Waterlisensiëring en waterprysbeleid in die nuwe waterwet
Waterlisensiëring en waterprysbeleid in die nuwe waterwet
Waterlisensiëring en waterprysbeleid in die nuwe waterwet
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
WATERLISENSIERING EN WATERPRYSBELEID IN DIE NUWE<br />
WATERWET<br />
deur<br />
GERHARDUS FRANCOIS JOUBERT<br />
Skripsie voorgele ter gedeeltelike vervull<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> vereistes vir <strong>die</strong><br />
GRAAD<br />
MAGISTER ARTIUM<br />
<strong>in</strong><br />
GEOGRAFIE EN OMGEWINGSBESTUUR<br />
aan <strong>die</strong><br />
RANDSE AFRIKAANSE UNIVERSITEIT<br />
STUDIELEIER : PROF. J.T. HARMSE<br />
NOVEMBER 1998
HOOFSTUK 1<br />
INHOUDSOPGAWE<br />
ALGEMENE INLEIDING 1<br />
1.1 Inleid<strong>in</strong>g 1<br />
1.2 Probleemstell<strong>in</strong>g 2<br />
HOOFSTUK 2<br />
GESKIEDKUNDIGE ONTWIKKELING VAN WATERWETGEWING<br />
IN SUID-AFRIKA 3<br />
2.1 Rome<strong>in</strong>se Reg • 3<br />
2.2 Die Ontwikkel<strong>in</strong>g van Suid-Afrikaanse Waterwetgew<strong>in</strong>g 3<br />
HOOFSTUK 3<br />
3.1 DIE NUWE NASIONALE WATERWETSONTWERP 10<br />
3.2 Belangrike Beg<strong>in</strong>sels 10<br />
3.3 Die doel met <strong>die</strong> Nuwe Waterwet van 1998 14<br />
3.4 Die Reger<strong>in</strong>g as voog van Suid-Afrika se waterhulpbronne 14<br />
3.5 Waterbestuurs-stragiee 15<br />
3.6 Die beskerm<strong>in</strong>g van waterhulpbronne<br />
3.7 Die kwaliteit van waterhulpbronne <strong>en</strong> <strong>die</strong> omgew<strong>in</strong>g word beskerm 16<br />
3.8 Internasionale verpligt<strong>in</strong>ge word erk<strong>en</strong> 17<br />
3.9 Regverdige toedel<strong>in</strong>g van water 17<br />
16<br />
I
3.10 Toegang tot waterhulpbronne is verseker vir alle persone 18<br />
3.11 Waterpermit implem<strong>en</strong>ter<strong>in</strong>g 19<br />
3.11.1 Regsvergelyk<strong>in</strong>g 19<br />
3.11.2 Waterlis<strong>en</strong>sier<strong>in</strong>g <strong>in</strong> terme van <strong>die</strong> Waterwetsontwerp van 1998 21<br />
3.11.3 Vasstell<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> regsaard van Waterregte 22<br />
3.11.4 Faktore wat <strong>in</strong> ag g<strong>en</strong>eem word by <strong>die</strong> uitreik<strong>in</strong>g van 'n Water- 28<br />
lis<strong>en</strong>sie<br />
3.11.5 Toewys<strong>in</strong>gsskedules 29<br />
3.11.6 Twee kante, twee standpunte — Quo Vadis? 34<br />
HOOFSTUK 4<br />
4.1 DIE VASSTELLING VAN 'N WATERPRYSBELEID IN TERME<br />
VAN DIE NASIONALE WATERWETSONTWERP VAN 1998 37<br />
4.1.1 Die vasstell<strong>in</strong>g van 'n <strong>waterprysbeleid</strong> 37<br />
4.1.2 Prysbeleid <strong>in</strong> terme van waterverbruikkoste 38<br />
4.1.3 Toepass<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> Waterprysbeleid 38<br />
HOOFSTUK 5<br />
5.1 GEVOLGTREKKING 45<br />
LYS VAN GERAADPLEEGDE BRONNE 47<br />
TYDSKRIF EN KOERANT ARTIKELS 48<br />
REGSPRAAK 48<br />
ONGEPUBLISEERDE BRONNE<br />
BYKOMENDE BRONNE<br />
49<br />
49<br />
II
LYS VAN FIGURE<br />
FIGUUR 1 Verwagte aanvraag van watergebruik vir <strong>die</strong> jaar 2010. Direk<br />
na bladsy 1.<br />
FIGUUR 2 Navors<strong>in</strong>gsmodel. Direk na bladsy 2<br />
FIGUUR 3 Belangrike Bosbougebiede <strong>in</strong> Suid Afrika. Direk na bladsy 40.<br />
LYS VAN TABELLE<br />
TABEL 1 Verwagte huishoudelike watergebruik vir <strong>die</strong> jaar 2015.<br />
Direk na bladsy 1.<br />
TABEL 2 Jaargemiddelde water-afloop na primere damme <strong>in</strong> Suid-Afrika.<br />
Direk na bladsy 40.<br />
TABEL 3 Verwagte watergebruik <strong>en</strong> pers<strong>en</strong>tasie van <strong>die</strong> totale aanvraag na<br />
water tot <strong>die</strong> jaar 2010. Direk na bladsy 42.<br />
III
SAMEVATTING<br />
TITEL : WATERLISENSIERING EN WATERPRYSINGSBELEID<br />
IN DIE NUWE WATERWET<br />
STUDENT : GERHARDUS FRANCOIS JOUBERT<br />
TOESIGHOUER: PROF. J T HARMSE<br />
DATUM : NOVEMBER 1998<br />
Dat Suid-Afrika 'n waterbestuurskrisis beleef is 'n feit wat nie geIgnoreer kan<br />
word nie. Alhoewel watervoorsi<strong>en</strong><strong>in</strong>gs -departem<strong>en</strong>te <strong>en</strong> soortgelyke<br />
ag<strong>en</strong>tskappe hul bes do<strong>en</strong> <strong>in</strong> komplekse <strong>en</strong> veeleis<strong>en</strong>de omstandighede <strong>en</strong><br />
vele voorbeelde van suksesvolle waterprojekte as bewys van hul pog<strong>in</strong>gs kan<br />
voorhou, word <strong>die</strong> gebruik <strong>en</strong> bestuur van water <strong>en</strong> waterbronne steeds<br />
grot<strong>en</strong>deels gek<strong>en</strong>merk deur oneffektiwiteit, onregverdigheid <strong>en</strong><br />
onvolhoubaarheid. Om hier<strong>die</strong> rede is dit geweldig moeilik om <strong>in</strong> <strong>die</strong><br />
geme<strong>en</strong>skap se groei<strong>en</strong>de behoefte aan betroubare <strong>en</strong> regverdige water<br />
toedel<strong>in</strong>g te voorsi<strong>en</strong>.<br />
Grondwater word gewoonlik deur verbruikers beskou as "private" ei<strong>en</strong>dom om<br />
na hul goedd<strong>en</strong>ke te gebruik. Oormatige gebruik van 'n boorgat deur<br />
sodanige verbruikers, kan <strong>die</strong> grondwatervlak verlaag <strong>en</strong> <strong>die</strong> hoeveelheid<br />
bruikbare water van ander verbruikers wat afhanklik is van <strong>die</strong>selfde bron,<br />
beperk. Sekere vorms van grondgebruik wat 'n groot gedeelte beskikbare<br />
re<strong>en</strong> sal opneem soos byvoorbeeld kommersiele bosbou op bergagtige<br />
gebiede, verm<strong>in</strong>der <strong>die</strong> afvloei na laerligg<strong>en</strong>de strome. Dit beperk <strong>die</strong><br />
ontwikkel<strong>in</strong>gspot<strong>en</strong>siaal van laerligg<strong>en</strong>de areas. Ander aktiwiteite soos<br />
landbou, mynbou <strong>en</strong> huishoudelike gebruike, verlaag <strong>die</strong> kwaliteit van<br />
oppervlak- <strong>en</strong> grondwater <strong>en</strong> maak dit ongeskik vir gebruik. Juis omdat dit so<br />
'n skaars hulpbron is, behoort water gebruik te word <strong>in</strong> <strong>die</strong> mees effektiewe <strong>en</strong><br />
voordelige wyse moontlik, vir alma! <strong>in</strong> Suid-Afrika. In beg<strong>in</strong>sel betek<strong>en</strong> dit dat<br />
alle water wat gebruik word, geprys moet word <strong>in</strong> oore<strong>en</strong>stemm<strong>in</strong>g met <strong>die</strong><br />
werklike ekonomiese waarde.
Die Waterwet van 1998 is duidelik geskoei op 'n ekonomiese b<strong>en</strong>ader<strong>in</strong>g tot<br />
massa watertariewe. Dit behels <strong>die</strong> toek<strong>en</strong>n<strong>in</strong>g van water met behulp van<br />
watergebruiks-regte wat duidelik, legitiem <strong>en</strong> nie-diskrim<strong>in</strong>eerd is. Die <strong>nuwe</strong><br />
Waterwet poog om 'n meer effektiewe waterlis<strong>en</strong>sier<strong>in</strong>gs <strong>en</strong> -prysbeleid daar<br />
te stel om hier<strong>die</strong> doel te verwes<strong>en</strong>lik. In <strong>die</strong> strewe na <strong>die</strong> ekonomiese<br />
doelwit, sal <strong>die</strong> ideaal van voihoubare waterbestuursstrategie van water vir<br />
toekomstige g<strong>en</strong>erasies 'n realiteit kan word.<br />
Hier<strong>die</strong> werkstuk bespreek <strong>die</strong> tekortkom<strong>in</strong>ge van vorige <strong>waterwet</strong>gew<strong>in</strong>g <strong>en</strong><br />
<strong>die</strong> vervang<strong>in</strong>g daarvan met 'n meer regverdige <strong>en</strong> toeganklike <strong>waterwet</strong>. Dit<br />
!ewer egter ook komm<strong>en</strong>taar oor moontlike tekortkom<strong>in</strong>ge met <strong>die</strong> praktiese<br />
uitvoerbaarheid van sommige bepal<strong>in</strong>gs van <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> wet, van belange<br />
tuss<strong>en</strong> wat mag ontstaan <strong>in</strong> <strong>die</strong> toekoms <strong>en</strong> watter voorkom<strong>in</strong>gsmaatreels<br />
tans g<strong>en</strong>eem meet word om toekomstige probleme te probeer hokslaan.<br />
--oo0oo--
TITLE :<br />
STUDENT:<br />
SUPERVISOR :<br />
DATE:<br />
ABSTRACT<br />
THE NEW WATER ACT AND THE POLICY OF WATER<br />
LICENSING AND WATER PRICING<br />
GERHARDUS FRANCOIS JOUBERT<br />
PROF. J T HARMSE<br />
NOVEMBER 1998<br />
That South Africa is experi<strong>en</strong>c<strong>in</strong>g a water managem<strong>en</strong>t crisis, is a fact that<br />
cannot be ignored. Although water supply departm<strong>en</strong>ts and ag<strong>en</strong>cies are<br />
do<strong>in</strong>g their best under the complex and demand<strong>in</strong>g circumstances and have<br />
many examples of successful water projects to show for their efforts,<br />
<strong>in</strong>effici<strong>en</strong>cy, unfairness and unsusta<strong>in</strong>ability still characterise much of the use<br />
and managem<strong>en</strong>t of water and resources.. This makes satisfy<strong>in</strong>g society's<br />
grow<strong>in</strong>g demand for reliable and legitimate water allocation extremely difficult.<br />
Groundwater is usually regarded by consumers as "private" water to be used<br />
as they please. Excessive use by such consumers of a borehole may lower<br />
the water table and reduce the amount of useable water for other consumers<br />
dep<strong>en</strong>dant on the same source. Some farms of land use, utilis<strong>in</strong>g a larger<br />
portion of available ra<strong>in</strong>fall, for example commercial forestry <strong>in</strong> mounta<strong>in</strong>ous<br />
areas, reduce runoff <strong>in</strong>to streams lower down, hamper<strong>in</strong>g the developm<strong>en</strong>t<br />
pot<strong>en</strong>tial of downstream areas. Other activities such as agriculture, m<strong>in</strong><strong>in</strong>g<br />
and domestic uses, lower the quality of surface and underground water,<br />
mak<strong>in</strong>g it unsuitable for use. Be<strong>in</strong>g such a scarce commodity, water should<br />
be used <strong>in</strong> the most effici<strong>en</strong>t and b<strong>en</strong>eficial way possible for every one <strong>in</strong><br />
South Africa. In ess<strong>en</strong>ce this means that all water used must be priced <strong>in</strong><br />
accordance with its real economic value.<br />
The Water Act of 1998 is clearly based on an economic approach to bulk<br />
water tariffs. This means allocat<strong>in</strong>g water with the aid of water usage rights
which are well def<strong>in</strong>ed, legitimate and non-discrim<strong>in</strong>atory. The new water Act<br />
proposes a water lic<strong>en</strong>s<strong>in</strong>g and pric<strong>in</strong>g policy to achieve this goal. In striv<strong>in</strong>g<br />
for the economic goal, the ideal of susta<strong>in</strong>ability of water managem<strong>en</strong>t for<br />
future g<strong>en</strong>erations will become a reality.<br />
This study discusses the shortcom<strong>in</strong>gs of the previous water legislation as<br />
well as the replacem<strong>en</strong>t thereof with a more equitable and accessible water<br />
act. The study also conta<strong>in</strong>s comm<strong>en</strong>ts on the possible shortcom<strong>in</strong>gs with the<br />
feasibility of some of the provisions of the new act, such as a conflict of<br />
<strong>in</strong>terest that may develop, as well as possible prev<strong>en</strong>tive measures that<br />
should curr<strong>en</strong>tly be undertak<strong>en</strong> to try and elim<strong>in</strong>ate future problems.<br />
--oo0oo-
HOOFSTUK 1 :<br />
1. ALGEMENE INLEIDING<br />
1.1 INLEIDING<br />
Gemeet aan <strong>in</strong>ternasionale standaarde is Suid-Afrika feitlik reeds <strong>in</strong> 'n<br />
voile waterstres — situasie. As ons land se bevolk<strong>in</strong>gsgetalle <strong>in</strong> ag<br />
g<strong>en</strong>eem word is water <strong>in</strong> ons land selfs skaarser as <strong>in</strong> ons dice<br />
buurlande, Namibie <strong>en</strong> Botswana (Burger, 1997).<br />
Die Nuwe Nasionale Waterwetsontwerp van 1998 (W34B-98)se primere<br />
doelwit is om te verseker dat toegang tot ons land se beperkte<br />
waterbronne op 'n regverdige, volhoubare <strong>en</strong> regverdigbare wyse<br />
geskied sodat daar uite<strong>in</strong>delik "lets vir almal vir altyd" sal wees.<br />
Die oorhoofse doelstell<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> Wetsontwerp is om ons land se<br />
waterbronne 'n nasionale bate te maak wat aan almal <strong>in</strong> Suid-Afrika<br />
behoort. Dit sluit alle water <strong>in</strong> <strong>die</strong> watersiklus, bo- sowel as ondergronds,<br />
<strong>in</strong>. Slegs water vir basiese m<strong>en</strong>slike behoeftes (ongeveer 25 liter per<br />
persoon per dag), wat volg<strong>en</strong>s tabel 1 tot 300 liter . per capita per dag kan<br />
styg <strong>in</strong> <strong>die</strong> jaar 2015, <strong>en</strong> volhoubare handhaw<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> natuurlike<br />
waterbronne sal as 'n reg gewaarborg word (Schutte & Pretorius, 1997).<br />
Die aanvraag na water deur <strong>die</strong> verskill<strong>en</strong>de verbruikers gaan soos <strong>in</strong><br />
tabel 2 uite<strong>en</strong>gesit, merkwaardig verhoog <strong>in</strong> <strong>die</strong> jaar 2010.<br />
Hier<strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> b<strong>en</strong>ader<strong>in</strong>g voorsi<strong>en</strong> dat daar <strong>nuwe</strong> uitdag<strong>in</strong>gs aan alma!<br />
<strong>en</strong> veral aan sekere groot watergebruikers gestel sal word. Die Bosbou,<br />
Mynbou <strong>en</strong> Landbou <strong>in</strong>dustriee word as belangrike ekonomiese sektore<br />
<strong>en</strong> werkverskaffers erk<strong>en</strong>, maar is ook tans verantwoordelik vir meer as<br />
<strong>die</strong> helfte van <strong>die</strong> waterverbruik <strong>in</strong> Suid-Afrika. Bosbou, Mynbou <strong>en</strong><br />
Landbou sektore sal dus <strong>en</strong>ersyds hul huidige waterverbruik moet
co<br />
O<br />
cc<br />
Of<br />
co<br />
to 31(<br />
O<br />
O<br />
N<br />
a<br />
2<br />
C<br />
to<br />
ee<br />
<strong>en</strong><br />
ta<br />
Figuur 1 : Verwagte aanvraag van watergebruik vir <strong>die</strong> jaar 2010 (UMW, 1986)<br />
I '<br />
- 00<br />
•<br />
0<br />
4.1<br />
1980 Aanvraag (miljo<strong>en</strong> m3/j)<br />
C
Tabel 1 : Verwagte huishoudelike watergebruik vir <strong>die</strong> jaar 2015 (Schulte &<br />
Pretorius, 1997)<br />
Level of<br />
liv<strong>in</strong>g<br />
<strong>in</strong>dex<br />
Very low<br />
Low<br />
Moderate<br />
High<br />
Very high<br />
. Dr<strong>in</strong>k/<br />
cook<br />
3<br />
4<br />
4<br />
5<br />
5<br />
Dish<br />
wash<br />
2<br />
5<br />
5<br />
6<br />
10<br />
House<br />
wash<br />
2<br />
3<br />
4<br />
4<br />
5<br />
Clothes<br />
wash<br />
4<br />
6<br />
6<br />
8<br />
8<br />
Projected<br />
Water use (Uc.d)<br />
_<br />
Bath/ Gard<strong>en</strong> Toilet Pool Total Corrected<br />
shower<br />
20<br />
35<br />
50<br />
80<br />
120<br />
Very high Very high <strong>in</strong>come, very large house and stand with ext<strong>en</strong>sive gard<strong>en</strong><strong>in</strong>g activity. Direct water use > 300 I per capita per day<br />
(Uc.d).<br />
High High <strong>in</strong>come, large house or flat or duster hous<strong>in</strong>g, moderate gard<strong>en</strong>. Direct water use 200 to 300 Uc.d<br />
Moderate Moderate <strong>in</strong>come. Small house or flat, small gard<strong>en</strong>. Direct water use 100 to 250 Uc.d<br />
Low Low <strong>in</strong>come. Very small house. Direct water use Direct water use 50 to 150 Uc.d.<br />
5<br />
20<br />
35<br />
80<br />
100<br />
0<br />
20<br />
15<br />
20<br />
30<br />
0<br />
0<br />
0<br />
8<br />
15<br />
36<br />
93<br />
119<br />
211<br />
293<br />
for 10%<br />
Very low Very low <strong>in</strong>come. Shack type hous<strong>in</strong>g. Direct water use
heroorweeg <strong>en</strong> andersyds sal <strong>die</strong> Reger<strong>in</strong>g as "oppervoog" oor ons<br />
waterbronne 'n regverdige <strong>en</strong> regverdigbare sisteem daar moet stel, wat<br />
<strong>die</strong> bog<strong>en</strong>oemde <strong>in</strong>dustriee tegemoet sal kom. Die <strong>nuwe</strong><br />
Waterwetsontwerp is egter nog nie perfek nie <strong>en</strong> bevat 'n paar beg<strong>in</strong>sels<br />
wat sterk gekritiseer word. Van <strong>die</strong> aspekte wat <strong>die</strong> meeste gekritiseer<br />
word is <strong>die</strong> beoogde hersi<strong>en</strong><strong>in</strong>g <strong>en</strong> toek<strong>en</strong>n<strong>in</strong>g van waterlis<strong>en</strong>sies <strong>en</strong> <strong>die</strong><br />
<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g van 'n waterprys<strong>in</strong>gsbeleid.<br />
1.2 PROBLEEMSTELLING<br />
Die oogmerk met hier<strong>die</strong> werk is om ondersoek <strong>in</strong> te stel na <strong>die</strong> billikheid<br />
<strong>en</strong> meriete van <strong>die</strong> bepal<strong>in</strong>gs van <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> Waterwetsontwerp van 1998.<br />
Daar sal gekyk word na <strong>die</strong> praktiese uitvoerbaarheid van <strong>die</strong><br />
voorgestelde bepal<strong>in</strong>gs <strong>en</strong> of dit aanvaarbaar sal wees vir al <strong>die</strong> partye<br />
wat geraak word deur 'n <strong>nuwe</strong> waterregbedel<strong>in</strong>g.<br />
Met <strong>die</strong> oog hierop, word <strong>die</strong> geskied<strong>en</strong>is <strong>en</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g van waterreg <strong>in</strong><br />
Suid-Afrika kortliks ondersoek (Figuur 1) sodat <strong>die</strong> oogmerke van vorige<br />
<strong>waterwet</strong>gew<strong>in</strong>g <strong>en</strong> <strong>die</strong> motiver<strong>in</strong>g vir <strong>die</strong> vervang<strong>in</strong>g daarvan ondersoek<br />
kan word (Hoofstuk 2). Die tekortkom<strong>in</strong>ge van vorige <strong>waterwet</strong>gew<strong>in</strong>g<br />
aan <strong>die</strong> hand van billikheidsmaatstawwe <strong>en</strong> moderne beleidsoorweg<strong>in</strong>gs<br />
word ook <strong>in</strong> hier<strong>die</strong> hoofstuk ondersoek. In hoofstuk 3 word <strong>die</strong> beg<strong>in</strong>sels<br />
<strong>en</strong> oogmerke van <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> Waterwetsontwerp bespreek met spesifieke<br />
verwys<strong>in</strong>g na <strong>die</strong> hersi<strong>en</strong><strong>in</strong>g <strong>en</strong> implem<strong>en</strong>ter<strong>in</strong>g van 'n <strong>nuwe</strong> water-<br />
lis<strong>en</strong>siestelsel. Hoofstuk 4 bevat 'n kritiese ondersoek <strong>en</strong> ontled<strong>in</strong>g van<br />
<strong>die</strong> beoogde waterprys<strong>in</strong>gsbeleid wat <strong>die</strong> Reger<strong>in</strong>g t<strong>en</strong> doel het <strong>en</strong> <strong>die</strong><br />
besware daarte<strong>en</strong>.<br />
Hier<strong>die</strong> ondersoek word gedo<strong>en</strong> met <strong>die</strong> oog daarop om nader te beweeg<br />
aan 'n oploss<strong>in</strong>g om <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> nasionale waterregbedel<strong>in</strong>g legitiem <strong>en</strong><br />
aanvaarbaar te maak sodat dit Suid-Afrika se waterbeleid nader aan<br />
<strong>in</strong>ternasionale standaarde sal br<strong>in</strong>g.<br />
2
Figuur 2 : Navors<strong>in</strong>gsmode l<br />
DIE WATERWETSONTWERP VAN 1998<br />
WATERLISENSIERING & WATERPRYSING
HOOFSTUK 2 :<br />
2. GESKIEDKUNDIGE ONTWIKKELING VAN WATERWETGEWING IN SUID-<br />
AFRIKA<br />
2.1 Rome<strong>in</strong>se Reg<br />
Die vroee Rome<strong>in</strong>se wetgewers het 'n dikreet uitgevaardig wat bepaal<br />
het dat elke grondei<strong>en</strong>aar <strong>die</strong> ei<strong>en</strong>aar was van <strong>die</strong> water wat ondergronds<br />
sowel as bo-op sy ei<strong>en</strong>dom gevloei het <strong>en</strong> dat sulke ei<strong>en</strong>aars <strong>die</strong> water<br />
kon gebruik na eie goedd<strong>en</strong>ke (Thomas, 1980). Die Suid-Afrikaanse<br />
regstelsel, wat hoofsaaklik op <strong>die</strong> Rome<strong>in</strong>se Reg gebaseer is, het hier<strong>die</strong><br />
beg<strong>in</strong>sel ook nagevolg.<br />
2.2 Die Ontwikkel<strong>in</strong>g van Suid-Afrikaanse Waterwetgew<strong>in</strong>g<br />
Selfs vanaf <strong>die</strong> vroegste datum waarop Europese immigrante hulself <strong>in</strong><br />
Suid-Afrika kern vestig het, het <strong>die</strong> Reger<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> dag wetgew<strong>in</strong>g<br />
uitgevaardig wat <strong>die</strong> gebruik <strong>en</strong> toedel<strong>in</strong>g van water beheer het. So<br />
vroeg as 10 April 1655 het <strong>die</strong> eerste Kaapse goewerneur, Jan van<br />
Riebeeck 'n placaat uitgevaardig wat <strong>die</strong> "aancom<strong>en</strong>de opperhoofd<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
m<strong>in</strong>der gequalificeerde persoon<strong>en</strong>" verbied het om <strong>die</strong> varswaterstrome<br />
<strong>in</strong> <strong>die</strong> Tafelbergvallei te besoedel <strong>en</strong> om hul wasgoed daar<strong>in</strong> te was (Hall,<br />
1939).<br />
Op 16 Desember 1661 is 'n verdere placaat uitgevaardig wat m<strong>en</strong>se<br />
verbied het om water te gebruik uit bepaalde strome, sodat daar g<strong>en</strong>oeg<br />
water moes wees vir gebruik deur <strong>die</strong> meule van <strong>die</strong> Nederlands Oos<br />
In<strong>die</strong>se Kompanjie. 1 Die uitgangspunt hier was dat <strong>die</strong> Reger<strong>in</strong>g as<br />
Die Kompanjie se werkgewers <strong>en</strong> <strong>die</strong> Vryburgers was verbied om "<strong>die</strong> waterspruit<strong>en</strong> <strong>in</strong> deze tafel valley te<br />
stutt<strong>en</strong> over of op't land te verleyd<strong>en</strong> <strong>in</strong> wat maniere <strong>en</strong>de onder weick<strong>en</strong> schyn sulcx ook mochle wez<strong>en</strong>";<br />
3
dom<strong>in</strong>us flum<strong>in</strong>is 2 <strong>die</strong> reg gehad het om <strong>die</strong> gebruik van water <strong>in</strong> <strong>die</strong><br />
strome te beheer.<br />
In <strong>die</strong> tweede helfte van <strong>die</strong> agti<strong>en</strong>de eeu het <strong>die</strong> Vryburgers <strong>die</strong><br />
Reger<strong>in</strong>g versoek om hul toestemm<strong>in</strong>g te gee om water uit <strong>die</strong> strome te<br />
gebruik vir besproei<strong>in</strong>gsdoele<strong>in</strong>des. Daar is verskeie besliss<strong>in</strong>gs deur <strong>die</strong><br />
Politieke Raad gemaak onder andere met betrekk<strong>in</strong>g tot <strong>die</strong> gebruik van<br />
water uit strome deur tye vas te stel wanneer bespoeiers <strong>die</strong> water kon<br />
onttrek uit <strong>die</strong> strome. Dit is duidelik dat <strong>die</strong> reg om grond langs 'n rivier<br />
te besit nie outomaties <strong>die</strong> reg <strong>in</strong>gesluit het om water te onttrek uit <strong>die</strong><br />
rivier nie. Hier<strong>die</strong> regte moes afsonderlik van <strong>die</strong> Reger<strong>in</strong>g verkry word<br />
<strong>en</strong> is gegee as konsessies. Indi<strong>en</strong> daar 'n bots<strong>in</strong>g van belange of <strong>en</strong>ige<br />
b<strong>en</strong>adel<strong>in</strong>g, was, is <strong>die</strong> regte van <strong>die</strong> Kompanjie eerste geplaas (Hall,<br />
1939).<br />
Met <strong>die</strong> <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g van Rade van Landdroste <strong>en</strong> Heemrade, is alle water<br />
aangele<strong>en</strong>thede verwys na hier<strong>die</strong> Rade. Die Rade moes toesi<strong>en</strong> dat<br />
waterkonflikte op 'n vreedsame wyse opgelos word <strong>en</strong> waar dit nie<br />
moontlik was nie, moes toegew<strong>in</strong>gs gemaak word. In sommige gevalle is<br />
skikk<strong>in</strong>gs <strong>en</strong> toedel<strong>in</strong>gs bevestig deur <strong>die</strong> Politieke Raad, <strong>in</strong> ander nie.<br />
Die besliss<strong>in</strong>gs van <strong>die</strong> Rade van Landroste <strong>en</strong> Heemrade is universeel<br />
beskou as <strong>die</strong> bron van toedel<strong>in</strong>gs met betrekk<strong>in</strong>g tot waterregte.<br />
(Silberbauer v Van Breda <strong>en</strong> <strong>die</strong> Kaapstadse Munisipaliteit — 1866). Die<br />
reg om water te onttrek uit 'n rivierstroom is nie beskou as 'n<br />
ei<strong>en</strong>domsreg van <strong>die</strong> ei<strong>en</strong>aar van <strong>die</strong> naby geled grond nie (De Wet v<br />
Cloete, 1826).<br />
Selfs na Britse okkupasie, het <strong>die</strong> uitgangspunt dat <strong>die</strong> reg om riviere te<br />
beheer, <strong>die</strong> Reger<strong>in</strong>g s'n was, vir 'n wyle bly voortleef. In 1830 het <strong>die</strong><br />
Kaapse Hooggeregshof bevestig dat <strong>die</strong> Reger<strong>in</strong>g dom<strong>in</strong>us flum<strong>in</strong>is is <strong>en</strong><br />
2 Oppervoog oor alle vloei<strong>en</strong>de water<br />
4
<strong>die</strong> mag het om te reguleer We water uit 'n rivierstroom mag onttrek (De<br />
Wet v Cloete, 1826). In 'n hele aantal daaropvolg<strong>en</strong>de sake het <strong>die</strong><br />
Kaapse Hooggeregshof voortgegaan om geskille rak<strong>en</strong>de watergebruik<br />
te probeer besleg sonder <strong>en</strong>ige verwys<strong>in</strong>g na <strong>die</strong> Reger<strong>in</strong>g se posisie as<br />
dom<strong>in</strong>us flum<strong>in</strong>is. Hier<strong>die</strong> t<strong>en</strong>d<strong>en</strong>s is moontlik toe te skryf aan <strong>die</strong> feit dat<br />
<strong>die</strong> regters <strong>en</strong> hofbeamptes hul opleid<strong>in</strong>g <strong>in</strong> Engeland <strong>en</strong> Skotland<br />
ontvang het <strong>en</strong> <strong>die</strong> konsep van <strong>die</strong> Staat as dom<strong>in</strong>us flum<strong>in</strong>is onbek<strong>en</strong>d<br />
was <strong>in</strong> hul regstelsels. Metteryd het alle verwys<strong>in</strong>gs na <strong>die</strong> Staat se rol<br />
as dom<strong>in</strong>us flum<strong>in</strong>is uit hofbesliss<strong>in</strong>gs verdwyn <strong>en</strong> is dit vervang deur 'n<br />
<strong>nuwe</strong> beg<strong>in</strong>sel (gebaseer op 'n verkeerde <strong>in</strong>terpretasie van Voet 8.3.6)<br />
dat elke grondei<strong>en</strong>aar geregtig was tot alle water opkoms op sy grond. In<br />
Dreyer v Ireland (1874) het <strong>die</strong> hof beslis dat "As a g<strong>en</strong>eral rule ... the<br />
upper proprietor may use water flow<strong>in</strong>g through his land <strong>in</strong> anyway he<br />
th<strong>in</strong>ks proper" Die sake van Erasmus v De Wet (1874) <strong>en</strong> Silberbauer v<br />
Van Breda <strong>en</strong> <strong>die</strong> Kaapstadse Munisipaliteit (1866), het hier<strong>die</strong> beg<strong>in</strong>sel<br />
bevestig.<br />
Hier<strong>die</strong> si<strong>en</strong><strong>in</strong>g het nie lank gehou nie. In <strong>die</strong> saak van Retief v Louw<br />
(1874) het Regter Bell beslis dat:<br />
....upon a review of all these authorities <strong>in</strong> <strong>die</strong> Roman Dutch, Scotch,<br />
English, American and Fr<strong>en</strong>ch laws, to which I have felt it necessary to<br />
refer <strong>in</strong> a case of such paramount importance to the landowners of this<br />
colony, I have come to the conclusion that the proprietors of land<br />
throughout the course of a per<strong>en</strong>nial runn<strong>in</strong>g stream of water have each a<br />
common right <strong>in</strong> the use of that water, which use, at any stage of its<br />
exercise by any one of the proprietors, is limited by a consideration of the<br />
rights of the other proprietors."<br />
In 1873 is Lord de Villiers aangestel as hoofregter van <strong>die</strong> Kaapse<br />
Prov<strong>in</strong>sie. Sy uitsprake, meer as <strong>en</strong>ige iets anders, was verantwoordelik<br />
5
3<br />
Nuwe Saak<br />
vir 'n <strong>nuwe</strong> stel beg<strong>in</strong>sels vir <strong>die</strong> verdel<strong>in</strong>g <strong>en</strong> toedel<strong>in</strong>g van water. Hy het<br />
<strong>die</strong> watertoek<strong>en</strong>n<strong>in</strong>gsmeganisme as 'n res nova 3 beskou <strong>en</strong> <strong>in</strong> sy<br />
besliss<strong>in</strong>gs het by 'n stel reels ontwikkel wat bepaal het dat<br />
grondei<strong>en</strong>aars wie se grond langs 'n rivierstroom gelee is, <strong>die</strong> water met<br />
mekaar moet deel. Die eerste saak <strong>in</strong> hier<strong>die</strong> reeks besliss<strong>in</strong>gs was<br />
Hough v Van der Merwe (1874). Die kopstuk van <strong>die</strong> verslag som <strong>die</strong><br />
besliss<strong>in</strong>g sons volg op:<br />
"The owner of land by or through which a public stream flows, is <strong>en</strong>titled<br />
to divert a portion of the water for the purposes of irrigation, provided, -<br />
firstly : That he does not thereby deprive the lower proprietors of<br />
suffici<strong>en</strong>t water for their cattle and for domestic purposes. Secondly :<br />
That he uses no more than a just and reasonable portion of the water<br />
consist<strong>en</strong>tly with similar rights of irrigation <strong>in</strong> the lower proprietors, (what<br />
constitutes a just and reasonable use is <strong>en</strong>tirely accusation of degree,<br />
dep<strong>en</strong>dant upon the circumstances of each particular case). And thirdly :<br />
That he returns the water to the public stream with no other loss than that<br />
which irrigation has caused".<br />
In 'n latere besliss<strong>in</strong>g, van Heerd<strong>en</strong> v Wiese (1880) het Regter de Villiers<br />
'n onderskeid getref tuss<strong>en</strong> publieke <strong>en</strong> privaat strome.<br />
"Broadly stated, our law recognizes two classes of natural streams or<br />
watercourses, viz ... public and private. Under the designation of public<br />
streams are <strong>in</strong>cluded all per<strong>en</strong>nial rivers, whether navigable or not, and<br />
all streams which, although not large <strong>en</strong>ough to be considered as rivers,<br />
are yet per<strong>en</strong>nial and are capable of be<strong>in</strong>g applied to the common use of<br />
the riparian proprietors. Under the designation of private streams are<br />
<strong>in</strong>cluded rivers and streams which are not per<strong>en</strong>nial; and streamlets<br />
6
which although per<strong>en</strong>nial are so weak as to be <strong>in</strong>capable of be<strong>in</strong>g applied<br />
to common use ..." <strong>en</strong><br />
"Wh<strong>en</strong> once the private nature of a stream or river is established, the<br />
public has no right <strong>in</strong> respect of it, and the lower proprietors can claim no<br />
other right than such as long usage may have established <strong>in</strong> their favour<br />
aga<strong>in</strong>st the upper proprietors".<br />
Hier<strong>die</strong> beg<strong>in</strong>sels wat deur <strong>die</strong> howe ontwikkel is, is toegepas <strong>in</strong> 'n hele<br />
aantal latere besliss<strong>in</strong>gs. Soos byvoorbeeld : Vermaak v Palmer (1876);<br />
Southey v Schoombie (1880). Dit is <strong>die</strong> fondasie van Waterreg <strong>in</strong> Suid-<br />
Afrika waarop <strong>die</strong> meeste latere kodifikasies gebaseer is.<br />
Aan <strong>die</strong> e<strong>in</strong>de van <strong>die</strong> vorige eeu <strong>en</strong> aan <strong>die</strong> beg<strong>in</strong> van <strong>die</strong> huidige e<strong>en</strong> is<br />
daar verskeie Waterwette <strong>in</strong> <strong>die</strong> vier prov<strong>in</strong>sies wat later saamgesmelt het<br />
tot <strong>die</strong> Unie van Suid-Afrika, uitgevaardig. Hier<strong>die</strong> wette het alma!<br />
gepoog om <strong>die</strong> destydse bestaande Waterreg to kodifiseer. Die eerste<br />
kodifikasie wat op <strong>die</strong> hele Suid-Afrika van toepass<strong>in</strong>g gemaak is, was<br />
<strong>die</strong> Besproe<strong>in</strong>gs <strong>en</strong> Bewar<strong>in</strong>g van Waterwet van 1912 (Wet 8 van 1912).<br />
Hier<strong>die</strong> Wet is <strong>in</strong> 1956 vervang deur <strong>die</strong> 1956 Waterwet (Wet 54 van<br />
1956).<br />
Die reg tot <strong>die</strong> gebruik van grondwater <strong>en</strong> nie-standhoud<strong>en</strong>de strome<br />
vestig volg<strong>en</strong>s <strong>die</strong> Rome<strong>in</strong>se Reg <strong>in</strong> <strong>die</strong> grondei<strong>en</strong>aar. Alhoewel hier<strong>die</strong><br />
beg<strong>in</strong>sel <strong>in</strong> <strong>die</strong> 1956 Waterwet ge<strong>in</strong>korporeer is, gee dit <strong>die</strong> grondei<strong>en</strong>aar<br />
nie ei<strong>en</strong>domsreg daaroor nie. Artikel 9(1) van <strong>die</strong> 1956 Waterwet (Wet<br />
54 van 1956) beperk <strong>die</strong> reg tot eksklusiewe gebruik van privaat water.<br />
Die 1956 Waterwet is meer as 40 jaar gelede <strong>in</strong> gebruik g<strong>en</strong>eem. Van<br />
daar<strong>die</strong> tyd of het <strong>die</strong> sosiale orde geweldig verander. Die aanvraag na<br />
water het vermeerder <strong>en</strong> <strong>die</strong> 1956 Waterwet voldo<strong>en</strong> nie meer aan <strong>die</strong><br />
7
vereistes van moderne <strong>waterwet</strong>gew<strong>in</strong>g nie. Fuggle <strong>en</strong> Rabie (1983, 255)<br />
voel "(it is) very largely directed at regulation of water use, efflu<strong>en</strong>t<br />
standards and fish stocks. (It) does not recognise fresh water systems as<br />
<strong>in</strong>tegrated dynamic ecosystems <strong>in</strong> need of ecologically ori<strong>en</strong>tated<br />
plann<strong>in</strong>g and managem<strong>en</strong>t" Dit moes dus noodw<strong>en</strong>dig vervang word.<br />
Die 1956 Waterwet het water <strong>in</strong> verskill<strong>en</strong>de kategoriee verdeel soos<br />
byvoorbeeld water <strong>in</strong> publieke strome, ondergrondse water <strong>en</strong> privaat<br />
water. Water <strong>in</strong> publieke strome is verdeel <strong>in</strong> normale vloei, <strong>en</strong> surplus<br />
water. Die hidrologiese siklus is nie deur <strong>die</strong> 1956 Waterwet as 'n<br />
e<strong>en</strong>heid gesi<strong>en</strong> nie <strong>en</strong> verskill<strong>en</strong>de stelle reels het ontstaan vir elke<br />
kategorie water. Volg<strong>en</strong>s Gild<strong>en</strong>huys, (ongedateerd) word <strong>die</strong><br />
bestuurs<strong>in</strong>tegrasie van <strong>die</strong> land se wa terbronne geInhibeer deur <strong>die</strong><br />
skeid<strong>in</strong>g van waterregte <strong>in</strong> verskill<strong>en</strong>de kategoriee, met verskill<strong>en</strong>de stelle<br />
regsreels wat van toepass<strong>in</strong>g is op elke afsonderlike kategorie. Ook<br />
Rossman <strong>en</strong> Steel (1982, 33) se "To the sci<strong>en</strong>tist, all water is part of the<br />
hydrological cycle, whether it flows <strong>in</strong> a river or percolates underground.<br />
To the lawyer, however, water is divided and subdivided <strong>in</strong>to categories,<br />
each governed by its own pr<strong>in</strong>ciples". Hier<strong>die</strong> t<strong>en</strong>d<strong>en</strong>s is e<strong>en</strong> van <strong>die</strong><br />
grootste tekortkom<strong>in</strong>ge van <strong>die</strong> 1956 Waterwet <strong>en</strong> regverdig <strong>die</strong><br />
vervang<strong>in</strong>g daarvan. Wiseman <strong>en</strong> Sowman (1991,252) lewer<br />
komm<strong>en</strong>taar op <strong>die</strong> 1956 Waterwet soos volg:<br />
"There are no statutory (or, for that matter, adm<strong>in</strong>istrative) provisions that<br />
allow for an <strong>en</strong>tire system from source to sea to be managed as a s<strong>in</strong>gle<br />
system, or that provide for the consist<strong>en</strong>d legal status of a river system<br />
along its <strong>en</strong>tire course or address the important aspect of ma<strong>in</strong>ta<strong>in</strong><strong>in</strong>g the<br />
ecological <strong>in</strong>tegrity of river systems. Although it is not the s<strong>in</strong>gular task of<br />
the legal system to seek solutions for deteriorat<strong>in</strong>g <strong>en</strong>vironm<strong>en</strong>tal<br />
problems, legislation can provide dist<strong>in</strong>ctive pr<strong>in</strong>ciples for <strong>en</strong>vironm<strong>en</strong>tal<br />
quality that should be ma<strong>in</strong>ta<strong>in</strong>ed for the long-term of society ..."<br />
8
Die 1956 Waterwet bevat 'n hele aantal metodes wat gebruik kan word by<br />
<strong>die</strong> verdel<strong>in</strong>g van water <strong>in</strong> publieke strome tuss<strong>en</strong> <strong>die</strong> onderskeie ei<strong>en</strong>aars<br />
wat oewergrond langs <strong>die</strong> stroom besit. Verdel<strong>in</strong>g kan plaasv<strong>in</strong>d deur<br />
middel van 'n hofbevel gegee deur <strong>die</strong> Waterhof, deur 'n besproei<strong>in</strong>gsraad,<br />
deur middel van 'n serwituut, deur middel van 'n permit (<strong>in</strong> areas wat ander<br />
<strong>die</strong> Reger<strong>in</strong>g se beheer is) of <strong>in</strong>di<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> van bog<strong>en</strong>oemde gevalle van<br />
toepass<strong>in</strong>g is nie, is elke ei<strong>en</strong>aar geregtig op 'n redelike deel van <strong>die</strong><br />
normale vloei sons deur horn of haarself bepaa1. 4<br />
Hier<strong>die</strong> metodes van verdel<strong>in</strong>g, <strong>en</strong> <strong>die</strong> <strong>in</strong>ter-verhoud<strong>in</strong>gs met mekaar is nie<br />
net verwarr<strong>en</strong>d nie maar ook geweldig moeilik implem<strong>en</strong>teerbaar <strong>in</strong> <strong>die</strong><br />
praktyk. Daar was dus as gevolg van hier<strong>die</strong> leemtes <strong>in</strong> <strong>die</strong> 1956 Waterwet<br />
'n behoefte om dit te vervang met 'n <strong>en</strong>kele sisteem wat makliker<br />
verstaanbaar <strong>en</strong> uitvoerbaar is.<br />
Juis omdat <strong>nuwe</strong> Waterwetgew<strong>in</strong>g nie maklik aanvaar word nie <strong>en</strong><br />
<strong>en</strong>ersyds moet voldo<strong>en</strong> aan <strong>die</strong> vereistes van 'n <strong>nuwe</strong> sosiale orde <strong>en</strong><br />
andersyds erk<strong>en</strong>n<strong>in</strong>g moet gee aan bestaande waterpraktyke- <strong>en</strong> gebruike,<br />
moes daar na 'n regverdige <strong>en</strong> legitieme oploss<strong>in</strong>g gesoek word. Die<br />
vereistes wat <strong>die</strong> Grondwet daarstel moet uitgevoer word <strong>en</strong> <strong>die</strong><br />
oorgangsproses moet prakties uitvoerbaar wees. Die <strong>nuwe</strong><br />
Waterwetsontwerp van 1998 poog om hier<strong>die</strong> doelstell<strong>in</strong>gs te laat realiseer.<br />
Dit moet voldo<strong>en</strong> aan <strong>die</strong> vereistes wat <strong>die</strong> Bure reg daarstel.<br />
9
HOOFSTUK 3 :<br />
3.1 DIE NUWE NASIONALE WATERWETSONTWERP<br />
In 1996 het <strong>die</strong> Reger<strong>in</strong>g van Suid-Afrika 'n Witskrif aang<strong>en</strong>eem wat verreik<strong>en</strong>de<br />
verander<strong>in</strong>ge <strong>in</strong> <strong>die</strong> fundam<strong>en</strong>tele aspekte van <strong>die</strong> bestaande Suid-Afrikaanse<br />
Waterreg voorgestel het (DWEB, 1997). Nuwe beg<strong>in</strong>sels is ter tafel gelO vir<br />
besprek<strong>in</strong>g, waarvan <strong>die</strong> belangrikste kortliks hier uitgelig word:<br />
3.2 Belangrike Beg<strong>in</strong>sels:<br />
Beg<strong>in</strong>sel 2<br />
Alle water, waar dit ookal voorkom <strong>in</strong> <strong>die</strong> watersiklus, is 'n geme<strong>en</strong>skaplike bron<br />
vir almal, <strong>en</strong> <strong>die</strong> gebruik daarvan is onderhewig aan nasionale beheer 6Alle<br />
water sal 'n bepaalde regstatus he, ongeag waar dit voorkom.<br />
Volg<strong>en</strong>s <strong>die</strong> 1956 Waterwet is water <strong>in</strong> publieke strome toegek<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s <strong>die</strong><br />
sog<strong>en</strong>aamde oewersisteem. Volg<strong>en</strong>s hier<strong>die</strong> sisteem kom <strong>die</strong> reg om water uit<br />
<strong>die</strong> publieke stroom te deel uitsluitlik <strong>die</strong> ei<strong>en</strong>aars van grond langs <strong>die</strong> stroom,<br />
toe. Hier<strong>die</strong> sisteem is nie net ooglop<strong>en</strong>d onregverdig nie, maar hou ook nie<br />
tred met <strong>die</strong> vereistes van 'n modeme waterreg bedel<strong>in</strong>g nie.<br />
Beg<strong>in</strong>sel 3<br />
Daar sal ge<strong>en</strong> ei<strong>en</strong>domsreg van water wees nie, slegs 'n gebruiksreg vir<br />
omgew<strong>in</strong>gs- <strong>en</strong> basiese m<strong>en</strong>slike behoeftes. 6 Toestemm<strong>in</strong>g om water te<br />
gebruik <strong>in</strong> terme van <strong>die</strong> Waterwet sal nie lew<strong>en</strong>slange gebruik <strong>in</strong>sluit nie.<br />
Onder <strong>die</strong> 1956 Waterwet, is beheer meestal net toegepas op <strong>die</strong> sog<strong>en</strong>aamde "publieke-strome".<br />
6<br />
Watergebruik vir doele<strong>in</strong>des van redelike huishoudelike gebruik, M<strong>in</strong>maak <strong>en</strong> vir <strong>die</strong>regebruik, wat nie 'n<br />
beduid<strong>en</strong>de impale op <strong>die</strong> land se water reserwes het nie, mag sonder Reger<strong>in</strong>gs-toestemm<strong>in</strong>g gebruik word.<br />
10
Beg<strong>in</strong>sel 4<br />
Die ligg<strong>in</strong>g van waterbronne met betrekk<strong>in</strong>g tot land sal nie opsigself 'n voorkeur<br />
reg gee tot <strong>die</strong> gebruik daarvan nie. Die beg<strong>in</strong>sel van oewerregte sal nie van<br />
toepass<strong>in</strong>g wees nie.<br />
Beg<strong>in</strong>sel 12<br />
Die Nasionale Reger<strong>in</strong>g sal <strong>die</strong> bewaarder van <strong>die</strong> nasie se waterbronne wees.<br />
Die Reger<strong>in</strong>g sal gelei word deur sy plig om publieke vertroue <strong>in</strong> te boesem,<br />
deur algehele verantwoordelikheid <strong>en</strong> beheer oor Waterhulpbronbestuur te<br />
aanvaar, asook <strong>die</strong> regverdige toedel<strong>in</strong>g <strong>en</strong> verbruik<strong>in</strong>g van water, <strong>die</strong><br />
verspreid<strong>in</strong>g van water tuss<strong>en</strong> opvandsgebiede <strong>en</strong> <strong>in</strong>temasionale water<br />
aangele<strong>en</strong>thede, te beheer.<br />
Beg<strong>in</strong>sel 19<br />
Enige toestemm<strong>in</strong>g om water te gebruik sal b<strong>in</strong>ne 'n bepaalde tyd gegee word,<br />
op so 'n wyse dat dit duidelik sal wees wat <strong>die</strong> omvang <strong>en</strong> duur van <strong>die</strong> gebruik<br />
sal wees <strong>en</strong> wafter hoeveelhede water beskikbaar gestel is vir gebruik. Die doel<br />
waarvoor water gebruik word sal nie arbiter beperk word nie.<br />
Beg<strong>in</strong>sel 20<br />
By bepal<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> toestande waaronder toestemm<strong>in</strong>g vir <strong>die</strong> gebruik van water<br />
verle<strong>en</strong> word, sal <strong>die</strong> reeds bestaande f<strong>in</strong>ansiele <strong>in</strong>sette wat deur <strong>die</strong> verbruiker<br />
gemaak is om <strong>die</strong> water te kan gebruik, <strong>in</strong>gedagte gehou word.<br />
1 1
Die eerste beduid<strong>en</strong>de afwyk<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> vorige <strong>waterwet</strong>gew<strong>in</strong>g is dat water nie<br />
meer <strong>in</strong> verskill<strong>en</strong>de kategoried soos, grondwater, water <strong>in</strong> publieke strome <strong>en</strong><br />
water <strong>in</strong> privaatstrome verdeel word nie.'<br />
Die tweede verskil is dat <strong>die</strong> Staat nou algehele beheer oor alle<br />
waterhulpbronne het. Derd<strong>en</strong>s kan water nou slegs met toestemm<strong>in</strong>g van <strong>die</strong><br />
Reger<strong>in</strong>g gebruik word (daar is dus nie meer 'n outomatiese reg tot<br />
watergebruik nie). Hier<strong>die</strong> "Reger<strong>in</strong>gstoestemm<strong>in</strong>g" is nie beperk nie.<br />
Hier<strong>die</strong> basiese beg<strong>in</strong>sels is .geskoei op ander lande se b<strong>en</strong>ader<strong>in</strong>gs tot<br />
<strong>waterwet</strong>gew<strong>in</strong>g Gild<strong>en</strong>huys (1998) verwys na <strong>die</strong> volg<strong>en</strong>de lande:<br />
Duitsland, Wet vir <strong>die</strong> bestuur van Water Hulpbronne, 1986, artikel 19 <strong>en</strong> 3.<br />
"As an <strong>in</strong>tegral part of the household of nature, water shall be managed <strong>in</strong><br />
such a manner that it serves the common and that, <strong>in</strong> harmony with this<br />
pr<strong>in</strong>ciple, it also b<strong>en</strong>efits the <strong>in</strong>dividual users, and that every avoidable<br />
harmful impact is prev<strong>en</strong>ted".<br />
"Ownership of land shall not bestow an <strong>en</strong>titlem<strong>en</strong>t —<br />
To any use of water which requires a permit or a concession pursuant to<br />
this act or to the water laws of the Lander,<br />
To the developm<strong>en</strong>t of surface water.<br />
Frankrvk Waterwet van 3 Januarie 1992, artikel 1 :<br />
"All water forms part of the common assets of the nation. Its protection,<br />
value <strong>en</strong>hancem<strong>en</strong>t and its developm<strong>en</strong>t as a usable resource, while<br />
respect<strong>in</strong>g natural balances, are <strong>in</strong> the g<strong>en</strong>eral <strong>in</strong>terest.<br />
Voortaan sal alle water wat <strong>in</strong> <strong>die</strong>selfde watersiklus voorkom, op presies <strong>die</strong>selfde wyse hanteer word<br />
12
Water use belongs to all, with<strong>in</strong> the framework of the laws and<br />
regulations as well as prior established rights".<br />
Utah, VSA, Utah Kode Annotasie, 1953, 73-1-1 :<br />
"All waters <strong>in</strong> this State whether above or under the ground are hereby<br />
declared to be the property of the public, subject to all exist<strong>in</strong>g rights to the<br />
use thereof".<br />
Israel Waterwet S719, 1959, artikel 27:<br />
"The water resources <strong>in</strong> the State are public property; they are subject to the<br />
control of the State and are dest<strong>in</strong>ed for the requirem<strong>en</strong>ts of its <strong>in</strong>habitants<br />
and for the developm<strong>en</strong>t of the country".<br />
Mexico, Waterwet, artikel 27:<br />
"All surface and ground water, except that which flows through a<br />
s<strong>in</strong>gle property or lies only b<strong>en</strong>eath it, belongs to the Nation".<br />
Tanzanie, Water verbruik<strong>in</strong>gs (Beheer <strong>en</strong> Regulasies) Wet, 1974, artikel 8:<br />
"All water <strong>in</strong> Tanganyika (sic) is vested <strong>in</strong> the United Republic".<br />
13.
3.3 Die doel met <strong>die</strong> Nuwe Waterwet van 1998<br />
Die <strong>nuwe</strong> Waterwetsontwerp is <strong>in</strong> Februarie 1998 <strong>in</strong> <strong>die</strong> Parlem<strong>en</strong>t ter tafel<br />
gele <strong>en</strong> sommige van <strong>die</strong> klousules is reeds <strong>in</strong> Oktober 1998 deur <strong>die</strong><br />
Parlem<strong>en</strong>t goedgekeur.<br />
Die hoofdoelstell<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> Waterwetsontwerp is om aan <strong>die</strong> basiese<br />
behoeftes van <strong>die</strong> huidige <strong>en</strong> toekomstige g<strong>en</strong>erasies te voldo<strong>en</strong>, regverdige<br />
toegang tot water te bevorder <strong>en</strong> om water as skaars hulpbron te bespaar <strong>en</strong><br />
oordeelkundig te gebruik (F<strong>en</strong>sham, 1997).<br />
'n Ander belangrike doel is om waterbesoedel<strong>in</strong>g <strong>en</strong> degrader<strong>in</strong>g van<br />
waterhulpbronne te probeer bekamp.<br />
Die doelstell<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> Waterwetsontwerp word <strong>in</strong> paragraaf e<strong>en</strong> van<br />
<strong>die</strong> Wetsontwerp uite<strong>en</strong>gesit. Wanneer <strong>die</strong> Wetsontwerp geInterpreteer<br />
word moet <strong>die</strong> doelstell<strong>in</strong>gs altyd as uitgangspunt gebruik word. Howe moet<br />
<strong>die</strong> Wetsontwerp so <strong>in</strong>terpreteer dat dit toegang tot <strong>die</strong> wet bevorder eerder<br />
as om dit te beperk.<br />
3.4 Die Reger<strong>in</strong>g as voog van Suid-Afrika se Waterhulpbronne<br />
Die Nasionale Reger<strong>in</strong>g, deur middel van <strong>die</strong> M<strong>in</strong>ister van Waterwese- <strong>en</strong><br />
Bosbou, is aangestel as <strong>die</strong> voog van alle waterreserwes <strong>in</strong> Suid-Afrika. Die<br />
Reger<strong>in</strong>g het <strong>die</strong> mandaat om <strong>die</strong> gebruik, vloei <strong>en</strong> beheer van alle water <strong>in</strong> <strong>die</strong><br />
Republiek te reguleer. Gevolglik besit <strong>die</strong> Reger<strong>in</strong>g nie <strong>die</strong> water nie, maar het<br />
slegs <strong>die</strong> reg om dit te beheer <strong>en</strong> te reguleer tot voordeel van alle burgers van<br />
<strong>die</strong> Republiek (VVillemse, 1998).<br />
14
3.5 Waterbestuurstrategied<br />
Sodra <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> Waterwetsontwerp gepromulgeer is, word daar van <strong>die</strong> M<strong>in</strong>ster<br />
van Waterwese <strong>en</strong> Bosbou verwag om 'n nasionale waterhulpbronstrategie te<br />
vestig t<strong>en</strong> opsigte van <strong>die</strong> bewar<strong>in</strong>g, gebruik, ontwikkel<strong>in</strong>gsbestuur <strong>en</strong> beheer<br />
van waterhulpbronne. Hier<strong>die</strong> strategie sal slegs gef<strong>in</strong>aliseer word na deeglike<br />
konsultasie met <strong>die</strong> publiek (F<strong>en</strong>sham, 1997).<br />
Daar word van <strong>die</strong> strategie verwag om 'n beleid, doelwitte <strong>en</strong> prosedures met<br />
betrekk<strong>in</strong>g tot <strong>die</strong> bewar<strong>in</strong>g, gebruik <strong>en</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g van waterreserwes te<br />
bevat. Dit sluit ook <strong>die</strong> progressiewe <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g van plaaslike opvangsgebied<br />
bestuurstelsels <strong>in</strong>. Die doelstell<strong>in</strong>gs van hier<strong>die</strong> opvangsbestuursgebiede is om<br />
vir <strong>die</strong> M<strong>in</strong>ister 'n middel daar te stel om sy bevoegdhede aan <strong>die</strong> plaaslike<br />
owerhede <strong>in</strong> <strong>en</strong>ige gegewe opvangsgebied te delegeer. Dit is <strong>die</strong> grondbeg<strong>in</strong>sel<br />
van <strong>die</strong> Wetsontwerp om opvangsbestuursareas <strong>in</strong> alle waterbestuursareas te<br />
vestig. Waar ge<strong>en</strong> stelsel gevestig is nie, sal <strong>die</strong> Direkteur-G<strong>en</strong>eraal van<br />
Departem<strong>en</strong>t Waterwese <strong>en</strong> Bosbou optree as <strong>in</strong>terim opvangsbestuursag<strong>en</strong>t.<br />
Daar word ook van alle opvangsbestuursareas verwag om hul eie<br />
opvangsbestuursstrategiee te beplan. Hier<strong>die</strong> plaaslike strategiee mag nie<br />
<strong>in</strong>druis te<strong>en</strong> <strong>die</strong> nasionale strategie nie.<br />
Op hier<strong>die</strong> manier beoog <strong>die</strong> Waterwetsontwerp dat <strong>die</strong> beheer oor<br />
waterhulpbronne deur plaaslike gebruikers selfreguler<strong>en</strong>d sal wees. Hier<strong>die</strong><br />
beg<strong>in</strong>sel word verwelkom aangesi<strong>en</strong> dit m<strong>en</strong>se van alle sosiale vlakke<br />
aanmoedig om water spaarsaamig <strong>en</strong> oordeelkundig te gebruik.<br />
15
3.6 Die beskerm<strong>in</strong>g van Waterhulpbronne<br />
Hoofstuk 3 van <strong>die</strong> Wetsontwerp le verskeie maatreels neer wat t<strong>en</strong> doel het om<br />
waterhulpbronne te beskerm. Dit is tot voordeel van elke <strong>in</strong>woner van Suid-<br />
Afrika dat <strong>die</strong> land se waterbronne beskerm word. 8 Dit is belangrik .dat 'n<br />
m<strong>in</strong>imum watervloei altyd <strong>in</strong> alle waterhulpbronne behou sal word(dit word "<strong>die</strong><br />
Reserwe") g<strong>en</strong>oem om aan <strong>die</strong> hidrologiese vereistes van <strong>die</strong> waterbronne <strong>en</strong><br />
<strong>die</strong> basiese m<strong>en</strong>slike behoeftes te voldo<strong>en</strong>. 8. Ge<strong>en</strong> watergebruik is toelaatbaar,<br />
wat nie verso<strong>en</strong>baar met <strong>die</strong> "Reserwe" is nie. 1° Die Waterwetsontwerp vereis<br />
'n spesifieke toewys<strong>in</strong>g van water na <strong>die</strong> "Reserwe" <strong>in</strong> areas waar elke<br />
watergebruik onderhewig is aan permitreguler<strong>in</strong>g."<br />
3.7 Die kwaliteit van waterhulpbronne <strong>en</strong> <strong>die</strong> omgew<strong>in</strong>g word beskerm<br />
Die bestuur van ons waterhulpbronne moet sodanig wees dat <strong>die</strong> kwaliteit van<br />
ons water sowel as <strong>die</strong> omgew<strong>in</strong>g beskerm word. 12 Bykom<strong>en</strong>d tot maatreels<br />
wat <strong>die</strong> start<strong>in</strong>g van afvalwater <strong>in</strong> waterbronne verbied of beperk, sal dit oak<br />
nodig wees om <strong>en</strong>ige aktiwiteite wat 'n negatiewe effek op <strong>die</strong> kwaliteit van 'n<br />
waterbron het, te beheer. 13 B<strong>en</strong>ew<strong>en</strong>s <strong>die</strong> beheer van afvalwater wat deur 'n<br />
fabriek <strong>in</strong> 'n rivier gestort word, is dit nou ook moontlik om <strong>die</strong> totale<br />
operasionele werk<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> fabriek te beheer <strong>in</strong> soverre dit sou nodig wees<br />
om te keer dat 'n rivier besoedel word deur afvalwater. 14<br />
Die moontlikheid om 'n aktiwiteit wat besoedel<strong>in</strong>g kan skep te id<strong>en</strong>tifiseer <strong>en</strong> te<br />
beheer om <strong>die</strong> b<strong>in</strong>nevloei van besoedelde water <strong>in</strong> 'n waterbron te voorkom, is<br />
'n <strong>nuwe</strong> k<strong>en</strong>merk van <strong>die</strong> Waterwetsontwerp.<br />
8<br />
9<br />
io<br />
Waterreg Hersi<strong>en</strong><strong>in</strong>gs Beg<strong>in</strong>sels 9 <strong>en</strong> 15<br />
Waterreg Hersi<strong>en</strong><strong>in</strong>gs Beg<strong>in</strong>sel 10<br />
Klousule 19<br />
Klousule 47(3)(a)<br />
12<br />
Water Reg Hersi<strong>en</strong><strong>in</strong>g Beg<strong>in</strong>sel 15 <strong>en</strong> 21<br />
13<br />
Waterreg Hersi<strong>en</strong><strong>in</strong>g Beg<strong>in</strong>sel 18<br />
14<br />
Klousule 38 tot 39 saamgelees met klousule 22(e)<br />
16
Dit sal ook <strong>in</strong> sommige gevalle nodig wees dat 'n omgew<strong>in</strong>gsimpakstu<strong>die</strong><br />
gedo<strong>en</strong> word voordat 'n waterpermit toegestaan word. 15 Die Wetsontwerp maak<br />
voorsi<strong>en</strong><strong>in</strong>g vir laasg<strong>en</strong>oemde 16 asook vir f<strong>in</strong>ansiOle sekuriteit wat <strong>in</strong> bepaaide<br />
gevalle van 'n watergebruiker verlang word om toe te si<strong>en</strong> dat alle verpligt<strong>in</strong>ge of<br />
moontlike verpligt<strong>in</strong>ge voortspruit<strong>en</strong>d uit sy permit, nagekom sal word?<br />
3.8 Internasionale verpligt<strong>in</strong>ge word erk<strong>en</strong><br />
Suid-Afrika het nie altyd <strong>in</strong> <strong>die</strong> verlede voldo<strong>en</strong> aan sy verpligt<strong>in</strong>ge te<strong>en</strong>oor<br />
ander lande met betrekk<strong>in</strong>g tot <strong>die</strong> deel van water uit geme<strong>en</strong>skaplike<br />
waterhulpbronne met ons buurstate nie. Die <strong>nuwe</strong> Waterwetsontwerp maak<br />
spesiale voorsorg om toe te si<strong>en</strong> dat Suid-Afrika voldo<strong>en</strong> aan hier<strong>die</strong><br />
<strong>in</strong>temasionale verpligt<strong>in</strong>ge. 18<br />
3.9 Regverdige toedel<strong>in</strong>g van water<br />
15<br />
16<br />
17<br />
18<br />
19<br />
20<br />
Alvor<strong>en</strong>s <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> Waterwetsontwerp deur alfrial <strong>in</strong> Suid-Afrika aanvaar gaan<br />
word, moet daar toegesi<strong>en</strong> word dat <strong>die</strong> toedel<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> land se<br />
waterhulpbronne, gelyk <strong>en</strong> regverdig sal wees. 19 Die Wetsontwerp bevat 'n lys<br />
van oorweg<strong>in</strong>gs wat <strong>die</strong> verantwoordelike owerheid moet aanw<strong>en</strong>d by <strong>die</strong><br />
toedel<strong>in</strong>g van water.2° Hier<strong>die</strong> oorweg<strong>in</strong>gs bevorder <strong>die</strong> effektiewe <strong>en</strong><br />
voordelige gebruik van water <strong>in</strong> <strong>die</strong> op<strong>en</strong>bare belang. Die beg<strong>in</strong>sels van<br />
Waterreg Hersi<strong>en</strong><strong>in</strong>g Beg<strong>in</strong>sel 17<br />
Klousule 42(2)(a)(ii) <strong>en</strong> 42(3)<br />
Klousule 31<br />
Klousule 47(3)(a)<br />
Water Reg Hersi<strong>en</strong><strong>in</strong>g Beg<strong>in</strong>sels 7 <strong>en</strong> 13<br />
Klousule 28(1)<br />
17
21<br />
22<br />
23<br />
24<br />
25<br />
26<br />
27<br />
23<br />
oewerregte21 <strong>en</strong> <strong>die</strong> voorkeur van waterregte vir landbougebruik is nie meer van<br />
toepass<strong>in</strong>g nie. 22<br />
3.10 Toegang tot waterhulpbronne word gewaarborg vir alle persone<br />
Alle persone moet toegang he tot <strong>die</strong> land se waterhulpbronne. 23 Daar is sekere<br />
gevalle waar 'n persoon <strong>die</strong> reg tot watergebruik het sonder dat <strong>en</strong>ige<br />
toestemm<strong>in</strong>g deur 'n owerheid verle<strong>en</strong> moet word. Hier<strong>die</strong> gevalle sluit <strong>in</strong>;<br />
redelike huishoudelike gebruik, water aan <strong>die</strong>re <strong>en</strong> ontspann<strong>in</strong>gsaktiwiteite. 24 'n<br />
Persoon kan ook voortgaan om 'n waterreg wat wettiglik vox <strong>die</strong> <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g van<br />
<strong>die</strong> Wetsontwerp gevestig is, uit to oef<strong>en</strong>. 26<br />
Ander watergebruike wat nie gedek word deur bog<strong>en</strong>oemde gebruike nie kan<br />
toegelaat word deur 'n algem<strong>en</strong>e volmag of deur middel van 'n lis<strong>en</strong>sie. Dit<br />
moet op so 'n wyse gedo<strong>en</strong> word dat daar 'n gelyke toegang vir almal tot <strong>die</strong><br />
land se waterbronne is. 26 So 'n reg wat toegek<strong>en</strong> word aan 'n persoon onder<br />
<strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> Waterwetsontwerp, vervang alle ander regte met betrekk<strong>in</strong>g tot water<br />
wat sodanige persoon gehad het onder <strong>en</strong>ige ander wet. 27 Hier<strong>die</strong> bepal<strong>in</strong>g<br />
maak dit moontlik dat alle gebruike van water vanuit 'n waterhulpbron b<strong>in</strong>ne <strong>die</strong><br />
trefwydte van e<strong>en</strong> wet val. 26<br />
Water Reg Hersi<strong>en</strong><strong>in</strong>g Beg<strong>in</strong>sel 4<br />
Wat <strong>in</strong>gesluit was <strong>in</strong>d ie 1956 Waterwet<br />
Waterreg Hersi<strong>en</strong><strong>in</strong>gs Beg<strong>in</strong>sels 8 <strong>en</strong> 14<br />
Vervat <strong>in</strong> skedule 1 van <strong>die</strong> Wetsontwerp<br />
Klousule 4(2)<br />
Klousule 4(3) saamgelees met klousule 83 (5)(a)<br />
Klousule 4(4)<br />
Tans is daar meer as 40 wette waaronder watergebruik toegelaat kan word. Hier<strong>die</strong> wette gaan almal<br />
vervang word. Si<strong>en</strong> Oa-chile V111 van <strong>die</strong> Waterwetsontwerp.<br />
18
3.11 Waterpermitimplim<strong>en</strong>ter<strong>in</strong>g<br />
3.11.1 Regsvergelyk<strong>in</strong>g:<br />
Die bevoegdheid van <strong>die</strong> Staat om <strong>die</strong> gebruik van water te magtig<br />
onderhewig aan 'n waterlis<strong>en</strong>sie, word deur <strong>die</strong> meeste modeme<br />
Waterregsisteme <strong>in</strong> <strong>die</strong> \Nereid aanvaar. Gild<strong>en</strong>huys (1998) verwys na<br />
<strong>die</strong> volg<strong>en</strong>de voorbeelde:<br />
Nederland, Wet op Waterhuishoud<strong>in</strong>g, 1989, artikel 24:1 : "Het is<br />
daartoe aan te wijz<strong>en</strong> gevall<strong>en</strong> verbod<strong>en</strong> water te loz<strong>en</strong> <strong>in</strong> of te<br />
onttrekk<strong>en</strong> aan oppervalktewater<strong>en</strong> zonder vergunn<strong>in</strong>g"<br />
Duitsland Wet vir <strong>die</strong> Bestuur van Waterhulpbronne, 1986, artkel 2:<br />
"The use of water shall require an official permit ... or concession ...<br />
unless otherwise specified by the provisions of this Act. ..."<br />
Jamaica, Die Waterhulpbronne Wet, 1995, artikel 19(1) :<br />
"Subject to subsection (2), no person shall (a) abstract and use water,<br />
except under and <strong>in</strong> accordance with a lic<strong>en</strong>se for the purpose<br />
granted to him by the Authority under this Act".<br />
Swede, Die Sweedse Waterwet, 1983, hoofstuk 4, artikel 1 : "A permit<br />
for a water project is required".<br />
Eneeland, Water Hulpbronne Wet, 1963, artikel (23)(1) :<br />
"..... no person shall extract water from any source of supply <strong>in</strong> a river<br />
authority area ... except <strong>in</strong> pursuance of a lic<strong>en</strong>se under this Act<br />
granted by the river authority..."<br />
Suid-Australie - Water Hulpbronne Wet, 1997, artikel 7(3)<br />
"...authorisation <strong>in</strong> the form of a water lic<strong>en</strong>se ... is required to take<br />
water from a prescribed water source, lake or well or to take surface<br />
water from a surface water prescribed area."<br />
19
In <strong>die</strong> meeste lande is <strong>die</strong> duur van waterlis<strong>en</strong>sie beperk. Dit word uitgereik<br />
vir 'n bepaalde periode of is onderhewig aan kansellasie. Gild<strong>en</strong>huys (1998)<br />
verwys na <strong>die</strong> volg<strong>en</strong>de voorbeelde:<br />
Engeland, Water Hulpbronne Wet, 1963, artikel 30(5) : "Every such lic<strong>en</strong>se<br />
shall state whether the lic<strong>en</strong>se is to rema<strong>in</strong> <strong>in</strong> force until revoked or is to<br />
expire at a time specified <strong>in</strong> the lic<strong>en</strong>se"<br />
Victoria, Australie Waterwet, 1989, artikel 56(3) : "Unless sooner revoked or<br />
cancelled, a lic<strong>en</strong>se ... rema<strong>in</strong>s <strong>in</strong> force for a period (not exceed<strong>in</strong>g 15 years)<br />
specified <strong>in</strong> the lic<strong>en</strong>se, but may be r<strong>en</strong>ewed...."<br />
Duitsland Wet vir <strong>die</strong> Bestuur van Waterhulpbronne, 1986, artikel 7(1)<br />
"A permit shall confer a revokable authorization to use a water for a specific<br />
purpose, <strong>in</strong> a specific way and to a specific ext<strong>en</strong>t, a permit may be granted<br />
for a limited period of time"<br />
Uganda Die Waterstatuut, 1995, artikel 24(1) : "The Director may specify the<br />
duration of a permit where it is not specified <strong>in</strong> the permit".<br />
Die lis<strong>en</strong>sie of permit word gewoonlik hemu wanneer dit verval. In sommige<br />
lande is daar selfs 'n plig om <strong>die</strong> lis<strong>en</strong>sie of permit to hemu, behalwe <strong>in</strong><br />
gevalle waar daar grondige redes is waarom dit nie hernu kan word nie. 'n<br />
Voorbeeld hiervan is Victoria, Australie. Waterwet 1989, artikel 58(3). "In<br />
consider<strong>in</strong>g an applciation for the r<strong>en</strong>ewal of a lic<strong>en</strong>se... the M<strong>in</strong>ister must<br />
have regard to the matters <strong>in</strong> section 53 and must r<strong>en</strong>ew the lic<strong>en</strong>se unless,<br />
<strong>in</strong> the op<strong>in</strong>ion of the M<strong>in</strong>ister, there are good reasons not to do so."<br />
(Gild<strong>en</strong>huys, 1998).<br />
20
3.11.2 Water lis<strong>en</strong>sier<strong>in</strong>g <strong>in</strong> ternie van <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> Waterwetsontwerp van<br />
1998<br />
79<br />
Klousule 42(4)<br />
30<br />
Klousule 40(4)<br />
31<br />
Klousule 35(1)(b)<br />
32<br />
Klousule 28(1)(a)<br />
33<br />
Klousule 28 (1)(b)<br />
Die Waterwetsontwerp bevat verskeie voorsorgmaatreOls wat <strong>die</strong><br />
regverdige toedel<strong>in</strong>g van watergebruik waarborg. Daar is ook<br />
omvatt<strong>en</strong>de voorsorgmaatreels wat <strong>die</strong> verantwoordelike owerhede<br />
aanmoedig om <strong>die</strong> si<strong>en</strong><strong>in</strong>g van betrokke partye of <strong>die</strong> algem<strong>en</strong>e publiek<br />
te verkry alvor<strong>en</strong>s 'n lis<strong>en</strong>sie of algem<strong>en</strong>e volmag 33 vir <strong>die</strong> gebruik van<br />
water toegestaan word.<br />
Bestaande wettige watergebruik mag voortgesit word totdat dit vervang<br />
word met <strong>die</strong> bepal<strong>in</strong>gs van <strong>die</strong> Waterwetsontwerp wat bepaal dat 'n<br />
lis<strong>en</strong>sie vereis word. 31<br />
Indi<strong>en</strong> daar aansoek gedo<strong>en</strong> word vir 'n waterlis<strong>en</strong>sie vir 'n bestaande<br />
watergebruik32 of <strong>in</strong>di<strong>en</strong> <strong>die</strong> party wat aansoek do<strong>en</strong> reeds vooraf <strong>in</strong>set<br />
koste bestee het aan <strong>die</strong> uitvoer<strong>in</strong>g van sy of haar watergebruik, 33 sal dit<br />
as gunstige faktore beskou word by <strong>die</strong> hemuw<strong>in</strong>g van 'n waterlis<strong>en</strong>sie.<br />
Indi<strong>en</strong> 'n lis<strong>en</strong>sie uitgereik word, is <strong>die</strong> lis<strong>en</strong>sie <strong>die</strong> basis waarop <strong>die</strong> reg<br />
om water te gebruik, rus. Indi<strong>en</strong> <strong>die</strong> lis<strong>en</strong>sie nie toegestaan word nie, sal<br />
<strong>die</strong> voortgesette gebruik van water deur so 'n persoon of <strong>in</strong>stansies<br />
ontoelaatbaar wees. Hier<strong>die</strong> konsep het egter sekere Grondwetlike<br />
implikasies.<br />
In terme van artikel 25(1) van <strong>die</strong> Grondwet, (Wet 108 van 1996) mag<br />
niemand ontneem word van <strong>die</strong> reg tot ei<strong>en</strong>domsbesit nie <strong>en</strong> mag ge<strong>en</strong><br />
21
Wet ook <strong>die</strong> arbitrOre ontnem<strong>in</strong>g van grond goedkeur nie. Die reg op<br />
ei<strong>en</strong>dom sluit <strong>die</strong> reg om water te gebruik <strong>in</strong>. Indi<strong>en</strong> hier<strong>die</strong> reg ontneem<br />
sou word, mag dit nie gedo<strong>en</strong> word sonder dat vergoed<strong>in</strong>g vir <strong>die</strong> verlies<br />
ontvang is nie.<br />
3.11.3 Vasstell<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> regsaard van Waterregte<br />
Om <strong>die</strong> regsaard van <strong>die</strong> reg tot water te bepaal moet daar onderskeid<br />
getref word tuss<strong>en</strong> ei<strong>en</strong>aarskap van privaat ei<strong>en</strong>dom (dom<strong>in</strong>um) <strong>en</strong> <strong>die</strong><br />
reg om te deel <strong>in</strong> geme<strong>en</strong>skaplike ei<strong>en</strong>dom (soos byvoorbeeld <strong>die</strong> reg tot<br />
water <strong>en</strong> lug). Beide <strong>die</strong> . bog<strong>en</strong>oemde regte sorteer onder<br />
ei<strong>en</strong>domsregte. Van der Merwe & De Waal (1993), met verwys<strong>in</strong>g pa <strong>die</strong><br />
Rome<strong>in</strong>se <strong>en</strong> Rome<strong>in</strong>s Hollandse owerhede, klassifiseer vars lug <strong>en</strong><br />
vryvloei<strong>en</strong>de water as 'n res comunis omnium, of <strong>in</strong> ander woorde,<br />
geme<strong>en</strong>skaplike ei<strong>en</strong>dom wat deur almal gebruik kan word. Water <strong>in</strong><br />
riviere word geklassifiseer as res publicae, <strong>en</strong> behoort aan <strong>die</strong> Staat. Dit<br />
is egter nie <strong>die</strong> geval <strong>in</strong> <strong>die</strong> Privaatregtelike s<strong>in</strong> nie, aangesi<strong>en</strong> dit slegs<br />
deur <strong>die</strong> Staat opgepas word vir gebruik <strong>en</strong> tot voordeel van <strong>die</strong> publiek.<br />
Caponera (1992) voel dat <strong>die</strong> publiek <strong>die</strong> reg tot watergebruik het,<br />
onderhewig aan Staatskontrole, ongeag of 'n res publicae aan <strong>die</strong> Staat<br />
behoort of nie.<br />
Volg<strong>en</strong>s Van der Merwe & De Waal (1993) maak <strong>die</strong> reg tot<br />
gebruikmak<strong>in</strong>g van geme<strong>en</strong>skaplike ei<strong>en</strong>dom eerder deel uit van elke<br />
persoon se persoonlike regte as wat dit sorteer onder ei<strong>en</strong>domsregte.<br />
Voordat vryvloei<strong>en</strong>de water sy status as geme<strong>en</strong>skaplike ei<strong>en</strong>dom<br />
verloor <strong>en</strong> vestig as 'n persoonlike ei<strong>en</strong>domsreg, moet dit as 'n<br />
afsonderlike <strong>en</strong> beheerbare <strong>en</strong>titeit getransformeer word. Van der Walt &<br />
Pi<strong>en</strong>aar (1996) noem <strong>en</strong>kele voorbeelde soos gebottelde m<strong>in</strong>eraalwater<br />
<strong>en</strong> re<strong>en</strong>water <strong>in</strong> 'n opgaart<strong>en</strong>k.<br />
22
Die vraag wat ontstaan is of privaat ei<strong>en</strong>aarskap van grond 'n reg tot<br />
gebruik van 'n publieke reg, <strong>in</strong> besonder <strong>die</strong> reg om <strong>in</strong> waterhulpbronne<br />
op <strong>die</strong> ei<strong>en</strong>dom te deel, <strong>in</strong>sluit? Die 1956 Waterwet <strong>en</strong> sy voorgangers<br />
het nooit so ver gegaan as om vir <strong>die</strong> ei<strong>en</strong>aars van grond <strong>die</strong><br />
ei<strong>en</strong>domsreg op water ook te gee nie. Vos (1978) huldig <strong>die</strong> standpunt<br />
dat privaatwater, sons na verwys <strong>in</strong> <strong>die</strong> 1956 Waterwet, gehou kan word<br />
as 'n ei<strong>en</strong>domsreg. Alhoewel <strong>die</strong> standpunt steun g<strong>en</strong>iet van bronne uit<br />
<strong>die</strong> Rome<strong>in</strong>se <strong>en</strong> Rome<strong>in</strong>s Hollandse Reg wat vryvloei<strong>en</strong>de water<br />
aanbetref, kan daar argum<strong>en</strong>teer word dat <strong>die</strong> 1956 Waterwet ge<strong>en</strong><br />
ei<strong>en</strong>domsregte oor privaatwater verle<strong>en</strong> nie, maar slegs <strong>die</strong> reg om dit te<br />
gebruik.<br />
Die 1956 Waterwet gebruik frases soos "<strong>die</strong> reg tot beheer <strong>en</strong> gebruik" <strong>en</strong><br />
"<strong>die</strong> reg om te gebruik <strong>en</strong> te g<strong>en</strong>iet". Si<strong>en</strong> byvoorbeeld : artikels 5(1);<br />
6(1), 9(1), 62(2) <strong>en</strong> De Villiers v Barnard (1958) per Fagan CJ:<br />
"a riparian owner is <strong>en</strong>titled to use the surplus water of a stream to which<br />
his land is riparian ... but he has no ownership <strong>in</strong> it, only the use of it ..."<br />
Die reg wat <strong>die</strong> Reger<strong>in</strong>g het om beheer uit te oef<strong>en</strong> oor <strong>die</strong> gebruik van<br />
ei<strong>en</strong>dom, is 'n reg wat universeel erk<strong>en</strong> word. Dit maak deel uit van <strong>die</strong><br />
funksies van <strong>die</strong> Reger<strong>in</strong>g. Die beheer <strong>en</strong> bestuur van alle water <strong>in</strong> <strong>die</strong><br />
watersiklus sluit nie net <strong>die</strong> beheer oor <strong>die</strong> onttrekk<strong>in</strong>g van water uit<br />
hulpbronne <strong>in</strong> nie, maar alle aspekte van watergebruik. Daar word veral<br />
str<strong>en</strong>g beheer toegepas op <strong>die</strong> beskerm<strong>in</strong>g van waterhulpbronne <strong>en</strong> <strong>die</strong><br />
loslat<strong>in</strong>g van afvalstowwe <strong>in</strong> water.<br />
Water het 'n aantal belangrike funksies waarsonder <strong>die</strong> m<strong>en</strong>s nie kan<br />
klaarkom nie. Eerst<strong>en</strong>s is daar <strong>die</strong> onttrekk<strong>in</strong>g van water vir alledaagse<br />
gebruik deur m<strong>en</strong>s <strong>en</strong> <strong>die</strong>r <strong>en</strong> vir gebruik <strong>in</strong> <strong>die</strong> landbou, <strong>in</strong>dustriee <strong>en</strong><br />
stede. Tweed<strong>en</strong>s gebruik <strong>die</strong> m<strong>en</strong>s water as re<strong>in</strong>ig<strong>in</strong>gsmiddel. Derd<strong>en</strong>s<br />
23
34<br />
is daar 'n omgew<strong>in</strong>gsbewar<strong>in</strong>gsfunksie wat deur water vervul word, wat<br />
dikwels nie tot voile reg kom nie. Al hier<strong>die</strong> funksies moet as 'n <strong>en</strong>kele<br />
sisteem geadm<strong>in</strong>istreer word. 34<br />
Die 1956 Waterwet maak ge<strong>en</strong> voorsi<strong>en</strong><strong>in</strong>g vir bog<strong>en</strong>oemde sisteem nie.<br />
Wiseman <strong>en</strong> Sowman (1991, 252) voer aan dat ...“There are no statutory<br />
(or, for that matter, adm<strong>in</strong>istrative) provisions that allow for an <strong>en</strong>tire river<br />
system from source to sea to be managed as a s<strong>in</strong>gle system, or that<br />
provide for the consist<strong>en</strong>t legal status of a river system along its <strong>en</strong>tire<br />
course or dress the improtant aspect of ma<strong>in</strong>ta<strong>in</strong><strong>in</strong>g the ecological<br />
<strong>in</strong>tegrity of river system.<br />
Although it is not the s<strong>in</strong>gular task of the legal system to seek solutions<br />
for deteriorat<strong>in</strong>g <strong>en</strong>vironm<strong>en</strong>tal problems, legislation can provide<br />
dist<strong>in</strong>ctive pr<strong>in</strong>ciples for <strong>en</strong>vironm<strong>en</strong>tal managem<strong>en</strong>t by def<strong>in</strong><strong>in</strong>g aspects<br />
of <strong>en</strong>vironm<strong>en</strong>tal quality that should be ma<strong>in</strong>ta<strong>in</strong>ed for the long-term<br />
b<strong>en</strong>efit of Society." Die Reger<strong>in</strong>g wil hier<strong>die</strong> situasie regstel met <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong><br />
Waterwetsontwerp van 1998. Die 1956 Waterwet het ook 'n beperk<strong>in</strong>g<br />
geplaas op <strong>die</strong> aantal watergebruikers wat kon deel <strong>in</strong> <strong>die</strong> gebruik van<br />
water. In <strong>die</strong> algeme<strong>en</strong> kan slegs ei<strong>en</strong>aars van oewerei<strong>en</strong>dom gebruik<br />
maak van water <strong>in</strong> publieke strome <strong>en</strong> aangr<strong>en</strong>s<strong>en</strong>d aan hul ei<strong>en</strong>dom,<br />
terwyl privaatwater gebruik kan word deur <strong>die</strong> ei<strong>en</strong>aars op wie se grond<br />
dit voorkom.<br />
Hier<strong>die</strong> beperk<strong>in</strong>gs op watergebruikers is geleidelik verslap deur verskeie<br />
wysig<strong>in</strong>gs <strong>in</strong> <strong>die</strong> 1956 Waterwet. Ei<strong>en</strong>aars van grond wet nie<br />
oewerei<strong>en</strong>aars is nie kan nou <strong>in</strong> bepaalde omstandighede toegang tot 'n<br />
waterhulpbron verkry. Daar is ook 'n beperk<strong>in</strong>g geplaas op <strong>die</strong> grootte<br />
Die verdel<strong>in</strong>g van waterregte <strong>in</strong> verskill<strong>en</strong>de kategoriee, met verskill<strong>en</strong>de stelle reels wat vir elke kategorie<br />
afsonderlilc geld, belemmer <strong>die</strong> <strong>in</strong>tegrasie van ons land se waterhulpbronne.<br />
24
35<br />
36<br />
van 'n dam wat water verkry van 'n vryvloeie<strong>in</strong>de waterbron. 36 Die<br />
beperk<strong>in</strong>g het t<strong>en</strong> doel dat daar 'n reserwe van <strong>die</strong> vryvloei<strong>en</strong>de water<br />
moet wees <strong>en</strong> nie net deur bepaalde ei<strong>en</strong>aars gebruik sal kan word nie.<br />
Publieke water afkomstig van 'n Reger<strong>in</strong>gswaterwerk is nou beskikbaar<br />
aan almal <strong>en</strong> nie net vir oewerei<strong>en</strong>aars nie. 36<br />
Die beg<strong>in</strong>sels wat vervat is <strong>in</strong> <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> Waterwetsontwerp, vervang <strong>die</strong><br />
beperk<strong>in</strong>gs wat bepaal het wie almal mag deel <strong>in</strong> <strong>die</strong> land se<br />
waterbronne. Die <strong>nuwe</strong> basis waarop <strong>die</strong> verdel<strong>in</strong>g van water berus is<br />
dat dit tot voordeel van <strong>die</strong> hele bevolk<strong>in</strong>g, met <strong>in</strong>agnem<strong>in</strong>g van<br />
bestaande wettige watergebruike, moet wees (Leitch, 1996).<br />
Die sisteem wat aan 'n grondei<strong>en</strong>aar onbeperkte gebruik van water uit<br />
kle<strong>in</strong> nie-standhoud<strong>en</strong>de strome <strong>en</strong> vryvloei<strong>en</strong>de strome op sy grond<br />
gegee het, is ook nou besig om <strong>in</strong> onbruik to verval. Dit is 'n<br />
<strong>in</strong>temasionale beg<strong>in</strong>sel dat alle water, waar dit ook al mag voorkom <strong>in</strong> <strong>die</strong><br />
watersiklus, deur <strong>die</strong> Reger<strong>in</strong>g beheer <strong>en</strong> bestuur moet word op 'n<br />
geYntegreerde basis wat e<strong>en</strong> stel reels met betrekk<strong>in</strong>g tot <strong>die</strong> beheer <strong>en</strong><br />
toedel<strong>in</strong>g daarvan moet bevat (Tarloc, 1993).<br />
Die grootste uitdag<strong>in</strong>g by <strong>die</strong> vasstell<strong>in</strong>g van 'n <strong>nuwe</strong> <strong>waterwet</strong> is <strong>die</strong><br />
hanter<strong>in</strong>g van bestaande <strong>en</strong> gevestigde watergebruike wat uitgevoer is<br />
voor <strong>die</strong> <strong>in</strong>werk<strong>in</strong>gtred<strong>in</strong>g van 'n <strong>nuwe</strong> Waterwet. Coponera (1992, 144-<br />
145) maak <strong>die</strong> volg<strong>en</strong>de voorstel:<br />
"Water rights acquired on the basis of the riparian doctr<strong>in</strong>e should also be<br />
recognised for reasonable water uses <strong>in</strong> the same amount utilized before<br />
the <strong>en</strong>actm<strong>en</strong>t of the water law. However, such exist<strong>in</strong>g rights of use<br />
Artikel 9(b) van <strong>die</strong> 1956 Waterwet<br />
Artikel 56(3) van <strong>die</strong> 1956 Waterwet<br />
25
should be recognised as far as private <strong>in</strong>dividuals are concerned,<br />
particularly with respect of domestic use, <strong>in</strong>clud<strong>in</strong>g water<strong>in</strong>g of animals,<br />
etc. to the ext<strong>en</strong>t that b<strong>en</strong>eficial use is made of the water, and provid<strong>in</strong>g<br />
that <strong>in</strong> so do<strong>in</strong>g the user does not waste or misuse water, and that<br />
conflicts do not occur. In the case of conflicts, ripirian rights may<br />
become subject to the control of the water adm<strong>in</strong>istration".<br />
By <strong>die</strong> omskakel<strong>in</strong>g van 'n ou na 'n <strong>nuwe</strong> sisteem gaan daar noodw<strong>en</strong>dig<br />
<strong>in</strong>breuk gemaak word op reeds bestaande regte <strong>en</strong> eise wat 'n<br />
watergebruiker besit het onder <strong>die</strong> vorige Waterbedel<strong>in</strong>g. Onder <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong><br />
bedel<strong>in</strong>g gaan dit vir watergebruikers baie moeiliker wees om<br />
afvalstowwe <strong>in</strong> 'n waterbron vry te laat. Dit is ook moontlik dat <strong>die</strong>g<strong>en</strong>e<br />
wat by <strong>die</strong> <strong>in</strong>werk<strong>in</strong>gtred<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> Wet, nog nie hul oewerregte of<br />
ander waterregte gebruik het nie, belet kan word om dit uit te oef<strong>en</strong>. Die<br />
resultaat daarvan is dat sodanige persone, wat voel dat hulle b<strong>en</strong>adeel is<br />
deur <strong>die</strong> uitwerk<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> Waterwetsontwerp, hulself kan beroep<br />
op <strong>die</strong> ongrondwetlikheid van <strong>die</strong> beperk<strong>in</strong>gs <strong>en</strong> vergoed<strong>in</strong>g daarvoor sal<br />
kan eis. Volg<strong>en</strong>s Lewis (1953) is protes te<strong>en</strong> <strong>die</strong> <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g van <strong>nuwe</strong><br />
Waterwetgew<strong>in</strong>g niks nuuts nie.<br />
In 1905 het <strong>die</strong> wetgewer van <strong>die</strong> Kaapprov<strong>in</strong>sie gepoog om 'n <strong>nuwe</strong><br />
Waterwetgew<strong>in</strong>g, wat voorsi<strong>en</strong><strong>in</strong>g maak virn permitsisteem om <strong>die</strong><br />
watergebruik <strong>in</strong> sekere riviere te reguleer, <strong>in</strong> te stel. 'n Groot groep<br />
besproeiers uit <strong>die</strong> Oudtshoomdistrik het soos volg beswaar aangetek<strong>en</strong>.<br />
"The whole effect of the legislation will be to produce confusion, to<br />
<strong>en</strong>courage <strong>in</strong>justice, to harass farmers beyond forbearance, to waste<br />
money on unnecessary matters that might have be<strong>en</strong> profitably devoted<br />
to argricultural works and to destroy all faith <strong>in</strong> the manner <strong>in</strong> which<br />
the Legislature carries out its duties of ma<strong>in</strong>ta<strong>in</strong><strong>in</strong>g private rights<br />
<strong>in</strong>violate." Lewis (1953, 62).<br />
26
37<br />
Die omskakel<strong>in</strong>g van verouderde wetgew<strong>in</strong>g na 'n meer aanvaarbare,<br />
modeme <strong>waterwet</strong>gew<strong>in</strong>gsisteem is nooit sonder probleme nie. Indi<strong>en</strong><br />
<strong>die</strong> Reger<strong>in</strong>g 'n bevoegdheid verle<strong>en</strong> om 'n waterbron te gebruik,<br />
byvoorbeeld deur 'n permit uit te reik, is <strong>die</strong> toedel<strong>in</strong>g 'n bevoegdheid om<br />
te deel <strong>in</strong> geme<strong>en</strong>skaplike ei<strong>en</strong>dom. Hier<strong>die</strong> toewys<strong>in</strong>g hoef nie<br />
noodw<strong>en</strong>dig oore<strong>en</strong> te stem met <strong>die</strong> vorige regte wat 'n persoon besit het<br />
om waterhulpbronne te gebruik nie. Die grondei<strong>en</strong>aar wat voorhe<strong>en</strong><br />
water gebruik het kan selfs beveel word om sy watergebruik te verm<strong>in</strong>der<br />
of te bee<strong>in</strong>dig <strong>in</strong>di<strong>en</strong> daar goeie redes vir <strong>die</strong> bee<strong>in</strong>dig<strong>in</strong>g of verm<strong>in</strong>der<strong>in</strong>g<br />
van so 'n reg bestaan. 37<br />
Alhoewel daar 'n algem<strong>en</strong>e aanvaard<strong>in</strong>g is van <strong>die</strong> Staat se rol as <strong>die</strong><br />
aanwyser van water uit publieke strome is, is daar tog 'n negatiewe<br />
houd<strong>in</strong>g je<strong>en</strong>s <strong>die</strong> felt dat <strong>die</strong> Staat ook <strong>die</strong> beheer <strong>en</strong> bevoegdheid het<br />
om water uit ander bronne soos byvoorbeeld grondwater <strong>en</strong> vryvloei<strong>en</strong>de<br />
oppervlakwater te kan toewys. Dieg<strong>en</strong>e wat nie met laasg<strong>en</strong>oemde<br />
bevoegdheid saamstem nie, red<strong>en</strong>eer dat <strong>die</strong> Staat deur middel van <strong>die</strong><br />
M<strong>in</strong>ister van Waterwese te veel mag <strong>en</strong> diskresie het om toewys<strong>in</strong>gs te<br />
maak (Willemse, 1998). Hul argum<strong>en</strong>teer ook dat hulle as ei<strong>en</strong>aars van<br />
grond sekere ei<strong>en</strong>domsregte het oor <strong>die</strong> water wat op hul grond voorkom<br />
<strong>en</strong> dat daar<strong>die</strong> regte beskerm moet word. 39<br />
Die her-organisasie van toegang tot <strong>die</strong> land se waterbronne moet dus<br />
voldo<strong>en</strong> aan <strong>die</strong> vereistes van <strong>die</strong> Grondwet; <strong>in</strong> <strong>die</strong> besonder artikel<br />
Die b<strong>en</strong>ader<strong>in</strong>g wat deur <strong>die</strong> konstitusionele hof gebruik sal word <strong>in</strong> so 'n geval sal wees dat dit op 'n<br />
regverdige adm<strong>in</strong>istratiewe aksie (soos vervat <strong>in</strong> artikel 33 van <strong>die</strong> grondwet) sal berus <strong>en</strong> dat dit sal betek<strong>en</strong><br />
dat person wie se gebruik van water verm<strong>in</strong>der is, eers <strong>die</strong> gele<strong>en</strong>theid gegee word om hul cnak te stel <strong>en</strong><br />
van billike redes voorsi<strong>en</strong> moet word <strong>in</strong> so 'n reg verm<strong>in</strong>der of bee<strong>in</strong>dig word<br />
Indi<strong>en</strong> <strong>die</strong> toewys<strong>in</strong>g van waterhulpbronne aan versldll<strong>en</strong>cle gebruikers as onregverdig beskou word, kan<br />
<strong>die</strong> b<strong>en</strong>adeelde grondei<strong>en</strong>aar <strong>die</strong> standpunt <strong>in</strong>neem dat by willekeurig ontneem is van toegang tot 'n<br />
waterhulpbron <strong>en</strong> dat dit <strong>in</strong> stryd is met artikel 25(1) van <strong>die</strong> grondwet. Indi<strong>en</strong> <strong>en</strong>ige deel van <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong><br />
Waterwetsontwerp <strong>die</strong> arbitrate toewys<strong>in</strong>g van water voorskryf kan <strong>die</strong> relevante deel of artikel as<br />
ongrondwellik beskou word<br />
27
39<br />
25(1)32 <strong>en</strong> artikel 33(1), 40 voordat dit as legitiem <strong>en</strong> billik aanvaar kan<br />
word.<br />
Bestaande Waterregte mag verm<strong>in</strong>der word t<strong>en</strong> e<strong>in</strong>de voldo<strong>en</strong>de water <strong>in</strong><br />
<strong>die</strong> hulpbron te behou of om aan basiese m<strong>en</strong>slike behoeftes te voorsi<strong>en</strong>.<br />
Talle bestaande waterverdel<strong>in</strong>gs voorsi<strong>en</strong> dat bale meer water toegewys<br />
word as wat <strong>die</strong> bron kan !ewer. Sulke bestaande waterverdel<strong>in</strong>gs sal<br />
verm<strong>in</strong>der moet word om <strong>die</strong> balans te kan herstel.<br />
Die Staat kan ook besluit om 'n bestaande waterreg te kanselleer of <strong>in</strong> te<br />
perk <strong>in</strong>di<strong>en</strong> <strong>die</strong> gebruik van water onbehoorlik uitgeoef<strong>en</strong> word <strong>en</strong> nie <strong>in</strong><br />
<strong>die</strong> op<strong>en</strong>bare belang is nie. So 'n reg kan ook hersi<strong>en</strong> word om <strong>die</strong><br />
rasse-diskrim<strong>in</strong>asie van <strong>die</strong> verlede te probeer hersi<strong>en</strong>. 41<br />
In beg<strong>in</strong>sel is <strong>die</strong> standpunt wat <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> Waterwetsontwerp tot stand wil<br />
br<strong>in</strong>g, dat ons water nie doeltreff<strong>en</strong>d gebruik word nie, word <strong>die</strong> reg om<br />
dit te gebruik, verbeur. Om hier<strong>die</strong> standpunt tot uitvoer<strong>in</strong>g te br<strong>in</strong>g sal<br />
toewys<strong>in</strong>gs nie sonder meer vir onbepaalde tydperke gegee word nie,<br />
maar sal 'n waterlis<strong>en</strong>sie uitgereik word vir 'n bepaalde tydperk. 4<br />
Laasg<strong>en</strong>oemde doelstell<strong>in</strong>g sal <strong>die</strong> oogemerke van <strong>die</strong> wetsonwerp <strong>die</strong><br />
meeste bevorder.<br />
3.11.4 Faktore wat <strong>in</strong> ag g<strong>en</strong>eem word by <strong>die</strong> uitreik<strong>in</strong>g van 'n waterlis<strong>en</strong>sie<br />
Indi<strong>en</strong> <strong>die</strong> verantwoordelike owerheidsliggaam 'n waterlis<strong>en</strong>sie moet<br />
uitreik moet alle relevante faktore <strong>in</strong> ag g<strong>en</strong>eem word. 43 Hier<strong>die</strong> faktore<br />
sluit <strong>die</strong> volg<strong>en</strong>de <strong>in</strong> (Okes, 1998):<br />
Artikel 25(1) stel dit duidelik dat ge<strong>en</strong> persoon ontneem mag word van <strong>die</strong> reg tot ei<strong>en</strong>dom the, <strong>en</strong> dat ge<strong>en</strong><br />
wet <strong>die</strong> willekeurige ontnem<strong>in</strong>g van ei<strong>en</strong>dom mag goedkeur the, behalwe as dit <strong>in</strong> op<strong>en</strong>bare belang sou<br />
wees.<br />
40<br />
Artikel 33(1) lees<br />
"Enige persoon het <strong>die</strong> reg tot adm<strong>in</strong>istratiewe aksies wat wettig, redelik <strong>en</strong> prosedureel regverdig is".<br />
at<br />
Artikel 25(8) van <strong>die</strong> Grondwet.<br />
42<br />
Volg<strong>en</strong>s <strong>die</strong> Waterwetsontwerp mag <strong>die</strong> duur van waterlis<strong>en</strong>sie the 40 jaar oorskry the.<br />
0<br />
Artikel 27 (1) van <strong>die</strong> Waterwetsontwerp<br />
28
Bestaande wettige watergebruike.<br />
Die behoefte om <strong>die</strong> gevolge van rasse-diskrim<strong>in</strong>asie van <strong>die</strong> verlede te<br />
probeer herstel:<br />
Effektiewe <strong>en</strong> voordelige gebruik van water tot voordeel van <strong>die</strong> publiek<br />
as 'n geheel.<br />
Die sosio-ekonomiese impak van watergebruik.<br />
Die effek wat <strong>die</strong> toewys<strong>in</strong>g van 'n watergebruiksreg op <strong>die</strong><br />
waterhulpbron sal ha.<br />
Die strategiese belangrikheid van <strong>die</strong> water wat toegewys word.<br />
3.11.5 Toewys<strong>in</strong>gsskedules<br />
44 Klousule 47(5)<br />
45 Klousule 29(1)(a)<br />
Sodra <strong>die</strong> verantwoordelike owerheid alle aansoeke t<strong>en</strong> opsigte van water<br />
gebruik aan <strong>die</strong> hand van <strong>die</strong> vooraf g<strong>en</strong>oemde faktore oorweeg het, moet<br />
dit voortgaan om 'n toewys<strong>in</strong>gsskedule, 44 wat spesifiek aandui hoeveel water<br />
gebruik kan word, op te stel <strong>en</strong> voor te 10. Hier<strong>die</strong> skedule moet <strong>die</strong><br />
hoeveelheid water reflekteer wat <strong>in</strong> <strong>die</strong> volg<strong>en</strong>de gevalle voor aansoek<br />
gedo<strong>en</strong> moet word:<br />
By <strong>die</strong> bepal<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> hoeveelheid water aan elke applikant aan wie 'n<br />
lis<strong>en</strong>sie toegestaan behoort te word, moet <strong>die</strong> gronde van vorige rasse-<br />
diskrim<strong>in</strong>asie <strong>in</strong> oore<strong>en</strong>stemm<strong>in</strong>g met <strong>die</strong> grondwetlike mandaat vir<br />
waterhervorm<strong>in</strong>g, <strong>in</strong> ag g<strong>en</strong>eem word.<br />
Die hoeveelheid water aan elke applikant wat reeds 'n wettige bestaande<br />
water gebruiker is 45 <strong>en</strong> wat volg<strong>en</strong>s <strong>die</strong> lis<strong>en</strong>sier<strong>in</strong>gsowerheid weer<br />
aansoek kan do<strong>en</strong> vir 'n waterlis<strong>en</strong>sie.<br />
29
Indi<strong>en</strong> <strong>die</strong> voorgestelde skedule voltooi is moet <strong>die</strong> verantwoordelike<br />
owerheid dit publiseer <strong>in</strong> <strong>die</strong> Staatskoerant <strong>en</strong> alle applikante aanmoedig om<br />
skriftelike komm<strong>en</strong>taar daarop te lewer. 46<br />
Die kriteria wat <strong>die</strong> relevante owerheidsliggaam gebruik by <strong>die</strong> vasstell<strong>in</strong>g of<br />
'n lis<strong>en</strong>sie uitgereik meet word of nie, blyk nie soseer uit 'n vasstaande<br />
regsbeg<strong>in</strong>sel te kom nie, maar is eerder 'n kwessie van sosiale-<br />
<strong>in</strong>g<strong>en</strong>ieurswese waar dit duidelik is dat <strong>die</strong> wetgewer se doel is dat <strong>die</strong><br />
konsep van voordelige gebruik van water <strong>en</strong> waterbeskikbaarheid aan alma)<br />
bevorder moet word. 47<br />
Enige litigasie <strong>in</strong> hier<strong>die</strong> tipe omstandighede sal moeilik wees <strong>en</strong> meet slegs<br />
as 'n uitkoms gesi<strong>en</strong> word waar alle bona fide skikk<strong>in</strong>gsonderhandel<strong>in</strong>ge<br />
gefaal het. Dispute sal ook <strong>die</strong> <strong>in</strong>m<strong>en</strong>g<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> verantwoordelike<br />
owerheid tot gevolg he. 46<br />
Om litigasie <strong>en</strong> <strong>die</strong> moontlike <strong>in</strong>m<strong>en</strong>g<strong>in</strong>g van 'n owerheidsliggaam te verrny<br />
meet daar eerder gekyk word of <strong>die</strong> watergebruikers <strong>in</strong> 'n bepaalde gebied<br />
nie opvangbestuursag<strong>en</strong>tskappe op <strong>die</strong> be<strong>en</strong> kan br<strong>in</strong>g nie.<br />
Watergebruikers meet aangemoedig word om nie <strong>in</strong> dispute betrokke te raak<br />
waar dit oor <strong>die</strong> toewys<strong>in</strong>g van kle<strong>in</strong> hoeveelhede water gaan, terwyl daar<br />
miljarde liters ongebruikte water <strong>in</strong> <strong>die</strong> see <strong>in</strong>loop nie. Dit kan ook opgelos<br />
word <strong>in</strong>di<strong>en</strong> daar 'n opvangsbestuursag<strong>en</strong>tskap <strong>in</strong> daar<strong>die</strong> area gevestig<br />
word (W<strong>en</strong>hold, 1997).<br />
Die meeste onduidelikheid met betrekk<strong>in</strong>g tot <strong>die</strong> uitreik<strong>in</strong>g van<br />
waterlis<strong>en</strong>sies is <strong>die</strong> feit dat <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> Waterwetsontwerp alle vorige wettige<br />
46 Klousules 40(4) <strong>en</strong> 42(4)<br />
47 Waterreg Hersi<strong>en</strong><strong>in</strong>gs Beg<strong>in</strong>sels 13<br />
48 Waterreg Hersi<strong>en</strong><strong>in</strong>gs Beg<strong>in</strong>sels 22<br />
30
49<br />
bestaande regte vir watergebruik wat deur <strong>die</strong> 1956 Waterwet verle<strong>en</strong> is,<br />
vervang. 49<br />
Indi<strong>en</strong> 'n persoon of <strong>in</strong>stansie aansoek do<strong>en</strong> om 'n <strong>nuwe</strong> lis<strong>en</strong>sie <strong>in</strong> terme<br />
van <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> Waterwetsontwerp <strong>en</strong> dit word toegestaan, sal <strong>die</strong><br />
voorwaardes vir <strong>die</strong> gebruik van water gebruik duidelik uite<strong>en</strong>gesit word.<br />
Hier<strong>die</strong> voorwaardes sluit <strong>die</strong> hoeveelheid water beskikbaar vir gebruik, <strong>die</strong><br />
redes vir water gebruik <strong>en</strong> <strong>die</strong> tydperk wat <strong>die</strong> water gebruik kan word, <strong>in</strong>.<br />
Indi<strong>en</strong> 'n lis<strong>en</strong>sie nie toegestaan word nie <strong>en</strong> 'n persoon of <strong>in</strong>stansie gaan<br />
voort met <strong>die</strong> gebruik <strong>in</strong> terme van <strong>die</strong> 1956 Waterwet, sal <strong>die</strong> gebruik<br />
onwettig wees vanaf <strong>die</strong> datum van weier<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> lis<strong>en</strong>sie.<br />
Indi<strong>en</strong> <strong>die</strong> verantwoordelike owerheid 'n algem<strong>en</strong>e uitnodig<strong>in</strong>g aan<br />
watergebruikers <strong>in</strong> droe gebiede rig om aansoek te do<strong>en</strong> vir 'n <strong>nuwe</strong><br />
waterlis<strong>en</strong>sies <strong>en</strong> 'n persoon of <strong>in</strong>stansie do<strong>en</strong> nie aansoek vir lis<strong>en</strong>sie voor<br />
<strong>die</strong> sluit<strong>in</strong>gsdatum nie, sal <strong>die</strong> bestaande gebruik van water <strong>in</strong> terme van <strong>die</strong><br />
1956 Waterwet onwettig wees.<br />
Die verantwoordelike owerheid kan <strong>in</strong> so 'n geval, <strong>in</strong> terme van artikels 53 <strong>en</strong><br />
54 van <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> Waterwetsontwerp <strong>en</strong>ige lis<strong>en</strong>sie, waar <strong>die</strong> gebruiker nie<br />
aan <strong>die</strong> voorwaardes van uitreik<strong>in</strong>g voldo<strong>en</strong> nie, <strong>die</strong> lis<strong>en</strong>sie opskort of<br />
terugtrek. In terme van artikels 53 <strong>en</strong> 54 het <strong>die</strong> verantwoordelike owerheid<br />
<strong>die</strong> mag <strong>en</strong> bevoegdheid:<br />
Om <strong>en</strong>ige aksie te neem om <strong>die</strong> oortred<strong>in</strong>g van 'n lis<strong>en</strong>sie-voorwaarde te<br />
reme<strong>die</strong>er.<br />
Om <strong>die</strong> redelike koste van <strong>die</strong> remidiasie van <strong>die</strong> betrokke lis<strong>en</strong>sie te<br />
verhaal.<br />
Klousle 35(1) (13)<br />
31
Indi<strong>en</strong> <strong>die</strong> redelike koste nie betaal word nie, kan daar aansoek by <strong>die</strong> hof<br />
gedo<strong>en</strong> word vir gepaste hulp.<br />
Die lis<strong>en</strong>sie kan opgeskort of teruggetrek word <strong>in</strong>di<strong>en</strong> <strong>die</strong> oortred<strong>in</strong>g nie<br />
deur <strong>die</strong> oortreder gereme<strong>die</strong>er is nie.<br />
Die praktiese uitvoerbaarheid <strong>en</strong> <strong>in</strong>terpretasie van artikels 53 <strong>en</strong> 54 is<br />
problematies. Volg<strong>en</strong>s artikel 53 kan <strong>die</strong> verantwoordelike owerheid <strong>die</strong><br />
nodige stappe do<strong>en</strong> om 'n oortred<strong>in</strong>g van 'n lis<strong>en</strong>sievoorwaarde te herstel <strong>en</strong><br />
kan <strong>die</strong> redelike koste van <strong>die</strong> herstell<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> oortreder verhaal word.<br />
Daar kan ook aansoek gedo<strong>en</strong> word by <strong>die</strong> hof om gepaste hulp. Dit is egter<br />
verwarr<strong>en</strong>d, aangesi<strong>en</strong> <strong>die</strong> verantwoordelike owerheid reeds <strong>die</strong> mag het om<br />
sonder <strong>die</strong> hof se hulp <strong>die</strong> nodige remidiasie te maak <strong>en</strong> <strong>die</strong> hof dus<br />
oorbodig is.<br />
Artikel 54 bepaal ook dat 'n lis<strong>en</strong>sie opgeskort of teruggetrek kan word <strong>in</strong>di<strong>en</strong><br />
<strong>die</strong> oortreder nie stappe do<strong>en</strong> om <strong>die</strong> oortred<strong>in</strong>g te herstel nie. Terselfdetyd<br />
bepaal artikel 53 dat <strong>die</strong> verantwoordelike owerheid self stappe kan do<strong>en</strong><br />
om <strong>die</strong> oortred<strong>in</strong>g te herstel sonder dat <strong>die</strong> oortreder 'n kans gegun word om<br />
dit te do<strong>en</strong> <strong>en</strong> dan <strong>die</strong> redelike koste van <strong>die</strong> oortreder te eis.<br />
Dit blyk te wees dat <strong>die</strong> verwyder<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> onwettige werke as 'n ligter straf<br />
gesi<strong>en</strong> word as <strong>die</strong> opskort<strong>in</strong>g of terugtrekk<strong>in</strong>g van 'n waterlis<strong>en</strong>sie.<br />
Die probleem is egter dat <strong>die</strong> verantwoordelike owerheid nie sondermeer by<br />
'n persoon of <strong>in</strong>stansie se ei<strong>en</strong>dom kan opdaag <strong>en</strong> beg<strong>in</strong> om <strong>die</strong><br />
reme<strong>die</strong>r<strong>en</strong>de werke uit te voer na eie goeddunke nie. Die bepal<strong>in</strong>g van wat<br />
redelike koste <strong>in</strong>sluit vir <strong>die</strong> herstel of verwyder<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> onwettige werke is<br />
ook onseker omdat dit 'n subjektiewe vasstell<strong>in</strong>g kan wees wat aanvegbaar<br />
kan wees, omrede artikel 53 nie pert<strong>in</strong><strong>en</strong>t 'n verte<strong>en</strong>woordig<strong>in</strong>gsreg aan <strong>die</strong><br />
verantwoordelike owerheid gee nie.<br />
32
'n Moontlike oploss<strong>in</strong>g is om <strong>die</strong> regte b<strong>en</strong>ader<strong>in</strong>g te volg waar daar 'n<br />
oortred<strong>in</strong>g van 'n lis<strong>en</strong>sievoorwaarde is. T<strong>en</strong> eerst<strong>en</strong>s moet daar gekyk word<br />
na <strong>die</strong> eksakte omvang <strong>en</strong> aard van <strong>die</strong> oortred<strong>in</strong>g. Met ander woorde wat is<br />
<strong>die</strong> stappe wat <strong>die</strong> verantwoordelike owerheid moet volg as 'n<br />
watergebruiker byvoorbeeld 'n damwal oor 'n rivier bou, wat <strong>die</strong> vloei van <strong>die</strong><br />
rivier beperk?<br />
Om <strong>die</strong> regte <strong>in</strong>terpretasie van artikels 53 <strong>en</strong> 54 teweeg te br<strong>in</strong>g <strong>en</strong> 'n<br />
aanvaarbare <strong>en</strong> billike oploss<strong>in</strong>g te v<strong>in</strong>d sal <strong>die</strong> verantwoordelike owerheid<br />
nie <strong>die</strong> reg <strong>in</strong> eie hande moet neem nie, maar eerder poog om <strong>die</strong> volg<strong>en</strong>de<br />
stappe te neem:<br />
Die verantwoordelike owerheid moet <strong>die</strong> watergebruiker <strong>in</strong> k<strong>en</strong>nis stel dat<br />
by/sy lis<strong>en</strong>sievoorwaarde oortree het <strong>en</strong> aan hom <strong>die</strong> gele<strong>en</strong>theid gun om<br />
dit reg te stel.<br />
Indi<strong>en</strong> <strong>die</strong> oortreder weier kan <strong>die</strong> verantwoordelike owerheidsliggaam<br />
self <strong>die</strong> nodige aksie neem <strong>en</strong> <strong>die</strong> redelike koste van <strong>die</strong> watergebruiker<br />
eis. Dit kan slegs gedo<strong>en</strong> word met 'n hofbevel.<br />
Die verantwoordelike owerheid kan ook bykom<strong>en</strong>d tot <strong>die</strong> bog<strong>en</strong>oemde<br />
<strong>die</strong> watergebruiker se lis<strong>en</strong>sie opskort of terugtrek.<br />
Indi<strong>en</strong> <strong>die</strong> verantwoordelike owerheid net opdaag op 'n persoon se ei<strong>en</strong>dom<br />
sonder om so 'n persoon eers te nader, of sonder om horn of haar <strong>die</strong><br />
gele<strong>en</strong>theid te gee om sy of haar saak te ste1, 50 sal so 'n persoon 'n <strong>in</strong>terdik<br />
by <strong>die</strong> hof kan kry om <strong>die</strong> owerheid te verbied om <strong>die</strong> perseel te betree. Die<br />
beg<strong>in</strong>sel wat Kier ter sprake is, is dat alle partye <strong>die</strong> reg tot 'n billike <strong>en</strong><br />
regverdige proses het, asook <strong>die</strong> reg om deur 'n bevoegde hof aangehoor te<br />
word. 51<br />
50<br />
Waterreg Hersi<strong>en</strong><strong>in</strong>gs Beg<strong>in</strong>sel 22<br />
51<br />
Artikel 34 van <strong>die</strong> Giondwet.<br />
33
52<br />
3.11.6 TWEE KANTE, TWEE STANDPUNTE — QUO VADIS?<br />
Daar is wel 'n uitkoms vir <strong>die</strong>g<strong>en</strong>e wat aansoek do<strong>en</strong> vir 'n <strong>nuwe</strong><br />
waterlis<strong>en</strong>sie <strong>en</strong> <strong>die</strong> aansoek word afgewys of <strong>die</strong> persoon of <strong>in</strong>stansie<br />
ontvang 'n m<strong>in</strong>derwaardige lis<strong>en</strong>sie vir sy reeds bestaande reg tot<br />
watergebruik. So 'n persoon of <strong>in</strong>stansie mag vergoed<strong>in</strong>g eis <strong>in</strong>di<strong>en</strong> daar<br />
bewys kan word dat <strong>die</strong> afwys<strong>in</strong>g of <strong>in</strong>perk<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> bestaande<br />
waterlis<strong>en</strong>sie vir <strong>die</strong> lis<strong>en</strong>siehouer aansi<strong>en</strong>like ekonomiese nadeel gaan<br />
veroorsaak. 52<br />
Klousule 23 (6) tot (10)<br />
Dit is dus duidelik dat daar nog 'n paar onopgeloste vraagstukke by <strong>die</strong><br />
praktiese uitvoer<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> bepal<strong>in</strong>gs van <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> Waterwetsontwerp<br />
voorkom. Uitreik<strong>in</strong>g van waterlis<strong>en</strong>sies <strong>en</strong> <strong>die</strong> toepass<strong>in</strong>g van <strong>die</strong><br />
voorwaardes wat gekoppel word aan <strong>die</strong> uitreik<strong>in</strong>g van 'n waterlis<strong>en</strong>sie is<br />
maar 'n <strong>en</strong>kele kwelpunt. Die meeste kritiek vanuit <strong>die</strong> kamp van <strong>die</strong><br />
watergebruikers, wat ei<strong>en</strong>aars van private grond asook groot <strong>in</strong>dustrie6<br />
soos Bosbou, Mynbou <strong>en</strong> Landbou <strong>in</strong>sluit, is dat <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong><br />
Waterwetsontwerp van 1998 <strong>die</strong> M<strong>in</strong>ister van Waterwese <strong>en</strong> Bosbou<br />
feitlik onbeperkte mag gee oor <strong>die</strong> detail toepass<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> Wet.<br />
Voorbeelde hiervan is <strong>die</strong> subjektiewe toek<strong>en</strong>n<strong>in</strong>g van lis<strong>en</strong>sies aan<br />
bestaande <strong>en</strong> <strong>nuwe</strong> verbruikers, <strong>die</strong> subjektiewe bepal<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> tydperk<br />
wat 'n waterlis<strong>en</strong>sie geldig sal wees, asook <strong>die</strong> subjektiewe voorwaardes<br />
waaronder <strong>die</strong> waterlis<strong>en</strong>sies toegestaan sal word (Willemse, 1997).<br />
34
Die wye magte <strong>en</strong> diskresie van <strong>die</strong> Reger<strong>in</strong>g word deur <strong>die</strong> groot<br />
<strong>in</strong>dustriee as 'n sosialistiese b<strong>en</strong>ader<strong>in</strong>g gesi<strong>en</strong>, waar water <strong>die</strong> Staat se<br />
ei<strong>en</strong>dom is <strong>en</strong> Staatsampt<strong>en</strong>are sal besluit wie dit mag gebruik, waarvoor<br />
dit b<strong>en</strong>ut moet word <strong>en</strong> wat <strong>die</strong> prys daarvoor sal wees (Willemse 1997).<br />
Die <strong>in</strong>dustries betoog dat markkragte <strong>en</strong> <strong>die</strong> verhandel<strong>in</strong>g van waterregte<br />
nie g<strong>en</strong>oeg erk<strong>en</strong>n<strong>in</strong>g kry <strong>in</strong> <strong>die</strong> wetsontwerp nie. Dit is slegs <strong>die</strong> mag<br />
van <strong>die</strong> M<strong>in</strong>ister <strong>en</strong> sy ampt<strong>en</strong>are oor watergebruikers <strong>en</strong> <strong>die</strong> Reger<strong>in</strong>g se<br />
reg om regstell<strong>en</strong>de optrede <strong>in</strong> <strong>die</strong> toek<strong>en</strong>n<strong>in</strong>g van gebruik, wat voorkeur<br />
g<strong>en</strong>iet (Hofmeyer, 1998). Hofmeyer argum<strong>en</strong>teer verder dat <strong>die</strong> waarde<br />
van byvoorbeeld boere se ei<strong>en</strong>dom sal daal as hulle nie meer besitreg<br />
van water op hul grond het nie, <strong>en</strong> dat hulle gevolglik vergoed moet word.<br />
Tans lui klousule 22(7) van <strong>die</strong> wetsontwerp dat m<strong>en</strong>se net om<br />
vergoed<strong>in</strong>g aansoek kan do<strong>en</strong> as <strong>die</strong> ekonomiese lew<strong>en</strong>svatbaarheid van<br />
hul ondemem<strong>in</strong>g emstig b<strong>en</strong>adeel word. Die gevoel is dat <strong>die</strong> woorde<br />
"ernstig" geskrap moet word <strong>en</strong> dat b<strong>en</strong>adeelde partye deur <strong>die</strong> bank<br />
vergoed moet word. Die beg<strong>in</strong>sel hier is dat vergoed<strong>in</strong>g toegestaan<br />
behoort te word vir verliese, of dit emstig is of nie. Die <strong>in</strong>dustriee se<br />
standpunt is dat hulle nie <strong>die</strong> Wetsontwerp kan steun solank klousules<br />
soos byvoorbeeld klousule 22 nie onder verd<strong>en</strong>k<strong>in</strong>g is nie (Bigalke,<br />
1998).<br />
Die Reger<strong>in</strong>g, aan <strong>die</strong> ander kant wil egter net toesi<strong>en</strong> dat <strong>die</strong> doelwitte<br />
van <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> Waterwetsontwerp, om te verseker dat waterhulpbronne<br />
beskerm, effektief gebruik, ontwikkel <strong>en</strong> verantwoordelik bestuur word,<br />
nagekom word. Die Reger<strong>in</strong>g voel dat dit van nasionale belang is dat<br />
daar nie net voldo<strong>en</strong> word aan <strong>die</strong> basiese m<strong>en</strong>slike behoeftes nie, maar<br />
dat <strong>die</strong> bevorder<strong>in</strong>g van gelyke toegang tot water, wat <strong>die</strong> vorige<br />
diskrim<strong>in</strong>asie t<strong>en</strong> opsigte van ras regstel, nagestreef moet word. Volg<strong>en</strong>s<br />
<strong>die</strong> Reger<strong>in</strong>g is <strong>die</strong> bevorder<strong>in</strong>g van doeltreff<strong>en</strong>de, volhoubare <strong>en</strong><br />
voordelige gebruik van 'n skaars hulpbron soos water van kard<strong>in</strong>ale<br />
op<strong>en</strong>bare belang (F<strong>en</strong>sham, 1997).<br />
35
Die <strong>en</strong>igste moontlike oploss<strong>in</strong>g om <strong>die</strong> vrese van <strong>die</strong> watergebruiker aan<br />
<strong>die</strong> e<strong>en</strong> kant, <strong>en</strong> <strong>die</strong> doeltreff<strong>en</strong>de beheer van <strong>die</strong> Staat aan <strong>die</strong> ander<br />
kant by te la is om weere<strong>en</strong>s bymekaar uit te kom <strong>en</strong> <strong>die</strong> probleme<br />
positief te probeer aanpak om aanvaarbare oploss<strong>in</strong>gs te v<strong>in</strong>d.<br />
Dit sal egter nie maklik wees om 'n oploss<strong>in</strong>g te v<strong>in</strong>d wat vir alle partye<br />
aanvaarbaar sal wees nie. Die emosionele si<strong>en</strong><strong>in</strong>g van <strong>die</strong> Reger<strong>in</strong>g t<strong>en</strong><br />
opsigte van agtergeblewe geme<strong>en</strong>skappe <strong>en</strong> 'n verlede van rasse<br />
diskrim<strong>in</strong>asie kan negatiewe ekonomiese implikasies meebr<strong>in</strong>g as daar te<br />
veel klem gels word op <strong>die</strong> geme<strong>en</strong>skap se behoeftes <strong>en</strong> nie <strong>die</strong> van<br />
<strong>in</strong>dustriee <strong>en</strong> ander groot bydraers tot <strong>die</strong> ekonomie nie.<br />
36
HOOFSTUK 4 :<br />
4.1 DIE VASSTELLING VAN 'N WATERPRYSBELEID IN TERME<br />
VAN DIE NASIONALE WATERWETSONTWERP VAN 1998<br />
Hoofstuk vyf van <strong>die</strong> Waterwetsonwerp stel sekere riglyne <strong>in</strong> verband met <strong>die</strong><br />
f<strong>in</strong>ansiele verpligt<strong>in</strong>ge wat op watergebruikers van toepass<strong>in</strong>g gaan wees. Die<br />
hoofstuk word <strong>in</strong> twee dele verdeel naamlik:<br />
Deel 1 Wat waterverbruik<strong>in</strong>gskoste omskryf <strong>en</strong> Deel 2 wat <strong>die</strong> verl<strong>en</strong><strong>in</strong>g van<br />
f<strong>in</strong>ansiOle bystand omskryf.<br />
4.1.1 Die vasstell<strong>in</strong>g van 'n Waterprysbeleid<br />
In terme van artikel 56(1), het <strong>die</strong> M<strong>in</strong>ister van Waterwese, <strong>in</strong> oorleg met<br />
<strong>die</strong> M<strong>in</strong>ister van F<strong>in</strong>ansies, <strong>die</strong> bevoegdheid om van tyd tot tyd 'n<br />
Waterprysbeleid vas to stel. Dit word gedo<strong>en</strong> deur middel van 'n<br />
k<strong>en</strong>nisgew<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>die</strong> Staatskoerant. s3<br />
Die prysbeleid kan onderskeid maak tuss<strong>en</strong>:<br />
Verskill<strong>en</strong>de geografiese areas;<br />
Verskill<strong>en</strong>de kategoriee waterverbruik; <strong>en</strong><br />
Verskill<strong>en</strong>de watergebruikers.<br />
Enige onderskeid moet egter gebaseer wees op 'n gelykheidskriteria.<br />
Die prysbeleid moet ook <strong>die</strong> basis waarop <strong>die</strong> heff<strong>in</strong>gs vasgestel word<br />
bevat. Die beleid kan ook onderskeid maak tuss<strong>en</strong> <strong>die</strong> kostes wat vir<br />
bepaalde geografiese areas geld. Die kriteria wat deur <strong>die</strong> M<strong>in</strong>ister <strong>in</strong> ag<br />
g<strong>en</strong>eem word <strong>in</strong> so 'n geval is onder andere (Okes, 1998):<br />
53 Die Publiek moet dan skriftelike komm<strong>en</strong>taar lewer<br />
37
Die sosio-ekonomiese aspekte b<strong>in</strong>ne <strong>die</strong> relevante geografiese<br />
area;<br />
Die fisiese k<strong>en</strong>merke van elke area <strong>en</strong><br />
Die demografiese k<strong>en</strong>merke van elke area. Wat <strong>die</strong> <strong>in</strong>dividuele<br />
watergebruiker aanbetref, kan daar ook prys<strong>in</strong>gsonderskeid getref<br />
word. Sommige van <strong>die</strong> kriteria wat Kier ter sprake is sluit <strong>in</strong>:<br />
Die periode van <strong>en</strong>ige watergebruik.<br />
Die hoeveelheid water wat deur 'n watergebruiker teruggevoer word<br />
na 'n waterbron<br />
Die gebruiker se ekonomiese omstandighede.<br />
4.1.2 Prysbeleid <strong>in</strong> terme van waterverbruikkoste<br />
By vasstell<strong>in</strong>g van 'n prysbeleid vir waterverbruikkostes<br />
kan <strong>die</strong> M<strong>in</strong>ister aanspor<strong>in</strong>gskemas of boeteskemas implem<strong>en</strong>teer<br />
t<strong>en</strong> e<strong>in</strong>de <strong>die</strong> effektiewe <strong>en</strong> voordelige gebruik van water te<br />
bevorder, <strong>die</strong> nadelige impak op waterbronne te probleer beperk<br />
asook te keer dat water vermors word.<br />
4.1.3 Toepass<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> Waterprysbeleid<br />
In terme van artikel 57, kan waterverbruikkoste gehef word:<br />
In 'n spesifieke waterbestuursarea; of<br />
Op 'n nasionale of streeksbasis, <strong>en</strong> moet dit oore<strong>en</strong>stem met<br />
<strong>die</strong> prysbeleid vir waterverbruikkoste wat deur <strong>die</strong> M<strong>in</strong>ister<br />
vasgestel is.<br />
Heff<strong>in</strong>gs wat op 'n nasionale <strong>en</strong> streeksbasis gemaak word, kan deur <strong>die</strong><br />
Direkteur-G<strong>en</strong>eraal gevorder word <strong>en</strong> is betaalbaar aan <strong>die</strong> Staat of dit is<br />
38
verdeelbaar tuss<strong>en</strong> <strong>die</strong> verskill<strong>en</strong>de waterbestuursareas <strong>in</strong><br />
oore<strong>en</strong>stemm<strong>in</strong>g met elke area se bepaalde behoeftes.<br />
Om toe te si<strong>en</strong> dat daar behoorlike waterhulpbronbestuur toegepas word,<br />
maak hoofstuk vyf van <strong>die</strong> Waterwetsontwerp voorsi<strong>en</strong><strong>in</strong>g dat sekere<br />
kostes gehef kan word van waterverbruikers. Voldo<strong>en</strong>de befonds<strong>in</strong>g is<br />
nodig vir <strong>die</strong> doeltreff<strong>en</strong>de bestuur van waterverbruik vanuit<br />
waterhu I pbronne. 54<br />
Die M<strong>in</strong>ister van Waterwese, of <strong>die</strong> Direkteur-G<strong>en</strong>eraal kan van tyd tot<br />
tyd, na publieke <strong>in</strong>sae55 'n waterpryss<strong>in</strong>gsbeleid <strong>in</strong>ste1. 56 Hier<strong>die</strong> heff<strong>in</strong>gs<br />
mag slegs aangew<strong>en</strong>d word vir <strong>die</strong> befonds<strong>in</strong>g van<br />
Waterhulpbronbestuur, vir <strong>die</strong> befonds<strong>in</strong>g van Waterhulpbron-<br />
ontwikkel<strong>in</strong>g, vir gebruik van Waterwerke <strong>en</strong> om <strong>die</strong> gelyke <strong>en</strong> effektiewe<br />
toedel<strong>in</strong>g van water te bereik. 57 Fondse wat ontvang word uit <strong>die</strong><br />
waterheff<strong>in</strong>gs mag slegs gebruik word vir <strong>die</strong> doel waarvoor sodanige<br />
kostes gehef is.55 Die voordeel van waterheff<strong>in</strong>gs is dat <strong>die</strong><br />
waterverbruikers wat water gebruik <strong>en</strong> besoedel daarvoor moet betaal.<br />
Dit bevorder nie net <strong>die</strong> verm<strong>in</strong>der<strong>in</strong>g <strong>in</strong> waterverbruik nie maar ook <strong>die</strong><br />
verm<strong>in</strong>der<strong>in</strong>g van afvalstowwe wet vrygelaat word <strong>in</strong> waterhulpbronne.<br />
Daar word ook voorsi<strong>en</strong><strong>in</strong>g gemaak vir aanspor<strong>in</strong>gsbonusse vir <strong>die</strong>g<strong>en</strong>e<br />
wat water effektief <strong>en</strong> spaarsamig gebruik.<br />
Die effek hiervan is dat <strong>die</strong> Mynbou-, Bosbou- <strong>en</strong> Landbousektore beter<br />
<strong>en</strong> meer effektiewe waterhulpbronbestuur <strong>en</strong> -bewar<strong>in</strong>gsoploss<strong>in</strong>gs sal<br />
moet v<strong>in</strong>d om hulself te vrywaar van strafmaatreels <strong>in</strong>di<strong>en</strong> hul nie by <strong>die</strong><br />
reels hou nie. Hier<strong>die</strong> strafmaatreels sluit <strong>die</strong> beperk<strong>in</strong>g of opskort<strong>in</strong>g van<br />
waterverskaff<strong>in</strong>g <strong>in</strong>.<br />
Waterreg Hersi<strong>en</strong><strong>in</strong>g Beg<strong>in</strong>sel 24<br />
55<br />
Klousule 58(7)<br />
ss Klousule 59(1) tot (3)<br />
57 Klousule 58(2)<br />
58 Klousule 59(2)<br />
39
Die Reger<strong>in</strong>g wil met hier<strong>die</strong> beleid voorkom<strong>en</strong>d optree te<strong>en</strong> <strong>die</strong><br />
moontlike wanbestuur van water deur byvoorbeeld groot <strong>in</strong>dustriee wet<br />
groot hoeveelhede water laat wegvloei see toe sonder om dit te gebruik<br />
of te bewaar. Re<strong>en</strong>water wet deur Bosbou- <strong>en</strong> <strong>in</strong>t<strong>en</strong>se akkerbou<br />
aktiwiteite onderskep word <strong>en</strong> sodo<strong>en</strong>de <strong>die</strong> afvloei na riviere <strong>en</strong><br />
opgaardamme verm<strong>in</strong>der <strong>en</strong> sommige geografies-gelee geme<strong>en</strong>skappe<br />
van voldo<strong>en</strong>de waterhulpbronne ontneem is 'n voorbeeld hiervan. (Tabel<br />
2 dui <strong>die</strong> primere damme <strong>in</strong> Suid-Afrika aan, asook <strong>die</strong> jaargemiddelde<br />
afloop na elk). Indi<strong>en</strong> daar uitvoer<strong>in</strong>g aan <strong>die</strong> Waterwetsontwerp gegee<br />
word soos dit tans daarna uitsi<strong>en</strong>, kan <strong>in</strong>dustriee, veral <strong>die</strong> Bosbou-sektor<br />
swaar belas word <strong>en</strong> kan dit selfs 'n negatiewe effek he <strong>in</strong>di<strong>en</strong> sodanige<br />
maatskappye of ander <strong>in</strong>dustriee wet hulself skuldig maak aan<br />
waterbesoedel<strong>in</strong>g, sou aansoek do<strong>en</strong> om hernuw<strong>in</strong>g van 'n<br />
waterlis<strong>en</strong>sie. 59<br />
59 Klousule 159(1)(a) 8 <strong>en</strong> (I)<br />
Die Reger<strong>in</strong>g moet ook 'n duidelike <strong>en</strong> uitvoerbare standpunt <strong>in</strong>neem oor<br />
wateraanvraag <strong>en</strong> hoe dit geaffekteer word deur <strong>die</strong> huidige<br />
bevolk<strong>in</strong>gsgroei <strong>en</strong> onwettige immigrante. Dit sal onredelik wees dat<br />
water wegg<strong>en</strong>eem word van gevestigde <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gs soos bosbou,<br />
besproei<strong>in</strong>g <strong>en</strong>sovoorts om bevolk<strong>in</strong>gsgroei wat algeme<strong>en</strong> as baie<br />
nadelig gesi<strong>en</strong> word, aan te moedig.<br />
Die Industrie@ kan nie gep<strong>en</strong>aliseer word as onwettige waterverbruikers<br />
soos verbode immigrante water na willekeur kan gebruik sonder om<br />
daarvoor te betaal nie.<br />
Die Bosbou-sektore argum<strong>en</strong>teer op hulle beurt dat hul verantwoordelik<br />
is vir werkverskaff<strong>in</strong>g vir meer as 150 000 m<strong>en</strong>se <strong>en</strong> 'n w<strong>in</strong>s uitkeer van<br />
meer as 13.1 miljard Rand per jaar het, waarvan 35% deel uitmaak van<br />
ao
Figuur 3 : Belangrike bosbougebiede <strong>in</strong> Suid-Afrika (DWW, 1986)<br />
S<strong>en</strong>traal Tvl<br />
Noord Tvl<br />
Oos Tvl<br />
OVS<br />
Suid-oos Tvl<br />
Natal Middellande<br />
Suid-oos Natal<br />
Voorkeurvolgorde vir. oritwikkel<strong>in</strong>g<br />
wan busbougroeipuntgebiede<br />
.1. Rithardsbaai<br />
Donnybrook —Umkomaas<br />
Ugie —Umtata<br />
flgoderana<br />
Weza<br />
Estcourt —Col<strong>en</strong>so<br />
Tugela —Mand<strong>in</strong>i<br />
Net Retief<br />
Belfast —Middelburg<br />
Durban —Pietermaritzburg<br />
S<strong>en</strong>traal —Transvaal<br />
<strong>en</strong> OVS<br />
Gaut<strong>en</strong>g Prov<strong>in</strong>sie<br />
Noordelike Prov<strong>in</strong>sie<br />
Mpumalanga<br />
Vrystaat Prov<strong>in</strong>sie<br />
Mpumalanga<br />
Kwazulu Natal Middelland<br />
Kwazulu Natal
Tabel 2 : Jaargemiddelde water-afloop na <strong>en</strong>kele primere damme <strong>in</strong><br />
Suid-Afrika (DWW,1986)<br />
Dam Dam Ligg<strong>in</strong>g <strong>en</strong> soon/<br />
Afloopiewer<strong>en</strong>de<br />
s<strong>in</strong>gs<br />
Re<strong>in</strong>val .<br />
•<br />
Steel:dna 1 Std9dwes-Kaapland : Hoe<br />
w<strong>in</strong>terreetwak hoofasaidik<br />
Grope= <strong>en</strong> frontaa1<br />
Charchholl 2 Soid-Kaapland : Hee<br />
heetjaarreeswak wolves= <strong>en</strong><br />
konveksioneel.<br />
Woodstock 3 Drakonsbeag : Hoe<br />
sommems<strong>en</strong>vak orografies <strong>en</strong><br />
konveksiooeel.<br />
Med<strong>in</strong>a/ 4 *Naha Midddiand: Mange<br />
sonxne<strong>en</strong>val <strong>in</strong> misgordek<br />
hoofsaaklik kterveksiemeeL<br />
Pongolapoort S seNcord-Natal : Mango<br />
sommette<strong>en</strong>vak hoofauka<br />
kouvektioneel met =Mese<br />
Odom af <strong>en</strong> toe.<br />
Vaal 6 Hoeveld : Mange<br />
sommerre<strong>en</strong>val, konverg<strong>en</strong>t<br />
<strong>en</strong> kozwakaioneel.<br />
Kalkfonte<strong>in</strong> 7 ***DVS : Lae som<strong>en</strong>e<strong>en</strong>vak<br />
hoofmaklik Mum:ag<strong>en</strong>t <strong>en</strong><br />
konveksioneet<br />
Opvang- Jaargemiddelde Jaargemiddelde Jaargemidd Pers<strong>en</strong>task<br />
Cabled Poteaniele opvanggebied- aide allow snoop<br />
Verdam p<strong>in</strong>g nam<strong>in</strong>g<br />
(km 2)<br />
67<br />
(mm)<br />
1 413<br />
(mm)<br />
1 231<br />
(mm)<br />
619<br />
(.4)<br />
50.3<br />
357 1390 740 202 27.3<br />
1 149 1 301 1 490 635 42.6<br />
921 1 386 975 198 20.3<br />
7 831 1 514 871 140 16.1<br />
38 505 1 703 750 50 6.7<br />
10 268 1 874 452 15 3.3<br />
Kamanassie 8 Kle<strong>in</strong>-Karoo : In re<strong>en</strong>akada 1 505 1 697 463 24 52<br />
Mafia*, Ise m<strong>en</strong>vaL<br />
Van<br />
Rhyreiveld<strong>in</strong><br />
Pn<br />
9 Kupsa Middefiand : Lao<br />
somarre<strong>in</strong>vaL<br />
Romberg 10 Groot-Karoo : Baia De<br />
sommerreeserai vane<br />
konverg<strong>en</strong>siestebeb wet of<br />
<strong>en</strong> toe voorkom.<br />
Kwazulu Natal Middelland vanaf 1994<br />
Kwazulu Natal vaunt 1994<br />
Vrystaat vanaf 1994<br />
3 681 1 996 365 10 2.7<br />
72 335 2 740 149 1 0.7
<strong>die</strong> uitvoerbedryf. (Figuur 2 dui <strong>die</strong> posisie van <strong>die</strong> ti<strong>en</strong> belangrikste<br />
Bosbou- ontwikkel<strong>in</strong>gs gebiede <strong>in</strong> Suid-Afrika aan). Die Landbousektor<br />
dra 4,4% by tot <strong>die</strong> Bruto B<strong>in</strong>nelandse Produk <strong>en</strong> is verantwoordelik vir<br />
meer as 10% van <strong>die</strong> totale werkverskaff<strong>in</strong>gsektor (Burger, 1997).<br />
Die Bosbou-, Landbou- <strong>en</strong> Mynbou-<strong>in</strong>dustrie6 se hoof beswaar is dat hul<br />
uitgesonder word vir kritiek <strong>en</strong> nie gelyke behandel<strong>in</strong>g ontvang nie, dit<br />
terwyl miljo<strong>en</strong>e rande spandeer word aan <strong>in</strong>t<strong>en</strong>siewe<br />
omgew<strong>in</strong>gsbewar<strong>in</strong>gs <strong>en</strong> waterbespar<strong>in</strong>gsprogramme. Hier<strong>die</strong><br />
programme sluit <strong>in</strong> : Instandhoud<strong>in</strong>g <strong>en</strong> beskerm<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> gehalte van<br />
water vrygelaat deur plantasies; <strong>die</strong> verm<strong>in</strong>der<strong>in</strong>g van koolstof-dioksied<br />
gasse wat <strong>die</strong> osoonlaag b<strong>en</strong>adeel; <strong>die</strong> bydrae wat <strong>die</strong> <strong>in</strong>dustriee maak<br />
tot werkverskaff<strong>in</strong>g <strong>en</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g van agtergeblewe geme<strong>en</strong>skappe,<br />
asook <strong>die</strong> effektiewe verskaffers van noodsaaklike natuurlike bronne<br />
waarsonder ons land se ekonomie nie kan klaarkom nie (Edwards, 1997).<br />
Gemeet aan <strong>die</strong> belangrikheid van hoofstuk vyf van <strong>die</strong><br />
Waterwetsontwerp wat handel met f<strong>in</strong>ansiele bystand is <strong>die</strong> praktiese<br />
uitvoerbaarheid van hier<strong>die</strong> bepal<strong>in</strong>gs onder verd<strong>en</strong>k<strong>in</strong>g. Dit blyk duidelik<br />
dat <strong>die</strong> M<strong>in</strong>ister g<strong>en</strong>oeg mag het om heff<strong>in</strong>gs te implem<strong>en</strong>teer vir<br />
waterverbruik, maar hoe <strong>die</strong> M<strong>in</strong>ister hier<strong>die</strong> <strong>waterprysbeleid</strong> gaan<br />
vasstel, is onduidelik.<br />
Die feit dat daar nie 'n vaste grondslag of formule vir <strong>die</strong> prys<strong>in</strong>g van<br />
water is nie, behalwe dat <strong>die</strong> M<strong>in</strong>ister van tyd tot tyd sal besluit oor <strong>die</strong><br />
prys <strong>en</strong> dit dan vir <strong>in</strong>sae <strong>en</strong> komm<strong>en</strong>taar <strong>in</strong> <strong>die</strong> Staatskoerant afkondig,<br />
wek kommer omdat daar ge<strong>en</strong> duidelike voorsi<strong>en</strong><strong>in</strong>g gemaak word oor<br />
hoe <strong>die</strong> besware daarte<strong>en</strong> gehanteer sal word nie. Die <strong>in</strong>dustriep is<br />
bekommerd omdat daar ge<strong>en</strong> kriteria is om te bepaal of <strong>die</strong> koste wat<br />
deur <strong>die</strong> M<strong>in</strong>ister gehef word, billik is nie.<br />
41
Die besliss<strong>en</strong>de heff<strong>in</strong>g hang van onsekere kriteria af, sous byvoorbeeld<br />
sosio-ekonomiese aspekte of <strong>die</strong> demografiese k<strong>en</strong>merke van 'n gebied.<br />
Hier<strong>die</strong> kriteria is nie net moeilik ontleedbaar nie maar is ook geweldig<br />
wisselvallig <strong>en</strong> onbetroubaar.<br />
Die kriteria is ook geweldig subjektief <strong>en</strong> hang groot<strong>en</strong>deels af van <strong>die</strong><br />
gemoedstoestand van <strong>die</strong> <strong>in</strong>dividu of liggaam wat <strong>die</strong> besliss<strong>in</strong>g moet<br />
maak. Dit wil voorkom of <strong>die</strong> verantwoordelike owerheid met onbeperkte<br />
mag gelaat word om 'n prysbeleid van hul keuse te implem<strong>en</strong>teer sunder<br />
dat <strong>die</strong> verbruiker 'n reme<strong>die</strong> daarte<strong>en</strong> sal he.<br />
Die Landbousektor, wat 'n direkte effek het op bykans 27% van <strong>die</strong><br />
ekonomies aktiewe bevolk<strong>in</strong>g, huldig <strong>die</strong> standpunt dat, <strong>in</strong>di<strong>en</strong> <strong>die</strong><br />
Reger<strong>in</strong>g nie gelyke standaarde <strong>in</strong>stel met betrekk<strong>in</strong>g tot waterprys<strong>in</strong>g<br />
nie, dit 'n onvermydelike negatiewe effek op <strong>die</strong> ekonomie <strong>en</strong> spesifiek<br />
<strong>die</strong> onderontwikkelde <strong>en</strong> m<strong>in</strong>derbevoorregte geme<strong>en</strong>skappe sal he. Na<br />
ram<strong>in</strong>g sal <strong>die</strong> vraag na water vir besproei<strong>in</strong>gsdoele<strong>in</strong>des merkwaardig<br />
to<strong>en</strong>eem te<strong>en</strong> <strong>die</strong> jaar 2010. Tabel 3 toon dat besproei<strong>in</strong>g tans omtr<strong>en</strong>t<br />
dubbel <strong>die</strong> volume water as al <strong>die</strong> ander aktiwiteite saam gebruik.<br />
B<strong>en</strong>ew<strong>en</strong>s laasg<strong>en</strong>oemde, dui Tabel 3 ook aan dat <strong>die</strong> totale<br />
waterverbruik <strong>in</strong> <strong>die</strong> jaar 2010 neerkom op 25888 mill/m a Indi<strong>en</strong> dit as<br />
betroubare bran beskou kan word gaan Suid-Afrika <strong>in</strong> 'n geweldige<br />
waterkrisis wees by <strong>die</strong> jaar 2010 aangesi<strong>en</strong> <strong>die</strong> totale jaargemiddelde<br />
afloop van al <strong>die</strong> riviere <strong>in</strong> Suid-Afrika tans te staan kom op 2243 mill/m 3.<br />
Daar is dus 'n geweldige tekort <strong>en</strong> sal Suid-Afrika water op groat skaal<br />
van ons buurlande moet <strong>in</strong>voer te<strong>en</strong> hoe kostes. Dit is dus van kard<strong>in</strong>ale<br />
belang dat waterbespar<strong>in</strong>gsprojekte volhoubaar <strong>en</strong> toekomsgerig moet<br />
wees.<br />
Die Landbou-, Bosbou- <strong>en</strong> Mynbou-<strong>in</strong>dustriee as verbruikers van grout<br />
hoeveelhede water (wat aan <strong>die</strong> e<strong>in</strong>de van <strong>die</strong> dag <strong>die</strong> meeste moet<br />
betaal vir water), erk<strong>en</strong> <strong>die</strong> feit dat Suid-Afrika 'n waterarm land is <strong>en</strong> dat<br />
42
Tabel 3 : Verwagte totale watergebruik <strong>en</strong> pers<strong>en</strong>tasie van <strong>die</strong> totale<br />
aanvraag na water tot 2010 (De Villiers, 1996)<br />
Demand sector 1990<br />
(million miter)<br />
(He)<br />
2000<br />
(million m' /yr)<br />
(Ye)<br />
2010<br />
(million m'ivr)<br />
Direct use<br />
Municipal and domestic 2281 12,0 3220 14.4 4477 174<br />
Industrial 1448 7,6 2043 9,1 2961 11 4<br />
M<strong>in</strong><strong>in</strong>g 511 2,7 582 2,6 649 2,5<br />
Power g<strong>en</strong>eration 444 2,3 779 3) 900 34<br />
Irrigation 9695 50,9 10974 48,9 11885 45,9<br />
Stock-water<strong>in</strong>g 288 1,5 316 1,4 358 1,4<br />
Nature conservation<br />
Indirect use<br />
182 1 0 187 0,8 191 0 7<br />
Forestry runoff<br />
reduction<br />
Ecological use, estuaries<br />
1427 7,5 1570 7,0 1700 6,6<br />
and lakes 2767 14,5 2767 12.3 2767 10.7<br />
Total 19043 100,0 2243 100.0 25888 100,0<br />
(%)
<strong>die</strong> Waterprysbeleid <strong>die</strong> skaarsheidswaarde <strong>en</strong> werklike<br />
voorsi<strong>en</strong><strong>in</strong>gskoste daarvan moet weerspieel.<br />
Hier<strong>die</strong> <strong>in</strong>dustriee is dit e<strong>en</strong>s dat <strong>die</strong> meganisme van waterprys<strong>in</strong>g aan<br />
<strong>die</strong> ekonomiese markte oorgelaat moet word deur <strong>die</strong> gebruiksreg van<br />
water verhandelbaar te maak. Indi<strong>en</strong> <strong>die</strong> toedel<strong>in</strong>g (b<strong>in</strong>ne bepaalde<br />
Reger<strong>in</strong>gsvoorskrifte <strong>en</strong> —regulasies) aan <strong>die</strong> markte oorgelaat word sal<br />
<strong>die</strong> vraag daama tuss<strong>en</strong> verskill<strong>en</strong>de gebruiksmoontlikhede <strong>die</strong> prys<br />
bepaal <strong>en</strong> uite<strong>in</strong>delik hoe dit gebruik sal word. Hier<strong>die</strong> d<strong>en</strong>krigt<strong>in</strong>g het<br />
opsigself tekortkom<strong>in</strong>ge, aangesi<strong>en</strong> dit byvoorbeeld <strong>die</strong> Landbousektor<br />
nadelig kan be<strong>in</strong>vloed, omdat verskeie gewasse <strong>en</strong> produkte nie meer<br />
onder besproei<strong>in</strong>g geproduseer sal kan word nie, aangesi<strong>en</strong> <strong>die</strong> w<strong>in</strong>s of<br />
opbr<strong>en</strong>gs te kle<strong>in</strong> sal wees (Hofmeyer, 1997).<br />
Die Reger<strong>in</strong>g se beleid te<strong>en</strong>oor <strong>die</strong> van <strong>die</strong> <strong>in</strong>dustriee, is dat ekonomiese<br />
aanspor<strong>in</strong>gs <strong>in</strong>gestel moet word t<strong>en</strong> e<strong>in</strong>de waterhulpbronne te bewaar <strong>en</strong><br />
bespar<strong>in</strong>g aan te moedig. Dit kom daarop neer dat water gewaardeer<br />
word as 'n ekonomiese bron <strong>en</strong> dat 'n algem<strong>en</strong>e beleid gevolg moet word<br />
om <strong>die</strong> prys van water algaande te verhoog totdat <strong>die</strong> werklike koste om<br />
water vir gebruik beskikbaar te stel, verhaal word (Leitch, 1996).<br />
Die praktiese uitvoer<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> Reger<strong>in</strong>g se beleid is weere<strong>en</strong>s<br />
problematies <strong>en</strong> sal moeilik uitvoerbaar wees.<br />
Dit sal <strong>die</strong> Reger<strong>in</strong>g miljo<strong>en</strong>e Rande kos om al <strong>die</strong> <strong>in</strong>spekteurs, beamptes<br />
<strong>en</strong> adm<strong>in</strong>istratiewe personeel aan te stel om toe te si<strong>en</strong> dat <strong>die</strong> bepal<strong>in</strong>gs<br />
<strong>in</strong> <strong>die</strong> Wetsontwerp behoorlik nagekom <strong>en</strong> afgedw<strong>in</strong>g word.<br />
Die tekortkom<strong>in</strong>ge van <strong>die</strong> Waterprysbeleid kan opgelos word <strong>in</strong>di<strong>en</strong> <strong>die</strong><br />
voorsi<strong>en</strong><strong>in</strong>gs van artikel 56(7) behoorlik nagekom word. Volg<strong>en</strong>s artikel<br />
56(7) moet <strong>die</strong> M<strong>in</strong>ister, voordat by 'n prysbeleid vasstel, eers tyd gun dat<br />
<strong>die</strong> publiek skriftelike komm<strong>en</strong>taar kan !ewer op sy voorgestelde beleid.<br />
43
Die M<strong>in</strong>ister moet hier<strong>die</strong> komm<strong>en</strong>taar deeglik oorweeg <strong>en</strong> sy beleid<br />
daarvolg<strong>en</strong>s wysig.<br />
Indi<strong>en</strong> <strong>en</strong>ige <strong>in</strong>dividu of <strong>in</strong>dustrie voel dat hul b<strong>en</strong>adeel is moet dit met <strong>die</strong><br />
plaaslike waterverbruik<strong>in</strong>gs-assosiasie opg<strong>en</strong>eem word. Ingevolge<br />
artikel 33 van <strong>die</strong> Grondwet, het <strong>en</strong>ige persoon wat voel dat by b<strong>en</strong>adeel<br />
is, <strong>die</strong> reg tot adm<strong>in</strong>istratiewe aksie wat redelik <strong>en</strong> prosedurieel regverdig<br />
is. Skriftelike redes vir optrede moet dan gegee word aan <strong>die</strong><br />
b<strong>en</strong>adeelde party.<br />
Die Waterprysbeleid kan slegs effektief <strong>en</strong> legitiem uitvoerbaar wees<br />
<strong>in</strong>di<strong>en</strong> daar behoorlike samewerk<strong>in</strong>g tuss<strong>en</strong> <strong>die</strong> Staat as bewaarder van<br />
<strong>die</strong> waterhulpbronne <strong>en</strong> <strong>die</strong> <strong>in</strong>dustriee as verbruikers daarvan, verkry kan<br />
word. Die Reger<strong>in</strong>g moet <strong>die</strong> vrees dat <strong>die</strong> M<strong>in</strong>ister te veel mag <strong>en</strong><br />
diskresie het, besweer deur weldeurdagte <strong>en</strong> aanvaarbare oploss<strong>in</strong>gs te<br />
v<strong>in</strong>d vir <strong>die</strong> praktiese uitvoerbaarheid van sy Waterprysbeleid.<br />
44
HOOFSTUK 5:<br />
GEVOLGTREKKING<br />
Suid-Afrika is op <strong>die</strong> punt van 'n <strong>nuwe</strong> <strong>waterwet</strong>gew<strong>in</strong>g-bedel<strong>in</strong>g wat <strong>die</strong> unieke<br />
gele<strong>en</strong>theid bied om 'n <strong>nuwe</strong> moderne waterregsisteem te implem<strong>en</strong>teer wat aan <strong>die</strong><br />
e<strong>en</strong>kant regverdig moet wees te<strong>en</strong>oor bestaande watergebruikers <strong>en</strong> aan <strong>die</strong> ander<br />
kant <strong>die</strong> regverdige <strong>en</strong> ekonomiese voordelige beheer <strong>en</strong> toewys<strong>in</strong>g van water aan<br />
a lmal <strong>in</strong> Suid-Afrika sal verseker. Nuwe <strong>waterwet</strong>gew<strong>in</strong>g sal moet voldo<strong>en</strong> aan <strong>die</strong><br />
behoeftes van 'n groei<strong>en</strong>de bevolk<strong>in</strong>g waar<strong>in</strong> <strong>die</strong> bewar<strong>in</strong>g van ons land se skaarste<br />
hulpbron 'n al hoe belangriker rol speel. Met 'n bevolk<strong>in</strong>gsgroei wat b<strong>in</strong>ne perke is sal<br />
Suid-Afrika se waterprobleme baie m<strong>in</strong>der wees.<br />
Die volg<strong>en</strong>de gevolgtrekk<strong>in</strong>gs kan gemaak word:<br />
Vryvloei<strong>en</strong>de water is geme<strong>en</strong>skaplike ei<strong>en</strong>dom. Die beg<strong>in</strong>sel word wereldwyd<br />
toegepas.<br />
Die reg om te deel <strong>in</strong> vryvloei<strong>en</strong>de water deur <strong>die</strong> ei<strong>en</strong>aar van grond waarop <strong>die</strong><br />
bron voorkom, maak deel uit van <strong>die</strong> sog<strong>en</strong>aamde versamel<strong>in</strong>g van regte waaruit<br />
ei<strong>en</strong>aarskap bestaan.<br />
Die Staat het <strong>die</strong> bevoegdheid om toegang tot <strong>en</strong> <strong>die</strong> gebruik van 'n waterhulpbron<br />
te beheer <strong>en</strong> te reguleer.<br />
Die 1956 Waterwet <strong>en</strong> <strong>die</strong> gem<strong>en</strong>ereg het <strong>die</strong> reg van grondei<strong>en</strong>aars tot vrye<br />
toegang van waterhulpbronne erk<strong>en</strong>. Dit sal voortaan str<strong>en</strong>g beheer word.<br />
Die <strong>nuwe</strong> <strong>waterwet</strong>gew<strong>in</strong>g, asook <strong>die</strong> lis<strong>en</strong>sies wat daaronder uitgereik gaan word,<br />
sal toegang tot <strong>die</strong> land se waterhulpbronne erk<strong>en</strong>. Vorige bestaande waterregte<br />
wat ontvang is onder <strong>die</strong> 1956 Waterwet sal bee<strong>in</strong>dig word <strong>en</strong> vervang word met<br />
<strong>nuwe</strong> regte onder <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> waterregbedel<strong>in</strong>g.<br />
Die erk<strong>en</strong>n<strong>in</strong>g van toegang tot <strong>die</strong> land se waterhulpbronne moet voldo<strong>en</strong> aan <strong>die</strong><br />
vereistes wat artikels 25(1) <strong>en</strong> 33(1) van <strong>die</strong> Grondwet daarstel.<br />
45
Dit is hier<strong>die</strong> skrywer se submissie dat alvor<strong>en</strong>s 'n regverdigbare regsbasis, wat <strong>in</strong> <strong>die</strong><br />
toekoms as kriteria gebruik kan word, gevestig kan word, daar 'n algem<strong>en</strong>e<br />
aanvaard<strong>in</strong>g van <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> Waterwetsontwerp moet wees. Tans is daar verskeie<br />
omstrede bepal<strong>in</strong>gs <strong>in</strong> <strong>die</strong> wetsontwerp wat nie deur al <strong>die</strong> betrokke partye aanvaar<br />
word nie.<br />
Dit is verder skrywer se op<strong>in</strong>ie dat <strong>in</strong>di<strong>en</strong> 'n oploss<strong>in</strong>g gev<strong>in</strong>d kan word, dit slegs met<br />
verdere weldeurdagte <strong>en</strong> toekomsgerigte navors<strong>in</strong>g gedo<strong>en</strong> kan word. Die taakgroepe<br />
wat deur <strong>die</strong> reger<strong>in</strong>g <strong>en</strong> <strong>die</strong> massawatergebruikers aangestel is, sal weer om <strong>die</strong><br />
onderhandel<strong>in</strong>gstafel moet gaan sit om na onpraktiese, aanvaarbare oploss<strong>in</strong>gs to<br />
soek. Indi<strong>en</strong> daar op hier<strong>die</strong> wyse 'n regverdige oore<strong>en</strong>koms tuss<strong>en</strong> alle<br />
watergebruikers <strong>en</strong> <strong>die</strong> staat as oppervoog van ons land se waterhulpbronne, gekry<br />
kan word, kan <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> wetgew<strong>in</strong>g 'n omslagtige <strong>en</strong> moeilik bestuurbare sisteem<br />
vervang met 'n vaartbelynde <strong>en</strong> toekomsgerigte stelsel. Dan sal daar <strong>in</strong>derdaad water<br />
vir almal vir vandag <strong>en</strong> more wees.<br />
Slegs met weldeurdagte <strong>en</strong> <strong>in</strong>t<strong>en</strong>siewe navors<strong>in</strong>g wat na praktiese oploss<strong>in</strong>gs soek,<br />
tesame met voortgesette onderhandel<strong>in</strong>ge tuss<strong>en</strong> alle gebruikers van water <strong>en</strong> <strong>die</strong><br />
Staat as oppervoog van ons land se waterhulpbronne, kan <strong>die</strong> <strong>nuwe</strong> wetgew<strong>in</strong>g 'n<br />
omslagtige <strong>en</strong> moeilike bestuurbare sisteem vervang met 'n vaartbelynde <strong>en</strong><br />
toekomsgerigte stelsel.<br />
-00000--<br />
46
GERAADPLEEGDE BRONNE<br />
BOEKE<br />
Burger, D. 1997: South Africa Yearbook 1997. Rustica Press, N'dab<strong>en</strong>i : Kaapstad.<br />
Caponera, D.A. 1992: Pr<strong>in</strong>ciples of Water Law and Adm<strong>in</strong>istration. A.A. Balkema :<br />
Rotterdan<br />
Departem<strong>en</strong>t van Waterwese. 1986: Bestuur van <strong>die</strong> Waterhulpbronne van Suid-<br />
Afrika. CTP Boekdrukkers : Kaapstad.<br />
Departem<strong>en</strong>t van Waterwese <strong>en</strong> Bosbou. 1997 : Witskrif vir 'n Nasionale Water Beleid<br />
vir Suid-Afrika. Pretoria : Staatsdrukker.<br />
Fuggle, R.F. & M.A. Rabie. 1983: Environm<strong>en</strong>t Concerns <strong>in</strong> South Africa : Technical<br />
and Legal Perspectives. Juta : KAapstad.<br />
Hall, C.G. 1939: The Orig<strong>in</strong> and Developm<strong>en</strong>t of Water Rights <strong>in</strong> South Africa. Oxford<br />
University Press.<br />
Lewis, A.D. 1953 : Water Law : Juta & Co. Cape Town.<br />
Pallet, J. 1997: Shar<strong>in</strong>g Water <strong>in</strong> Southern Africa. Desert Research Foundation of<br />
Namibia. W<strong>in</strong>dhoek.<br />
Rossman A & Steel M J 1982: Forg<strong>in</strong>g the new Water Law : Public Regulation of<br />
Proprietary Groundwater Rights. Juta : Kaapstad<br />
Tarlock, A.D. 1993. Water Resource Managem<strong>en</strong>t, a casebook <strong>in</strong> Law and Public<br />
Policy. Foundation Press : M<strong>in</strong>eola,<br />
Thomas, P J H 1980: Ess<strong>en</strong>tialia van <strong>die</strong> Rome<strong>in</strong>se Req. Lex Patna: Johannesburg<br />
Van der Merwe, C.G. & M. J. de Waal. 1993 : The Law of Th<strong>in</strong>gs and servitudes.<br />
Butterworths : Durban.<br />
Van der Walt <strong>en</strong> G.J. Pi<strong>en</strong>aar. 1996: Introduction to the Law of Property. Juta :<br />
K<strong>en</strong>wyn :<br />
Vos, W.J. 1978: Pr<strong>in</strong>ciples of South African Water Law. Juta : Kaapstad.<br />
47
TYDSKRIF EN KOERANT ARTIKELS<br />
Bigalke, I, 1998: Staat "Wet m<strong>en</strong>se vergoed vir vertiese deur water". Die Burner.<br />
Wo<strong>en</strong>sdaq 22 Julie 1998, 6.<br />
De Villiers, G Du T. 1996: South Africa's Water Resources and the Lesotho Highlands<br />
Water Scheme : A Partial solution to the Country's Water Problems. Water Resources<br />
Developm<strong>en</strong>t, 12,(1),68.<br />
Edwards, M. 1997 : Trees are b<strong>en</strong>eficial too! African Wildlife, 51, (5) 31-33.<br />
F<strong>en</strong>cham, J. 1997 : The National Water Policy White Paper is out. Water Sewage &<br />
Efflu<strong>en</strong>t, 17, (2), 19-20.<br />
Hofmeyer, I. 1997: Envisaged water law: How does it affect farmers? Farmers<br />
Weekly. 10 Januarie 1997 16-18.<br />
Leitch, J. 1996 : Water bill still fac<strong>in</strong>g opposition. Water Sewage & Efflu<strong>en</strong>t 16, (2),<br />
20-21.<br />
Okes, D. 1998: The Law and the Farmer National Water Bill of 1998. Farmers<br />
Weekly, 31 Julie 1998 29<br />
Schulte C.F. & W.A Pretorius. 1997 : Water demand and population growth. Water SA<br />
23 (2), 127-133.<br />
W<strong>en</strong>hold, H. 1997: Regte net vir 40 jaar toegek<strong>en</strong>. Saqtevruqteboer. Julie 1997 243-<br />
244.<br />
Willemse, J. 1997: Reserwefondse, Waterbeleid. Landbouweekblad. 30 Mei 1997, 6-<br />
7; 18-19.<br />
Willemse, J. 1998: Te veel mag vir Waterm<strong>in</strong>ister. Landbouweekblad. 13 Februarie<br />
1998, 6-7.<br />
Wiseman, K.A. & M. R. Sowman. Inadequacies <strong>in</strong> the Legal System and<br />
Adm<strong>in</strong>istrative Framework Affect<strong>in</strong>g River-system Managem<strong>en</strong>t <strong>in</strong> South Africa : A<br />
Case Study of the Eerste-Kuils River System <strong>in</strong> the Western Cape. THRHR, 1991, 54<br />
236.<br />
REGSPRAAK<br />
De Villiers v Barnard (1958) 3SA 167 (A).<br />
De Wet v Cloete. 1 M<strong>en</strong>zies 405<br />
48
Dreyer v Ireland 4 (1874) Buch 193 to 200<br />
Erasmus v de Wet 4 (1874) Buch 204<br />
Hough v Van der Merwe 4 (1874) Buch 149<br />
Retief v Louw. 4(1874) Buch 165<br />
Silberbauer v Van Breda <strong>en</strong> <strong>die</strong> Kaapstadse Munisipaliteit. (1866) 5 Searle 231.<br />
Southey v Schoombie. 1 EDC 286.<br />
Van Heerd<strong>en</strong> v Wiese. 1 (1880) Buch. Appelhof sake 5.<br />
Vermaak v Palmer. 6(1896) Buch 25<br />
ONGEPUBLISEERDE BRONNE<br />
Gild<strong>en</strong>huys, A. Ongedateerd : Constitutional Restrictions on a New Water Law<br />
Disp<strong>en</strong>sation. Ongepubliseerd.<br />
Gild<strong>en</strong>huys, A. 1998: National Water Bill. Ongepubliseerd.<br />
BYKOMENDE BRONNE<br />
Barnard, D. 1998: Persoonlike kommunikasie : Omgew<strong>in</strong>gsreg Advokaat <strong>en</strong><br />
Konsultant.<br />
Botha, F. 1998: Persoonlike kommunikasie ; Hoof bestuurder Sasol Tegnologie <strong>en</strong><br />
Omgew<strong>in</strong>gs aangele<strong>en</strong>thede.<br />
Departem<strong>en</strong>t van Waterwese <strong>en</strong> Bosbou, April 1996: Water Law Pr<strong>in</strong>ciples. Pretoria :<br />
Staatsdrukker.<br />
Departem<strong>en</strong>t van Waterwese <strong>en</strong> Bosbou. November 1996: Fundam<strong>en</strong>tal Pr<strong>in</strong>ciples<br />
and Objectives for a New Water Law <strong>in</strong> South Africa Pretoria : Staatsdrukker.<br />
Departem<strong>en</strong>t van Waterwese <strong>en</strong> Bosbou. 1995. Your and Your Water Rights.<br />
Pretoria : Staatsdrukker.<br />
Leuschner, A. 1998: Persoonlike kommunikasie. Hoofbestuurder Goldfields<br />
Omgew<strong>in</strong>gsaangele<strong>en</strong>thede.<br />
49
Reynolds, E. 1998: Persoonlike kommunikasie; Woordvoerder, Sasol<br />
O mgew<strong>in</strong>gsaangele<strong>en</strong>thede.<br />
Scotcher, J. 1998: Persoonlike kommunikasie; Hoofbestuurder SAPPI,<br />
Omgew<strong>in</strong>gsaangelel<strong>en</strong>thede.<br />
South African Water Law Review : National Consultative Confer<strong>en</strong>ce. 17 tot 18<br />
Oktober 1991. Water Resource Managem<strong>en</strong>t : Economics, Instrum<strong>en</strong>ts and Limits.<br />
Ongepubliseerd.<br />
Van der Merwe, P; 1998: Persoonlike kommunikasie; Bedryfsekonoom, Departem<strong>en</strong>t<br />
Waterwese <strong>en</strong> Bosbou.<br />
-000-<br />
50