Ut de 2 Doarpen April 2013
Ut de 2 Doarpen April 2013
Ut de 2 Doarpen April 2013
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>Ut</strong> <strong>de</strong> 2 <strong>Doarpen</strong> <strong>April</strong> <strong>2013</strong><br />
“Een zekere Pieter Priester was omstreeks <strong>de</strong>n<br />
jare 1531 Pastoor te Roodkerk. Deze man kon<br />
zich niet al te best in het Celibaatschap schikken,<br />
zoo als men wil, dat er ten <strong>de</strong>zen tij<strong>de</strong> en<br />
ook vroeger wel meer Priesters geweest zijn. Hij<br />
had dus kennis gemaakt met een knappe buurvrouw,<br />
bij wie hij zoo nu en dan ging avondpraten,<br />
en met welke hij in een wereldlijk gewaad<br />
dikwijls uit van huis ging. Het eenigste dat hier<br />
het genoegen van <strong>de</strong>ze jonge lie<strong>de</strong>n in <strong>de</strong>n weg<br />
stond, was, dat zij <strong>de</strong> vrouw was van een an<strong>de</strong>ren.<br />
Het Hof van Friesland kreeg daarvan kennis,<br />
en verbood scherpelijk dit avondpraten.<br />
Aanvankelijk ging dit goed, maar hoe gewillig <strong>de</strong><br />
geest van <strong>de</strong>n Pastoor ook was, het vleesch van<br />
Pieter was te zwak om op <strong>de</strong>n duur <strong>de</strong>n geduchten<br />
vijand weerstand te bie<strong>de</strong>n. Een jaar daarna<br />
werd hij we<strong>de</strong>r in <strong>de</strong> regten betrokken, en uithoof<strong>de</strong><br />
van herhaling van misdaad gevankelijk<br />
naar Leeuwar<strong>de</strong>n gevoerd”.<br />
Op 26 juni 1532 luid<strong>de</strong> zijn sententie (vonnis):<br />
“Op huy<strong>de</strong>n is heer Pieter Priester, onlangs Pastoer<br />
to Roe<strong>de</strong>kercke, diewelcke in weerlicke<br />
cle<strong>de</strong>ren bevon<strong>de</strong>n is gaen<strong>de</strong> achter landt mit<br />
een<strong>de</strong>r vrouwe die hij hueren man ontleyt heeft,<br />
en<strong>de</strong> mitter welcker te converseren hem by <strong>de</strong>n<br />
Hove in voerty<strong>de</strong>n verbo<strong>de</strong>n is, in gevangenisse<br />
gestelt, aldaer hy <strong>de</strong>n tyt van een<strong>de</strong>r maent gehou<strong>de</strong>n<br />
zal wor<strong>de</strong>n, <strong>de</strong>n eersten dach te waeter<br />
en<strong>de</strong> te broo<strong>de</strong>, en<strong>de</strong> <strong>de</strong>n an<strong>de</strong>ren dach te bier<br />
en<strong>de</strong> broo<strong>de</strong>; en<strong>de</strong> <strong>de</strong> maent overgecomen syn<strong>de</strong>.<br />
Is ‘t Hoff van advyse hem uuyt te Lan<strong>de</strong> te<br />
bevelen te gaene, en<strong>de</strong> daerin niet we<strong>de</strong>r te<br />
comen by commatie pene (straf) van in een sack<br />
gesteken te wor<strong>de</strong>n”.<br />
In ferdronken dûmny<br />
Foar <strong>de</strong> Reformaasje hear<strong>de</strong> <strong>de</strong> tsjerke fan<br />
Readtsjerk ta oan ‘e Abdij fan <strong>de</strong><br />
Premonstratinzer Oar<strong>de</strong>r yn Dokkum. In nije<br />
pastoar waard hjir dan ek beneamd troch <strong>de</strong> abt<br />
fan dizze Abdij. De oarspronklike wente fan ‘e<br />
pastoar (pastorij) stie tsjinoer <strong>de</strong> tsjerke,<br />
wierskynlik op itsel<strong>de</strong> plak wêr’t no <strong>de</strong><br />
saneam<strong>de</strong> ‘tsjerkepleats’ noch altyd stiet, <strong>de</strong><br />
hjoed<strong>de</strong>iske wenbuorkerij Tsjerkewei 14. Neist<br />
syn parochjewurk wie in pastoar yn dy tiid ek<br />
boer, krekt lykas <strong>de</strong> earste dûmny’s. De lêste<br />
roomske pastoar dy ‘t hjir wenne, Derck Berntz,<br />
is fermoedlik al yn 1567 útwykt nei Em<strong>de</strong>n, dér<br />
moat er al rillegau stoarn wêze. Syn<br />
‘concubine’ (syn húshâldster of frou wêr’t er yn<br />
ûngetrou<strong>de</strong> steat mei libbe) bleau hjir blykber<br />
wenjen, want yn 1581 docht ‘sin húsfrou’ opjefte<br />
fan it lân wat sy hjir yn gebrûk hat. Nei <strong>de</strong><br />
Reformaasje is <strong>de</strong> lytse gemeente van<br />
Readtsjerk in skoft kombinearre west mei<br />
Feanwâl<strong>de</strong>n. Mar doe‘t <strong>de</strong> kombinaasje<br />
Readtsjerk-Aldtsjerk yn 1609 ta stân kaam,<br />
moast ek <strong>de</strong> tsjerke fan Feanwâl<strong>de</strong>n noch<br />
betsjinne wur<strong>de</strong> troch harren dûmny. It letter<br />
ôfbrutsen tsjerkje fan Feanwâl<strong>de</strong>n stie doe oan<br />
‘e súdkant fan it Bûtenfjild, yn it ferdwûne<br />
Eslawald. Himelsbreed wie‘t eins net folle fier<strong>de</strong>r<br />
as Aldtsjerk. De earste dûmny dy’t yn 1609<br />
neamd wurdt, Johannes Mol, hat hjir net lang<br />
stien. Yn 1611 kriget <strong>de</strong> kombinaasje wer in nije<br />
foargonger, ds. Hero Ulckes. Ek dizze dûmny<br />
moast altyd oer it wetter om yn Feanwâl<strong>de</strong>n te<br />
kommen; pa<strong>de</strong>n en wegen wienen <strong>de</strong>r eins net.<br />
It ferfier, oer it somti<strong>de</strong>n wyl<strong>de</strong> wetter yn it<br />
Bûtenfjild, wie blykber net sûn<strong>de</strong>r gefaar, want<br />
ds. Hero Ulckes is op 16 maart 1649 ferdronken<br />
yn ‘e Swarte Broek by Readtsjerk. De<br />
gearwurking mei Feanwâl<strong>de</strong>n hâl<strong>de</strong> doe op,<br />
Aldtsjerk en Readtsjerk gyngen tegearre fier<strong>de</strong>r.<br />
Wennen <strong>de</strong> neam<strong>de</strong> dûmny’s noch yn<br />
Readtsjerk, <strong>de</strong> lettere foargongers setten har yn<br />
Aldtsjerk nei wenjen. Dit doarp waard fanôf dy<br />
tiid it haadplak en bleau dat ek. Readtsjerk wie<br />
<strong>de</strong>r somti<strong>de</strong>n mar in bytsje op ta. Yn 1751 waard<br />
skreaun dat d’r yn it ôfgelegen Readtsjerk mar in<br />
pear kear yn it jier preke waard, allinnich ‘in’t<br />
beste van <strong>de</strong>n Somertijt’.<br />
Ald lânkaart út 1622<br />
<strong>Ut</strong> <strong>de</strong> 2 <strong>Doarpen</strong> 18 Mûnein/Readtsjerk