berekening van<br />
energiebehoeftes, uitvoerbaarheidstudies,<br />
stelselvoorstelling en kosteberaming.<br />
“Ons stelsel is nie net ʼn produk nie;<br />
ons bied ’n volledige diens aan,” sê<br />
Inus.<br />
Deel van die dienspakket is die<br />
moontlikheid om die stelsels deur<br />
middel van elektroniese kameras<br />
(webcams) en elektroniese kommunikasie<br />
te moniteer. Die sonpanele word<br />
dus 24/7 dopgehou en elektronies<br />
beheer om te verseker dat daar maksimum<br />
krag geproduseer word en dat die<br />
stelsel werk. Dit is veral baie handig<br />
waar stelsels in afgeleë gebiede opgerig<br />
word.<br />
Met die ontwikkeling en toenemende<br />
beskikbaarheid van hernubare energietegnologie,<br />
raak dit al makliker vir boere<br />
om verskillende bronne van energie in<br />
te span en om die sekerheid van<br />
konstante, stabiele kragvoorsiening te<br />
beleef. Soos met enige produksie, is<br />
daar aanvanklike insetkoste, maar die<br />
beste van alles is dat daar nie elke jaar<br />
stygende koste is nie, want son en wind<br />
is gratis!<br />
www.proagri.co.za <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012<br />
Energie<br />
Vir enige verdere navrae skakel Inus<br />
Dreckmeyr by 086-111-4428 of stuur ’n<br />
e-pos aan marketing@netshieldsa.com.<br />
13
Foto: “Energiequelle”.<br />
Sonkrag vir die sak en die saak<br />
PV Sonpanele Sonwaterverwarmers<br />
Die son kan koud maak! Die son kan warm maak!<br />
Sonenergie-aanleg skakel die son<br />
’nse energie regstreeks om in elektriese<br />
energie solank die son skyn. Vir<br />
sonlose tye kan teruggeval word op<br />
Eskom of op ’n batterypak wat bystand<br />
kan verleen. Die grootste vraag na elektrisiteit<br />
is immers gedurende die dag.<br />
Hoenderboere gebruik baie elektriese<br />
energie om die hokke met waaiers koel<br />
te hou. Indien sonenergie ingespan<br />
word om die waaiers te draai, kan die<br />
besparings baie groot wees. Verdere<br />
moontlike aanwendings van “eie” energie<br />
is spilpuntstelsels, hamermeulens,<br />
melkerye en drogingstelsels.<br />
Dit is moontlik om die aanleg deur ’n<br />
bank te finansier en dit maandeliks<br />
terug te betaal. So ’n aanleg se koste<br />
kan ook teen belasting afgeskryf word,<br />
wat die belegging baie sinvol maak.<br />
onwaterverwarmers is dikwels ’n sin-<br />
Svolle eerste stap na krag- en geldbesparing.<br />
Daar is ’n paar verskillende opsies<br />
beskikbaar en Solarvent se kundiges kan<br />
jou help om die beste keuse vir jou omstandighede<br />
te maak.<br />
Laedrukeenhede vereis watertoevoer<br />
vanuit ’n waterbron wat hoër as die eenheid<br />
is ter wille van waterdruk (tipies soos<br />
’n plaastenk), terwyl hoëdruk-eenhede<br />
gewoonweg aan ’n drukpompstelsel of<br />
munisipale toevoer gekoppel word.<br />
Solarvent verkoop nie net sonwaterverwarmers<br />
nie, ons maak dit. Dit beteken<br />
onderdele en diens is altyd beskikbaar. Die<br />
buise het ’n lewensverwagting van 15 jaar<br />
en kan haelkorrels van tot 40 mm in<br />
deursnit hanteer. Agt buise produseer tot<br />
1 kW hitte. Al ons produkte is goedgekeur<br />
en het ’n twee-jaar waarborg.<br />
Energie<br />
Almal is op soek na oplossings om<br />
kragrekeninge te verlaag. ’n Belegging<br />
in toerusting vir sonenergie nou,<br />
beteken gratis en gesonde energie later.<br />
Solarvent bied omgewingsvriendelike,<br />
sakpas oplossings vir die boer.<br />
Neem die eerste tree na ’n energieoplossing.<br />
Skakel Solarvent by<br />
012-345-1109 of stuur ’n e-pos na<br />
vcv@ventura.co.za<br />
Energy Saving Projects<br />
Solar geysers<br />
Heat pumps<br />
Generators<br />
Metering<br />
Powerfactors<br />
Electrical contractors<br />
Green power for the future<br />
Willie: 076-117-9497 / Johan: 082-823-7354<br />
14 <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012<br />
www.proagri.co.za
Energie<br />
Biobrandstof kan die sorghumbedryf ’n hupstoot gee<br />
’n Groen Akkoord is onlangs<br />
deur die regering, gemeenskapsverteenwoordigers,sakeorganisasies<br />
en vakbonde<br />
onderteken. Die akkoord stel<br />
spesifieke doelwitte om ’n<br />
“groen ekonomie” van die<br />
grond af te kry. Van die<br />
projekte gaan oor die installering<br />
van een miljoen sonwaterverwarmers<br />
deur die regering,<br />
beleggings van R25 miljard<br />
deur die Nywerheids-ontwikkelingskorporasie<br />
in<br />
hernubare energieprojekte en<br />
die ontwikkeling van die<br />
biobrandstofbedryf. ’n Belangrike<br />
deel van die ontwikkeling is<br />
dat regulasies in plek gestel<br />
word om voorsiening te maak<br />
vir die inmeng van 2%<br />
bio-etanol en 5% biodiesel in<br />
brandstof. Die regulasies kan ’n<br />
groot invloed hê op besluite<br />
wat boere in die toekoms moet<br />
neem met betrekking tot<br />
aanplantings.<br />
edert die begin van die biobrandstof-<br />
Sbedryf het die wêreld kennis geneem<br />
van die moontlikhede wat dit inhou vir<br />
werkskepping, armoedeverligting en<br />
voedselsekerheid. Veralgemenings oor<br />
die beweerde negatiewe invloed van die<br />
bedryf op voedselsekerheid is nie aanvaarbaar<br />
nie, omdat die omstandighede<br />
in lande verskil. Indien dit goed bestuur<br />
word kan die biobrandstofbedryf ’n groot<br />
bate vir enige ekonomie wees.<br />
Met betrekking tot die voedselsekerheidsdebat<br />
in Suid-Afrika, het die<br />
graanbedryf getoon dat hy die vermoë<br />
het om genoeg voedsel te produseer<br />
soos bewys deur die toename in die<br />
uitvoer van graan en oliesade.<br />
Sorghum bied ’n gepaste alternatief<br />
vir mielies as grondstof vir bio-etanol,<br />
veral in dele waar suikerriet nie geplant<br />
kan word nie. Die feit dat die regering<br />
sorghum as een van die grondstowwe<br />
ondersteun, is belowend.<br />
Dit is interessant om<br />
daarop te let dat die jongste<br />
pogings om ’n suksesvolle<br />
biobrandstofbedryf<br />
te vestig, hoofsaaklik spruit<br />
uit die Skoner Brandstofbeleid<br />
en die behoefte aan<br />
plattelandse ontwikkeling.<br />
Die Buro vir Voedsel en<br />
Landboubeleid het die<br />
moontlike invloed van<br />
bykomende sorghum-aanplantings<br />
op voedselsekerheid<br />
ondersoek. Indien die<br />
vermengingsvlak van<br />
biobrandstof by petrol en<br />
diesel op 2% en selfs tot op<br />
5% gestel word, behoort dit<br />
geen invloed te hê op die<br />
beskikbaarheid van voedsel<br />
nie.<br />
Met ’n bykomende swaai<br />
van surplus mielies na<br />
sorghum-aanplantings en ’n verwagte<br />
toename in opbrengs as gevolg van verbeterde<br />
kultivars, sal die graanbedryf<br />
selfs ’n 10% mengsel kan hanteer sonder<br />
om af te skaal op voedselproduksie.<br />
Indien die inmenging van biobrandstof<br />
nie verplig word nie, kan verwag<br />
word dat sorghum-produksie verder kan<br />
daal.<br />
Graan SA voorsien dat die aanvraag<br />
na sorghum in die toekoms tot soveel<br />
as met 600 000 ton kan toeneem,<br />
indien die 2% inmenging deurgevoer<br />
word en die beplande sorghumaanlegte<br />
realiseer. Teen hierdie positiewe<br />
scenario behoort hoër pryse die verbruik<br />
wel te beïnvloed, maar teen 2020<br />
behoort die aanbod van sorghum aan<br />
die vraag daarna te voldoen en sal dit<br />
ook nie meer nodig wees om sorghum<br />
in te voer nie.<br />
Die uiteindelike invloed op mielieaanplantings<br />
en -pryse is volgens Graan<br />
SA minimaal. Daar word voorsien dat<br />
die aanplanting van mielies teen 2020<br />
met net sowat 73 000 ha sal afneem.<br />
Met die bykomende sorghum-aanplantings<br />
kan die totale oppervlakte onder<br />
somergraan met 80 000 ha toeneem.<br />
Wat wel noodsaaklik is, is dat die<br />
opbrengspotensiaal van sorghum<br />
Die wiele het uiteindelik begin<br />
rol met betrekking tot die<br />
biobrandstofbedryf en<br />
kommentaar is ingewin op<br />
voorgestelde regulasies wat die<br />
inmeng van biobrandstof by<br />
petrol en diesel verpligtend kan<br />
maak.<br />
Volgens Graan SA kan dit ’n<br />
hupstoot vir die sorghumbedryf<br />
wees.<br />
verhoog moet word. Planttelers voorsien<br />
dat ’n verhoging in aanvraag en<br />
belangstelling navorsing sal stimuleer<br />
en dat opbrengste van 4 t/ha teen 2020<br />
verwag kan word.<br />
Dit beteken dat sorghum meer kompeterend<br />
teenoor geelmielies kan raak<br />
wat boere sal motiveer om meer<br />
sorghum te plant. Daarby is sorghum<br />
meer droogtebestand as mielies wat die<br />
produksierisiko verlaag.<br />
Volgens Graan SA sal ’n 2% byvoeging<br />
van biobrandstof by petrol en<br />
diesel geen noemenswaardige invloed<br />
op die beskikbaarheid en bekostigbaarheid<br />
van voedsel hê nie.<br />
16 <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012<br />
www.proagri.co.za
NAC hou jou bo<br />
Die werkswinkels by Lanseria is skoon, goed georganiseerd en tot die<br />
gereedskaptrollies word daagliks nagegaan.<br />
y moet onthou daar is nie parkeer-<br />
“Jplek daar bo nie. Jy ry in die lug en<br />
daar is nie so ’n ding soos ‘gou aftrek’ as<br />
jy moeilikheid het nie,” sê Tertius van<br />
Jaarsveld, NAC se direkteur vir Vliegtuigonderhoudsdienste.<br />
By NAC word<br />
daar meer as dubbeld seker gemaak dat<br />
die vliegtuie wat aandoen vir herstelwerk,<br />
roetine-inspeksie en onderhoud<br />
gereed is om hulle vlerke te sprei wanneer<br />
hulle die nes verlaat.<br />
NAC het twee goed ingerigte<br />
dienssentrums vir vastevlerkvliegtuie.<br />
Die kleiner vliegtuie word by Wonderboom-lughawe<br />
by Pretoria nagesien en<br />
die groter vliegtuie, asook stralers, word<br />
in die werkswinkels by Lanseria hanteer.<br />
Helikopters gaan na die Randse lughawe.<br />
Tertius sê net soos met motorkarre is<br />
niemand ooit regtig lus vir onderhoudsverpligtinge<br />
nie, maar mense se lewe<br />
hang daarvan af dat elke ding aan ’n<br />
vliegtuig reg moet werk. NAC beskou dit<br />
ook as deel van sy dienslewering om<br />
vliegtuigeienaars en vlieëniers te herinner<br />
aan onderhoudstake wat op<br />
bepaalde tye gedoen moet word.<br />
“Dit werk bietjie anders as met ’n<br />
kar,” verduidelik Tertius. Sekere take<br />
hang af van die aantal vliegure, maar<br />
daar is ook take wat deur die kalender of<br />
ouderdom van die vliegtuig bepaal word.<br />
Selfs al was die vliegtuig min in die lug,<br />
moet ’n paar dinge elke paar maande<br />
nagegaan word. Ander nasienwerk weer<br />
word bepaal deur die aantal kere wat ’n<br />
vliegtuig opgestyg en geland het.<br />
Met die instandhouding van vliegtuie<br />
is rekordhouding net so belangrik soos<br />
kundigheid. Elke onderdeel van ’n vliegtuig<br />
is gemerk en naspeurbaar en elke<br />
handeling word opgeteken en minstens<br />
twee keer nagegaan. Daar kan byvoorbeeld<br />
nagegaan word wie twee jaar<br />
gelede ’n bepaalde onderdeel vervang<br />
het en selfs in watter fabriek die<br />
onderdeel gemaak is en wat sy reeksnommer<br />
is.<br />
Alles gebeur in ooreenstemming met<br />
die voorskrifte van die vliegtuigvervaardiger.<br />
Ingenieurs ontvang opleiding<br />
by die vervaardiger self en is gekwalifiseer<br />
om aan bepaalde vliegtuie te werk.<br />
Net so ontvang werkswinkels ook goedkeuring<br />
van vervaardigers. NAC is<br />
byvoorbeeld goedgekeur om instand-<br />
Hulpbronbestuur<br />
houding en herstelwerk te doen vir<br />
Hawker, Beechcraft, Piper, P750 XSTOL,<br />
Embraer en vele ander produkte.<br />
“Tot ons ingenieurs se gereedskap<br />
word elke dag nagegaan,” sê Tertius. “Jy<br />
kan nie bekostig om iets soos ’n<br />
skroewedraaier in ’n vliegtuig se vlerk te<br />
vergeet nie, want dit kan tot ’n ongeluk<br />
lei.” Elke ingenieur het sy eie gereedskaptrollie<br />
met ’n lys van toerusting wat<br />
elke dag nagegaan word.<br />
NAC het ook ’n afdeling wat vervaardigers<br />
se aanbevelings inkorporeer.<br />
Terugvoering van vlieëniers oor byvoorbeeld<br />
’n kontrolemeganisme wat op ’n<br />
ongemaklike plek is, kan lei tot ’n<br />
ontwerpverandering.<br />
Eienaars wat die binnekant van die<br />
vliegtuig wil opkikker of dalk nuwe tegnologie<br />
wil inbou, kan dit ook deur NAC<br />
laat doen.<br />
As jy graag in die toekoms jou vliegtuig<br />
deur NAC se wenspan wil laat<br />
nasien om jou vlugte so veilig soos ’n<br />
verebed te maak, skakel dan vir Tertius<br />
van Jaarsveld by 011-267-5000<br />
of besoek www.nac.co.za vir meer<br />
inligting.<br />
Tertius van Jaarsveld is die man wat<br />
daarvoor sorg dat die instandhoudingsafdeling<br />
van NAC self soos ’n<br />
goed geoliede masjien loop.<br />
www.proagri.co.za <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012<br />
17
SPILPUNTE • TREKKERS • SKURE • HUIS • DIERE • WERKTUIE • HEININGS<br />
Ons hou ’n<br />
OOG op jou plaas!<br />
• Videowaarneming<br />
• Geen Internet nodig<br />
• 100% onafhanklik van Eskom<br />
Ons beskerm JOU en JOU EIENDOM<br />
087-820-7010<br />
sales@securityviewer.co.za
Ons boer saam (7)<br />
Broers en susters kan konflik hanteer<br />
deur Elmarie Venter & Shelley Farrington<br />
roers en/of susters wat saamboer is<br />
Bop hulle doeltreffendste wanneer die<br />
indiwiduele lede van die span mekaar se<br />
menings, behoeftes en uitgangspunte<br />
respekteer en hulle agting vir mekaar<br />
betoon. So kan verskille as positief<br />
eerder as negatief ervaar word.<br />
Dit is belangrik dat lede van die span<br />
van mekaar hou, daarvan hou om tyd<br />
saam deur te bring en goed met mekaar<br />
oor die weg kom. Hulle verhouding<br />
behoort gekenmerk te word deur ’n<br />
goedgesindheid en ’n toegeneentheid<br />
teenoor mekaar, sowel as lojaliteit en<br />
ondersteuning. Kinders moet vir mekaar<br />
in die bres tree en moet as ’n eenheid<br />
saamstaan en funksioneer.<br />
Om dit reg te kry is die volgende van<br />
belang:<br />
• Gereelde en doeltreffende kommunikasie<br />
tussen die lede van die span.<br />
• ’n Bereidwilligheid om kompromieë aan<br />
te gaan wanneer nodig en om mekaar<br />
se besluite te ondersteun.<br />
• Argumente moet in privaatheid<br />
geskied en nie voor ander familielede<br />
of werknemers nie.<br />
• Verhoed of vermy verdeeldheid wat<br />
deur die ouers, eggenotes, werknemers<br />
of buitestaanders geskep kan<br />
word deur byvoorbeeld broers en/of<br />
susters teen mekaar af te speel.<br />
• Deel in mekaar se oorwinnings en suksesse,<br />
asook mislukkings. Suksesse<br />
wat gevier word dien as aansporing vir<br />
die hele span om te presteer.<br />
Oop kommunikasie vereis onder meer<br />
die openbaarmaking van inligting soos<br />
sensitiewe en persoonlike inligting,<br />
asook inligting rakende vereistes of<br />
voorwaardes van vergoeding, beleggingsgeleenthede<br />
en wetlike planne en<br />
dokumente.<br />
Kinders wat in spanne saamwerk is<br />
meer suksesvol wanneer die lede van<br />
die span verskille tot die minimum<br />
beperk en dinge so regverdig as moontlik<br />
tussen hulle organiseer, veral wanneer<br />
dit kom by sake soos werkslading,<br />
vergoeding, titels, eienaarskap, mag en<br />
gesag. Doeltreffende spanwerk vereis<br />
dat alle lede van die span in ’n gelyke<br />
en regverdige mate deel in die werkslading.<br />
Konflik kan ontstaan wanneer die<br />
gedrag of oortuigings van spanlede<br />
verskil of onaanvaarbaar vir die ander<br />
spanlede is. Persoonlike konflik is dikwels<br />
die gevolg van ’n botsing tussen verskillende<br />
persoonlikhede en<br />
uitgangspunte. Taakkonflik ontstaan<br />
wanneer ’n spanlid se mening verskil van<br />
die ontleding wat ’n ander spanlid oor die<br />
span se probleme en planne gemaak het.<br />
Konflik weens prosedures ontstaan wanneer<br />
spanlede verskil oor beleid en<br />
prosedures wat gevolg moet word en hoe<br />
om as ’n span saam te werk.<br />
Konflik tussen spanlede kan besprekings<br />
stimuleer, sowel as skeppende en<br />
kritiese denke aanmoedig. Te veel konflik,<br />
aan die ander kant, kan lei tot<br />
gebrekkige of geen kommunikasie en ’n<br />
afname in die samehorigheid van die<br />
span. Dit is dus belangrik vir spanlede<br />
om konflik doeltreffend te bestuur om dit<br />
op ’n aanvaarbare vlak te hou en dit konstruktief<br />
op te los. Konflik moet ook so<br />
gou as moontlik hanteer word en nie<br />
vermy word nie.<br />
Broers en/of susters wat saamboer,<br />
moet nie net goeie interpersoonlike<br />
interaksie hê nie, maar moet ook<br />
sekere faktore in ag neem om te<br />
verseker dat die familieboerdery en elke<br />
broer of suster wat aktief by die<br />
boerdery betrokke is optimaal funksioneer.<br />
Dus moet ’n klimaat geskep word<br />
wat deur die volgende gekenmerk<br />
word:<br />
• ’n Ondersteunende struktuur.<br />
• ’n Gebalanseerde en goed<br />
saamgestelde span.<br />
• Duidelike verdeling van rolle en<br />
verantwoordelikhede.<br />
• ’n Gedeelde droom vir die boerdery.<br />
• Bestuurstrukture en -beleid.<br />
• Doeltreffende leierskap.<br />
Nie-familielede of buitestaanders kan ’n<br />
waardevolle rol speel in:<br />
• Die uitbreiding van die kennispoel van<br />
die familie-onderneming deur<br />
Hulpbronbestuur<br />
bykomende vaardighede en kwalifikasies<br />
in te bring.<br />
• Die hantering van konflik.<br />
• Die inbring van objektiwiteit.<br />
• Die bevordering van aanspreeklikheid<br />
en professionele bestuur van die<br />
familieboerdery.<br />
Dit is egter belangrik dat nie-familielede<br />
lojaliteit en respek vir die leiers van die<br />
familie-onderneming toon, dat hulle nie<br />
die kinders teenoor mekaar afspeel of<br />
teen mekaar opstook nie en dat daar<br />
duidelik uitgespel word, verkieslik deur<br />
’n dokument of beleid, wat die rol en<br />
verantwoordelikhede van nie-familielede<br />
behels.<br />
Sukses van hierdie vennootskap sal<br />
sterk daarvan afhang of die kinders<br />
elkeen sy rol aanvaar en of kinders<br />
mekaar se natuurlike sterkpunte aanvaar,<br />
dit aanmoedig en nie op mekaar<br />
se terreine “oortree” nie. In suksesvolle<br />
vennootskappe organiseer die kinders<br />
die boerdery in so ’n mate dat die<br />
talente en vaardighede van indiwiduele<br />
broers en/of susters tot die voorspoed<br />
van die hele boerdery lei.<br />
In ’n onderneming wat gesamentlik<br />
deur kinders bestuur word, het vennote<br />
dikwels die uitdaging om familieharmonie<br />
te balanseer met die behoefte vir<br />
samehorige leierskap en doeltreffende<br />
besluitneming. Daar is gevind dat interpersoonlike<br />
konflik op sy laagste is<br />
wanneer daar ’n sterk leier of leierskap<br />
in die onderneming is, met elke spanlid<br />
wat ’n sekere mate van mag binne ’n<br />
goed-omskrewe terrein in die onderneming<br />
het. Die ideaal is wanneer ’n leier<br />
spontaan na vore tree – een wat<br />
gemaklik met gesag en mag is en wat<br />
bevoeg en bekwaam is om die leierskapstaak<br />
te vervul.<br />
Die sleutel tot ’n suksesvolle familieboerdery<br />
is om gesonde sakebeginsels<br />
toe te pas en om nie familievoorkeure<br />
met goeie sakebeginsels te verwar nie.<br />
Die doel moet egter wees om families<br />
te leer hoe om goeie sakebesluite te<br />
neem wat die voortbestaan van die<br />
familie-boerdery sal verseker, maar ook<br />
familieharmonie sal aanmoedig.<br />
www.proagri.co.za <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012<br />
19
Was jou water vir skoon kos<br />
en van die basiese menseregte wat<br />
Ein die Grondwet beskerm word, is<br />
toegang tot skoon, veilige water. Dié reg<br />
kan sekerlik uitgebrei word tot skoon,<br />
veilige voedsel ook.<br />
In Suid-Afrika, waar rioolwerke nie<br />
meer behoorlik in stand gehou word nie,<br />
waar mense sonder dienste langs riviere<br />
plak en waar allerlei afvalstowwe in<br />
riviere en damme gestort word, is daar<br />
veral ’n groot gevaar dat voedsel, soos<br />
groente, met besmette water besproei<br />
kan word.<br />
“Die oplossing is eenvoudig en die<br />
tegnologie is beskikbaar en bekostigbaar,”<br />
sê David Pretorius van Ray’s T<br />
Mechanics. Etlike voorleggings is al aan<br />
die owerhede gedoen om die oplossing<br />
voor te hou, maar die staat se ratte<br />
draai stadig.<br />
Vir skoon, veilige kos moet skoon, veilige water<br />
gebruik word.<br />
“Ons kyk nou na die boere en<br />
veral die besproeiingsboere, want<br />
ons kan hulle help om gesonde<br />
kos te produseer,” sê David. Water<br />
wat met skadelike bakterieë en<br />
ander stowwe besmet is, het nie<br />
net ’n invloed op mense se<br />
gesondheid nie, maar ook wye<br />
ekonomiese implikasies aangesien<br />
boere hulle plaaslike kontrakte en<br />
uitvoerstatus kan verloor.<br />
Die Ray’s T-stelsel maak gebruik<br />
van omgekeerde osmose<br />
deur ’n filterstelsel wat in die<br />
watertoevoer geplaas word. Hoe groter<br />
die volume water wat gesuiwer moet<br />
word, hoe meer filters word gebruik. Die<br />
sukses van die stelsel is opgesluit in die<br />
unieke ontwerp van die filters en die<br />
nanotegnologie-membrane wat gebruik<br />
word.<br />
Die filters sorg dat<br />
99,9% van alle bakterieë<br />
en virusse in die water<br />
gestuit word, asook alle<br />
vaste stowwe groter as<br />
0,001 mikron en tussen<br />
25 en 80% van die<br />
swaarmetale, afhangende<br />
van die soort metaal. Dit<br />
haal selfs die sout uit<br />
seewater!<br />
Die stelsel gebruik baie<br />
minder krag as ander<br />
watersuiweringstelsels,<br />
Hulpbronbestuur<br />
Die stelsel kan aangepas word na gelang<br />
van elke plaas of boerdery se behoefte.<br />
want die filters vereis minder waterdruk<br />
om dieselfde volume water te hanteer,<br />
met ander woorde, minder energie is<br />
nodig. David sê boere kan rofweg<br />
daarop reken dat net 1 kw/h se krag<br />
nodig is om 1 kiloliter water te suiwer.<br />
Dit is ook geskik vir boere wat<br />
regstreeks uit riviere besproei.<br />
Afhangende van die aantal filters wat<br />
gebruik word, kan van 10 kiloliter tot<br />
600 kiloliter water per uur gesuiwer<br />
word. Die stelsel is immers so ontwerp<br />
dat dit dorpe en stede se watervoorraad<br />
moet kan lewer.<br />
Ray’s T Mechanics se mense ontwerp<br />
en bou die stelsel om by die boer se<br />
behoeftes te pas. Skakel Raymond<br />
Lundie by 072-335-5976 of David<br />
Pretorius by 082-491-5322, e-pos:<br />
davidpretorius@vodamail.co.za.<br />
SENTER 360<br />
Passievol oor spilpunte!<br />
By SENTER 360 is spilpunte vir ons ‘n passie. Juis daarom<br />
bou ons nie net ‘n sterk en taai struktuur nie, maar ons<br />
bestee ook heelwat tyd en aandag aan die klein<br />
besonderhede wat ’n groot verskil in jou alledaagse lewe<br />
kan maak.<br />
STRUKTURELE STABILITEIT<br />
SENTER 360 benut vakwerkysters van pyp wat ligter as<br />
die algemeen gebruikte hoekysters is. ‘n SENTER 360<br />
het sodoende twee stelle vakwerkysters meer per<br />
toring wat sorg dat die struktuur ontseend sterk is en<br />
buitengewone weerstand teen stormwinde kan bied.<br />
Langer basisbalke 4,5 m (5,8 m vir die hoë-profiel<br />
masjiene), toring stue, stabiliseringstawe en diagonale<br />
dra by tot dié uitsonderlike standvasgheid.<br />
INNOVERENDE BEHEERPANEEL REEKS<br />
Die beginsel van eenvoudige modulêre ontwerp word ook<br />
op ons beheerpaneel reeks toegepas. Die basiese<br />
beheerpaneel, met direkte millimeter toedieningsverstelling,<br />
kan teen ‘n minimale koste deur verskillende<br />
vlakke van outomasering en kommunikasie opgradeer<br />
word.<br />
“LAASTE SPUIT” OPLOSSING<br />
Die laaste spuit is geneig om verstop te raak. Ons het egter met ‘n innoverende dog<br />
eenvoudige oplossing vorendag gekom om die laaste spuit deurlopend skoonhou.<br />
SENTER 360 spilpunte word standaard toegerus met die drukgereguleerde Senninger<br />
I-Wob sproeier wat op hangpype gemonteer is. Dit verseker uitstekende waterverspreiding<br />
in selfs die uiterste klimaatstoestande.<br />
SWAARDIENS RATKAS EN MOTORS<br />
Die aandrywing van die SENTER 360 spilpunt bestaan uit ’n standaard swaardiens<br />
wielratkas, met ’n gras opsionele vyf jaar waarborg wat deur die UMC “Power Saver”<br />
motorratkas -kombinasie aangedryf word.<br />
* Termes en voorwaardes geld<br />
Tel: +27(18) 469-1331 • E-pos: info@senter360.co.za • www.senter360.co.za<br />
20 <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012<br />
www.proagri.co.za
Kry die regte waterstelsel<br />
Gemeganiseerde besproeiingstelsels (2)<br />
deur Felix Reinders - LNR-Instituut vir Landbou-ingenieurswese<br />
emeganiseerde sprinkelbesproeiing<br />
Gis masjiene met sprinkelaars of<br />
sproeiers wat oor ’n land beweeg en<br />
water versprei in teenstelling met konvensionele<br />
stelsels waar pype en<br />
sprinkelaars met die hand verskuif word.<br />
In die vorige aflewering (<strong>ProAgri</strong> 143)<br />
is spilpunte, kantrolspuite en kruipstelsels<br />
bespreek. In hierdie <strong>uitgawe</strong> word<br />
swaaibalkstelsels, kruipbalkstelsels en<br />
laterale stelsels bekyk:<br />
1. Swaaibalkstelsels<br />
Die swaaibalk bestaan uit ’n draaiende<br />
balk van 20 tot ongeveer 100 m lank. ’n<br />
Reeks sproeiers is op die een helfte van<br />
die balk gemonteer en op die ander punt<br />
van die balk ’n kanonspuit. Die balk<br />
draai as gevolg van die spuithoeke van<br />
die kanon en die sproeiers.<br />
Die trollie waarop die swaaibalk<br />
gemonteer is kan òf ’n sleepmodel wees<br />
wat met ’n trekker na die volgende<br />
posisie getrek word ò f selfaangedrewe.<br />
Wanneer drie of meer masjiene gebruik<br />
gaan word, is dit ekonomies regverdigbaar<br />
om ’n trekker af te staan om die<br />
masjiene van een plek na die ander te<br />
verskuif.<br />
Sommige modelle werk teen ’n lae<br />
druk van 150 kPa (hierdie modelle het<br />
nie ’n kanonspuit aan die een punt nie)<br />
en ander weer, werk teen ’n hoë druk<br />
van 500 kPa. Die oppervlakte wat benat<br />
Laterale stelsel<br />
Kruipbalkstelsel<br />
word, is natuurlik groter met die hoëdrukmasjien<br />
wat tot 1,2 ha per<br />
opstelling kan besproei.<br />
Die swaaibalkspuit word aan goukoppelpype<br />
aan die standkraan op die hoofpyp,<br />
gekoppel. Soos die masjien nader<br />
aan die kraan verskuif word, word die<br />
pype wat ontkoppel word, op rakke op<br />
die trollie gepak. Wanneer die masjien<br />
oor die kraan na die ander punt van die<br />
land beweeg, word die pype weer<br />
afgepak om die masjien aan die kraan te<br />
verbind. Die stelsel word elke 6 tot 8 uur<br />
verskuif en dit neem 2 arbeiders<br />
ongeveer 20 minute om ’n verskuiwing<br />
te voltooi.<br />
By die ideale opset, wat natuurlik<br />
redelik duur is, word al die toevoerpype<br />
begrawe. Dit word dan ’n permanente<br />
stelsel met standkrane vir elke spuitposisie,<br />
wat bestuur en arbeid aansienlik<br />
vergemaklik. Hierdie stelsel kan by<br />
uitstek doeltreffend op ongelyke oppervlaktes<br />
gebruik word en natuurlik ook op<br />
lande waar hoë gewasse verbou word.<br />
Voordele van die swaaibalkspuit is<br />
onder meer dat die toedieningstempo<br />
tussen 6 en 10 mm per uur is. Dit is die<br />
gemeganiseerde besproeiingstelsel wat<br />
die laagste toedieningstempo lewer en<br />
kan dus oorweeg word waar die infiltrasietempo<br />
van die grond stadig is.<br />
2. Kruipbalkspuitstelsel<br />
Die stelsel is ontwikkel om die<br />
voordele van die kruipspuit en die<br />
laedrukbalkspuit saam te snoer. Die<br />
stelsel is in wese ’n balkspuit wat net<br />
soos ’n kruipspuit aangedryf word<br />
terwyl dit besproei. Aandrywing<br />
geskied as volg: ’n Drom wat op die<br />
trollie gemonteer is, word hidroulies<br />
aangedryf en rol ’n kabel op wat aan<br />
die teenoorgestelde kant van die<br />
land geanker is.<br />
Die watertoevoer werk ook, soos<br />
in die geval van ’n kruipspuit, deur ’n<br />
100 tot 200 meter slang wat in die<br />
middel van die land aan ’n standkraan<br />
gekoppel word en dan agter<br />
die masjien aangesleep word.<br />
Besproeiing<br />
Afhangende van die grootte van die<br />
masjien kan bane van 400 m lank en tot<br />
100 meter wyd met een lopie besproei<br />
word. Tot 4 ha kan dus per verskuiwing<br />
besproei word. Die stelsel sal ekonomies<br />
baie geskik wees vir besproeiingsplase<br />
van 20 ha tot 30 ha groot.<br />
Ander voordele is dat hoë gewasse<br />
ook maklik besproei kan word. Net soos<br />
in die geval van die kruipspuit, word ’n<br />
trekker benodig om die stelsel te skuif.<br />
Die bane moet in ’n goeie toestand en<br />
verkieslik met gras beplant wees om<br />
beskadiging van die toevoerslang te<br />
beperk.<br />
3. Laterale stelsels<br />
Die laterale stelsel word ook gebruik om<br />
reghoekige landerye te besproei. Die<br />
besproeiingspyp, torings en struktuur is<br />
dieselfde as die spilpunt, maar verskil in<br />
dié opsig dat dit nie om ’n sentrale punt<br />
draai nie, maar reglynig vorentoe<br />
beweeg.<br />
Waterinvoer geskied by die hooftoring<br />
wat in die middel of langs die kant kan<br />
voorkom. Die hooftoring beskik oor die<br />
waterinlaatpunte, skakeltuig en oplynmeganisme.<br />
Die watertoevoer kan plaasvind deur<br />
middel van ’n buigbare sleeplyn wat<br />
gekoppel word aan standkrane wat op<br />
gereelde afstande op ’n ondergrondse<br />
hooflyn geplaas word, of die toevoer kan<br />
geskied deur ’n oop kanaal waaruit die<br />
water opgesuig word deur ’n pomp wat<br />
op die hooftoring gemonteer is.<br />
Aandrywing by die hooftoring geskied<br />
elektries of hidroulies deur middel van ’n<br />
elektriese motor of dieselenjin wat op die<br />
hooftoring gemonteer is. Vir die elektriese<br />
motor word ’n elektriese kabel<br />
saamgesleep vir kragtoevoer.<br />
Laterale stelsels is effens duurder as<br />
spilpunte deurdat ’n langer hooflyn geïnstalleer<br />
moet word en ’n spesiale<br />
hooftoring nodig is. Net soos by<br />
spilpuntstelsels kan hierdie stelsels<br />
waterafloopprobleme veroorsaak. Die<br />
grond se infiltrasie moet getoets en in ag<br />
geneem word. Die vereiste toediening<br />
word ook verkry deur die stel van die<br />
loopspoedmeganisme.<br />
’n Kort opsomming van die algemene<br />
toepassingsgebiede van die verskillende<br />
stelsels:<br />
• Spilpuntstelsels is die stelsels wat die<br />
laagste arbeidsvereiste en die minste<br />
bestuursprobleme het, indien dit slegs<br />
op een sirkel per oes gebruik word.<br />
• Die kantrolstel word vir lae gewasse op<br />
reghoekige lande gebruik.<br />
• Die kruipspuit is geskik vir meerjarige<br />
gewasse of aanvullende besproeiing op<br />
jaargewasse en weer eens op<br />
reghoekige lande.<br />
• Die balkspuit is ideaal vir kleiner plase<br />
met onreëlmatige lande.<br />
• Die kruipbalkspuit is geskik vir hoë<br />
gewasse op reghoekige lande van 20<br />
tot 50 ha.<br />
Verwysings: Reinders FB, Gemeganiseerde besproeiingstelsels, Direktoraat Besproeiingingenieurswese, 1985 Besproeiingontwerphandleiding,<br />
LNR-Instituut vir Landbou-ingenieurswese, 2003<br />
www.proagri.co.za <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012 21
22<br />
Goeie geleenthede in Georgië<br />
Foto’s: Annemarie Joubert en Bennie van Zyl<br />
Juba Maruashvili, die projekkoördineerder vir die gesamentlike landbouprojek, wys ’n<br />
beskikbare plaas aan ’n groep Suid-Afrikaanse boere. Dit is die 14de groep wat Georgië<br />
besoek.<br />
it is geen grap om in Georgië<br />
“Dkommersieel te begin boer nie,<br />
maar die groot verskil met Suid-Afrika is<br />
dat die regering hier wil hê dat ons<br />
boerdery suksesvol moet wees,” sê mnr<br />
Piet Kemp, ’n Suid-Afrikaanse boer wat<br />
hom ’n jaar gelede in Georgië gevestig<br />
het.<br />
Die plaas wat hy namens ’n konsortium<br />
met buitelandse en binnelandse<br />
vennote bestuur, is sowat 50 km oos<br />
van die hoofstad, Tbilisi, geleë. Daar is<br />
750 hektaar onder besproeiing en ’n<br />
verdere 550 hektaar word nou<br />
aangekoop.<br />
Piet, wat deur die plaaslike inwoners<br />
as “Mister Piet” aangespreek word, het<br />
reeds sy eerste mielie- en koringoeste<br />
gestroop, maar dit was nie ’n groot sukses<br />
nie. Die streek het ’n rare droogte<br />
beleef en die besproeiingstoerusting wat<br />
Die grond is vrugbaar, maar baie<br />
klipperig, beduie Piet Kemp. Hy het<br />
nou ’n klipbreker uit Frankryk laat<br />
kom om te help met die grondvoorbereiding.<br />
Orals in Georgië is tekens van landbouprojekte wat besig is om te<br />
ontwikkel.<br />
bestel is, het nie betyds opgedaag nie.<br />
Kort nadat hulle begin besproei het, het<br />
’n haelstorm en sterk wind verdere<br />
skade veroorsaak. Die gemiddelde<br />
opbrengs van die 250 ha koring was<br />
3 t/ha en by die 500 ha mielies was die<br />
beste opbrengs 4 t/ha.<br />
Die pryse waarteen verkoop word, is<br />
darem so 1,5 keer hoër as in Suid-<br />
Afrika.<br />
Piet is vol vertroue dat hy meer sukses<br />
met sy volgende aanplantings gaan<br />
behaal en hy is kliphard besig met<br />
grondvoorbereiding. Die woord,<br />
kliphard, is ook nie ’n oordrywing nie.<br />
Die grond is baie klipperig en bestaan<br />
uit 35% klei. Soos Piet sê: “Dit is nie ’n<br />
man se maat nie. Jy moet hom droog<br />
werk.”<br />
Die grond is egter baie vrugbaar<br />
en omdat daar nie ’n spesifieke<br />
reënseisoen is nie, kan<br />
daar amper regdeur die jaar geplant<br />
word. Die koring moet net<br />
in die grond wees voor die<br />
sneeu kom! Die koudste<br />
maande is Januarie, Februarie<br />
en Maart.<br />
Baie ander werk is reeds in<br />
die paar maande gedoen.<br />
Bestaande waterkanale is<br />
opgeknap en uitgebrei om ’n 80<br />
km-netwerk tussen die lande te<br />
vorm. In die kanale is op<br />
verskeie plekke damme gebou<br />
waaruit die gesaaides met ’n<br />
<strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012 www.proagri.co.za<br />
Nuus<br />
<strong>ProAgri</strong> se<br />
redakteur,<br />
Annemarie<br />
Joubert, was<br />
een van ’n groep<br />
joernaliste wat<br />
die voorreg<br />
gehad het om<br />
saam met<br />
TLU SA na<br />
landbougeleenthede<br />
in<br />
Georgië te gaan<br />
kyk.<br />
waterkanonstelsel besproei word.<br />
Om die lande meer toeganklik te<br />
maak, is 40 km se paaie geskraap. Die<br />
land het ’n gebrekkige markstelsel en<br />
Piet moes ook inderhaas silo’s oprig vir<br />
graanberging en droërs bekom sodat<br />
die strooptyd vervroeg kon word.<br />
Hy kyk nou saam met sy vennote na<br />
die moontlikheid om ’n vark- en hoenderboerdery<br />
te begin en ook ’n<br />
voerkraal vir beeste.<br />
Groot uitdaging<br />
Die groot uitdaging vir Georgië is om<br />
vanuit ’n stelsel van bestaansboerdery<br />
na kommersiële produksie te beweeg.<br />
Dit is waarom die regering by TLU SA as<br />
verteenwoordigende liggaam vir kom-<br />
Werkers help om ’n kerwer te voer. In die<br />
agtergrond is twee droërs wat Piet self<br />
gebou het sodat hy gouer kan stroop.
Piet beduie aan Boersman (soos hy sy een trekkerbestuurder noem) dat hy<br />
moet stilhou. Taal is nogal ’n probleem, want die ouer mense praat net<br />
Georgies en Russies. Jong mense verstaan wel Engels.<br />
mersiële boere in Suid-Afrika aangeklop<br />
het.<br />
In die tyd van kommunistiese beheer<br />
was daar kommunale plaasstelsels en<br />
boere is voorgeskryf wat en hoeveel<br />
hulle moet produseer. Dit het tot gevolg<br />
gehad dat boere hulle dryfkrag en<br />
ondernemersgees verloor het.<br />
Georgië wil graag hê dat enige landbou-ontwikkeling<br />
ekonomies volhoubaar<br />
moet wees en daarom gee hulle nie<br />
grond weg aan boere nie. Hulle vra<br />
kundigheid en beleggings. Die land se<br />
minister van Diaspora, wat oorhoofs vir<br />
die landbouprojek verantwoordelik is,<br />
Mirza Davitaia, sê dit is vir hom duidelik<br />
dat Suid-Afrika ten opsigte van sy<br />
grondbeleid na ’n sosialistiese bestel op<br />
pad is. Wat hulle aan Suid-Afrikaanse<br />
boere bied, is dus ’n geleentheid om<br />
ekonomies te oorleef.<br />
Daar word baie belastingvoordele aan<br />
beleggers gebied, maar die grond moet<br />
teen realistiese waarde aangekoop<br />
word. Daar is drie maniere waarop<br />
grond bekom kan word: Die eerste is as<br />
deel van ’n projek saam met die<br />
regering waarin boere vasgeteken word<br />
met betrekking tot bepaalde beleggings<br />
en produksiedoelwitte; die tweede is die<br />
aankoop van staatsgrond; en die derde<br />
is om regstreeks by ’n private eienaar te<br />
koop.<br />
Een van die probleme is dat daar nie<br />
behoorlike grenslyne en titelaktes vir al<br />
die grond bestaan nie, omdat alles in<br />
die 70 jaar van die kommunistiese<br />
regering aan die staat behoort het. Dit<br />
is ook net Georgiese burgers wat grond<br />
mag besit, maar ingevolge die<br />
ooreenkoms met TLU SA, is dit nie ’n<br />
probleem vir Suid-Afrikaanse boere om<br />
burgerskap te bekom nie.<br />
Piet sê hy is alreeds baie trots daarop<br />
om ’n Georgiese burger te wees en hy<br />
het in die rugbywêreldbekerreeks<br />
kliphard vir sy nuwe land se span<br />
geskree – wat darem een wedstryd<br />
gewen het...<br />
Die projek word in samewerking met<br />
TLU SA bedryf en mnr Bennie van Zyl,<br />
hoofbestuurder, sê die doel is nie om<br />
Suid-Afrikaanse boere “uit te voer” nie,<br />
maar om beleggingsdeure oop te maak<br />
in ’n land wat vooruit wil gaan.<br />
Vir meer inligting besoek www.boers.ge<br />
Daar is moderne verwerkingsaanlegte<br />
soos die groente- en vrugteaanleg<br />
by Marneuli, maar baie werk<br />
word nog met die hand gedoen.<br />
Hierdie waterkanonne gaan nou gebruik<br />
word om uit die kanaalstelsel<br />
wat Piet gebou het, te besproei.<br />
Daar is beslis ook ruimte vir meer<br />
moderne slagpale en vleisverwerkingsaanlegte!<br />
Piet Kemp moes inderhaas silo’s<br />
oprig om die graan te hanteer. Daar<br />
bestaan nie ’n behoorlike graanopberging-<br />
en markstelsel in Georgië<br />
nie.<br />
Georgië se belangrikste kommersiële<br />
landboubedryf is druiweverbouing<br />
en wynmakery wat met ’n<br />
geskiedenis van seweduisend jaar<br />
spog. Hoewel daar moderne, groot<br />
wynkelders is, word daar steeds op<br />
die tradisionele manier ook wyn<br />
gemaak, met die druiwe wat op ’n<br />
natuurlike manier in kleipotte<br />
onder die grond gis.<br />
www.proagri.co.za <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012 23
24<br />
<strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> - Februarie / February 2012 www.proagri.co.za
Agrikyk<br />
Waterberg-Bosveld:<br />
Prikkelgids vir veldbewaring<br />
Stuur ’n mooi duidelike foto van goeie<br />
gesonde veld wat deur bewaringsboerdery<br />
beskerm word en vertel ons wat jy doen<br />
om dit so te kry en te hou. Stuur dit na<br />
annemarie@proagri.co.za. Ons publiseer dit graag op ons<br />
webwerf, www.proagri.co.za. Die wenner van die boek<br />
Boerperd: Die geskiedenis van die SA Boerperd is Elmè<br />
Jansen van Rooihuiskraal.<br />
www.proagri.co.za<br />
& Lees<br />
Waterberg-Bosveld:<br />
Prikkelgids vir veldbewaring<br />
Deur: Chris Wagner<br />
Uitgewer: Hoogland-uitgewers<br />
ISBN: 620-49499-1<br />
Verspreider: PNA Warmbad<br />
hris Wagner se naam is nou al<br />
Cbekend by <strong>ProAgri</strong>-lesers as<br />
die skrywer van die reeks oor<br />
gesonde grond wat verlede<br />
maand ten einde geloop het.<br />
Heelwat van die inligting in die<br />
reeks kom uit sy Prikkelgids vir<br />
Veldbewaring.<br />
Die gids se hoofdoel is om<br />
riglyne vir veldbewaring vanuit die<br />
oogpunt van ’n brandbeskermingsvereniging<br />
neer te lê. Hoewel<br />
dit die Waterberg-gebied as voorbeeld<br />
gebruik, kan die inligting<br />
landwyd toegepas word.<br />
Oral in Suid-Afrika word ons<br />
natuurlike veld bedreig deur oorbeweiding,<br />
indringerplante en swak veldbestuur. Die gids bevat<br />
praktiese verstaanbare inligting oor die rol van vuur en die<br />
maak van brande. Hoewel vuur ’n natuurlike verskynsel is, is<br />
daar baie nadele verbonde aan veral wegholbrande. Soos Chris<br />
sê: “Elkeen van ons boer immers tussen grensheinings met ’n<br />
gegewe aantal vee en wild wat daarop moet oorleef en waarvan<br />
ons moet lewe... Nooit mag ons betrap word met ontblote, kaal<br />
veld nie – en dit is juis wat ’n brand tot gevolg het. Wegholbrand<br />
moet dus tot elke prys gekeer word, want geen mens<br />
kan vooruit sê hoe die lente of somer lyk wat voorlê nie.”<br />
Die boekie beskryf die belangrikheid van brandbane en verskillende<br />
maniere waarop dit gemaak kan word, onder andere<br />
deur die gebruik van chemiese middels en die wetlike vereistes<br />
wat gestel word.<br />
Daar is egter veel meer pitkos ook in, soos ’n hulpbronbewaringskode,<br />
’n beskrywing van die Waterberg se geskiedenis<br />
en eienskappe en ’n lys van bome en struike (met die Latynse<br />
en Afrikaanse name) wat op Chris se plaas Hoogland voorkom.<br />
Die lys is ’n goeie aanduiding van die plantverskeidenheid wat<br />
deur bewaringsboerdery beskerm kan word.<br />
Die gids kan teen R45 (posgeld uitgesluit) by 014-736-4592<br />
of by john@pnawarmbad.co.za bestel word.<br />
Wen!<br />
Spesiale<br />
geleentheid vir<br />
Nampo-uitstallers<br />
<strong>ProAgri</strong> het ’n spesiale Nampodubbelbladkaart<br />
waarop ons<br />
adverteerders se uitstalruimtes<br />
aangedui word, sodat boere reguit na<br />
die regte mense kan loop.<br />
Plaas ’n artikel of advertensie in die<br />
April-<strong>uitgawe</strong> van <strong>ProAgri</strong> en vertel<br />
vir die boere wat u hulle by Nampo<br />
gaan wys.<br />
Sperdatum vir besprekings:<br />
16 Maart 2012<br />
012-342-5141<br />
anneke@smartpublishing.co.za<br />
stefan@agritrader.co.za<br />
<strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> - Februarie / February 2012 25
26<br />
agrilag<br />
Geen einde<br />
deur Dom Boer<br />
“Waarvoor wil jy nou weer ’n dag verlof hê?” vra die boer. “Jy<br />
was vanjaar al vier keer by jou oupa se begrafnis.”<br />
“Dis waar,” antwoord die werker. “My ouma trou weer<br />
vandag.”<br />
Ai tog die Ingels<br />
Die boer vra die winkelklerk waar die flitsselle is.<br />
“I’ll see,” sê die klerk en verdwyn tussen die rakke.<br />
Nadat die boer 15 minute vergeefs gewag het, kom ’n ander<br />
klerk verby. “Waar is die flitsselle?” vra die boer.<br />
“I’ll see,” antwoord die klerk, glip tussen die rakke in en bly<br />
weg.<br />
Uiteindelik storm die boer na die bestuurder se kantoor. “Jou<br />
personeel se diens is uiters swak,” sê hy. “Al wat ek wil weet,<br />
is waar die flitsselle is.”<br />
“Aisle C,” antwoord die bestuurder.<br />
Nare waarheid<br />
Twee ouens ontmoet mekaar by die forelwaters. “Ek is hier<br />
omdat ek wil ontsnap van die stad se geraas en gewoel en<br />
besoedeling. Ek wil die vars lug in my longe voel, die geur<br />
van die gras en bome indrink, die natuur en die stilte geniet,<br />
my oor die verbydrywende wolke en die towerkleure van die<br />
sonsondergang verwonder...”<br />
“Ek is hier,” antwoord die tweede ou, “omdat my seun leer<br />
trompet speel.”<br />
Geld wat stom is...<br />
Die sakeman en sy vrou sit in ’n restourant. ’n Pragtige vrou<br />
loop hom by, soen hom innig en stap weg.<br />
“Wie is dit?” vra sy vrou.<br />
“Dis my minnares,” antwoord die sakeman. “En voor jy nou<br />
emosioneel raak en begin kerm oor ’n egskeiding en onderhoud,<br />
moet ek net vir jou sê sy is skatryk en dis haar geld<br />
wat sorg vir al jou oorsese vakansies en jou Porsche en jou<br />
goue kredietkaart.”<br />
Op daardie oomblik sien die vrou haar man se vennoot verbystap<br />
met ’n vreemde vrou aan sy arm. “Wie is daar saam<br />
met Heinie?” vra sy.<br />
“Dis sy minnares,” antwoord haar man.<br />
“Ons s’n is baie mooier,” spog sy.<br />
Groter naarheid<br />
By die landbouskou sukkel ’n vrou om met ’n perdesleepwa<br />
omgedraai te kry in die nou paadjie voor die hek. Nadat sy ’n<br />
klomp kere vorentoe en tru gery het, troos ’n verbyganger<br />
haar: “Toe maar. Elke mens kry nou en dan ’n probleem.”<br />
“Noem jy hierdie ’n probleem?” byt sy terug. “Ek het die<br />
vervlakste perd by die huis vergeet.”<br />
Nare waarheid<br />
Wat is die verskil tussen ’n plan en ’n begroting?<br />
– ’n Plan is wat ons wil doen; ’n begroting is hoekom ons dit<br />
nie kan doen nie.<br />
Arm student aan sy kamermaat na ’n besoek aan die<br />
tandarts: “Die tandarts sê my verstandtande moet getrek<br />
word, maar ek weet nie of ek dit kan bekostig nie.”<br />
Kamermaat: “Ek weet. Ek het jou toetsuitslae gesien.”<br />
Die een wat die beste Agrilagbydrae stuur, wen ’n<br />
musiekpiering van Thys die Bosveldklong. Stuur jou<br />
bydrae aan domboer01@mweb.co.za en help om die<br />
landbougemeenskap vrolik te hou.<br />
Werfnuus www.proagri.co.za<br />
<strong>ProAgri</strong> spog met ’n pragtige vars webwerf<br />
propvol nuus en foto’s. Besoek gerus ons<br />
werf of volg die skakels om spesifieke<br />
artikels en berigte te lees:<br />
Veediefstal teenaksie in aksie<br />
’n Werksessie oor die bekamping van<br />
veediefstal is onderbreek sodat die<br />
aanwesiges eerstehands kon kennis<br />
neem van ’n optrede teen veediewe.<br />
’n Verdagte met ’n bakkie vol gesteelde<br />
skape is vasgetrek.<br />
http://bit.ly/veediefstalaksie<br />
Brande in die Weskaap<br />
Mnr Russel Metcalf, ’n inwonder van ’n<br />
kothuis op ’n plaas naby Stanford<br />
moes inderhaas die huis ontruim nadat<br />
’n massiewe bos- en veldbrand in die<br />
Kleinrivierberge ontstaan het.<br />
http://bit.ly/weskaapbrande<br />
Plaasbestuurder ’n toegewyde<br />
natuurbewaarder<br />
Die Entabeni Safari Natuurbewaring in<br />
Limpopo het aantygings dat die park<br />
se bestuurder, mnr Jan Lessing, in<br />
besit was van onwettige horings en<br />
tande ontken.<br />
http://bit.ly/plaasbestuurder<br />
Boere moet groen boer<br />
Nic Opperman, direkteur van Agri SA<br />
het ’n versoek aan hul lede gerig om<br />
die dreigende gevaar van aardverwarming<br />
te help bekamp. Volgens mnr<br />
Opperman kan bewaringslandbou help<br />
om voedselsekuriteit te verseker.<br />
http://bit.ly/groenboer<br />
Nog melkboere kry meer geld<br />
Nestlé het by verskeie ander melkkopers<br />
landwyd aangesluit deur prysverhogings<br />
met ingang van 1 Februarie<br />
2012 aan te kondig. Produsente sal<br />
tussen 37 en 45 sent per liter meer<br />
ontvang. http://bit.ly/melkboere<br />
Groot geld vir navorsing oor<br />
rooibostee<br />
Die Suid-Afrikaanse Rooibos-raad het<br />
bekend gemaak dat hulle R2-miljoen<br />
bewillig het om die voordele van rooibostee<br />
te vind. Navorsers sal onder<br />
meer die helende, siektevoorkomende<br />
en gewigsverlies-eienskappe van rooibostee<br />
navors. http://bit.ly/rooibostee<br />
Boere plant aansienlik meer<br />
mielies en soja<br />
Voorlopige syfers van die Oesskattingskomitee<br />
dui daarop dat boere<br />
hierdie seisoen sowat 12% meer<br />
mielies as die vorige seisoen geplant<br />
het. Daar is ook die meeste soja ooit<br />
geplant. http://bit.ly/meermielies<br />
Nat weer lei tot skade<br />
’n Hewige storm in Heksriviervallei die<br />
afgelope week kan tot groot verliese in<br />
die tafeldruifbedryf lei. Die nat weer in<br />
die noord-ooste van die land het ook<br />
groot skade aan infrastruktuur aangerig.<br />
http://bit.ly/natweerskade<br />
<strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> - Februarie / February 2012 www.proagri.co.za
Belê nou in vleis; plant gras<br />
aar is geld in goeie vleis. Die<br />
DRooivleisprodusente-organisasie sê<br />
teen die einde van verlede jaar was die<br />
gemiddelde prys wat produsente per<br />
kilogram lewende gewig ontvang het,<br />
tussen 25,2% en 38,3% meer as in<br />
2010.<br />
Om die waarde van jou belegging in<br />
vee te ontknoop, beteken dat jy voorsiening<br />
moet maak vir goeie voeding<br />
deur die winter. Aangeplante weiding en<br />
ander voergewasse sorg dat wintertyd<br />
nie sukkeltyd hoef te wees nie.<br />
Rudi Kusckhe, voergewasspesialis<br />
van Klein Karoo Saadbemarking, gee ’n<br />
paar waardevolle wenke oor wintervoer:<br />
1. Die belangrikste beginsel is om te<br />
besef dat aangeplante weiding nie ’n<br />
afskeepgewas is nie. As jy nie vir<br />
aangeplante weiding wil sorg nie, bly<br />
liewer by natuurlike weiding wat<br />
aangepas is om natuurlike om<br />
standighede te hanteer. Jy kry nie ’n<br />
vet ou in ’n konsentrasiekamp nie –<br />
as daar nie kos is nie, kan daar niks<br />
gebeur nie.<br />
2. As jy jou winteraanplanting beplan,<br />
onthou dat daar ’n tydperk van 6 tot<br />
8 weke gaan wees wat jy nie die<br />
gedeelte kan benut nie. Maak dus<br />
voorsiening vir ’n oorbruggingsfase.<br />
3. Vir die grootte van die aanplanting<br />
kan die volgende norm gebruik<br />
word: As jy in die somer weiding<br />
onder besproeiing gehad het, moet<br />
jou aanplanting vir die winter<br />
dubbeld soveel wees om die soortge<br />
lyke drakrag te hê. Met ander<br />
woorde, 10 hektaar vir die somer,<br />
beteken 20 hektaar vir die winter om<br />
dieselfde aantal bekke kos te gee.<br />
4. Sorg vir behoorlike saadbedvoor<br />
bereiding. Alle winterweiding is fyn<br />
saadprodukte. Vir ontkieming het die<br />
sade goeie grondkontak nodig. Die<br />
gewasse verkies ook goed gedrei<br />
neerde, gesonde grond.<br />
5. Sorg vir ’n behoorlike vastrap-aksie.<br />
Jy kan maar kyk, daar waar die<br />
trekker se wiele geloop het, is die<br />
beste groei! Die gebruik van ’n riffel<br />
roller (Cambridge) bly die beste<br />
praktyk. Jy kan dit selfs oorweeg om<br />
vir ’n tweede keer te rol vir nog<br />
beter opbrengs. As jy net ’n klein<br />
stukkie aanplant en nie ’n roller het<br />
nie, ry maar met die trekker heen<br />
en weer. Jou opbrengs gaan vir jou<br />
meer beteken as die diesel...<br />
6. Benutting: Moenie te vroeg diere<br />
injaag nie, want veral beeste kan die<br />
plante met wortel en al uittrek.<br />
Onthou, wat jy van die plant bokant<br />
die grond sien, is ’n aanduiding van<br />
wat met sy wortels onder die grond<br />
aangaan. As die gewasse so enkelhoogte<br />
(200 mm) is, kan dit bewei<br />
word.<br />
7. Rog wat gelos word, kan tot<br />
kophoogte groei en hawer kan<br />
heuphoog staan. Beide kan egter<br />
gesny en gebaal word as dit onder<br />
jou begin uitgroei.<br />
8. Onthou veral met mengsels dat<br />
daar ’n smaaklikheidsverskil tussen<br />
gewasse is. Jou bestuur moet reg<br />
wees, anders gaan die diere net die<br />
lekkerste uiteet. Die veebelading<br />
moet van so aard wees dat daar<br />
vinnige en egalige ontblaring<br />
plaasvind. Boere se voorkeure verskil,<br />
maar intensiewe strookbeweiding<br />
bly ’n goeie manier om weiding<br />
behoorlik te benut.<br />
9. Keuse van gewasse: Daar is<br />
gewasse beskikbaar vir droëland en<br />
besproeiing en dan is daar ook ’n<br />
keuse tussen eenjarige en meerjarige<br />
gewasse. Koelweergewasse<br />
wat geskik is vir droëland, is hawer,<br />
rog, korog en radys. Onder besproeiing<br />
kan raaigras, swenkgras,<br />
kropaargrasse en klawer verbou<br />
word. Saadmengsels van laasgenoemde<br />
gewasse is beskikbaar. Met<br />
raaigras is daar ook ’n keuse tussen<br />
Westerworld, wat meer geskik is vir<br />
die vroeë seisoen, en Italiaanse<br />
raaigras wat in die nawinter en lente<br />
benut kan word. Dit kan selfs in die<br />
lente geplant word en vir 18<br />
maande benut word, aangesien dit<br />
koue nodig het om saad te maak.<br />
10.Meerjarige gewasse kan aantreklik<br />
klink, maar hou ’n paar dinge in<br />
gedagte. Veral raaigras moet jaar<br />
liks versterk word met inplantings<br />
van tot 40%. As jy aanvanklik 25<br />
kg/ha geplant het, sal jy die volgende<br />
seisoen 10kg moet inplant.<br />
Die gras gaan ook deur produk-<br />
siefases en daar is op- en aftye.<br />
Sy opbrengs is ongeveer 70% van<br />
sy eenjarige boeties. Swenkgras is<br />
werklik meerjarig, maar dit is<br />
minder smaaklik.<br />
11.Radyswenke: Radyse kan teen hoë<br />
digtheid geplant word indien net<br />
die loof benut gaan word. As die<br />
knolle ook benut wil word, moet<br />
dit teen 2 tot 3 kg/ha aangeplant<br />
word. Aangesien skape versigtige<br />
eters is, kan hulle self die knolle<br />
uit die grond haal en vreet. Vir<br />
beeste moet die knolle uit die<br />
grond uit gelig word en dit is selfs<br />
beter om dit deur die kerwer te<br />
stoot, want die beeste kan<br />
verstik.<br />
12.Planttyd: Radyse moet verkieslik<br />
voor die einde van Maart geplant<br />
word, veral as die knolle gebruik<br />
gaan word. In kouer dele is dit<br />
beter om teen die einde van Janu<br />
arie al te plant. Hawer en raaigras<br />
kan in Maart en April aangeplant<br />
word. Vir goeie ontkieming moet<br />
die grond nog nie kouer as 10<br />
grade Celsius wees nie.<br />
13.Bemesting van hawer: let daarop<br />
dat hawer op droëland gewoonlik<br />
net met planttyd bemes word.<br />
Topbemesting kan die plantjies<br />
doodmaak. Onder besproeiing is<br />
topbemesting noodsaaklik, maar<br />
neem in ag dat daar 22 dae moet<br />
verloop van stikstofbemesting tot<br />
beweiding om nitraatvergiftiging<br />
te voorkom.<br />
Ten slotte: dit is nie goedkoop om winterweiding<br />
te vestig nie (’n saadmengsel<br />
kan tot R2 500 per hektaar<br />
kos). Dit is dus die moeite werd om<br />
moeite te doen om ’n goeie opbrengs te<br />
verseker. Weiding wat nie afgeskeep<br />
word nie, is later goud werd in die vorm<br />
van vleis!<br />
www.proagri.co.za <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> - Februarie / February 2012 27<br />
Vee & veilings
Meerpaarstelsels:<br />
Kry só meer lammers per ooi<br />
deur dr Dave Midgley<br />
kaapboerdery is ’n sake-onderne-<br />
Sming en die enkele aspek wat die<br />
grootste uitwerking op hoër wins het, is<br />
die aantal skape of lammers wat ’n boer<br />
verkoop. Die aantal lammers wat<br />
verkoop word, word weer bepaal deur<br />
die speenpersentasie (uitgewerk as<br />
lammers gespeen/ooie gepaar).<br />
Behalwe die aantal, speel die gehalte<br />
van die lammers ook ’n belangrike rol.<br />
Ons strewe is dus om meer lammers<br />
en beter lammers aan te kry - aantal en<br />
gehalte.<br />
Die gemiddelde leeftyd van ’n ooi in<br />
Suid-Afrikaanse toestande is 6 jaar. Indien<br />
’n jong ooi die eerste keer op<br />
tweetand ouderdom (18 maande)<br />
gepaar word, lam sy die eerste keer op<br />
tweejarige ouderdom en indien sy jaarliks<br />
daarna lam, sal sy vier verdere<br />
lamkanse hê. Indien ’n boer se speenpersentasie<br />
100% is, met ander woorde<br />
as die meerlinge bykom en vrektes<br />
afkom en elke ooi een lam per jaar<br />
grootmaak, produseer ’n ooi 5 lammers<br />
in haar leeftyd en is haar leeftyd- of<br />
lewensdagproduksie 5 lammers.<br />
’n Wolskaap lewer ’n bykomende<br />
produk, naamlik wol, waarvan die<br />
waarde ook bepaal word deur die<br />
hoeveelheid wol wat ’n skaap produseer,<br />
asook die gehalte daarvan.<br />
Lewensdagproduksie kan gemeet<br />
word in getalle (die aantal lammers<br />
gespeen of die kilogram lammers<br />
gespeen/wol geproduseer) of in randwaarde.<br />
Lewensdagproduksie kan verhoog<br />
word deur:<br />
• ’n Ooi vroeër in produksie te bring. ’n<br />
Skaap raak geslagryp op ongeveer 7<br />
maande en indien sy goed uitgroei en<br />
haar dekmassa van ongeveer 70%<br />
van volwasse massa reeds op hierdie<br />
ouderdom bereik, kan sy op eenjarige<br />
ouderdom vir die eerste keer lam.<br />
Indien sy op 1 jaar ouderdom beset<br />
raak en op tweetand lam, is dit steeds<br />
6 maande vroëer as in ’n tradisionele<br />
stelsel. In ’n kudde van 1 000 ooie<br />
met ’n vervanging van 25%, praat<br />
ons van 125 lammers ekstra per jaar<br />
vir elke 6 maande wat ’n jong ooi<br />
vroëer lam. Teen R1 000 per lam, is<br />
dit R125 000 ekstra inkomste per<br />
jaar!<br />
• Dieselfde kan bereik word as ons ’n<br />
ooi ’n jaar langer kan laat produseer<br />
deur haar te help met byvoeding of<br />
“sagter” aangeplante weiding sodat<br />
haar tande nie so vinnig slyt as op<br />
veldweiding alleen nie.<br />
Bogenoemde twee punte speel dus ’n<br />
belangrike rol in die bepaling van die<br />
kuddesamestelling. Die ouderdomsverspreiding<br />
van ’n kudde en die persentasie<br />
produserende ooie teenoor die<br />
totale getal skape op die plaas (KVE of<br />
DSE), speel ook ’n groot rol in die winsgewendheid<br />
van die plaas.<br />
Winsgewendheid moet uitgedruk word<br />
as wins per hektaar, wins per teelooi en<br />
wins per skaapeenheid (KVE of DSE) om<br />
werklik te sien hoe ekonomies geboer<br />
word. ’n Skewe beeld word verkry deur<br />
slegs een van die drie te gebruik. ’n Wolboer<br />
met min ooie en baie jong vervangingsdiere,<br />
asook ’n klomp hamels, se<br />
wolproduksie per teelooi kan dan ver oor<br />
die 10 kg per teelooi word, terwyl ’n ooi<br />
slegs 4 tot 5 kg wol dra!<br />
Speenpersentasie kan verhoog<br />
word deur:<br />
• Die konsepsiesyfer te verhoog.<br />
(Ramvrugbaarheid/rampersentasie,<br />
prikkelvoeding en die gebruik van<br />
koggelramme)<br />
• Lamtydbestuur om lamvrektes te<br />
beperk.<br />
• ’n Goeie gesondheidsprogram<br />
(inentings en dosering) om produksiesiektes<br />
soos blou-uier en<br />
ensoötiese aborsie in die ooie te<br />
verminder en lammervrektes as<br />
gevolg van byvoorbeeld bloednier en<br />
pasteurella in lammers, te verlaag.<br />
• Die meerlingpersentasie op te stoot.<br />
Die een ding wat lewensdagproduksie<br />
die meeste kan opstoot, is om die ooi<br />
meer lamkanse in haar lewe te bied.<br />
Interkalfperiode is ’n maatstaf wat<br />
reeds jare lank in melk- en vleisbeeste<br />
gebruik word om produktiwiteit te<br />
bepaal.<br />
Indien ’n ooi een maal per jaar lam, is<br />
haar interlamperiode (ILP) 365 dae en<br />
haar lewensdagproduksie 5<br />
lammers as sy op 2 jaar vir die eerste<br />
keer lam, 100% speen en 6 jaar oud<br />
word.<br />
Indien ’n ooi 4 keer in 3 jaar of elke<br />
9 maande lam, verlaag haar ILP na<br />
270 dae en omdat daar meer paartye<br />
per jaar is, kom sy vroëer in produksie<br />
(11 maande) en kry sy meer<br />
lamgeleenthede in ’n leeftyd van 6 tot<br />
7 jaar.<br />
Met ’n 3 x in 2 jaar lamstelsel is die<br />
ILP 240 dae en die lamkanse kan na 8<br />
vermeerder word.<br />
In meer intensiewe stelsels, soos<br />
deur “Cornell-” of sterstelsel, kan die<br />
ooi 5 maal in 3 jaar lam (ILP 219 dae<br />
met 11 lamkanse) of in die “6 weke na<br />
lam/melkery”- stelsel is dit 12<br />
lamkanse met ’n ILP van 188 dae!<br />
As die effek van meerlinge en beter<br />
bestuur bykom, produseer sommige<br />
ooie in die stelsels 15 tot 17 lammers<br />
per leeftyd!<br />
Meer lammers – Meer wol –<br />
Meer wins!<br />
Vir meer inligting skakel regstreeks<br />
met die skrywer by<br />
dave.midgley@vodamail.co.za.<br />
www.proagri.co.za <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> - Februarie / February 2012 29<br />
Vee & veilings
30 <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012<br />
www.proagri.co.za
www.proagri.co.za <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012 31<br />
Vee & veilings
32 <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012<br />
www.proagri.co.za
www.proagri.co.za <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012<br />
33<br />
Vee & veilings
34 <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februariey / February 2012<br />
www.proagri.co.za
<strong>ProAgri</strong><br />
<strong>ProAgri</strong><br />
Ons kom na jou toe.<br />
Gratis!<br />
<strong>ProAgri</strong> word landwyd gratis versprei<br />
Vat een!<br />
<strong>ProAgri</strong> is in 230 landbouwinkels<br />
(koöperasies) beskikbaar. In 454 dorpe<br />
plaas die poskantoor <strong>ProAgri</strong> in boere<br />
se posbusse.<br />
Teken in!<br />
Dis maklik. Skakel net vir Paula by<br />
012-342-5141. Die posgeld is R120 vir<br />
12 <strong>uitgawe</strong>s<br />
Elektronies!!<br />
Lees elke <strong>uitgawe</strong> op www.proagri.co.za.<br />
Dahenca 5 Dorpers & Witdorpers<br />
8 Maart 2012 op die skouterrein in Upington 10.00 vm<br />
Aanbieding:<br />
40 Dorperramme<br />
25 Witdorper ramme<br />
50 Dorper ooie<br />
50 Witdorper ooie<br />
Kontak:<br />
Hannes &<br />
Dawid Kriel<br />
083-506-9431 /<br />
082-046-6855<br />
www.proagri.co.za <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012 35<br />
Vee & veilings
36 <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012<br />
Posbus 61, Stutterheim 4930<br />
Tel 043-683-1330 Sel: 083-272-1255<br />
Epos: manager@dohnemerino.org<br />
Website: www.dohnemerio.org<br />
Besoek ons webblad:<br />
www.dorpersa.co.za<br />
www.proagri.co.za
AgriTrader<br />
Advertensiediens vir die boer<br />
Advertising service for<br />
the farmer<br />
40 000 eksemplare na aktiewe kommersiële boere landswyd<br />
AgriTrader is ʼn uitstekende bemarkingsmeganisme om kopers en verkopers van lewendehawe, trekkers, voertuie, werktuie, en<br />
alle ander landbou toerusng by mekaar uit te bring.<br />
Vir die bekosgbaarste advertensietariewe in Suid-Afrika, skakel:<br />
Stefan van Wyk (Bloemfontein) 082-381-7563 051-446-6089 stefan@agritrader.co.za<br />
Marlien vd Westhuizen (Pretoria) 012-342-5141 marlien@smartpublishing.co.za<br />
Mariëe van Dyk (Pretoria) 083-594-8438 mariee@proagri.co.za<br />
www.proagri.co.za <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012<br />
37<br />
Vee & veilings
AgriGids<br />
500g/ 400 micron PVC @ R25 per m2 650g/ 500 micron PVC @ R42 per m2 900g/ 800 micron PVC @ R40 per m2 280g/ 55% shade net @ R9 per m2 Reservoir linings Track tarps<br />
Earth dam linings<br />
100% waterproof<br />
Very comfortable<br />
Ribble<br />
Tillamook Bay<br />
For more styles,<br />
go to www.fourlakes.co.za<br />
PHONE TODAY! 072 279 3294<br />
38 <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012<br />
www. tatamatarps.co.za<br />
Feed covers<br />
Contact 021 557 0606 or<br />
info@fourlakes.co.za<br />
or order online at<br />
www.fourlakes.co.za<br />
“ New style – available<br />
Craftsman<br />
ESK<br />
Ontwerp en oprig van<br />
veehanteringsfasiliteite<br />
• Verskaffers van staalpyp vir trekpale en krale<br />
• Finansiering beskikbaar vir hanteringsgeriewe<br />
• Vervaardiging van veeskale en spuitdippe<br />
Skakel Ryno Keeve 078-460-3322<br />
keeve@lantic.net<br />
www.proagri.co.za
N17 Farming Equipment<br />
• Ons spesialiseer in die maak en verkoop van<br />
verskuifbare skaapkrale, baalringe, voerbakke en<br />
kruiphokkies.<br />
• Indien ’n kliënt iets volgens eie voorskrif<br />
gemaak wil hê, sal ons dit maak.<br />
epos: n17farmeq@yahoo.com<br />
Sel nr: 083 516 9019<br />
Kontakpersoon: Daleen Pretorius<br />
Facebook: Farming Equipment<br />
www.proagri.co.za <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012 39<br />
AgriGids
AgriGids<br />
ENOROSSI RAKES<br />
BATRAKE 8-10-12 WHEEL RAKES Hydraulic lift and<br />
independent rake wheels reinforced frames.<br />
CADDY 8-10-12 WHEEL RAKES WITH KICKER WHEELS<br />
Adjustable working width and hydraulic lift<br />
ER-12 ST EASY V-RAKE Steering wheels and central raking<br />
wheels. Raking width: 740 cm. Auto steer, closed<br />
circuit hydraulic system<br />
40 <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012<br />
• All rakes equipped with kicker wheel<br />
– “Central raking wheel”<br />
• Independent spring-loaded wheels<br />
• Hydraulic height control<br />
• Sturdy and durable construction<br />
RT-9 IN LINE RAKE Ribbed tyres – three wheels<br />
Hydraulic lifting and lowering. Raking width: 560 cm<br />
FINGER WHEEL RAKES With spring suspension and<br />
independent changeable raking wheels 4, 5 and 6<br />
wheels-three point hitch<br />
Beat our prices<br />
and you get the<br />
rake FREE<br />
AREA MANAGERS:<br />
Gauteng, Mpumalanga and South<br />
Natal<br />
• Eduan Booyens - 082-883-6484<br />
North and East Free State,<br />
North Natal, South-, Western Cape<br />
• Berning Luyt - 082-907-4767<br />
South/West Free State,<br />
North-, Western Cape<br />
• Christie Louw - 078-893-6152<br />
Eastern Cape<br />
• Faan Greyling - 082-446-9683<br />
Limpopo, North West<br />
• Martin Coetzee Jnr. - 082-888-1877<br />
HEAD OFFICE:<br />
Tel: 018-431-2171/2<br />
E-mail: info@staalmeester.co.za<br />
www.staalmeester.co.za<br />
www.proagri.co.za
STAALMEESTER JF FORAGE HARVESTERS AND FORAGE WAGON<br />
JF C-240 Double row<br />
– up to 70 ton/h<br />
THE BEST<br />
FORAGE HARVESTERS EVER!<br />
JF C-120 Single Row<br />
20% higher capacity<br />
JF-TAURUS Forage Wagon<br />
• TAURUS automatic discharge – 9m³<br />
• Front and back offloading<br />
• Offloads within 2 minute<br />
• Tandem axle – 4 wheels<br />
• Single, double and four row available<br />
• 24 different cutting lengths<br />
• Shear bolt protection<br />
• Single row: 12 cutting knives<br />
• Double row: 24 cutting knives<br />
• Uniform height control<br />
• C-120 stabilising chain –<br />
no support wheels<br />
• Requires 20% less kilowatt<br />
• Hydraulic chute control<br />
• Single row: up to 35 ton/h<br />
• Double row: up to 70 ton/h<br />
• Discharge rate at 280 km/h<br />
• Self sharpening mechanism<br />
• JF C-120 No gearbox or chains<br />
• Affordable spare parts<br />
OPTIONAL – bolted on:<br />
• Grass platform – Wind rows<br />
• Grass platform – Direct cut<br />
VERMILLIAN VERF<br />
U nuwe dimensie in verftegnologie<br />
Spesiale fabrieksaanbiedinge!!!<br />
Fabriek: 010-5911-010<br />
012-335-4218<br />
012-335-4124<br />
Eloffsdal: 012-335-0330<br />
Elarduspark: 012-345-4273<br />
Viljoenskroon: 081-467-2189<br />
SOLAR AIRCON<br />
HITTEWEERKAAT-<br />
SENDE DAKVERF<br />
Isoleer koue, keer uitsetting<br />
en inkrimping met<br />
nanotegnologie<br />
www.vermillianpaint.com<br />
VERUST<br />
Roesvoorkomingsbehandeling,<br />
roes- en kiemdoder,<br />
verf regstreeks op<br />
roes, verdunnerbasis<br />
AREA MANAGERS:<br />
Gauteng, Mpumalanga and South Natal<br />
• Eduan Booyens - 082 883 6484<br />
North and East Free State,<br />
North Natal, South-, Western Cape<br />
• Berning Luyt - 082 907 4767<br />
South/West Free State, North-,<br />
Western Cape<br />
• Christie Louw - 078 893 6152<br />
Eastern Cape<br />
• Faan Greyling - 082 446 9683<br />
Limpopo, North West<br />
• Martin Coetzee Jnr. - 082 806 6377<br />
HEAD OFFICE:<br />
Tel: 018-431-2171/2<br />
E-mail: info@staalmeester.co.za<br />
www.staalmeester.co.za<br />
VEELDOELIGE<br />
AKRILIESE PVA<br />
Binne-/buitemuurverf,<br />
roupleistermure, plafonne,<br />
5 jaar lewensver-<br />
wagting<br />
Bk 96/16880/23<br />
Sedert 1980 Since<br />
Nou R749,99 Nou R229,99<br />
ROOI/GRYS<br />
OKSIED<br />
Roeswerende staalonderlaag,<br />
vinnige droging,<br />
verdunnerbasis 5l 5l<br />
Nou R469,99 Nou R129,99<br />
Volg ons op<br />
www.proagri.co.za <strong>ProAgri</strong> <strong>144</strong> – Februarie / February 2012 41<br />
20l<br />
20l<br />
AgriGids