It wurk fan Gysbert Japix n-2 - Tresoar
It wurk fan Gysbert Japix n-2 - Tresoar
It wurk fan Gysbert Japix n-2 - Tresoar
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
8. Gearfetting / Samenvatting / Summary<br />
Oer de ferhâlding <strong>fan</strong> de gearfettingen yn it Frysk, it Nederlânsk en it Ingelsk kin<br />
opmurken wurde dat de fryske en de ingelske ynhâldlik identyk binne en besteane út<br />
in gearfetting <strong>fan</strong> de haadsaken út 'e nederlânske tekst. Allinne ûntbrekt by de fryske<br />
it Beslút, dêr't foar ferwiisd wurdt nei haadstik 7.<br />
8.1. Koarte gearfetting<br />
Dit boek bestiet út rwa dielen, in facsimile-útjefte <strong>fan</strong> it <strong>wurk</strong> <strong>fan</strong> <strong>Gysbert</strong> <strong>Japix</strong><br />
(diel I) en in kommentaar op dat <strong>wurk</strong> (diel II). De sifers efter de titels yn 'e gearfetting<br />
dy't hjir folget, ferwize nei de haadstikken <strong>fan</strong> diel II, behalve as der in I foar<br />
stiet. Dan slane se op de blêdsiden <strong>fan</strong> diel I.<br />
Objekt (1.1)<br />
Objekt <strong>fan</strong> ûndersyk binne stof en ynhâld <strong>fan</strong> it <strong>wurk</strong> <strong>fan</strong> <strong>Gysbert</strong> <strong>Japix</strong> (Bolsert<br />
1603-1666; tenei GJ)yn relaasje taharliterêre en harhistoaryske kontekst. Dat <strong>wurk</strong><br />
bestiet út fryske en nederlânske gedichten en trije frij koarte proaza-oersettingen yn<br />
it Frysk, dêr't yn alle gefallen twa <strong>fan</strong> út it Frânsk fertaald binne. <strong>It</strong> fryske <strong>wurk</strong> is foar<br />
it grutste part sammele yn de postúm ferskynde bondel Friesche Rymlerye (1668) en<br />
de werútjefte mei oanfollingen út 1681/1684 (beide tenei FR), dêr't ek fryske brieven<br />
(en ien nederlânske) yn opnommen binne. De nederlânske gedichten steane yn literêre<br />
blomlêzingen en as drompelfersen foarútjeften <strong>fan</strong> oaren, benammen <strong>fan</strong> prekebondels.<br />
In pear gedichten, meast nederlânske, binne allinne yn hânskrift oerlevere.<br />
Miskien hat GJ ek fersen yn it Latyn skreaun, mar dêr is, foarsafier't bekend is,<br />
neat <strong>fan</strong> bewarre. Ofskriften <strong>fan</strong> fryske fersen binne yn 'e Bodleian Library te Oxford.<br />
Se waarden om 1646 hinne troch F. Junius F.F. makke.<br />
Ta oriëntaasje wurdt earst in oersjoch jûn <strong>fan</strong> eardere fizys op it <strong>wurk</strong> <strong>fan</strong> GJ en<br />
<strong>fan</strong> rjochtingen yn it ûndersyk. De oardielen oant likernôch 1770 - stúdzjes binne<br />
der dan noch net - meitsje de yndruk dat se út ien selde fizy wei tocht binne. Der<br />
binne trije eleminten yn oan te wizen: 1. GJ is in geleard dichter, ryk oan geast en fining.<br />
2. Syn <strong>wurk</strong> is elegant en keunstich. 3. <strong>It</strong> <strong>wurk</strong>et mei affekten. Mei elkoar roppe<br />
se it byld op <strong>fan</strong> in geleard dichter. Nei 1770 bliuwt tenearsten deselde fizy bestean.<br />
GJ wurdt sjoen as in klassyk dichter, dy't beoardiele wurdt neffens de klassike poëtika.<br />
Nij is lykwols de opfetting dat natuer en ienfâld typearjend binne foar syn <strong>wurk</strong>.<br />
<strong>It</strong> keunstmjittige, dat dêrneist ûnderskaat wurdt, komt op rekken <strong>fan</strong> Gabbema, in<br />
freon <strong>fan</strong> de dichter. <strong>It</strong> natuerlike wurdt opferte as in eigenskip <strong>fan</strong> it Frysk en de<br />
Friezen (sa al by Stijl yn 1777) en lyksteld oan grykse ienfâld. Tsjin de ein <strong>fan</strong> de<br />
njoggentjinde ieu begjint de psychologyske ferklearring <strong>fan</strong> it <strong>wurk</strong>. Tsjin de midden<br />
<strong>fan</strong> 'e tweintichste ieu komt it ûndersyk op dat rjochte is op de ferklearring <strong>fan</strong> it<br />
<strong>wurk</strong> troch it yn syn histoaryske of literêre kontekst te setten. Dat bart foaral sûnt<br />
1966 yn it <strong>wurk</strong> <strong>fan</strong> Feitsma, dy't de sosjale gearhing bestudearret, en yn dat <strong>fan</strong> Visser,<br />
dy't literêre foarbylden en parallellen oanwiist.<br />
470<br />
wumkes.nl