You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>Plante</strong><br />
Genesis 1: 11 en 12<br />
Week 31-33<br />
<br />
en bome wat, volgens hulle soorte, vrugte dra, waarin hulle saad is, op die aarde.<br />
<br />
volgens hulle soorte en bome wat vrugte dra, waarin hulle saad is, volgens hulle<br />
soorte. Toe sien God dat dit goed was.<br />
God het al die plante op die derde dag geskape. God het die plante met orde geskape,<br />
sodat die plantetende diere en die mens wat daarna geskape is, voedsel gehad het<br />
om te eet. Gelowiges is rentmeesters van God se skepping. Ons moet die aarde<br />
bewerk, bewoon en bewaar.<br />
Wat jy alreeds weet van plante<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<strong>Plante</strong> kan deur mense gebruik word.<br />
Daar is baie plantsoorte wat blomme dra. Blomme het helder kleure en skerp geure<br />
<br />
uit die volgende dele: kroonblare, kelkblare, stempel, styl, vrugbeginsel, helmknop,<br />
<br />
<br />
<br />
Wat leer ons omtrent die bou van blomplante?<br />
<br />
Blomplante dra blomme.<br />
Blomplante dra vrugte.<br />
In die vrugte is sade.<br />
Blomme kan verskillende kleure hê.<br />
<br />
Blomme het nie eenderse vorms nie.<br />
<strong>Plante</strong> het water, lug, lig en warmte nodig om te kan groei.<br />
Wortels groei na die grond toe.<br />
<br />
95
Blare<br />
<strong>Plante</strong> het blare. Party plante se blare is groot. Die blare het verskillende vorms en<br />
die rande verskil. Die rande kan gesaag, gegolf of glad wees. Elke blaar het are.<br />
Blare met die are langs mekaar, is parallelarig. Blare maak voedsel vir die plante.<br />
Om voedingstowwe te maak het hulle water nodig en koolsuurgas uit die lug. Hulle<br />
het ook sonlig nodig om goed te kan groei. Die proses word fotosintese genoem.<br />
<br />
<br />
<br />
Ontkieming van sade<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
die saadlobbe uit.<br />
96<br />
<br />
<br />
Naalde
Kom ons lees Mattheus 13: 1 - 8<br />
Die gelykenis van die Saaier<br />
Die saaier Jesus<br />
Die saad Die Woord van God<br />
Die saad val op die pad. Die mense hoor van God, maar die<br />
duiwel verkom dat hulle werklik hoor.<br />
Die saad val op rotsagtige plekke. Die mense is bly oor die boodskap,<br />
maar dit is nie deel van hulle lewe nie<br />
<br />
Die saad val tussen die dorings. Mense hoor en begin soos God se<br />
kinders leef. Hulle sukkel om daarmee<br />
<br />
<br />
Die saad val op vrugbare grond. Die mense leef so dat ander mense<br />
kan sien dat hulle kinders van God is.<br />
97
98<br />
Die kruin <br />
<br />
<br />
<br />
Die wortels<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Bome is die grootse en hoogste plante op aarde. Die<br />
grootste lewende ding op aarde is een van die reuse<br />
rooihoutbome in Kalifornië. Bome kom in verskillende<br />
<br />
<br />
bome wat baie oud is.<br />
Die stam
Welwitchia<br />
Groei in die Namib. Baie mense<br />
<br />
omtrent 30 cm hoog en 1 m breed.<br />
In sy lewe kry die boom, wat soos<br />
<br />
Die woestynwind skeur die blare<br />
in honderde repe. Die blare val<br />
nooit af nie, maar groei en groei<br />
net soos ons naels.<br />
<br />
Hierdie boom groei ook in die<br />
woestyn. Die plaaslike bevolking<br />
<br />
kom nie graag naby hulle nie.<br />
<br />
Hottentotte oor die Namib gevlug<br />
<br />
en om hulle teen hulle vyand en<br />
die son te beskerm het hy hulle in<br />
plante verander.<br />
Kremetart<br />
Interessante<br />
bome<br />
<br />
metartboom uit die hemel geskop<br />
en hy het kruin eerste op die aarde<br />
geland. Vandag groei hy nog met sy<br />
wortels in die lug, sê hulle. Eintlik is<br />
die kremetart een van die dikste bome<br />
op aarde. Die grootste kremetart<br />
waarvan ons weet was 26 m hoog en<br />
sy stam omtrek was 19 m. Omdat sy<br />
hout so sag is, verrot die kern maklik.<br />
Grotte vorm in die stam en is al as<br />
poskantoor en tronk gebruik<br />
Geelhoutboom<br />
Die geelhoutboom is die hoogste<br />
boom in Suid-Afrika en die hoogste<br />
een waarvan ons weet is 40 m hoog.<br />
Hierdie reuse groei in die Tsitsikama-<br />
<br />
die Stormsrivier en is ongeveer 700<br />
<br />
99
Wat het ons geleer?<br />
<strong>Plante</strong> is lewendig en kan groei. <strong>Plante</strong> kan bome, struike of kruide wees. Die vorm<br />
van plante verskil, byvoorbeeld: tentvorm, balvorm en naaldvorm.<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
stingels is dikwels groen en breek maklik.<br />
<br />
Dit is bladhoudende plante. Sekere plante se blare verkleur in die herfs. Die blare<br />
word geel, rooi of bruin en val dan af. Dit is bladwisselende plante. Die takkies<br />
van hierdie plante het winterknoppe. Die winterknoppe is gewoonlik bruin. Hierdie<br />
knoppe beskerm nuwe blare teen die koue. Blare van vetplante kan baie water hou.<br />
Vetplante groei in droë streke.<br />
100
Verskillende soorte plante<br />
Seewier<br />
Sommige soorte seewier<br />
kan tot 60 meter lank<br />
word. Uit seewier word<br />
<br />
medisyne gebruik word.<br />
Alge<br />
Dit is waterplante. Sekere<br />
visse en ander waterdiere<br />
leef van alge.<br />
Grasse<br />
Graan behoort tot die<br />
grasfamilie en verskaf<br />
voedsel aan mense en<br />
diere. Die blomme het<br />
nie helder kleure en<br />
skerp geure nie.<br />
Struike<br />
<br />
as een stingel, byvoorbeeld<br />
die hibiskus en asalea.<br />
sonder<br />
blomme<br />
<strong>Plante</strong><br />
met<br />
blomme<br />
Mosse<br />
<br />
op skaduryke, klam plekke<br />
soos teen rotse, mure en<br />
boomstamme aangetref word.<br />
Hulle keer dat grond en water<br />
wegspoel.<br />
Bome<br />
Die meeste bome, soos<br />
palms, is blomplante.<br />
Onkruid<br />
Onkruid groei op enige plek<br />
<br />
in tuine en landerye.<br />
Varings<br />
Varings verkies koel, klam,<br />
skaduryke plekke soos<br />
langs waterstrome en in<br />
klowe.<br />
101
Verskillende gebruike vir bome<br />
<br />
soveel gebruike as moontlik uit te ken.<br />
.<br />
V<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
102<br />
<br />
<br />
<br />
Blare<br />
<br />
<br />
<br />
Ruik<br />
Proe<br />
Sien<br />
Hoor<br />
Voel
In die Bybel lees ons van baie plante en plantprodukte.<br />
Psalm 1: 3<br />
<br />
op sy tyd en waarvan die blare nie verwelk nie; en alles wat hy doen, voer hy<br />
<br />
Lukas 6: 43 - 45<br />
<br />
boom wat goeie vrugte dra nie. Want elke boom word geken aan sy eie vrugte.<br />
<br />
doringbos nie.<br />
<br />
die slegte mens bring uit die slegte skat van sy hart te voorskyn wat sleg is; want<br />
<br />
Genesis 1: 29<br />
<br />
die hele aarde is, en al die bome waar boomvrugte aan is, wat saad dra. Dit sal<br />
<br />
103
104<br />
Groente en vrugte<br />
Naam Groente Vrugte Ons eet die<br />
Ui<br />
Blaarslaai<br />
Kool<br />
Aspersie<br />
Aartappel<br />
Suikerriet<br />
Geelwortels<br />
Patats<br />
Radyse<br />
Brokkoli<br />
Blomkool<br />
<br />
Mielies<br />
Rys<br />
Koring<br />
Tamatie<br />
Lemoene<br />
Pampoen<br />
blare<br />
stingel<br />
wortels<br />
blom<br />
sade<br />
vrugte<br />
Sommige plante verskil baie van ons plantegroei hier in Suid-Afrika, omdat Palestina<br />
<br />
groeistreek aan te pas. Die mens het die gebruik van die vrugte van die aarde, soos<br />
God dit aan ons skenk en ons moet dankbaar wees vir dié gawes
105<br />
<strong>Plante</strong> van die Bybel<br />
Hissopplant<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Palmiet (riet)<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Granaat<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Brood
Gelykenisse wat verwys na plante<br />
Jesus het in die Bybel gelykenisse gebruik oor plante soos koring, die vyeboom<br />
<br />
(Matt. 13: 34 en 35).<br />
Lees:<br />
Matt. 13: 24 Die gelykenis van die onkruid tussen die koring<br />
106<br />
Bespreek: Wat kan soos onkruid in ons lewe wees?<br />
Byvoorbeeld sonde: oortredings, leuens en lelike taal.<br />
Dit moet verwyder word om die goeie te laat ontwikkel.<br />
Lukas 13: 6 Die gelykenis van die onvrugbare vyeboom<br />
<br />
<br />
wees en die Woord uitdra. Ons moet Jesus se<br />
kinders wees en vir Hom werk.
Bome is nuttig<br />
Bome versier ons tuine en parke. Die koelte van bome beskut mense en diere<br />
teen die warm son.<br />
Bome dra vrugte waarvan ons kan eet.<br />
Bome word afgekap. Die hout moet eers droog word, as ons daarmee wil vuur<br />
maak.<br />
Meubels word van hout gemaak. Timmerhout word gebruik om huise mee te<br />
bou. Houtpale omhein ons huise. In myne word houtpale vir stutte gebruik.<br />
Papier word van hout gemaak.<br />
Ons boeke word van papier gemaak.<br />
Vrugte<br />
Ons eet vars vrugte, want dit hou ons gesond. Soorte vrugte: appels, lemoene,<br />
<br />
Vrugte word soms gedroog. Rosyne is gedroogde druiwe. Soms word vrugte<br />
ingelê. Wanneer vrugte skaars is, eet ons ingelegde vrugte.<br />
Wat het ons omtrent die gebruik van groente geleer?<br />
Ons eet blare van plante. Kool, blaarslaai en uie is blare.<br />
Ons eet stingels van plante. Seldery, aspersies en aartappels is stingels.<br />
Ons eet wortels van plante. Geelwortels, beet, radyse en rape is wortels.<br />
Ons eet sade van plante. Grondbone, droë bone, droë erte en lensies is sade.<br />
<br />
Wat het ons omtrent die gebruik van blomme geleer?<br />
Blomtuine versier ons huise en parke. Ons rangskik blomme om ons huise<br />
binne te verfraai.<br />
<br />
se ruiker word van blomme gemaak. Blomkranse word by begrafnisse gebruik.<br />
<strong>Plante</strong><br />
Bou van plante<br />
Ontkieming van sade<br />
Waar kom plante vandaan?<br />
107