Armoede en werkloosheid
Armoede en werkloosheid
Armoede en werkloosheid
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
• Die abstrakte geweld van geld 4<br />
• Waar is God te midde van misdaad? 6<br />
• Kruisgewys nou VBO-punte werd 8<br />
• Geme<strong>en</strong>tebou <strong>en</strong> art 21-maatskappy<br />
beveg misdaad 10<br />
• Jakob se put – ’n netwerk in nood<br />
• ’n Bate-gebaseerde b<strong>en</strong>adering<br />
12<br />
tot armoede 14<br />
• Geweld <strong>en</strong> armoede – ’n omvatt<strong>en</strong>de<br />
uitdaging 16<br />
• Posbus 18<br />
<strong>Armoede</strong> <strong>en</strong> <strong>werkloosheid</strong><br />
Uitgegee deur Bybel-Media<br />
(in v<strong>en</strong>nootskap met GDN)<br />
GDN<br />
10/4<br />
NOVEMBER 2010
Missionary Formulierboek Perspectives<br />
in the New Testam<strong>en</strong>t<br />
Pictures from chos<strong>en</strong> New Testam<strong>en</strong>t literature<br />
VITAL INFORMATION<br />
Ekum<strong>en</strong>iese belyd<strong>en</strong>isse<br />
Die vierde deel van die boek bevat die ekum<strong>en</strong>iese<br />
geloofsbelyd<strong>en</strong>isse. PAGES: 300<br />
Die Handleiding vir CATEGORY: die eredi<strong>en</strong>s Theology/Missiology<br />
het beslis die volg<strong>en</strong>de<br />
pluspunte:<br />
SELLING PRICE: To be announced<br />
• Omvatt<strong>en</strong>de uite<strong>en</strong>setting van <strong>en</strong> agtergrond tot die<br />
eredi<strong>en</strong>s. PUBLICATION DATE: June 2009<br />
• Vars omskrywing van al die elem<strong>en</strong>te <strong>en</strong> mom<strong>en</strong>te van<br />
die eredi<strong>en</strong>s.<br />
BOEKBEKENDSTELLING<br />
weerspieël jare se groei<br />
Die Handleiding vir die eredi<strong>en</strong>s is die nuwe liturgie-<strong>en</strong>-<br />
formulierboek vir gebruik op die kansel.<br />
Daar is talle nuwe liturgieë vir alternatiewe di<strong>en</strong>ste <strong>en</strong><br />
bykom<strong>en</strong>de formuliere. Dit is die vrug van baie jare se<br />
besinning, navorsing <strong>en</strong> eksperim<strong>en</strong>tering deur ’n werkgroep<br />
wat die inligting versamel <strong>en</strong> verwerk het.<br />
Daar is ook probeer om die afgelope jare se groei in die<br />
liturgiese beweging te weerspieël.<br />
Die Handleiding vir die eredi<strong>en</strong>s kom 20 jaar ná die<br />
Handboek vir die eredi<strong>en</strong>s, <strong>en</strong> drie jaar ná Vir die eredi<strong>en</strong>s –<br />
’n handleiding. Albei vorige publikasies is geëvalueer <strong>en</strong> met<br />
heelwat nuwe materiaal aangevul.<br />
Elem<strong>en</strong>te van die eredi<strong>en</strong>s<br />
Die boek bestaan uit vier dele. Die eerste deel handel oor die<br />
eredi<strong>en</strong>s. Die verskill<strong>en</strong>de elem<strong>en</strong>te van die eredi<strong>en</strong>s word<br />
breedvoerig bespreek met riglyne <strong>en</strong> voorbeelde. Dit is veral<br />
die responsoriese formules wat opvall<strong>en</strong>d is. Trou<strong>en</strong>s, by die<br />
meeste van die liturgieë is daar responsoriese voorbeelde.<br />
Onder hierdie afdeling is daar 27 formuliere. By talle van die<br />
tradisionele formuliere (soos by die doop <strong>en</strong> die nagmaal)<br />
is daar verskeie alternatiewe voorbeelde. Daar is ses<br />
formuliere wat in Engels beskikbaar is. ’n Nuwe formulier<br />
wat aansluit by die tradisionele formulier vir die bevestiging<br />
van kerkraadslede, is die formulier vir die indi<strong>en</strong>sstelling van<br />
geme<strong>en</strong>teleiers.<br />
Verskill<strong>en</strong>de soorte eredi<strong>en</strong>ste<br />
Die tweede deel handel oor al die verskill<strong>en</strong>de soorte<br />
eredi<strong>en</strong>ste. By elke soort eredi<strong>en</strong>s word die herkoms <strong>en</strong><br />
inkleding van die betrokke eredi<strong>en</strong>s bespreek, met verkorte<br />
liturgieë as voorbeeld. Daar is 13 verskill<strong>en</strong>de soorte di<strong>en</strong>ste<br />
wat op hierdie manier bespreek word. ’n Interessante nuwe<br />
toevoeging is die “klagdi<strong>en</strong>s”.<br />
Kerklike jaar<br />
Die derde deel fokus op die kerklike jaar. Die Kers-, Paas- <strong>en</strong><br />
Koninkryksiklus word breedvoerig gedek. By elke seiso<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
kerklike feesdag word die agtergrond bespreek <strong>en</strong> voorbeelde<br />
van liturgieë aangebied.<br />
Direkte bestellings: bestel@bmedia.co.za<br />
Deeloproepe: 0860 26 33 42 of 0860 BMEDIA<br />
e-aankope: www.bybelmedia.co.za<br />
JOHANN DU PLESSIS, EDDIE ORSMOND &<br />
HENNIE VAN DEVENTER (EDS)<br />
ere is certainly a need for fundam<strong>en</strong>tal re ection<br />
on mission within our pres<strong>en</strong>t context,<br />
where the church of Christ is called to witness in<br />
South Africa, Africa and the world.<br />
Missionary Perspectives pres<strong>en</strong>ts a picture as to<br />
how the New Testam<strong>en</strong>t treats the missionary<br />
chall<strong>en</strong>ges for congregations and the church in<br />
di er<strong>en</strong>t contexts. e authors o er perspectives<br />
on mission from the following New Testam<strong>en</strong>t<br />
• Bygewerkte weergawe met talle nuwe liturgieë <strong>en</strong><br />
writings: formuliere. Matthew, Mark, Luke-Acts, Gospel of<br />
•John, Verskeie Romans, Engelse 1 and formuliere 2 Corinthians, is ingesluit. Galatians,<br />
• Formuliere vir spesiale gele<strong>en</strong>thede (bv nagmaal aan<br />
Ephesians, kinders of Philippians, belyd<strong>en</strong>isaflegging Colossians, van m<strong>en</strong>se 1 and met beperkte 2<br />
verstandelike vermoëns).<br />
Timothy, Hebrews, James, 1 Peter, 1 to 3 John,<br />
• Ekum<strong>en</strong>iese aanw<strong>en</strong>ding <strong>en</strong> gebruik.<br />
and Revelation.<br />
boeke <strong>en</strong> Bybels op die kansel gebruik kan word.<br />
In addition to the New Testam<strong>en</strong>t writings<br />
four contextual articles – to map the context of<br />
the biblical approach – are added to give some<br />
’n werkgroep versamel <strong>en</strong> verwerk.<br />
indication Dit is ’n voortgaande of the pres<strong>en</strong>t proses. situation Die samestellers and context hoop dat<br />
hierdie publikasie verdere nad<strong>en</strong>ke oor die eredi<strong>en</strong>s sal<br />
for the pres<strong>en</strong>tations in this book. e context-<br />
gevolg ual articles sal hê. focus on the themes of Christ<strong>en</strong>dom<br />
Die handleiding dra die boodskap van ’n ekum<strong>en</strong>iese<br />
in the Cape-Dutch context and its legacy, the<br />
emerging missional church, missional diaconia<br />
kerke as a model sal wees. for mission, and nally the relation<br />
betwe<strong>en</strong> Die Handleiding space, liturgy vir die eredi<strong>en</strong>s and mission. is nie ’n resepteboek<br />
nie. Die riglyne <strong>en</strong> voorbeelde hierin vra om op ’n kreatiewe<br />
Missionary Perspectives succeeds in showing<br />
beplanning that di er<strong>en</strong>t <strong>en</strong> inrigting New van Testam<strong>en</strong>t eredi<strong>en</strong>ste. writings treat the<br />
theme of mission di er<strong>en</strong>tly.<br />
• Aantreklike uitleg <strong>en</strong> omslag wat maklik saam met ander<br />
Die Handleiding vir die eredi<strong>en</strong>s is die vrug van ’n spanpoging.<br />
Baie jare se besinning, navorsing <strong>en</strong> eksperim<strong>en</strong>tering is deur<br />
stimuleer <strong>en</strong> die ontwikkeling van nog meer nuwe materiaal tot<br />
op<strong>en</strong>heid. Die samestellers hoop dus dat hierdie handleiding<br />
ook sinvol deur ’n verskeid<strong>en</strong>heid kerke gebruik sal word, <strong>en</strong><br />
dat daar op liturgiese gebied to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>d samewerking tuss<strong>en</strong><br />
manier verder ontgin te word deur almal wat betrokke is by die<br />
Die boek kan te<strong>en</strong> R179,95 bestel word by Bybel-Media<br />
Handel by 0860 26 33 42. Dit kan ook aanlyn gekoop word<br />
by www.bybelmedia.co.za.<br />
JY BETAAL GEEN<br />
POSGELD NIE
VaN DIE REDaKTEuR<br />
‘Hoekom het die<br />
armes nie kos nie?’<br />
Chris van Wyk<br />
“Wh<strong>en</strong> I give food to the poor, they call<br />
me a saint. Wh<strong>en</strong> I ask why the poor have<br />
no food, they call me a communist.” –<br />
Dom Helda Camara<br />
<strong>Armoede</strong> <strong>en</strong> <strong>werkloosheid</strong> is e<strong>en</strong><br />
van die sewe groot reuse wat<br />
SACLA reeds in 2003 as die<br />
grootste uitdagings van ons tyd<br />
geïd<strong>en</strong>tifiseer het. Ongeveer 45 pers<strong>en</strong>t<br />
van Suid-Afrika se inwoners kan as arm<br />
beskryf word.<br />
<strong>Armoede</strong> <strong>en</strong> <strong>werkloosheid</strong> is<br />
weliswaar iets waarby die onderskeie<br />
kerke in ons land geredelik betrokke is. In<br />
die 2006 Kerkspieël-ondersoek in die NG<br />
Kerk byvoorbeeld het leraars<br />
gerapporteer dat 80 pers<strong>en</strong>t van<br />
geme<strong>en</strong>tes by die verligting van armoede<br />
<strong>en</strong> <strong>werkloosheid</strong> betrokke is.<br />
Die vraag is nogtans of die kerk, t<strong>en</strong><br />
spyte van ’n wye betrokk<strong>en</strong>heid, g<strong>en</strong>oeg<br />
do<strong>en</strong>, veral as ’n m<strong>en</strong>s bog<strong>en</strong>oemde<br />
aanhaling van Camara in gedagte hou.<br />
Do<strong>en</strong> ons g<strong>en</strong>oeg om die oorsake van<br />
armoede <strong>en</strong> <strong>werkloosheid</strong> uit die weg te<br />
ruim?<br />
Verbind die armoedesyfer verder aan<br />
die feit dat Suid-Afrika ook e<strong>en</strong> van die<br />
ekonomies mees ongelyke lande in die<br />
wêreld is. Dán begin jy verstaan waarom<br />
armoede ook ’n teelaarde is vir die<br />
moontlikheid van konflik <strong>en</strong> geweld.<br />
Daarom dat ons in dié uitgawe oor<br />
armoede <strong>en</strong> misdaad praat.<br />
*Chris Jones pak die bul by die horings<br />
deur van die “abstrakte geweld van geld”<br />
te praat. Dit is e<strong>en</strong> van die l<strong>en</strong>se wat ons<br />
moet aanlê om armoede te verstaan. Die<br />
te<strong>en</strong>stelling is nie tuss<strong>en</strong> arm <strong>en</strong> ryk nie,<br />
maar tuss<strong>en</strong> arm <strong>en</strong> selfstandig. Volg<strong>en</strong>s<br />
dié l<strong>en</strong>s is geweld e<strong>en</strong> van die gevolge<br />
van ’n kortsluiting tuss<strong>en</strong> die droom van<br />
ekonomiese selfstandigheid <strong>en</strong> die<br />
werklikheid daarvan dat ná 1994 net ’n<br />
relatiewe klein groep ekonomies<br />
bemagtig is.<br />
*Christo van der Merwe laat die lig val<br />
op die geweldige ontreddering wat die<br />
blootstelling aan geweld by m<strong>en</strong>se<br />
veroorsaak. Die diepte daarvan word<br />
telk<strong>en</strong>s beleef in die kreet na waar God<br />
dan in die geweld van misdaad is. E<strong>en</strong><br />
antwoord kan ’n m<strong>en</strong>s vind in die “nuwe<br />
storie” van e<strong>en</strong> slagoffer van geweld,<br />
Annette, wat betrokke geraak het by die<br />
einste sisteem <strong>en</strong> geme<strong>en</strong>skap wat haar in<br />
die steek gelaat <strong>en</strong> vermink het. Deur die<br />
polisiekantoor te verf <strong>en</strong> haar weeklikse<br />
bedi<strong>en</strong>ing by ’n plakkerskamp, wys sy<br />
waar God is: In die slagoffer wat hulp<br />
aanbied <strong>en</strong> só ’n lig in die donker word.<br />
*Willem Pretorius <strong>en</strong> Roelof<br />
Opperman gee ’n interessante<br />
perspektief op die innover<strong>en</strong>de strategie<br />
van die geme<strong>en</strong>skap van Kameeldrif wat<br />
deur geweld tot die uiterste beproef is.<br />
Die uiteinde was nie net ’n bekamping<br />
van misdaad nie, maar deur iets aan e<strong>en</strong><br />
van die oorsake daarvan te do<strong>en</strong>, naamlik<br />
aan armoede <strong>en</strong> <strong>werkloosheid</strong>. Hulle vier<br />
s<strong>en</strong>tra help nie net families <strong>en</strong> kinders<br />
nie, maar rus onder andere <strong>en</strong>trepr<strong>en</strong>eurs<br />
toe met die vaardighede <strong>en</strong> ondersteuning<br />
wat nodig is om selfstandig te raak. Die<br />
projek om die lew<strong>en</strong>somstandighede van<br />
hoërskoolleerlinge in arm gebiede te<br />
verbeter, met sonpanele wat lig vir hulle<br />
studies verskaf, is inspirer<strong>en</strong>d.<br />
*Ina Mundell skryf oor die netwerk vir<br />
nood wat in 2003 met die projek Jakob se<br />
put in Pretoria-Oosterlig vir m<strong>en</strong>se<br />
“tuss<strong>en</strong> werk” begin is. Hoewel dit<br />
aanvanklik m<strong>en</strong>se gehelp het wat deur<br />
regstell<strong>en</strong>de aksie geraak is, het dit<br />
mettertyd uitgebrei om alle m<strong>en</strong>se wat<br />
KRuISGEwyS November 2010<br />
deur <strong>werkloosheid</strong> geraak word te help.<br />
’n Netwerk van 22 kerke werk (al)<br />
hiermee saam <strong>en</strong> die di<strong>en</strong>s is reeds na<br />
verskeie plekke in Suid-Afrika uitgebrei.<br />
*Peter Grove herinner ons daaraan dat die<br />
aanpak van die armoedevraagstuk liewer<br />
uit ’n bate-gebaseerde as vanuit ’n tekortgebaseerde<br />
b<strong>en</strong>adering gedo<strong>en</strong> behoort te<br />
word. Dit lê die klem ook op die m<strong>en</strong>slike,<br />
sosiale, natuurlike, fisiese <strong>en</strong> finansiële<br />
bronne waaroor armes wél beskik. Hy<br />
skroom nie om die gebreke in die regering<br />
se huidige b<strong>en</strong>adering tot armoede uit te<br />
wys nie, <strong>en</strong> spel ’n hele paar praktiese<br />
wyses uit waarop geme<strong>en</strong>tes by die<br />
vraagstuk van armoede betrokke kan raak.<br />
*B<strong>en</strong> du Toit skryf oor die uitdaging<br />
van ge weld <strong>en</strong> armoede <strong>en</strong> wys uit die<br />
mond van armes self hóé erg die<br />
probleem reg tig is. Alle<strong>en</strong> met ’n omvatt<strong>en</strong>de<br />
b<strong>en</strong>a de ring van alle betrokk<strong>en</strong>es,<br />
te wete maat skap like sorg,<br />
staatsondersteuning, plaas like owerhede,<br />
polisie- <strong>en</strong> besker mings di<strong>en</strong> ste, opvoeding,<br />
mediese di<strong>en</strong>ste <strong>en</strong> die godsdi<strong>en</strong>stige<br />
geme<strong>en</strong>skap, kan hier die uitdaging<br />
aanvaar <strong>en</strong> daarna gemik word om ’n<br />
volg<strong>en</strong>de geslag uit die spi raal van<br />
armoede <strong>en</strong> geweld te laat ont snap.<br />
’n M<strong>en</strong>s sou nog baie meer oor hierdie<br />
komplekse saak kan sê, veral oor die rol<br />
wat leierskap speel. Dr Mills beweer in sy<br />
on langse boek Why Africa is Poor, dat<br />
swak besluite deur die leiers van Afrika<br />
die belangrikste rede vir Afrika se voort ge -<br />
sette armoede is. Persoonlike <strong>en</strong> finan siële<br />
belang word ongelukkig eerste ge stel,<br />
eerder as die belang van die bevol kings.<br />
Die belangrikste is egter om iets te<br />
do<strong>en</strong> aan armoede <strong>en</strong> misdaad, persoonlik<br />
soos Annette <strong>en</strong> korporatief soos<br />
Kameeldrif.<br />
Ons hoor graag van stories wat ander<br />
geme<strong>en</strong>tes kan inspireer om regtig ’n<br />
verskil te begin maak. Stuur dit na<br />
chris@geme<strong>en</strong>tes.co.za vir publikasie by<br />
www.geme<strong>en</strong>tes.co.za.<br />
3
4<br />
Die abstrakte<br />
geweld van geld<br />
Chris Jones is betrokke by die Kantoor<br />
vir Moraliteit – Communitas/<br />
BUVTON <strong>en</strong> die Beyers Naudé S<strong>en</strong>trum<br />
vir Publieke Teologie.<br />
Waar is God in al die geweld<br />
<strong>en</strong> misdaad?<br />
Hoekom soveel brutale geweld, sáám met<br />
misdaad, in ons land? Waarom word<br />
m<strong>en</strong>se vir ’n selfoon of ’n paar Rand<br />
vermoor? Ons elke<strong>en</strong> probeer ons vinger<br />
op die grondoorsake hiervan lê, maar<br />
natuurlik laat geweld hom nie sommer<br />
vasp<strong>en</strong> nie.<br />
Johan Rossouw <strong>en</strong> Bert Olivier, albei<br />
filosowe, het my ’n klompie jare gelede<br />
met verhelder<strong>en</strong>de perspektiewe gehelp<br />
hóé om meervoudig oor hierdie<br />
komplekse verskynsel te dink.<br />
Rossouw verwys na drie<br />
samelewingsfere: die godsdi<strong>en</strong>stige, die<br />
politiese <strong>en</strong> die ekonomiese. Elke sfeer<br />
speel deurgaans in elke samelewing ’n<br />
strukturer<strong>en</strong>de rol. By tye gebeur dit dat<br />
e<strong>en</strong> van hierdie sfere ’n groter impak as<br />
die ander het.<br />
So het godsdi<strong>en</strong>s in die voormoderne<br />
Middeleeue ’n dominante rol gespeel, <strong>en</strong><br />
politiek in die moderne era. In ons<br />
postmoderne samelewing swaai die<br />
ekonomie of die markplek die septer.<br />
Omdat baie m<strong>en</strong>se effektief van<br />
laasg<strong>en</strong>oemde uitgesluit is, stimuleer dit<br />
geweld.<br />
Olivier gaan ’n stappie verder deur<br />
psigoanalities met die gewelddadigheid<br />
van misdaad om te gaan. Hy gebruik die<br />
psigoanalis, Lacan, se voorstelling wat sê<br />
dat m<strong>en</strong>se hulle op drie verskill<strong>en</strong>de<br />
bestaansvlakke uitleef.<br />
Vere<strong>en</strong>voudig <strong>en</strong> aangepas kom dit<br />
daarop neer dat elke m<strong>en</strong>s ’n<br />
verbeeldings- (imaginêre) kant het. Dit<br />
dui op die ego, die “ek”, hoe jy jouself<br />
si<strong>en</strong>.<br />
Tweed<strong>en</strong>s is daar die simboliese<br />
bestaanskant. Jy leef dit deur jou taal <strong>en</strong><br />
kuns uit.<br />
Derd<strong>en</strong>s kry jy die reële kant van<br />
m<strong>en</strong>swees. Dit is daardie begeertes, g<strong>en</strong>ot<br />
of onuitspreeklike “ding” wat in beginsel<br />
nooit werklik t<strong>en</strong> volle bevredig of in<br />
woorde uitgedruk kan word nie, maar<br />
altyd by die m<strong>en</strong>s aanwesig is.<br />
Nou kan ’n m<strong>en</strong>s hierdie drie<br />
bestaansvlakke van m<strong>en</strong>swees op die drie<br />
lew<strong>en</strong>sfere van toepassing maak. Daar<br />
word met ander woorde ’n verbeeldings-,<br />
simboliese <strong>en</strong> reële kant by elke<strong>en</strong> van<br />
die godsdi<strong>en</strong>stige, politiese <strong>en</strong><br />
ekonomiese sfere aangetref.<br />
Kom ons neem die ekonomie. Hier<br />
vind jy die verbeeldingskant byvoorbeeld<br />
in die pr<strong>en</strong>tjie van ’n suksesvolle sakeman.<br />
Die simboliese is die ekono miese<br />
beleid, grondwet of taal wat hierdie<br />
sakeman se sukses verseker. Die reële<br />
kant van die ekonomiese is die begeertes<br />
wat in elke m<strong>en</strong>s uitroep om werklikheid<br />
te word, maar wat selde, indi<strong>en</strong> ooit,<br />
realiseer soos ons dit “si<strong>en</strong>”. Hierdie<br />
smagting na die materiële is egter<br />
konstant by ons aanwesig <strong>en</strong> is dikwels<br />
oorheers<strong>en</strong>d.<br />
Hoe hou dit met geweld verband?<br />
Om dít te verstaan, moet ’n m<strong>en</strong>s vir<br />
’n oomblik teruggaan na die politiese.<br />
Apartheid was vir baie m<strong>en</strong>se traumaties.<br />
Dit was onregverdig, m<strong>en</strong>sonwaardig<br />
<strong>en</strong> het m<strong>en</strong>se se vryheid<br />
ingeperk.<br />
M<strong>en</strong>se het egter op ’n verbeeldingsvlak<br />
oor jare begin “si<strong>en</strong>” hoe ’n lewe<br />
sonder apartheid moontlik kon lyk.<br />
Pr<strong>en</strong>tjies van die nuwe Suid-Afrika is<br />
“getek<strong>en</strong>”. Daar is baie sosio-ekonomiese<br />
verwagtings hier rondom geskep. Dit het<br />
hierdie verbeeldingsbestaanskant van die<br />
m<strong>en</strong>s gevoed. In beleidstaal, op simboliese<br />
vlak met ander woorde, is hierdie<br />
nuwe orde gekommunikeer. M<strong>en</strong>se het dit<br />
KRuISGEwyS November 2010<br />
verstaan. Dit is waarvoor hulle baie lank<br />
geveg het – vir die “realisering” hiervan<br />
(die reële)!<br />
Maar baie m<strong>en</strong>se ervaar die nuwe<br />
Suid-Afrika in baie opsigte traumaties.<br />
Dit is vir hulle ’n frustrasie. Daar is<br />
innerlike ongelukkigheid, selfs woede.<br />
Baie m<strong>en</strong>se is werkloos. En waar m<strong>en</strong>se<br />
wel werk het, word talle van hulle onderbetaal.<br />
Hulle beleef gevolglik min ekonomiese<br />
vryheid <strong>en</strong> selfstandigheid. Hulle<br />
kry swaar. Hulle is oortuig daarvan dat<br />
die rykes ryker word, <strong>en</strong> die armes<br />
armer!<br />
Om hierdie traumaties-ontnugter<strong>en</strong>de<br />
oorgang van e<strong>en</strong> orde na ’n ander te<br />
verstaan, sal dit goed wees om terug te<br />
gaan in die geskied<strong>en</strong>is van Frankryk.<br />
Sonder om e<strong>en</strong>voudige, reglynige<br />
afleidings hieruit te maak, sê hierdie stuk<br />
geskie d<strong>en</strong>is vir ons in ons situasie<br />
geweldig baie.<br />
In 1835 was daar in Frankryk ’n oorgang<br />
van ’n onderdrukk<strong>en</strong>de monargistiese<br />
bestel na ’n nuwe konstitusionele<br />
demokrasie. Maar wat gebeur het, is dat<br />
die e<strong>en</strong> soort hiërargiese geweld plek<br />
gemaak het vir ’n ander.<br />
Laasg<strong>en</strong>oemde vorm van geweld word<br />
g<strong>en</strong>oem “die abstrakte geweld van geld”<br />
(Olivier). Die nuut-bevryde werkersklas<br />
is verhoed om die ekonomiese vryheid<br />
wat gewaarborg is te verwerf. Die mees<br />
gruwelike dade is in hierdie tyd gepleeg,<br />
soos ma’s wat hulle kinders doodgemaak<br />
<strong>en</strong> hulle bloed gedrink het. Die filosoof,<br />
Michel Foucault <strong>en</strong> sy navorsingspan, sê<br />
geweld is van e<strong>en</strong> orde na ’n ander<br />
geskuif. In die e<strong>en</strong> orde het elke<strong>en</strong> ’n<br />
“plek” gehad, al was dit binne ’n<br />
onregverdige bestel, maar in die nuwe<br />
orde kon hulle nie ’n “plek” vind nie.<br />
Hulle sou dit nog moes verower. Sulke<br />
psigiese onsekerheid lei tot geweld!<br />
Iets van dié “abstrakte geweld van<br />
geld” is ook waar van ons. M<strong>en</strong>se het op<br />
die verbeeldingsvlak van ’n nuwe Suid-<br />
Afrika begin droom hoe húlle daaruit sou<br />
si<strong>en</strong>.<br />
Maar vir baie het dit doodgewoon nog<br />
nie gerealiseer nie. Dit het eintlik net met<br />
’n relatief klein hoeveelheid m<strong>en</strong>se
gebeur – die Swart Ekonomiese<br />
Bemagtigdes. Ongelukkig is ware<br />
rykdom vir net ’n klein klompie Suid-<br />
Afrikaners beskore. Iemand sê: Die<br />
te<strong>en</strong>oorgestelde van armoede is in elk<br />
geval nie rykdom nie, maar selfstan digheid!<br />
Onder sulke omstandighede – waar<br />
drome van baie m<strong>en</strong>se nie realiseer<br />
nie – vind daar gewoonlik ’n ernstige<br />
kortsluiting tuss<strong>en</strong> die verbeeldingskant<br />
<strong>en</strong> die reële plaas. Hoe meer daar op ’n<br />
klein “ekonomies-produktiewe of liberale<br />
orde” gekons<strong>en</strong>treer word t<strong>en</strong> koste van<br />
miljo<strong>en</strong>e ander “gewone” m<strong>en</strong>se, hoe<br />
groter is die kanse vir “gewelddadige<br />
ontploffings”.<br />
Die geskied<strong>en</strong>is leer dat wanneer<br />
m<strong>en</strong>se niks aan hulle lot van armoede kan<br />
do<strong>en</strong> nie, hulle dit as ’n lew<strong>en</strong>sfeit<br />
aanvaar. Daar is met ander woorde nie ’n<br />
dryfveer tot ’n beter lewe nie. Maar<br />
wanneer hoop op ’n beter lewe vir m<strong>en</strong>se<br />
gegee word, soos in ’n grondwet of deur<br />
politici in die massamedia beloof word,<br />
maar baie m<strong>en</strong>se relatief min daarvan<br />
ervaar, vermeerder die revolusionêre<br />
pot<strong>en</strong>siaal, want hulle aspireer nou na of<br />
droom van beter lew<strong>en</strong>somstandighede.<br />
In Suid-Afrika leef ongeveer<br />
45 pers<strong>en</strong>t van sy m<strong>en</strong>se in ondraaglike<br />
armoede. “The American dream is, in<br />
part, responsible for a great deal of crime<br />
and viol<strong>en</strong>ce, because people feel that the<br />
country not only owes them a living, but a<br />
good living” (psigo-analis David<br />
Abrahans<strong>en</strong>).<br />
Dieselfde Abrahans<strong>en</strong> sê: “Frustra tion<br />
is the wetnurse of viol<strong>en</strong>ce!”<br />
Die simboliese, die taal, oftewel die<br />
“morele wet”, is die e<strong>en</strong> ding wat bog<strong>en</strong>oemde<br />
kortsluiting kan help uitwis. Dit<br />
kan ’n beter verhouding of balans tuss<strong>en</strong><br />
die verbeeldingskant <strong>en</strong> die reële help<br />
bemiddel. Hiersonder kan vreed same,<br />
liefdevolle geme<strong>en</strong>skap <strong>en</strong> saam bestaan<br />
nie plaasvind nie. Want dit is hoe die<br />
individu leer om sy medem<strong>en</strong>s as ’n<br />
“ander ego” te si<strong>en</strong>, as ’n spieëlbeeld van<br />
homself wat ook ’n beter lewe verdi<strong>en</strong><br />
– maar wat ook aan morele “wette” onder<br />
worpe is om die reële waarna ons elke<strong>en</strong><br />
só sug, te bestuur <strong>en</strong> in toom te hou.<br />
Verdwyn hierdie taal, hierdie<br />
simbolies-morele bemiddeling, word die<br />
“ander ego” of ander m<strong>en</strong>s bloot as ’n<br />
“ding”, of selfs as nie-m<strong>en</strong>s, gesi<strong>en</strong>. Dit<br />
verduidelik hoekom m<strong>en</strong>se so ons<strong>en</strong>sitief<br />
(dierlik?) met ander kan omgaan.<br />
Solank die gaping tuss<strong>en</strong> ryk <strong>en</strong> arm so<br />
groot bly soos dit op die oomblik in Suid-<br />
Afrika is, sal hierdie brutaliteit voortduur,<br />
want die ekonomie is ’n eksklusiewe e<strong>en</strong>.<br />
Rossouw praat in hierdie opsig van ’n<br />
“versteurde begeerte” by rykes (met<br />
ander woorde ons kry nooit g<strong>en</strong>oeg nie),<br />
<strong>en</strong> ’n “gefrustreerde begeerte” by armes<br />
(wat lei tot gevoel<strong>en</strong>s van wanhoop <strong>en</strong><br />
vernedering).<br />
Ons sal móét e<strong>en</strong>voudiger leef<br />
Ons elke<strong>en</strong>, veral die regering, sal sy<br />
beste moet do<strong>en</strong> om soveel as moontlik<br />
m<strong>en</strong>se deur middel van morele <strong>en</strong><br />
rasionele bemiddeling by die ekonomie te<br />
betrek. Hiervoor sal ons elke<strong>en</strong> ook na<br />
ons eie lewe moet kyk.<br />
Daar is soveel nie-kriminele m<strong>en</strong>se<br />
wat in ’n spiraal van hebsug <strong>en</strong> magsug<br />
vasgevang is. Kyk maar net vakansietye<br />
na die “kru spandabelrigheid” van m<strong>en</strong>se!<br />
En dit terwyl miljo<strong>en</strong>e m<strong>en</strong>se in plakkerskampe<br />
uitsiglose armoede in die gesig<br />
staar.<br />
Die onlangse stakings is ’n uitwasse<br />
van bog<strong>en</strong>oemde ongelykheid. Die<br />
regering se ekonomiese ingesteldheid <strong>en</strong><br />
beleid het oor die afgelope jare feitlik ál<br />
hulle “morele onderhandelingskapitaal”<br />
uitgekalwer. Hulle morele bankrotskap<br />
word onder meer blootgelê deur luuksevoertuie<br />
<strong>en</strong> -verblyf, die sinnelose<br />
vermorsing van belastinggeld, selfverryking,<br />
in sekere opsigte swak<br />
di<strong>en</strong>slewering. So sou ons die lys kon<br />
aanvul!<br />
Vakbonde besef dit. Dit gaan hulle<br />
“moreel” al meer in “onaantasbare”<br />
posisies voor die regering plaas. Want op<br />
watter morele grond sal die regering kán<br />
staan wanneer hy sê daar is nie g<strong>en</strong>oeg<br />
geld om aan geregverdigde eise te<br />
voldo<strong>en</strong> nie?<br />
Die gevolg? Die regering, soos hulle<br />
op die oomblik aangaan, sal onder ál<br />
meer druk kom. Hoe minder hulle sal kan<br />
toegee aan hierdie eise, hoe méér sal<br />
stakings met frustrasie, geweld <strong>en</strong><br />
onetiese optrede gepaardgaan.<br />
Die ekonomiese ongelykheid in Suid-<br />
Afrika het inderdaad ’n kruitvat geword!<br />
Hoe lank moet God nog skreeu <strong>en</strong> roep<br />
oor die televisie, in koerante <strong>en</strong> deur die<br />
optrede van m<strong>en</strong>se voordat ons gaan<br />
hoor, verstaan <strong>en</strong> iets daaraan dóén?<br />
Bronne:<br />
Bert Olivier. 27 April 2007. Die Vrye Afrikaan<br />
Johann Rossouw. 17 November 2006. Die Vrye<br />
Afrikaan<br />
KRuISGEwyS November 2010 5
Waar is God te midde<br />
van misdaad?<br />
6<br />
Christo van der Merwe is ’n geme<strong>en</strong>teleraar<br />
in die Nederduitsch<br />
Hervormde Kerk geme<strong>en</strong>te<br />
Kemptonpark-Oos. Hy is ook deeltydse<br />
dos<strong>en</strong>t by die Hervormde<br />
Teologiese Kollege, asook by AIM<br />
(s<strong>en</strong>dingopleiding). Sy passie<br />
is missionale geme<strong>en</strong>tebou <strong>en</strong><br />
fasilitering.<br />
Die onderwerp Waar is God te midde<br />
van misdaad? het my aanvanklik<br />
met ’n gevoel van moedelose onmag<br />
gelaat. Byna soos die diepgryp<strong>en</strong>de<br />
voorbeeld wat Johan Cilliers gebruik in<br />
e<strong>en</strong> van sy preke in die boek Sal die regte<br />
Jesus opstaan asseblief? Hy skryf:<br />
“In ’n aangryp<strong>en</strong>de outobiografie,<br />
geskryf deur iemand wat die hel van die<br />
Duitse kons<strong>en</strong>trasiekampe tyd<strong>en</strong>s die<br />
Tweede Wêreldoorlog oorleef het, staan<br />
daar ’n merkwaardige sin. Dit lui min of<br />
meer soos volg: ‘Toe God die Joodse<br />
vroue gesi<strong>en</strong> het wat nak<strong>en</strong>d <strong>en</strong> bibber<strong>en</strong>d<br />
in rye voor die gaskamers gestaan het<br />
waar hulle binnekort om die lewe gebring<br />
sou word, het hy vanuit die hemel sy<br />
hand uitgesteek <strong>en</strong> hulle hare gestreel.’”<br />
Die sin kan – dit was ook die skrywer<br />
se bedoeling daarmee – ’n m<strong>en</strong>s ’n hele<br />
<strong>en</strong>t weg troos.<br />
Dit kan jou egter ook, as jy bietjie<br />
langer daaroor nadink, geweldig<br />
opstandig maak. Hoewel Johan se preek<br />
nie oor misdaad as sodanig gaan nie, is<br />
dit wat hy van die kons<strong>en</strong>trasiekampepisode<br />
beskryf tóg van toepassing. Johan<br />
vra: “Is dit nou ál wat God kan do<strong>en</strong>?<br />
Hou sy bystand hiermee op? Kon Hy nie<br />
eerder met hierdie hand van Hom die<br />
vroue voor die gaskamers weggepluk <strong>en</strong><br />
gered het nie? Kon Hy nie die deure van<br />
die gaskamers, van álle gaskamers vir<br />
e<strong>en</strong>s <strong>en</strong> vir altyd gesluit het nie? Kon Hy<br />
nie die m<strong>en</strong>se wat sulke bose dinge<br />
bedink het, vir ewig in die verdoem<strong>en</strong>is<br />
weggewerp het nie?<br />
Wat daardie vroue tog nodig gehad<br />
het, was nie vertroeteling nie, maar<br />
verlossing, nie meegevoel nie, maar mag.<br />
Waarom iemand se hare streel, net om<br />
haar daarna na lew<strong>en</strong>sasem te laat hyg?<br />
Harestreel is ’n troos, maar die Here<br />
weet, as jy voor ’n gaskamer staan, <strong>en</strong><br />
jóú beurt kom al nader is dit net ’n té<br />
skrale troos“ (1997:88).<br />
Die vraag vir baie m<strong>en</strong>se – so lyk dit<br />
my – is waarom God nie in e<strong>en</strong> grootse<br />
skuif die bose bedoelings uit die hart van<br />
die bose m<strong>en</strong>se uithaal <strong>en</strong> die moord <strong>en</strong><br />
die ongeregtigheid <strong>en</strong> die misdaad<br />
summier stopsit nie? Beter nog: Waarom<br />
nie die Bose self met ’n <strong>en</strong>kele,<br />
goedgemikte doodskoot in sy spore stuit<br />
nie? Waarom nie? Kán God nie? Of<br />
erger: Wíl Hy nie?<br />
Dié soort vrae word veral akuut as jy<br />
self deel van die misdaadstatistiek word.<br />
Ek wil nie voorgee dat ek die antwoorde<br />
op hierdie vrae k<strong>en</strong> nie – trou<strong>en</strong>s, ek het<br />
dit nie! Ook nie dat daar maklike<br />
antwoorde is nie – daar is nie.<br />
Merkwaardige vroue<br />
Wat ek wel kan do<strong>en</strong>, is om die<br />
verhaal te vertel van ’n merkwaardige<br />
vrou.<br />
Dis nou sewe jaar later. In ’n brief aan<br />
haar, skryf my vrou:<br />
“Liewe Vri<strong>en</strong>din<br />
Dis 26 September 2003. ’n Vri<strong>en</strong>d van<br />
ons verjaar. Ons is op pad terug van<br />
Pretoria af. Dis omtr<strong>en</strong>t 22:30. My man<br />
(die geme<strong>en</strong>teleraar) se selfoon lui.<br />
Instinktief weet ek ’n laatoproep is slegte<br />
nuus. Annemè vertel huil<strong>en</strong>d Mamma <strong>en</strong><br />
oom Louw is aangeval <strong>en</strong> geskiet.Ons het<br />
warmbaadjies gaan aantrek <strong>en</strong> weggespoed<br />
na die Glynnwoodhospitaal toe.<br />
Op pad soontoe het ek geme<strong>en</strong>telede<br />
KRuISGEwyS November 2010<br />
begin bel. ’n Magteloosheid het ons by<br />
die hospitaal begroet, want julle<br />
mediesefondskaarte word vereis. Sewe<br />
ure later, ná ’n draai by die<br />
staatshospitaal, het die ambulans by die<br />
Glynnwoodprivaathospitaal aangekom.<br />
Koud, verslae <strong>en</strong> stom het ek na jou<br />
vernielde gesig <strong>en</strong> lyf gekyk. Ons het<br />
mekaar vasgehou <strong>en</strong> begin bid. Net voor<br />
sonop het ons almal huiswaarts gekeer. ’n<br />
Lang <strong>en</strong> moeisame pad het begin.<br />
Maar, Vri<strong>en</strong>din, jou geloof, hoop <strong>en</strong><br />
vergewingsgesindheid sal my altyd bybly.<br />
Jy het ons lewe onherroeplik aangeraak.<br />
Steeds lewe jy voluit. Steeds raak jy<br />
m<strong>en</strong>se aan. Nooit, nooit is jy negatief nie.<br />
Niemand is te nietig of te onbelangrik vir<br />
jou omgee nie.<br />
Jy is ’n merkwaardige vrou. Met ’n<br />
merkwaardige man <strong>en</strong> kinders. Wat ’n<br />
voorreg om jou as vri<strong>en</strong>din te kan hê! Jy<br />
vlieg voorwaar hoog!”<br />
Om jou as leser in die pr<strong>en</strong>tjie te bring:<br />
Ons vri<strong>en</strong>din <strong>en</strong> haar broer uit Lond<strong>en</strong> het<br />
op hulle kleinhoewehuis se stoep gesit <strong>en</strong><br />
kuier.<br />
’n Groep van vyf het uit die niet<br />
verskyn <strong>en</strong> geld geëis. Annette <strong>en</strong> haar<br />
broer het opgespring om die veiligheid<br />
van die huis op te soek, maar albei is<br />
geskiet. Veral Annette is boonop wreed<br />
geskop <strong>en</strong> geslaan. Haar broer is onder<br />
die oor in die kakebe<strong>en</strong> geskiet. Hy het<br />
gemaak of hy dood is.<br />
Annette self is agt keer op verskill<strong>en</strong>de<br />
plekke geskiet. Haar oog (sy is sedertdi<strong>en</strong><br />
blind in dié oog), mond <strong>en</strong> bo-kaak moes<br />
heropgebou word. So ook verskeie plekke<br />
in haar lyf. Van die koeëlpunte kon nog<br />
nie verwyder word nie. Soms verskaf dit<br />
steeds pyn <strong>en</strong> ongemak, afgesi<strong>en</strong> van die<br />
geskop <strong>en</strong> geslaan.<br />
Ná die aanval, verskeie operasies <strong>en</strong><br />
die hersteltyd (wat verbas<strong>en</strong>d kort was),<br />
het Annette se “nuwe storie” begin.<br />
E<strong>en</strong> van haar eerste projekte was om<br />
die polisiestasie, wat nie op die<br />
noodoproep reageer het nie, sáám met<br />
ander susters van die geme<strong>en</strong>te te gaan<br />
verf <strong>en</strong> die bevelvoerder se kantoor te<br />
help versier <strong>en</strong> die tuin reg te ruk. Hulle<br />
het iets gedo<strong>en</strong> aan die polisieselle waar
verhoorafwagt<strong>en</strong>de swart vroue aangehou<br />
word, dikwels met klein kindertjies. Sy<br />
het ook, t<strong>en</strong> spyte van ’n baie druk<br />
program, begin met ’n weeklikse<br />
bedi<strong>en</strong>ing in ’n plakkerskaravaankamp.<br />
Sonder bitterheid, haat, <strong>en</strong>ige eise om<br />
vergelding of wat ook al, di<strong>en</strong> sy nou in<br />
die geme<strong>en</strong>te <strong>en</strong> geme<strong>en</strong>skap.<br />
Die vraag waarmee ek dus<br />
gekonfronteer is, is: Waar is God te<br />
midde van misdaad?<br />
Annette se verhaal het my laat dink<br />
aan Paulus se woorde in Filipp<strong>en</strong>se 1:12:<br />
Ek wil hê julle moet weet, dat wat my<br />
oorgekom het, juis die verkondiging van<br />
die evangelie bevorder het.<br />
Te midde van die geweld <strong>en</strong> die<br />
sinloosheid van aanvalle, in ’n baie<br />
donker duisternis, skyn die helder lig van<br />
geloof, vergifnis <strong>en</strong> liefde – iets van die<br />
krag van die deugde waarvan Romeine<br />
12:9-21 praat, iets soos geloof in aksie.<br />
Is dít dalk die antwoord op die vraag:<br />
Waar is God te midde van misdaad?<br />
Hy is hier, by ons, deur die krag van sy<br />
Gees, deur die krag van die kruis, deur<br />
die krag van liefde wat alle verstand te<br />
bowe gaan.<br />
In ’n ander preek in Sal die regte Jesus<br />
opstaan asseblief? (1997: 235) skryf<br />
Johan Cilliers daar is te min van die kerk<br />
in die wêreld. Die kerk hou hom té heilig,<br />
té veilig. E<strong>en</strong>kant in sy hoekie met sy<br />
Bybelboekie. Té besig met beuselagtighede<br />
...<br />
Intuss<strong>en</strong> gaan die wêreld verlore! In<br />
plaas daarvan dat die kerk God se<br />
reddingstasie in die wêreld is, het dit ’n<br />
klub geword – ’n restaurant waarhe<strong>en</strong> ’n<br />
m<strong>en</strong>s gaan vir “goeie di<strong>en</strong>s”:<br />
l ’n Goeie preek met ’n bietjie<br />
huisbesoek daarby, asseblief. Nie te<br />
sterk verman<strong>en</strong>d nie.<br />
l ’n Mooi doopdi<strong>en</strong>s met ’n bietjie tee<br />
daarna vir die familie, asseblief. Nie te<br />
lank nie.<br />
l ’n Begrafnisseremonie vir ons geliefde<br />
oom/tannie so <strong>en</strong> so, asseblief nie te<br />
swaarmoedig nie.<br />
As ons volgelinge van Christus wil<br />
wees, sal óns moet ophou om restau rantgangers<br />
te wees. Eerder gouer as later.<br />
“Julle is die sout vir die aarde. Maar as<br />
sout verslaan het, hoe kry ’n m<strong>en</strong>s dit<br />
weer sout? Dit is niks meer werd nie. Dit<br />
word buitekant weggegooi <strong>en</strong> die m<strong>en</strong>se<br />
vertrap dit” (Matt 5:13).<br />
“....(God) het ons deur Christus met<br />
Homself verso<strong>en</strong> <strong>en</strong> aan ons die bedie ning<br />
van die verso<strong>en</strong>ing toevertrou. Die boodskap<br />
van verso<strong>en</strong>ing bestaan daarin dat<br />
God deur Christus die wêreld met Homself<br />
verso<strong>en</strong> het <strong>en</strong> die m<strong>en</strong>se hulle oortredinge<br />
nie toerek<strong>en</strong> nie. Die bood skap<br />
van verso<strong>en</strong>ing het Hy aan ons toe ver trou.<br />
Ons tree dus op as gesante van Christus,<br />
<strong>en</strong> dit is God wat deur ons ’n beroep op<br />
julle do<strong>en</strong>. Ons smeek julle na m<strong>en</strong>s<br />
Christus: Aanvaar die verso<strong>en</strong>ing met<br />
God wat hy bewerk het!” (2 Kor 5:18-20).<br />
Ons, dit is ook: ék.<br />
Nie soekers na gepaste spyskaarte nie,<br />
maar sout. Nie restaurantgangers nie,<br />
maar kelners, bedi<strong>en</strong>aars van die verso<strong>en</strong>ing,<br />
gesante van Christus. Kerk <strong>en</strong> wêreld?<br />
Kerk in die wêreld. Nie van die<br />
wêreld nie.<br />
Waar is God te midde van misdaad?<br />
Dit lyk my God is oral te<strong>en</strong>woordig<br />
waar sy kinders hulle geloof oorwinn<strong>en</strong>d<br />
leef! In die geloof in Jesus wat vooraf gesê<br />
het: “Dit sê Ek vir julle, sodat julle vrede<br />
kan vind in My. In die wêreld sal julle dit<br />
moeilik hê, maar hou moed: Ek het die<br />
wêreld klaar oorwin!” (Joh 16:33).<br />
KRuISGEwyS November 2010 7
8<br />
Kruisgewys nou<br />
VBO-punte werd<br />
Kruisgewys is nou geakkrediteer. Deur die vrae hieronder te<br />
beantwoord, kan jy nou VBO-punte verdi<strong>en</strong>.<br />
Beantwoord die vraelys korrek, <strong>en</strong> jy verdi<strong>en</strong> jy 2.5 VBO-punte.<br />
T<strong>en</strong> einde hierdie punte te<strong>en</strong> jou naam aan te tek<strong>en</strong>, moes jy reeds in die verlede<br />
punte per sms geregistreer het – met ander woorde, jy is reeds ’n gebruiker van<br />
die cpd solutions-sisteem wat Shepherd geadministreer.<br />
Indi<strong>en</strong> jy nog nie ’n geregistreerde gebruiker is nie, kan jy die prosedure<br />
by shepherd@ufs.ac.za aanvra. Die hele prosedure word ook op bladsy 18 van<br />
Kruisgewys Maart 2010 (uitgawe 10/1) uitgespel (as jy nie meer die harde kopie<br />
het nie, gaan kyk by www.bybelmedia.co.za, klik op bedi<strong>en</strong>inge <strong>en</strong> kursusse, klik<br />
op Kruisgewys aan die linkerkant om dit af te laai).<br />
Hoe om die veelkeuse-vraelys per sms te voltooi:<br />
Stuur die aktiwiteitskode a37603 (hierdie kode is slegs geldig vir die<br />
November 2010-uitgawe van Kruisgewys), gevolg deur u reeks antwoorde na<br />
CPD vraelys<br />
1. Die titel van Chris Jones se artikel kom van<br />
’n aanhaling van watter filosoof?<br />
a. Johan Rossouw<br />
b. Bert Olivier<br />
2. Johan Rossouw praat in Chris Jones se<br />
artikel van drie samelewingsfere. Watter e<strong>en</strong><br />
noem hy nie?<br />
a. Polities<br />
b. Godsdi<strong>en</strong>stig<br />
c. Ekonomies<br />
d. Sosiaal<br />
3. Bert Olivier praat in Chris Jones se artikel<br />
van ’n psigo-analis wat gesê het: “Frustration<br />
is the wetnurse of viol<strong>en</strong>ce!” Watter e<strong>en</strong> het<br />
dit gesê?<br />
a. Abrahans<strong>en</strong><br />
b. Lacan<br />
4. Johan Rossouw praat in Chris Jones se<br />
artikel van ’n: “_________ begeerte” by<br />
armes – wat lei tot gevoel<strong>en</strong>s van wanhoop <strong>en</strong><br />
vernedering.” Van watter begeerte praat hy?<br />
a. Gefrustreerde<br />
b. Versteurde<br />
5. Peter Grove haal in sy artikel die skrywer van<br />
Walking with the poor aan. Wie is dit?<br />
a. Raymond Fung<br />
b. Bryant Myers<br />
6. Peter Grove verkies die volg<strong>en</strong>de b<strong>en</strong>adering<br />
tot armoede<br />
a. ’n Tekort-gebaseerde b<strong>en</strong>adering<br />
b. ’n Bate-gebaseerde b<strong>en</strong>adering<br />
7. Peter Grove haal ’n skrywer as volg aan:<br />
“…dat die armes dikwels binne ʼn<br />
web / spinnerak van leu<strong>en</strong>s vasgevang is.”<br />
Watter nasionaliteit is die skrywer?<br />
a. Indonesies<br />
b. Indies<br />
8. In die hart van die bate-gebaseerde<br />
b<strong>en</strong>adering, sê Peter Grove, is die besef dat<br />
die armes oor minst<strong>en</strong>s _________ bates<br />
beskik. Armes het t<strong>en</strong> minste hoeveel bates?<br />
a. 4<br />
b. 3<br />
c. 5<br />
d. 2<br />
9. B<strong>en</strong> du Toit definieer armes as m<strong>en</strong>se wat<br />
minder as _________ ’n maand verdi<strong>en</strong>.<br />
a. R500<br />
b. R1000<br />
c. R700<br />
10. B<strong>en</strong> du Toit sê dat die <strong>en</strong>kele grootste<br />
maatskaplike behoefte in ons armoedegeme<strong>en</strong>skappe<br />
vandag _________ is<br />
a. Ondersteuning van “child headed households”<br />
is.<br />
b. Plekke van veilige bewaring / beskerming vir<br />
kinders is.<br />
c. Die ontstaan van magstrukture <strong>en</strong> b<strong>en</strong>devorming<br />
<strong>en</strong> gepaardgaande geweld<br />
11. B<strong>en</strong> du Toit haal twee skrywers aan wat<br />
in 2003 oor Social delivery in South Africa<br />
geskryf het. Wie was hulle?<br />
a. Van der Sandt <strong>en</strong> Bred<strong>en</strong>kamp<br />
b. Van der Merwe <strong>en</strong> Bredell<br />
c. Van der Berg <strong>en</strong> Burger<br />
12. B<strong>en</strong> du Toit motiveer geloofsgeme<strong>en</strong>skappe<br />
om iets aan armes te do<strong>en</strong><br />
a. Omdat die verlede ons daartoe dwing.<br />
b. Omdat dit reg is dat ons dit do<strong>en</strong>.<br />
c. Omdat geweld sal to<strong>en</strong>eem as ons dit nie do<strong>en</strong><br />
nie.<br />
13. Christo van der Merwe verwys na Johan<br />
Cilliers se opmerking oor God se behandeling<br />
van die Joodse vroue in die Duitse<br />
kons<strong>en</strong>trasiekampe. Hy sê God het<br />
a. die vroue se geloof versterk sodat hulle staande<br />
gebly het<br />
b. hulle hare gestreel<br />
c. die deure van die gaskamers vir hulle gesluit<br />
14. Christo van der Merwe: Die vraag oor God se<br />
rol by misdaad word méér akuut wanneer<br />
a. e<strong>en</strong> van jou vri<strong>en</strong>de deur misdaad getref word<br />
b. jou familie deur misdaad getref word<br />
c. jyself deel van die misdaadstatistiek is<br />
15. Annette in Christo van der Merwe se artikel<br />
het ná ’n geweldsaanval op haar<br />
a. beter veiligheidsmaatreëls by haar huis getref<br />
b. die polisiestasie gaan verf<br />
c. in vrees geleef vir swart m<strong>en</strong>se<br />
16. Volg<strong>en</strong>s Ina Mundell is Jakob se Put in<br />
a. Pretoria-Oosterlig<br />
b. Samaria<br />
c. Kameeldrif<br />
17. Mundell vertel dat die vernaamste vereiste<br />
vaardigheid vir nuwe werksgele<strong>en</strong>thede is<br />
a. persoonlike volwass<strong>en</strong>heid<br />
b. <strong>en</strong>trepr<strong>en</strong>eursvernuf<br />
c. rek<strong>en</strong>aarvaardigheid<br />
18. Die Donderdagogg<strong>en</strong>d-bye<strong>en</strong>komste van<br />
Jakob se Put fokus<br />
a. op persoonlike onderhoude<br />
b. ook op netwerke vir moontlike<br />
werksgele<strong>en</strong>thede<br />
c. uitsluitlik op geestelike versterking<br />
19. Kameeldrif NG-geme<strong>en</strong>te is<br />
a. uit <strong>en</strong> uit ’n plattelandse geme<strong>en</strong>te<br />
b. ’n groei<strong>en</strong>de voorstedelike stadsgeme<strong>en</strong>te<br />
c. ’n geme<strong>en</strong>te met twee plakkerskampe<br />
20. Kameeldrif se geme<strong>en</strong>tevisie is<br />
a. om ’n artikel 21-maatskappy vir<br />
misdaadbestryding op te rig<br />
KRuISGEwyS November 2010<br />
31029 deur ’n soortgelyke sms te skryf:<br />
a37603 a a b e d ...... (jou antwoord op vraag 1 is dus a, vraag 2 is a, vraag 3 is<br />
b, <strong>en</strong>s.)<br />
Jy kan spasies <strong>en</strong>ige plek in die SMS gebruik vir jou eie leesbaarheid, die stelsel<br />
ignoreer dit later.<br />
Om die veelkeuse-vraelys op die internet te voltooi:<br />
Jy kan ook die vraelys op die webwerf www.cpdsolutions.co.za voltooi. Jou<br />
selfoonnommer <strong>en</strong> ’n pinkode gee vir jou die toegang. Op die webwerf is ’n skakel<br />
wat die pinkode aan jou sal SMS indi<strong>en</strong> jy nog nooit ’n pinkode gebruik het nie.<br />
Jy kan ook met jou e-posadres toegang tot die webbladsy verkry. Die pinkode<br />
sal dan per e-pos aan jou gestuur word.<br />
Nadat jy aangetek<strong>en</strong> het, volg die skakels na “Articles and Multiple Choice<br />
Tests > Shepherd”. Jy beantwoord bloot die vrae op hierdie bladsy. Indi<strong>en</strong><br />
korrek, verdi<strong>en</strong> jy die VBO-punte.<br />
G<strong>en</strong>iet dit!<br />
b. wat hulle kan do<strong>en</strong> om van Kameeldrif ’n beter<br />
plek te maak<br />
c. om ’n families<strong>en</strong>trum vir getraumatiseerde<br />
kinders daar te stel<br />
21. Die naam van Kameeldrif se<br />
nutsmaatskappy is<br />
a. Kamcare<br />
b. Roodeplaat<br />
c. Kameeldrif-liefdesdi<strong>en</strong>s<br />
22. Kameeldrif se betrokk<strong>en</strong>heid by die<br />
geme<strong>en</strong>tskap is deel van hulle<br />
a. barmhartigheidsdi<strong>en</strong>s<br />
b. geme<strong>en</strong>tebou<br />
c. s<strong>en</strong>dingaksie<br />
23. Waar het e<strong>en</strong> van Kameeldrif se<br />
kinders<strong>en</strong>trum dogters in roei presteer?<br />
a. Kaapstad<br />
b. Indië<br />
c. Tunisië<br />
24. Hoeveel s<strong>en</strong>trums bedryf Kameeldrif se<br />
nutsmaatskappy?<br />
a. ses<br />
b. vier<br />
c. drie<br />
25. Die vernaamste impak van al die aksies by<br />
Kameeldrif is<br />
a. misdaad het baie afg<strong>en</strong>eem<br />
b. dit het hoop gebring in die geme<strong>en</strong>skap<br />
c. werkloses het werk gekry<br />
26. Jaco Thom se jongste Bybelstudiegids handel<br />
oor twee bek<strong>en</strong>de Bybelfigure.<br />
a. Ester <strong>en</strong> Mordegai<br />
b. Rut <strong>en</strong> Boas<br />
27. Die geskikste hulpmiddels om alternatiewe<br />
eredi<strong>en</strong>ste in die geme<strong>en</strong>te aan te bied is te<br />
kry in<br />
a. Preekstudies met liturgiese voorstelle 2011<br />
b. Handleiding vir die eredi<strong>en</strong>s<br />
c. Die Bybel praat vandag 2<br />
28. Die Preekstudies met liturgiese voorstelle<br />
2011 is gegrond op<br />
a. Jaar A van die RCL<br />
b. Jaar B van die RCL<br />
c. Jaar C van die RCL<br />
29. In e<strong>en</strong> van die advert<strong>en</strong>sies in dié Kruisgewys<br />
is ’n spesiale besparingsaanbod van<br />
a. R35,00<br />
b. R45,00<br />
c. R25,00<br />
30. In hulle jongste boek oor ti<strong>en</strong>erseksualiteit<br />
gebruik Elmari Craig <strong>en</strong> Anj<strong>en</strong>ita Hugo ’n<br />
metafoor. Wat is dit?<br />
a. Misterie<br />
b. Prins <strong>en</strong> Prinses<br />
c. Sprokie
10<br />
Geme<strong>en</strong>tebou <strong>en</strong><br />
art 21-maatskappy<br />
beveg misdaad<br />
Willem Pretorius is ’n geme<strong>en</strong>teleraar<br />
in die geme<strong>en</strong>te Familiekerk<br />
Kameeldrif, veral verantwoordelik<br />
vir projekte <strong>en</strong> programme wat<br />
in die geme<strong>en</strong>skap geloods word.<br />
In die Noordelike Sinode is hy die<br />
voorsitter van die Di<strong>en</strong>sraad Geme<strong>en</strong>te-Ontwikkeling.<br />
Hy is ook lid<br />
van die ADGO van die Algem<strong>en</strong>e<br />
Sinode.<br />
Kameeldrif se verhaal<br />
Kameeldrif is ’n gewone twee-leraar<br />
geme<strong>en</strong>te in die noordooste van Pretoria.<br />
Ry jy met die N1-snelweg Polokwane<br />
(Pietersburg) se rigting, is die geme<strong>en</strong>te<br />
aan die oostekant geleë. Dit is ’n<br />
geme<strong>en</strong>te wat iets van ’n plattelandse<br />
karakter het, maar stelselmatig deur<br />
ontwikkeling in ’n voorstedelike<br />
stadsgeme<strong>en</strong>te ontwikkel. Ons het ’n<br />
dam, Roodeplaatdam, twee swart<br />
informele gebiede (plakkerskampe),<br />
<strong>en</strong>kele wit nedersettings (plakkerskampe),<br />
’n gevang<strong>en</strong>is <strong>en</strong> ook ’n kinderhuis in ons<br />
gebied.<br />
Wat maak ons verhaal uniek?<br />
Ons verhaal begin by:<br />
l ’n gebied waar nuwe uitbreidings <strong>en</strong><br />
ontwikkelings deel van ons daaglikse<br />
lewe word – nuwe intrekkers meld<br />
byna elke Sondag aan;<br />
l ’n geme<strong>en</strong>te wat getallegewys só<br />
begin groei het, dat twee leraars hulle<br />
bedi<strong>en</strong>ing nie op die tradisionele wyse<br />
kon voortsit nie – ontwikkeling van ’n<br />
unieke visie met ’n ondersteun<strong>en</strong>de<br />
artikel 21-maatskappy; <strong>en</strong><br />
l ’n gebied wat die laaste jare<br />
deurgeloop het onder<br />
geweldsmisdaad – die geme<strong>en</strong>te <strong>en</strong><br />
geme<strong>en</strong>skap vat hande.<br />
Historiese gebeure<br />
In 2004 het die twee leraars, Willem<br />
Pretorius <strong>en</strong> Roelf Opperman, as kollegas<br />
begin saamwerk. Albei het ’n liefde vir<br />
jongm<strong>en</strong>se, maar ’n passie vir families.<br />
By die eerste jaarlikse wegbreek is die<br />
gebruik van die familiemetafoor as<br />
vertrekpunt aanvaar. Dié metafoor het sy<br />
tekortkominge, maar ook bepaalde<br />
sterkpunte, waarvan e<strong>en</strong> die klem op<br />
geloofsontwikkeling in die gesin is.<br />
Matteus 28:19 is die teks wat ons<br />
gebruik het om oor geloofsontwikkeling<br />
te dink. Die woorde “Gaan dan ... doop<br />
hulle ... <strong>en</strong> leer hulle …”<br />
Die familiemetafoor <strong>en</strong> die drie<br />
konsepte van geloofsontwikkeling het<br />
Kameeldrif se visie begin vorm: helder<br />
ligte (gaan dan …), lew<strong>en</strong>de water (leer<br />
hulle ...) <strong>en</strong> sagte harte (doop hulle ...).<br />
Gedur<strong>en</strong>de 2005 tot 2008 het die<br />
geme<strong>en</strong>te erg onder geweldsmisdaad<br />
deurgeloop. Lidmate was in ’n greep van<br />
vrees <strong>en</strong> angs vasgevang. Kinders kon nie<br />
meer slaap sonder slaappille nie.<br />
Bejaardes wou nie meer laatmiddag of<br />
vroegaand rondry nie. In ’n kwessie van<br />
’n paar jaar is van die sterkste, jong<br />
dinamiese leiers <strong>en</strong> vri<strong>en</strong>de in rooftogte<br />
<strong>en</strong> moorde dood. Die gebeure was sinloos<br />
<strong>en</strong> leeg. Daar was nie antwoorde om die<br />
KRuISGEwyS November 2010<br />
troos makliker te maak nie.<br />
Ná e<strong>en</strong> Vrydagaand waar ’n jong<br />
ing<strong>en</strong>ieur met drie klein kinders sinneloos<br />
doodgeskiet is, het ons die Saterdagogg<strong>en</strong>d<br />
vir mekaar gesê: “G<strong>en</strong>oeg is<br />
g<strong>en</strong>oeg!”<br />
Ontwikkel ’n nuwe geme<strong>en</strong>teboumodel<br />
l ’n Familie is kwaad<br />
Die eerste was dat geme<strong>en</strong>telede na vore<br />
getree <strong>en</strong> gesê het hulle is moeg vir<br />
misdaad <strong>en</strong> wil iets do<strong>en</strong>.<br />
’n Kerntree wat gegee is, was toe hulle<br />
teruggestuur is om seker te maak wat<br />
hulle wil do<strong>en</strong>. Hulle het teruggekom met<br />
die antwoord: ”Ons wil ons hare sny in<br />
solidariteit met die seer waardeur die<br />
gesinne gaan wat geliefdes verloor het.<br />
Ons wil na die regering uitroep om iets te<br />
do<strong>en</strong>. Ons wil daarmee sê ons gee die<br />
eerste tree, want ons gaan dit nie net<br />
aanvaar nie”.<br />
l ’n Familievergadering<br />
Ons het begin om met rolspelers in ons<br />
geme<strong>en</strong>skap te vergader, te kuier, koffie<br />
te drink <strong>en</strong> sáám te bid. Die doel hiervan<br />
was om ons ondersteuning met die<br />
slagoffers <strong>en</strong> die geme<strong>en</strong>skap te bevestig.<br />
Die geme<strong>en</strong>te het sy fasiliteite<br />
beskikbaar gestel <strong>en</strong> die geme<strong>en</strong>skap<br />
g<strong>en</strong>ooi om te kom praat. Die polisie is<br />
uitg<strong>en</strong>ooi om op die geme<strong>en</strong>skap se vrae<br />
te kom antwoord. Hier het ons seker<br />
gemaak dat ons nie die vergaderings lei<br />
of voorsit nie, maar net as fasiliteerders<br />
optree. Dit het ons geme<strong>en</strong>te (familie)<br />
gevestig as ’n plek waar daar omgegee<br />
word.<br />
l Die familie maak planne<br />
In gesprekke met ander rolspelers het ons<br />
begin verstaan dat dit nie help ons praat<br />
te<strong>en</strong> misdaad nie. As ons dit wil verander,<br />
sal ons iets in die plek daarvan moet sit.
Deur jare se saam reis, bid <strong>en</strong> koppe<br />
bymekaar sit, was die reaksie van die<br />
geme<strong>en</strong>te <strong>en</strong> kerkraad dat die<br />
geme<strong>en</strong>tebouproses só verstaan moes<br />
word dat dit hoop moet bring <strong>en</strong> ’n<br />
verskil moet maak.<br />
Die teologiese gesprek in die geme<strong>en</strong>te<br />
het daartoe gelei dat ons ons missionêre<br />
roeping beleef as uitdrukking van dié<br />
vraag: “Hoe kan ek jou help? Wat kan ek<br />
(ons) do<strong>en</strong> om van Kameeldrif (die<br />
gebied) ’n beter plek te maak?” Die<br />
geme<strong>en</strong>te het bidd<strong>en</strong>d <strong>en</strong> in afhanklikheid<br />
sy visie só begin verpak dat holisties iets<br />
aan misdaad gedo<strong>en</strong> kon word.<br />
Ons visie <strong>en</strong> artikel 21-maatskappy<br />
Ons het in 2007 begin om ’n artikel<br />
21-maatskappy met die naam Kamcare te<br />
stig. In die afgelope drie jaar het die<br />
organisasie as die praktiese arm van die<br />
visie van die geme<strong>en</strong>te begin ontwikkel.<br />
Kamcare het in vier verskill<strong>en</strong>de<br />
s<strong>en</strong>trums gegroei.<br />
l Doop hulle … ’n Families<strong>en</strong>trum<br />
Professionele gelowiges bedi<strong>en</strong> die<br />
familiekliniek (-s<strong>en</strong>trum). Die fokus van<br />
die s<strong>en</strong>trum is om ’n plek te wees waar<br />
gebrok<strong>en</strong>heid, soos trauma of<br />
verbrokkelde verhoudings, in ’n<br />
groeiproses begelei kan word. Dié<br />
s<strong>en</strong>trum was ook verantwoordelik vir die<br />
“debriefing” van getraumatiseerde<br />
skoolkinders. Dit het ook hulp aan<br />
getraumatiseerde polisiemanne <strong>en</strong> -vroue<br />
gebied.<br />
Ons het gou besef geweld <strong>en</strong> misdaad<br />
traumatiseer alle rasse. Daarom word alle<br />
rasse by dié s<strong>en</strong>trum bedi<strong>en</strong>.<br />
l Doop hulle ... ’n Kinders<strong>en</strong>trum<br />
Die tweede s<strong>en</strong>trum wat ons begin het,<br />
was om saam met Phillip van Tonder van<br />
Unisa se afdeling vir “social upliftm<strong>en</strong>t”<br />
te begin met ’n roei-akademie.<br />
Phillip, ’n nasionale roeier, het begin<br />
om by die Roodeplaatdam kinders van<br />
alle ouderdomme te leer om te roei. In die<br />
eerste jaar was daar sowat 15 kinders wat<br />
begin het, waarvan ses goue-medaljew<strong>en</strong>ners<br />
op die Suid-Afrikaanse<br />
kampio<strong>en</strong>skappe was.<br />
Vanjaar het daar weer 20 kinders by<br />
die skool aangesluit. Agt het goue<br />
medaljes gew<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> van die onder<br />
16-dogters het Suid-Afrika by die World<br />
Youth Games in Tunisië verte<strong>en</strong>woordig.<br />
Sy <strong>en</strong> haar maat het ’n bronsmedalje<br />
verwerf.<br />
Op hierdie vlak het ons twee doelwitte:<br />
Om getraumatiseerde <strong>en</strong> verwaarloosde<br />
kinders weer ’n belangstelling in die lewe<br />
te gee, <strong>en</strong> om ’n waardesisteem in die<br />
kinders te vestig <strong>en</strong> uit te bou. Hierdie<br />
kinders dra ’n waardevolle boodskap van<br />
harde werk, eerlikheid, lojaliteit <strong>en</strong><br />
respek terug na hulle geme<strong>en</strong>skappe.<br />
l Leer hulle … ’n Toerustings<strong>en</strong>trum<br />
Die derde s<strong>en</strong>trum is ’n opleidings-<strong>en</strong>bemagtigings<strong>en</strong>trum.<br />
Hier het ons vir die<br />
geme<strong>en</strong>skap gevra wat hulle behoeftes is.<br />
Die opvall<strong>en</strong>dste twee was leierskap <strong>en</strong><br />
<strong>en</strong>trep<strong>en</strong>eurskap. Ons het reeds heelwat<br />
volwass<strong>en</strong>es wat albei kursusse deurloop<br />
het.<br />
Die <strong>en</strong>trep<strong>en</strong>eurskap het ons ook ’n<br />
tree verder gevat. Die kursusgangers kan<br />
’n sakeplan voorlê. Op grond daarvan<br />
ontvang hulle dan ’n bedrag, sog<strong>en</strong>aamde<br />
“seed money” of aanvangskapitaal. Elke<br />
suksesvolle aansoeker word aan ’n<br />
m<strong>en</strong>tor gekoppel wat hom of haar in die<br />
ontwikkeling van hulle sakeonderneming<br />
begelei.<br />
Met hierdie s<strong>en</strong>trum wil ons die geme<strong>en</strong>skap<br />
leer (metafories) om vis te<br />
vang, <strong>en</strong> nie bakhand te wag vir vis nie.<br />
As ons iets aan armoede <strong>en</strong> <strong>werkloosheid</strong><br />
kan do<strong>en</strong>, gaan dit bydra om misdaad te<br />
bekamp.<br />
l Gaan dan ... ’n Geme<strong>en</strong>skaps<strong>en</strong>trum<br />
Die vierde s<strong>en</strong>trum is ’n geme<strong>en</strong>skaps<strong>en</strong>trum.<br />
Saam met Lloyds Register (wat<br />
ook ’n wonderverhaal op sy eie is) is ons<br />
besig om met sonpanele ligte in e<strong>en</strong> van<br />
Beskikbaar as klank-boek of<br />
harde kopie.<br />
nie<br />
Direkte bestellings: bestel@bmedia.co.za of faks 021 873 0832<br />
Deeloproepe: 0860 26 33 42 of 0860 BMEDIA<br />
e-aankope: www.bybelmedia.co.za<br />
die informele plakkers kampe te installeer.<br />
Dié projek is aange wys as e<strong>en</strong> van Lloyds<br />
se streeksw<strong>en</strong>ners in Afrika, die Midde-<br />
Ooste <strong>en</strong> Europa.<br />
Die projek het in Julie 2010 begin.<br />
Ons het as loodsprojek ti<strong>en</strong> huise in<br />
samewerking met die geme<strong>en</strong>skapsleiers<br />
geïd<strong>en</strong>tifiseer. E<strong>en</strong> kriterium was dat daar<br />
hoërskoolleerlinge in die gesin moet<br />
wees. Dis die wonderlikste getui<strong>en</strong>is as<br />
die ma die volg<strong>en</strong>de dag bel <strong>en</strong> vertel van<br />
haar kinders wat vir die eerste keer tot<br />
halfe<strong>en</strong> die nag kon studeer!<br />
Verder neem ons verantwoordelikheid<br />
vir sekere vakansieprogramme waarby tot<br />
150 kinders ’n week lank besig gehou<br />
word. Hier lê die fokus veral op die<br />
afbreek van gr<strong>en</strong>se <strong>en</strong> die bou van<br />
verhoudings.<br />
Volhoubaar<br />
Ek sou kon skryf oor hoe ek droom<br />
dat geme<strong>en</strong>tes nuut dink oor geme<strong>en</strong>tebou<br />
<strong>en</strong> oor watter verskil hulle in die<br />
geme<strong>en</strong> skappe waar hulle geplaas is kan<br />
maak.<br />
Wat verstaan ons onder ’n missionêre<br />
ekklesiologie? Hoe lyk dit prakties in ’n<br />
geme<strong>en</strong>te? Kan jy as kerk ’n artikel<br />
21-maatskappy stig om jou werk te do<strong>en</strong>?<br />
Ons vertrou dat die geme<strong>en</strong>te bouproses<br />
wat ons ontwikkel het, wel in ons<br />
konteks volhoubaar is. Daarom sal ons<br />
voortgaan om dit uit te bou <strong>en</strong> verder te<br />
implem<strong>en</strong>teer.<br />
Het hierdie proses ’n verskil gemaak<br />
aan misdaad in die geme<strong>en</strong>skap?<br />
Aanvanklike syfers (aantal moorde <strong>en</strong><br />
inbrake) wys wel ’n afname.<br />
Die belangrike dink ek, is dat ons hoop<br />
gebring het <strong>en</strong> ’n daadwerklike verskil in<br />
ons geme<strong>en</strong>skap kon maak.<br />
l Vir verdere inligting, kontak gerus vir<br />
dr Willem Pretorius by willem.<br />
pretorius@kameeldrif.ng.org.za, sel:<br />
083 560 6668, of dr Roelf Opperman by<br />
roelf.opperman@kameeldrif.ng.org.za,<br />
sel: 082 335 1156.<br />
KRuISGEwyS November 2010 11
12<br />
Jakob se put – ’n<br />
netwerk in nood<br />
Ina Mundell was baie jare lank<br />
administratiewe bestuurder by<br />
die Ver<strong>en</strong>iging van advokate in<br />
Johannesburg waar sy ook afgetree<br />
het. Gou was sy betrokke<br />
by die multi-dissiplinêre ondersteuningsbedi<strong>en</strong>ing<br />
by Pretoria-<br />
Oosterlig-geme<strong>en</strong>te wat Jakob se<br />
Put g<strong>en</strong>oem word. Hier kon sy die<br />
afgelope sewe jaar haar passie<br />
uitleef om m<strong>en</strong>se te ondersteun<br />
wat hulle werk om e<strong>en</strong> of ander<br />
rede verloor het.<br />
As iemand by sy predikant uitkom <strong>en</strong> sê<br />
dat hy nie meer ’n inkomste het om<br />
van te leef nie, help dit nie om net vir hom<br />
te bid nie. Dan is dit nodig dat so ’n<br />
persoon daadwerklik gehelp word. Daarom<br />
is dit belangrik dat ’n geloofsgeme<strong>en</strong>skap<br />
oor ’n netwerk van hulpverl<strong>en</strong>ing beskik.<br />
So het Jakob se Put op 9 Oktober 2003<br />
by die geme<strong>en</strong>te Pretoria-Oosterlig as ’n<br />
spesiale bedi<strong>en</strong>ing ontstaan wat daarop<br />
ingestel is om effektief <strong>en</strong> omvatt<strong>en</strong>d hulp<br />
te verle<strong>en</strong> aan m<strong>en</strong>se wat hulle werk verloor<br />
het. Gawie Malan <strong>en</strong> Pieter van der Merwe<br />
het daarmee begin. Hulle het die bedi<strong>en</strong>ing<br />
na die bek<strong>en</strong>de waterbron in Israel vernoem<br />
waar Jesus die Samaritaanse vrou ontmoet<br />
<strong>en</strong> vir haar die lew<strong>en</strong>de water gegee het.<br />
Hier by Jakob se Put kom m<strong>en</strong>se wat<br />
hulle “tuss<strong>en</strong> werk” bevind elke Donderdag<br />
vir ’n gesellige ontbyt bymekaar. Dan<br />
gesels hulle oor hulle probleme <strong>en</strong> ontmoet<br />
hulle ander m<strong>en</strong>se wat in dieselfde bootjie<br />
is. Iemand bring gewoonlik ook ’n<br />
toepaslike geestelike boodskap wat op<br />
m<strong>en</strong>se se persoonlike behoeftes gerig is.<br />
Baie m<strong>en</strong>se wat by Jakob se Put<br />
aanklop, het hulle werk we<strong>en</strong>s reg stel l<strong>en</strong>de<br />
aksie verloor. Mettertyd het m<strong>en</strong>se van alle<br />
rasse wat om e<strong>en</strong> of ander rede hulle<br />
inkomste verloor het <strong>en</strong> sonder werk sit<br />
egter oor die drumpel gekom. So kon Jakob<br />
se Put in die meer as ses jaar van sy<br />
bestaan, reeds duis<strong>en</strong>de m<strong>en</strong>se help.<br />
Baie m<strong>en</strong>se wat hier aanklop, het baie<br />
méér as net hulle werk verloor. Ná maande<br />
se gesukkel sonder inkomste, verloor hulle<br />
ook hulle motor, woonplek <strong>en</strong> selfs hulle<br />
huwelik. Werkloosheid is ’n omvatt<strong>en</strong>de<br />
probleem, <strong>en</strong> daarom ook ’n uitdaging vir<br />
die kerk van Jesus Christus.<br />
Die netwerk wat deur Jakob se Put tot<br />
stand gekom het, verle<strong>en</strong> allerlei vorms van<br />
hulp:<br />
Gewoonlik het m<strong>en</strong>se wat om hulp kom<br />
aanklop, in elk geval berading nodig.<br />
Daarom is ’n berader te<strong>en</strong>woordig<br />
wanneer hulle die eerste dag kom om te<br />
registreer.<br />
M<strong>en</strong>se wat hulp vra, se geld is ge woon lik<br />
reeds totaal uitgeput. Oos terlig se Hartaksie,<br />
of die barm har tigheidsbedi<strong>en</strong>ings<br />
van ander geme<strong>en</strong>tes, voorsi<strong>en</strong><br />
onmiddellik kospakkies. Hiervoor is ’n<br />
goeie netwerk <strong>en</strong> infrastruktuur nodig.<br />
Jakob se Put kan onmoontlik self in ál<br />
die nood voorsi<strong>en</strong>.<br />
Verder word daar groot moeite<br />
gedo<strong>en</strong> om m<strong>en</strong>se van alle rasse- <strong>en</strong><br />
inkomstegroepe in werk geplaas te kry.<br />
Ons skakel met 13 personeelag<strong>en</strong>tskappe.<br />
Talle werkgewers skakel ook gedurig na<br />
Jakob se Put om werknemers te kry.<br />
’n Wonderlike netwerk van beraders,<br />
maatskaplike werkers, regsadviseurs<br />
<strong>en</strong> opleidingsbeamptes help om m<strong>en</strong>se<br />
wat tuss<strong>en</strong> werk is, voor te berei vir ’n<br />
moontlike werk, of selfs vir ’n beter<br />
werk.<br />
Amper al die beskikbare poste vereis ’n<br />
mate van rek<strong>en</strong>aarvaardigheid. Jakob<br />
se Put het hierdie behoefte dadelik<br />
raakgesi<strong>en</strong> <strong>en</strong> ’n rek<strong>en</strong>aars<strong>en</strong>trum begin<br />
waar baie goedkoop rek<strong>en</strong>aaropleiding<br />
aangebied word. As hulle nie kan betaal<br />
nie, word dit ook geborg. Die ICDLlis<strong>en</strong>sie<br />
is internasionaal bek<strong>en</strong>d. Dit<br />
maak dit vir m<strong>en</strong>se moontlik om beter<br />
werk te kry.<br />
Aangesi<strong>en</strong> baie m<strong>en</strong>se kans si<strong>en</strong><br />
vir <strong>en</strong>trepr<strong>en</strong>eurskap, het Jakob<br />
se Put ook leiding g<strong>en</strong>eem met<br />
<strong>en</strong>trepr<strong>en</strong>eurskapskursusse. Verskeie<br />
kundige medewerkers help met die<br />
skryf van sakeplanne. Hulle gee<br />
KRuISGEwyS November 2010<br />
leiding oor die lew<strong>en</strong>svatbaarheid van<br />
moontlike projekte. Hulle gee ook raad<br />
oor finansiering <strong>en</strong> wys <strong>en</strong>trepr<strong>en</strong>eurs<br />
op moontlike slaggate wat mag<br />
voorkom. Meer as ’n 100 volhoubare<br />
<strong>en</strong>trepr<strong>en</strong>eurskappe het reeds vanuit<br />
Jakob se Put ontstaan.<br />
Per slot van sake bied Jakob se Put ook<br />
voortdur<strong>en</strong>de evangelisasiegele<strong>en</strong>thede.<br />
Baie m<strong>en</strong>se het hier vir die eerste keer<br />
regtig by die Here uitgekom <strong>en</strong> ’n nuwe<br />
lewe begin, want hulle het gedrink van<br />
die Lew<strong>en</strong>de Water.<br />
Bye<strong>en</strong>komste<br />
Dit gebeur dikwels dat tyd<strong>en</strong>s ’n<br />
Donderdagogg<strong>en</strong>d-bye<strong>en</strong>koms ’n<br />
werksoeker verduidelik watter tipe werk hy<br />
soek. Onmiddellik sal ’n sakepersoon in die<br />
gehoor sê: “Kom spreek my ná afloop van<br />
die bye<strong>en</strong>koms, ek het die regte kontak vir<br />
jou”. Of iemand kom by die kantoor aan net<br />
op die oomblik wat ons ’n nuwe pos<br />
ingekry het. Ons bel dadelik die werkgewer<br />
<strong>en</strong> stuur die persoon vir ’n onderhoud – <strong>en</strong><br />
hy of sy kry dit! Die Here se goedheid <strong>en</strong><br />
seën op hierdie bedi<strong>en</strong>ing hou net nie op<br />
nie.<br />
Dikwels sal ’n medewerker tyd<strong>en</strong>s die<br />
persoonlike onderhoud gou ’n kontak van<br />
hom bel <strong>en</strong> verduidelik van hierdie persoon<br />
se beskikbaarheid, <strong>en</strong> so kry hy of sy die<br />
werk. Op hierdie wyse het die Here al vir<br />
talle m<strong>en</strong>se uitkoms gebied.<br />
Die bedi<strong>en</strong>ing van Jakob se Put het reeds<br />
so gegroei dat daar in Junie 2008 ’n<br />
nasionale koördineerder aangestel moes<br />
word om nuwe takke oor die land he<strong>en</strong> op<br />
plekke so ver as Polokwane, Nelspruit,<br />
Sasolburg, Upington <strong>en</strong> Melkbosstrand te<br />
help stig. Daar is selfs m<strong>en</strong>se wat vanuit<br />
Lond<strong>en</strong> met Jakob se Put skakel.<br />
Samewerking<br />
Danksy die goeie werk van Jakob se Put,<br />
het verskill<strong>en</strong>de kerke al hande gevat. So is<br />
daar onlangs ’n netwerk tuss<strong>en</strong> 22 kerke in<br />
die plaaslike omgewing gebou.<br />
Hierdie netwerk in nood is die antwoord<br />
vir behoeftige m<strong>en</strong>se wat hulp dring<strong>en</strong>d<br />
nodig het. God is aan die stuur, <strong>en</strong> ons si<strong>en</strong><br />
die resultate daarvan elke dag.<br />
Enige kerk of geme<strong>en</strong>te is welkom om<br />
deel te word van hierdie noodsaaklike<br />
netwerk. Skakel gerus met Ina Mundell by<br />
012-993 2154, of ina@jacobswell.co.za.
Preekstudies<br />
met liturgiese voorstelle 2011<br />
Prys: R200,00 (gratis CD ingesluit)<br />
Preekstudies met liturgiese voorstelle 2011<br />
Die Preekstudies met liturgiese voorstelle is ’n<br />
hulpmiddel in die voorbereiding van eredi<strong>en</strong>ste<br />
<strong>en</strong> die ontwikkeling van preke. Dit maak gebruik<br />
van die fokustekste fokustekste soos uite<strong>en</strong>gesit in die erk<strong>en</strong>de<br />
teksrooster, die Revised Common Lectionary (RCL).<br />
Vanjaar se Preekstudies met liturgiese voorstelle is<br />
gegrond op Jaar A van die RCL.<br />
Die Preekstudies met<br />
liturgiese voorstelle kan<br />
gebruik word saam met<br />
die ander publikasie in<br />
die reeks, die Leesrooster.
’n Bate-gebaseerde<br />
b<strong>en</strong>adering tot<br />
armoede<br />
14<br />
Peter Grove is assessor van die<br />
VGK Kaapland Sinode, predikant<br />
by die VGK Sarepta <strong>en</strong> verbonde<br />
aan Ekklesia by die Unversiteit<br />
van Stell<strong>en</strong>bosch. Sy taak behels<br />
navorsing oor die kerk se rol in<br />
armoede bestryding. Hy gebruik die<br />
ABCD-metode om geme<strong>en</strong>tes aan<br />
te moedig daartoe.<br />
Ons Suid-Afrikaanse geme<strong>en</strong>skap leef<br />
in twee wêrelde.<br />
Die e<strong>en</strong> is oorweg<strong>en</strong>d welvar<strong>en</strong>d <strong>en</strong> dit<br />
lyk nie of daar algem<strong>en</strong>e materiële nood<br />
is nie. Die ander getuig van tekort, van<br />
gebrek <strong>en</strong> ʼn geme<strong>en</strong>skap wat nouliks<br />
aanmekaar gehou word.<br />
In die arm wêreld si<strong>en</strong> jy oral<br />
werkloses. Talle jongm<strong>en</strong>se ervaar min<br />
vooruitsigte vir die toekoms. Die<br />
woongebiede van arm m<strong>en</strong>se is<br />
verwaarloos. Ord<strong>en</strong>tlike parke vir kinders<br />
bestaan nie. Huise is dikwels bloot<br />
oorlewingstrukture.<br />
Die Bybel oor armoede<br />
Die Woord van God is vir ons ʼn<br />
onuitputlike bron van leiding <strong>en</strong> insig oor<br />
die uitdaging van armoede.<br />
Bryant Myers skryf in sy boek Walking<br />
with the poor, oor verskeie si<strong>en</strong>ings,<br />
temas, ontledings <strong>en</strong> reaksies oor armes<br />
wat in die Bybel voorkom. Hulle word<br />
gesi<strong>en</strong> as geskape na God se beeld,<br />
verte<strong>en</strong> woor digers van Christus <strong>en</strong> m<strong>en</strong>se<br />
wat sy vleeswording beliggaam.<br />
By die profete is hulle God se<br />
geliefdes.<br />
In die wysheidsliteratuur is hulle soms<br />
m<strong>en</strong>se in opstand – die rebelle.<br />
Die evangelies si<strong>en</strong> die armes dikwels<br />
as die verlor<strong>en</strong>es.<br />
Jesaja 65:17-25<br />
Die Chinese Christ<strong>en</strong>, Raymond Fung,<br />
id<strong>en</strong>tifiseer in Jesaja 65:17-25 ʼn aantal<br />
prioriteite vir armoedebestryding wat hy<br />
die “Jesaja-Ag<strong>en</strong>da” noem. Ons lees in<br />
daardie gedeelte dat in God se herskape<br />
wêreld kindertjies nie meer op vroeë<br />
ouderdom sal sterf nie. “Grysaards sal<br />
hulle jare uitleef, m<strong>en</strong>se sal huise bou <strong>en</strong><br />
daarin woon, ander sal wingerde plant <strong>en</strong><br />
die vrug van hulle hande g<strong>en</strong>iet.” Vir<br />
Fung is hierdie prioriteite aanduid<strong>en</strong>d van<br />
God se wil vir ons wêreld <strong>en</strong> daardie<br />
dinge waaraan ons eerste moet aandag<br />
gee.<br />
Daarby is dit ook eg ekum<strong>en</strong>ies. Dit<br />
vind aansluiting by die universele<br />
behoeftes van m<strong>en</strong>se, naamlik dat kinders<br />
<strong>en</strong> bejaardes versorg word. Dit help<br />
m<strong>en</strong>se aan ʼn leefbare woning <strong>en</strong> stel<br />
hulle in staat tot produktiewe werk.<br />
Markus 12:41-44<br />
Die beroemde verhaal in Markus 12:41-44<br />
bevestig ʼn bykans universele ervaring.<br />
Die armes is dikwels dieg<strong>en</strong>e wat die<br />
meeste blootgestel is, naamlik vroue,<br />
weduwees <strong>en</strong> bejaardes. Maar dit is juis<br />
hulle wat ʼn ruimheid van hart op<strong>en</strong>baar<br />
<strong>en</strong> ’n gewilligheid om ver verby hulle<br />
vermoë vir ʼn eerbare saak te help.<br />
Hierdie verhaal bevestig verder dat<br />
KRuISGEwyS November 2010<br />
min m<strong>en</strong>se, selfs die armstes, heeltemal<br />
niks het om by te dra nie. Dit is<br />
wonderlik dat Jesus die weduwee se<br />
voorbeeld as maatstaf vir rykes voorhou<br />
van hóé ʼn m<strong>en</strong>s God vir jou toekoms kan<br />
vertrou.<br />
Jakobus 1:27<br />
Jakobus 1:27 gebruik die uitdrukking<br />
“voor God” om ware <strong>en</strong> egte godsdi<strong>en</strong>s te<br />
kwalifiseer. So ’n godsdi<strong>en</strong>s is gebore uit<br />
die ontmoeting <strong>en</strong> wandeling voor God se<br />
aangesig. Om daarvan bewus te wees dat<br />
ons voor God verkeer, maak ons s<strong>en</strong>sitief<br />
vir mekaar. Dit ontsluit ons geloofsoë om<br />
God se gebrok<strong>en</strong>es raak te si<strong>en</strong>, hulle aan<br />
te raak <strong>en</strong> by te staan. ’n M<strong>en</strong>s wat “voor<br />
God” lewe, vrees nie meer die nabyheid<br />
van die wees <strong>en</strong> die weduwee nie. Hulle<br />
is allermins ʼn las. Hulle is eerder deelg<strong>en</strong>ote<br />
van God se g<strong>en</strong>ade.<br />
1 Johannes 3:17<br />
In 1 Johannes 3:7 word die verhouding<br />
van dié wat het <strong>en</strong> dié wat gebrek ly,<br />
verhelder.<br />
Feit is dat baie van ons baie aardse<br />
besittings het. Die vreemde is dat ons<br />
dikwels die gebrek miskyk <strong>en</strong> misk<strong>en</strong>.<br />
Kan dit wees dat ons géén gevoel vir die<br />
medem<strong>en</strong>s in gebrek het nie?<br />
Christ<strong>en</strong>e leef in ʼn nuwe verband met<br />
mekaar. Dit is ʼn onmoontlike<br />
moontlikheid dat ons die behoeftes van<br />
die armes kan miskyk, <strong>en</strong> tog ...<br />
Gereformeerde gelowiges is, m<strong>en</strong>se wat<br />
veral op die korrekte <strong>en</strong> suiwer leer<br />
gesteld is. Het ons miski<strong>en</strong> die<br />
belangrikste nagelaat – om liefde te<br />
betoon?<br />
Ons teks herinner ons egter daaraan<br />
dat ge<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s tot deernis beweeg word<br />
as jy nie blootstelling aan ander se<br />
behoeftes beleef nie. Die isolasie van ons<br />
geloofsgeme<strong>en</strong>skappe <strong>en</strong> die gebrek aan<br />
blootstelling, veroorsaak dat ons te midde
van lew<strong>en</strong>sbeproewing kan lewe <strong>en</strong> glad<br />
nie omgee nie, want ons si<strong>en</strong> dit<br />
geriefshalwe nie.<br />
Die omvang <strong>en</strong> aard van armoede<br />
in Suid-Afrika<br />
Wanneer dit by lew<strong>en</strong>standaard kom,<br />
is Suid-Afrika van die mees ongelyke<br />
lande in die wêreld.<br />
Hierdie ongelykheid is duidelik ʼn<br />
direkte uitvloeisel van ons geskied<strong>en</strong>is<br />
van verontregting <strong>en</strong> bevoordeling.<br />
Dit sou egter ʼn fout wees om die<br />
oorsake van armoede bloot in die verlede<br />
te soek. Die b<strong>en</strong>adering van regeringskant<br />
<strong>en</strong> sakesektor tot die ekonomie dra<br />
grootliks by tot die huidige wanbalans in<br />
inkomsteverspreiding.<br />
Albei die owerheid <strong>en</strong> privaatsektor<br />
strewe om binne ʼn hoogs kompeter<strong>en</strong>de<br />
omgewing ontwikkeling te bevorder. Die<br />
resultaat is dat die Suid-Afrikaanse<br />
ekonomiese groei beter is as in ’n lang<br />
tyd, maar dat ongelykheid <strong>en</strong><br />
<strong>werkloosheid</strong> terselfdertyd to<strong>en</strong>eem.<br />
Verskeie skrywers sê dat armes<br />
hulleself in ʼn armoedestrik bevind.<br />
Werkloosheid, swak opleiding, diep<br />
geïnstitusionaliseerde ongelykhede in<br />
mag, ei<strong>en</strong>dom <strong>en</strong> gele<strong>en</strong>thede, die<br />
fragm<strong>en</strong>tering van sosiale strukture <strong>en</strong><br />
die dinamika van geweld, misdaad <strong>en</strong><br />
swak gesondheid, dra alles by om die<br />
armes in ʼn toestand van groei<strong>en</strong>de<br />
armoede te hou.<br />
Dié faktore maak dat sommige<br />
ekonome van ʼn 50-50-samelewing praat.<br />
Vyftig pers<strong>en</strong>t het ʼn redelike <strong>en</strong> selfs<br />
oorweldig<strong>en</strong>d-goeie vlak van<br />
lew<strong>en</strong>sgehalte. Die ander 50 pers<strong>en</strong>t kom<br />
nouliks die mas op, of is versink in<br />
chroniese armoede.<br />
Bate-gebaseerde versus tekortgebaseerde<br />
b<strong>en</strong>adering<br />
Tot dusver het ons nog net gefokus op<br />
inkomste as die maatstaf van armoede.<br />
Daar is egter ander b<strong>en</strong>aderings wat<br />
daarop wys dat armoede nie slegs<br />
materieel is nie.<br />
Die meeste armes ervaar hulle<br />
omstandighede ook op ʼn sielkundige <strong>en</strong><br />
geestelike vlak. E<strong>en</strong> Indiese Christ<strong>en</strong>skrywer<br />
toon aan dat die armes dikwels<br />
binne ʼn web van leu<strong>en</strong>s vasgevang is.<br />
Hulle dink dat armoede hulle lot is.<br />
Gevolglik internaliseer hulle dit byna<br />
soos ’n ideologie dat hulle minderwaardig<br />
is.<br />
Hulle betwyfel hulle Godgegewe<br />
gawes <strong>en</strong> m<strong>en</strong>slikheid. Hulle gees <strong>en</strong><br />
id<strong>en</strong>titeit is verwond.<br />
Ons kan hierdie b<strong>en</strong>aderings groepeer<br />
onder die gedagte van ʼn tekort-<br />
(“deficit”) perspektief. Die gedagte is dat<br />
dit die armes ontbreek aan sekere<br />
fundam<strong>en</strong>tele bronne <strong>en</strong> dat hulle daarom<br />
in armoede vasgevang bly.<br />
Sedert die 1990’s het daar ʼn nuwe<br />
b<strong>en</strong>adering ontstaan. Dié b<strong>en</strong>adering vra<br />
na die oorlewingsbronne van arm m<strong>en</strong>se.<br />
Die uitgangspunt is dat armes nie<br />
hulpeloos is nie. Hulle het versteekte<br />
(“hidd<strong>en</strong>”) bronne <strong>en</strong> strategieë om<br />
daagliks te kan oorleef.<br />
Om effektief iets aan armoede te do<strong>en</strong>,<br />
is die sog<strong>en</strong>aamde “tekort-b<strong>en</strong>adering”<br />
nie g<strong>en</strong>oeg nie. Ons moet die bronne <strong>en</strong><br />
toegang van die armes versterk <strong>en</strong> op<br />
hulle terme hulle bemagtig.<br />
Die bate-gebaseerde b<strong>en</strong>adering plaas<br />
armoedehuishoudings binne ’n<br />
krisiskonteks (“vulnerability context”)<br />
waarin hulle aan regering- <strong>en</strong> samelewingsinstellings<br />
uitgelewer is. Arm<br />
gesinne se daaglikse oorlewing strategieë<br />
is dan ’n poging om hulle blootstelling<br />
aan krisis te bekamp <strong>en</strong> die regering <strong>en</strong><br />
sakesektor op hulle behoeftes te laat<br />
reageer.<br />
Nodeloos om te sê, regerings <strong>en</strong> die<br />
sakesektor plaas dikwels <strong>en</strong>orme<br />
hindernisse in armes se pad. Die<br />
privaatsektor argum<strong>en</strong>teer dat<br />
armoedeverligting nie hulle taak is nie.<br />
Die regeringsburokrasie frustreer armes<br />
elke dag mateloos.<br />
Aan die hart van die bate-gebaseerde<br />
b<strong>en</strong>adering is die besef dat die armes oor<br />
minst<strong>en</strong>s vyf bates beskik. Hulle het:<br />
• M<strong>en</strong>slike bronne (vaardighede <strong>en</strong><br />
opvoedkundige bates)<br />
• Sosiale bronne (skool, kerk,<br />
kliniek, klubs, kultuurgroepe,<br />
begrafnisklubs)<br />
• Natuurlike bronne (water, grond,<br />
huis, tuin, pluimvee)<br />
• Fisiese bronne (elektrisiteit,<br />
telefoon, fiets, bakkie)<br />
• Finansiële bronne (p<strong>en</strong>sio<strong>en</strong>e,<br />
toelae, lone)<br />
Arm m<strong>en</strong>se het gewoonlik baie<br />
beperk te inkomste <strong>en</strong> hulpbronne. Die<br />
infra struktuur van arm geme<strong>en</strong>skappe<br />
is normaalweg ver onder standaard.<br />
Die twee bates waarop hulle grootliks<br />
steun, is hulle sosiale <strong>en</strong> m<strong>en</strong>slike<br />
ondersteuningsnetwerke. Dié netwerke<br />
bestaan uit familie- <strong>en</strong> geme<strong>en</strong>skapsisteme,<br />
veral van kerk organisasies.<br />
Anders as met welvar<strong>en</strong>de m<strong>en</strong>se<br />
wat normaalweg groot toegang tot<br />
bronne het waar sosiale verbint<strong>en</strong>isse<br />
minder belangrik is, heg armes byna ’n<br />
oorspanne waarde aan netwerke.<br />
Die bate-gebaseerde b<strong>en</strong>adering help<br />
ons om die armes se blootstelling te<br />
onthou, hulle frustrasies te id<strong>en</strong>tifiseer <strong>en</strong><br />
hulle strategieë te help versterk.<br />
Hoe kan gelowiges ’n verskil maak?<br />
Die navorsingsresultate sê dat daar ’n<br />
sistemiese verband tuss<strong>en</strong> welvar<strong>en</strong>des <strong>en</strong><br />
armes is. Die Bybel praat van ’n<br />
belyd<strong>en</strong>isband wat tuss<strong>en</strong> welvar<strong>en</strong>de<br />
gelowiges <strong>en</strong> behoeftiges bestaan.<br />
<strong>Armoede</strong> is dus nie ’n onoorkomelike<br />
probleem nie. Ons land produseer g<strong>en</strong>oeg<br />
om elke mond te voed, elke kind op skool<br />
te plaas <strong>en</strong> ’n inkomste aan almal te<br />
verseker. Ons probleem is eerder e<strong>en</strong> van<br />
bestuur <strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong>heid as e<strong>en</strong> van<br />
tekort.<br />
Hoe kan gelowiges ’n verskil maak?<br />
• Daar sal beslis armes in jou<br />
omgewing wees (selfs in die<br />
welvar<strong>en</strong>de gebiede). Ontwikkel<br />
’n projekkomitee om in eie kring<br />
iets aan armoede te do<strong>en</strong>.<br />
• Waar geme<strong>en</strong>skappe <strong>en</strong><br />
kerke welvar<strong>en</strong>d is, sal die<br />
grootste nood buitekant die<br />
geme<strong>en</strong>tegr<strong>en</strong>se lê. Begin ’n<br />
v<strong>en</strong>nootskap met ’n geme<strong>en</strong>te in<br />
ʼn arm buurt. Talle ryk geme<strong>en</strong>tes<br />
onderhou kerkplanters in Oos-<br />
Europa of Asië. Wat van ’n<br />
volhoubare program plaaslik in<br />
’n swart of bruin geme<strong>en</strong>skap?<br />
• Binne elke geme<strong>en</strong>te is<br />
daar gelowiges met die tipe<br />
kundigheid, tyd <strong>en</strong> passie om ’n<br />
v<strong>en</strong>nootskap te begelei. B<strong>en</strong>ut<br />
die ongebruikte gawes van<br />
m<strong>en</strong>se. Lê waagmoed aan die<br />
dag <strong>en</strong> gee besliss<strong>en</strong>de treë.<br />
[Aangepas uit: Twee wêrelde in e<strong>en</strong> – die<br />
uitdaging van armoede vir die kerk in:<br />
God praat. Leef luisterryk: Vir gesprek<br />
oor s<strong>en</strong>sitiewe kwessies. Bybel-Media.<br />
Wellington 2007.]<br />
“Nodeloos om te sê,<br />
regerings <strong>en</strong> die sakesektor<br />
plaas dik wels<br />
<strong>en</strong>orme hindernisse in<br />
armes se pad. Die<br />
privaatsektor argum<strong>en</strong>teer<br />
dat armoe deverligting<br />
nie hulle<br />
taak is nie. Die<br />
regerings buro krasie<br />
frustreer armes elke<br />
dag mateloos.”<br />
KRuISGEwyS November 2010 15
Geweld <strong>en</strong> armoede<br />
– ’n omvatt<strong>en</strong>de<br />
uitdaging<br />
16<br />
B<strong>en</strong> du Toit is Direkteur van Kommunikasie<br />
van die NG Kerk, Sinode<br />
van Wes-<strong>en</strong>-Suid-Kaap <strong>en</strong> Redakteur:<br />
Elektroniese Kommunikasie<br />
van die Algem<strong>en</strong>e Sinode van die<br />
NG Kerk. Hy di<strong>en</strong> ook as Parlem<strong>en</strong>têre<br />
Less<strong>en</strong>aar van die kerk in<br />
die wetskryw<strong>en</strong>de proses van die<br />
Nasionale Parlem<strong>en</strong>t in Kaapstad.<br />
Baie groot deel van ons bevolking<br />
’N het om ’n verskeid<strong>en</strong>heid redes<br />
die afgelope 15 jaar verarm.<br />
Die armes waarna in hierdie artikel<br />
verwys word, is die ongeveer 50 pers<strong>en</strong>t<br />
van die bevolking wat met ’n inkomste<br />
van minder as R700 per maand moet<br />
oorleef. Nag<strong>en</strong>oeg die helfte van dié<br />
groep leef ’n eiesoortige eerbare lewe<br />
waarin hulle die min wat hulle het, op ’n<br />
bewonder<strong>en</strong>swaardige wyse met mekaar<br />
deel.<br />
Die ander deel van die 50 pers<strong>en</strong>t<br />
oorleef deur misdaad – deur te steel <strong>en</strong> te<br />
herverdeel.<br />
Natuurlik is hierdie twee dele van die<br />
50 pers<strong>en</strong>t armes nie van mekaar te skei<br />
nie. Hulle kom dikwels in ’n komplekse<br />
verweefdheid met mekaar voor.<br />
Gevolge van armoede<br />
Die gevolge van armoede manifesteer<br />
op allerlei maniere:<br />
• Die verlies aan selfwaarde<br />
Hierdie is waarskynlik e<strong>en</strong> van die<br />
mees onderskatte gevolge van ’n<br />
armoedekultuur. Erger as die sigbare<br />
afwesigheid van basiese lew<strong>en</strong>smiddels,<br />
is waarskynlik die skade wat aan die<br />
psige van armes aangerig word <strong>en</strong> hulle<br />
van hulle m<strong>en</strong>swaardigheid beroof.<br />
• Gebrek aan selfwaarde voed<br />
verskeie misbruike<br />
Ontvlugting in die misbruik van drank <strong>en</strong><br />
ander chemiese afhanklikheidsmiddels<br />
is ’n algem<strong>en</strong>e k<strong>en</strong>merk van ’n<br />
armoedekultuur. Verslawing kos geld.<br />
Binne ’n konteks van die afwesigheid<br />
van geld, <strong>en</strong> verder gekompliseer deur<br />
<strong>werkloosheid</strong> <strong>en</strong> werkskuheid, lei dit tot<br />
’n kultuur van bedel <strong>en</strong> misdaad.<br />
• Misbruike lei tot geweld <strong>en</strong><br />
misbruik van mag<br />
Entrepr<strong>en</strong>eurs van onwettige bedrywe<br />
soos drank- <strong>en</strong> dwelmhandel, buit<br />
hierdie situasie uit. Die magsgreep van<br />
smokkelbase op die lewe van armes lei<br />
tot die ontstaan van magstrukture <strong>en</strong><br />
b<strong>en</strong>devorming. Dit gaan gepaard met<br />
geweld, wat oral in hierdie samelewings<br />
aanwesig is. Wanneer m<strong>en</strong>se alle hoop<br />
verloor om van hierdie omvatt<strong>en</strong>de,<br />
vernietig<strong>en</strong>de uitwerking van ’n<br />
armoedekultuur te ontsnap, skep dit ’n<br />
teelaarde vir fisiese sowel as psigiese<br />
geweld.<br />
• Geweld <strong>en</strong> mag lei tot vrees <strong>en</strong><br />
psigopatologie<br />
In ’n onlangse gesprek met ’n fokusgroep<br />
vanuit armoedegeme<strong>en</strong>skappe, het hulle<br />
self hulle emosies <strong>en</strong> gevoel<strong>en</strong>s met<br />
KRuISGEwyS November 2010<br />
woorde soos lyding, hartseer, swaar,<br />
seer, pyn, woede (te<strong>en</strong>oor owerheid,<br />
maar óók te<strong>en</strong>oor God), moedeloosheid<br />
<strong>en</strong> wanhoop beskryf. Dit moet duidelik<br />
<strong>en</strong> vanselfsprek<strong>en</strong>d wees dat armoede<br />
<strong>en</strong> geweld (fisies <strong>en</strong> psigies) hand-aanhand<br />
gaan. Só ’n geme<strong>en</strong>skap is ’n siek<br />
geme<strong>en</strong>skap.<br />
• <strong>Armoede</strong> lei tot verdere armoede<br />
Ons vind hier ’n bose kringloop wat<br />
af-spiraal na groter dieptes van m<strong>en</strong>slike<br />
verval. Die volg<strong>en</strong>de sc<strong>en</strong>ario waarmee<br />
’n fokusgroep onder armes hulleself<br />
beskryf, kan puntsgewys hierdie<br />
afwaartse spiraal aantoon.<br />
* Swak behuising: Beperkte leefruimte,<br />
die groot aantal m<strong>en</strong>se in e<strong>en</strong> huisie<br />
(dikwels e<strong>en</strong> of hoogst<strong>en</strong>s twee<br />
vertrekke) waarin alle gesinsaktiwiteite<br />
(van eet tot seks) moet plaasvind, ge<strong>en</strong><br />
privaatheid nie.<br />
* Drankmisbruik <strong>en</strong><br />
kinderverwaarlosing: Kinders in<br />
opstand te<strong>en</strong> ouers (ge<strong>en</strong> respek<br />
nie), kinders wat in die tronk<br />
beland, werksku is, seuns wat deel<br />
van b<strong>en</strong>des word, prostitusie <strong>en</strong><br />
ti<strong>en</strong>erswangerskappe – dikwels met die<br />
doel om staatstoelaes te bekom.<br />
* Siektes soos TB, MIV <strong>en</strong> vigs <strong>en</strong><br />
asma wat dikwels die gevolg is van<br />
blootstelling <strong>en</strong> wanvoeding we<strong>en</strong>s<br />
ongesonde eetgewoontes <strong>en</strong> gebrek aan<br />
voedsame kos – of selfs ge<strong>en</strong> kos nie!<br />
Daar is ’n gebrek aan <strong>en</strong>ige waardesisteem<br />
as dit by seksuele gedrag kom.<br />
Die groot hoeveelheid sterftes onder<br />
ouers as gevolg van vigsverwante siektes<br />
lei tot die voorkoms van huishoudings<br />
onder die beheer van kinders, met<br />
gepaardgaande gedragsprobleme<br />
<strong>en</strong> die afwesigheid van gesins- <strong>en</strong><br />
familiewaardes.<br />
* Geweld te<strong>en</strong> kinders: Dit bly e<strong>en</strong><br />
van die ontstell<strong>en</strong>dste feite dat die
grootste maatskaplike behoefte in ons<br />
armoedegeme<strong>en</strong>skappe vandag plekke<br />
van veilige bewaring <strong>en</strong> beskerming vir<br />
kinders is. In die meeste gevalle moet<br />
hulle te<strong>en</strong> hulle ouers beskerm word.<br />
Holistiese b<strong>en</strong>adering absolute vereiste<br />
<strong>Armoede</strong> is egter nie net die probleem<br />
van arm m<strong>en</strong>se nie, maar juis ook van<br />
dieg<strong>en</strong>e wat nie tot die 50 pers<strong>en</strong>t van<br />
die bevolking behoort wat in hierdie<br />
ekonomiese, sosiale <strong>en</strong> kulturele sektor<br />
val nie.<br />
Hieruit spreek dit vanself dat ’n<br />
omvatt<strong>en</strong>de strategie nodig is om iets<br />
aan die verskynsel van armoede te<br />
do<strong>en</strong>. Hierby sal al die sektore van ’n<br />
geme<strong>en</strong>skap betrokke moet wees.<br />
• Maatskaplike sorg:<br />
Allesomvatt<strong>en</strong>de maatskaplike<br />
sorg is ’n noodsaaklike onderbou<br />
van <strong>en</strong>ige konstruktiewe proses<br />
om m<strong>en</strong>se in hulle haglike<br />
lew<strong>en</strong>somstandighede hoop te gee.<br />
Op die korttermyn moet<br />
voortgegaan word om hoop aan die<br />
huidige geslag armes te gee, selfs<br />
al is dit net ’n professionele oor<br />
wat vir hulle ondersteuning met<br />
hulle regte kan gee.<br />
Hierdie allesomvatt<strong>en</strong>de<br />
professionele terapeutiese<br />
di<strong>en</strong>s moet egter altyd met<br />
die langtermynvisie werk dat<br />
maatskaplike omstandighede<br />
waarskynlik eers in die volg<strong>en</strong>de<br />
geslag vir die inwoners van<br />
armoedegeme<strong>en</strong>skappe sal verbeter.<br />
• Staatsondersteuning: Die groot<br />
klem wat die Departem<strong>en</strong>t van<br />
Maatskaplike Ontwikkeling<br />
op die oomblik op die gee van<br />
verskill<strong>en</strong>de staatstoelaes lê, moet<br />
allerweë met groot dank begroet<br />
word. Indi<strong>en</strong> dit egter t<strong>en</strong> koste<br />
van konstruktiewe maatskaplike<br />
sorg gebeur, skep dit rede tot groot<br />
kommer.<br />
Na my wete is daar nog<br />
tot dusver ge<strong>en</strong> behoorlike<br />
onafhanklike navorsing gedo<strong>en</strong><br />
oor hoe begunstigdes die toelaes<br />
aanw<strong>en</strong>d nie. Nie alle<strong>en</strong> blyk<br />
dit uit die praktyk dat baie van<br />
die geld uitermate wanbestuur<br />
word nie, maar die afskaling van<br />
staatsubsidies vir professionele<br />
maatskaplike di<strong>en</strong>ste wat NGO’s<br />
(nie-regeringsorganisasies) lewer,<br />
is ’n akute bron van kommer.<br />
• Plaaslike owerheid: Die plaaslike<br />
owerheid speel ’n bepal<strong>en</strong>de rol<br />
in hierdie uitdaging. Dit moet<br />
konstruktief <strong>en</strong> ondersteun<strong>en</strong>d<br />
hierdie rol vir die geme<strong>en</strong>skappe<br />
vir wie se welstand hulle<br />
verantwoordelik is, vervul.<br />
Behuising, beskikbaarheid<br />
van basiese lew<strong>en</strong>smiddels <strong>en</strong><br />
werkskepping is prioriteite.<br />
• Polisie- <strong>en</strong> beskermingsdi<strong>en</strong>ste:<br />
Die polisie moet help om iets<br />
omtr<strong>en</strong>t die hoë misdaadvlakke te<br />
do<strong>en</strong>.<br />
Polisieforums speel hierin ’n<br />
uiters noodsaaklike rol. Hierdie<br />
di<strong>en</strong>ste sal egter ’n bodemlose<br />
put bly indi<strong>en</strong> plaaslike<br />
owerhede, skoolhoofde, NGO’s<br />
<strong>en</strong> geloofsgeme<strong>en</strong>skappe dit nie<br />
komplem<strong>en</strong>teer nie.<br />
Die oorsaak van armoede is<br />
nie geweld <strong>en</strong> misdaad per se nie,<br />
maar het t<strong>en</strong> diepste met die morele<br />
wese <strong>en</strong> konstruksie (“moral fibre”)<br />
van die totale Suid-Afrikaanse<br />
geme<strong>en</strong>skap te do<strong>en</strong>. Hierin<br />
behoort geloofsgeme<strong>en</strong>skappe<br />
(behoorlik ingelig) ’n toonaangew<strong>en</strong>de<br />
rol te speel.<br />
• Opvoeding van geme<strong>en</strong>skap:<br />
In ’n sekere sin is armoede ’n<br />
houding – ’n “state of mind”.<br />
Die opvoeding van<br />
armoedegeme<strong>en</strong>skappe is ’n<br />
oorweldig<strong>en</strong>de taak wat nie<br />
anders as holisties <strong>en</strong> interaktief<br />
aangepak moet word nie. Die<br />
opvoeding van meer bevoorregte<br />
geme<strong>en</strong>skappe lê daarin dat<br />
hulle bewus gemaak word<br />
ook van hulle onvervreembare<br />
verantwoordelikheid as Suid-<br />
Afrikaanse geme<strong>en</strong>skap te<strong>en</strong>oor<br />
die voorhe<strong>en</strong>-b<strong>en</strong>adeelde<br />
geme<strong>en</strong>skappe.<br />
• Mediese sorg, dwelm- <strong>en</strong><br />
drankmisbruik: Basies mediese<br />
sorg <strong>en</strong> psigiatriese terapie is<br />
onverhandelbaar deel van die<br />
ondersteuningsnetwerk om siektes<br />
<strong>en</strong> chemiese afhanklikheid holisties<br />
te behandel.<br />
Die effek van verslawing <strong>en</strong><br />
die destruktiewe gevolge daarvan<br />
op die gesondheid van verslaafdes<br />
<strong>en</strong> hulle gesinsg<strong>en</strong>ote, naamlik<br />
wanvoeding <strong>en</strong> die gebrek aan kos<br />
<strong>en</strong> die bedelkultuur wat hierdeur<br />
geskep word, moet professioneel<br />
aangepak word. Dít kan gedo<strong>en</strong><br />
word deur basiese mediese di<strong>en</strong>ste<br />
<strong>en</strong> die behandeling van verslawing<br />
uit te brei.<br />
• Bemagtiging deur basiese<br />
opleiding – ook die rol van die<br />
sakesektor: Ongeletterdheid<br />
<strong>en</strong> gebrek aan basiese vaar-<br />
dig hede om die arbeidsmag te<br />
betree, is ’n groot behoefte by<br />
armoedegeme<strong>en</strong>skappe.<br />
Weer e<strong>en</strong>s is die bou van<br />
netwerke <strong>en</strong> v<strong>en</strong>nootskappe<br />
tuss<strong>en</strong> staat, plaaslike owerheid,<br />
NGO’s <strong>en</strong> die sakesektor hier van<br />
deurslaggew<strong>en</strong>de belang. Die groot<br />
rol wat plaaslike ondernemings<br />
kan speel in die verskaffing van<br />
borgskappe vir die uitvoering van<br />
maatskaplike projekte, is verreweg<br />
nog nie behoorlik ontgin nie.<br />
• Die rol van die godsdi<strong>en</strong>stige<br />
geme<strong>en</strong>skap: Die regering<br />
maak deesdae baie van die<br />
belangrike rol wat godsdi<strong>en</strong>stige<br />
instansies kan (behoort te)<br />
speel in die heropbouing van ’n<br />
geme<strong>en</strong>skaplike waardesisteem in<br />
die Suid-Afrikaanse geme<strong>en</strong>skap<br />
(“moral reg<strong>en</strong>eration”).<br />
In ’n groot mate is dit die roeping<br />
van die kerk om dit in elk geval te<br />
do<strong>en</strong>. Maar godsdi<strong>en</strong>stige instansies<br />
kan nog véél meer do<strong>en</strong>. Die staat<br />
sou byvoorbeeld gebruik kon<br />
maak van die unieke infrastruktuur<br />
van godsdi<strong>en</strong>stige instansies<br />
om sekere di<strong>en</strong>ste ter wille van<br />
armoedeverligting te lewer.<br />
In ’n onlangse studie het Van<br />
der Berg <strong>en</strong> Burger (Social delivery<br />
in South Africa, 2003) tot die<br />
slotsom gekom dat die staat eerder<br />
op die verbetering van bestaande<br />
di<strong>en</strong>ste moet fokus, sowel as op<br />
die uitvoering van goedgekeurde<br />
programme, as net op die<br />
vermeerdering van beskikbare<br />
bronne.<br />
Daar is hoop<br />
Die vanselfsprek<strong>en</strong>dheid van netwerke<br />
<strong>en</strong> v<strong>en</strong>nootskappe blyk duidelik uit<br />
hierdie situasie-analise van armoede. Dit<br />
is nie ’n keuse nie, maar noodsaaklik.<br />
’n M<strong>en</strong>s sou dit bloot vanuit ’n logiese,<br />
humanistiese oorlewingsperspektief kon<br />
motiveer.<br />
Uiteindelik bly dit tog vir godsdi<strong>en</strong>stige<br />
m<strong>en</strong>se ’n saak wat vanuit ons<br />
verhouding met God gemotiveer word.<br />
Ons moet dit do<strong>en</strong> omdat dit reg is dat<br />
ons dit do<strong>en</strong>. Dit behoort tot die wese<br />
van ons geloofsoortuigings dat ons<br />
verantwoordelik is vir God se skepping<br />
<strong>en</strong> ons naaste. Liefde te<strong>en</strong>oor ons naaste<br />
behels ook liefde vir die toekomstige<br />
geslagte aan wie ons behoort te do<strong>en</strong> soos<br />
wat ons verwag dat aan ons gedo<strong>en</strong> sal<br />
word.<br />
Daar ís hoop. Maar net as ons sáám<br />
prakties daaraan uitdrukking gee.<br />
KRuISGEwyS November 2010 17
Kry méér vuur uit<br />
jou Flam<br />
Faani Engelbrecht van Goodwood,<br />
skryf:<br />
Na aanleiding van Pieter Malherbe<br />
se uitstek<strong>en</strong>de artikel “Dit jubel met<br />
kerkliedere” in ’n vorige uitgawe van<br />
Kruisgewys, wil ek graag nam<strong>en</strong>s<br />
FLAM ’n paar note by sing waarmee<br />
predikante <strong>en</strong> musiekleiers dalk gehelp<br />
kan word om hierdie nuwe musiek <strong>en</strong><br />
website makliker te ontgin.<br />
Oor ons website<br />
www.flam.co.za<br />
In Augustus 2009 het ons ons website<br />
herop<strong>en</strong> met ’n gebruikersvri<strong>en</strong>delike<br />
interface <strong>en</strong> ’n paar bykom<strong>en</strong>de di<strong>en</strong>ste<br />
wat die funksionaliteit daarvan aansi<strong>en</strong>lik<br />
verhoog het.<br />
Toegang tot die website<br />
In die verlede het slegs geme<strong>en</strong>tes met<br />
’n CCLI-nommer toegang tot die website<br />
gehad. Individue kan nou vir die eerste<br />
keer te<strong>en</strong> ’n geringe bedrag bladmusiek<br />
koop <strong>en</strong> download via www.flam.co.za,<br />
of by Bybel-Media op hulle webtuiste se<br />
e-aankope.<br />
Enige<strong>en</strong> kan ook gratis op die website<br />
rondswerf (surf) <strong>en</strong> luister.<br />
Vier afdelings<br />
Om jou soektog na nuwe liedere te<br />
vergemaklik, het ons die hele FLAMbundel<br />
in vier dele opgedeel:<br />
o FLAM – indi<strong>en</strong> jy musiek soek vir<br />
familie of gesinsdi<strong>en</strong>ste – eredi<strong>en</strong>ste<br />
waar oupas <strong>en</strong> oumas <strong>en</strong> kleinkinders<br />
sáám in e<strong>en</strong> di<strong>en</strong>s is. Hierdie musiek<br />
is oor die algeme<strong>en</strong> so ’n bietjie<br />
rustiger van aard. Alhoewel ons dit<br />
glad nie aanbeveel nie, sou dit ook<br />
met ’n orrel gedo<strong>en</strong> kon word.<br />
o Kruisfuur – indi<strong>en</strong> jy musiek soek<br />
vir jou ti<strong>en</strong>er of tekkiedi<strong>en</strong>ste –<br />
eredi<strong>en</strong>ste wat kontemporêr in<br />
liturgie <strong>en</strong> musiek moet wees.<br />
Hierdie musiek is nie geskik vir<br />
orrelbegeleiding nie.<br />
o Flammekidz – indi<strong>en</strong> jy lof- <strong>en</strong><br />
verwonderingsmusiek soek vir jou<br />
kinderbedi<strong>en</strong>ing.<br />
o Kersflam – indi<strong>en</strong> jy op soek is na<br />
liedere wat jy kan gebruik in jou<br />
meditatiewe eredi<strong>en</strong>ste, musiek wat<br />
nie klassiek is soos Taizé-liedere nie,<br />
POSBuS<br />
maar nog steeds kontemplatief. Dit is<br />
liedere vir deep worship of liedere<br />
wat jy as fokuspunt in jou hele<br />
worship set kan gebruik.<br />
Hierdie vier afdelings is op die<br />
hoofblad duidelik sigbaar. Jy kan bloot op<br />
e<strong>en</strong> van hulle klik om die hele lys van die<br />
liedere te si<strong>en</strong>.<br />
Hoe soek ek ’n lied?<br />
Jy sou ’n e<strong>en</strong>voudige Google-soektog<br />
op die website kan do<strong>en</strong>. Indi<strong>en</strong> jou tema<br />
byvoorbeeld “liefde” is, kan jy dit bloot<br />
search <strong>en</strong> ’n lys kry van al die liedere<br />
waarin die woord voorkom. Die website<br />
is dus ’n elektroniese konkordansie van al<br />
die FLAM-liedere.<br />
Indi<strong>en</strong> jy nog steeds nie weet waar om<br />
te begin nie, is die “Groot5” dalk ’n goeie<br />
plek. Dit is die vyf gewildste FLAMliedere<br />
(volg<strong>en</strong>s CCLI <strong>en</strong> die meeste<br />
downloads).<br />
Hoe klink die lied?<br />
Maar wat gemaak as jy nie weet hoe<br />
die lied klink nie?<br />
Byna 60 pers<strong>en</strong>t van alle FLAMliedere<br />
is reeds iewers opg<strong>en</strong>eem. Jy kan<br />
die CD direk via Bybel-Media aankoop.<br />
Daar is ook ’n kort demosnit saam met<br />
die meeste liedere op die webtuiste.<br />
In ’n guidetrack word ’n lied met slegs<br />
’n klavier <strong>en</strong> ’n stem uitgevoer. Dit is<br />
beslis nie bedoel om in jou motor se mp3speler<br />
as agtergrondmusiek gebruik te<br />
word nie, maar sal nog tans in geme<strong>en</strong>tes<br />
waar daar nie ’n begeleidingsgroep is nie,<br />
as ’n begeleidingsnit gebruik kan word.<br />
Hierdie liedere is slegs in mp3-formaat<br />
beskikbaar <strong>en</strong> kan direk van www.<br />
flam.co.za afgelaai <strong>en</strong> deur middel van<br />
Bybel-Media se e-aankope aangekoop<br />
word. Jy hoef dus nie e<strong>en</strong>s na jou naaste<br />
geestelike boekwinkel toe te ry nie, maar<br />
sal dit selfs Saterdagaand ná 23:00 uit jou<br />
studeerkamer kan aankoop! Dit is nou as<br />
18 KRuISGEwyS November 2010<br />
jy nie tegnologies gestremd is nie<br />
– want selfs die FLAM-kantoor is<br />
daardie tyd gesluit.<br />
Intek<strong>en</strong> op nuusbriewe<br />
Predikante, musiekleiers <strong>en</strong> lede<br />
van begeleidingsgroepe kan intek<strong>en</strong><br />
op FLAM se gratis e-nuusbrief,<br />
die Fuurhoutjie wat maandeliks<br />
verskyn. Dáár kan jy lees van die<br />
nuutste musiek wat vir jou spesifieke<br />
styl beskikbaar is. Jy kan ook aansluit by<br />
Flam se Facebook-groep, FLAM – of ons<br />
volg op Twitter @FLAMPUBLISHERS.<br />
Oor ons naam<br />
’n Regstelling: “FLAM” is nie ’n<br />
akroniem nie. Dit staan nie vir iets nie.<br />
FLAM verwys bloot na Jeremia 20:9 se<br />
beeld van die vuur wat in ons sal brand<br />
as ons oor die goedheid van die Here sou<br />
stilbly. FLAM wil geme<strong>en</strong>tes help om in<br />
lofprysing <strong>en</strong> aanbidding uit te breek <strong>en</strong><br />
nie stil te bly nie.<br />
Nuwe liedere<br />
E<strong>en</strong> van die grootste <strong>en</strong> belangrikste<br />
take van Flam is om nuwe skrywers <strong>en</strong><br />
nuwe liedere op te spoor <strong>en</strong> aan die kerk<br />
bek<strong>en</strong>d te stel. Dit is ’n deurlop<strong>en</strong>de<br />
proses. Nuwe liedere kan regdeur die jaar<br />
gestuur word aan info@flam.co.za.<br />
1. Die Flam-fer<strong>en</strong>iging vir kerkbands-<br />
<strong>en</strong> begeleidingsgroepe<br />
Saam met SAKOV is Flam<br />
betrokke by die Suider-Afrikaanse<br />
Kerkmusiekver<strong>en</strong>iging. Flam is<br />
instrum<strong>en</strong>teel in die stigting van die<br />
Flam-fer<strong>en</strong>iging vir Kerkbands- <strong>en</strong><br />
Begeleidingsgroepe wat spesifiek na die<br />
belange van begeleidingsgroepe omsi<strong>en</strong>.<br />
Predikante- <strong>en</strong> musiekleiers wat by<br />
kontemporêre musiekbedi<strong>en</strong>ing betrokke<br />
is, kan ’n e-pos stuur na ffkb@flam.co.za.<br />
2. Meer as ’n taakspan<br />
Flam is meer as net ’n taakspan.<br />
Dis ’n website, maar dit is nie net dit<br />
nie. Dit is ’n beweging, ’n geme<strong>en</strong>skap<br />
van gelowiges wat in musiekbedi<strong>en</strong>ing<br />
betrokke is.<br />
Vat Flam <strong>en</strong><br />
word deel van die<br />
beweging!
LIG op ti<strong>en</strong>ers <strong>en</strong> seksualiteit (DVD)<br />
Prys: R79,95<br />
Op jou lew<strong>en</strong>sreis sal daar highjackers wees. Hulle saboteur dinge soos jou onskuld, vertroue in<br />
m<strong>en</strong>se, die lewe asook die mooi van seks. In LIG op ti<strong>en</strong>ers <strong>en</strong> seksualiteit praat ons op<strong>en</strong>hartig<br />
<strong>en</strong> eerlik met ti<strong>en</strong>ers oor seks <strong>en</strong> alles wat daarmee saamgaan.<br />
Sekssprokie, die misterie ontrafel<br />
Prys: R89,95<br />
Elmari Craig <strong>en</strong> Anj<strong>en</strong>ita Hugo<br />
Sekssprokie, die misterie ontrafel is geskryf vir ti<strong>en</strong>ers in ti<strong>en</strong>ertaal. Ti<strong>en</strong>ers word gelei om met insig<br />
gesonde keuses oor hulle seksuele groei <strong>en</strong> ontwikkeling te maak. Die beeld van ’n sprokie word<br />
gebruik om die misterie van die seksuele te ontrafel. Die belangrikste bouste<strong>en</strong> van hierdie boek is die<br />
Toolkit: Hoe om m<strong>en</strong>s-slim, emosie-slim, lewe-slim <strong>en</strong> seks-slim te wees.<br />
LIG op die seksgesprek met my ti<strong>en</strong>er (DVD)<br />
Prys: R79,95<br />
In hierdie DVD praat ons met ouers oor die sog<strong>en</strong>aamde “seksgesprekke” wat tuss<strong>en</strong> hulle <strong>en</strong> hulle<br />
kinders moet plaasvind. Al is dit in baie huishoudings ’n ongemaklike gesprek, is dit ’n gesprek wat<br />
nie geïgnoreer kan word nie. Met hierdie DVD wil ons ouers hiermee help.<br />
Bestel vandag Sekssprokie, die misterie ontrafel <strong>en</strong> <strong>en</strong>ige e<strong>en</strong> van<br />
hierdie DVD’s as ’n pakket te<strong>en</strong> R145,00 <strong>en</strong> bespaar R25,00!<br />
Aanbod geldig tot 20 Desember 2010.<br />
Direkte bestellings: bestel@bmedia.co.za<br />
Deeloproepe: 0860 26 33 42 of 0860 BMEDIA<br />
e-aankope: www.bybelmedia.co.za