FINAAL MEMO Kuns teorie.pdf - sacai
FINAAL MEMO Kuns teorie.pdf - sacai
FINAAL MEMO Kuns teorie.pdf - sacai
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Visuele <strong>Kuns</strong> V1 Memorandum September 2012<br />
1 | BLADSY<br />
VISUELE KUNS<br />
VRAESTEL 1 TEORIE<br />
REKORDEKSAMEN<br />
2012<br />
<strong>MEMO</strong>RANDUM<br />
HIERDIE <strong>MEMO</strong>RANDUM BESTAAN UIT 13 BLADSYE
Visuele <strong>Kuns</strong> V1 Memorandum September 2012<br />
2 | BLADSY<br />
INSTRUKSIES EN INLIGTING<br />
Lees die volgende instruksies aandagtig deur voordat nagesien word.<br />
1. Hierdie vraestel bestaan uit TIEN vrae. Leerders moet enige VYF vrae vir 'n<br />
totaal van 100 punte beantwoord.<br />
2. Dit is BAIE BELANGRIK dat voorsiening gemaak word vir die leerder in baie<br />
gevalle:<br />
• Leerders moet krediet ontvang vir die gee van hul eie menings en idees<br />
in antwoorde.<br />
• Krediet moet ook aan laterale denke gegee word.<br />
• Dit is ook belangrik dat argumente en stellings goed beredeneer en<br />
gemotiveer moet word deur verwysings na spesifieke faktore.<br />
3.<br />
Vrae en onderafdelings van vrae moet duidelik en korrek genommer wees.<br />
4. Inligting en kunswerke bespreek in een vraag, mag nie weer krediet kry as dit<br />
herhaal word in 'n ander vraag nie, maar kruisverwysings tussen kunswerke<br />
is toelaatbaar.<br />
5. Leerder moet die naam van die kunstenaar en die titel van elke kunswerk<br />
noem, waar van toepassing.<br />
6.<br />
Leerder mag beide twee- en drie-dimensionele kunswerke in enige vraag<br />
bespreek, waar van toepassing.<br />
7. Onthou dat baie leerders hierdie voorbeelde sal bespreek, terwyl hulle<br />
dit nog nooit gesien het nie. Nasieners kan daarom die feitelike,<br />
akademiese inligting verwag nie. Hulle moet neem uit hul eie ervarings,<br />
kulture en interpretasies van die kunswerke, binne die konteks van die<br />
vraag. Daarom moet nasieners buigbaar wees en 'n oop gemoed hê in<br />
die merkproses.<br />
ALGEMENE INLIGTING VIR NASIENERS<br />
• Hierdie nasienmemorandum moet dien as beide 'n riglyn vir nasieners en 'n<br />
ondderrigmiddel. Daarom is die memorandum vir sekere vrae in groter diepte<br />
behandel sodat die materiaal as 'n onderrigmiddel gebruik kan word. Ander dele<br />
van die memorandum is slegs 'n voorgestelde gids.<br />
• Nasieners word aangemoedig om leerders te beloon vir wat hulle weet, eerder as<br />
om hulle te straf vir wat hulle nie weet nie.<br />
• Alhoewel die inligting vir die vrae puntsgewys gegee word, moet leerders in opstel-<br />
/paragraafformaat skryf en hul inligting op 'n holistiese wyse bespreek.<br />
• Leerders moet alle vrae in VOLSINNE of PARAGRAWE beantwoord, volgens die<br />
vereistes van die vraag. Puntsgewyse antwoorde sal nie volpunte behaal nie.<br />
• Nasieners moet verwys na die Visuele <strong>Kuns</strong>te VAG-dokumentmatriks vir 'n gids<br />
om die vlakke van prestasie te bepaal.
Visuele <strong>Kuns</strong> V1 Memorandum September 2012<br />
3 | BLADSY<br />
Assessering van leerders se vermoë om voorbeelde van visuele kultuur te ontleed en<br />
daarop te reageer<br />
PRESTASIE-<br />
KODE<br />
7<br />
Uitstekend<br />
80 - 100%<br />
6<br />
Verdienstelik<br />
70 - 79%<br />
5<br />
Substansieel<br />
60 - 69%<br />
4<br />
Gemiddeld<br />
50 - 59%<br />
3<br />
Bevredigend<br />
40 - 49%<br />
2<br />
Elementêr<br />
30 - 39%<br />
1<br />
Nie behaal nie<br />
0 - 29%<br />
LEERUITKOMS 4: VISUELE KULTUURSTUDIES <br />
Demonstreer uitstekende vermoë om kunswerke in verhouding met hul kulturele,<br />
sosiale, politiese en historiese kontekste te analiseer en daarop kommentaar te lewer.<br />
Toon uitstekende vermoë in die gebruik van gepaste visuele kunste-terminologie.<br />
Demonstreer uitstekend ontwikkelde skryf- en navorsingsvaardighede in die studie van<br />
kuns.<br />
Toon buitengewone insig en begrip en gebruik uiteenlopende benaderings.<br />
Demonstreer 'n goed ontwikkelde vermoë om kunswerke in verhouding met hul<br />
kulturele, sosiale, politiese en historiese kontekste te analiseer en daarop kommentaar<br />
te lewer.<br />
Toon uitstekende vermoë in die gebruik van gepaste visuele kunste-terminologie.<br />
Demonstreer hoogs ontwikkelde skryf- en navorsingsvaardighede in die studie van<br />
kuns.<br />
Toon uitstekende insig en begrip.<br />
Demonstreer substansiële vermoë om kunswerke in verhouding met hul kulturele,<br />
sosiale, politiese en historiese kontekste te analiseer en daarop kommentaar te lewer.<br />
Toon substansiële vermoë in die gebruik van gepaste visuele kunste-terminologie.<br />
Demonstreer goed ontwikkelde skryf- en navorsingsvaardighede in die studie van kuns.<br />
Toon 'n goeie vlak van insig en begrip.<br />
Demonstreer gemiddelde vermoë om kunswerke in verhouding met hul kulturele,<br />
sosiale, politiese en historiese kontekste te analiseer en daarop kommentaar te lewer.<br />
Toon gemiddelde vermoë in die gebruik van gepaste visuele kunste-terminologie.<br />
Demonstreer bedrewe skryf- en navorsingsvaardighede in die studie van kuns.<br />
Toon 'n redelik goeie vlak van insig en begrip.<br />
Demonstreer bevredigende vermoë om kunswerke in verhouding met hul kulturele,<br />
sosiale, politiese en historiese kontekste te analiseer en daarop kommentaar te lewer.<br />
Toon bevredigende vermoë in die gebruik van gepaste visuele kunste-terminologie.<br />
Demonstreer bevredigende skryf- en navorsingsvaardighede in die studie van kuns.<br />
Toon 'n bevredigende vlak van insig en begrip.<br />
Demonstreer slegs 'n basiese vermoë om kunswerke in verhouding met hul kulturele,<br />
sosiale, politiese en historiese kontekste te analiseer en daarop kommentaar te lewer.<br />
Toon min vermoë in die gebruik van gepaste visuele kunste-terminologie.<br />
Demonstreer basiese skryf- en navorsingsvaardighede in die studie van kuns.<br />
Toon 'n elementêre vlak van insig en begrip.<br />
Demonstreer min of geen vermoë nie om kunswerke in verhouding met hul kulturele,<br />
sosiale, politiese en historiese kontekste te analiseer en daarop kommentaar te lewer.<br />
Toon uiters beperkte vermoë in die gebruik van gepaste visuele kunste-terminologie.<br />
Demonstreer beperkte skryf- en navorsingsvaardighede in die studie van kuns.<br />
Toon min of geen begrip of insig nie.
Visuele <strong>Kuns</strong> V1 Memorandum September 2012<br />
4 | BLADSY<br />
VRAAG 1: DIE OPKOMENDE STEM VAN SWART KUNS<br />
1.1 Leerders moet die visuele bronne in FIGUUR 1a,1b, 1c en 1d bestudeer en 'n<br />
opstel (ongeveer 1 tot 1½ bladsy) skryf waarin die volgende bespreek word:<br />
Stedelike identiteit en sosiale probleme:<br />
In al die voorbeelde dra die figure stylvolle westerse kleredrag en die stad is sigbaar in die<br />
agtergrond in figure 1b,1c en 1d. Die inhoud van die werke stel probleme en kultuurgebruike<br />
van die stad voor: onluste en terreur met die bus en woongebied as konteks (1b), die<br />
naamloosheid, gebrek aan huisvesting en ekonomiese druk van die stad (1c) en die sosiale<br />
vermaak, musiek en dansstyle van die stad (1d).<br />
Ruimte<br />
In fig 1b, 1c en 1d word die voorste figure kleiner of in sagter toonwaardes as en voor die<br />
agterste figure uitgebeeld. In figure 1b en 1c word gebruik gemaak van eenpunt-perspektief<br />
met „n sentrale verdwyningspunt wat die illusie van ruimte skep.<br />
Kleurgebruik, tegniek en styl<br />
Pemba gebruik helder, sterk kleure en verf spontaan met los, sigbare kwashale. Sy<br />
styl het elemente van ekspressionisme en realisme. In fig 1b, 1c en 1d is daar „n duidelike<br />
emosionele toon, bv in 1b angs, woede, desperaatheid en aggressie; 1c eensaamheid,<br />
verlorenheid, hartseer; 1d helder kleure stel vrolikheid, energie en blydskap voor.<br />
Selfportret<br />
Pemba se selfportret spreek van selfvertroue en selfrespek as kunstenaar. Die kwashale<br />
in die agtergrond toon sy waagmoed as skilder. Sy houding is die van „n wyse waarnemer<br />
wat met insig na sy mense en hulle omstandighede kyk. Daar is geen naïwiteit te bespeur<br />
nie. Hy dokumenteer die lotgevalle en emosies van sy mense. Hy sien onregte raak en is<br />
saam met hulle bly oor politieke bevryding. (10)<br />
1.2 Die leerder moet die werk van nog EEN Suid-Afrikaanse stedelike swart kunstenaar van<br />
die twintigste eeu wat bestudeer is bespreek en aantoon hoe die kunstenaar werk „n<br />
stedelike identiteit in sy/haar werk weerspieel. Daar moet ook kommentaar gelewer word<br />
op die tegniek en styl van die kunswerke. Bespreek EEN OF MEER kunswerke in „n<br />
opstel van ten minste een bladsy.<br />
(10)<br />
[20]
Visuele <strong>Kuns</strong> V1 Memorandum September 2012<br />
5 | BLADSY<br />
VRAAG 2: SOEKE NA 'N AFRIKA-IDENTITEIT IN SUID-AFRIKAANSE KUNS<br />
SEDERT 1950<br />
2.1<br />
Keuse van onderwerp<br />
Die tradisionele masker is die uitbeelding van „n kop en Skotnes se<br />
werk is „n interpretasie van twee tradisionele figure: die kop en skouers<br />
van „n manlike en vroulike figuur.<br />
Materiaal, styl en tegniek<br />
Fig 2a is „n driedimensionele voorwerp gekerf uit hout en versier met<br />
gevonde materiaal soos skulpe. Fig 2 is ook gekerf, is tweedimensioneel,<br />
maar tekstuurryk. Fig 2a en 2b: vereenvoudiging en stilering en distorsie<br />
van vorm. Geometriese vlakke word beklemtoon. In albei kunswerke is<br />
bruine en natuurlike kleure sigbaar.<br />
In watter mate het Skotnes weggebreek van tradisie en sy eie styl<br />
gevestig?<br />
Skotnes (fig 2b) neem die eienskappe van inheemse Afrika- styl artefakte<br />
en improviseer verder om „n dekoratiewe en liniêre effek te kry, sy eie<br />
interpretasie van „n herkenbare Afrika-geïnspireerde styl. Hy wissel<br />
donkerbruin af met roesrooi en oker en die donker fatsoene lyne en merke<br />
word gekontrasteer teen „n ligter agtergrond.<br />
(6)<br />
2.2 Die leerder moet „n opstel van ongeveer een en ‘n halwe bladsy skryf oor<br />
TWEE of meer Suid-Afrikaanse kunstenaars wat „n Afrika-identiteit in hulle<br />
werk inbou. Die onderwerpe, style en tegnieke wat hierdie kunstenaars<br />
gebruik, moet bespreek word en daar moet aangetoon word in watter opsigte<br />
hulle werk kenmerkend is van „n Afrika-identiteit. Verwys na ten minste VIER<br />
voorbeelde van kunswerke.<br />
(14)<br />
[20]
Visuele <strong>Kuns</strong> V1 Memorandum September 2012<br />
VRAAG 3: KUNS EN POLITIEK: WEERSTANDSKUNS ('RESISTANCE ART')<br />
3.1<br />
3.1.1 Fig 3a: Die figure is gestileer en vereenvoudig. Die kind se gesig is<br />
weggesteek in die hoekie van die formaat. Die kind kom bang en kwesbaar<br />
voor en sy gesig is in kontras met die aggressiewe, sterk houding van die<br />
volwassenes. Die effek is dat die volwassenes ter wille van die kind envan die<br />
vervulling van basiese behoeftes optree, en nie om politieke mag te verkry nie.<br />
Fig 3b: Stalin word uitgebeeld as „n sagmoedige, vaderlike figuur wat<br />
omgee vir die jeug, die toekomstige draers van die ideologie, soos<br />
gesimboliseer deur die vlag. Die uitbeelding is sentimenteel en die pastelkleure<br />
is suikeragtig. Die uitbeelding van Stalin is in sterk kontras met die feite van sy<br />
wandade en dus ironies. Dit is „n voorbeeld van propaganda.<br />
Fig 3c: Die kind word uitgebeeld as „n lydende, hartseer en bang figuur,<br />
die slagoffer van apartheid. Hy het „n boek in sy hand – hy wil ontwikkel en leer<br />
ten spyte van teenstand en sy opvoeding vind plaas in uiters moeilike<br />
omstandighede. Die figuur lok emosie by die toeskouer en impliseer „n<br />
magstruktuur wat wandade veroorsaak. Dit is bedoel om empatie by die<br />
toeskouer te ontlok. Die sterk kleurkontraste: swart, wit en rooi het „n sterlk<br />
visuele impak en trek die aandag.<br />
(6)<br />
3.1.2 In figuur 3a is daar „n paar belangrike elemente: huise, voertuie, mense,<br />
letterwerk, sterk kleurkontraste en eenvoudige, plat vorms. Die huise is die<br />
eenvoudige huisies in „n plakkerskamp. Die voertuie is weermagvoeruie wat<br />
gebruik word om gesag af te dwing. Die mense staan op vir hulle regte en hulle<br />
gebalde vuiste is prominent. Die plakkaat dra „n sterk boodskap oor van mense<br />
wat magsuitbuiting nie meer duld nie. Die basiese elemente dra „n hele konteks<br />
oor. Min word gesê met baie. Die plat helder kleur trek die aandag en het „n<br />
sterk visuele impak. Die letterwerk ondersteun die beeld. Die plakkaat dra sy<br />
boodskap duidelik en effektief oor.<br />
(4)<br />
3.2 Bespreek die werk van TWEE Suid-Afrikaanse kunstenaars wat tydens die<br />
Apartheidsera hulle kuns gebruik het om kommentaar te lewer op politieke onreg<br />
of om ‘n bewussyn daarvan te kweek. Verwys ten minste na TWEE voorbeelde<br />
van kunswerke.<br />
(10)<br />
[20]<br />
6 | BLADSY
Visuele <strong>Kuns</strong> V1 Memorandum September 2012<br />
VRAAG 4: KUNSVLYT ('CRAFT') EN TOEGEPASTE KUNS<br />
Bestudeer die afbeeldings van keramiek gebruiksvoorwerpe (figure 4a, 4b, 4c en 4d).<br />
Die Bauhaus-styl weerspieël die beginsel: minder is meer en is „n styl wat vroeg in die<br />
twintigste eeu in Europa ontstaan het. Ardmore is „n keramiek-ateljee in KwaZulu-Natal<br />
waar werklose mense opgelei word in pottebakkerswerk.<br />
4.1 Skryf „n kort opstel waarin jy bogenoemde twee style in keramiekontwerp met<br />
mekaar vergelyk op grond van die voorbeelde wat jy hier waarneem. Vergelyk<br />
die vorms, kleure en dekorasies op die voorwerpe. Wat weerspieël hierdie<br />
voorwerpe van die kultuur waaruit hulle ontstaan het?<br />
Vorm en dekorasie: Fig 4a eb 4b: basies geometriese vorms wat herhaal word<br />
in die dekorasie op die bord. Fig 4b het geen dekoratiewe element en die<br />
elegansie van die vorm verhoog die estetiese waarde. Fig 4c en 4d het<br />
ingewikkelde profiele en is ryklik versier met organiese, figuratiewe vorms en<br />
lyne. Al vier die voorwerpe is funksioneel. Die funksie word meer beklemtoon by<br />
fig 4a en 4b en by fig 4c en 4d word dekorasie meer beklemtoon.<br />
Kleur: Fig 4a en fig ab: eenvoud, slegs twee kleure, die wit van die porselein en<br />
blou. Die kleur is ingehoue en onderbeklemtoon.<br />
Fig 4c en 4d: helder primêre en sekondêre kleure. Die kleure is opvallend, ryk en<br />
eksoties.<br />
Kultuur : Fig 4a en 4b: Westerse funksionaliteit en elegansie, eenvoud,<br />
modernisme, stedelikheid, abstrakte dekorasie van die vroeg twintigste eeu. Fig<br />
4c en 4d verwysna inheemse Afrika-kultuur. Figuratiewe plante en diere verwys<br />
na die ongeskonde oorvloedige natuur.<br />
4.2 In 1½ bladsye,bespreek die werk van TWEE vlytkunstenaars wie se werk die identiteit<br />
uitdruk van die kultuur waarvan die kunstenaar deel is. Verduidelik die tegniek en<br />
bespreek die materiaal wat die kunstenaars gebruik. Watter rol speel dekorasie in<br />
hulle werk?<br />
(12)<br />
7 | BLADSY<br />
(8)<br />
[20]
Visuele <strong>Kuns</strong> V1 Memorandum September 2012<br />
VRAAG 5: KUNS EN MAG – GEDENKGEBOUE, -TEKENS EN -KUNSWERKE<br />
(‘COM<strong>MEMO</strong>RATIVE BUILDINGS, <strong>MEMO</strong>RIALS AND ARTWORKS’)<br />
5.1<br />
Watter eienskappe van die leier word telkens beklemtoon?<br />
Fig 5a: Paul Kruger word uitgebeeld as „n waardige staatsman wat gerespekteer word. Hy<br />
staan vier, regop en trots en is geklee as staatsman met keil en banier.<br />
Fig 5b: Nelson Mandela word uitgebeeld as „n vriendelike en toeganklike mens en nie as „n<br />
politieke figuur nie. Hy is informeel geklee in „n loshangende “Madiba-hemp”, besig om te<br />
dans. Die groot skaal simboliseer sy statuur in die samelewing.<br />
Fig 5c: Stalin is verhewe bo die gewone mens, met sy rug na hule gedraai. Hy is<br />
ontoeganklik, „n grys, monolitiese figuur met formele houding in „n onpersoonlike jas<br />
toegedraai.<br />
Lewer kommentaar op die konteks/omgewing waarin die beelde geplaas is.<br />
Fig 5a: Kruger is die kern van sy tuisstad, omring deur boerekrygers, direk voor sy raadsaal.<br />
Hy is „n geliefde figuur en verteenwoordig „n historiese tydperk.<br />
Fig 5b: Mandela is geplaas in „n kommersiële omgewing waar hy sigbaar is vir toeriste en<br />
verbruikers. Hy word hier „n uitvoerproduk en voeg ekstra waarde by vir die verbruiker wat<br />
gekom het om inkopies te doen of by „n restaurant tee eet. Die beeld het “vermaakwaarde”<br />
in hierdie konteks.<br />
Fig 5c: Stalin word uitgebeeld hoog bo grondvlak. Sy status as magsfiguur word beklemtoon<br />
Die beeld van Stalin is in skaal die grootste van die drie en het net twee<br />
dekades lank bly staan. Dink jy die ander twee beelde behoort bewaar te word vir<br />
toekoms? Gee redes vir jou antwoorde.<br />
Die leerder is vry om positief of negatief te reageer, maar moet sy/haar antwoord goed<br />
motiveer. (8)<br />
5.2 Bespreek voorbeelde van EEN OF MEER geboue/monumente wat ontwerp is om<br />
geskiedkundige gebeure te gedenk. Verduidelik die redes vir oprigting en gee jou<br />
mening oor die sinvolheid van die gebou/struktuur: moet dit bewaar word of daarvan<br />
ontslae geraak word soos Stalin se beeld? Bespreek ook die eienskappe van die<br />
struktuur of strukture wat jy bestudeer het en die omgewing of konteks waarin dit<br />
geplaas is. Lengte: 1 - 1½ bladsye.<br />
8 | BLADSY<br />
(12)<br />
[20]
Visuele <strong>Kuns</strong> V1 Memorandum September 2012<br />
VRAAG 6: DIE ROL VAN DIE FORMELE EN INFORMELE KUNSSENTRUMS IN DIE<br />
OPLEIDING VAN KUNSTENAARS IN SUID-AFRIKA GEDURENDE APARTHEID/POST-<br />
APARTHEID<br />
6.1<br />
Wat is die voordele asook die beperkinge van die medium linosnee?<br />
Voordele: meer as een identiese kopié kan gemaak word en verkoop word en die<br />
medium is relatief goedkoop. Beperkings: vorms moet vereenvoudig word, dit is moeilik<br />
om oorgange tussen lig en donker toonwaardes te skep, baie moet met min gesê word,<br />
die tegniese aspekte van die drukproses moet onder die knie gekry word.<br />
Tema en onderwerp<br />
Fig 6a is „n religieuse onderwerp en die figure is simbolies. Fig 6b toon „n toneel uit die<br />
alledaagse werklikheid, maar kan ook dien as aansporing tot onderwys of verering van<br />
die onderigsituasie.<br />
Die kunswerke toon beide een figuur wat langs ‘n groep figure voorgestel is. Hoe het<br />
elkeen die plasing van die figure hanteer?<br />
Fig 6a: die figure word horisontaal oor die prentoppervlak versprei. Die enkel-figuur van<br />
die herder word gebalanseer deur die rye skape wat netjies georden is op die res van<br />
die vlak. Ruimte is plat en gestileer. Fig 6b: driedimensionele ruimte word geskep en die<br />
enkelfiguur is agter die groepgeplaas, wat ook georden is in rye. Die kunstenaar was<br />
suksesvol in die skep van die illusie van ruimte, ten spyte van die plat, gestileerde<br />
vorms.<br />
Hoe het elke kunstenaar visuele afwisseling en variasie geskep?<br />
Albei kunstenaars wissel wit en swart vlakke suksesvol teenoor mekaar af en skep<br />
afwisseling deur tekstuur, strepe, kolle en patrone.<br />
(8)<br />
6.2 Skryf „n opstel van ongeveer een tot een en „n halwe bladsy oor EEN kunssentrum<br />
wat „n belangrike bydrae gelewer het tot die opleiding en vestiging van kunstenaars.<br />
Sluit die volgende in jou antwoord in:<br />
Die naam van die sentrum<br />
Watter kursusse het hierdie sentrum aan die studente gebied?<br />
Bespreek die werk van ten minste EEN kunstenaar wat sy/haar opleiding hier<br />
ontvang het. Verwys na voorbeelde van sy/haar werk en bespreek die temas,<br />
tegnieke, materiaal en betekenis van die kunstenaar se werk.<br />
9 | BLADSY<br />
(12)<br />
[20]
Visuele <strong>Kuns</strong> V1 Memorandum September 2012<br />
VRAAG 7: MULTIMEDIA - ALTERNATIEWE KONTEMPORÊRE EN POPULÊRE<br />
KUNSVORMS IN SUID-AFRIKA<br />
7.1 In hierdie kunswerk (figuur 7) deur Cornelia Parker, „n Britse kunstenares, word<br />
gebruik gemaak van ongewone materiale en tegnieke. Die kunstenares het „n<br />
tuinskuur laat ontplof en al die broksukke bymekaar gemaak en weer<br />
geherrangskik in die kunsgalery. Skryf „n opstel van ongeveer „n halwe tot<br />
een bladsy waarin jy hierdie kunswerk ontleed.<br />
Gebruik die volgende punte as riglyn:<br />
Installasie : die benutting van ruimte en beligting<br />
Die totale ruimte waarin die kunswerk geïnstalleer is word betrek. Wanneer die<br />
toeskouer die ruimte betree, is hy/sy deel van die werk. Objekte (skrapnel van die<br />
ontploffing) word van die dak gehang en in die sentrale gedeelte van die ruimte<br />
gekonsentreer. In die kern van die objekte skyn „n baie sterk lig. Die effek is dat elke<br />
voorwerp se skadu vergroot word en dat die profiel van elke voorwerp herhaal word,<br />
in vergrootte skaal, teen die vloer, dak en muur.<br />
Die gebruik van gevonde materiaal:waarom kan die werk as kuns beskou<br />
word?<br />
Marcel Duchamp en die Dadaïste het gevonde materiaal onveranderd uitgestal as<br />
kunswerke in die tweede dekade van die twintigste eeu. Dit was „n reaksie op<br />
massavervaardiging, industrialisasie en anonimiteit, kenmerke van „n tegnologiese<br />
samelewing. <strong>Kuns</strong>tenaars het begin om gebruik te maak van afvalmateriaal in hulle<br />
werk. Picasso het ook afval gehersirkuleer in Kubistiese collages.<br />
Die geslaagdheid van hierdie kunswerk. Stem jy saam dat hierdie kunswerk<br />
moontlik kan verwys na ‘n skeppingsdaad? Bespreek die moontlike<br />
betekenisse van die werk en gee redes vir jou stellings.<br />
Elke toeskouer reageer individueel, maar die kunswerk lyk soos „n ontploffing wat<br />
gevries is : miskien die manier waarop ons as mense die skepping van die heelal<br />
ervaar- die nagevolge van „n ontploffing wat reeds aan die gebeur is en wat ons in<br />
“stadige aksie” ervaar. Die kunswerk kanook verwys na die skeppingsdaad van die<br />
kunstenaar en sy/haar herrangskikking van materie of voorwerpe om daaraan<br />
betekenis te gee. Daar is „n spel met die begrippe orde en chaos on die werk. Die<br />
kunswerk het „n sterk visuele en sintuiglike impak, ongeag die betekenis daarvan.<br />
(8)<br />
7.2 Bespreek die werk van EEN of MEER Suid-Afrikaanse kontemporêre<br />
kunstenaar/s wat gebruik maak van ongewone konsepte, materiale en<br />
tegnieke. Verwys na ten minste DRIE voorbeelde van kunswerke.<br />
10 | BLADSY<br />
(12)<br />
[20]
Visuele <strong>Kuns</strong> V1 Memorandum September 2012<br />
VRAAG 8: KUNS EN DIE GEESTELIKE (SPIRITUELE) GEBIED – KWESSIES<br />
RAKENDE GELOOFSTELSELS EN DIE GEWYDE IN KUNS<br />
8.1 Bestudeer figure 8.1, 8.2 en 8.3. In al drie figure word die Madonna en Kind<br />
(Maria en Jesus) uitgebeeld, tog is daar groot verskille wat styl en uitvoering<br />
betref. Skryf „n aparte paragraaf oor elkeen van die drie werk waarin jy aandag<br />
gee aan die volgende:<br />
Ontleed die styl en gebruik van kunselemente by elke werk. Watter soort<br />
vorm, lyn en materiaalgebruik is sigbaar by elk? Hoe sou jy elk se styl tipeer?<br />
Wat is die funksie of doel van elke kunswerk?<br />
Let besonder fyn op na die simboliek in figuur 8c, „n kontemporêre kunswerk.<br />
Hoe is die twee figure herkenbaar as Maria en Jesus en waarom is hulle op<br />
hierdie wyse uitgebeeld? Wat is die betekenis van die ander elemente in<br />
hierdie werk?<br />
LET WEL: Skryf drie aparte paragrawe oor elk van die drie werke waarin jy<br />
telkens die kwessies aanraak waarna hierbo verwys is.<br />
Fig 8a: Die vorms is gestileer en vereenvoudig, die uitbeelding is volgens<br />
tradisie. Hulle is nie realisties nie en daar is distorsie van vorm en proporsie.<br />
Die ikoon word versier met goud en ryk kleur, simbolies van die waarde wat<br />
daaraan geheg word as objek van aanbidding. Daar is simbole om hulle te<br />
identifiseer, soos die stralekrans om hulle koppe en die blou kleur van Maria se<br />
kleed. Die middeleeuse mens in die weste en Bizantynse wêreld het die figure<br />
herken en gebruik in „n daaglikse aanbiddingsritueel.<br />
Fig 8b: Ekspressionistiese styl. Daar is spontane merke, signare kwaswerk en<br />
distorsie en vereenvoudiging van vorm. Emosie en die band tussen ma en kind<br />
word beklemtoon. Die beeld is minder formeel as fig 8a, maar is steeds<br />
herkenbaar as religieuse kuns, al word gesuggereer dat die figure landelike<br />
mense van Afrika is. Die figure is toeganklik en menslik.<br />
Fig 8c: Maria en Jesus is herkenbaar as gevolg van die sigbare stralekranse en<br />
houding van die figure. Daar is sterk simbole van dood en leweloosheid: die<br />
geraamtes, die dooie, woestynagtige landskap en die dooie wingerdstok, „n bekende<br />
Bybelse simbool. Een druiftrossie en blaar suggereer dat geloofsisteme kwyn in<br />
kontemporêre kultuur en dat geestelike vervlakking intree. Die linotegniek en tema<br />
roep ou tradisies op toe die tema en rol van die kunstenaar duidelik was,<br />
byvoorbeeld in die werk van die renaissance-kunstenaar, Dürer. (10)<br />
8.2 Skryf „n opstel van ongeveer een tot een en „n halwe bladsy oor een<br />
kontemporêre kunstenaar (1960+) wat geestelike kwessies aanspreek in<br />
sy/haar kunswerke. Verwys na die styl, kunselemente en betekenis van<br />
ten minste twee voorbeelde van kunswerke. (10)<br />
[20]<br />
11 | BLADSY
Visuele <strong>Kuns</strong> V1 Memorandum September 2012<br />
VRAAG 9: GESLAGSKWESSIES<br />
9.1 In figure 9a en 9c (beide geskilder deur Suid-Afrikaanse vrouekunstenaars)<br />
word vroue voorgestel as bediendes en tog word albei as waardige mense<br />
uitgebeeld. Die skilderye lewer kommentaar op die rolle wat deur die samelewing<br />
toegeken is aan hierdie vroue. Stem jy saam met hierdie stellings?<br />
Skryf „n opstel van ongeveer een bladsy waarin jy kommentaar lewer op<br />
bogenoemde stellings en jou antwoorde goed motiveer. Bespreek figuur 9a en<br />
9b apart. Ontleed ook die gebruik van kunselemente, plasing, styl en<br />
materiaalgebruik by elk.<br />
Fig 9a: Die kunswerk is gemaak in die 1950‟s, voor die bevrydingsbewegings en<br />
voor die weerstandskunsbewegings in Suid-Afrika. Annie word sentraal geplaas<br />
teen „n donker agtergrond. Haar skoon wit kopdoek en wit voorskoot kontrasteer<br />
teen haar vel en die donker agtergrond en is simbolies van haar trots en onskuld.<br />
Alhoewel sy opsigtelik uitgebeeld word in haar klere as huishulp, is daar<br />
waardigheid, trots en selfrespek in haar houding en word sy aangesien as mens,<br />
nie slegs as bediende nie. Die dekoratiewe koerantknipsel bo aan die prentvlak<br />
rond die komposisie af, maar is simbolies van die finesse en trots waarmee<br />
Annie haar werk verrig. Die mes bemagtig haar en die bril verleen aan haar „n<br />
gekultiveerde voorkoms. Die uitdrukking op haar gesig is warm – iemand wat<br />
haar medemens eerlik in die oë kyk, op dieselfde vlak as haar toeskouer. Die<br />
styl is realisties.<br />
Fig 9b: Patience is simbolies van vroue wat as bediendes werk wat onsigbaar<br />
was in die geskiedenis, teen die agtergrond van die groot dade van die<br />
hoofkarakters in die geskiedenis. Sy word nou op die voorgrond gestoot (sentraal<br />
geplaas) en haar oomblik in die geskiedenis (wat uitgebeeld word as „n collage<br />
op die agtergrond) breek aan. Die kunstenaar bied „n “regstelling” van die<br />
geskiedenis aan. Die “nuwe Suid-Afrika” lê om die draai. Sy het die klere aan van<br />
„n slaaf, maar word bemagtig deur die mes wat sy vashou. Die kulturele<br />
voorwerpe wat sy moes skoonmaak en versorg, word die “monument” waarop sy<br />
sit. Die kunswerk teken protes aan teen die miskenning van hierdie vroue. Die<br />
styl is simbolies en ekspressionisties, met „n sterk konsepsuele basis. (10)<br />
9.2 Jy het ook kunstenaars bestudeer wat kommentaar lewer op die geslagsrolle wat<br />
deur die samelewing toegeken word. Bespreek twee of meer voorbeelde van<br />
kunswerke waarin hierdie kwessie ter sprake kom. Noem van kunstenaars en<br />
titels van werke.<br />
(10)<br />
12 | BLADSY
Visuele <strong>Kuns</strong> V1 Memorandum September 2012<br />
RAAG 10: KONTEMPORÊRE ARGITEKTUUR IN SUID-AFRIKA<br />
10.1 Op watter manier is Rich geïnspireer deur die Zimbabwe Ruïnes?<br />
Oorweeg die vorm, tegniek en materiaalgebruik.<br />
Ronde organiese vorms, natuurlike klip uit die omgewing, tekstuurryke<br />
oppervlak (2)<br />
10.2 Hoe het Rich seker gemaak sy ontwerp pas in by die<br />
bosveldomgewing?<br />
Die vorms herinner aan rysmiershope. Die kleur is natuurlik en die klip is<br />
in die omgewing gevind, pas dus aan by die natuurlike kleur. Die<br />
organiese vorms kontrasteer nie met die lyne en vorms in die landskap<br />
nie. (3)<br />
10.3 Rich se gebou het ‘n klein koolstofspoor. Die materiaal kom uit die<br />
omgewing en die stene is vervaardig deur plaaslike mense.<br />
Waarom is hierdie metodes wenslik?<br />
Volhoubaarheid en laekoste instandhouding is belangrike konsepte in<br />
argitektuur vandag. Die omgewing word so min as moontlik geskaad. Materiale<br />
word nie van ver af aangery nie, boumateriale word op die terrein voorberei,<br />
met min industriële ingryping en werk word verskaf aan mense uit die<br />
omgewing. Volhoubaarheid is belangrik ter wille van ekologiese oorlewing en<br />
energiebronne van die planeet in die toekoms. Sosiale kwessies word ook<br />
aangespreek deur werkskepping. Inheemse kultuur word erken, gerespekteer<br />
en bewaar. (3)<br />
10.4 Bespreek die werk van „n argitek/argiteksfirma wat probeer om sy/haar<br />
ontwerp/e aan te pas in die omgewing, wat gebruik maak van eko-<br />
vriendelike konsepte en materiale en wat „n duidelike behoefte van<br />
die gemeenskap vervul.<br />
(12)<br />
13 | BLADSY<br />
GROOTTOTAAL:100<br />
EINDE<br />
[20]<br />
[20]