It wurk fan Gysbert Japix n-2 - Tresoar
It wurk fan Gysbert Japix n-2 - Tresoar
It wurk fan Gysbert Japix n-2 - Tresoar
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
7. Beslút<br />
Yn dit ôfslutende haadstik wurdt in gearfetsjende skôging jûn <strong>fan</strong> de ferhâlding<br />
tusken GJ syn teksten en har literêre foarbylden (7.1) en dêrnjonken <strong>fan</strong> aard en ûntjouwing<br />
<strong>fan</strong> GJ syn dichterskip, oanfolle mei in pear desiderata foar fierder ûndersyk<br />
(7.2).<br />
7.1. Untliening, imitatio, aemulatio<br />
Hiel wat gedichten <strong>fan</strong> GJ besteane út neifolgings <strong>fan</strong> ien of mear teksten <strong>fan</strong> oaren.<br />
Yn it âldste <strong>wurk</strong> hearre dêr de fryske gedichten <strong>fan</strong> Van Hichtum by. Fan de nederlânske<br />
dichters dy't neifolge wurde, nimme Roemer Visscher, Cats, Camphuysen,<br />
Vondel en Huygens in foarnaam plak yn. Klassiken as Vergilius, Horatius en foaral<br />
Ovidius leverje faak oanfoljend materiaal.<br />
De neifolgings litte har ûnderskiede yn untliening, imitatio en aemulatio. Imitatio as<br />
oantsjutting foar de ôfhinklikheidsferhâlding tusken teksten wurdt yn stúdzjes oer<br />
literatuer yn twa betsjuttingen brûkt. De term kin alle neifolging yn it algemien ynhâlde,<br />
mar ek op in beskaat type slaan en tsjinnet dan om ûnderskie te meitsjen mei<br />
aemulatio. Imitatio yn de beheinde betsjutting <strong>fan</strong> it wurd kin omskreaun wurde as fariaasje<br />
<strong>fan</strong> ien of mear foarbyldteksten, benammen troch middel <strong>fan</strong> oanpassingen<br />
<strong>fan</strong> saken as plak, tiid en ûnderwerp, aemulatio as ferbettering <strong>fan</strong> de foarbyldteksten).<br />
<strong>It</strong> ferskil tusken imitatio en aemulatio, dat beskaat wurdt troch de bedoelingen<br />
<strong>fan</strong> de skriuwer (cf. Pigman 1980), is net altyd like dúdlik. Der<strong>fan</strong> te skieden is de<br />
slaafske neifolging of untliening, dy't as skaaimerk hat dat foarbyldtekst en neifolging<br />
folslein gelyk binne.<br />
Ta de kategory <strong>fan</strong> de untliening hearre meastal de koarte teksteleminten dy't tige<br />
algemien brûkt wurde, lykas bibelplakken, topoi en standertmotiven, of dy't ek wol<br />
oan ien konkrete tekst ûntliend wêze kinne, lykas beskate bylden of oare formulearringen.<br />
As se lykwols fariearre wurde, of mei sin brûkt lykje te wezen om taspilings te<br />
meitsjen dy't de foarbyldtekst by wize <strong>fan</strong> sprekken meiklinke litte, dan falie se ûnder<br />
imitatio of aemulatio. In foarbyld <strong>fan</strong> in taspiling liket my it iepeningsepigram<br />
(tekst 3) ta, dat in passende út<strong>wurk</strong>ing <strong>fan</strong> it bekende parturient montes <strong>fan</strong> Horatius<br />
is. Faak steane sokke koarte teksteleminten yn it gruttere gehiel <strong>fan</strong> neifolgings <strong>fan</strong><br />
folsleine teksten of langere tekstparten. Har funksje liket it dan foaral te wezen om de<br />
stofte fariearjen en moai te meitsjen. In foarbyld <strong>fan</strong> dat gebrûk is yn Reamer in Sape<br />
te finen (5.3.30.6).<br />
Oft ek it ferbergjen <strong>fan</strong> de foarbyldtekst(en) ta har funksje heart, liket my de<br />
fraach. Dissimulatio wie foar de santjinde-ieuske dichter in <strong>fan</strong>selssprekkende eigenskip<br />
<strong>fan</strong> imitatio. Pigman 1980,9-11 lit mei gans sitaten sjen hoe algemien oft dy<br />
opfetting yn 'e Renaissance wie. By GJ liket it dissimulearjen gjin spesjale betsjutting<br />
yn 'e sin <strong>fan</strong> it ferbergjen <strong>fan</strong> de foarbyldteksten te hawwen. Syn foarbyldteksten<br />
bliuwe dúdlik werom te finen en obskuer binne se net. <strong>It</strong>selde jildt neffens my<br />
foar Schaghen en dêrom wit ik net oft dissimulative imitatio, in term dy't Vermeer 1978<br />
yntrodusearret om de <strong>wurk</strong>wize <strong>fan</strong> Schaghen te karakterisearjen, wol wat oars is as<br />
in pleonasme. <strong>It</strong> fer<strong>wurk</strong>jen <strong>fan</strong> mear as ien foarbyldtekst wie ek al tige gewoan. Imi-<br />
466<br />
wumkes.nl