procesimplementatieplan 'Pedagogische en therapeutische werking ...
procesimplementatieplan 'Pedagogische en therapeutische werking ...
procesimplementatieplan 'Pedagogische en therapeutische werking ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Procesimplem<strong>en</strong>tatieplan<br />
Eindrapport:<br />
“Pedagogische <strong>en</strong> <strong>therapeutische</strong><br />
<strong>werking</strong> in de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong><br />
voor<br />
Bijzondere Jeugdbijstand”<br />
Goedgekeurd door de Vlaamse<br />
minister bevoegd voor het<br />
welzijn op<br />
25 april 2003
INHOUDSOPGAVE<br />
DEEL I: DIAGNOSE EN RESULTAATSVERBINTENIS ..................................................... 5<br />
1 Doelstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> procesverloop........................................................................... 5<br />
1.1 Doelstelling<strong>en</strong> van het pedagogisch handel<strong>en</strong> AS IS ................................................5<br />
1.2 Procesverloop van het pedagogisch handel<strong>en</strong>............................................................5<br />
1.3 Doelstelling<strong>en</strong> van het therapeutisch handel<strong>en</strong> AS IS ...............................................7<br />
1.4 Procesverloop van het therapeutisch handel<strong>en</strong> ..........................................................7<br />
2 Personele <strong>en</strong> andere middel<strong>en</strong> AS IS ................................................................... 9<br />
2.1 Tijdsinschatting AS IS ...............................................................................................9<br />
2.2 Middel<strong>en</strong> pedagogisch <strong>en</strong> therapeutisch handel<strong>en</strong> AS IS ........................................11<br />
3 Knelpunt<strong>en</strong>.......................................................................................................... 13<br />
4 G<strong>en</strong>deraspect<strong>en</strong> ................................................................................................... 14<br />
5 Resultaatsverbint<strong>en</strong>is .......................................................................................... 15<br />
DEEL II: PROCESPLANNEN ................................................................................................ 17<br />
1 Situering van het pedagogisch proces................................................................. 17<br />
1.1 Regelgeving .............................................................................................................17<br />
1.2 Missie- <strong>en</strong> visieontwikkeling ...................................................................................18<br />
1.3 Verwachte evolutie van het publiek van de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> .................19<br />
2 Pedagogisch model ............................................................................................. 25<br />
2.1 Ontwikkeling van het pedagogisch model : doelstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> inhoud.....................25<br />
2.2 Hulpverl<strong>en</strong>ingstraject...............................................................................................26<br />
2.2.1 Structurering van het hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod : basaal versus specifiek .....................26<br />
2.2.2 Fases binn<strong>en</strong> het hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod....................................................................27<br />
2.2.2.1 Probleemverk<strong>en</strong>ning..........................................................................................27<br />
2.2.2.2 Probleembehandeling........................................................................................27<br />
2.2.2.3 Interv<strong>en</strong>ties na verblijf ......................................................................................27<br />
2.2.3 Het hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod gesitueerd binn<strong>en</strong> de fases van het hulpverl<strong>en</strong>ingstraject<br />
..................................................................................................................................28<br />
2.3 Het pedagogisch aanbod ..........................................................................................29<br />
2.3.1 Het basaal aanbod......................................................................................................29<br />
2.3.2 Het specifiek aanbod .................................................................................................31<br />
2.3.2.1 Cognitieve gedragsmodificatie..........................................................................31<br />
2.3.2.2 Compet<strong>en</strong>tievergroting......................................................................................32<br />
2.3.2.3 Ervaringsler<strong>en</strong> ...................................................................................................32<br />
2.3.2.4 Individuele counseling - psychotherapie...........................................................33<br />
2.3.2.5 Psychiatrische begeleiding ................................................................................34<br />
2.3.2.6 Paramedische begeleiding.................................................................................34<br />
2.3.2.7 Ouderbegeleiding .............................................................................................35<br />
2.3.2.8 Activiteit<strong>en</strong> met externe ondersteun<strong>en</strong>de system<strong>en</strong> ..........................................35<br />
2.3.2.9 Nazorg ...............................................................................................................36<br />
3 Organisatie van de <strong>werking</strong>................................................................................. 39<br />
3.1 Differ<strong>en</strong>tiatie in de groepsvorm ...............................................................................39<br />
3.2 Aangebod<strong>en</strong> modules...............................................................................................40<br />
3.2.1 Module "Verblijf".....................................................................................................40<br />
3.2.2 Module "Onthaal - Vraagverheldering" ...................................................................42<br />
3.2.3 Module "Diagnose" ...................................................................................................44<br />
3.2.4 Module "Begeleiding, behandeling <strong>en</strong> training" .......................................................46<br />
3.2.5 Module "Geïndividualiseerd Resid<strong>en</strong>tieel Traject - GRT" .......................................49<br />
2
3.3 Aanbodmatrix ..........................................................................................................51<br />
4 Hertek<strong>en</strong>ing pedagogisch proces ........................................................................ 52<br />
4.1 Procestek<strong>en</strong>ing pedagogisch proces.........................................................................52<br />
4.2 Beschrijving pedagogisch proces.............................................................................53<br />
4.3 Activiteit<strong>en</strong>clusters binn<strong>en</strong> het pedagogisch proces ................................................54<br />
4.4 Procesbeschrijving "Vraagverheldering" <strong>en</strong> "Opstell<strong>en</strong> handelingsplan" ...............55<br />
5 Organisatie - Voorwaard<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> effectief procesverloop ............................ 56<br />
5.1 De leefgroep<strong>en</strong> .........................................................................................................56<br />
5.1.1 Groeps<strong>werking</strong> met jonger<strong>en</strong> ....................................................................................56<br />
5.1.2 Leefgroepgrootte .......................................................................................................56<br />
5.1.3 Toewijzing aan e<strong>en</strong> leefgroep ...................................................................................57<br />
5.1.4 Instroomleefgroep buit<strong>en</strong> capaciteit..........................................................................58<br />
5.2 POS versus MOF .....................................................................................................59<br />
5.3 Op<strong>en</strong> - geslot<strong>en</strong> ........................................................................................................60<br />
5.4 Opvang <strong>en</strong> begeleiding van cliënt<strong>en</strong> die niet tot de doelgroep behor<strong>en</strong> .................61<br />
6 Afstemming met het didactisch proces ............................................................... 62<br />
3
Voorwoord<br />
Het project Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> fase 2 bouwt verder op de verwez<strong>en</strong>lijking<strong>en</strong> van het strategisch<br />
plan <strong>en</strong> het personeelsplan fase 1. Beide plann<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> goedgekeurd in juni 1999.<br />
Het heeft als doel de vier hoofdprocess<strong>en</strong> (didactisch, therapeutisch, pedagogisch <strong>en</strong> net<strong>werking</strong>sproces)<br />
<strong>en</strong> het ondersteun<strong>en</strong>d proces te verfijn<strong>en</strong> <strong>en</strong> het personeelsplan op basis van de resultat<strong>en</strong><br />
ervan aan te pass<strong>en</strong>.<br />
De diagnose <strong>en</strong> hertek<strong>en</strong>ing van deze vier process<strong>en</strong> wordt niet parallel maar wel sequ<strong>en</strong>tieel uitgevoerd.<br />
In eerste instantie startte de afdeling met het onderwijsproces omdat ingeschat werd dat binn<strong>en</strong><br />
dit proces e<strong>en</strong> belangrijk verbeteringspot<strong>en</strong>tieel aanwezig was. Het grondig hertek<strong>en</strong>de onderwijsproces<br />
alsmede het personeelsplan terzake werd<strong>en</strong> op 9 april 2002 definitief goedgekeurd. Met<br />
ingang van 1 oktober 2002 wordt het hertek<strong>en</strong>de proces stapsgewijze geïmplem<strong>en</strong>teerd.<br />
Thans vindt u volg<strong>en</strong>d het ontwerp van eindrapport betreff<strong>en</strong>de de hertek<strong>en</strong>ing van het pedagogisch<br />
<strong>en</strong> therapeutisch handel<strong>en</strong> in de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> voor Bijzondere Jeugdbijstand. Omdat<br />
idealiter het pedagogisch <strong>en</strong> therapeutisch handel<strong>en</strong> nag<strong>en</strong>oeg perman<strong>en</strong>t moet<strong>en</strong> interferer<strong>en</strong> werd<br />
ervoor geopteerd om het pedagogisch <strong>en</strong> therapeutisch gebeur<strong>en</strong> als één proces te hertek<strong>en</strong><strong>en</strong>, namelijk<br />
het pedagogisch proces.<br />
De hertek<strong>en</strong>ing van het pedagogisch proces werd, zoals reeds aangekondigd in het ontwerp van rapport<br />
betreff<strong>en</strong>de de hertek<strong>en</strong>ing van het onderwijs in de geme<strong>en</strong>schapinstelling<strong>en</strong>, afgestemd op het<br />
hertek<strong>en</strong>de onderwijsproces.<br />
Tot slot kunn<strong>en</strong> wij meedel<strong>en</strong> dat na de hertek<strong>en</strong>ing van het laatste proces, de ondersteun<strong>en</strong>de process<strong>en</strong>,<br />
nogmaals de afstemming tuss<strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>de process<strong>en</strong> nader bekek<strong>en</strong> zal word<strong>en</strong>.<br />
Karel H<strong>en</strong>derickx<br />
Afdelingshoofd<br />
Afdeling Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> voor Bijzondere Jeugdbijstand<br />
4
DEEL I: DIAGNOSE EN RESULTAATSVERBINTENIS<br />
1 Doelstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> procesverloop<br />
1.1 Doelstelling<strong>en</strong> van het pedagogisch handel<strong>en</strong> AS IS<br />
Het pedagogisch handel<strong>en</strong> start bij de opname <strong>en</strong> eindigt bij het vertrek van de jongere.<br />
De jonger<strong>en</strong> word<strong>en</strong> door jeugdrechters verwez<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schapsinstelling omdat ze in e<strong>en</strong><br />
vastgelop<strong>en</strong> situatie verker<strong>en</strong> waarbij het verder functioner<strong>en</strong> in het gewone maatschappelijk lev<strong>en</strong><br />
niet meer mogelijk wordt geacht of omdat er nood is aan vrijheids- <strong>en</strong> verantwoordelijkheidsbeperking.<br />
Wanneer jonger<strong>en</strong> klaar zijn om naar andere hulpverl<strong>en</strong>ing over te stapp<strong>en</strong> of wanneer ze voldo<strong>en</strong>de<br />
nieuwe vaardighed<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> ingeoef<strong>en</strong>d kunn<strong>en</strong> ze de instelling verlat<strong>en</strong>.<br />
Het pedagogisch handel<strong>en</strong> heeft tot doel:<br />
- vaardighed<strong>en</strong> aan te ler<strong>en</strong> die vereist zijn om op<strong>en</strong> te staan voor andere hulpverl<strong>en</strong>ing met het<br />
oog op het terug kunn<strong>en</strong> functioner<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de maatschappij. Concreet wordt jonger<strong>en</strong> geleerd:<br />
• betere relaties te onderhoud<strong>en</strong> met hun gezin <strong>en</strong> leeftijdsg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong>;<br />
• hun vrije tijd zinvol te bested<strong>en</strong>;<br />
• maatschappelijke verantwoordelijkhed<strong>en</strong> op te nem<strong>en</strong><br />
- id<strong>en</strong>titeit te verwerv<strong>en</strong> <strong>en</strong> attitude te vorm<strong>en</strong>;<br />
- e<strong>en</strong> klimaat te schepp<strong>en</strong> dat kans<strong>en</strong> biedt om de doelstelling<strong>en</strong> van de andere process<strong>en</strong> te verwez<strong>en</strong>lijk<strong>en</strong>;<br />
- de jonger<strong>en</strong> te bescherm<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> (uitwass<strong>en</strong> van) de maatschappij, maar anderzijds ook de maatschappij<br />
te bescherm<strong>en</strong><br />
- de jonger<strong>en</strong> te scre<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> diagnose te stell<strong>en</strong> in functie van de interne hulpverl<strong>en</strong>ing of de<br />
oriëntatie na het verblijf in de instelling.<br />
E<strong>en</strong> overzicht van de behoeft<strong>en</strong> van de bij het pedagogisch handel<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong> person<strong>en</strong> alsmede<br />
e<strong>en</strong> overzicht van de pedagogische activiteit<strong>en</strong> AS IS gaat als bijlage 1 <strong>en</strong> 2.<br />
1.2 Procesverloop van het pedagogisch handel<strong>en</strong><br />
Op de volg<strong>en</strong>de bladzijde wordt het procesverloop van het pedagogisch handel<strong>en</strong> aangegev<strong>en</strong>, zoals<br />
het werd vastgesteld in het strategisch plan (onderdeel van het personeelsplan van mei 1999).<br />
In het stroomschema word<strong>en</strong> voor elke processtap kort de activiteit<strong>en</strong> beschrev<strong>en</strong> alsmede de betrokk<strong>en</strong><br />
functies aangeduid.<br />
5
6<br />
- Proces AS IS van het pedagogisch handel<strong>en</strong><br />
Processtap Activiteit<strong>en</strong> Verantwoordelijke functies<br />
Plaatsing in onthaal<br />
Nadere diagnose<br />
Begeleidingsplan<br />
Plaatsing<br />
in leefgroep<br />
Pedagogische<br />
behandeling in<br />
leefgroep<br />
Team /<br />
Gevals-<br />
bespreking<br />
Aanpassing <br />
Eindevaluatie<br />
Na<br />
zor<br />
g<br />
Voor nadere verk<strong>en</strong>ning <strong>en</strong><br />
diagnose gaat de jongere naar<br />
de onthaalgroep<br />
E<strong>en</strong> eerste gesprek met de<br />
jongere om de begeleiding te<br />
bepal<strong>en</strong><br />
In het begeleidingsplan staan<br />
de pedagogische aandachtspunt<strong>en</strong><br />
voor de jongere <strong>en</strong><br />
advies voor leefgroepregime<br />
Beslissing op grond van het<br />
teamgesprek : plaatsing in<br />
leefgroep<br />
De jongere neemt deel aan de<br />
leefgroep<strong>werking</strong><br />
Tuss<strong>en</strong>tijdse evaluatie van de<br />
pedagogische aandachtspunt<strong>en</strong><br />
Bijsturing van het begeleidingsplan<br />
indi<strong>en</strong> nodig. Zo<br />
niet, continuering<br />
Effect evaluatie <strong>en</strong> beslissing<br />
over nazorg + jongere verlaat<br />
de GBJ<br />
Multidisciplinair team<br />
(psycholoog, maatschappelijk<br />
assist<strong>en</strong>t, psychiater, opvoeder<br />
<strong>en</strong> groepschef)<br />
Idem<br />
Idem<br />
Idem<br />
Opvoeder <strong>en</strong> groepschef<br />
Multidisciplinair team<br />
Idem<br />
Idem
1.3 Doelstelling<strong>en</strong> van het therapeutisch handel<strong>en</strong> AS IS<br />
Het therapeutisch handel<strong>en</strong> start kort na de opname van de jongere indi<strong>en</strong> er bij de aanmelding of<br />
tijd<strong>en</strong>s het eerste gesprek met de jongere (in functie van de nadere diagnose) tek<strong>en</strong><strong>en</strong> zijn dat e<strong>en</strong><br />
therapeutisch handel<strong>en</strong> gew<strong>en</strong>st is.<br />
Wanneer jonger<strong>en</strong> klaar zijn om naar andere hulpverl<strong>en</strong>ing over te stapp<strong>en</strong> of wanneer ze voldo<strong>en</strong>de<br />
nieuwe vaardighed<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> ingeoef<strong>en</strong>d kunn<strong>en</strong> ze de instelling verlat<strong>en</strong> <strong>en</strong> stopt het therapeutisch<br />
proces.<br />
Het therapeutisch handel<strong>en</strong> heeft tot doel:<br />
- de individuele problematiek van de jongere <strong>en</strong>/of de problematiek van het systeem (het milieu<br />
van herkomst) <strong>en</strong> de acties die moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ondernom<strong>en</strong>, zowel tijd<strong>en</strong>s de verblijfsduur in de<br />
instelling als daarna, vast te stell<strong>en</strong> <strong>en</strong> te omschrijv<strong>en</strong>;<br />
- het persoonlijke functioner<strong>en</strong> <strong>en</strong> het gezinsfunctioner<strong>en</strong> te optimaliser<strong>en</strong>:<br />
- de andere interne process<strong>en</strong> te faciliter<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s het verblijf;<br />
- jonger<strong>en</strong> te motiver<strong>en</strong> voor <strong>en</strong> verdere hulpverl<strong>en</strong>ing na het verblijf te faciliter<strong>en</strong><br />
door probleemgerichte, geïndividualiseerde <strong>en</strong> specifieke interv<strong>en</strong>ties om:<br />
- e<strong>en</strong> zekere mate van gedragsverandering te bekom<strong>en</strong> bij de minderjarige om zijn reïntegratiekans<strong>en</strong><br />
in de maatschappij te verhog<strong>en</strong> <strong>en</strong> zijn verblijf in de instelling positief te beïnvloed<strong>en</strong>;<br />
- e<strong>en</strong> zekere mate van gedragsverandering bij het systeem te bekom<strong>en</strong> om reïntegratie in het systeem<br />
mogelijk te mak<strong>en</strong> (betere interactie tuss<strong>en</strong> minderjarige <strong>en</strong> systeem).<br />
E<strong>en</strong> overzicht van de behoeft<strong>en</strong> van de bij het therapeutisch handel<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong> person<strong>en</strong> alsmede<br />
e<strong>en</strong> overzicht van de <strong>therapeutische</strong> activiteit<strong>en</strong> AS IS gaat als bijlage 3 <strong>en</strong> 4.<br />
1.4 Procesverloop van het therapeutisch handel<strong>en</strong><br />
Op de volg<strong>en</strong>de bladzijde wordt het procesverloop van het therapeutisch handel<strong>en</strong> aangegev<strong>en</strong>, zoals<br />
het werd vastgesteld in het strategisch plan (onderdeel van het personeelsplan van mei 1999). In<br />
de realiteit word<strong>en</strong> bij het therapeutisch handel<strong>en</strong> alle processtapp<strong>en</strong> <strong>en</strong> activiteit<strong>en</strong> niet steeds gevolgd<br />
of uitgevoerd.<br />
In het stroomschema word<strong>en</strong> voor elke processtap kort de activiteit<strong>en</strong> beschrev<strong>en</strong> alsmede de betrokk<strong>en</strong><br />
functies aangeduid.<br />
7
8<br />
Proces AS IS van het therapeutisch handel<strong>en</strong><br />
Processtap Activiteit<strong>en</strong> Verantwoordelijke functies<br />
Begeleidingsplan<br />
Toewijzing<br />
therapievorm<br />
Intake gesprek<br />
Definitief<br />
plan van<br />
aanpak<br />
Volg<strong>en</strong> gekoz<strong>en</strong>therapievorm <br />
Teamgesprek <br />
Aanpassing <br />
Eindevaluatie<br />
Na<br />
zor<br />
g<br />
In begeleidingsplan staan de <strong>therapeutische</strong><br />
aandachtspunt<strong>en</strong> voor de<br />
jongere<br />
Vertaling van de aandachtspunt<strong>en</strong> in<br />
e<strong>en</strong> pass<strong>en</strong>de therapie<br />
E<strong>en</strong> eerste gesprek met de jongere<br />
om de begeleiding te bepal<strong>en</strong><br />
Beslissing op grond van het intake<br />
gesprek : plan voor <strong>therapeutische</strong><br />
begeleiding (intern /extern)<br />
De jongere volgt de therapie zoals<br />
gedefinieerd in plan van aanpak<br />
Tuss<strong>en</strong>tijdse evaluatie van de <strong>therapeutische</strong><br />
aandachtspunt<strong>en</strong><br />
Therapievorm, -aanpak word<strong>en</strong><br />
aangepast, indi<strong>en</strong> nodig. Zo niet<br />
continuering<br />
De therapie-effect<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geëvalueerd<br />
<strong>en</strong> beslissing over nazorg +<br />
jongere verlaat de GBJ<br />
Multidisciplinair team<br />
(psycholoog, maatschappelijk<br />
assist<strong>en</strong>t, psychiater, opvoeder <strong>en</strong><br />
groepschef)<br />
Psycholoog /arts<br />
Therapeut (vb logopediste, kinesitherapeut,<br />
drugstherapeut, etc.)<br />
Therapeut (indi<strong>en</strong> extern) met psycholoog<br />
/sociale di<strong>en</strong>st<br />
Therapeut<br />
Betrokk<strong>en</strong> therapeut in sam<strong>en</strong>spraak<br />
met het multidisciplinair team<br />
Idem<br />
Idem
2 Personele <strong>en</strong> andere middel<strong>en</strong> AS IS<br />
In dit hoofdstuk gaan wij achtere<strong>en</strong>volg<strong>en</strong>s onderzoek<strong>en</strong> hoeveel tijd de betrokk<strong>en</strong> actor<strong>en</strong> vandaag<br />
bested<strong>en</strong> aan de verschill<strong>en</strong>de activiteit<strong>en</strong> van het proces alsmede de personele <strong>en</strong> andere middel<strong>en</strong><br />
die er voor ingezet word<strong>en</strong>.<br />
2.1 Tijdsinschatting AS IS<br />
Tijd<strong>en</strong>s de maand september 2001 werd in elke campus e<strong>en</strong> <strong>en</strong>quête georganiseerd. Alle personeelsled<strong>en</strong><br />
betrokk<strong>en</strong> bij het pedagogisch proces werd<strong>en</strong> uitg<strong>en</strong>odigd de vrag<strong>en</strong>lijst in te vull<strong>en</strong>.<br />
De geconsulteerd<strong>en</strong> maakt<strong>en</strong> voor elke activiteit e<strong>en</strong> proc<strong>en</strong>tuele inschatting van hun tijdbesteding<br />
(kwantitatieve luik). Daarnaast kond<strong>en</strong> zij per activiteit aangev<strong>en</strong> of m<strong>en</strong> geconfronteerd werd met<br />
achterstand<strong>en</strong> dan wel met e<strong>en</strong> gebrek aan werk <strong>en</strong> of er in de toekomst aan de activiteit meer, minder<br />
of ev<strong>en</strong>veel tijd als vandaag besteed moet word<strong>en</strong>. Tot slot hadd<strong>en</strong> zij de mogelijkheid op e<strong>en</strong><br />
afzonderlijke bladzijde opmerking<strong>en</strong> toe te voeg<strong>en</strong> (kwalitatieve luik).<br />
Voor meer informatie over de concrete vrag<strong>en</strong>lijst van de <strong>en</strong>quête <strong>en</strong> de bijhor<strong>en</strong>de toelichting<br />
wordt verwez<strong>en</strong> naar bijlage 5.<br />
Alle kwantitatieve gegev<strong>en</strong>s werd<strong>en</strong> op afdelingsniveau verwerkt in e<strong>en</strong> rek<strong>en</strong>model. Op de volg<strong>en</strong>de<br />
bladzijde wordt per activiteit e<strong>en</strong> synthese gev<strong>en</strong> van de kwantitatieve resultat<strong>en</strong> van de bevraging.<br />
9
10<br />
SYNTHESE VAN DE KWANTITATIEVE ANALYSE VAN HET PEDAGOGISCH PROCES<br />
campuss<strong>en</strong><br />
Beernem Ruiselede De Markt De Hutt<strong>en</strong> Totaal 4 campuss<strong>en</strong><br />
Activiteit<strong>en</strong> totaal totaal totaal totaal totaal totaal totaal totaal totaal totaal totaal totaal totaal totaal totaal<br />
dag<strong>en</strong> VTE % dag<strong>en</strong> VTE % dag<strong>en</strong> VTE % dag<strong>en</strong> VTE % dag<strong>en</strong> VTE %<br />
Activiteit<strong>en</strong> van het proces 7019,34 35,1 77 7523,5 37,6 74 6673 33,4 72 4768,332 23,8 75 25984,172 129,9 74<br />
probleemverk<strong>en</strong>ning: aanmelding <strong>en</strong> opname 470,98 2,35 6 587,6 2,94 6 644,4 3,22 7 317,82 1,59 5 2020,8 10,1 5,76<br />
opstell<strong>en</strong> <strong>en</strong> realiser<strong>en</strong> handelingsplan 672 3,4 7 902 4,5 9 921 4,6 10 428 2,1 7 2923 14,6 8,33<br />
activiteit<strong>en</strong> leefgroepverblijf 3007 15 33 3080 15,4 30 2469 12,3 27 1979 9,9 31 10535 52,6 30<br />
activiteit<strong>en</strong> individueel programma 1095 5,5 12 1245 6,2 12 914 4,6 10 809 4 13 4063 20,3 11,6<br />
Ouderondersteuning 201 1 2 198 1 2 228 1,1 2 108 0,5 2 735 3,6 2,05<br />
brede sociale integratie 188 0,9 2 188 0,9 2 219 1,1 2 196 1 3 791 3,9 2,22<br />
opvolging <strong>en</strong> evaluatie 1191 6 13 1127 5,6 11 1108 5,5 12 734 3,7 11 4160 20,8 11,9<br />
Nazorg 194 1 2 196 1 2 170 0,9 2 197 1 3 757 3,9 2,22<br />
Activiteit<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> dit proces 2156 10,8 23 2677 13,4 26 2527 12,6 28 1712 8,6 25 9072 45,4 26<br />
beheer in functie van de algem<strong>en</strong>e <strong>werking</strong> 209 1 2 335 1,7 3 324 1,6 4 189 0,9 3 1057 5,2 2,97<br />
leiding gev<strong>en</strong> aan medewerkers 456 2,3 5 557 2,8 5 522 2,6 6 481 2,4 7 2016 10,1 5,76<br />
opleiding, lectuur, bijblijv<strong>en</strong> 331 1,7 4 310 1,6 3 332 1,7 4 282 1,4 4 1255 6,4 3,65<br />
vergadering<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> kernopdracht<strong>en</strong> 294 1,5 3 377 1,9 4 380 1,9 4 154 0,8 2 1205 6,1 3,48<br />
public relations 133 0,7 1 131 0,7 1 117 0,6 1 79 0,4 1 460 2,4 1,37<br />
Personeelsaangeleg<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> 55 0,3 1 53 0,3 1 40 0,2 0 88 0,4 1 236 1,2 0,68<br />
bijdrage aan andere process<strong>en</strong> 458 2,3 5 603 3 6 561 2,8 6 320 1,6 5 1942 9,7 5,53<br />
Verplaatsing<strong>en</strong> 221 1,1 2 312 1,6 3 252 1,3 3 119 0,6 2 904 4,6 2,62<br />
Totaal proces- <strong>en</strong> andere activiteit<strong>en</strong> 9175 45,9 100 10200 51 100 9200 46 100 6480 32,4 100 35055 175,3 100
Uit deze synthese blijkt dat gemiddeld 74 % van de tijd besteed wordt aan de kernactiviteit<strong>en</strong> van het<br />
pedagogisch proces. De rester<strong>en</strong>de 26 % gaat naar niet-kerntak<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> het pedagogisch proces of<br />
naar activiteit<strong>en</strong> van andere process<strong>en</strong>. Opmerkelijk is dat ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele campus, noch op het niveau<br />
van de activiteit<strong>en</strong>clusters, noch op het niveau van de activiteit<strong>en</strong> zelf, significant afwijkt<br />
van de gemiddelde proc<strong>en</strong>tuele tijdsbesteding<strong>en</strong>.<br />
De kwalitatieve elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zijn perfect onder te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> in de knelpunt<strong>en</strong>clusters, vermeld onder punt<br />
3. Voor de volledigheid word<strong>en</strong> de synthesedocum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> toegevoegd als bijlage 6, 7 <strong>en</strong> 8.<br />
Hieronder gaan wij de gezam<strong>en</strong>lijke personele <strong>en</strong> andere middel<strong>en</strong> weergev<strong>en</strong> voor de huidige AS IS<br />
situatie met betrekking tot het pedagogisch <strong>en</strong> therapeutisch handel<strong>en</strong>.<br />
2.2 Middel<strong>en</strong> pedagogisch <strong>en</strong> therapeutisch handel<strong>en</strong> AS IS<br />
Voor de concrete aantall<strong>en</strong> per functie in de AS IS situatie verwijz<strong>en</strong> wij naar de kloofanalyse in het<br />
derde deel van dit rapport, namelijk het personeelsplan.<br />
Voor de concrete functiebeschrijving<strong>en</strong> verwijz<strong>en</strong> wij naar de Catalogus van functiebeschrijving<strong>en</strong>, luik 2 : de<br />
departem<strong>en</strong>tale functiefamilies, inzonderheid deze van:<br />
- Coördiner<strong>en</strong> van <strong>en</strong> bijdrag<strong>en</strong> tot de <strong>werking</strong> in e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schapsinstelling voor bijzondere<br />
jeugdbijstand;<br />
- Sociaal of paramedisch begeleid<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schapsinstelling voor bijzondere jeugdbijstand<br />
- Begeleid<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> leefgroep in e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schapsinstelling voor bijzondere jeugdbijstand<br />
- Begeleid<strong>en</strong> vanuit e<strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schappelijke discipline in e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schapsinstelling voor bijzondere<br />
jeugdbijstand.<br />
Wat ICT-betreft beschikk<strong>en</strong> de pedagogische <strong>en</strong> <strong>therapeutische</strong> medewerkers over volg<strong>en</strong>de middel<strong>en</strong>:<br />
Hardware <strong>en</strong> standaardsoftware:<br />
- één PC met de standaardsoftware MS Office <strong>en</strong> printer per leefgroep, gedeeld door alle teamled<strong>en</strong><br />
- één PC met de standaardsoftware MS Office <strong>en</strong> printer per stafmedewerker<br />
- één PC met de standaardsoftware MS Office <strong>en</strong> printer per leidinggev<strong>en</strong>de (hoofddeskundige, adjunct<br />
van de directeur)<br />
Beoordeling:<br />
Het mer<strong>en</strong>deel van de beschikbare toestell<strong>en</strong> betreft pc's <strong>en</strong> printers die destijds aangekocht werd<strong>en</strong><br />
met de eig<strong>en</strong> budgett<strong>en</strong> van de instelling<strong>en</strong>. Het betreft meestal klon<strong>en</strong>, die intuss<strong>en</strong> verouderd zijn<br />
(p<strong>en</strong>tium 1 <strong>en</strong> 2). De pc's zijn bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> niet verbond<strong>en</strong> met het intranet van het ministerie van de<br />
Vlaamse Geme<strong>en</strong>schap <strong>en</strong> lat<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>min toe te surf<strong>en</strong> op het internet of elektronisch te corresponder<strong>en</strong>.<br />
In alle vier de campuss<strong>en</strong> zijn e<strong>en</strong> beperkt aantal SBS-pc's aanwezig. In de campuss<strong>en</strong> Beernem, De<br />
Markt <strong>en</strong> Ruislede is e<strong>en</strong> gedeelte van deze pc's aangeslot<strong>en</strong> op het intranet <strong>en</strong> het internet <strong>en</strong> beschikk<strong>en</strong><br />
de gebruikers over mailfaciliteit<strong>en</strong>. In campus De Hutt<strong>en</strong> is thans nog géén <strong>en</strong>kele pc aangeslot<strong>en</strong><br />
op het intranet.<br />
11
Specifiek software:<br />
- algeme<strong>en</strong>:<br />
- routeplanner<br />
- aridisk (treingids)<br />
- easy post codes<br />
- telefoongids<br />
- Filemaker (ver<strong>werking</strong> gepresteerde ur<strong>en</strong>)<br />
- voor het pedagogisch handel<strong>en</strong>:<br />
- Sociale kaart<br />
- voor het therapeutisch handel<strong>en</strong>:<br />
- Onderwijsgids (CLB's Vlaander<strong>en</strong>)<br />
- CBCL (psycholoog)<br />
- Swets Test Manager versie 1.5 met scoringsprogramma Scorprog<br />
- Statistica (statistisch programma)<br />
- Voor het medisch handel<strong>en</strong>:<br />
- Accrimed versie 4.0 (voordi<strong>en</strong> Medicon)<br />
- Prescribe 2.2<br />
- medserve link 3.1<br />
12
3 Knelpunt<strong>en</strong><br />
In de diagnosefase hebb<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> aantal knelpunt<strong>en</strong> in het bestaande pedagogische <strong>en</strong> <strong>therapeutische</strong><br />
handel<strong>en</strong> geïd<strong>en</strong>tificeerd. Deze knelpunt<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>gebracht <strong>en</strong> geord<strong>en</strong>d in e<strong>en</strong> aantal clusters<br />
die hieronder apart word<strong>en</strong> weergegev<strong>en</strong> voor het pedagogisch respectievelijk therapeutisch handel<strong>en</strong>:<br />
Voor het pedagogisch handel<strong>en</strong>:<br />
1. Afwezigheid van e<strong>en</strong> duidelijk pedagogisch model<br />
2. Tekort aan coaching <strong>en</strong> teamleiderschap<br />
3. Ge<strong>en</strong> duidelijkheid omtr<strong>en</strong>t het individueel handelingsplan<br />
4. Onvoldo<strong>en</strong>de aansluiting met het hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod in de rest van de welzijnssector<br />
5. Groepsgebond<strong>en</strong> activiteit<strong>en</strong> verhinder<strong>en</strong> individuele aanpak<br />
6. Inschatting van veiligheidsrisico’s hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> nadelige invloed op het optred<strong>en</strong> van begeleiders<br />
Voor het therapeutisch handel<strong>en</strong>:<br />
1. Onvoldo<strong>en</strong>de systematiek <strong>en</strong> methodische onderbouw in de aanpak van jonger<strong>en</strong><br />
2. Gebrek aan e<strong>en</strong> geschikte taakverdeling tuss<strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>de betrokk<strong>en</strong> actor<strong>en</strong><br />
3. Onvoldo<strong>en</strong>de basisgegev<strong>en</strong>s voor het individueel handelingsplan<br />
4. Onvoldo<strong>en</strong>de sam<strong>en</strong><strong>werking</strong>sverband<strong>en</strong> met intern<strong>en</strong>/ extern<strong>en</strong><br />
5. Onvoldo<strong>en</strong>de overdracht van resultat<strong>en</strong> naar de dagelijkse context van de jonger<strong>en</strong> (thuismilieu/<br />
andere voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>)<br />
13
4 G<strong>en</strong>deraspect<strong>en</strong><br />
Alle functies binn<strong>en</strong> het huidige pedagogisch proces zijn toegankelijk voor <strong>en</strong> ook ingevuld door mann<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> vrouw<strong>en</strong>.<br />
Enige uitzondering vormt de betrekking van begeleid(st)er / opvoed(st)er. E<strong>en</strong> koninklijk besluit van 9<br />
november 1984 betreff<strong>en</strong>de de voorwaard<strong>en</strong> voor toelating tot bepaalde betrekking<strong>en</strong> bij de rijksgesticht<strong>en</strong><br />
voor observatie <strong>en</strong> opvoeding onder toezicht (de huidige geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong>) bepaalt<br />
dat de betrekking<strong>en</strong> van lid van het opvoedingspersoneel of van het toezichtpersoneel alle<strong>en</strong> verle<strong>en</strong>d<br />
word<strong>en</strong> aan kandidat<strong>en</strong> van hetzelfde geslacht als de hun toevertrouwde minderjarig<strong>en</strong>. Concreet betek<strong>en</strong>t<br />
dit dat de minderjarige meisjes begeleid word<strong>en</strong> door vrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> de jong<strong>en</strong>s door mann<strong>en</strong>.<br />
Omdat deze regel reeds geruime tijd ter discussie staat <strong>en</strong> er heel wat pedagogische argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />
ingebracht word<strong>en</strong> die pleit<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> begeleiding zowel door mann<strong>en</strong> als door vrouw<strong>en</strong>, werd voornoemd<br />
koninklijk besluit bij besluit van de Vlaamse regering van 8 juni 1999 opgehev<strong>en</strong> wat de toepassing<br />
ervan in de geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> voor bijzondere jeugdbijstand betreft. Omdat er ev<strong>en</strong>wel<br />
juridische <strong>en</strong> praktische knelpunt<strong>en</strong> bestaan om de gem<strong>en</strong>gde begeleiding in alle leefgroep<strong>en</strong> tegelijkertijd<br />
<strong>en</strong> ongelimiteerd in te voer<strong>en</strong> werd geopteerd voor e<strong>en</strong> geleidelijke invoering van de gem<strong>en</strong>gde begeleiding,<br />
dus e<strong>en</strong> gefaseerde opheffing van het koninklijk besluit.<br />
Intuss<strong>en</strong> k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>de leefgroep<strong>en</strong> reeds e<strong>en</strong> gem<strong>en</strong>gd begeleidingsteam:<br />
- leefgroep<strong>en</strong> 1, 2 <strong>en</strong> 7 van de afdeling Ruiselede<br />
- leefgroep<strong>en</strong> 1, 2 <strong>en</strong> 3 van de afdeling Beernem<br />
- leefgroep<strong>en</strong> 1 <strong>en</strong> 2 van de afdeling De Hutt<strong>en</strong><br />
Op termijn w<strong>en</strong>st de afdeling in alle leefgroep<strong>en</strong> het principe van de gem<strong>en</strong>gde begeleiding in te voer<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> stuurgroep is belast met de voorbereiding van de verdere uitbreiding van gem<strong>en</strong>gde begeleidingsteams.<br />
Wat de g<strong>en</strong>deraspect<strong>en</strong> - of de aspect<strong>en</strong> van het sociale geslacht - betreft is het basisuitgangspunt in de<br />
gem<strong>en</strong>gde teams dat er roldoorbrek<strong>en</strong>d gewerkt wordt : mann<strong>en</strong> verzorg<strong>en</strong> er bijvoorbeeld ev<strong>en</strong>zeer de<br />
meer huishoudelijke tak<strong>en</strong>; vrouw<strong>en</strong> organiser<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s sportactiviteit<strong>en</strong> of tred<strong>en</strong> op bij conflict<strong>en</strong>.<br />
14
5 Resultaatsverbint<strong>en</strong>is<br />
Voor de hertek<strong>en</strong>ing van het pedagogisch proces wordt e<strong>en</strong> resultaatsverbint<strong>en</strong>is aangegaan<br />
die tot doel heeft e<strong>en</strong> maximale zorg op maat te lever<strong>en</strong>.<br />
Belang van het proces:<br />
Het pedagogisch proces (het pedagogisch handel<strong>en</strong>, ondersteund door de <strong>therapeutische</strong> activiteit<strong>en</strong>)<br />
vormt de kernopdracht van de geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong>.<br />
De verbeteringsruimte is groot omdat op dit og<strong>en</strong>blik het pedagogisch <strong>en</strong> therapeutisch handel<strong>en</strong> niet<br />
geïntegreerd verlop<strong>en</strong>.<br />
Daar<strong>en</strong>bov<strong>en</strong> wijst de knelpunt<strong>en</strong>analyse op e<strong>en</strong> duidelijk afgetek<strong>en</strong>de behoefte aan:<br />
- e<strong>en</strong> gestructureerde aanpak gebaseerd op e<strong>en</strong> gedrag<strong>en</strong> pedagogisch <strong>en</strong> therapeutisch model<br />
- e<strong>en</strong> duidelijke taakverdeling.<br />
Nagestreefd resultaat op lange termijn voor de geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong>:<br />
Het verhog<strong>en</strong> van de kans<strong>en</strong> op reïntegratie van de jongere in de maatschappij.<br />
Nagestreefd resultaat op lange termijn voor het pedagogisch <strong>en</strong> therapeutisch handel<strong>en</strong>:<br />
Bijdrag<strong>en</strong> tot verhoging van de kans<strong>en</strong> op reïntegratie van de jonger<strong>en</strong> in de maatschappij door op e<strong>en</strong><br />
methodische, efficiënte <strong>en</strong> geïntegreerde manier de hulpbehoefte van de jongere zo snel mogelijk te<br />
id<strong>en</strong>tificer<strong>en</strong> <strong>en</strong> hieraan e<strong>en</strong> maximale zorg op maat te lever<strong>en</strong>.<br />
Opvolgingsindicator<strong>en</strong> op korte <strong>en</strong> middellange termijn:<br />
- % van de jonger<strong>en</strong> voor wie het handelingsplan is opgesteld<br />
- % van de jonger<strong>en</strong> voor wie de aanbeveling<strong>en</strong> uit het handelingsplan integraal uitgevoerd word<strong>en</strong><br />
- % van de diagnosestelling<strong>en</strong> goedgekeurd door de IS-functie van de Integrale Jeugdhulpverl<strong>en</strong>ing.<br />
15
Nagestreefd resultaat op korte termijn:<br />
- Keuze mak<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> pedagogisch <strong>en</strong> therapeutisch model op basis van de volg<strong>en</strong>de twee criteria:<br />
1. Het model heeft als objectief de maximale reïntegratie van de jonger<strong>en</strong> in de maatschappij<br />
2. Het model bevat empirisch gevalideerde uitgangspunt<strong>en</strong> <strong>en</strong> richtlijn<strong>en</strong> over de meest effectieve<br />
pedagogische <strong>en</strong> <strong>therapeutische</strong> handelswijze om dit objectief te bekom<strong>en</strong><br />
- Uitgaande van dit model, de process<strong>en</strong> hertek<strong>en</strong><strong>en</strong> met afbak<strong>en</strong>ing van alle interne <strong>en</strong> externe tak<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> verantwoordelijkhed<strong>en</strong><br />
- Vastlegg<strong>en</strong> van procedures voor het opstell<strong>en</strong>, uitvoer<strong>en</strong> <strong>en</strong> opvolg<strong>en</strong> van de individuele handelingsplann<strong>en</strong><br />
- Kwantitatieve <strong>en</strong> kwalitatieve beschrijving van de vereiste compet<strong>en</strong>ties <strong>en</strong> materiële middel<strong>en</strong> binn<strong>en</strong><br />
de instelling <strong>en</strong> definiër<strong>en</strong> van het externe hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod waarop m<strong>en</strong> beroep wil do<strong>en</strong><br />
Opvolgingsindicator<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s het project:<br />
1. Verwachte distributie van toekomstige instroom<br />
2. Gedrag<strong>en</strong> visie over pedagogisch <strong>en</strong> therapeutisch aanbod<br />
3. Keuze van pedagogisch <strong>en</strong> therapeutisch model dat maximaal aansluit bij de visie<br />
4. Hertek<strong>en</strong>ing van de process<strong>en</strong> inclusief de procedure voor het opstell<strong>en</strong> van het handelingsplan<br />
5. Opstell<strong>en</strong> personeelsplan<br />
16
DEEL II: PROCESPLANNEN<br />
1 Situering van het pedagogisch proces<br />
2 Pedagogisch model<br />
3 Organisatie van de <strong>werking</strong><br />
4 Hertek<strong>en</strong>ing pedagogisch proces<br />
5 Organisatie - Voorwaard<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> effectief procesverloop<br />
6 Afstemming met het didactisch proces<br />
In deel II - procesplann<strong>en</strong> - zull<strong>en</strong> wij eerst de context situer<strong>en</strong> waarin het pedagogisch proces TO BE<br />
verloopt. Vervolg<strong>en</strong>s wordt stilgestaan bij het model dat gehanteerd wordt als uitgangspunt voor het<br />
pedagogisch <strong>en</strong> therapeutisch handel<strong>en</strong>. In e<strong>en</strong> derde deel gaan we nader in op de organisatie van de<br />
<strong>werking</strong>. Vervolg<strong>en</strong>s focuss<strong>en</strong> we op de hertek<strong>en</strong>de process<strong>en</strong>. In e<strong>en</strong> voorlaatste hoofdstuk besprek<strong>en</strong><br />
we de voorwaard<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> effectief procesverloop. In het 6 de <strong>en</strong> laatste hoofdstuk zull<strong>en</strong> wij nader<br />
ingaan op de afstemming van het hertek<strong>en</strong>de pedagogisch proces op het didactisch proces.<br />
1 Situering van het pedagogisch proces<br />
Voor de praktische vormgeving <strong>en</strong> organisatie van het pedagogisch <strong>en</strong> therapeutisch handel<strong>en</strong> binn<strong>en</strong><br />
de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> wordt vertrokk<strong>en</strong> vanuit e<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>tiekader dat <strong>en</strong>erzijds de bestaande<br />
regelgeving terzake <strong>en</strong> anderzijds de strategische d<strong>en</strong>koef<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> rond missie- <strong>en</strong> visieontwikkeling<br />
omvat.<br />
1.1 Regelgeving<br />
De opdracht<strong>en</strong> van de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> voor bijzondere jeugdbijstand werd<strong>en</strong> vastgelegd in<br />
artikel 32 van het decreet betreff<strong>en</strong>de het bestuurlijk beleid d.d. 12 december 1990.<br />
De instelling<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> tot taak, binn<strong>en</strong> de door de Vlaamse regering vastgestelde maximumcapaciteit<strong>en</strong>,<br />
opdracht<strong>en</strong> uit te voer<strong>en</strong> zoals bedoeld in de decret<strong>en</strong> inzake bijzondere jeugdbijstand,<br />
gecoördineerd op 4 april 1990 <strong>en</strong> de wet van 8 april 1965 betreff<strong>en</strong>de de jeugdbescherming.<br />
Concreet bied<strong>en</strong> de instelling<strong>en</strong> voor jonger<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> problematische opvoedingssituatie of voor jonger<strong>en</strong><br />
die e<strong>en</strong> als misdrijf omschrev<strong>en</strong> feit hebb<strong>en</strong> gepleegd volg<strong>en</strong>d aanbod :<br />
• eerste onthaal <strong>en</strong> oriëntatie;<br />
• observatie;<br />
• op<strong>en</strong> begeleiding;<br />
• geslot<strong>en</strong> begeleiding<br />
17
1.2 Missie- <strong>en</strong> visieontwikkeling<br />
De Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> omschrijv<strong>en</strong> hun missie in het algeme<strong>en</strong> als:<br />
“Binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> geïntegreerd welzijnsbeleid staan we garant om jonger<strong>en</strong> voor<br />
wie vrijheidsinperking <strong>en</strong> e<strong>en</strong> structuurverl<strong>en</strong><strong>en</strong>d aanbod noodzakelijk is, regionaal<br />
e<strong>en</strong> kwaliteitsvolle, pedagogische <strong>en</strong> subsidiaire hulpverl<strong>en</strong>ing te bied<strong>en</strong><br />
om h<strong>en</strong> e<strong>en</strong> beter toekomstperspectief te gev<strong>en</strong> in de sam<strong>en</strong>leving.”<br />
Specifiek voor het pedagogisch <strong>en</strong> therapeutisch handel<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> werd<br />
de volg<strong>en</strong>de visie ontwikkeld:<br />
"Binn<strong>en</strong> het pedagogisch <strong>en</strong> therapeutisch handel<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> wij de jonger<strong>en</strong> op<br />
cognitief, emotioneel, sociaal <strong>en</strong> gedragsmatig vlak hun compet<strong>en</strong>ties vergrot<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> adequaat aanw<strong>en</strong>d<strong>en</strong> zodat zij maatschappelijk op e<strong>en</strong> minder kwetsbare<br />
<strong>en</strong> meer aanvaarde wijze kunn<strong>en</strong> functioner<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> minder ingrijp<strong>en</strong>de<br />
hulpverl<strong>en</strong>ing mogelijk wordt.<br />
Wij<br />
• vertrekk<strong>en</strong> van de hulpvraag van de jongere <strong>en</strong> zijn leefomgeving, van de<br />
vraag van de verwijzers <strong>en</strong> van e<strong>en</strong> deskundige, multidisciplinaire diagnose;<br />
• handel<strong>en</strong> efficiënt, planmatig <strong>en</strong> gebaseerd op e<strong>en</strong> empirisch gevalideerd<br />
pedagogisch model;<br />
• werk<strong>en</strong> emancipatorisch in dialoog met alle betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong>;<br />
• handel<strong>en</strong> met respect voor de internationaal erk<strong>en</strong>de recht<strong>en</strong> van jonger<strong>en</strong>;<br />
• integrer<strong>en</strong> maximaal de verschill<strong>en</strong>de elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van de hulpverl<strong>en</strong>ing zowel<br />
binn<strong>en</strong> als buit<strong>en</strong> de instelling."<br />
18
1.3 Verwachte evolutie van het publiek van de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong><br />
R e s u lta te n lite ra tu u ro n d e rzo e k e n in te rv ie w s<br />
H e t h u id ig e p u b liek (1 998) k an b e s ch re v<strong>en</strong> w o rd e n a a n d e h an d v a n d rie<br />
crite ria : le e ftijd , n a tio n a lite it e n a a n le id in g to t o p n a m e<br />
Leeftijd (%) nationaliteit (%) aanleiding tot opname (%)<br />
jong<strong>en</strong>s meisjes jong<strong>en</strong>s meisjes jong<strong>en</strong>s meisjes<br />
< 12 0.2 0.0 Belg 70.2 82.4 diefstal 30.3 10.9<br />
12 tot 13 0.5 1.0 Marokkaan 16.8 2.7 onbuigzaamheid 18.8 30.6<br />
13 tot 14 2.7 1.0 Turk 4.1 0.5 agressie 17.9 7.3<br />
14 tot 15 7.3 8.8 Balkan 3.1 10.6 ontvluchting<strong>en</strong> 9.6 20.2<br />
15 tot 16 16.7 27.5 EU-niet belg 1.7 0.5 drugsdeal<strong>en</strong> 8.8 16.5<br />
16 tot 17 33.4 22.3 Algerijn 0.8 0.0 verslaving 4.2 0<br />
17 tot 17,6 19.6 23.3 Kongolees 0.5 0.0 zed<strong>en</strong>feit<strong>en</strong> 2.9 1<br />
17,6 tot 18 19.2 15.5 Iranees 0.3 0.0 illegaal 2.8 0.5<br />
18 <strong>en</strong> + 0.3 0.5 Nigeriaan 0.3 0.5 andere 2.4 0<br />
Pool 0.3 0.5 vandalisme 1.2 0<br />
Rus 0.3 0.5 brandstichting 0.9 0<br />
Andere 1.4 1.6 prostitutie 0.2 11.4<br />
moord 0 1.6<br />
D de \p ip p ep \wv c2 \w vc2w g0 9 11 99 5<br />
19
Resultat<strong>en</strong> literatuuronderzoek <strong>en</strong> interviews<br />
Tr<strong>en</strong>ds in de jeugdproblem atiek<br />
• Gemiddelde leeftijd van de probleemjonger<strong>en</strong> daalt<br />
• Ernst <strong>en</strong> complexiteit van de problematiek nem<strong>en</strong> toe<br />
• Er is e<strong>en</strong> to<strong>en</strong>ame van het verslavingsgedrag waarg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
• Agressie, gewelddelict<strong>en</strong> <strong>en</strong> druggerelateerde delict<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> toe<br />
• Het aandeel van de jonger<strong>en</strong> in het totaal van de bevolking blijft stabiel, maar er is<br />
e<strong>en</strong> sterke to<strong>en</strong>ame van het aantal migrant<strong>en</strong><br />
• Het aandeel van buit<strong>en</strong>landse groep<strong>en</strong> <strong>en</strong> jeugdb<strong>en</strong>d<strong>en</strong> neemt toe<br />
• Het aantal seksuele delict<strong>en</strong> door steeds jongere daders neemt toe<br />
• Nieuwe f<strong>en</strong>om<strong>en</strong><strong>en</strong>: steaming <strong>en</strong> veroveringstocht<strong>en</strong><br />
• To<strong>en</strong>ame van de vice-industry of economie van de ondeugd <strong>en</strong> van de<br />
georganiseerde misdaad<br />
Dde\pippep\wvc2\wvc2wg091199 6<br />
20
Resultat<strong>en</strong> literatuuronderzoek <strong>en</strong> interviews<br />
Mogelijke factor<strong>en</strong> die de tr<strong>en</strong>ds in de jeugdproblematiek beïnvloed<strong>en</strong><br />
• Minder <strong>en</strong> minder kinder<strong>en</strong> br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> hun volledige jeugd door in e<strong>en</strong> traditioneel gezin<br />
• Alcohol- <strong>en</strong> druggebruik, alsmede geweld in het gezin, zijn gecorreleerd met<br />
geweldpleging door jonger<strong>en</strong><br />
• Jonger<strong>en</strong>criminaliteit is sterk gecorreleerd met werkloosheid <strong>en</strong> armoede<br />
• Er is e<strong>en</strong> sterke correlatie tuss<strong>en</strong> jeugddelinqu<strong>en</strong>tie <strong>en</strong> het vroegtijdige verlat<strong>en</strong> van<br />
het onderwijs (wat vooral voorkomt bij Turkse <strong>en</strong> Marokkaanse jonger<strong>en</strong>)<br />
Dde\pippep\wvc2\wvc2wg091199 7<br />
21
Resultat<strong>en</strong> literatuuronderzoek <strong>en</strong> interviews<br />
Factor<strong>en</strong> met hoge graad van zekerheid die e<strong>en</strong> impact hebb<strong>en</strong> op de instroom<br />
van deze jonger<strong>en</strong> in de geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong><br />
Factor Effect instroom<br />
• Problem<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> complexer word<strong>en</strong> <strong>en</strong> op steeds lagere<br />
leeftijd voorkom<strong>en</strong><br />
• Er zull<strong>en</strong> meer alternatieve maatregel<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong><br />
• Immigratie uit andere land<strong>en</strong> zal stijg<strong>en</strong><br />
• Het hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod zal nog beter georganiseerd<br />
word<strong>en</strong><br />
• Verwijzers zull<strong>en</strong> beter gevormd word<strong>en</strong><br />
• Het vorderings- <strong>en</strong> verwijzingsbeleid zal nog verstrakk<strong>en</strong><br />
• De welvaart zal stijg<strong>en</strong> maar ook de inkom<strong>en</strong>skloof zal<br />
groei<strong>en</strong><br />
• Agressie zal nog to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><br />
• Stijging van het aantal jonger<strong>en</strong> met multiproblematische<br />
diagnose<br />
• Vermindering van de instroom<br />
• Bij illegale immigratie, e<strong>en</strong> verhoging van de instroom<br />
• Meer gelijkvormige instroom<br />
• Meer gelijkvormige instroom<br />
• To<strong>en</strong>ame van het aantal aanmelding<strong>en</strong><br />
• Mogelijk e<strong>en</strong> to<strong>en</strong>ame van het aantal aanmelding<strong>en</strong><br />
• Meer moeilijke jonger<strong>en</strong><br />
Dde\pippep\wvc2\wvc2wg091199 8<br />
22
Resultat<strong>en</strong> literatuuronderzoek <strong>en</strong> interviews<br />
Factor<strong>en</strong> met hoge graad van onzekerheid die e<strong>en</strong> impact hebb<strong>en</strong> op de instroom<br />
van deze jonger<strong>en</strong> in de geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong><br />
• Jeugdrecht is gerealiseerd<br />
Factor Effect instroom<br />
• Uitbreiding hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod naar specifieke<br />
doelgroep<strong>en</strong> (drugsverslaafd<strong>en</strong>, psychiatrische jonger<strong>en</strong>,<br />
…)<br />
• Gelijkvormig vorderingsbeleid<br />
• Ontwikkeling jeugdpsychiatrie<br />
• Snelrecht<br />
• Plaatsing<strong>en</strong> bij voorlopige maatregel <strong>en</strong> gestraft<strong>en</strong><br />
verdwijn<strong>en</strong><br />
• Ofwel, uitvoering in de GI met duidelijke termijn<strong>en</strong><br />
• Meer e<strong>en</strong>vormig aanbod<br />
• Meer gelijkvormige instroom<br />
• Minder jonger<strong>en</strong> met psychiatrische problematiek<br />
• Selectiever maar zwaarder<br />
Dde\pippep\wvc2\wvc2wg091199 9<br />
23
Resultat<strong>en</strong> literatuuronderzoek <strong>en</strong> interviews<br />
Gevolg<strong>en</strong> van de nieuwe instroom voor het pedagogisch proces<br />
• Het publiek in de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> zal heel gevarieerd blijv<strong>en</strong>, zelfs<br />
indi<strong>en</strong> er jeugdgevang<strong>en</strong>iss<strong>en</strong> zijn.<br />
• Er zal meer gewerkt moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> met de externe ondersteun<strong>en</strong>de system<strong>en</strong>.<br />
• De kans dat de problematiek van de jonger<strong>en</strong> nog complexer zal word<strong>en</strong> <strong>en</strong> op<br />
steeds lagere leeftijd voorkomt is reëel. Er zal er nog meer individueel gewerkt<br />
moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.<br />
Dde\pippep\wvc2\wvc2wg091199 10<br />
24
2 Pedagogisch model<br />
Nadat in e<strong>en</strong> eerste hoofdstuk het pedagogische proces gesitueerd werd in zijn context (regelgeving,<br />
missie <strong>en</strong> visie), wordt in het tweede hoofdstuk het pedagogische model voorgesteld. Aan de hand hiervan<br />
wordt de vooropgestelde missie <strong>en</strong> visie op pedagogisch <strong>en</strong> therapeutisch vlak gerealiseerd binn<strong>en</strong><br />
de context van de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling.<br />
2.1 Ontwikkeling van het pedagogisch model : doelstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> inhoud<br />
De ontwikkeling <strong>en</strong> explicitering van e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schappelijk pedagogisch model voor de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong><br />
vertrekt vanuit volg<strong>en</strong>de doelstelling<strong>en</strong>:<br />
- Het realiser<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> methodisch onderbouwde <strong>en</strong> empirisch gevalideerde aanpak<br />
- Het bereik<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> grotere mate van transparantie met betrekking tot taakverdeling <strong>en</strong> werkwijze<br />
- Het realiser<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> meer optimale afstemming tuss<strong>en</strong> hulpvraag <strong>en</strong>erzijds <strong>en</strong> hulpaanbod<br />
anderzijds.<br />
Volg<strong>en</strong>d wordt in eerste instantie het hulpverl<strong>en</strong>ingstraject voorgesteld <strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>de fases die<br />
daarbinn<strong>en</strong> onderscheid<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. De structurering van het hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod in 2 clusters (basaal<br />
versus specifiek) wordt toegelicht <strong>en</strong> gepositioneerd binn<strong>en</strong> het hulpverl<strong>en</strong>ingstraject.<br />
Daaropvolg<strong>en</strong>d wordt de inhoudelijke invulling van het hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod voorgesteld.<br />
In de toelichting van het basale hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod word<strong>en</strong> de 3 c<strong>en</strong>trale inhoudelijke 'krijtlijn<strong>en</strong>'<br />
voorgesteld, in casu het sociaal interactioneel leermodel van Patterson, het ervaringsgericht ler<strong>en</strong> <strong>en</strong> het<br />
contextgericht werk<strong>en</strong>. Het specifiek hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod dat structureel uitgebouwd wordt binn<strong>en</strong><br />
de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling wordt weergegev<strong>en</strong>. Bij elk specifiek aanbod word<strong>en</strong> daarbij volg<strong>en</strong>de elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
gespecificeerd:<br />
- wat<br />
- de doelgroep<br />
- het interne <strong>en</strong> externe objectief<br />
- de bronn<strong>en</strong> ter fundering van de effectiviteit van het specifieke hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod.<br />
Besluit<strong>en</strong>d wordt het uitgewerkte pedagogische model op e<strong>en</strong> schematische wijze voorgesteld.
2.2 Hulpverl<strong>en</strong>ingstraject<br />
Het hulpverl<strong>en</strong>ingstraject betreft de verschill<strong>en</strong>de stapp<strong>en</strong> die gevolgd word<strong>en</strong> bij het behandel<strong>en</strong> van<br />
e<strong>en</strong> hulpvraag die aanleiding geeft tot opname van e<strong>en</strong> jongere in de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling. Binn<strong>en</strong><br />
dergelijk hulpverl<strong>en</strong>ingstraject kunn<strong>en</strong> drie elkaar opvolg<strong>en</strong>de fases onderscheid<strong>en</strong> word<strong>en</strong>:<br />
- de probleemverk<strong>en</strong>ning;<br />
- de probleembehandeling;<br />
- ev<strong>en</strong>tueel interv<strong>en</strong>ties na het verblijf.<br />
Probleem-<br />
verk<strong>en</strong>ning<br />
Probleem-<br />
behandeling<br />
Het hulpverl<strong>en</strong>ingstraject wordt geconcretiseerd voor elke specifieke hulpvraag in e<strong>en</strong> handelingsplan.<br />
Het betreft e<strong>en</strong> dynamisch instrum<strong>en</strong>t dat gehanteerd wordt bij het plann<strong>en</strong>, uitvoer<strong>en</strong> <strong>en</strong> communicer<strong>en</strong><br />
van het hulpverl<strong>en</strong>ingstraject van elke jongere.<br />
Binn<strong>en</strong> elke fase van het hulpverl<strong>en</strong>ingstraject wordt e<strong>en</strong> bepaald hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod aangebod<strong>en</strong>. In<br />
wat volgt wordt achtere<strong>en</strong>volg<strong>en</strong>s dieper ingegaan op de structurering van het hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod<br />
<strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>de fases van het hulpverl<strong>en</strong>ingstraject.<br />
2.2.1 Structurering van het hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod : basaal versus specifiek<br />
Het hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod dat binn<strong>en</strong> de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling structureel uitgebouwd wordt met<br />
het oog op het beantwoord<strong>en</strong> van welbepaalde hulpvrag<strong>en</strong>, wordt gestructureerd in 2 'aanbodclusters',<br />
<strong>en</strong>erzijds het basaal hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod <strong>en</strong> anderzijds het specifiek hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod.<br />
Het basaal hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod betreft wat wordt aangebod<strong>en</strong> aan alle jonger<strong>en</strong> die verblijv<strong>en</strong> in de<br />
Geme<strong>en</strong>schapsinstelling, ongeacht specifieke cliëntk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>. (leeftijd, problematiek, hulpverl<strong>en</strong>ingsvraag)<br />
Het basale hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod omvat de specifieke invulling die binn<strong>en</strong> de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<br />
gegev<strong>en</strong> wordt aan e<strong>en</strong> aantal wez<strong>en</strong>lijke functies die t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de totale populatie voorzi<strong>en</strong> word<strong>en</strong>,<br />
ongeacht de specificiteit van de hulpvraag. In casu betreft het de verblijfsfunctie, de toezichtfunctie,<br />
de opvoed<strong>en</strong>de relatie, de verzorgingsfunctie <strong>en</strong> de dagbesteding.<br />
Inhoudelijk omvat de invulling van het basale aanbod in ess<strong>en</strong>tie 3 compon<strong>en</strong>t<strong>en</strong>:<br />
- opvoedkundige vaardighed<strong>en</strong> van Patterson;<br />
- ervaringsgericht ler<strong>en</strong>;<br />
- contextgericht werk<strong>en</strong>.<br />
Onder punt 2.3.1 zoem<strong>en</strong> wij nader in op deze 3 compon<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.<br />
Interv<strong>en</strong>ties<br />
na verblijf<br />
26
Het specifiek aanbod betreft datg<strong>en</strong>e wat doelgericht aangebod<strong>en</strong> wordt aan jonger<strong>en</strong> in functie van de<br />
concrete hulpvraag, die geëxpliciteerd wordt in het handelingsplan in de fase van de probleemverk<strong>en</strong>ning.<br />
Dit aanbod kan bestaan uit (e<strong>en</strong> combinatie van) volg<strong>en</strong>de compon<strong>en</strong>t<strong>en</strong>:<br />
- cognitieve gedragsmodificatie<br />
- compet<strong>en</strong>tievergroting<br />
- ervaringsler<strong>en</strong><br />
- individuele counseling <strong>en</strong> psychotherapie<br />
- psychiatrische begeleiding<br />
- paramedische begeleiding<br />
- ouderbegeleiding<br />
- activiteit<strong>en</strong> met externe ondersteun<strong>en</strong>de system<strong>en</strong><br />
- nazorg<br />
Onder punt 2.3.2 zull<strong>en</strong> wij dieper ingaan op dit aanbod.<br />
2.2.2 Fases binn<strong>en</strong> het hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod<br />
2.2.2.1 Probleemverk<strong>en</strong>ning<br />
In de probleemverk<strong>en</strong>ningsfase wordt de nodige informatie met betrekking tot de hulpvraag van de cliënt<br />
verzameld <strong>en</strong> gestructureerd. Op basis van deze informatie wordt e<strong>en</strong> specifiek hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod<br />
voorgesteld <strong>en</strong> uitgewerkt. De probleemanalyse <strong>en</strong> het daaraan gekoppelde hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod<br />
wordt voor elke jongere uitgewerkt <strong>en</strong> geëxpliciteerd in e<strong>en</strong> handelingsplan.<br />
De fase van de probleemverk<strong>en</strong>ning wordt in de loop van de eerste twee wek<strong>en</strong> van het verblijf van de<br />
jongere binn<strong>en</strong> de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling afgerond.<br />
2.2.2.2 Probleembehandeling<br />
Binn<strong>en</strong> de fase van de probleembehandeling wordt het vooropgestelde hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod aan de hand<br />
waarvan e<strong>en</strong> antwoord gebod<strong>en</strong> wordt op de hulpvraag effectief gerealiseerd binn<strong>en</strong> de context van het<br />
verblijf van de jongere in de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling. De in het handelingsplan geëxpliciteerde doelstelling<strong>en</strong><br />
om het vooropgestelde hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod te realiser<strong>en</strong>, word<strong>en</strong> op regelmatige tijdstipp<strong>en</strong><br />
geëvalueerd. Dergelijke evaluatie kan aanleiding gev<strong>en</strong> tot het bijstur<strong>en</strong> van de doelstelling<strong>en</strong> zoals die<br />
in het handelingsplan vooropgesteld werd<strong>en</strong>.<br />
2.2.2.3 Interv<strong>en</strong>ties na verblijf<br />
Voor e<strong>en</strong> specifiek deel van de populatie <strong>en</strong> /of zijn /haar ouders <strong>en</strong> /of betek<strong>en</strong>isvolle ander<strong>en</strong>, word<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> aantal gerichte interv<strong>en</strong>ties vooropgesteld <strong>en</strong> gerealiseerd nadat de jongere de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<br />
verlat<strong>en</strong> heeft. Dergelijke interv<strong>en</strong>ties na verblijf betreff<strong>en</strong> gerichte initiatiev<strong>en</strong> in functie van de<br />
specifieke hulpvraag.<br />
Ook deze interv<strong>en</strong>ties word<strong>en</strong> concreet geëxpliciteerd in het handelingsplan.<br />
27
2.2.3 Het hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod gesitueerd binn<strong>en</strong> de fases van het hulpverl<strong>en</strong>ingstraject<br />
Probleem-<br />
Verk<strong>en</strong>ning<br />
Probleem-<br />
behandeling<br />
Interv<strong>en</strong>ties<br />
na verblijf<br />
- BASAAL AANBOD - BASAAL AANBOD<br />
- SPECIFIEK AANBOD - SPECIFIEK AANBOD - SPECIFIEK AANBOD<br />
Afhankelijk van de fase van het hulpverl<strong>en</strong>ingstraject wordt het basaal <strong>en</strong>/of e<strong>en</strong> specifiek hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod<br />
ingezet.<br />
Het basaal hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod is verbond<strong>en</strong> met het verblijf van de jongere in de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling.<br />
Het wordt dan ook <strong>en</strong>kel aangebod<strong>en</strong> voor de probleemverk<strong>en</strong>ning <strong>en</strong> de probleembehandeling<br />
in de mate dat de jongere effectief in de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling aanwezig is.<br />
Hoewel de fase van de probleemverk<strong>en</strong>ning in ess<strong>en</strong>tie gericht is op het uitklar<strong>en</strong> van de individuele<br />
hulpvraag, met het oog op het expliciter<strong>en</strong> van het specifiek hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod in het handelingsplan,<br />
kan het aangewez<strong>en</strong> zijn om in deze fase ook al e<strong>en</strong> specifiek hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod in te zett<strong>en</strong>.<br />
Dergelijk hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod kan bijvoorbeeld gericht zijn op duidelijke <strong>en</strong> dring<strong>en</strong>de nod<strong>en</strong> die<br />
onmiddellijk transparant zijn bij de opname van de jongere, of kan gericht zijn op het verder uitklar<strong>en</strong><br />
van de specifieke hulpverl<strong>en</strong>ingsvraag.<br />
In de fase van de probleembehandeling wordt het hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod, waarvan in de probleemverk<strong>en</strong>ningsfase<br />
werd aangegev<strong>en</strong> dat het aangewez<strong>en</strong> is om e<strong>en</strong> gericht antwoord te gev<strong>en</strong> op de hulpvraag,<br />
uitgevoerd binn<strong>en</strong> de context van het verblijf in de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling.<br />
Gezi<strong>en</strong> het basaal hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod uitdrukkelijk gekoppeld wordt aan het verblijf van de jongere<br />
in de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling, wordt in de fase van de 'interv<strong>en</strong>ties na verblijf' exclusief specifiek aanbod<br />
voorzi<strong>en</strong>.<br />
In wat volgt wordt dieper ingegaan op de concrete inhoudelijke invulling van het hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod.<br />
In eerste instantie wordt de inhoudelijke invulling van het basaal hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod gespecificeerd.<br />
In e<strong>en</strong> daaropvolg<strong>en</strong>d luik wordt het specifiek aanbod dat structureel uitgebouwd wordt (<strong>en</strong><br />
in functie van de individuele hulpvraag al dan niet ingezet wordt) verder uitgewerkt.<br />
De interv<strong>en</strong>ties na verblijf word<strong>en</strong> gesitueerd binn<strong>en</strong> het specifiek aanbod, gezi<strong>en</strong> het e<strong>en</strong> hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod<br />
betreft dat gericht aangebod<strong>en</strong> wordt aan e<strong>en</strong> specifieke deelpopulatie op basis van de<br />
concrete hulpvraag.<br />
28
2.3 Het pedagogisch aanbod<br />
2.3.1 Het basaal aanbod<br />
- opvoedkundige vaardighed<strong>en</strong> van Patterson<br />
- ervaringsgericht ler<strong>en</strong><br />
- contextgericht werk<strong>en</strong><br />
Elke jongere die m<strong>en</strong> na e<strong>en</strong> aanmelding opneemt, wordt toevertrouwd aan e<strong>en</strong> leefgroepregime. Ongeacht<br />
de specificiteit van de leefgroep wordt gehandeld vanuit e<strong>en</strong> uniform pedagogisch kader. In<br />
deze globale pedagogische visie staan de 5 opvoedingsvaardighed<strong>en</strong> van Patterson c<strong>en</strong>traal, ev<strong>en</strong>als<br />
elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van het ervaringsgericht ler<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> sterk contextgerichte <strong>werking</strong> die ondermeer vertaald<br />
wordt in initiatiev<strong>en</strong> op het vlak van ouderondersteuning.<br />
Patterson:<br />
- positieve betrokk<strong>en</strong>heid;<br />
- positieve bekrachtiging;<br />
- sam<strong>en</strong> problem<strong>en</strong> oploss<strong>en</strong>;<br />
- discipline;<br />
- overzicht houd<strong>en</strong>.<br />
In de pedagogische visie staan de 5 opvoedingsvaardighed<strong>en</strong> uit het sociaal interactioneel leermodel van<br />
G. Patterson c<strong>en</strong>traal. Patterson (Oregon Social Learning C<strong>en</strong>ter) ontwikkelde PMT of Par<strong>en</strong>t Managem<strong>en</strong>t<br />
Training. Het betreft e<strong>en</strong> ambulante groepstherapievorm die gericht is op het aanler<strong>en</strong> van vijf opvoedingsvaardighed<strong>en</strong><br />
aan ouders.<br />
Patterson kwam op basis van wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek tot de vaststelling dat er e<strong>en</strong> doorslaggev<strong>en</strong>d<br />
verband bestaat tuss<strong>en</strong> tekort<strong>en</strong> in de toepassing van de vijf vaardighed<strong>en</strong> door ouders <strong>en</strong> de ontwikkeling<br />
van antisociaal gedrag bij jonger<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>als het afwezig blijv<strong>en</strong> van gew<strong>en</strong>st pro-sociaal gedrag. We<br />
sprek<strong>en</strong> over e<strong>en</strong> doorslaggev<strong>en</strong>d verband omdat de invloed van andere contextfactor<strong>en</strong> (namelijk echtelijke<br />
problem<strong>en</strong>, kansarmoede, probleembuurt, psychopathologie bij de ouders, overgang<strong>en</strong> in de<br />
ontwikkeling van het gezin, stress alsmede opvoedingspraktijk<strong>en</strong> van de grootouders) ondergeschikt<br />
blijkt te zijn aan de invloed van deze vijf pedagogische vaardighed<strong>en</strong>.<br />
Alhoewel Patterson de methode ontwikkelde in e<strong>en</strong> context van ambulante groepstherapie zijn de vijf<br />
opvoedingsvaardighed<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s toepasbaar in e<strong>en</strong> resid<strong>en</strong>tiële setting. Deze vaardighed<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> dan<br />
ook het overkoepel<strong>en</strong>de kader vorm<strong>en</strong> voor het optred<strong>en</strong> van de pedagogische begeleiding <strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />
daarnaast gehanteerd word<strong>en</strong> bij de ouderbegeleiding tijd<strong>en</strong>s of na het verblijf.<br />
Binn<strong>en</strong> deze vaardighed<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> 2 'groep<strong>en</strong>' onderscheid<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. Enerzijds die vaardighed<strong>en</strong><br />
waarin pro-sociaal gedrag aangemoedigd wordt. Het betreft positieve betrokk<strong>en</strong>heid, positieve bekrachtiging<br />
<strong>en</strong> het sam<strong>en</strong> problem<strong>en</strong> oploss<strong>en</strong>, ook wel 'JA-functies' of 'steun<strong>en</strong>de functies' g<strong>en</strong>oemd. Anderzijds<br />
zijn er vaardighed<strong>en</strong> die erop gericht zijn probleemgedrag te verhinder<strong>en</strong> <strong>en</strong> /of bij te stur<strong>en</strong>.<br />
Het betreft de vaardighed<strong>en</strong> discipline <strong>en</strong> monitoring, ook wel de 'NEEN-functies' of 'stur<strong>en</strong>de functies'<br />
g<strong>en</strong>oemd. Meer informatie over deze vaardighed<strong>en</strong> vindt m<strong>en</strong> in bijlage 9.<br />
29
Ervaringsgericht ler<strong>en</strong><br />
De kern van het ervaringsgericht ler<strong>en</strong> betreft het methodisch aanbied<strong>en</strong> van ervaring<strong>en</strong> aan individu<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> groep<strong>en</strong> met de bedoeling e<strong>en</strong> zo volledig mogelijke ontplooiing van de m<strong>en</strong>s te bereik<strong>en</strong>. Het is e<strong>en</strong><br />
vorm van ler<strong>en</strong> waarin actie- <strong>en</strong> reflectiemom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> elkaar opvolg<strong>en</strong>, <strong>en</strong> waarin persoonlijke groei <strong>en</strong><br />
ontwikkeling als focus g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.<br />
Als activer<strong>en</strong>de methodiek <strong>en</strong> begeleidingshouding biedt ervaringsgericht ler<strong>en</strong> mogelijkhed<strong>en</strong> om leerprocess<strong>en</strong><br />
op individueel <strong>en</strong> op groepsniveau op gang te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. Het is uitdrukkelijk de bedoeling om<br />
ervaringsgericht ler<strong>en</strong> maximaal te integrer<strong>en</strong> in het basale aanbod.<br />
Daarnaast kan ervaringsler<strong>en</strong> als gericht <strong>en</strong> specifiek hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod ingezet word<strong>en</strong> als antwoord<br />
op welbepaalde hulpvrag<strong>en</strong> (cfr. infra, 2.3.2.3.)<br />
Contextgericht werk<strong>en</strong><br />
Met het oog op het maximaliser<strong>en</strong> van de slaagkans<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> succesvolle reïntegratie in de sam<strong>en</strong>leving<br />
wordt aandacht besteed aan de ruimere context van elke jongere <strong>en</strong> van de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling als<br />
geheel.<br />
Gerichtheid op de ruimere context van de jeugdhulpverl<strong>en</strong>ing: net<strong>werking</strong><br />
De Geme<strong>en</strong>schapsinstelling biedt e<strong>en</strong> subsidiaire hulpverl<strong>en</strong>ing binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> geïntegreerd welzijnsbeleid.<br />
Met het oog op het realiser<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> vraaggerichte <strong>werking</strong> wordt binn<strong>en</strong> het pedagogisch <strong>en</strong> therapeutisch<br />
handel<strong>en</strong> toegewerkt naar e<strong>en</strong> integratie van de elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van hulpverl<strong>en</strong>ing binn<strong>en</strong> <strong>en</strong> buit<strong>en</strong><br />
de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling.<br />
Deze gerichtheid op de ruimere context van de jeugdhulpverl<strong>en</strong>ing wordt vertaald in e<strong>en</strong> maximale<br />
sam<strong>en</strong><strong>werking</strong> <strong>en</strong> afstemming met relevante actor<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de jeugdhulpverl<strong>en</strong>ing, <strong>en</strong> dit zowel op<br />
structureel niveau als op individueel niveau.<br />
Op structureel niveau gaat de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling gericht sam<strong>en</strong><strong>werking</strong>sverband<strong>en</strong> aan met specifieke<br />
voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>en</strong> initiatiev<strong>en</strong>.<br />
In dit verband kan bijvoorbeeld gewez<strong>en</strong> word<strong>en</strong> op de structurele sam<strong>en</strong><strong>werking</strong> tuss<strong>en</strong> de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong>erzijds <strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantal 1bis voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> anderzijds in het kader van de uitbouw<br />
van de 'Gestructureerde Kortdur<strong>en</strong>de Resid<strong>en</strong>tiële Begeleiding' (GKRB). Het betreft e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong><strong>werking</strong>sverband<br />
waarin beoogd wordt om int<strong>en</strong>sieve trajectbegeleiding uit te bouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> aan te bied<strong>en</strong> aan<br />
e<strong>en</strong> specifieke populatie binn<strong>en</strong> de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling. Andere voorbeeld<strong>en</strong> op dit vlak zijn de<br />
sam<strong>en</strong><strong>werking</strong>sverband<strong>en</strong> met Oikonde-Tielt <strong>en</strong> met VZW Overstap.<br />
Vanuit de vooropgestelde contextgerichtheid staan de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> uitdrukkelijk op<strong>en</strong><br />
voor het verder uitbouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> versterk<strong>en</strong> van gerichte <strong>en</strong> structurele sam<strong>en</strong><strong>werking</strong>sverband<strong>en</strong> die de<br />
kans<strong>en</strong> op de sociale reïntegratie van de jonger<strong>en</strong> die werd<strong>en</strong> toevertrouwd aan de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<br />
vergrot<strong>en</strong>. In dit verband wordt ondermeer gedacht aan het aangaan van sam<strong>en</strong><strong>werking</strong>sverband<strong>en</strong><br />
met betrekking tot herstelrechterlijke interv<strong>en</strong>ties.<br />
30
Gerichtheid op de ruimere context van de jongere: aandacht voor ouderondersteuning 1<br />
De aandacht voor - gerichtheid op - de ouders van de jonger<strong>en</strong> die toevertrouwd word<strong>en</strong> aan de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<br />
vindt zijn grondslag in de vooropgestelde missie <strong>en</strong> visie. Daarin wordt ondermeer<br />
gesteld dat we vertrekk<strong>en</strong> van de hulpvraag van de jongere <strong>en</strong> zijn leefomgeving, <strong>en</strong> dat er emancipatorisch<br />
gewerkt wordt met alle betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
Het maximaal betrekk<strong>en</strong> van de leefomgeving van de jongere wordt gerealiseerd in elke fase van het<br />
hulpverl<strong>en</strong>ingstraject. (cfr. supra)<br />
Ouderondersteuning omvat ondermeer volg<strong>en</strong>de activiteit<strong>en</strong>:<br />
besprek<strong>en</strong> van de hulpvraag met de ouders<br />
besprek<strong>en</strong> van het vooropgestelde pedagogisch <strong>en</strong> therapeutisch handel<strong>en</strong><br />
informer<strong>en</strong> over het verloop van de probleembehandeling<br />
sam<strong>en</strong> met ouders voorbereid<strong>en</strong> <strong>en</strong> evaluer<strong>en</strong> van verlof<br />
betrekk<strong>en</strong> van de ouders bij de voorbereiding van het vertrek van de jongere uit de instelling<br />
2.3.2 Het specifiek aanbod<br />
2.3.2.1 Cognitieve gedragsmodificatie<br />
Wat? Problem Solving Skills Training 2 , Anger Control Training, Anger Coping Therapy 3<br />
Voor wie? - jonger<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> beperkt sociaal gedragsrepertoire die e<strong>en</strong> sterke t<strong>en</strong>d<strong>en</strong>s verton<strong>en</strong><br />
om vijandige bedoeling<strong>en</strong> aan ander<strong>en</strong> toe te schrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> in conflictsituaties<br />
overmatig agressief reager<strong>en</strong><br />
- jonger<strong>en</strong> met problem<strong>en</strong> op het vlak van impulscontrole <strong>en</strong> perspectiefneming<br />
Intern objectief: - vergrot<strong>en</strong> van de zelfcontrole<br />
- vergrot<strong>en</strong> van probleemoploss<strong>en</strong>de vaardighed<strong>en</strong><br />
Extern objectief: - minder verwerping door ouders, leerkracht<strong>en</strong> <strong>en</strong> (prosociale) leeftijdsg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong><br />
- minder kans op contact met politie <strong>en</strong> gerecht<br />
Effectiviteit: 4 Meta-analyse van de resultat<strong>en</strong> van behandelprogramma’s bij ernstig gedragsgestoorde<br />
adolesc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>: b.v. Kazdin & Weisz (1998), Brestan & Eyberg (1998).<br />
1 Hiermee wordt steeds de ruimere leefomgeving bedoeld.<br />
2 Problem Solving Skills Training (PSST) werd ontwikkeld door K<strong>en</strong>neth Dodge. Het gaat hier om e<strong>en</strong> specifieke<br />
toepassing van de vaardigheid ‘sam<strong>en</strong> problem<strong>en</strong> oploss<strong>en</strong>’ in e<strong>en</strong> individueel <strong>therapeutische</strong> context.<br />
3 Anger Control Training <strong>en</strong> Anger Coping Therapy werd<strong>en</strong> ontwikkeld door Feindler <strong>en</strong> Lochman. Net zoals<br />
PSST zijn dit vorm<strong>en</strong> van zog<strong>en</strong>aamde cognitieve gedragsmodificatie. De nadruk ligt hier op het vergrot<strong>en</strong> van<br />
de zelfcontrole door middel van innerlijke spraak (o.m. zelfinstructie), ontspanningstechniek<strong>en</strong> <strong>en</strong> het aanler<strong>en</strong><br />
van probleemoploss<strong>en</strong>de vaardighed<strong>en</strong>.<br />
4 Voor meer informatie zie literatuurlijst als bijlage 10<br />
31
2.3.2.2 Compet<strong>en</strong>tievergroting<br />
Wat? - het aanler<strong>en</strong> van vaardighed<strong>en</strong> met betrekking tot zelfzorg, vrije tijd, school <strong>en</strong><br />
werk, het lev<strong>en</strong> van alledag, omgang met ander<strong>en</strong><br />
- het opspor<strong>en</strong> <strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong> van eig<strong>en</strong> interess<strong>en</strong> <strong>en</strong> mogelijkhed<strong>en</strong><br />
- het opspor<strong>en</strong> <strong>en</strong> activer<strong>en</strong> van sociale ondersteuning in de (toekomstige) omgeving<br />
van de jongere<br />
Voor wie? - jonger<strong>en</strong> voor wie de voorbereiding op zelfstandig won<strong>en</strong> <strong>en</strong> werk<strong>en</strong> c<strong>en</strong>traal<br />
staat<br />
- jonger<strong>en</strong> bij wie de gedragsproblem<strong>en</strong> in belangrijke mate sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong> met<br />
vaardigheidstekort<strong>en</strong><br />
Intern objectief: -het terugdring<strong>en</strong> van vaardigheidstekort<strong>en</strong><br />
-het mobiliser<strong>en</strong> van protectieve factor<strong>en</strong> (individuele kwaliteit<strong>en</strong>, sociale ondersteuning)<br />
Extern objectief: maatschappelijke zelfstandigheid vergrot<strong>en</strong><br />
Effectiviteit: Meta-analyse van al het evaluatieonderzoek op het gebied van de jeugdhulpverl<strong>en</strong>ing<br />
in Nederland: Van Gageldonk & Bartels (1990, 1991). Enige behandelingsvorm<br />
die sterk is uitgebouwd in e<strong>en</strong> resid<strong>en</strong>tiële context.<br />
2.3.2.3 Ervaringsler<strong>en</strong><br />
Wat? Is e<strong>en</strong> activer<strong>en</strong>de methodiek waarin probleemstell<strong>en</strong>de <strong>en</strong> pot<strong>en</strong>tieel gr<strong>en</strong>sverlegg<strong>en</strong>de<br />
situaties word<strong>en</strong> aangebod<strong>en</strong>. M<strong>en</strong> tracht de jongere te prikkel<strong>en</strong> door het<br />
uitdag<strong>en</strong>d karakter van de activiteit<strong>en</strong>. De ope<strong>en</strong>volging van activiteit -<br />
nabespreking - activiteit is k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>d voor ervaringsler<strong>en</strong> <strong>en</strong> wordt de cyclus<br />
van actie <strong>en</strong> reflectie g<strong>en</strong>oemd.<br />
Voor wie? jonger<strong>en</strong> bij wie e<strong>en</strong> combinatie van onderstaande indicaties e<strong>en</strong> geïndividualiseerde<br />
toepassing van ervaringsler<strong>en</strong> noodzakelijk maakt:<br />
- ‘hulpverl<strong>en</strong>ingsmoe’<br />
- ‘schoolmoe’<br />
- weinig zicht op eig<strong>en</strong> mogelijkhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> beperking<strong>en</strong> (ge<strong>en</strong> realistisch zelfbeeld,<br />
sterk over- of onderschatt<strong>en</strong> van eig<strong>en</strong> mogelijkhed<strong>en</strong>)<br />
- beperkte mogelijkhed<strong>en</strong> om de jongere effectief te bereik<strong>en</strong> door middel van<br />
gesprekk<strong>en</strong><br />
- externe locus of control<br />
Intern objectief: - het nem<strong>en</strong> van verantwoordelijkheid, zowel t<strong>en</strong> aan zi<strong>en</strong> van zichzelf (zelfzorg)<br />
als t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van ander<strong>en</strong> (leeftijdsg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong>, ‘gezagsdragers’)<br />
- kom<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> meer realistisch zelfbeeld<br />
- versterk<strong>en</strong> van probleemoploss<strong>en</strong>de vaardighed<strong>en</strong><br />
- versterk<strong>en</strong> van motivatie <strong>en</strong> interesse voor ‘ler<strong>en</strong>’ (in de ruime zin, d.w.z. niet<br />
<strong>en</strong>kel schools)<br />
32
- versterk<strong>en</strong> van communicatieve vaardighed<strong>en</strong> <strong>en</strong> mogelijkhed<strong>en</strong> tot sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong><br />
Extern objectief: maximaliser<strong>en</strong> van de slaagkans<strong>en</strong> van de oriëntatie na het verblijf in de instelling<br />
Effectiviteit: 5 Meta-analyses: b.v. Cason & Gillis “Lee” (1994), Hattie, J., Marsch H.W., Neill,<br />
J.T. & Richards, G.E. (1997).<br />
2.3.2.4 Individuele counseling - psychotherapie<br />
Wat? Gesprek met e<strong>en</strong> counselor of therapeut in e<strong>en</strong> vertrouwelijke context met e<strong>en</strong><br />
vooropgesteld doel <strong>en</strong> met e<strong>en</strong> methodisch <strong>en</strong> strategisch vastgelegd plan, dat wel<br />
steeds opnieuw kan bijgestuurd word<strong>en</strong>.<br />
Dit gesprek kan ondersteun<strong>en</strong>d zijn t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van het pedagogisch proces. Het<br />
verschil ligt dan in het feit dat de hulpverl<strong>en</strong>ing diepgaander <strong>en</strong> int<strong>en</strong>ser wordt, dat<br />
het zich kan verbred<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> het hier-<strong>en</strong>-nu gebeur<strong>en</strong> <strong>en</strong> b.v. weerker<strong>en</strong>de schadelijke<br />
gedragspatron<strong>en</strong> kan help<strong>en</strong> ontdekk<strong>en</strong> <strong>en</strong> verander<strong>en</strong>. Dat gesprek kan<br />
ook los van het pedagogisch aanbod staan <strong>en</strong> b.v. reflectie op gang br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>.<br />
Voor wie? - jonger<strong>en</strong> wier problematiek (nog) ge<strong>en</strong> aansluiting vindt bij e<strong>en</strong> specifiek, meer<br />
gedragsgericht programma<br />
- jonger<strong>en</strong> met ernstige aanpassingsproblem<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de instelling of bij wie dat<br />
op basis van de diagnose voorspelbaar is<br />
- jonger<strong>en</strong> met ontwikkelingspsychologische problem<strong>en</strong><br />
- jonger<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> meervoudige psychiatrische problematiek<br />
- jonger<strong>en</strong> met ernstige hechtingsproblem<strong>en</strong><br />
- seksueel delinqu<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
Intern objectief: - help<strong>en</strong> de plaatsing te aanvaard<strong>en</strong> <strong>en</strong> zinvol te mak<strong>en</strong><br />
- ontwikkel<strong>en</strong> van probleembesef<br />
- barrières in de psychologische ontwikkeling duid<strong>en</strong> <strong>en</strong> /of afbouw<strong>en</strong><br />
- de psychologische ontwikkeling stimuler<strong>en</strong><br />
Extern objectief: - recidive voorkom<strong>en</strong><br />
- het bereik<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> hoger ontwikkelingspsychologisch niveau<br />
- motiver<strong>en</strong> voor <strong>en</strong> voorbereid<strong>en</strong> op verdere hulpverl<strong>en</strong>ing<br />
- kans<strong>en</strong> op geslaagde sociale (re)integratie van de jongere vergrot<strong>en</strong><br />
Effectiviteit: Face validity.<br />
5 Voor meer informatie zie literatuurlijst als bijlage 10<br />
33
2.3.2.5 Psychiatrische begeleiding<br />
Wat? - scre<strong>en</strong>ing /diagnosestelling psychopathologie algeme<strong>en</strong><br />
- scre<strong>en</strong>ing /diagnosestelling psychofarmacologisch behandelbare aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
- indicatiestelling<strong>en</strong> urg<strong>en</strong>te of gedwong<strong>en</strong> opname, voorlopige bewindvoering,<br />
uithand<strong>en</strong>geving, verl<strong>en</strong>gde minderjarigheid, internering<br />
- farmacotherapie<br />
- follow-up paramedische begeleiding (kinesitherapie, logopedie, dieet…)<br />
Voor wie? - jonger<strong>en</strong> die seksuele <strong>en</strong> /of ernstige gewelddelict<strong>en</strong> (inclusief brandstichting)<br />
hebb<strong>en</strong> gepleegd<br />
- zwervers<br />
- jonger<strong>en</strong> met bek<strong>en</strong>de psychiatrische antec<strong>en</strong>d<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> /of die voor hun opname<br />
psychofarmaca gebruikt<strong>en</strong><br />
- jonger<strong>en</strong> met ernstig drugmisbruik of –afhankelijkheid<br />
- jonger<strong>en</strong> met A.D.H.D.-k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong><br />
- jonger<strong>en</strong> met ernstige taalproblem<strong>en</strong><br />
- jonger<strong>en</strong> met IQ < 80<br />
- jonger<strong>en</strong> verdacht van psychose<br />
- jonger<strong>en</strong> met ernstige emotionele problem<strong>en</strong> (o.m. angst<strong>en</strong>, depressie, geremdheid,<br />
psychotrauma, suïcidegedacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> /of –gedrag, automutilatie)<br />
Intern objectief: opvang <strong>en</strong> begeleiding van jonger<strong>en</strong> met psychiatrische problem<strong>en</strong><br />
Extern objectief: - snelle doorverwijzing van jonger<strong>en</strong> met psychiatrische problem<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> pass<strong>en</strong>d<br />
hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod<br />
- advies met betrekking tot te nem<strong>en</strong> juridische maatregel<strong>en</strong> (uithand<strong>en</strong>geving,<br />
verl<strong>en</strong>gde minderjarigheid,…)<br />
Effectiviteit 6 : uit verschill<strong>en</strong>de onderzoek<strong>en</strong> blijkt dat psychiatrische <strong>en</strong> drugproblem<strong>en</strong> beduid<strong>en</strong>d<br />
meer voorkom<strong>en</strong> bij jonger<strong>en</strong> met ernstig delinqu<strong>en</strong>t gedrag. Voor<br />
ons taalgebied: b.v. Vermeir<strong>en</strong>, Doreleijers, De Clippele & Deboutte, (2000),<br />
Scholte <strong>en</strong> Doreleijers (2001), Bruinsma, M. & Boon (2001).<br />
2.3.2.6 Paramedische begeleiding<br />
Wat? Individuele verstrekking van paramedische zorg zoals :<br />
- logopedie<br />
- kinesitherapie<br />
- diëtetiek<br />
- relaxatietraining<br />
Voor wie? jonger<strong>en</strong> met specifieke problem<strong>en</strong> zoals:<br />
- psychomotorische problem<strong>en</strong><br />
- problem<strong>en</strong> inzake agressieregulatie<br />
- spraak-, lees- <strong>en</strong> schrijfproblem<strong>en</strong><br />
6 Voor meer informatie zie bijlage 10<br />
34
Intern objectief: lichamelijke <strong>en</strong> psychische gezondheid <strong>en</strong> functioner<strong>en</strong> van de jonger<strong>en</strong> verbeter<strong>en</strong><br />
of veilig stell<strong>en</strong><br />
Extern objectief: zelfzorg op lichamelijk <strong>en</strong> psychisch gebied verbeter<strong>en</strong><br />
Effectiviteit: Face validity.<br />
2.3.2.7 Ouderbegeleiding 7<br />
Wat? Pedagogische begeleiding van de ouders <strong>en</strong> training van ouderlijke vaardighed<strong>en</strong>.<br />
Voor wie? - ouders die e<strong>en</strong> perspectief bied<strong>en</strong> op regelmatige thuiscontact<strong>en</strong> of terugkeer<br />
naar huis<br />
- ouders met gezagsproblem<strong>en</strong><br />
- problematiek van dwinggedrag <strong>en</strong> oudermishandeling<br />
- ouders met e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> hulpvraag met betrekking tot de jongere<br />
Intern objectief: - communicatie tuss<strong>en</strong> jongere <strong>en</strong> ouders op gang br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>, in stand houd<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of<br />
verbeter<strong>en</strong><br />
- pedagogische vaardighed<strong>en</strong> van ouders verbeter<strong>en</strong><br />
- tegemoet kom<strong>en</strong> aan de eig<strong>en</strong> hulpvraag van de ouders met betrekking tot de<br />
jongere<br />
Extern objectief: kans<strong>en</strong> op geslaagde reïntegratie van jongere in thuismilieu vergrot<strong>en</strong><br />
Effectiviteit: 8 Meta-analyse van de resultat<strong>en</strong> van behandelprogramma’s (i.c. PMT <strong>en</strong> MST) bij<br />
ernstig gedragsgestoorde adolesc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>: b.v. Kazdin & Weisz (1998), Brestan &<br />
Eyberg (1998).<br />
2.3.2.8 Activiteit<strong>en</strong> met externe ondersteun<strong>en</strong>de system<strong>en</strong><br />
Wat? Het opzett<strong>en</strong> van sam<strong>en</strong><strong>werking</strong>sverband<strong>en</strong>, al of niet structureel, met externe<br />
ondersteun<strong>en</strong>de system<strong>en</strong> op het niveau van:<br />
- de individuele jongere;<br />
- bepaalde leefgroep<strong>en</strong>, subgroep<strong>en</strong> van jonger<strong>en</strong> <strong>en</strong> van de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<br />
7 Multisystemic Therapy( MST) werd ontwikkeld door S. H<strong>en</strong>ggeler <strong>en</strong> is e<strong>en</strong> ambulante therapievorm die tegelijkertijd<br />
probeert in te werk<strong>en</strong> op de verschill<strong>en</strong>de domein<strong>en</strong> - gezin, familie, leeftijdsg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong>, school, buurt,<br />
ver<strong>en</strong>iging - waarop e<strong>en</strong> jongere zich in zijn dagelijks lev<strong>en</strong> beweegt. Dit vanuit van e<strong>en</strong> idee van wissel<strong>werking</strong>:<br />
antisociaal gedrag wordt bepaald door het wederkerig sam<strong>en</strong>spel van k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van de individuele jongere <strong>en</strong> de<br />
sleutelsystem<strong>en</strong> waarin hij is ingebed.<br />
Voor elke jongere kan bepaald word<strong>en</strong> welke terrein<strong>en</strong> van belang <strong>en</strong> welke tuss<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> nodig zijn inzake<br />
ouderbegeleiding <strong>en</strong> de sam<strong>en</strong><strong>werking</strong> met de externe ondersteun<strong>en</strong>de system<strong>en</strong>.<br />
8 Voor meer informatie zie bijlage 10<br />
35
Voor wie? jonger<strong>en</strong> die maatschappelijk gezi<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> geïsoleerde of gemarginaliseerde positie<br />
zijn terechtgekom<strong>en</strong> of dreig<strong>en</strong> terecht te kom<strong>en</strong><br />
Intern objectief : het tot stand br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>, bewar<strong>en</strong> of herstell<strong>en</strong> van verbinding<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de jongere<br />
<strong>en</strong> de instelling <strong>en</strong>erzijds <strong>en</strong> de maatschappelijke omgeving anderzijds.<br />
Extern objectief: kans<strong>en</strong> op geslaagde sociale (re)integratie van de jongere vergrot<strong>en</strong><br />
Effectiviteit: 9 - meta-analyse van de resultat<strong>en</strong> van behandelprogramma’s (i.c. MST) bij ernstig<br />
gedragsgestoorde adolesc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>: b.v. Kazdin & Weisz (1998), Brestan & Eyberg<br />
(1998).<br />
- met betrekking tot herstelrechterlijke interv<strong>en</strong>ties: Geud<strong>en</strong>s (1999), Maxwell &<br />
Morris (1999)<br />
2.3.2.9 Nazorg<br />
Wat? Begeleiding van de jongere <strong>en</strong> indi<strong>en</strong> nodig mogelijk zijn ouders (of andere opvoeders)<br />
na het verblijf in de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling. Het betreft onder meer<br />
volg<strong>en</strong>de activiteit<strong>en</strong>:<br />
- opvolging <strong>en</strong> ondersteuning van afsprak<strong>en</strong> met de jeugdrechtbank, bijvoorbeeld<br />
inzake vrijetijdsbesteding, school <strong>en</strong> /of werk, zelfstandig won<strong>en</strong>, omgang<br />
met peers, uitgaan, alcohol <strong>en</strong> drugs,…<br />
- pedagogische begeleiding van de jongere, inzonderheid compet<strong>en</strong>tievergroting<br />
- pedagogische begeleiding van ouders (of andere opvoeders)<br />
- training ouderlijke vaardighed<strong>en</strong><br />
- overleg met <strong>en</strong> overdracht naar externe hulpverl<strong>en</strong>ers of system<strong>en</strong><br />
Voor wie? jonger<strong>en</strong> <strong>en</strong> ouders (of andere opvoeders) die nog verdere ondersteuning na het<br />
verblijf in de instelling nodig hebb<strong>en</strong> <strong>en</strong> die niet (onmiddellijk) kunn<strong>en</strong> g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong><br />
van e<strong>en</strong> extern begeleidingsaanbod.<br />
In eerste instantie wordt gedacht aan volg<strong>en</strong>de indicaties:<br />
- Ouders die, ev<strong>en</strong>tueel noodgedwong<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> perspectief bied<strong>en</strong> op terugkeer<br />
naar huis<br />
- Ouders met gezagsproblem<strong>en</strong><br />
- Problematiek van dwinggedrag <strong>en</strong> oudermishandeling<br />
- Ouders met e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> hulpvraag<br />
- jonger<strong>en</strong> bij wie de gedragsproblem<strong>en</strong> in belangrijke mate sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong><br />
met vaardigheidstekort<strong>en</strong><br />
- jonger<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> grote behoefte aan externe controle <strong>en</strong> sturing<br />
- gezinn<strong>en</strong> die maatschappelijk gezi<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> geïsoleerde of gemarginaliseerde<br />
positie zijn terechtgekom<strong>en</strong> of dreig<strong>en</strong> terecht te kom<strong>en</strong><br />
Extern objectief: garander<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> naadloze aansluiting van de hulpverl<strong>en</strong>ing tijd<strong>en</strong>s het verblijf<br />
in de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling <strong>en</strong> de daaropvolg<strong>en</strong>de leefsituatie <strong>en</strong> dit met het<br />
9 Voor meer informatie zie literatuurlijst als bijlage 10<br />
36
oog op het maximaliser<strong>en</strong> van de kans<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> geslaagde (re)integratie in het<br />
thuismilieu.<br />
Effectiviteit: Meta-analyse van de resultat<strong>en</strong> van behandelprogramma’s (i.c. PMT <strong>en</strong> MST) bij<br />
ernstig gedragsgestoorde adolesc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>: b.v. Kazdin & Weisz (1998), Brestan &<br />
Eyberg (1998).<br />
Op de volg<strong>en</strong>de bladzijde wordt het uitgewerkte model op e<strong>en</strong> schematische wijze voorgesteld.<br />
Daarna zull<strong>en</strong> wij in het volg<strong>en</strong>de hoofdstuk nader ingaan op de vraag hoe het hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod in<br />
de praktijk concreet georganiseerd wordt.<br />
37
Fase<br />
Pedagogisch model : schematische voorstelling van de fases van het hulpverl<strong>en</strong>ingstraject <strong>en</strong> het<br />
hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod<br />
Probleemverk<strong>en</strong>ning<br />
BASAAL HULPVERLENINGS-<br />
AANBOD<br />
• invulling van de functies verblijf, toezicht,<br />
opvoed<strong>en</strong>de relatie, verzorging <strong>en</strong><br />
dagbesteding<br />
• inhoudelijke krijtlijn<strong>en</strong>:<br />
• 5 opvoedkundige vaardighed<strong>en</strong><br />
• ervaringsgericht ler<strong>en</strong><br />
• contextgericht werk<strong>en</strong><br />
SPECIFIEK HULPVERLENINGS-<br />
AANBOD<br />
• gericht antwoord op onmiddellijk<br />
transparante hulpvraag<br />
• in functie van uitklar<strong>en</strong> van de hulpvraag<br />
Probleembehandeling<br />
BASAAL HULPVERLENINGS-<br />
AANBOD<br />
• invulling van de functies verblijf, toezicht,<br />
opvoed<strong>en</strong>de relatie, verzorging <strong>en</strong><br />
dagbesteding<br />
• inhoudelijke krijtlijn<strong>en</strong>:<br />
• 5 opvoedkundige vaardighed<strong>en</strong><br />
• ervaringsgericht ler<strong>en</strong><br />
• contextgericht werk<strong>en</strong><br />
SPECIFIEK HULPVERLENINGS-<br />
AANBOD<br />
• gericht antwoord op de hulpvraag<br />
• vooropgesteld in handelingsplan<br />
Interv<strong>en</strong>ties<br />
na verblijf<br />
SPECIFIEK HULPVERLENINGS-<br />
AANBOD<br />
• nazorg : specifiek aanbod gerealiseerd na<br />
vertrek van de jongere uit de<br />
Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<br />
• vooropgesteld in handelingsplan<br />
38
3 Organisatie van de <strong>werking</strong><br />
In het derde hoofdstuk wordt het geëxpliciteerde hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod - dat werd uitgewerkt in het<br />
tweede hoofdstuk - inhoudelijk gestructureerd. In eerste instantie wordt het groeperingscriterium<br />
geduid, waarna de diverse hulpverl<strong>en</strong>ingsmodules voorgesteld word<strong>en</strong>.<br />
3.1 Differ<strong>en</strong>tiatie in de groepsvorm<br />
Om het vooropgestelde hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de heterog<strong>en</strong>e populatie binn<strong>en</strong> de<br />
resid<strong>en</strong>tiële context van de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling te effectuer<strong>en</strong>, dringt e<strong>en</strong> structurering van dit<br />
aanbod zich op. Op het vlak van de organisatie van de aan te bied<strong>en</strong> hulpverl<strong>en</strong>ing kunn<strong>en</strong> diverse<br />
groeperings- <strong>en</strong> /of differ<strong>en</strong>tiatiecriteria gehanteerd word<strong>en</strong>.<br />
Op basis van het uitgangspunt om het hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod maximaal vraaggericht aan te w<strong>en</strong>d<strong>en</strong>,<br />
wordt het vooropgestelde hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod in eerste instantie geclusterd in de vorm van modules.<br />
E<strong>en</strong> module betreft e<strong>en</strong> homog<strong>en</strong>e e<strong>en</strong>heid van hulp die toepasbaar kan zijn bij één of meerdere<br />
doelgroep<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> module is e<strong>en</strong> nader gespecificeerde functie of e<strong>en</strong> bepaalde combinatie van functies.<br />
De modulebeschrijving geeft zicht op int<strong>en</strong>siteit, frequ<strong>en</strong>tie, duur, doelgroep(<strong>en</strong>), methodiek,…<br />
10<br />
Het expliciter<strong>en</strong> van het pedagogische <strong>en</strong> <strong>therapeutische</strong> aanbod binn<strong>en</strong> de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<br />
in de vorm van modules leidt tot e<strong>en</strong> transparante structurering van dit aanbod binn<strong>en</strong> de context<br />
van de integrale jeugdhulpverl<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> biedt maximale kans<strong>en</strong> om de vooropgestelde subsidiaire<br />
hulpverl<strong>en</strong>ingsopdracht te realiser<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> geïntegreerd welzijnsbeleid.<br />
Volg<strong>en</strong>de modules word<strong>en</strong> structureel aangebod<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong>:<br />
39<br />
- module verblijf<br />
- module onthaal<br />
- module diagnose<br />
- module begeleiding, behandeling <strong>en</strong> training<br />
- module geïndividualiseerd resid<strong>en</strong>tieel traject<br />
10 Zie "Modulering Integrale Jeugdhulp, handleiding, Ministerie van de Vlaamse Geme<strong>en</strong>schap, pag. 27"
3.2 Aangebod<strong>en</strong> modules<br />
In wat volgt wordt elke aangebod<strong>en</strong> module voorgesteld aan de hand van volg<strong>en</strong>de elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong>:<br />
- visie : geeft weer vanuit welke achtergrond de hulp wordt aangebod<strong>en</strong>;<br />
- doel : maakt duidelijk welke situatie nagestreefd wordt;<br />
- functie : e<strong>en</strong> algeme<strong>en</strong> aangeduide, op e<strong>en</strong> bepaald doel gerichte (hulp)activiteit.<br />
- acties : zijn e<strong>en</strong> middel om e<strong>en</strong> doel te bereik<strong>en</strong> <strong>en</strong> gev<strong>en</strong> vorm aan e<strong>en</strong> functie<br />
- locatie : plaats waar de hulp wordt aangebod<strong>en</strong><br />
- frequ<strong>en</strong>tie : aanduiding van de spreiding van het aantal rechtstreekse hulpverl<strong>en</strong><strong>en</strong>de contact<strong>en</strong><br />
- int<strong>en</strong>siteit : gemiddelde duur van één hulpverl<strong>en</strong>ingscontact<br />
- duur : tijdsperiode waarbinn<strong>en</strong> de module wordt aangebod<strong>en</strong><br />
- betrokk<strong>en</strong> disciplines : eerste aanduiding van de betrokk<strong>en</strong> beroepsgroep<strong>en</strong><br />
- voortgangsbewaking : evaluatie<br />
- betrokk<strong>en</strong> cliënt<strong>en</strong> : globale beschrijving van de doelgroep waarnaar de module is gericht<br />
- indicaties <strong>en</strong> contra-indicaties : criteria die aangev<strong>en</strong> voor wie de module wél <strong>en</strong> voor wie ze<br />
niet geschikt is<br />
De werkgroep "modulering Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong>", die opgericht werd in het kader<br />
van de integrale jeugdhulpverl<strong>en</strong>ing, zal deze modules verder uitwerk<strong>en</strong> <strong>en</strong> verfijn<strong>en</strong> teg<strong>en</strong><br />
30 juni 2003.<br />
3.2.1 Module "Verblijf"<br />
Inhoud module "Verblijf " :<br />
Visie:<br />
Binn<strong>en</strong> de module “Verblijf” wordt e<strong>en</strong> vrijheidsinperk<strong>en</strong>d <strong>en</strong> structuurverl<strong>en</strong><strong>en</strong>d, resid<strong>en</strong>tieel aanbod<br />
geleverd binn<strong>en</strong> de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong>. Dit aanbod vormt de basis voor e<strong>en</strong> kwaliteitsvolle,<br />
pedagogische <strong>en</strong> subsidiaire hulpverl<strong>en</strong>ing.<br />
Doel<strong>en</strong>: - e<strong>en</strong> aangepaste accommodatie wordt voorzi<strong>en</strong>;<br />
- e<strong>en</strong> veilige situatie is gecreëerd waarin de jongere eig<strong>en</strong> activiteit<strong>en</strong> zelfstandig kan uitvoer<strong>en</strong><br />
of waarin hij beschermd wordt teg<strong>en</strong> externe negatieve invloed<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of teg<strong>en</strong><br />
zichzelf;<br />
- e<strong>en</strong> ontbrek<strong>en</strong>de of problematische primaire opvoed<strong>en</strong>de relatie is gecomp<strong>en</strong>seerd;<br />
- er is voorzi<strong>en</strong> in de lichamelijke basisbehoeft<strong>en</strong> van de cliënt;<br />
- er is, als alternatief voor onderwijs, e<strong>en</strong> zinvolle dagbesteding georganiseerd <strong>en</strong> uitgevoerd<br />
voor cliënt<strong>en</strong> die niet kunn<strong>en</strong> deelnem<strong>en</strong> aan het regulier onderwijs.<br />
Functie - verblijf<br />
- toezicht<br />
- opvoed<strong>en</strong>de relatie<br />
- verzorging<br />
- dagbesteding<br />
40
Acties:<br />
- het bied<strong>en</strong> van accommodatie aan de cliënt, variër<strong>en</strong>d van dagdeel tot korte of lange aansluit<strong>en</strong>de<br />
period<strong>en</strong>;<br />
- het observer<strong>en</strong>d aanwezig zijn, klaar om begeleid<strong>en</strong>d, verzorg<strong>en</strong>d of bewak<strong>en</strong>d op te tred<strong>en</strong><br />
als hier nood aan is;<br />
- het bied<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> tijdelijke, aanvull<strong>en</strong>de of vervang<strong>en</strong>de opvoed<strong>en</strong>de relatie<br />
- bij algem<strong>en</strong>e dagelijkse lev<strong>en</strong>sverrichting<strong>en</strong> wordt hulp gebod<strong>en</strong>. Deze is noodzakelijk omwille<br />
van beperking<strong>en</strong> <strong>en</strong> functionele stoorniss<strong>en</strong>.<br />
- Basaal aanbod<br />
- doelgerichte individuele activiteit<strong>en</strong><br />
- onthaalprocedure in de leefgroep<br />
- vrijetijdsinvulling<br />
- huishoudelijke activiteit<strong>en</strong> (maaltijd<strong>en</strong>; onderhoudstak<strong>en</strong>,…)<br />
- huisonderwijs (onderdeel onderwijsproces)<br />
Locatie: resid<strong>en</strong>tieel<br />
Frequ<strong>en</strong>tie: dagelijks<br />
Int<strong>en</strong>siteit: 24 uur<br />
Duur: i.f.v. e<strong>en</strong> van de hiernavolg<strong>en</strong>de vier modules die tegelijkertijd met de module "Verblijf"<br />
wordt aangebod<strong>en</strong>.<br />
Betrokk<strong>en</strong> disciplines:<br />
- direct betrokk<strong>en</strong> hulpverl<strong>en</strong>ers:<br />
- begeleiders<br />
- leerkracht<strong>en</strong> (onderwijsproces)<br />
- indirect betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong>: ge<strong>en</strong><br />
- overhead:<br />
- nachtwaker (ondersteun<strong>en</strong>de process<strong>en</strong>)<br />
- huisarts <strong>en</strong> verpleegkundige (ondersteun<strong>en</strong>de process<strong>en</strong>)<br />
Voortgangsbewaking:<br />
- registratie cliëntgegev<strong>en</strong>s<br />
- tuss<strong>en</strong>tijdse evaluaties<br />
- afronding <strong>en</strong> eindevaluatie<br />
Ontvangers module "Verblijf":<br />
Betrokk<strong>en</strong> cliënt<strong>en</strong>:<br />
- jongere<br />
Indicaties <strong>en</strong> contra-indicaties:<br />
- Indicatie van structureel niveau: beslissing van de jeugdrechter tot plaatsing in de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<br />
(beschikking).<br />
- Steeds in combinatie met e<strong>en</strong> van de modules 3.2.2. t.e.m. 3.2.5.<br />
41
3.2.2 Module "Onthaal - Vraagverheldering"<br />
Inhoud module "Onthaal - Vraagverheldering"<br />
Visie:<br />
Binn<strong>en</strong> de module "Onthaal - Vraagverheldering" wordt gehandeld vanuit het basale pedagogische<br />
kader binn<strong>en</strong> de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong>. Hierin staan de 5 opvoedingsvaardighed<strong>en</strong> van Patterson<br />
c<strong>en</strong>traal, ev<strong>en</strong>als elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van ervaringsgericht ler<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> sterke contextgerichte <strong>werking</strong>, die<br />
onder meer vertaald wordt in initiatiev<strong>en</strong> op het vlak van ouderondersteuning.<br />
Doel: - deblokker<strong>en</strong>; ev<strong>en</strong>tueel externe time-out<br />
- onthaal in afwachting van e<strong>en</strong> verwijzing naar andere hulpverl<strong>en</strong>ing<br />
Functie: onthaal<br />
vraagverheldering<br />
Acties:<br />
Basaal aanbod<br />
42<br />
Omwille van de heterog<strong>en</strong>iteit van de populatie, di<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> leefgroepregime uitgebouwd te<br />
word<strong>en</strong> dat de mogelijkheid biedt om intern te differ<strong>en</strong>tiër<strong>en</strong> afhankelijk van de vooropgestelde<br />
doelstelling(<strong>en</strong>):<br />
- eerste contact met de cliënt <strong>en</strong> het beluister<strong>en</strong> van de hulpvraag<br />
- het opmak<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> eerste analyse van de hulpvraag, om e<strong>en</strong> terugkeer naar de voorzi<strong>en</strong>ing<br />
van herkomst mogelijk te mak<strong>en</strong> of om e<strong>en</strong> vervolgaanbod te formuler<strong>en</strong><br />
- doelgerichte individuele activiteit<strong>en</strong><br />
- individuele gesprekk<strong>en</strong><br />
- individuele activiteit<strong>en</strong> op maat<br />
- ontvang<strong>en</strong> van bezoekers<br />
- doelgerichte groepsactiviteit<strong>en</strong><br />
- ouderondersteuning<br />
Specifiek aanbod<br />
Op basis van het handelingsplan wordt het aangewez<strong>en</strong> therapeutisch aanbod gerealiseerd.<br />
Omwille van korte verblijfsduur in principe ge<strong>en</strong> langdurig therapeutisch aanbod.<br />
- individuele counseling<br />
- psychiatrische begeleiding<br />
- paramedische begeleiding<br />
Locatie: resid<strong>en</strong>tieel<br />
Frequ<strong>en</strong>tie:<br />
- basaal aanbod: dagelijks<br />
- specifiek aanbod: afhankelijk van de hulpvraag <strong>en</strong> de specificiteit van het aanbod<br />
Int<strong>en</strong>siteit:
43<br />
- basaal aanbod: 24 uur<br />
- specifiek aanbod: afhankelijk van de hulpvraag <strong>en</strong> de specificiteit van het aanbod<br />
Duur: maximaal 1 maand<br />
Betrokk<strong>en</strong> disciplines:<br />
- direct betrokk<strong>en</strong> hulpverl<strong>en</strong>ers:<br />
- begeleiders<br />
- maatschappelijk werkers, orthopedagog<strong>en</strong>, klinisch psycholog<strong>en</strong><br />
- leerkracht<strong>en</strong> (onderwijsproces)<br />
- psychiater<br />
- indirect betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong>:<br />
- huisarts<br />
Voortgangsbewaking:<br />
- registratie cliëntgegev<strong>en</strong>s<br />
- tuss<strong>en</strong>tijdse evaluaties<br />
- afronding <strong>en</strong> eindevaluatie<br />
Ontvangers module "Onthaal - Vraagverheldering"<br />
Betrokk<strong>en</strong> cliënt<strong>en</strong>:<br />
- jongere<br />
- ouders-leefomgeving<br />
Indicaties <strong>en</strong> contra-indicaties:<br />
- Indicatie van structureel niveau: beslissing van de Jeugdrechter tot plaatsing in de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<br />
(beschikking).<br />
- De module wordt steeds aangebod<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> met de module "verblijf".
3.2.3 Module "Diagnose"<br />
Inhoud module "diagnose" :<br />
Visie:<br />
44<br />
Binn<strong>en</strong> de module "diagnose" wordt gehandeld vanuit het basale pedagogische kader binn<strong>en</strong><br />
de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong>. Hierin staan de 5 opvoedingsvaardighed<strong>en</strong> van Patterson c<strong>en</strong>traal,<br />
ev<strong>en</strong>als elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van ervaringsgericht ler<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> sterke contextgerichte <strong>werking</strong>, die<br />
onder meer vertaald wordt in initiatiev<strong>en</strong> op het vlak van ouderondersteuning.<br />
Doel: multidisciplinaire observatie in functie van het formuler<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> advies<br />
Functie: diagnose<br />
Actie: het opbouw<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> gedetailleerd beeld van de cliënt waarin de hulpvraag, de problematiek<br />
<strong>en</strong> de daarmee sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>de factor<strong>en</strong>, alsook de aangrijpingspunt<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> mogelijke<br />
oplossing in e<strong>en</strong> zinvol onderling verband zijn gebracht. Hierbij wordt gestreefd naar de<br />
binn<strong>en</strong> de integrale jeugdhulp gestelde kwaliteitseis<strong>en</strong> inzake diagnostiek.<br />
Basaal aanbod<br />
De verschill<strong>en</strong>de compon<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van het pedagogisch programma word<strong>en</strong> uitgebouwd met<br />
het oog op het realiser<strong>en</strong> van de diagnoseopdracht. Dit impliceert dat de jonger<strong>en</strong> op e<strong>en</strong><br />
meer analytische, bevrag<strong>en</strong>de wijze b<strong>en</strong>aderd word<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s volg<strong>en</strong>de activiteit<strong>en</strong>:<br />
- doelgerichte individuele activiteit<strong>en</strong><br />
- individuele gesprekk<strong>en</strong><br />
- individuele activiteit<strong>en</strong> op maat<br />
- ontvang<strong>en</strong> van bezoekers<br />
- doelgerichte groepsactiviteit<strong>en</strong> waarbij specifieke methodiek<strong>en</strong> gehanteerd word<strong>en</strong> om<br />
e<strong>en</strong> beter zicht te krijg<strong>en</strong> op de mogelijkhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> beperking<strong>en</strong> van de jongere <strong>en</strong> zijn<br />
omgeving op diverse domein<strong>en</strong>. Het betreft onder meer initiatiev<strong>en</strong> gestoeld op de modell<strong>en</strong><br />
van ervaringsler<strong>en</strong> <strong>en</strong> sociale compet<strong>en</strong>tievergroting.<br />
- ouderondersteuning<br />
- psychodiagnostiek<br />
Specifiek aanbod<br />
Op basis van het handelingsplan wordt het aangewez<strong>en</strong> therapeutisch aanbod gerealiseerd.<br />
- individuele counseling<br />
- ervaringsler<strong>en</strong><br />
- psychiatrische begeleiding<br />
- paramedische begeleiding<br />
- ouderbegeleiding<br />
- activiteit<strong>en</strong> met externe ondersteun<strong>en</strong>de system<strong>en</strong><br />
- nazorg
Locatie: resid<strong>en</strong>tieel (<strong>en</strong> ambulant voor nazorg)<br />
Frequ<strong>en</strong>tie:<br />
45<br />
- basaal aanbod: dagelijks <strong>en</strong> wekelijks<br />
- specifiek aanbod: afhankelijk van de hulpvraag <strong>en</strong> de specificiteit van het specifieke aanbod<br />
Int<strong>en</strong>siteit: basaal aanbod: 24 uur<br />
Duur: minimaal 2 maand<br />
Betrokk<strong>en</strong> disciplines:<br />
- direct betrokk<strong>en</strong> hulpverl<strong>en</strong>ers:<br />
- begeleiders<br />
- maatschappelijk werkers, orthopedagog<strong>en</strong>, klinisch psycholog<strong>en</strong><br />
- leerkracht<strong>en</strong> (onderwijsproces)<br />
- psychiater<br />
- indirect betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong>:<br />
- paramedici<br />
- huisarts<br />
Voortgangsbewaking:<br />
- registratie cliëntgegev<strong>en</strong>s<br />
- tuss<strong>en</strong>tijdse evaluaties<br />
- afronding <strong>en</strong> eindevaluatie<br />
Ontvangers module "diagnose" :<br />
Betrokk<strong>en</strong> cliënt<strong>en</strong>:<br />
- jongere<br />
- ouders - leefomgeving<br />
Indicaties <strong>en</strong> contra-indicaties:<br />
- Indicatie van structureel niveau: beslissing van de jeugdrechter tot plaatsing in de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<br />
met de vraag tot observatie (beschikking)<br />
- De module wordt steeds aangebod<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> met de module "verblijf", t<strong>en</strong>zij voor nazorg.
3.2.4 Module "Begeleiding, behandeling <strong>en</strong> training"<br />
Inhoud module "Begeleiding, behandeling <strong>en</strong> training":<br />
Visie:<br />
46<br />
Binn<strong>en</strong> de module "begeleiding, behandeling <strong>en</strong> training" wordt gehandeld vanuit het basale<br />
pedagogische kader binn<strong>en</strong> de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong>. Hierin staan de 5 opvoedingsvaardighed<strong>en</strong><br />
van Patterson c<strong>en</strong>traal, ev<strong>en</strong>als elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van ervaringsgericht ler<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
sterke contextgerichte <strong>werking</strong>, die onder meer vertaald wordt in initiatiev<strong>en</strong> op het vlak van<br />
ouderondersteuning.<br />
Doel: vergrot<strong>en</strong> <strong>en</strong> ler<strong>en</strong> adequaat aanw<strong>en</strong>d<strong>en</strong> van de compet<strong>en</strong>ties van de jonger<strong>en</strong> op cognitief,<br />
emotioneel <strong>en</strong> gedragsmatig vlak vanuit e<strong>en</strong> gestructureerd <strong>en</strong> vrijheidsinperk<strong>en</strong>d kader<br />
Functie:<br />
- begeleiding<br />
- behandeling<br />
- training<br />
Acties:<br />
- het bied<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> breed getakte, g<strong>en</strong>eralistische ondersteuning, in eerste instantie gefocust<br />
op het sam<strong>en</strong> met de cliënt zoek<strong>en</strong> naar antwoord<strong>en</strong> <strong>en</strong> oplossing<strong>en</strong> voor zijn of haar situatie;<br />
- het op e<strong>en</strong> systematische, specialistische, gestructureerde <strong>en</strong> methodische wijze beïnvloed<strong>en</strong><br />
van het (psychisch, sociaal of somatisch) functioner<strong>en</strong> van de cliënt;<br />
- het systematisch aanler<strong>en</strong> <strong>en</strong> inoef<strong>en</strong><strong>en</strong> van specifieke vaardighed<strong>en</strong> (bv. sociale vaardigheidstraining,<br />
pedagogische vaardighed<strong>en</strong>, training van taal-, spraak-, <strong>en</strong> motorische vaardighed<strong>en</strong>,<br />
specifieke cognitieve of schoolse vaardighed<strong>en</strong>, algem<strong>en</strong>e beroeps <strong>en</strong> huishoudelijke<br />
vaardighed<strong>en</strong>,…).<br />
Basaal programma<br />
De jonger<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> pedagogisch programma aangebod<strong>en</strong> waarbij specifieke klemton<strong>en</strong> gelegd<br />
word<strong>en</strong> op basis van het handelingsplan.<br />
- doelgerichte individuele activiteit<strong>en</strong><br />
- individuele gesprekk<strong>en</strong><br />
- individuele activiteit<strong>en</strong> op maat<br />
- ontvang<strong>en</strong> van bezoekers<br />
- doelgerichte groepsactiviteit<strong>en</strong><br />
Om te werk<strong>en</strong> rond bov<strong>en</strong>staande doelstelling<strong>en</strong> wordt onder meer e<strong>en</strong> cyclus ervaringsgerichte<br />
activiteit<strong>en</strong> georganiseerd.<br />
- ouderondersteuning
47<br />
Specifiek aanbod<br />
Op basis van het handelingsplan wordt het aangewez<strong>en</strong> therapeutisch aanbod gerealiseerd.<br />
- gedragsmodificatie<br />
- compet<strong>en</strong>tievergroting<br />
- ervaringsler<strong>en</strong><br />
- individuele counseling<br />
- psychotherapie<br />
- psychiatrische begeleiding<br />
- paramedische begeleiding<br />
- ouderbegeleiding<br />
- activiteit<strong>en</strong> met externe ondersteun<strong>en</strong>de system<strong>en</strong><br />
- nazorg<br />
Locatie: resid<strong>en</strong>tieel (<strong>en</strong> ambulant voor nazorg)<br />
Frequ<strong>en</strong>tie:<br />
- basaal aanbod: dagelijks<br />
- specifiek aanbod: afhankelijk van de hulpvraag <strong>en</strong> de specificiteit van het aanbod<br />
Int<strong>en</strong>siteit:<br />
- basaal aanbod: 24 uur<br />
- specifiek aanbod: afhankelijk van de hulpvraag <strong>en</strong> de specificiteit van het aanbod<br />
Duur: minimaal 3 maand<br />
Betrokk<strong>en</strong> disciplines:<br />
- direct betrokk<strong>en</strong> hulpverl<strong>en</strong>ers:<br />
- begeleiders<br />
- maatschappelijk werkers, orthopedagog<strong>en</strong>, klinisch psycholog<strong>en</strong><br />
- leerkracht<strong>en</strong> (onderwijsproces)<br />
- psychiater<br />
- indirect betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong>:<br />
- paramedici<br />
- huisarts<br />
Voortgangsbewaking:<br />
- registratie cliëntgegev<strong>en</strong>s<br />
- tuss<strong>en</strong>tijdse evaluaties<br />
- afronding <strong>en</strong> eindevaluatie
Ontvangers module "Begeleiding, behandeling <strong>en</strong> training" :<br />
Betrokk<strong>en</strong> cliënt<strong>en</strong>:<br />
48<br />
- jongere<br />
- ouders - leefomgeving<br />
Indicaties <strong>en</strong> contra-indicaties:<br />
- Indicatie van structureel niveau: beslissing van de jeugdrechter tot plaatsing in de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<br />
(beschikking)<br />
- De module wordt steeds aangebod<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> met de module "verblijf", t<strong>en</strong>zij voor nazorg.
3.2.5 Module "Geïndividualiseerd Resid<strong>en</strong>tieel Traject - GRT"<br />
Inhoud module geïndividualiseerd traject :<br />
Visie:<br />
49<br />
Voor e<strong>en</strong> deelpopulatie binn<strong>en</strong> de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> wordt vooropgesteld dat het<br />
realiser<strong>en</strong> van het hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod op e<strong>en</strong> sterk geïndividualiseerde wijze di<strong>en</strong>t te word<strong>en</strong><br />
aangebod<strong>en</strong>.<br />
Doel:<br />
- de jongere voorbereid<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> integratie in de sam<strong>en</strong>leving als autonoom <strong>en</strong> sociaal individu<br />
- het functioner<strong>en</strong> van de jongere in positieve zin verander<strong>en</strong>, herstell<strong>en</strong><br />
- achteruitgang in het functioner<strong>en</strong> voorkom<strong>en</strong>, vertrag<strong>en</strong><br />
- verwerv<strong>en</strong> van vaardighed<strong>en</strong><br />
- beter inzicht in de eig<strong>en</strong> situatie bekom<strong>en</strong>, terugval voorkom<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> problematische situatie<br />
of toestand draaglijk mak<strong>en</strong>, praktische ondersteuning bied<strong>en</strong>, de draagkracht vergrot<strong>en</strong><br />
Functie:<br />
- behandeling<br />
- training<br />
- begeleiding<br />
Acties:<br />
Specifiek aanbod<br />
Op basis van het handelingsplan wordt het aangewez<strong>en</strong> therapeutisch aanbod gerealiseerd.<br />
- gedragsmodificatie<br />
- compet<strong>en</strong>tievergroting<br />
- ervaringsler<strong>en</strong><br />
- individuele counseling<br />
- psychotherapie<br />
- psychiatrische begeleiding<br />
- paramedische begeleiding<br />
- ouderbegeleiding<br />
- activiteit<strong>en</strong> met externe ondersteun<strong>en</strong>de system<strong>en</strong><br />
- nazorg<br />
Omwille van de heterog<strong>en</strong>iteit van de populatie di<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> leefgroepregime uitgebouwd dat de<br />
mogelijkheid biedt om intern te differ<strong>en</strong>tiër<strong>en</strong>, afhankelijk van de vooropgestelde doelstelling(<strong>en</strong>):<br />
- doelgerichte individuele activiteit<strong>en</strong><br />
- individuele gesprekk<strong>en</strong><br />
- individuele activiteit<strong>en</strong> op maat<br />
- ontvang<strong>en</strong> van bezoekers<br />
- doelgerichte groepsactiviteit<strong>en</strong><br />
- ouderondersteuning
In functie van de mogelijke specificiteit van de verblijfsfunctie kan ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s word<strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong> in:<br />
- aangepaste vrijetijdsinvulling<br />
- aangepaste huishoudelijke activiteit<strong>en</strong><br />
- aangepaste dagbesteding<br />
Locatie: resid<strong>en</strong>tieel (of semi-resid<strong>en</strong>tieel in functie van de specifieke hulpvraag <strong>en</strong> voor nazorg<br />
ambulant )<br />
Frequ<strong>en</strong>tie:<br />
- specifiek aanbod: afhankelijk van de hulpvraag <strong>en</strong> de specificiteit van het specifieke aanbod<br />
Int<strong>en</strong>siteit:<br />
- specifiek aanbod: afhankelijk van de hulpvraag <strong>en</strong> de specificiteit van het specifieke aanbod<br />
Duur: op maat van de specifieke hulpvraag<br />
Betrokk<strong>en</strong> disciplines:<br />
- direct betrokk<strong>en</strong> hulpverl<strong>en</strong>ers:<br />
- begeleiders<br />
- maatschappelijk werkers, orthopedagog<strong>en</strong>, klinisch psycholog<strong>en</strong><br />
- psychiater<br />
- indirect betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong>:<br />
- paramedici<br />
- huisarts<br />
Voortgangsbewaking:<br />
- registratie cliëntgegev<strong>en</strong>s<br />
- tuss<strong>en</strong>tijdse evaluaties<br />
- afronding <strong>en</strong> eindevaluatie<br />
Ontvangers module geïndividualiseerd traject :<br />
Betrokk<strong>en</strong> cliënt<strong>en</strong>:<br />
- jongere<br />
- ouders - leefomgeving<br />
Indicaties <strong>en</strong> contra-indicaties:<br />
- indicatie van structureel niveau: exclusief voor jonger<strong>en</strong> die al verblijv<strong>en</strong> in de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<br />
- de module wordt steeds aangebod<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> met de module "verblijf", t<strong>en</strong>zij voor semiresid<strong>en</strong>tiële<br />
activiteit<strong>en</strong> of voor nazorg<br />
- omwille van specificiteit van de hulpvraag is het basaal hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod te ontrad<strong>en</strong><br />
- indi<strong>en</strong> structureel mogelijk, bij voorkeur aan te bied<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> op<strong>en</strong> capaciteit (cfr. infra).<br />
50
3.3 Aanbodmatrix<br />
Sam<strong>en</strong>vatt<strong>en</strong>d wordt per module volg<strong>en</strong>d hulpaanbod aangebod<strong>en</strong>:<br />
MODULE<br />
AANBOD<br />
Verblijf<br />
Onthaal <strong>en</strong><br />
vraagverheldering<br />
Diagnose<br />
Begeleiding,<br />
behandeling <strong>en</strong><br />
training<br />
Geïndividualiseerd<br />
Resid<strong>en</strong>t<br />
Traject<br />
BASAAL Gedragsmodificatie<br />
X<br />
Compet<strong>en</strong>tievergroting<br />
Ervarings-<br />
ler<strong>en</strong><br />
Ind. Counseling,psychotherapie <br />
Psychiatrischebegeleiding<br />
Paramedische<br />
begeleiding<br />
X X X x<br />
Ouderbegeleiding<br />
Activiteit<strong>en</strong><br />
externe<br />
system<strong>en</strong><br />
X X X X X X X X x<br />
X X X X X X X<br />
X<br />
Nazorg<br />
X X<br />
X X X X X X X X X<br />
51
4 Hertek<strong>en</strong>ing pedagogisch proces<br />
4.1 Procestek<strong>en</strong>ing pedagogisch proces<br />
Informatie Overlegg<strong>en</strong> Voorbereid<strong>en</strong>/ Besliss<strong>en</strong> Uitvoer<strong>en</strong> Evaluer<strong>en</strong><br />
Verwerk<strong>en</strong> Adviser<strong>en</strong><br />
Jongere wordt Opname<br />
aangemeld<br />
Activiteit<strong>en</strong><br />
basaal aanbod<br />
Intern<br />
Opstell<strong>en</strong><br />
handelingsplan<br />
Toewijz<strong>en</strong> aan Activiteit<strong>en</strong><br />
leefgroep basaal aanbod<br />
J J<br />
Jongere Therapeutisch progr Activiteit<strong>en</strong><br />
Therapeutisch progr<br />
J J<br />
Ouders Ouderbegeleiding Activiteit<strong>en</strong><br />
Ouderbegeleiding<br />
J J<br />
Andere Ext. Onderst. Syst. Activiteit<strong>en</strong><br />
Ext. Onderst. Syst.<br />
Evaluatie-<br />
Intern <strong>en</strong> extern mom<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
Voorstell<strong>en</strong><br />
vervolgtraject<br />
Intern<br />
Extern Nazorg J<br />
N<br />
N<br />
Jongere verlaat<br />
GBJ - einde hulp<br />
Jongere verlaat GBJ<br />
- Start activiteit<strong>en</strong><br />
nazorg<br />
Einde hulp<br />
Extern Doelstelling<strong>en</strong><br />
(meetfactor<strong>en</strong>) pedagogisch proces<br />
Aanpass<strong>en</strong> proces<br />
52
4.2 Beschrijving pedagogisch proces<br />
Het verblijf in de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling begint bij de aanmelding van de jongere waarna hij, bij aankomst,<br />
wordt opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in de instroomleefgroep (cfr 5.1.4.). In deze groep wordt gewerkt aan de hand<br />
van het basaal aanbod. Daarnaast wordt gericht informatie verzameld om de individuele hulpvraag uit te<br />
klar<strong>en</strong>. Op grond van deze informatie zal dan het handelingsplan word<strong>en</strong> opgesteld.<br />
Deze activiteit<strong>en</strong> situer<strong>en</strong> zich in de fase van de probleemverk<strong>en</strong>ning.<br />
Op grond van (de eerste aanzett<strong>en</strong> tot) het handelingsplan <strong>en</strong> afhankelijk van de interne mogelijkhed<strong>en</strong><br />
wordt de jongere toegewez<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> leefgroep.<br />
Ook in deze groep wordt gewerkt aan de hand van het basaal aanbod. Afhankelijk van de individuele<br />
hulpvraag <strong>en</strong> het individuele handelingsplan kan daarnaast word<strong>en</strong> gewerkt aan de hand van het specifiek<br />
aanbod. De activiteit<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> dit specifiek aanbod kunn<strong>en</strong> dan bestaan uit cognitieve gedragsmodificatie,<br />
compet<strong>en</strong>tievergroting, ervaringsler<strong>en</strong>, individuele <strong>therapeutische</strong> gesprekk<strong>en</strong> /counseling, psychiatrische<br />
begeleiding, paramedische begeleiding (binn<strong>en</strong> het processchema geclusterd onder de noemer “therapeutisch<br />
aanbod”), <strong>en</strong> /of ouderbegeleiding <strong>en</strong> /of werk<strong>en</strong> met externe ondersteun<strong>en</strong>de system<strong>en</strong>. Deze<br />
activiteit<strong>en</strong> van het specifiek aanbod word<strong>en</strong> telk<strong>en</strong>s overlegd met de betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
Aan de hand van interne <strong>en</strong> externe informatie word<strong>en</strong> deze activiteit<strong>en</strong> perman<strong>en</strong>t geëvalueerd. Deze<br />
evaluatie kan aanleiding gev<strong>en</strong> tot bijsturing<strong>en</strong>, zowel op het niveau van het specifiek aanbod, op het niveau<br />
van het basaal aanbod, als op het niveau van het handelingsplan.<br />
Deze activiteit<strong>en</strong> situer<strong>en</strong> zich in de fase van de probleembehandeling.<br />
Wanneer de beslissing wordt g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> dat de jongere de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling verlaat, kunn<strong>en</strong> nazorgactiviteit<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong>. Voor e<strong>en</strong> aantal jonger<strong>en</strong> zal de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling zelf deze activiteit<strong>en</strong><br />
uitvoer<strong>en</strong>.<br />
Deze activiteit<strong>en</strong> situer<strong>en</strong> zich in de fase van de interv<strong>en</strong>ties na het verblijf.<br />
T<strong>en</strong> slotte wordt de jongere na zijn ontslag opgevolgd met het oog op het evaluer<strong>en</strong> van het pedagogisch<br />
proces. Aan de hand van de verworv<strong>en</strong> meetfactor<strong>en</strong> word<strong>en</strong> de effectiviteit van het pedagogisch proces,<br />
alsook de doelstelling<strong>en</strong> van dit proces geëvalueerd. Dit kan leid<strong>en</strong> tot wijziging<strong>en</strong> of aanpassing<strong>en</strong> binn<strong>en</strong><br />
het pedagogisch proces op micro-, meso- <strong>en</strong>/of macroniveau.<br />
In het voorgaande werd reeds e<strong>en</strong> gedetailleerde omschrijving gegev<strong>en</strong> van de activiteit<strong>en</strong> van het basaal<br />
aanbod <strong>en</strong> het specifiek aanbod (cognitieve gedragsmodificatie, compet<strong>en</strong>tievergroting, ervaringsler<strong>en</strong>,<br />
individuele <strong>therapeutische</strong> gesprekk<strong>en</strong> /counseling, psychiatrische begeleiding, paramedische begeleiding,<br />
ouderbegeleiding, werk<strong>en</strong> met externe ondersteun<strong>en</strong>de system<strong>en</strong> <strong>en</strong> nazorg).<br />
Hieronder gaan we dan ook nog <strong>en</strong>kel in op het deelproces "vraagverheldering <strong>en</strong> opstell<strong>en</strong> handelingsplan".<br />
53
4.3 Activiteit<strong>en</strong>clusters binn<strong>en</strong> het pedagogisch proces<br />
Procestek<strong>en</strong>ing "Vraagverheldering" <strong>en</strong> "Opstell<strong>en</strong> handelingsplan"<br />
Informatie Overlegg<strong>en</strong> Voorbereid<strong>en</strong>/ Besliss<strong>en</strong> Uitvoer<strong>en</strong> Evaluer<strong>en</strong><br />
verwerk<strong>en</strong> adviser<strong>en</strong><br />
Jongere wordt<br />
aangemeld<br />
Extern Opnem<strong>en</strong><br />
Administratie<br />
rond opname<br />
Uitklar<strong>en</strong> Activiteit<strong>en</strong><br />
plaatsingsgrond Basaal aanbod<br />
Opvolg<strong>en</strong><br />
Intern - extern Scre<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
J<br />
Intern Doorschuiv<strong>en</strong> Toewijz<strong>en</strong><br />
aan leefgroep<br />
N<br />
Multidisciplinair Werkhypothes<strong>en</strong> Aanzett<strong>en</strong><br />
team handelingsplan<br />
Jongere Handelingsplan<br />
Informatie<br />
vergar<strong>en</strong><br />
54
4.4 Procesbeschrijving "Vraagverheldering" <strong>en</strong> "Opstell<strong>en</strong> handelingsplan"<br />
Bij de aanmelding van de jongere word<strong>en</strong> de eerste intakegegev<strong>en</strong>s verworv<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
verwerkt <strong>en</strong> start<strong>en</strong> de voorbereiding<strong>en</strong> voor de opname van de jongere op de onthaalleefgroep.<br />
Bij zijn aankomst doorloopt de jongere de opnameprocedure. De eerste<br />
dag van het verblijf wordt tev<strong>en</strong>s de nodige administratie gevoerd, intern <strong>en</strong> extern.<br />
Tijd<strong>en</strong>s de onthaalfase werkt de jongere e<strong>en</strong> pass<strong>en</strong>d activiteit<strong>en</strong>programma af binn<strong>en</strong><br />
het basaal aanbod. Via contact<strong>en</strong> <strong>en</strong> overleg met extern<strong>en</strong> word<strong>en</strong> intuss<strong>en</strong> de<br />
plaatsingsgrond <strong>en</strong> de doelstelling van het verblijf uitgeklaard.<br />
Intern wordt de jongere opgevolgd door gericht zijn gedrag te observer<strong>en</strong> <strong>en</strong> wordt hij<br />
gescre<strong>en</strong>d aan de hand van verschill<strong>en</strong>de instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Bij extern<strong>en</strong> wordt verder<br />
bijkom<strong>en</strong>de informatie vergaard. Op grond van al deze informatie word<strong>en</strong> binn<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> multidisciplinair overleg e<strong>en</strong> aantal werkhypothes<strong>en</strong> geformuleerd die resulter<strong>en</strong><br />
in e<strong>en</strong> aanzet tot handelingsplan. Dit plan wordt overlegd met de jongere zelf <strong>en</strong> resulteert<br />
zo in het uiteindelijke handelingsplan.<br />
Afhankelijk van de interne mogelijkhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> op grond van de aanzet tot handelingsplan<br />
wordt de jongere in de loop van dit proces toegewez<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> leefgroep.
5 Organisatie - Voorwaard<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> effectief procesverloop<br />
5.1 De leefgroep<strong>en</strong><br />
5.1.1 Groeps<strong>werking</strong> met jonger<strong>en</strong><br />
De module "verblijf" wordt georganiseerd in groep<strong>en</strong>, verder leefgroep<strong>en</strong> g<strong>en</strong>oemd. De hoofdmoot<br />
van het basale pedagogisch aanbod zal in deze leefgroep<strong>en</strong> aangebod<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. Voor bepaalde<br />
activiteit<strong>en</strong> van het basale of specifieke aanbod kan er ev<strong>en</strong>tueel ook leefgroepoverschrijd<strong>en</strong>d<br />
of individueel gewerkt word<strong>en</strong>.<br />
5.1.2 Leefgroepgrootte<br />
Binn<strong>en</strong> het werkveld is er algem<strong>en</strong>e e<strong>en</strong>sgezindheid over het feit dat bij het bepal<strong>en</strong> van de leefgroepgrootte<br />
rek<strong>en</strong>ing moet word<strong>en</strong> gehoud<strong>en</strong> met:<br />
- de aard (ernst) van de problematiek<br />
- de aard (ingrijp<strong>en</strong>dheid) van de hulpverl<strong>en</strong>ing.<br />
Om verschill<strong>en</strong>de red<strong>en</strong><strong>en</strong> weg<strong>en</strong> beide criteria in het geval van de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong><br />
zwaar door:<br />
- er is de opname- <strong>en</strong> behoudsplicht, die uniek is in het werkveld <strong>en</strong> ertoe leidt dat de meest<br />
problematische jonger<strong>en</strong> in de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> terecht kom<strong>en</strong><br />
- de hulpverl<strong>en</strong>ing heeft altijd e<strong>en</strong> gedwong<strong>en</strong> <strong>en</strong> dus ingrijp<strong>en</strong>d karakter<br />
- vele jonger<strong>en</strong>, die in de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> terecht kom<strong>en</strong>, hebb<strong>en</strong> al e<strong>en</strong> lange weg<br />
afgelegd op het traject van de hulpverl<strong>en</strong>ing.<br />
Verschill<strong>en</strong>de onderzoek<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> aangetoond dat de grootte van de leefgroep e<strong>en</strong> invloed heeft<br />
op de kwaliteit van het pedagogisch handel<strong>en</strong> van de opvoed(st)ers (o.m. Van der Ploeg & Scholte,<br />
1988) 11 . Onderzoek van Hellinckx e.a. (1990, p. 90) wijst uit dat 60% van de opvoed(st)ers<br />
e<strong>en</strong> groepsgrootte van 6 tot 8 minderjarig<strong>en</strong> het meest w<strong>en</strong>selijk vindt.<br />
Uit e<strong>en</strong> belevingsonderzoek uitgevoerd bij jeugdig<strong>en</strong> met psychosociale problem<strong>en</strong>, die war<strong>en</strong><br />
opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in Nederlandse kindertehuiz<strong>en</strong> (Klüppel & Slijkerman, 1983), kwam naar voor dat<br />
ongeveer 60% van de minderjarig<strong>en</strong> e<strong>en</strong> groep van meer dan 6 jonger<strong>en</strong> als ‘te druk’ ervaart. De<br />
auteurs beschrijv<strong>en</strong> deze beleving als het crowding f<strong>en</strong>ome<strong>en</strong>, waarmee bedoeld wordt dat de<br />
dicht(bevolkt)heid van de leefgroep negatief wordt gewaardeerd omdat m<strong>en</strong> zich bij e<strong>en</strong> overmaat<br />
aan prikkels niet meer kan aanpass<strong>en</strong> <strong>en</strong> m<strong>en</strong> in zijn gedrag belemmerd wordt.<br />
De hier geciteerde onderzoekers besluit<strong>en</strong> dat de optimale groepsgrootte ligt tuss<strong>en</strong> 6 <strong>en</strong> 8 jonger<strong>en</strong><br />
per leefgroep, rek<strong>en</strong>ing houd<strong>en</strong>d met de ernst van de problematiek <strong>en</strong> de ingrijp<strong>en</strong>dheid van<br />
de hulpverl<strong>en</strong>ing.<br />
Uit diverse andere onderzoek<strong>en</strong> blijkt dat het bije<strong>en</strong>br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> van antisociale of deviante jonger<strong>en</strong><br />
onder bepaalde omstandighed<strong>en</strong>, c.q. wanneer de structurering van de groepsinteracties <strong>en</strong> het<br />
toezicht door volwass<strong>en</strong><strong>en</strong> ontoereik<strong>en</strong>d zijn, het probleemgedrag, als gevolg van negatieve on-<br />
11 Zie literatuurlijst i.v.m. leefgroepgrootte als bijlage 11<br />
56
derlinge beïnvloeding, juist kan versterk<strong>en</strong> (Dishion, McCord & Poulin, 1999; Kazdin, 1997; Patterson,<br />
Reid & Dishion, 1992; Elliott, Huizinga & Ageton, 1985; Klein, 1971 & 1969; Miller,<br />
1962). Het spreekt voor zich dat structurering <strong>en</strong> toezicht beter kunn<strong>en</strong> gerealiseerd word<strong>en</strong><br />
naarmate de leefgroep kleiner is.<br />
Tot slot verwijz<strong>en</strong> wij nog naar e<strong>en</strong> rec<strong>en</strong>t pilootproject 12 betreff<strong>en</strong>de de opvang <strong>en</strong> int<strong>en</strong>sieve<br />
behandeling van delinqu<strong>en</strong>te jonger<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> psychiatrische problematiek. Ook hier wordt gewerkt<br />
met e<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> van 8 bedd<strong>en</strong>.<br />
Op basis van de hoger vermelde gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> steun<strong>en</strong>d op e<strong>en</strong> persoonlijk advies van<br />
prof. dr. W. Hellinckx (d.d. 28.11.01) 13 stell<strong>en</strong> wij inzake leefgroepgrootte e<strong>en</strong> theoretisch<br />
gemiddelde van 9 voor met e<strong>en</strong> minimum van 8 <strong>en</strong> e<strong>en</strong> maximum van 10 jonger<strong>en</strong> per<br />
leefgroep.<br />
De directieraad van het departem<strong>en</strong>t Welzijn, Volksgezondheid <strong>en</strong> Cultuur heeft in zijn<br />
vergadering van 5 februari 2003 beslist dat voor de berek<strong>en</strong>ing van het aantal leefgroep<strong>en</strong><br />
gerek<strong>en</strong>d moet word<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> leefgroepgrootte van 10 plaats<strong>en</strong>. Theoretisch komt dit<br />
erop neer dat elke leefgroep 9 opnameplaats<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> <strong>en</strong> één instroomplaats buit<strong>en</strong> de<br />
wettelijke capaciteit telt.<br />
5.1.3 Toewijzing aan e<strong>en</strong> leefgroep<br />
De toewijzing van e<strong>en</strong> jongere aan e<strong>en</strong> leefgroep gebeurt op basis van de volg<strong>en</strong>de criteria:<br />
Interne criteria<br />
- de module waaraan de jongere behoefte heeft<br />
- de concrete, individuele hulpbehoefte van de jongere zelf<br />
- de nood aan e<strong>en</strong> geïndividualiseerde aanpak<br />
- de mate van structurering<br />
- de fase in het verblijfstraject<br />
- de nood aan reïntegratieactiviteit<strong>en</strong><br />
Ev<strong>en</strong>tuele externe criteria die bijkom<strong>en</strong>d in overweging kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>:<br />
- de verwachting<strong>en</strong> <strong>en</strong> doelstelling<strong>en</strong> van de verwijzer<br />
- de plaatsingsgrond<br />
- de plaatsingsduur<br />
12 Schrijv<strong>en</strong> d.d. 12 december 2002 van de minister van Sociale Zak<strong>en</strong> <strong>en</strong> P<strong>en</strong>sio<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> de minister van<br />
Consum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>zak<strong>en</strong>, Volksgezondheid <strong>en</strong> Leefmilieu aan de Vlaamse minister van Welzijn, Gezondheid<br />
<strong>en</strong> Gelijke Kans<strong>en</strong> betreff<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> pilootproject voor de opvang <strong>en</strong> int<strong>en</strong>sieve behandeling van delinqu<strong>en</strong>te<br />
jonger<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> psychiatrische problematiek.<br />
13 Zie advies als bijlage 12<br />
57
5.1.4 Instroomleefgroep buit<strong>en</strong> capaciteit<br />
Elke campus heeft e<strong>en</strong> instroomleefgroep. Deze instroomleefgroep staat in voor:<br />
- de opname van nieuwe jonger<strong>en</strong> <strong>en</strong> de heropname van ontvluchte jonger<strong>en</strong><br />
- interne time-out (voor crisissituaties, naast specifieke maatregel<strong>en</strong> op de eig<strong>en</strong> leefgroep)<br />
- externe time-out<br />
Opname<br />
De opname van jonger<strong>en</strong> houdt o.m. volg<strong>en</strong>de acties in:<br />
- veiligheidscontrole: wap<strong>en</strong>s, drugs<br />
- acclimatisatie: aanvaarding van de plaatsing, agressie- <strong>en</strong> fuguevermindering, beheers<strong>en</strong> van<br />
afkickverschijnsel<strong>en</strong><br />
- scre<strong>en</strong>ing: medisch, psychosociaal<br />
- het mak<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> eerste aanzet tot handelingsplan<br />
- het formuler<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> voorstel tot leefgroeptoewijzing<br />
- informer<strong>en</strong> over de <strong>werking</strong> <strong>en</strong> regels van de instelling, de recht<strong>en</strong> van de jonger<strong>en</strong><br />
Interne time-out<br />
Als gevolg van de behoudsplicht beschikk<strong>en</strong> de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> niet over de mogelijkheid<br />
om e<strong>en</strong> jongere wi<strong>en</strong>s gedragsproblematiek op e<strong>en</strong> bepaald og<strong>en</strong>blik de draagkracht van de<br />
leefgroep of het begeleid<strong>en</strong>d team overschrijdt uit de instelling te verwijder<strong>en</strong>. Om die red<strong>en</strong> is er<br />
behoefte aan e<strong>en</strong> aparte e<strong>en</strong>heid waar jonger<strong>en</strong> tijdelijk kunn<strong>en</strong> afgezonderd word<strong>en</strong>.<br />
Externe time-out<br />
E<strong>en</strong> aantal private instelling<strong>en</strong> of di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> zijn bereid om bepaalde jonger<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> ernstige<br />
gedragsproblematiek op te nem<strong>en</strong> op voorwaarde dat de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> deze jonger<strong>en</strong><br />
onmiddellijk terug opnem<strong>en</strong> indi<strong>en</strong> zij zich niet aan de gemaakte afsprak<strong>en</strong> houd<strong>en</strong> of gedragsmatig<br />
tijdelijk niet meer hanteerbaar zijn in e<strong>en</strong> minder gestructureerde setting. Uiteraard<br />
kunn<strong>en</strong> de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> e<strong>en</strong> dergelijke heropnamegarantie slechts bied<strong>en</strong> wanneer<br />
ze beschikk<strong>en</strong> over e<strong>en</strong> aparte e<strong>en</strong>heid waar jonger<strong>en</strong> t<strong>en</strong> all<strong>en</strong> tijde kunn<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> <strong>en</strong> onthaald<br />
word<strong>en</strong>.<br />
Buit<strong>en</strong> capaciteit<br />
De instroomleefgroep maakt géén deel uit van de wettelijk voorzi<strong>en</strong>e instellingscapaciteit. De<br />
instroomleefgroep wordt dus buit<strong>en</strong> capaciteit georganiseerd <strong>en</strong> dit om de volg<strong>en</strong>de red<strong>en</strong><strong>en</strong>:<br />
- ruimte schepp<strong>en</strong> voor intake<br />
- ruimte schepp<strong>en</strong> voor differ<strong>en</strong>tiatie in groepsvorm (het gebruik van e<strong>en</strong> korte verblijfsperiode<br />
i.f.v. e<strong>en</strong> optimale allocatie naar de meest geschikte leefgroep)<br />
- bescherm<strong>en</strong> van de integriteit van de <strong>werking</strong> van de andere leefgroep<strong>en</strong> (interne time-out)<br />
- specifieke veiligheidscontrole<br />
- bied<strong>en</strong> van heropnamemogelijkheid aan private instelling<strong>en</strong> of di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> (externe time-out)<br />
Op basis van praktijkervaring <strong>en</strong> de cijfers van de laatste jar<strong>en</strong> met betrekking tot opname <strong>en</strong><br />
interne time-out stell<strong>en</strong> wij e<strong>en</strong> instroomcapaciteit voor die minimaal 10% van de wettelijk voorzi<strong>en</strong>e<br />
instellingscapaciteit bedraagt.<br />
58
5.2 POS versus MOF<br />
De verwijzing<strong>en</strong> van jonger<strong>en</strong> door de jeugdrechtbank<strong>en</strong> naar de geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> met<br />
het oog op resid<strong>en</strong>tiële opvang <strong>en</strong> begeleiding steun<strong>en</strong> op twee van elkaar te onderscheid<strong>en</strong> wettekst<strong>en</strong>:<br />
1° de decret<strong>en</strong> inzake Bijzondere jeugdbijstand gecoördineerd op 4 april 1990 voor jonger<strong>en</strong> in<br />
e<strong>en</strong> ernstige, problematische opvoedingssituatie (POS);<br />
2° de wet van 8 april 1965 betreff<strong>en</strong>de de jeugdbescherming van toepassing op minderjarig<strong>en</strong> die<br />
e<strong>en</strong> als misdrijf omschrev<strong>en</strong> feit hebb<strong>en</strong> gepleegd (MOF).<br />
In het kader van reflecties over de beleidsvoering wordt regelmatig de idee geopperd om teg<strong>en</strong>over<br />
deze twee groep<strong>en</strong> ook e<strong>en</strong> "tweespor<strong>en</strong>beleid" te hanter<strong>en</strong> m.a.w. e<strong>en</strong> volledige scheiding<br />
tuss<strong>en</strong> deze twee groep<strong>en</strong> door te voer<strong>en</strong>, ook tijd<strong>en</strong>s de plaatsing in de geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong>.<br />
In de dagelijkse begeleidingspraktijk wordt vastgesteld dat dit uitgangspunt op drie vlakk<strong>en</strong><br />
als moeilijk te realiser<strong>en</strong> moet beschouwd word<strong>en</strong>:<br />
1° vanuit juridisch oogpunt:<br />
Bij e<strong>en</strong> opname in de geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> gaat het steeds om gedwong<strong>en</strong> hulpverl<strong>en</strong>ing,<br />
m.a.w. het is steeds de jeugdrechter (jeugdrechtbank) die op vordering van het parket e<strong>en</strong> beslissing<br />
tot plaatsing neemt. We kunn<strong>en</strong> vaststell<strong>en</strong> dat in de rechtspraktijk de vorderingsgrond<br />
(POS of MOF) niet <strong>en</strong>kel op objectieve feit<strong>en</strong> berust maar dikwijls gehanteerd wordt in functie<br />
van de toestand van de betrokk<strong>en</strong> jongere of van de mogelijkhed<strong>en</strong> van het opnem<strong>en</strong> van e<strong>en</strong><br />
bepaalde soort hulpverl<strong>en</strong>ing.<br />
2° vanuit pedagogisch oogpunt:<br />
de hulpverl<strong>en</strong>ing gebod<strong>en</strong> door de geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> heeft tot doel jonger<strong>en</strong> te ondersteun<strong>en</strong><br />
in hun weg terug naar het normale maatschappelijk lev<strong>en</strong>. De meeste jonger<strong>en</strong> die e<strong>en</strong><br />
als misdrijf omschrev<strong>en</strong> feit hebb<strong>en</strong> gepleegd worstel<strong>en</strong> met dezelfde problem<strong>en</strong> als de jonger<strong>en</strong><br />
in problematische opvoedingssituaties. Terzake kan verwez<strong>en</strong> word<strong>en</strong> naar de besluit<strong>en</strong> van het<br />
eindverslag van de Bijzondere werkgroep voor de bijzondere jeugdbijstand (ministerie van de Vlaamse Geme<strong>en</strong>schap,<br />
1999). Voor beide groep<strong>en</strong> kan het basale aanbod hetzelfde zijn. Zoals reeds in rubriek<br />
2.2.1 uite<strong>en</strong>gezet, word<strong>en</strong> in het geïndividualiseerde aanbod specifieke klemton<strong>en</strong> gelegd in functie<br />
van de individuele aandachtspunt<strong>en</strong> uit het handelingsplan.<br />
3° vanuit organisatorisch oogpunt:<br />
De verhouding tuss<strong>en</strong> het aantal b<strong>en</strong>odigde plaats<strong>en</strong> omwille van POS versus MOF problematiek<br />
wisselt voortdur<strong>en</strong>d <strong>en</strong> vertoont e<strong>en</strong> grote verscheid<strong>en</strong>heid naargelang het om geslot<strong>en</strong> dan wel<br />
op<strong>en</strong> afdeling<strong>en</strong> gaat of naargelang het geslacht van de opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> jonger<strong>en</strong>. Het gebruik van de<br />
vorderingsgrond (POS of MOF) als bijkom<strong>en</strong>d criterium voor de sam<strong>en</strong>stelling van de leefgroep<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> /of klass<strong>en</strong> naast de reeds vooropgestelde criteria zou aanleiding gev<strong>en</strong> tot bijkom<strong>en</strong>de,<br />
voortdur<strong>en</strong>de verschuiving<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> deze groep<strong>en</strong> <strong>en</strong> tot onderb<strong>en</strong>utting van de beschikbare<br />
plaats<strong>en</strong>.<br />
59
5.3 Op<strong>en</strong> - geslot<strong>en</strong><br />
Binn<strong>en</strong> de afdeling Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> wordt e<strong>en</strong> deel van de beschikbare capaciteit aangebod<strong>en</strong><br />
in e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> regime <strong>en</strong>erzijds <strong>en</strong> e<strong>en</strong> deel in e<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> regime anderzijds.<br />
Thans is de capaciteit per campus verdeeld als volgt:<br />
60<br />
De Markt De Hutt<strong>en</strong> Ruiselede Beernem<br />
jong<strong>en</strong>s Jong<strong>en</strong>s jong<strong>en</strong>s jong<strong>en</strong>s meisjes meisjes<br />
op<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> op<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> op<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong><br />
62 40 54 26 0 40<br />
Het pedagogisch model is inhoudelijk id<strong>en</strong>tiek voor zowel de op<strong>en</strong> als de geslot<strong>en</strong> capaciteit binn<strong>en</strong><br />
de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong>.<br />
Het onderscheid op<strong>en</strong> versus geslot<strong>en</strong> wordt ev<strong>en</strong>wel uitdrukkelijk voorzi<strong>en</strong> in de regelgeving<br />
met betrekking tot de plaatsing in e<strong>en</strong> Geme<strong>en</strong>schapsinstelling. Het is de Jeugdrechtbank die<br />
beschikt over de bevoegdheid om door haar maatregel e<strong>en</strong> duidelijke keuze te mak<strong>en</strong>.<br />
Het begrip 'geslot<strong>en</strong> inrichting' wordt noch in de gecoördineerde decret<strong>en</strong>, noch in de voorbereid<strong>en</strong>de<br />
werk<strong>en</strong> ervan gedefinieerd.<br />
Het begrip geslot<strong>en</strong> inrichting wordt wel omschrev<strong>en</strong> in de voorbereid<strong>en</strong>de werk<strong>en</strong> van de wet<br />
van 2 februari 1994 tot wijziging van de wet van 8 april 1965. In de memorie van toelichting<br />
wordt gesteld dat e<strong>en</strong> in artikel 37, §2,4° bedoelde instelling (of afdeling ervan) geacht geslot<strong>en</strong> te<br />
zijn, wanneer ze haar opdracht van observatie <strong>en</strong> opvoeding onder toezicht vervult op e<strong>en</strong><br />
wijze welke voldo<strong>en</strong>de waarborg<strong>en</strong> biedt, die de betrokk<strong>en</strong>e minderjarige verhinder<strong>en</strong> de<br />
instelling te verlat<strong>en</strong>. Naast het aantal ontvluchting<strong>en</strong> - in ruime mate bepaald door de<br />
infrastructuur van de instelling - betreft het onderscheid op<strong>en</strong>-geslot<strong>en</strong> nog e<strong>en</strong> aantal<br />
andere aspect<strong>en</strong>. Het betreft het gestructureerde karakter van het opvoedingsregime, de<br />
personeelsbezetting per leefgroep <strong>en</strong> de mogelijkheid om op geregelde tijdstipp<strong>en</strong> de<br />
inrichting al dan niet te verlat<strong>en</strong> - zie bijvoorbeeld onderwijs extra-muros, vrijetijdsactiviteit<strong>en</strong><br />
buit<strong>en</strong> de instelling, verlov<strong>en</strong>,… 14<br />
14 Gerechtelijke Jeugdbijstand voor minderjarig<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> problematische opvoedingssituatie,<br />
regelgeving, Ministerie van de Vlaamse Geme<strong>en</strong>schap, Administratie Gezin<br />
<strong>en</strong> Maatschappelijk welzijn Afdeling Bijzondere Jeugdbijstand, p.44-46
5.4 Opvang <strong>en</strong> begeleiding van cliënt<strong>en</strong> die niet tot de doelgroep behor<strong>en</strong><br />
De doelgroep van de geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> wordt gevormd door de groep van jonger<strong>en</strong> in<br />
e<strong>en</strong> ernstige, problematische opvoedingssituatie of de groep van delinqu<strong>en</strong>te jonger<strong>en</strong> voor wie<br />
tijdelijk e<strong>en</strong> sterk gestructureerde begeleidingsomgeving noodzakelijk wordt geacht. Weg<strong>en</strong>s gebrek<br />
aan e<strong>en</strong> aangepast hulpverl<strong>en</strong>ingsaanbod voor minderjarig<strong>en</strong> met ernstige, psychiatrische<br />
problem<strong>en</strong>, voor drugsverslaafd<strong>en</strong> <strong>en</strong> voor niet-begeleide minderjarige vreemdeling<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
deze ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s in de geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> geplaatst. Het feit dat voor minderjarig<strong>en</strong> in<br />
Vlaander<strong>en</strong> de geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> de <strong>en</strong>ige geslot<strong>en</strong> instelling<strong>en</strong> zijn met opnameplicht tot<br />
volledig gebruik van de capaciteit is hier niet vreemd aan.<br />
In het eindrapport van het onderzoek Geslot<strong>en</strong> instelling<strong>en</strong> binn<strong>en</strong>stebuit<strong>en</strong>, deel 1, De huidige geslot<strong>en</strong><br />
geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> 15 vermeld<strong>en</strong> de onderzoekers als e<strong>en</strong> van de structurele knelpunt<strong>en</strong> om tot<br />
e<strong>en</strong> efficiënte <strong>werking</strong> te kom<strong>en</strong> de "aanwezigheid van minderjarig<strong>en</strong> behor<strong>en</strong>de tot e<strong>en</strong> van de<br />
drie geciteerde categorieën"<br />
Ook in andere analyses (Maatschappelijke beleidsnota Bijzondere jeugdzorg, Vlaams Parlem<strong>en</strong>t<br />
1999) wordt gepleit voor e<strong>en</strong> differ<strong>en</strong>tiatie t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van deze specifieke doelgroep<strong>en</strong>.<br />
In de beleidsvoering zijn het laatste jaar e<strong>en</strong> aantal maatregel<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> om aan deze problematiek<br />
tegemoet te kom<strong>en</strong>:<br />
• de uitbreiding van de capaciteit in de gesubsidieerde sector Bijzondere jeugdbijstand die e<strong>en</strong><br />
specifiek aanbod inhoudt voor niet begeleide minderjarige asielzoekers;<br />
• de erk<strong>en</strong>ning binn<strong>en</strong> dezelfde sector van e<strong>en</strong> specifiek aanbod voor drugsverslaafde jonger<strong>en</strong>;<br />
• de uitbreiding van het aanbod aan resid<strong>en</strong>tiële plaats<strong>en</strong> in de K-di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>;<br />
• de subsidiëring via het RIZIV van e<strong>en</strong> aantal plaats<strong>en</strong> "for<strong>en</strong>sische jeugdpsychiatrie" die prioritair<br />
voorbehoud<strong>en</strong> word<strong>en</strong> voor jonger<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> ernstige, psychiatrische stoornis die in<br />
e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schapsinstelling verblijv<strong>en</strong>.<br />
Dit sluit echter niet uit dat de betrokk<strong>en</strong> categorieën jonger<strong>en</strong> verder geplaatst zull<strong>en</strong> word<strong>en</strong> in<br />
de geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> om volg<strong>en</strong>de red<strong>en</strong><strong>en</strong>:<br />
• bij jonger<strong>en</strong> die, na aanhouding, voor e<strong>en</strong> eerste maal in de geme<strong>en</strong>schapsinstelling geplaatst<br />
word<strong>en</strong>, kan pas daarna de diagnose gesteld word<strong>en</strong>;<br />
• soms geeft de jeugdrechtbank, uit oogpunt van beveiliging van de maatschappij, er de voorkeur<br />
aan de jongere uit deze categorieën toch te plaats<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schapsinstelling;<br />
• het verblijf in de for<strong>en</strong>sische jeugdpsychiatrie is in de voorligg<strong>en</strong>de uitvoeringsbesluit<strong>en</strong> beperkt<br />
tot maximaal 1 jaar. Jonger<strong>en</strong> die door deze di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> als "onbehandelbaar" word<strong>en</strong> beschouwd,<br />
word<strong>en</strong> teruggestuurd naar de jeugdrechtbank die, gelet op de problematiek, in de<br />
meeste gevall<strong>en</strong> tot opname in e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schapsinstelling zal besliss<strong>en</strong>.<br />
Besluit: zolang er ge<strong>en</strong> aangepaste regelgeving <strong>en</strong> uitvoeringsmaatregel<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> word<strong>en</strong> om<br />
e<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>d kwalitatief <strong>en</strong> kwantitatief aanbod te organiser<strong>en</strong> voor deze problematiek<strong>en</strong> én<br />
zolang ondertuss<strong>en</strong> de geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> opnameplicht hebb<strong>en</strong>, zull<strong>en</strong> deze jonger<strong>en</strong><br />
verder geplaatst word<strong>en</strong> in de geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong>.<br />
15 VAN WELZENIS, I & LEMMENS, M. Geslot<strong>en</strong> instelling<strong>en</strong> binn<strong>en</strong>stebuit<strong>en</strong>, Deel 1: De huidige geslot<strong>en</strong><br />
geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> voor jong<strong>en</strong>s <strong>en</strong> meisjes, 1997.<br />
61
6 Afstemming met het didactisch proces<br />
Zoals reeds in het voorwoord gesteld di<strong>en</strong>t de hertek<strong>en</strong>ing van het pedagogisch proces afgestemd<br />
op het hertek<strong>en</strong>de onderwijsproces.<br />
Wat betreft het PEP onderwijs werd voorzi<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> alternatief sc<strong>en</strong>ario, afhankelijk van het al<br />
dan niet inschakel<strong>en</strong> van jonger<strong>en</strong> van het trajectprofiel “restgroep” in het pedagogisch proces.<br />
Deze mogelijkheid werd dus ev<strong>en</strong>wel niet weerhoud<strong>en</strong> in de hertek<strong>en</strong>ing van het pedagogisch<br />
proces.<br />
Daarnaast kunn<strong>en</strong> uit bov<strong>en</strong>staande omschrijving van het pedagogisch proces ook ge<strong>en</strong> andere<br />
argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> word<strong>en</strong> afgeleid om het onderwijsproces niet in zijn maximale vorm te implem<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>.<br />
Vooreerst kan het basaal aanbod zo word<strong>en</strong> georganiseerd dat het onderwijsprogramma voor de<br />
individuele jongere niet in het gedrang komt. M.a.w. de organisatie van het onderwijsprogramma<br />
<strong>en</strong> van het basaal aanbod kan complem<strong>en</strong>tair verlop<strong>en</strong>, zonder doorkruising<strong>en</strong>.<br />
Daarnaast kan ook het specifiek aanbod zo word<strong>en</strong> georganiseerd dat het onderwijsprogramma<br />
voor de individuele jongere niet in het gedrang komt. Activiteit<strong>en</strong> op individuele basis <strong>en</strong> /of in<br />
groepsverband kunn<strong>en</strong> zonder meer plaats vind<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de lesvrije dagdel<strong>en</strong> <strong>en</strong> wek<strong>en</strong>. Dergelijke<br />
activiteit<strong>en</strong> in groepsverband kunn<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geïntegreerd binn<strong>en</strong> het onderwijs,<br />
bijvoorbeeld binn<strong>en</strong> het leerdomein sociale vaardighed<strong>en</strong> of onder de vorm van projectonderwijs.<br />
Voor bepaalde activiteit<strong>en</strong> op individuele basis t<strong>en</strong>slotte kan word<strong>en</strong> verwez<strong>en</strong> naar de omz<strong>en</strong>dbrief<br />
van het Ministerie van Onderwijs III/GB/WW/RD/NM dd. 23/01/1978. Om tegemoet te<br />
kom<strong>en</strong> aan de bijzondere opvoedingsbehoeft<strong>en</strong> van sommige leerling<strong>en</strong> wordt in deze omz<strong>en</strong>dbrief<br />
e<strong>en</strong> regeling getroff<strong>en</strong> voor revalidatievoorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s de lesur<strong>en</strong> door person<strong>en</strong> of<br />
instanties buit<strong>en</strong> schoolverband. Binn<strong>en</strong> het Buit<strong>en</strong>gewoon Onderwijs wordt op grond van deze<br />
omz<strong>en</strong>dbrief voorzi<strong>en</strong> in de mogelijkheid om per week vijf lesur<strong>en</strong> individuele revalidatietuss<strong>en</strong>komst<strong>en</strong><br />
te organiser<strong>en</strong>. Gelet op de missie <strong>en</strong> visieontwikkeling, het doelpubliek <strong>en</strong> de nood aan<br />
e<strong>en</strong> specifiek aanbod binn<strong>en</strong> de Geme<strong>en</strong>schapsinstelling<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> deze organisatorische mogelijkhed<strong>en</strong><br />
volg<strong>en</strong>s deze omz<strong>en</strong>dbrief zonder meer word<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de afstemming<br />
tuss<strong>en</strong> het pedagogisch <strong>en</strong> het onderwijsproces. Binn<strong>en</strong> deze gestelde gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> kan derhalve ook<br />
voor elke jongere e<strong>en</strong> individueel aanbod word<strong>en</strong> uitgewerkt.<br />
De hertek<strong>en</strong>ing van het PIP/PEP pedagogisch proces levert dus ge<strong>en</strong> argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> om het onderwijsproces,<br />
zoals hertek<strong>en</strong>d <strong>en</strong> op 9 april 2002 goedgekeurd, niet in zijn maximale vorm te<br />
implem<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>.<br />
62