Volledige Jaarverslag (Afrikaans) - Shoprite
Volledige Jaarverslag (Afrikaans) - Shoprite
Volledige Jaarverslag (Afrikaans) - Shoprite
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
500<br />
548<br />
aantal WInKElS Wat aan SHOPRItE HOlDInGS BEHOORt<br />
600<br />
700<br />
Redes viR<br />
tRots<br />
800<br />
900<br />
984<br />
J A A R -<br />
V E R S L A G<br />
1000<br />
2 0 0 8<br />
2008<br />
2007<br />
2006<br />
2005<br />
2004<br />
2003<br />
2002<br />
2001<br />
2000<br />
1999
shoprite<br />
Holdings<br />
Beperk<br />
is ‘n beleggingshouermaat-<br />
skappy wie se filiale saam<br />
die grootste kleinhandelonderneming<br />
in snelomsetverbruikersgoedere<br />
op die vasteland<br />
van Afrika uitmaak.<br />
ShopRitE hoLdinGS bpk omVAt<br />
diE VoLGEndE EntitEitE:<br />
“Wat ons met die grootste trots vervul<br />
die shoprite Checkers supermarkgroep, wat bestaan uit 373 <strong>Shoprite</strong>-supermarkte;<br />
123 Checkers- supermarkte; 24 Checkers hypers; 116 Usave-winkels;<br />
22 verspreidingsentrums wat die groep voorsien van kruideniersware, nie-voedsel en vars produkte;<br />
183 ok Furniture-winkels; 39 house & home-winkels; 14 ok power Express-winkels;<br />
en 116 hungry Lion-kitskoswinkels.<br />
s<br />
y verskillende kettings bedryf saam 984 winkels in<br />
17 lande wat almal elektronies geïntegreer is met<br />
‘n sentrale databasis en bevoorradingstelsel. die Groep se<br />
primêre besigheid is voedselkleinhandelvoorsiening aan<br />
verbruikers in alle inkomstegroepe en daar is winkels van<br />
Kaapstad tot Mumbai en op van die eilande in die indiese<br />
oseaan. die doelwit van bestuur is om alle gemeenskappe in<br />
Afrika van voedsel en huishoudelike produkte teen die laagste<br />
pryse in ’n eerstewêreld inkopie-omgewing te voorsien.<br />
terselfdertyd dra die Groep, wat onlosmaaklik verbind is tot<br />
Afrika, by tot die totstandkoming van stabiele ekonomieë en<br />
die maatskaplike opheffing van die vasteland se mense.<br />
deur sy oK Franchise afdeling versprei die Groep voorraad na 24 ok Foods-supermarkte;<br />
64 ok Grocer-winkels; 31 ok minimark-geriefswinkels; 18 ok Value-winkels;<br />
71 Sentra-winkels en aankoopvennote; en 44 megasave-groothandelwinkels.<br />
in ons stel om teen die laagste
is die vertroue wat verbruikers<br />
pryse te verkoop,” CH Wiese, Voorsitter<br />
I n H O u D S -<br />
O P G a W E<br />
verspreiding van Bedrywighede 2<br />
Finansiële Hoogtepunte 3<br />
ons Groep 4<br />
Raad van direkteure 6<br />
voorsittersrede 8<br />
verslag van die Uitvoerende Hoof 10<br />
staat van toegevoegde Waarde 13<br />
Finansiële verslag 14<br />
Bedryfsoorsig<br />
shoprite 17<br />
Checkers 18<br />
Usave 19<br />
oK Franchise 20<br />
supermarkte Buite suid-Afrika 21<br />
Meubels 24<br />
Waardetoegevoegde Dienste<br />
Money Market 25<br />
MediRite 26<br />
Liquorshop 27<br />
Freshmark 28<br />
vleismark 29<br />
Groepsdienste<br />
inligtingstegnologie 30<br />
verspreidingsketting 31<br />
eiendom 32<br />
Korporatiewe Verantwoordelikheidsverslag<br />
volhoubaarheid 33<br />
Korporatiewe Beheer 44<br />
Finansiële Jaarstate<br />
inhoud 47<br />
Aantekeninge by die Finansiële Jaarstate 56<br />
aandeelhouersinligting<br />
ontleding van Aandeelhouers 111<br />
Kennisgewing aan Aandeelhouers 112<br />
volmagvorm 115<br />
Administrasie Binne agterblad<br />
Aandeelhouersdagboek Binne agterblad<br />
JaaRVERSlaG 2008 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK 1
verspreiding van Bedrywighede en ekonomiese oorsig<br />
shoprite Checkers<br />
nigerië<br />
Checkers<br />
Hyper Usave<br />
Angola<br />
namibië<br />
Suid-Afrika<br />
2 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK JaaRVERSlaG 2008<br />
oK<br />
Furniture<br />
Zambië<br />
botswana<br />
Zimbabwe<br />
Lesotho<br />
oK Power<br />
express<br />
Uganda<br />
tanzanië<br />
malawi<br />
mosambiek<br />
Swaziland<br />
House &<br />
Home<br />
madagaskar mauritius<br />
Hunry<br />
Lion oK Foods<br />
oK<br />
Grocer<br />
indië<br />
oK Mini<br />
Mark oK value Megasave sentra<br />
suid-Afrika 302 119 24 91 162 13 37 93 16 54 29 12 32 58<br />
Angola 3 5 1<br />
Botswana 4 1 4 7 5 1<br />
Ghana 1 1<br />
indië 1<br />
Lesotho 4 3 4 1 2 1<br />
Madagaskar 7<br />
Malawi 2 3 2<br />
Mauritius 1<br />
Mosambiek 5 2<br />
Namibië 12 3 11 10 2 3 3 9 2 6 10 13<br />
Nigerië 1<br />
swaziland 6 2 1 1 1<br />
tanzanië 5<br />
Uganda 2<br />
Zambië 16 7<br />
Zimbabwe 1<br />
Ghana<br />
totaal 373 123 24 116 183 14 39 116 24 64 31 18 44 71<br />
angola Ghana lesotho Malawi Mosambiek nigerië Swaziland uganda Zimbabwe<br />
Bevolking 2006 (Miljoen) 16.6 22.5 1.8 13.2 20.1 144.7 1.1 29.9 13.1<br />
BBP gemiddelde groei % (2003 – 2007) 15.0 5.9 4.4 5.4 7.6 7.8 2.8 5.7 -5.9<br />
inflasie 2007 (jaarlikse persentasie verandering) 12.3 10.5 8.0 7.9 9.2 5.4 8.1 5.8 12,562.7<br />
Botswana Indië Madagaskar Mauritius namibië Suid-afrika tanzanië Zambië<br />
Bevolking 2006 (Miljoen) 1.9 1,109.8 19.1 1.3 2.1 47.4 39.5 11.9<br />
BBP gemiddelde groei % (2003 – 2007) 5.2 8.6 6.4 4 4.7 4.7 7.2 5.4<br />
inflasie 2007 (jaarlikse persentasie verandering) 7.07 6.4 10.65 9.7 6.7 7.1 7 10.7
Finansiële Hoogtepunte | SHOPRItE HOlDInGS BPK En Sy FIlIalE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
30 Junie 30 Junie<br />
% 2008 2007<br />
toename R’000 R’000<br />
verkoop van bedryfsvoorraad 22.3% 47 651 548 38 949 845<br />
Handelswins 43.7% 2 296 550 1 597 692<br />
verdienste voor rente, belasting, waardevermindering en amortisasie (eBitdA) 32.4% 2 941 865 2 221 629<br />
Wins voor belasting 44.1% 2 461 259 1 708 114<br />
Wesensverdienste 53.7% 1 572 231 1 022 939<br />
pREStASiEmAAtStAWWE<br />
Wesensverdienste per aandeel (sent) 53.7% 309.9 201.6<br />
verwaterde wesensverdienste per aandeel (sent) 54.1% 298.6 193.8<br />
dividende per aandeel verklaar (sent) 53.5% 155.0 101.0<br />
dividenddekking (keer) 2.0 2.0<br />
Bedryfsmarge (%) 4.8 4.1<br />
opbrengs op gemiddelde kapitaal aangewend (%) 37.3 30.6<br />
Netto bate waarde per aandeel (sent) 30.8% 938.0 717.3<br />
voorraadomsetsnelheid (keer) 9.1 8.9<br />
DEFInISIES<br />
Opbrengs op gemiddelde kapitaal aangewend: Wesensverdienste, uitgedruk as ‘n persentasie van die gemiddelde kapitaal en reserwes en<br />
rente-draende skulde aan die begin en aan die einde van die finansiële jaar.<br />
Voorraadomsetsnelheid: Koste van verkope gedeel deur die gemiddelde voorraad soos aan die begin en die einde van die finansiële jaar.<br />
SHOPRItE HOlDInGS BPK aanDEElPRyS aantal KORPORatIEWE WInKElS VERKOOP Van BEDRyFSVOORRaaD<br />
SEnt<br />
4500<br />
4000<br />
3500<br />
3000<br />
2500<br />
2000<br />
1500<br />
1000<br />
500<br />
0<br />
Jun dec des Jun dec des Jun dec des Jun dec des Jun dec des Jun dec des Jun<br />
02 02 03 03 04 04 05 05 06 06 07 07 08<br />
1,200<br />
1,100<br />
1,000<br />
900<br />
800<br />
700<br />
600<br />
500<br />
400<br />
300<br />
200<br />
100<br />
0<br />
598<br />
642<br />
704<br />
766<br />
846<br />
917<br />
984<br />
2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008<br />
JUniE<br />
R miLJoEn<br />
50,000<br />
40,000<br />
30,000<br />
20,000<br />
10,000<br />
0<br />
21 985<br />
26641<br />
24825<br />
29704<br />
33511<br />
38950<br />
47652<br />
2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008<br />
JUniE<br />
JaaRVERSlaG 2008 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK 3
ons Groep<br />
posisionering die shoprite-ketting is die oorspronklike besigheid in die<br />
Groep en sy vernaamste handelsmerk. dit is ook verreweg die grootste<br />
besigheidseenheid. shoprite is die handelsmerk wat oorwegend buite die<br />
grense van suid-Afrika gebruik word en die voorhoede vorm van die Groep<br />
se groei na nuwe markte.<br />
teikenklant shoprite se klante kom uit die middel- tot laer inkomste-<br />
groepe; mense in die lewenstandaardmeting 4 tot 7.<br />
inkopie-ervaring sy markposisionering het onveranderd gebly; om<br />
aan miljoene klante elke dag lae pryse te bied terwyl die pryse van basiese<br />
voedsel op die laagste vlakke gehou word.<br />
posisionering die ketting, met sy wye geografiese verspreiding van<br />
winkels, bied ‘n reeks meubels, elektriese toebehore en tuisvermaakprodukte<br />
teen afslagpryse, vir kontant of op krediet.<br />
teikenklant Lewenstandaardmeting 5 tot 8.<br />
inkopie-ervaring die fokus is op noodsaaklike produkte wat in ‘n<br />
gestandaardiseerde winkelomgewing op maklike betalingsvoorwaardes<br />
aangebied word. Klante kan ook uit ‘n omvattende katalogus aanlyn koop.<br />
4 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK JaaRVERSlaG 2008<br />
posisionering Checkers, wat in 1991 verkry is, is ná shoprite die Groep<br />
se belangrikste handelsmerk. Checkers bedryf winkels regdeur suid-Afrika en<br />
in sommige buurlande. Hy spits hom sterker toe op varsprodukte en bied ‘n<br />
groter verskeidenheid van keurvoedselitems aan ‘n meer gegoede klantebasis.<br />
teikenklant die handelsmerk is onlangs herposisioneer om hom te<br />
rig op klante in die hoogste inkomstegroepe en teiken tans klante in die<br />
lewenstandaardmeting 7 tot 10.<br />
inkopie-ervaring Checkers het ‘n voorkeur inkopiebestemming geword<br />
vir klante met min tyd. die bestuur het leefstylafdelings soos dié vir wyn,<br />
kaas en vleis sterk uitgebrei.<br />
“Ons het verskeie dienste bekend<br />
inkopie-ervaring aan ons klante<br />
tot verbruikers se besoeke<br />
posisionering dit bied ‘n groter verskeidenheid eietydse kwaliteit-<br />
meubels, huishoudelike toestelle en tuisvermaakprodukte aan meer<br />
gegoede verbruikers.<br />
teikenklant Lewenstandaardmeting 7 tot 10.<br />
inkopie-ervaring ‘n Uiters aangename inkopie-omgewing, met<br />
produkte wat aantreklik uitgestal word. Klante kan ook uit ‘n omvattende<br />
katalogus aanlyn koop.
posisionering die posisionering van die grootformaat Checkers Hyper-<br />
winkels, wat geleë is in gebiede met ‘n hoë bevolkingsdigtheid, is baie<br />
soortgelyk aan dié van die hoof Checkers-handelsmerk. Hulle dra egter ‘n<br />
veel groter produkreeks, veral wat nie-voedselprodukte betref, en moedig<br />
grootmaat- eerder as geriefsaankope aan.<br />
teikenklant sy teikenklant is dieselfde as vir Checkers:<br />
lewenstandaardmeting 7 tot 10.<br />
inkopie-ervaring Hierdie winkels bied die klant lae pryse op ‘n groot ver-<br />
skeidenheid voedsel- en nie-voedselprodukte in ‘n aangename omgewing.<br />
gestel om toenemend ‘n een-stop<br />
te bied en om waarde toe te voeg<br />
aan ons winkels,” JW Basson, uitvoerende Hoof<br />
posisionering die kleinformaatwinkels van hierdie nuwe ketting is<br />
hoofsaaklik geleë in hoëdigtheidsgebiede en verkoop ‘n beperkte reeks<br />
witgoedere en tuisvermaakprodukte benewens beddegoed en tapyte.<br />
teikenklant Lewenstandaardmeting 5 tot 8.<br />
inkopie-ervaring dit bied ‘n aangename ambience tesame met<br />
kompakte reekse en persoonlike diens.<br />
posisionering Usave is ‘n afslagketting sonder fieterjasies met ‘n<br />
beperkte reeks basiese produkte wat aanvanklik vir die laerinkomstesegment<br />
voorsiening gemaak het, maar toenemend in eie reg in ’n voorkeurinkopiebestemming<br />
ontwikkel. dit is nie alleen ‘n ideale formaat vir uitbreiding<br />
in Afrika nie, maar stel die Groep ook in staat om die onderkant van<br />
die mark binne die landsgrense veel beter binne te dring.<br />
teikenklant Lewenstandaardmeting 1 tot 5.<br />
inkopie-ervaring ’n Beperkte reeks noodsaaklike snelomsetprodukte<br />
gebied teen die laagste moontlike pryse in ‘n funksionele omgewing.<br />
posisionering deur oK Franchise het die Groep ‘n vastrapplek in klein,<br />
geriefsgeoriënteerde markte verkry. die oK-handelsmerk, wat net aan<br />
afsetpunte toegeken word wat aan sekere vereistes voldoen, omvat vier<br />
kleinhandelformate – oK Foods, oK Grocer, oK MiniMark en oK value –<br />
benewens die groothandelformaat Megasave.<br />
teikenklant elke franchise-winkel stel hom ten doel om te voorsien in<br />
die behoeftes van die gemeenskap waarin hy hom bevind.<br />
inkopie-ervaring Gerieflik geleë winkels wat klante tydbesparende<br />
inkopies teen mededingende pryse bied.<br />
JaaRVERSlaG 2008 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK 5
Raad van direkteure<br />
UitVoEREndE diREktEURE<br />
JW basson (62)*<br />
BCom stR GR(sA)<br />
hoof Uitvoerende beampte<br />
Mnr JW Basson het gedurende 1971 by Pep stores<br />
as finansiële bestuurder aangesluit en is in 1975 as<br />
direkteur in die Pepkor direksie aangestel. Hy dien<br />
steeds daardie maatskappy in hierdie hoedanigheid. Hy is onderskeidelik<br />
die uitvoerende hoof en besturende direkteur van shoprite Holdings en<br />
shoprite Checkers en dien in die vergoedingskomitee.<br />
CG Goosen (55) # *<br />
BCom Hons GR(sA)<br />
Adjunk besturende direkteur<br />
Mnr CG Goosen het gedurende 1983 as finansiële<br />
bestuurder by die Pepkor Groep aangesluit. Hy<br />
is in 1993 as finansiële direkteur in die shoprite<br />
Holdings direksie aangestel. tans is hy die adjunk besturende direkteur<br />
van shoprite Holdings en direkteur van shoprite Checkers en verskeie<br />
maatskappye binne die Groep. Hy dien in die oudit-en-risikokomitee en<br />
vergoedingskomitee van shoprite Holdings.<br />
b harisunker (56)<br />
Afdelingsbestuurder<br />
Mnr B Harisunker het gedurende 1969 by Checkers<br />
aangesluit. tans is hy die afdelingsbestuurder van<br />
die maatskappy se bedrywighede in KwaZulu-Natal,<br />
die indiese oseaan-eilande en indië. Hy is in Junie<br />
1999 in die direksie van shoprite Checkers aangestel en in November<br />
2002 in die direksie van shoprite Holdings.<br />
AE karp (49)<br />
hoofbestuurder: meubeldivisie<br />
Mnr Ae Karp het in November 1990 by oK Bazaars<br />
aangesluit. tans is hy die hoofbestuurder van die<br />
Groep se meubelbedrywighede. Hy is in Junie<br />
1999 in die direksie van shoprite Checkers en in<br />
september 2005 in die direksie van shoprite Holdings aangestel.<br />
EL nel (59)<br />
BCom stR GR(sA)<br />
hoofbestuurder: kleinhandelbeleggings<br />
Mnr eL Nel het gedurende 1997 by die Groep<br />
aangesluit en dien sedert 1999 in die direksie van<br />
shoprite Checkers. Hy is gedurende september<br />
2005 in die direksie van shoprite Holdings aangestel en dien die<br />
maat skappy tans as hoofbestuurder: kleinhandelbeleggings.<br />
6 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK JaaRVERSlaG 2008<br />
An van Zyl (60)<br />
BCom LLB<br />
hoofbestuurder: Statutêre- en Regsdienste<br />
Mnr AN van Zyl het gedurende 1981 by Pep stores<br />
aangesluit en is in 1987 as maatskappysekretaris en<br />
eiendomsbestuurder van die Groep aangestel. Hy<br />
dien sedert 1997 as maatskappysekretaris en direkteur: regsdienste van<br />
shoprite Holdings en is ook ‘n direkteur van shoprite Checkers en verskeie<br />
maatskappye in die Groep.<br />
bR Weyers (56)<br />
hoofbestuurder: bemarking<br />
Mnr BR Weyers het hom in 1980 by die Groep<br />
aangesluit en dien in die direksie van shoprite<br />
Checkers as direkteur: bemarking. in Februarie 1997<br />
is hy in die direksie van shoprite Holdings aangestel.<br />
UitVoEREndE ALtERnAtiEWE<br />
diREktEURE<br />
JAL basson (32)<br />
B Rek<br />
hoofbestuurder: hungry Lion<br />
Mnr JAL Basson het gedurende 2002 by die Groep<br />
aangesluit. tans is hy die hoofbestuurder van die Groep<br />
se Hungry Lion kitskosbesigheid. Hy is in september<br />
2005 as alternatiewe direkteur in shoprite Holdings se direksie aangestel.<br />
m bosman (51)<br />
B Rek Hons GR(sA)<br />
hoofbestuurder: Groepfinansies<br />
Mnr M Bosman het gedurende 1993 by die Groep<br />
aangesluit. Hy is in Junie 1999 as direkteur: finansies<br />
in die shoprite Checkers direksie aangestel en is ook<br />
‘n direkteur van verskeie maatskappye in die Groep. Gedurende september<br />
2005 is hy as alternatiewe direkteur van shoprite Holdings aangestel.<br />
pC Engelbrecht (39)<br />
BCompt Hons GR(sA)<br />
operasionele hoofbeampte<br />
Mnr PC engelbrecht het gedurende April 1997 by<br />
die Groep aangesluit. Hy is in Augustus 2003 in<br />
die direksie van shoprite Checkers aangestel en<br />
in september 2005 in die direksie van shoprite Holdings as alternatiewe<br />
direkteur. tans beklee hy die posisie van operasionele hoofbeampte.
niE-UitVoEREndE diREktEURE<br />
Ch Wiese (66)* +<br />
BA LLB dCom (hc)<br />
Voorsitter<br />
dr CH Wiese is gedurende 1967 aangestel as ‘n<br />
uitvoerende direkteur van Pep stores. sewe jaar<br />
later verlaat hy Pep stores om aan die Kaapse Balie<br />
te praktiseer. Hy het weer by Pepkor aangesluit en is sedert 1981 uitvoerende<br />
voorsitter van Pepkor Bpk. Hy is tans die voorsitter van shoprite<br />
Holdings en dien as voorsitter van die vergoedingskomitee en nominasiekomitee.<br />
Hy is tans voorsitter van tradehold Bpk, invicta Holdings Bpk<br />
en tulca (edms) Bpk – handeldrywend as Mango – en ‘n nie-uitvoerende<br />
direkteur van KWv en die PsG Groep.<br />
JJ Fouché (60) # * +<br />
BCom LLB<br />
Mnr JJ Fouché het gedurende 1973 by Pep stores<br />
aangesluit, is gedurende 1987 as ‘n direkteur van Pepkor<br />
aangestel en is tans ‘n nie-uitvoerende direkteur van<br />
die Maatskappy. Hy is gedurende 1991 in die shoprite<br />
Holdings direksie aangestel en dien ook in die oudit-en-risi kokomitee,<br />
vergoedingskomitee en nominasiekomitee van shoprite Holdings.<br />
tRp hlongwane (69)<br />
Mnr tRP Hlongwane is in November 2002 as<br />
nie-uitvoerende direkteur in shoprite Holdings se<br />
direksie aangestel.<br />
JA Louw (64)* +<br />
Bsc Hons B (B&A) Hons<br />
Mnr JA Louw, ‘n voormalige vise-voorsitter van<br />
Pepkor, het gedurende 1991 as nie-uitvoerende<br />
direkteur by die direksie van shoprite Holdings<br />
aangesluit. Hy dien ook in die vergoedingskomitee<br />
en nominasiekomitee van shoprite Holdings. Hy dien tans in die direksies<br />
van verskeie maatskappye en is vise-voorsitter van Pioneer Foods.<br />
JF malherbe (79)<br />
BCom LLB<br />
Mnr JF Malherbe is ‘n nie-uitvoerende direkteur<br />
en is in 1999 in die direksie van shoprite Holdings<br />
aangestel. Hy is die ere-voorsitter van die regsfirma<br />
Jan s de villiers.<br />
JG Rademeyer (59) #<br />
BCom stR GR(sA)<br />
Mnr JG Rademeyer is sedert 2002 ‘n nie-uitvoerende<br />
direkteur en voorsitter van die ouditen-risikokomitee<br />
van shoprite Holdings. Hy was<br />
‘n vennoot en sakekonsultant by ‘n groot en ‘n<br />
mediumgrootte rekenmeesters- en ouditeursfirma, direkteur van ‘n aantal<br />
genoteerde maatskappye in hoofsaaklik die vervaardigingsektor en ook ‘n<br />
voltydse en deeltydse boer. Mnr Rademeyer is tans hoofsaaklik besig met<br />
‘n private eiendomsontwikkeling.<br />
niE-UitVoEREndE ALtERnAtiEWE<br />
diREktEUR<br />
Jd Wiese (27)<br />
BA (Waarde- en Beleidstudies)<br />
Mnr Jd Wiese is in september 2005 as ‘n alternatiewe<br />
direkteur in shoprite Holdings se direksie<br />
aangestel. Hy is die bemarkingsbestuurder van<br />
Lourensford en Lanzerac se wynportefeulje en dien<br />
ook in die direksie van verskeie maatskappye. Hy het ook ‘n meestersgraad<br />
in internasionale ekonomie en Bestuur aan die Bocconi Universiteit<br />
in italië verwerf.<br />
# Lid van die oudit-en-risikokomitee<br />
* Lid van die vergoedingskomitee<br />
+ Lid van die Nominasiekomitee<br />
JaaRVERSlaG 2008 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK 7
voorsittersrede<br />
CH Wiese<br />
voorsitter<br />
d ie 2008 finansiële jaar was een van die bestes in die Groep<br />
se geskiedenis. die omset- en winsgroei in dié tyd was<br />
uiters bevredigend, maar ons glo dat wat dit versinnebeeld,<br />
selfs belangriker is. toe ons oor ’n tema vir vanjaar se verslag<br />
nagedink het, het ons op “redes vir trots” besluit, want as ’n mens<br />
oor die afgelope 29 jaar terugkyk, glo ons dat ons met reg op<br />
verskeie prestasies besonder trots kan wees. dis egter trots sonder<br />
arrogansie, en word trouens met heelwat nederigheid en baie<br />
dankbaarheid gekleur.<br />
ons trots draai om die feit dat só baie van die<br />
dinge wat ons as Groep beplan, nagestreef en in<br />
belê het, in die afgelope jaar of wat vrugte begin<br />
afwerp het. ons het ons bestemming egter net<br />
bereik deur uitdagings te aanvaar wat ander<br />
mense destyds dalk as dwaas beskou het. ’n<br />
Mens dink maar aan die oornames van Checkers<br />
en oK Bazaars, die toetrede tot Afrika, die besluit<br />
om ’n netwerk van verspreidingsentrums te skep<br />
toe niemand anders daaraan gedink het nie. Almal<br />
het suksesse geblyk. een van die belangrikste<br />
redes is dat niks sonder deeglike navorsing en<br />
’n nougesette evaluering van die risiko’s en<br />
belonings aangepak is nie. ’n Ander is die volkome<br />
toewyding waarmee die planne uitgevoer is.<br />
ons het nog altyd sowel organies as met<br />
oornames gegroei. toe ons die sukkelende<br />
Checkers-ketting met sy 169 winkels in 1991<br />
8 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK JaaRVERSlaG 2008<br />
oorgeneem het, was dit omdat ons nie vinnig<br />
genoeg handelsruimte vir shoprite kon skep<br />
om met sy groei tred te hou nie. Met die oorname<br />
het die grootte van die besigheid omtrent<br />
verdriedubbel en die bestuur met die ontsagwekkende<br />
taak gelaat om die twee kettings te<br />
integreer. die twee handelsmerke was nog tot<br />
lank ná die verkryging van oK Bazaars in 1997<br />
op min of meer dieselfde marksegment ingestel.<br />
Nadat laasgenoemde se 157 supermarkte egter<br />
met welslae met hoofsaaklik shoprite se bedrywighede<br />
geïntegreer was, het die geleentheid<br />
hom voorgedoen om die twee handelsmerke in<br />
twee verskillende demografiese strome te verdeel.<br />
die bestuur, onder leiding van sy uitvoerende<br />
hoof, mnr Whitey Basson, het gevolglik die<br />
Checkers- en shoprite-handelsmerke van mekaar<br />
geskei en Checkers op hoër LsM-verbruikers<br />
afgestem. ons het hierin geslaag, en met sy<br />
nuwe identiteit gevestig, het Checkers gou ’n<br />
speler aan die bopunt van die mark geword.<br />
die besluit om Afrika te betree, was<br />
waarskynlik die verreikendste in die Groep se<br />
geskiedenis wat betref die invloed wat dit op<br />
toekomstige ontwikkeling sou hê. die bestuur<br />
was oortuig daarvan dat die Groep se sakemodel<br />
ideaal by Afrika pas en toe ander nog elders<br />
uitbreidingsmoontlikhede gesoek het, het ons in<br />
1995 selfs verder as ons onmiddellike buurlande<br />
beweeg en ons eerste winkel in Zambië geopen.<br />
vandag is Zambië, met 15 supermarkte en twee<br />
nuwes in die beplanningstadium, die Groep se<br />
grootste en mees volwasse onderneming buite<br />
suid-Afrika se grense.<br />
shoprite Holdings bedryf nou 100 supermarkte<br />
van die hoogste gehalte in 16 lande<br />
buite suid-Afrika en is nou die grootste voedselkleinhandelaar<br />
op die vasteland. Wanneer<br />
’n mens terugkyk op hierdie prestasie kom<br />
besondere krediet die visie van mnr Basson toe<br />
wat, ondanks die algemene sinisme omtrent die<br />
potensiaal van Afrika, onwrikbaar geglo het dat<br />
die Groep se toekoms op hierdie vasteland lê.<br />
ons is trots op ons bedrywighede in Afrika,<br />
veral omdat ons ’n ontwikkelde land se inkopieervaring<br />
uitgebrei het na miljoene mense in<br />
ontwikkelende lande wat nog nooit die kleinhan
del op so ’n vlak ervaar het nie, want ons winkels<br />
in Accra of Antananarivo is presies dieselfde as<br />
in Plumstead of Pretoria, en bied grootliks dieselfde<br />
produkverskeidenheid. ons is ewe trots<br />
daarop dat ons meer as 8 000 plaaslike mense<br />
in daardie winkels buite ons grense in diens<br />
het en dat ons stelsel van voorkeurverkryging<br />
talle ontluikende kleinboere gehelp het om die<br />
nodige produksiestandaarde te bereik dat hulle<br />
aan ons leweringsvereistes kan voldoen. elders<br />
in hierdie verslag word die punt gemaak dat ons<br />
onderneming in Zambië in die afgelope finansiële<br />
jaar die eerste buite suid-Afrika geword het wat<br />
ten opsigte van sy groentebehoeftes ten volle<br />
selfversorgend geword het. Alle vars groente<br />
dáár word deur plaaslike boere voorsien.<br />
ten einde in veraf geleë lande soos Nigerië<br />
en indië met welslae te kon handel dryf, moes<br />
ons egter leer hoe om oor groot afstande heen<br />
sake te doen. ons moes voorsieningskettings<br />
ontwikkel wat ons winkels se voorraad doeltreffend<br />
kon aanvul – nie net van suid-Afrika nie,<br />
maar van enige plek op aarde. ons het die nodige<br />
vaardighede ontwikkel om produkte oor ’n breë<br />
geografiese front te bekom en die lewering<br />
daarvan te bestuur. ons moes leer om die kultuur<br />
te verstaan van die gemeenskappe waar ons<br />
handel dryf en terselfdertyd ons eie identiteit en<br />
standaarde in daardie omgewings te handhaaf.<br />
die ontwikkeling en verfyning van ons voorraadkettings<br />
het by die Groep tuisgebring hoe<br />
belangrik dit is om die vloei van goedere na ons<br />
winkels te beheer. die gevolg was die skepping<br />
van ’n netwerk van groot, strategies geplaasde<br />
verspreidingsentrums waarheen verskaffers hul<br />
produkte kon neem en waarvandaan ’n vloot<br />
voertuie die behoeftes van individuele winkels<br />
kon bevredig. dié besluit het ’n groot belegging<br />
vereis, maar mettertyd het dit voordele ingehou<br />
wat ons aanvanklik nie besef het nie. toe die<br />
mark se groei talle verskaffers se produksievermoë<br />
twee jaar gelede begin oorskry het sodat<br />
hul aflewerings wisselvallig geword het, kon ons<br />
die verspreidingsentrums inspan om goedere op<br />
te gaar en sodoende ’n deurlopende vloei van<br />
handelsware na ons winkels te verseker. in die<br />
afgelope jaar het die sentrums bewys dat hulle die<br />
vermoë het om aggressiewe vooruit-aankope te<br />
behartig, wat die Groep ’n strategiese voordeel<br />
gebied het omdat hy pryse in ’n omgewing met<br />
al hoe hoër voedselinflasie langer kon laag hou.<br />
ter steun van die aansienlike onderneming<br />
wat ontwikkel het, het die Groep belê in die<br />
mees gesofistikeerde inligtingstegnologiestelsels<br />
wat vir die kleinhandelbedryf beskikbaar was en<br />
het hy talentvolle en hoogs vaardige jong mense<br />
gewerf, hulle opgelei en hulle geïnspireer om dié<br />
uitdagings die hoof te bied. van die take wat ons<br />
inligtingstegnologiestelsels onderneem, is om<br />
outomaties voorraad te bestel – sowat 490 000<br />
bestellings word elke maand outomaties by verskaffers<br />
geplaas – en om winkelpersoneel vooruit<br />
te skeduleer sodat hul getalle by die intensiteit<br />
van verkoopsbedrywighede sal pas.<br />
die welslae van ons supermark bedrywighede<br />
buite suid-Afrika spreek duidelik uit die<br />
feit dat omset dáár in die afgelope finansiële<br />
jaar met meer as 38% en die handelswins<br />
dienooreenkomstig gestyg het. ewe belangrik is<br />
dat ons geleer het hoe om elders op die vasteland<br />
te oorleef. dié kennis deurdrenk ons hele<br />
onderneming en bring mee dat ons baie meer<br />
veerkragtig is. dit het ons ’n ander perspektief<br />
gegee op hoe om uitdagings tuis die hoof te<br />
bied. Afrika het ons reeks vaardighede sterk<br />
uitgebrei, ons horison verder as nét suid-Afrika<br />
gerek en ons gehelp om ’n streekspeler van<br />
formaat te word wat ondanks sy beduidende<br />
grootte nie sy lewenskragtigheid of drang na vernuwing<br />
verloor het nie.<br />
terugskouend glo ek ons het rede om trots<br />
te wees op hoe ver ons gevorder het. Wat ons<br />
egter met die grootste trots vervul, is die<br />
vertroue wat verbruikers in ons stel om teen die<br />
laagste pryse te verkoop. toe ekonomiese<br />
toestande in die afgelope jaar werklik begin byt<br />
het en besteebare inkomste kommerwekkend<br />
gedaal het, het klante na ons winkels, dié van<br />
shoprite in die besonder, gestroom omdat hulle<br />
reken die Groep bied hulle die beste waarde.<br />
sowat 43% van alle suid-<strong>Afrikaans</strong>e verbruikers<br />
doen reeds hul groot kruideniersinkope by<br />
shoprite. ons uitmuntende resultate vir die<br />
tydperk is danksy dié steun behaal.<br />
ERkEnninG<br />
ons prestasie van die afgelope jaar was net<br />
moontlik danksy die toewyding en opofferings<br />
van talle mense binne en buite die Groep. ek<br />
wil almal vir hul bydrae bedank – elke direkteur,<br />
elke lid van die bestuur, elke personeellid. die<br />
Groep se prestasie is hulle s’n en wanneer ons<br />
op shoprite prestasies trots is, is ons ook trots<br />
op elkeen<br />
van hulle.<br />
CH Wiese<br />
voorsitter<br />
1 september 2008<br />
JaaRVERSlaG 2008 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK 9
verslag van die Uitvoerende Hoof<br />
ons het die onderneming in 1986 op die Jse<br />
genoteer. ek is veral trots daarop dat die Groep in<br />
die 22 jaar daarna saamgestelde omsetgroei van<br />
31% behaal het en reële groei vir aandeelhouers<br />
geskep het deur ’n saamgestelde verdienstegroei<br />
van 36% in dié tydperk. dit beteken dat<br />
’n belegging van R10 000 in shoprite-aandele in<br />
1986 nou meer as R3 miljoen werd sou wees.<br />
ek kry egter die meeste bevrediging uit die<br />
duisende werksgeleenthede wat ons oor die<br />
jare heen gered het deur verskeie sukkelende<br />
maatskappye oor te neem: eers Grand Bazaars,<br />
daarna Checkers, sentra en oplaas oK Bazaars.<br />
Boonop het ons deur organiese groei in daardie<br />
maatskappye duisende werksgeleenthede<br />
geskep, tot die punt waar ons nou ’n werksmag<br />
van 73 373 het. Gedurende die oorsigtydperk het<br />
ons deur die groei van ons besighede nóg 4 096<br />
werksgeleenthede geskep. ons neem egter nie<br />
JW Basson<br />
Uitvoerende<br />
Hoof<br />
t oe ek in oktober 1979 instap by die kantoor van die shopriteketting<br />
met sy agt winkels wat ons pas gekoop het, het ek<br />
nie die vaagste idee gehad dat ons dit in die volgende 29 jaar<br />
sou uitbou tot ’n groep van die grootte en aansien wat dit vandag<br />
is nie. teen einde Augustus vanjaar het die markkapitalisasie van<br />
die maatskappy, waarvoor ons R1 miljoen betaal het, tot meer<br />
as R24 miljard aangegroei. dit was my voorreg om deel van elke<br />
teleurstelling en elke triomf te wees.<br />
10 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK JaaRVERSlaG 2008<br />
net mense in diens nie, maar lei hulle ook in talle<br />
vaardighede op en bied hulle só nuwe loopbaanmoontlikhede.<br />
in die afgelope finansiële jaar het<br />
ons R102 miljoen in opleiding belê, wat onder<br />
meer 98 916 opleidingsituasies behels het.<br />
Buiten gevorderde kursusse vir senior bestuurders<br />
was 1 325 leerling-takbestuurders ook in die<br />
afgelope finansiële jaar besig met opleiding, en<br />
het 3 125 van die 7 980 personeellede wat ons<br />
buite suid-Afrika in diens het, ook bykomende<br />
opleiding gekry. in ’n land met baie werkloosheid<br />
en lae opvoedingsvlakke is dit na my mening ’n<br />
baie belangrike prestasie.<br />
in die afgelope dekade het ons baie in opleidingsvaardighede<br />
belê en in die skepping van<br />
opvolgings-bestuurspanne met goed gekwalifiseerde<br />
universiteitsgegradueerdes. ons het nou<br />
1 306 van hulle in alle areas van die onderneming<br />
in diens. dié bestuursvlak word deur werknem-<br />
ers uit elke lewenswandel ondersteun. Baie van<br />
hulle is ten volle opgelei en na meer senior<br />
posisies bevorder danksy ons aktiewe programme<br />
vir die verbetering van die doeltreffend heid standaarde<br />
van ons hele werksmag.<br />
die volume handelsware wat deur ons 636<br />
supermarkte vloei is enorm. Gedurende die afgelope<br />
jaar het ons meer as 245 000 ton vrugte en<br />
groente verkoop. sowat 100 vierkante kilometer,<br />
of 10 000 ha, grond was nodig om die aartappels<br />
te verbou wat ons verkoop het. ons prosesseer<br />
nou 55 miljoen klantetransaksies per maand en<br />
meer as 6 miljoen verskaffersbestellings per jaar.<br />
ek glo dat die vernuwings wat die be stuur<br />
met die jare ingestel het, uitsonderlike ondernemersvaardighede<br />
weerspieël. deur ons onderskeie<br />
formate sorgvuldig te posisioneer, het ons<br />
nou ’n sterk teenwoordigheid in elk van die LsMverbruikerskategorieë.<br />
ons het die Checkershandelsmerk<br />
aan die bopunt van die mark posisioneer,<br />
shoprite in die hoofstroommark, Usave<br />
in die beperkte-verskeidenheidsmark, terwyl<br />
lede van oK Franchise veral op die geriefsvlak vir<br />
alle klante voorsiening maak.<br />
danksy ons aansienlike belegging in inligtingstegnologie<br />
en infrastruktuur oor die laaste aantal<br />
jare kon ons doeltreffendheid op alle vlakke van<br />
die onderneming grootliks verbeter. dit het ons<br />
in staat gestel om ’n handelsmarge van 4,8% te
ereik, die hoogste in die Groep se geskiedenis<br />
ten spyte daarvan dat ons die bruto marge met<br />
byna 1% verminder het om R286 miljoen in<br />
verbruikers se sakke terug te plaas deur stapelvoedsels<br />
veral vir spartelende verbruikers in die<br />
lae-inkomstemark meer bekostigbaar te maak.<br />
die bestuur se ondernemersvermoëns<br />
spreek ook uit sy besluit om uit klante se toenemende<br />
vraag na waardetoegevoegde dienste<br />
binne supermarkverband voordeel te trek. ons<br />
het verskeie dienste bekend gestel, soos dié<br />
van ons finansiële afdeling, ons geriewe vir<br />
vermaak- en vervoerbesprekings en onlangs ook<br />
die toevoeging van drankwinkels en apteke tot<br />
ons bestaande supermarkte. Hiermee wil ons<br />
waarde tot klantebesoeke aan ons winkels voeg<br />
deur hulle ’n eenstopdiens te bied.<br />
danksy al dié vernuwings en daarmee<br />
gepaardgaande beleggings kon ons in ’n jaar<br />
gekenmerk deur hoë inflasie, die inwerkingstelling<br />
van die Nasionale Kredietwet, opeenvolgende<br />
rentekoersverhogings en groot druk op<br />
verbruikers se bestedingsvermoë, desondanks<br />
omset met 22,3% verhoog, handelswins met<br />
43,7% en verwaterde wesensverdienste per<br />
aandeel met 54,1%.<br />
Namate mense in die lae-inkomstemark toenemend<br />
deur verhogings in stapelvoedselpryse<br />
asook hoër skuld- en vervoerkoste gewurg is, het<br />
al meer klante ons handelsmerke ondersteun,<br />
danksy hul vertroue in die reputasie wat ons oor<br />
baie jare opgebou het dat ons pryse die beste<br />
waarde bied. dit het die Groep se markaandeel<br />
met 1,14% laat toeneem tot ’n rekordvlak van<br />
28,51%, die grootste toename in markaandeel<br />
van alle supermark-handelsmerke in dié tyd.<br />
Luidens die jongste verbruikersnavorsing van die<br />
All Media and Products survey (AMPs 2007), het<br />
die Groep se supermarkte in suid-Afrika weer die<br />
hoogste steun onder verbruikers geniet – 54,4%<br />
van die volwasse bevolking in suid-Afrika besoek<br />
sy winkels. Klantelojaliteit is ook die hoogste<br />
ooit, want 43% van shoprite se klante koop nét<br />
by sy supermarkte. die shoprite-handelsmerk is<br />
ook in die ipsos-Markinor top Brands sake-totverbruikerspeiling<br />
as die voorste supermark in<br />
suid-Afrika aangewys.<br />
ondanks aanvanklike twyfel in sekere<br />
ge ledere was die bestuur se besluit van 1995 om<br />
die Groep se bedrywighede na Afrika anderkant<br />
die RsA se onmiddellike buurlande uit te brei,<br />
korrek en vandag doen die Groep in 16 lande<br />
buite suid-Afrika sake. sy bedrywighede op die<br />
vasteland stel hom aan verskeie ekonomieë<br />
bloot wat sy afhanklikheid van ’n enkele een<br />
verminder. terselfdertyd lewer dit, soos in die<br />
afgelope jaar, selfs hoër omsetgroei as sy bedrywighede<br />
in suid-Afrika en bied dit ’n gemiddelde<br />
opbrengs op belegging van meer as 30%.<br />
van die 16 lande wat nie in randgeldwaarde<br />
handel dryf nie, het die geldeenhede van net<br />
twee teenoor die rand gedaal; ’n bedreiging vir<br />
ons van ’n verminderde koopkragpariteit wat in<br />
die aanvanklike fases van ons beleggings buite<br />
suid-Afrika se grense aan ons voorgehou is.<br />
ondanks administratiewe rompslomp en<br />
logistieke probleme wat bedrywighede in talle van<br />
die lande waar ons handel dryf ernstig belemmer,<br />
word Afrika beslis nou die liefling van die dekade.<br />
ons sal dus die volledige mededingingsvoordeel<br />
wat ons geniet, benut om ons onderneming buite<br />
suid-Afrika se grense uit te brei.<br />
bEdRyFSooRSiG<br />
die afgelope jaar was vir die Groep ’n uitstekende<br />
een. ondanks wêreldwye voedseltekorte<br />
en hoër inflasie het ons totale verkope<br />
met 22,3% tot bykans R47,7 miljard gestyg en<br />
ons handelswins met 43,7% tot R2,3 miljard.<br />
die bedrywighede buite suid-Afrika het ook sterk<br />
bly groei en verteenwoordig nou 12,4% van die<br />
Groep se totale omset.<br />
shoprite is steeds die supermarkhandelsmerk<br />
met die laagste pryse in suid-Afrika en<br />
meer as 55 miljoen klante per maand doen inkopies<br />
in sy winkels. die groeiende aantal klante<br />
was ’n sterk reaksie op ons besluit in oktober<br />
2007, gegrond op ons kennis van die mark wat<br />
ons dien, om die verkooppryse van stapelvoedsel<br />
te verminder.<br />
verskaffers het gesukkel om aan die groter<br />
klantevraag te voldoen en in baie gevalle het<br />
inkomende diensvlakke verder gedaal. danksy<br />
ons sentrale distribusiesentrums kon ons beter<br />
diensvlakke as die meeste van ons mededingers<br />
handhaaf.<br />
Supermarkte in Suid-Afrika<br />
die getal supermarkte het in die jaar met 27<br />
toegeneem. Hulle is meestal in nuwe groeipunte<br />
geopen en die totaal staan nou op 536. die<br />
ontwerp en uitleg van ons deeglik beproefde<br />
formate is goed ontvang. dienste wat deur ons<br />
Money Markets gebied word aan die ontluikende<br />
mark wat in die meeste gevalle nie toegang tot<br />
bankdienste het nie, het ons gehelp om ons<br />
lojale klantebasis in stand te hou en uit te brei.<br />
die optimalisering van ons infrastruktuur vir<br />
inligtingstegnologie het ons nie net gehelp om<br />
bokoste in ’n tyd van sterk stygende omset te<br />
beheer nie, maar het die outomatiese aansuiwering<br />
van voorrade op takvlak verder verbeter. dit<br />
het die getal uitvoorraad-situasies verminder en<br />
het grootliks gehelp om bedrywighede te skeduleer,<br />
van nagaflewerings tot die versekering<br />
dat daar genoeg personeel op die verkoopsvloer<br />
sal wees om ’n hoë klantediensvlak te handhaaf.<br />
Al bied ons ons klante in die laer LsM-<br />
JaaRVERSlaG 2008 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK 11
verslag van die Uitvoerende Hoof<br />
vervolg<br />
kategorieë goedkoper alternatiewe wat stapelvoedsel<br />
betref, het ons die reeks bederfbare<br />
produkte ook uitgebrei om bekostigbare bederfbare<br />
goedere na die massamark te bring, omdat<br />
elektrisiteit vryliker beskikbaar is en sulke verbruikers<br />
dus meer dikwels van nie-bederfbare na<br />
bederfbare voedsel oorskakel.<br />
die regering se belegging in infrastruktuur<br />
het talle werksgeleenthede vir lede van die laer<br />
middelmark geskep. dit het gehelp om die uitwerking<br />
op hierdie mark van die stygende pryse<br />
van sekere stapelvoedsels weens wêreldwye<br />
tekorte en sterk stygende energiekoste te versag.<br />
die Groep se handelsmerke het bekend<br />
geword om hul punte van verskil, soos handelsmerk-vleisprodukte,<br />
’n uitstekende wynkeuse<br />
en professionele MediRite-apteke met hoogs<br />
gekwalifiseerde personeel.<br />
<strong>Shoprite</strong><br />
die omsetstyging van 25% van shoprite, die<br />
Groep se vlagskiphandelsmerk, is steeds effens<br />
verwring deur die nywerheidsaksie van die<br />
eerste helfte van die 2007 finansiële jaar wat<br />
handel in van sy winkels ontwrig het. shoprite<br />
se AMPs-syfers toon dat 43% van alle verbruikers<br />
– teenoor 39,6% die vorige jaar – nou hul<br />
hoofinkope by shoprite doen. terselfdertyd is<br />
dit verreweg die gewildste tweede keuse onder<br />
mededingers se klante.<br />
Nuwe klante is deur goed saamgestelde<br />
reekse en intreevlak-items met lae pryse gelok.<br />
dié is aan ons primêre klantebasis gebied,<br />
sonder om die aspirasies van ons meer gesofistikeerde<br />
kopers in die gedrang te bring.<br />
die bestuur is van voorneme om in die<br />
afsienbare toekoms meer shoprite-winkels te<br />
open om die grootste voordeel uit die handelsmerk<br />
se groeiende aantrekkingskrag te haal.<br />
Checkers<br />
Checkers se kleiner omsetgroei – 15,6% teenoor<br />
die 25,0% van shoprite – weerspieël die<br />
uitwerking van die kredietknyp wat die meer<br />
welgestelde sektor van die mark ervaar en die<br />
feit dat die ketting minder deur die nywerheidsaksie<br />
in die eerste helfte van die 2007 finansiële<br />
jaar geraak is.<br />
ons is tevrede daarmee dat die nuwe<br />
posisionerings vir die shoprite- en Checkershandelsmerke<br />
nou afgehandel is en dat die<br />
12 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK JaaRVERSlaG 2008<br />
afname in die getal LsM 1-5-klante in Checkers<br />
en die toename in die getal LsM 7-10-klante<br />
strook met die strategiese plan wat in ons her-<br />
posisioneringsproses in die vooruitsig gestel is.<br />
Checkers bedryf 24 Hypers en 119 supermarkte.<br />
ons sal die Hypers se strategiese posisie in<br />
die volgende 24 maande herdefinieer, want<br />
spesialis winkels het die klantebasis van die<br />
hiperwinkelformaat weggekalwe.<br />
Usave<br />
ons het besef dat die toetrede tot markte wat te<br />
klein vir gewone supermarkte is, ’n formaat met<br />
’n beperkte produkverskeidenheid, kleiner handelsruimte<br />
en baie lae kostestruktuur nodig was<br />
om die Groep se beleid van lae pryse elke dag te<br />
beklemtoon. tans groei die Usave-afdeling met<br />
sy 91 winkels teen dubbelsyfers. Nog 16 winkels<br />
gaan in die nuwe finansiële jaar geopen word.<br />
Supermarkte buite<br />
Suid-Afrika<br />
die groeikoers van 38,1% in die afgelope oorsigtydperk<br />
is uitsonderlik, omdat net vyf winkels<br />
in die jaar bygevoeg is weens ‘n gebrek aan<br />
persele. die Groep bedryf nou 100 supermarkte<br />
buite suid-Afrika. ons bedrywighede is nou<br />
in die meeste lande winsgewend en lewer ’n<br />
be vredigende opbrengs op die belegging.<br />
ons is trots daarop dat ons deur ons uitbreiding<br />
in Afrika formele handelsbedrywighede na meestal<br />
informele markte kon bring en klante daardeur<br />
’n eerstewêreldse inkopie-ervaring kan bied. ons<br />
help kleinboere in verskeie van dié lande ook om<br />
die vereiste produksiestandaarde te behaal.<br />
ok Franchise<br />
die franchise-afdeling het sy omset met 17,7%<br />
en sy handelswins met 71,6% verhoog en 29<br />
nuwe lede gewerf. Hoewel dit lyk asof die sektor<br />
vir geriefswinkels taamlik volwasse is, is ons van<br />
voorneme om die afdeling se bedrywighede in<br />
die nuwe finansiële jaar verder uit te brei.<br />
meubels<br />
ondanks die beperkings wat die Nasionale<br />
Kredietwet meegebring het, verskeie rentekoers<br />
stygings en ’n algemene verlangsaming in<br />
besteding aan kapitaalgoedere, het die meubelafdeling<br />
nogtans ’n toename van 5,6% in sy<br />
omset bewerkstellig in ’n omgewing wat geken-<br />
“eK KRy die Meeste<br />
BevRediGiNG Uit die<br />
DuISEnDE WERKS-<br />
GElEEntHEDE WAt oNs<br />
ooR die JARe HeeN<br />
GeRed eN GesKeP Het”<br />
merk is deur feitlik geen inflasie ten opsigte<br />
van ingevoerde hoëtegnologie wit goedere.<br />
daarenteen kon die meeste van ons mededingers<br />
geen reële groei toon nie.<br />
opSomminG<br />
Al is ons besorg oor hoë voedselinflasie, die<br />
koste van elektrisiteit en beskibaarheid van<br />
produkte, glo ons nogtans dat die prognose vir<br />
die ekonomie in die langtermyn gunstig is, indien<br />
dit die huidige moeilike omstandighede kan<br />
oorbrug.<br />
Al lê ’n uitdagende tyd voor, met geweldige<br />
groei in ontluikende markte soos China en indië,<br />
is daar reeds tekens dat uitgestrekte onderbenutte<br />
gebiede in sommige Afrika-lande meer<br />
produktief gebruik word om voedsel te verbou.<br />
dit behoort te help om die huidige tekorte op<br />
wêreld markte te verlig.<br />
ERkEnninG<br />
die strukture van ons bestuurspan, die beheer<br />
van ons maatskappy en die kultuur wat ons<br />
in staat gestel het om vinnige, maar goed<br />
ge motiveerde besluite te neem, het ons gehelp<br />
om oor baie jare heen beter as die mark te vaar.<br />
ons loof elke enkele kollega in die ondernem-<br />
ing, ons lojale verskaffers, asook die direksie<br />
wat nie alleen die bestuur se aspirasies gesteun<br />
het nie, maar ook danksy hul ervaring waarde<br />
toegevoeg het tot die al ingewikkelder taak om<br />
die grootste supermarkleinhandelonderneming<br />
in Afrika te bestuur.<br />
JW Basson<br />
Uitvoerende Hoof<br />
1 september 2008
staat van toegevoegde Waarde | SHOPRItE HOlDInGS BPK En Sy FIlIalE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
30 Junie 30 Junie<br />
2008 2007<br />
R’000 % R’000 %<br />
VERkoop VAn bEdRyFSVooRRAAd 47 651 548 38 949 845<br />
bELEGGinGSinkomStE 211 675 117 044<br />
koStE VAn GoEdERE En diEnStE (40 818 156) (33 427 320)<br />
WAARdE toEGEVoEG 7 045 067 100.0 5 639 569 100.0<br />
AAnGEWEnd SooS VoLG:<br />
WERknEmERS<br />
salarisse, lone en diensvoordele 3 913 308 55.6 3 314 175 58.8<br />
VooRSiEnERS VAn kApitAAL 642 567 9.1 494 493 8.8<br />
Rente aan voorsieners van finansiering 59 149 0.8 83 570 1.5<br />
dividende aan voorsieners van aandelekapitaal 583 418 8.3 410 923 7.3<br />
bELAStinG<br />
Betaling van belasting ten opsigte van wins gemaak 875 570 12.4 622 586 11.0<br />
hERbELÊ<br />
Herbelê in die Groep om toekomstige uitbreiding en groei te finansier 1 613 622 22.9 1 208 315 21.4<br />
Waardevermindering en amortisasie 626 788 8.9 543 167 9.6<br />
Behoue verdienste 986 834 14.0 665 148 11.8<br />
AAnWEndinG VAn WAARdE toEGEVoEG 7 045 067 100.0 5 639 569 100.0<br />
2007<br />
2008<br />
hERbELÊ 21.4%<br />
bELAStinG 11%<br />
VERSkAFFERS VAn kApitAAL<br />
8.8%<br />
bELAStinG 12.4%<br />
hERbELÊ 22.9%<br />
VERSkAFFERS VAn kApitAAL<br />
9.1%<br />
WERknEmERS<br />
58.8%<br />
WERknEmERS<br />
55.6%<br />
JaaRVERSlaG 2008 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK 13
Finansiële verslag<br />
inkomStEStAAt<br />
Verkoop van handelsware<br />
– totale omset het met 22,3% tot R47,652 miljard<br />
toegeneem. Gesamentlike verkope van die<br />
drie supermarkhandelsmerke – shoprite,<br />
Checkers en Usave, met inbegrip van bedry wighede<br />
buite die RsA – het met 23,6% tot<br />
R43,147 miljard gestyg, teenoor R34,919 miljard<br />
in 2007. die oorsigtydperk is gekenmerk deur<br />
hoër voedsel- en algemene inflasie, die<br />
inwerkingtreding van die Nasionale Kredietwet<br />
en ‘n afkoeling van die algehele ekonomiese<br />
omgewing weens verhoogde brandstofpryse<br />
en hoë rentekoerse. ondanks die negatiewe<br />
omstandighede wat dit in die gesig gestaar het,<br />
het die Groep gepresteer danksy die stewige<br />
fondament gelê in die verlede. die Groep se<br />
belegging in verspreidingskettings van wêreldformaat<br />
en bestuur se besluit om verkooppryse<br />
te verminder, het veral tot sy mededingingsvoordeel<br />
bygedra. deur gebruik te maak van<br />
eie verspreidingsentrums is beter dienslewering<br />
behaal terwyl die Groep se beleid van laer<br />
pryse sy markaandeel verhoog het, aangesien<br />
verbruikers wat kwaai gebuk gaan onder<br />
ekonomiese druk, die Groep se supermarkte<br />
toenemend besoek het.<br />
– die totale aantal klante wat bedien is, het met<br />
10,3% gestyg en die transaksiewaarde vir die<br />
M BosMan<br />
HoofBestUUrder:<br />
Groepfinansies<br />
14 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK JaaRVERSlaG 2008<br />
afgelope 12 maande was 12,1% hoër. in die<br />
oorsigtydperk het voedselinflasie as deel van<br />
vPiX tot gemiddeld 13,8% geklim. in sekere<br />
kategorieë soos vleis-, suiwel- en graanprodukte<br />
was dit selfs heelwat hoër.<br />
– die bydrae deur die supermarkbedrywighede<br />
buite suid-Afrika het positiewe groei van<br />
38,1% tot R5,228 miljard getoon. Angola,<br />
Zambië en Mosambiek het steeds goed<br />
presteer en Nigerië het ná net 30 maande in<br />
bedryf ook ‘n beduidende bydrae gelewer.<br />
– die meubelafdeling het onder die omstandighede<br />
goed gevaar en sy omset met 5,6% tot<br />
R2,258 miljard verhoog. Hierdie segment het<br />
gedurende die jaar toenemend druk ervaar<br />
weens die inwerkingtreding van die Nasionale<br />
Kredietwet asook die verhoogde brandstofpryse<br />
en hoë rentekoerse. Kredietverkope het verder<br />
afgeneem, veral in die House & Home-ketting,<br />
met klante wat negatief geraak is deur verlaagde<br />
kontantvloei. daarteenoor kon oK Furniture,<br />
wat op lae-inkomsteverbruikers toegespits is,<br />
dubbelsyfer-omsetgroei rapporteer.<br />
bruto Wins<br />
Bruto wins bestaan hoofsaaklik uit bruto<br />
marge ná prysverlagings en voorraadkrimping.<br />
ooreenkomstig internasionale Finansiële<br />
verslagdoeningstandaarde (iFRs), internasionale<br />
Rekeningkundige standaard (iAs) 2: voorraad<br />
en internasionale Finansiële Rekeningkundige<br />
interpretasie omsendbrief (iFRiC) 9/2006,<br />
het die Groep vereffeningsafslag en kortings<br />
ontvang van die voorraadkoste afgetrek.<br />
die Groep kon sy prysmededingendheid handhaaf<br />
in ‘n lewendige mark wat deur aggressiewe<br />
voedseltekorte gekenmerk is. Mededingendheid<br />
is versterk deur die Groep se besluit in oktober<br />
2007 om marges te verlaag. die bruto winsmarge<br />
vir die jaar is van 20,5% na 19,9% verlaag, maar<br />
het tot ‘n toename in verkope gelei. die bruto<br />
wins het met 18,7% tot R9,490 miljard gestyg,<br />
hoofsaaklik danksy beter produkreekse, doeltreffende<br />
voorraadaanvulling en die volgehoue bydrae<br />
wat die diensdepartemente en dié vir bederfbare<br />
produkte gelewer het. voorraadkrimping is steeds<br />
deeglik onder beheer.<br />
Ander bedryfsinkomste<br />
Ander bedryfsinkomste het met 23,1% tot<br />
R982,8 miljoen gegroei, hoofsaaklik danksy ‘n toename<br />
in premies verdien (12,5%) en kommissie<br />
ontvang (24,4%). die toename in laasgenoemde<br />
was die gevolg van die volgehoue goeie prestasie<br />
van Computicket, wat in November 2005 verkry is.<br />
die kleiner as verwagte groei in finansieringsinkomste<br />
(4,7%), asook premies verdien (8,0%)<br />
is ‘n direkte gevolg van die daling in die kredietdeelname<br />
van die meubelafdeling vir die redes<br />
hierbo genoem.
Uitgawes<br />
die gevaar bestaan altyd dat kostestygings<br />
verkopegroei kan oorskry, veral in tye van hoë<br />
inflasie wanneer kleinhandelaars hulself in<br />
langtermyn-verpligtinge soos huurkontrakte<br />
vasgevang vind. Kostebestuur bly egter vir<br />
die Groep ‘n hoë prioriteit aangesien handelsmarges<br />
weens die sterk mededinging wat die<br />
voedsel kleinhandel kenmerk, altyd onder druk is.<br />
Uitgawes is in die oorsigtydperk goed bestuur.<br />
– Waardevermindering en amortisasie. die<br />
Groep het sy belegging in inligtingstegnologie<br />
die laaste paar jaar verhoog. Hy open ook<br />
gedurig nuwe winkels en onderneem terselfdertyd<br />
‘n deurlopende opknappingsprogram<br />
vir ouer winkels. Winkels word gemiddeld elke<br />
sewe tot agt jaar opgeknap.<br />
– bedryfshuurkontrakte. toenames in huurgeld<br />
vir bestaande winkels strook meestal met dié<br />
vir die breë eiendomsmark. verskeie nuwe<br />
winkels is in die jaar geopen en dié omsettoename<br />
het tot ’n ooreenstemmende toename<br />
in omsethuurbetalings gelei.<br />
– Werknemersvoordele. die toename van 17,9%<br />
in personeelkoste was minder as die toename<br />
van 22,3% in omset. Werknemersvoordele het<br />
met 15,3% vir bestaande winkels gegroei en<br />
die supermark afdeling het sy produktiwiteit<br />
weer eens verbeter.<br />
– Ander uitgawes. Hierdie uitgawes het met<br />
8,4% toegeneem, en dek kostes soos elektrisiteit<br />
en water, herstel- en instandhoudingswerk,<br />
sekuriteit en netto reklamekoste. die<br />
toename is laer as die omsetgroei ondanks die<br />
feit dat die Groep kragopwekkers moes aankoop<br />
weens onbestendige kragvoorsiening in<br />
suid-Afrika en daar buite. die Groep het ook sy<br />
voorsiening verhoog vir die herstel van huurgeboue<br />
waar ons verplig is om ook die buitekant<br />
van sulke geboue in stand te hou. Hierdie verhoging<br />
was hoofsaaklik weens die hoër koste<br />
van sulke herstelwerk.<br />
Valutaverskille<br />
soos in die rekeningkundige beleid gemeld,<br />
word die balansstate van buitelandse filiale<br />
teen sluitingskoerse na rand omgereken.<br />
Hierdie omrekeningsverskille word in ekwiteit<br />
in die buitelandse valuta-omrekeningsreserwe<br />
(voR) erken. in wese is die meeste verskille<br />
in buitelandse valuta in die inkomstestaat die<br />
gevolg van korttermynlenings, gedenomineer<br />
in Amerikaanse dollar, van bedrywighede buite<br />
suid-Afrika, asook saldo’s in Amerikaanse dollar<br />
in buitelandse rekeninge.<br />
in die finansiële jaar het die rand met 12,1%<br />
teenoor die Amerikaanse dollar verswak, in vergelyking<br />
met ‘n versterking van 0,1% in 2007 (teen<br />
‘n omrekeningskoers van R7,11 op 30 Junie 2006,<br />
R7,10 op 30 Junie 2007 en R7,96 op 30 Junie<br />
2008 bereken). die valutawins van R33,2 miljoen<br />
in 2008 was die gevolg van die doeltreffende<br />
benutting van valutatermynkontrakte (vtK’s) in<br />
die finansiële jaar, waartydens die rand beduidend<br />
teenoor die Amerikaanse dollar gewissel het,<br />
asook die beweging teenoor die Amerikaanse<br />
dollar van die belangrikste geldeenhede van die<br />
Afrika-lande waarin die Groep sake doen.<br />
netto Rente ontvang<br />
die Groep benut oornag-daggeldgeriewe vir<br />
beide korttermynstortings en lenings. soos voorheen<br />
het die Groep alle kapitaalprojekte met korttermynlenings<br />
en kontantreserwes befonds. die<br />
toename in netto rente ontvang was die gevolg<br />
van verbeterings in voorraadbestuur wat ‘n verbeterde<br />
positiewe kontantvloei meegebring het.<br />
belasting<br />
die effektiewe belastingkoers is hoër as die nominale<br />
belastingkoers weens bepaalde nie-aftrekbare<br />
uitgawes soos huurverbeterings asook belastingverliese<br />
in sekere lande buite die RsA wat nie<br />
vir die Groep se doeleindes benut kan word nie.<br />
ingesluit in die belastingsyfer is sekondêre belasting<br />
op maatskappye van R55,1 miljoen.<br />
Verwaterde Wesensverdienste<br />
per Aandeel<br />
verwaterde wesensverdienste per aandeel het<br />
met 54,1% van 193,8 sent tot 298,6 sent toegeneem.<br />
dit is hoofsaaklik omdat omset met<br />
22,3% gegroei het en uitgawes met net 13,6%.<br />
bALAnSStAAt<br />
nie-bedryfsbates<br />
Eiendom, aanleg en toerusting<br />
en ontasbare bates<br />
die Groep het in die loop van die jaar R1,441 miljard<br />
aan eiendom, aanleg en toerusting, en sagteware<br />
bestee, in vergelyking met R1,264 miljard<br />
in 2007. die Groep koop ook steeds onbeboude<br />
grond om strategiese redes en bou winkels<br />
waar ontwikkelaars nie gevind kon word nie. die<br />
Groep het in die jaar R401,3 miljoen aan grond<br />
en geboue bestee. die belegging in opknappings<br />
was R458,1 miljoen. daar is R220,0 miljoen<br />
aan nuwe winkels bestee (uitgesluit grond en<br />
geboue), R212,9 miljoen aan inligtingstegnologie<br />
en die res aan normale vervangings. die Groep<br />
verbeter tans sy takadministrasiestelsels en is<br />
van plan om in die volgende twee finansiële jare<br />
nog R58,3 miljoen hieraan te bestee.<br />
ontasbare bates bestaan hoofsaaklik uit<br />
klandisiewaarde wat vir nuwe verkrygings betaal<br />
is, aangekoopte handelsmerke en sagteware.<br />
Klandisiewaarde verteenwoordig die premie<br />
betaal vir sekere supermark-besighede en word<br />
JaaRVERSlaG 2008 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK 15
Finansiële verslag<br />
vervolg<br />
jaarliks aan waardedalingstoetse onderwerp<br />
gegrond op die waarde-in-gebruik, bereken deur<br />
middel van kontantvloeiprojeksies.<br />
die koste van sagteware word oor die<br />
geraamde nuttige lewensduur daarvan geamor-<br />
tiseer – gewoonlik drie tot sewe jaar.<br />
Handelsmerke bestaan hoofsaaklik uit die<br />
aangekoopte Computicket-handelsmerk en word<br />
oor 20 jaar geamortiseer.<br />
beleggings beskikbaar vir verkoop<br />
100 “s”-klas gewone aandele in RMB Global<br />
solutions (edms) Bpk ter waarde van R37,5 miljoen.<br />
die belegging verteenwoordig die Groep se aandeel<br />
in ‘n internasionale tesouriestelsel, soos<br />
benut deur sy internasionale handelsafdeling.<br />
Lenings en ontvangbare bedrae<br />
13 500 000 aflosbare, omskepbare (albei onder<br />
bepaalde omstandighede, soos die bereiking<br />
van sekere vlakke van winsgewendheid) kumulatiewe<br />
voorkeuraandele in Pick & Buy Bpk, ‘n<br />
supermarkgroep in Mauritius, ter waarde van<br />
R39,8 miljoen. Hierdie aandele is verkry as deel<br />
van ‘n wederkerige ooreenkoms met die eienaars<br />
van Pick & Buy Bpk, wat op sy beurt in die<br />
Groep se filiaal in Mauritius belê het.<br />
die restant verteenwoordig hoofsaaklik<br />
bedrae wat franchiselede vir konsessieregte<br />
skuld en los en vaste toebehore wat aan hulle<br />
verkoop is.<br />
Uitgesteldebelasting-bates<br />
Uitgestelde belasting word ingevolge die<br />
aanspreeklikheidsmetode voorsien vir berekende<br />
belastingverliese en tydelike verskille tussen<br />
die belastingbasisse vir bates en laste en hul<br />
dra waardes vir die doeleindes van finansiële verslagdoening.<br />
Hierdie bate spruit hoofsaaklik uit<br />
die voorsienings wat vir verskillende doeleindes<br />
geskep is, asook die opgelope vaste-eskalasiebedryfshure.<br />
bedryfsbates<br />
Voorraad<br />
voorraad het R4,707 miljard bedra, ‘n toename<br />
van 27,3% teenoor die vorige jaar. die voorraadomset,<br />
op verkoop van bedryfsvoorraad gegrond,<br />
was 11,3 keer (2007: 11,2 keer) en op grond van<br />
koste van verkope 9,1 keer (2007: 8,9 keer). die<br />
16 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK JaaRVERSlaG 2008<br />
toename in voorraad was grootliks die gevolg<br />
van die bevoorrading van ‘n netto 67 nuwe eie<br />
winkels wat in die jaar geopen is, lewenskragtige<br />
verkope, hoër voedselinflasie en veral die noodsaak<br />
om produkte in die Groep se verspreidingsentrums<br />
op te hoop om die verswak king in voorsieners se<br />
diensvlakke teen te werk.<br />
handels- en ander debiteure<br />
Handels- en ander debiteure verteenwoordig<br />
hoofsaaklik afbetalingsverkoopsdebiteure,<br />
franchisedebiteure, koophulpverenigings en<br />
personeeldebiteure. daar is voldoende voorsiening<br />
vir moontlike slegte skuld en die uitstaande<br />
debiteureboek word gereeld hersien.<br />
die voorsiening vir waardedaling en onverdiende<br />
finansieringsinkomste ten opsigte van<br />
afbetalingsverkoopsdebiteure was 11,7% in<br />
vergelyking met 18,7% in die vorige jaar. die<br />
gehalte van die boek het dié matige afname ná<br />
die toename in omset moontlik gemaak. die<br />
afname kan ook toegeskryf word aan die feit dat<br />
finansieringskoste nie meer by die aanhef van<br />
die skuld gekapitaliseer word nie, maar nou op ‘n<br />
maandelikse grondslag gehef word. dit het geen<br />
effek op die erkenning van finansieringskoste in<br />
die inkomstestaat gehad nie.<br />
bates gehou-vir-verkoop<br />
Bepaalde grond en geboue word geklassifiseer<br />
as bates gehou-vir-verkoop, aangesien die Groep<br />
probeer om kopers vir hierdie eiendomme kry.<br />
dit strook met sy beleid om net in vaste eiendom<br />
te belê as daar nie gepaste huurruimte<br />
beskikbaar is nie.<br />
kontant en kontantekwivalente<br />
en bankoortrekkings<br />
Netto kontant en kontantekwivalente was teen<br />
die jaareinde R3,136 miljard, in vergelyking met<br />
R1,988 miljoen in 2007, en behoort saam gelees<br />
te word met die toename in handels- en ander<br />
krediteure.<br />
bedryfslaste<br />
Voorsienings<br />
voldoende voorsiening is gemaak vir mediese<br />
voordele ná aftrede, herstelwerk, beswarende<br />
huurkontrakte, langtermyn-werknemersvoordele<br />
en alle uitstaande versekeringseise.<br />
kredietverkope<br />
die Groep bied steeds kredietgeriewe as inherente<br />
deel van sy meubelbedrywighede. die bestuur en<br />
administrasie van hierdie debiteureboek word binnenshuis<br />
gedoen aangesien kredietverlening as ‘n<br />
integrale deel van meubelverkope beskou word.<br />
<strong>Shoprite</strong> Versekering<br />
die Groep het in November 2001 sy eie korttermyn-versekeringsmaatskappy<br />
as deel van die<br />
meubelbesigheid gestig. voor dié datum het hy ‘n<br />
selfversekeringstruktuur by ‘n ander korttermynversekeraar<br />
bedryf. in die oorsigtydperk het premies<br />
verdien R201,0 miljoen beloop in vergelyking<br />
met R186,0 miljoen in die vorige jaar. soos in die<br />
verlede, word premies verdien asook verlengde<br />
waarborgfooie oor die lewensduur van die polis in<br />
berekening gebring.<br />
die volgende voorsienings word op ‘n jaargrondslag<br />
gemaak:<br />
– Uitstaande eise betaalbaar = gemiddelde van<br />
werklike eise uitstaande vir relevante periodes.<br />
– Gebeurlikheidsreserwe = 10% van netto premies,<br />
terwyl premies met die volgende formule<br />
verdien word:<br />
– Premies verdien = Netto premie × verstreke<br />
tydperk<br />
– Premies nie verdien nie = Netto premie ×<br />
onverstreke tydperk.<br />
die versekeringsmaatskappy het op jaareinde<br />
‘n solvensiemarge van 64% (2007: 58%) gehad,<br />
vergeleke met die minimum-vereiste van 15%<br />
ingevolge die versekeringswet.<br />
Algemeen<br />
die Groep dryf handel in Zimbabwe in ‘n hiperinflasionêre<br />
ekonomiese omgewing en daarom<br />
is die beginsels vervat in iAs 29: Finansiële verslagdoening<br />
in Hiperinflasionêre ekonomieë in vorige<br />
verslagdoeningsperiodes toegepas. Gedurende die<br />
oorsigtydperk is die besluit geneem om Zimbabwe<br />
se bedrywighede, met ingang 1 Julie 2007, te<br />
de-konsolideer weens die voortdurende ekonomiese<br />
agteruitgang in dié land. Hierdie besluit het geen<br />
wesenlike effek op die Groep se resultate gehad nie.<br />
M Bosman<br />
Hoofbestuurder: Groepfinansies<br />
1 september 2008
s<br />
CoBUs ZWenis<br />
afdelinGsBestUUrder:<br />
sHoprite noord<br />
hoprite is die dominante handelsmerk en<br />
sleutel-sakekomponent van die Groep.<br />
dit is ook die hoofnaam waaronder die Groep<br />
buite die land se grense uitbrei en dit het reeds<br />
ondersteuners in altesaam 17 lande opgebou.<br />
sy vernaamste sterkpunt is sy posisione ring<br />
in die middel- tot laer end van die mark. die<br />
Groep is trots daarop dat shoprite die sterkste<br />
klantelojaliteit van enige handelsmerk in die<br />
plaaslike voedsel kleinhandel geniet en dat dit in<br />
2008 as suid-Afrika se nommer een supermark<br />
aangewys is in die jaarlikse ipsos-Markinortophandelsmerk<br />
sake-tot-verbruiker peiling.<br />
dié verbruikerslojaliteit is egter nie tot ’n<br />
bepaalde sektor van die verbruikersmark beperk<br />
nie, maar is oor alle inkomstegroepe versprei.<br />
die jongste AMPs-syfers toon dat 43% van alle<br />
verbruikers hul hoofinkopies by shoprite doen, in<br />
vergelyking met 32% vir sy naaste mededinger.<br />
daarby is shoprite ook by verre die gewildste<br />
tweede keuse onder sy mededingers se klante.<br />
in die oorsigtyd het die ketting 302 winkels in<br />
suid-Afrika bedryf, en 71 buite die land se grense<br />
in die 16 lande in Afrika, op sommige eilande in<br />
die indiese oseaan en indië waarin hy handeldryf.<br />
in dié tyd het die Groep ‘n netto totaal van<br />
sewe nuwe winkels oopgemaak met vyf daarvan<br />
in suid-Afrika.<br />
ondanks die uiters mededingende omgewing<br />
het shoprite verkopegroei van 25% in die<br />
RsA behaal. sy reputasie as die ketting wat die<br />
andreW Gardener<br />
afdelinGsBestUUrder:<br />
sHoprite GaUtenG<br />
verkopegroei in RsA 25,0%<br />
Groei in aantal klantetransaksies in RsA 11,2%<br />
Aantal winkels in RsA 302 (2007: 297)<br />
Aantal personeel in RsA 37 281 (2007: 36 422)<br />
laagste pryse bied – wat in die jaar nogmaals deur<br />
onafhanklike navorsing bevestig is – het hom<br />
goed te staan gekom toe verbruikers toenemend<br />
gevind het dat hul besteebare inkomste weens<br />
die immer stygende lewenskoste al verder krimp.<br />
Reeds in oktober 2007 het die bestuur besluit<br />
om verkooppryse te verminder, veral ten opsigte<br />
van stapelvoedsels wat laerinkomstegroepe se<br />
vernaamste voedselbron is. dit was ’n reaksie op<br />
die skerp styging in dié voedselpryse, wat weens<br />
internasionale tekorte selfs hoër as dié van ander<br />
voedselsoorte was. die groei in die waarde per<br />
transaksie was gevolglik laer as die voedselinflasiekoers.<br />
Hierdie besparings het egter ook ‘n<br />
toenemende getal klante na shoprite se winkels<br />
gelok en die Groep is trots daarop dat shoprite<br />
se markaandeel met net meer as 1% gestyg<br />
het – die grootste styging in die voedselsektor<br />
gedurende die periode. Bedryfskoste is nougeset<br />
beheer en aangesien die toename in verkope die<br />
toename in uitgawes aansienlik oorskry het, het<br />
die handelswins ‘n sterk styging getoon.<br />
Ander faktore het ook tot shoprite se welslae<br />
bygedra. danksy die Groep se vermoë om<br />
produkte van oral ter wêreld te verkry, kon hy<br />
Bedryfsoorsig | <strong>Shoprite</strong><br />
JaCo de sWardt<br />
afdelinGsBestUUrder:<br />
noord-Kaap & vrystaat<br />
internasionaal teen die beste moontlike pryse<br />
koop en die voordele daarvan aan sy klante<br />
deurgee. Boonop kon hy, danksy sy outomatiese<br />
herbestelstelsel en die Groep se vermoë om<br />
handelsware in ‘n landwye netwerk van verspreidingsentrums<br />
op te bou toe voorraadlewerings<br />
deur plaaslike vervaardigers al wisselvalliger<br />
geword het, ’n hoë vlak van produkbeskikbaarheid<br />
aan klante bied. Buiten die bevoorrading<br />
van nuwe winkels het die noodsaaklikheid van<br />
voorraad opbouing ook daartoe bygedra dat die<br />
toename in voorraadhouding tot bó die voedsel<br />
inflasiekoers gestyg het.<br />
die omvattende inligtingstegnologie gebaseerde<br />
program operation Better store, wat teen<br />
‘n tempo van twee winkels per week in elk van<br />
die Groep se sewe geografiese divisies binne<br />
suid-Afrika uitgebrei word, het ’n toenemend<br />
belangrike rol in die verbetering van winkels se<br />
doeltreffendheid en kostebeheer gespeel. die<br />
program lê die klem op terreine soos personeelskedulering<br />
en kostebeheer in spesialisafdelings<br />
soos bakkerye en het die gehalte van besluitne ming<br />
op winkelvlak aansienlik verbeter deur be stuur<br />
gedetailleerde inligting in lopende tyd te gee.<br />
JaaRVERSlaG 2008 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK 17
Bedryfsoorsig | Checkers en Checkers Hyper<br />
C<br />
Hennie van rooyen<br />
afdelinGsBestUUrder: CHeCKers/<br />
CHeCKers Hyper GaUtenG<br />
heckers is die Groep se naasgrootste<br />
handelsmerk wat voedselkleinhandel<br />
betref. Hy het afsetpunte in twee formate;<br />
supermarkte, wat ook verskeie kleiner geriefswinkels<br />
insluit, en hiperwinkels. vir klante se<br />
gerief bied laasgenoemde ’n aansienlik groter<br />
reeks produkte. die bedrywighede van die<br />
handelsmerk is in suid-Afrika gekonsentreer.<br />
in die oorsigtyd het sy omset in die RsA met<br />
15,6% gegroei terwyl voedselinflasie binne die<br />
Groep gemiddeld 10,6% was, teenoor 6,0%<br />
in die vorige jaar. omsetgroei is beperk deur<br />
die erosie van die besteebare inkomste van sy<br />
klantebasis, wat deur al hoër rentekoerse asook<br />
verband- en vervoerkoste in ’n kredietknyptang<br />
vasgevang was.<br />
in die 12 maande geëindig Junie het die<br />
ketting ’n netto agt nuwe winkels geopen, wat<br />
die totaal op 143 te staan bring en waarvan<br />
119 supermarkte en 24 Checkers Hypers is.<br />
die bestuur beplan nóg 12 winkels in die nuwe<br />
finansiële jaar. danksy sy toenemende status in<br />
die mark, word Checkers al meer die voorkeurankerhuurder<br />
vir winkelsentrum-ontwikkelaars.<br />
die Groep is trots op die transformasie van sy<br />
winkels, wat lank reeds afgehandel is, ingevolge<br />
‘n besluit van die bestuur drie jaar gelede om die<br />
ketting te herposisioneer ten einde in die<br />
behoeftes van hoërinkomste-verbruikers te<br />
voorsien. die langsame proses om verbruikers<br />
se persepsies te verander vorder goed en die<br />
18 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK JaaRVERSlaG 2008<br />
MaUritZ alBerts<br />
afdelinGsBestUUrder:<br />
Wes-Kaap<br />
verkopegroei in RsA 15,6%<br />
Groei in waarde per transaksie in RsA 9,0%<br />
Aantal winkels 24 Hypers (2007: 24)<br />
in RsA 119 supermarkte (2007: 111)<br />
Aantal personeellede in RsA 16 787 (2007: 16 609)<br />
ketting se markaandeel groei voortdurend, soos<br />
ook klante se lojaliteit. om persepsies te verander<br />
deur ‘n verbeterde inkopie-ervaring, is die<br />
klem gelê op ’n opgradering van die ambience<br />
in die winkels, ’n verbeterde produkkeuse wat<br />
sowel reeksseleksie as gehalte betref, en beter<br />
diens vlakke in die winkels.<br />
die nuwe produkreekse weerspieël veranderings<br />
in verbruikersvoorkeure en kooppatrone.<br />
die klem val nou op varsheid en geriefskos in alle<br />
moontlike gedaantes; dus op beter diensdepartemente<br />
wat alles van wegneemmiddag- en aandetes<br />
tot ’n groot verskeidenheid van delikatesseen<br />
bakkeryprodukte, maaltye wat mikrogolfgereed<br />
is en meer seldsame vrugte bied. die<br />
Groep is tevrede daarmee dat elke diensdepartement<br />
in die oorsigtydperk beter gevaar het as<br />
verkope van die rak af en dié groei volhou.<br />
Prysmededingendheid het ’n al groter rol<br />
in die daaglikse bestuur van die onderneming<br />
gespeel en die bestuur het aggressief vooruit<br />
gekoop om voorrade op te bou om so ’n mededingende<br />
voordeel te verkry deur pryse langer<br />
in ’n stygende mark laag te hou. Uitvoorraadsituasies<br />
is tot ’n minimum beperk ondanks<br />
JoHann foUrie<br />
afdelinGsBestUUrder:<br />
oos-Kaap<br />
‘n daling in die diensvlakke van verskaffers en<br />
winkelure is vir groter gerief verleng.<br />
Checkers se bestuur hou vol met sy deur-<br />
lopende program om winkels op te knap en is<br />
van voorneme om in die nuwe finansiële jaar<br />
sterk te groei wat nuwe winkels betref. die<br />
strategieë wat in die afgelope drie jaar in werking<br />
gestel is, met die hardnekkige klem op beter<br />
klantediens, sal na verwagting in die nuwe jaar<br />
toenemend vrugte dra.
s<br />
GUstave MÖller<br />
afdelinGsBestUUrder: Usave<br />
oos die Groep se ander handelsafdelings<br />
het Usave ook ’n suksesvolle jaar beleef<br />
en sowel omset as handelswins het aansienlik<br />
toegeneem, hoewel van ‘n betreklik lae basis.<br />
omset was op ’n ooreenstemmende grondslag<br />
30,5% meer. dié resultate is die gevolg van ’n<br />
bestuursbesluit om verkooppryse te verminder<br />
om omset te verhoog.<br />
die begrip van ’n beperkte produkreeks wat<br />
die grondslag van Usave se onopgesmukte handelsmodel<br />
vorm, is vyf jaar gelede rondom plaaslike<br />
voorkeure verfyn. Aanvanklik sou die ketting<br />
vir die laerinkomstesegment voorsiening maak,<br />
maar intussen het dit in eie reg in ’n voorkeurinkopiebestemming<br />
ontwikkel. die Groep is verheug<br />
daaroor dat Usave nou ook ondersteuning<br />
kry van klante vanoor ’n breë spektrum; verbruikers<br />
wat hul besteding aan voedsel wil verminder.<br />
Met handelstoestande wat hulle leen tot ‘n<br />
afslagfilosofie en ‘n deeglik beproefde handelsformule<br />
is ‘n netto 17 nuwe winkels in die<br />
oorsigtydperk bygevoeg waarvan 14 binne suid-<br />
Afrika is en drie buite sy grense. Usave het nou<br />
‘n trotse winkelkomplement van 116 winkels<br />
waarvan 91 binne die RsA is en 25 daarbuite.<br />
die implementering van ’n stelsel vir outomatiese<br />
aanvulling het voorraadomset verbeter<br />
en gehelp om ’n samedromming by takke se<br />
ontvangsdeure te verlig. die ketting bedryf nou<br />
sy eie sentrale verspreidingsentrum en kan dus<br />
die voorraadvloei na winkels veel beter as tevore<br />
verkopegroei in RsA 48%<br />
Groei in aantal klantetransaksies in RsA 22%<br />
Aantal winkels in RsA 91 (2007: 77)<br />
Aantal personeel in RsA 1 268 (2007: 958)<br />
beheer. die Groep is tevrede met die doeltreffend-<br />
hede wat ook bewerkstellig is deur die voorsieningsketting<br />
vir bederfbare goedere te konsolideer.<br />
Usave het baie vroeg in sy ontwikkeling<br />
reeds besluit om private etikette in te stel wat<br />
hom nie net bykomende marge bied nie, maar<br />
ook die gewenste vlak van gehaltebeheer. die<br />
Groep is trots op sy vermoë om dié produkte<br />
teen gemiddeld 15% goedkoper as handelsmerkprodukte<br />
aan te bied. in talle gevalle geniet<br />
produkte met private etikette binne Usave die<br />
hoër markaandeel. die spesifikasies vir dié eie<br />
etikette verseker uitstekende gehalte en proefprodukte<br />
word elke maand deur onafhanklike<br />
laboratoriums getoets om seker te maak dat<br />
vervaardigers aan spesifikasies voldoen.<br />
dit verg nougesette kostebeheer om die<br />
vereiste marges te behaal en terselfdertyd die<br />
onderneming aan klante van “Waar goeie kos<br />
minder kos… elke dag” gestand te doen. in die<br />
oorsigtyd is die koste-tot-verkopeverhouding<br />
desondanks nogmaals verbeter.<br />
die bestuur is van voorneme om uitbreiding te<br />
versnel en talle persele binne suid-Afrika én verder<br />
noord op die vasteland word tans oorweeg.<br />
Bedryfsoorsig | usave<br />
JaaRVERSlaG 2008 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK 19
Bedryfsoorsig | OK Franchise<br />
d<br />
GerHard Kriel<br />
HoofBestUUrder:<br />
oK franCHise<br />
ie bestuur bou steeds ’n vaste grondslag<br />
vir hierdie afdeling en brei die sterk naam<br />
van die handelsmerk as een van die voorste<br />
voedselfranchise-ondernemings in suid-Afrika<br />
uit. die sukses van die veldtog spreek nie net uit<br />
die afdeling se omsetgroei nie, maar ook uit die<br />
byvoeging van 29 nuwe lede in die oorsigtydperk,<br />
waarop die Groep trots is. omset het in dié<br />
tyd met 17,7% toegeneem terwyl bedryfskoste<br />
stewig onder beheer was sodat handelswins<br />
beduidend toegeneem het. die debiteureboek<br />
word steeds met ‘n ferm hand bestuur.<br />
Aan die einde van die oorsigtydperk het oK<br />
Franchise 252 lede gehad wat oor suid-Afrika,<br />
Namibië, Botswana, swaziland en Lesotho heen<br />
versprei was. die meeste was in landelike<br />
gebiede, maar al hoe meer word in groter dorpe<br />
en stedelike buurte aangetref. die lede word<br />
deur toegewyde personeel in die afdeling se<br />
sewe streekkantore bedien. in die afgelope jaar<br />
het die aantal spontane navrae van potensiële<br />
lede sterk toegeneem. dit is grootliks te danke<br />
aan die guns tige aansporingskema en kredietvoorwaardes<br />
wat aangebied word en die handelsmerk<br />
se stygende aansien in die klein handel -<br />
gemeenskap.<br />
oK Franchise het ontwikkel uit die strategiese<br />
verkryging van die sentra-kooporganisasie<br />
verskeie jare gelede. die beroemde oK-naam,<br />
wat verkry is in ’n vroeëre ooreenkoms met wat<br />
tans sABMiller is, is vir die nuwe onderneming<br />
20 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK JaaRVERSlaG 2008<br />
ge kies. vandag word dit op vier verskillende<br />
formate toegepas, naamlik oK Foods, oK<br />
Grocer, oK Minimark en oK value. Lede word<br />
aangemoedig en gehelp om aan die kwalifiseringstandaarde<br />
wat vir die verskillende formate<br />
gestel is, te voldoen. van die huidige lede doen<br />
137 onder die oK-vaandel sake en 44 onder die<br />
groothandelnaam Megasave. die ander 71 is<br />
sentra’s en aankoopvennote.<br />
in die jaar het oK Franchise verskeie dienste<br />
soortgelyk aan dié van die Money Market in<br />
shoprite- en Checkers-supermarkte na sy lede<br />
uitgebrei. Franchisehouers se klante kan nou ook<br />
rekeninge elektronies betaal en lugtyd en krag<br />
vooruit koop.<br />
daar is in die jaar ook heelwat werk gedoen<br />
om die reeks produkte wat onder oK Franchise<br />
se eie handelsmerk verkoop word, uit te brei.<br />
daar is nou 160 sodanige produkte. Almal bied<br />
aan franchisehouers én hul klante ’n prysvoordeel.<br />
dié produkte word gereeld getoets om<br />
seker te maak dat vervaardigers voldoen aan die<br />
spesifikasies wat die afdeling se tegniese<br />
personeel voorskryf.<br />
toM voGes<br />
BeMarKinGsBestUUrder:<br />
oK franCHise<br />
Benewens die groot produkverskeidenheid<br />
wat aan lede gebied word, voorsien die afdeling<br />
ook voorraad aan 38 lede met dranklisensies.<br />
twee van hulle is na die oK Franchise-afdeling<br />
se enjoy-drankhandelsmerk omskep, en<br />
verskeie soortgelyke omskeppings word vir<br />
die 2009- finansiële jaar beplan.<br />
saam met Khula, die departement van<br />
Handel en Nywerheid se kredietfasiliteringsagentskap,<br />
beplan oK Franchise ook verskeie<br />
ander seB-projekte om swart ondernemers in<br />
staat te stel om oK Franchise-winkels in hul eie<br />
gemeenskappe te open. die oK value-formaat<br />
met sy effens laer intreestandaarde in terme van<br />
posisionering, is spesifiek geskep om sodanige<br />
toegang te vergemaklik.
d<br />
Bedryfsoorsig | Supermarkte Buite Suid-afrika<br />
GerHard fritZ<br />
HoofBestUUrder:<br />
afriKa<br />
anksy sy skat van kosbare kommoditeite<br />
ontwikkel Afrika suid van die sahara al<br />
vinniger. in baie gevalle het die pryse van kommoditeite<br />
vlakke bereik wat die heropening van<br />
voorheen onwinsgewende myne geregverdig<br />
het en dit het meer werksgeleenthede geskep.<br />
die meeste dele van Afrika het danksy hoë<br />
reënval ook ’n goeie landboujaar beleef. Hoewel<br />
die Groep nie na nuwe dele van die vasteland<br />
uitgebrei het nie, het dit teen die einde van die<br />
oorsigtyd sy netwerk buite suid-Afrika na 100<br />
supermarkte verhoog. in die nuwe finansiële jaar<br />
is hy van voorneme om met bouwerk aan twee<br />
winkelsentrums in die demokratiese Republiek<br />
van Kongo te begin, die een in die hoofstad,<br />
Kinshasa en die ander in Lubumbashi in die<br />
suide. elk sal ’n nuwe supermark huisves en<br />
behoort in 2010 te open.<br />
AnGoLA<br />
Groter olieproduksie skep toenemende rykdom<br />
in hierdie voorheen oorloggeteisterde land. die<br />
kleinhandel is een van die sektore wat by hierdie<br />
groter welvaart baat en die Groep se drie supermarkte<br />
en vyf Usave-winkels het almal omsetgroei<br />
behaal wat hul begrotings oorskry het. in<br />
die eerste volle jaar was die omset van die nuwe<br />
winkel in Belas, in die suide van Luanda, van<br />
die hoogste in die Groep. soos die ander twee<br />
supermarkte bied hierdie groot winkel ook ’n<br />
uitgebreide verskeidenheid handelsware, onder<br />
raM HarisUnKer<br />
HoofBestUUrder: MosaMBieK,<br />
indiese oseaan-eilande, indië<br />
meer ook bruin en wit goedere en tuinmeubels.<br />
in die oorsigtyd is die eerste Hungry Lionafsetpunt,<br />
wat ook in Luanda geopen is, goed<br />
ontvang. in die jaar wat voorlê word drie nuwe<br />
supermarkte in ander dele van die land beplan.<br />
Al toon Angola geweldig baie potensiaal, is<br />
dit ook ’n duur land om in sake te doen. Weens<br />
gedurige opeenhopings in die hawe van Luanda<br />
moet die Groep al meer van padvervoer deur<br />
Namibië en die suide van Angola gebruik maak<br />
en, hoewel dit baie vinniger as verskeping is, is<br />
dit ook duurder. verbeterings in die land se infrastruktuur,<br />
veral aan paaie en hawens, is egter<br />
nou vir die regering ’n hoë prioriteit en groot<br />
beleggings word op daardie gebied gemaak.<br />
botSWAnA<br />
soos met alle Afrika-lande wat ryk aan kommoditeite<br />
is, het die ekonomie in die oorsigtyd<br />
sterk gegroei en het die kleinhandel daarby<br />
gebaat. die land se diamantbedryf floreer en<br />
die regering probeer ’n stabiele ekonomiese<br />
en politieke omgewing handhaaf. in die<br />
oorsigtyd perk het omset in al vyf die Groep<br />
se supermarkte sterk toegeneem. die een in<br />
Francistown het veral by handel oor die grens<br />
heen deur mense uit Zimbabwe gebaat. dit is vir<br />
die bestuur ’n prioriteit om meer supermarkte in<br />
die land te open.<br />
GhAnA<br />
paUl Malan<br />
HoofBestUUrder:<br />
naMiBië en anGola<br />
die vinnige groei in Ghana se ekonomie is nie<br />
net die gevolg van hoë kommoditeitspryse nie,<br />
maar ook van ’n stabiele regering en behoorlike<br />
infrastruktuur. Buiten die mynwese genereer<br />
die toerismebedryf ook baie buitelandse valuta.<br />
Ghana word dikwels as die poort tot Wes-Afrika<br />
beskryf en word as ’n belangrike groeipunt<br />
beskou. tans bedryf die Groep ’n supermark,<br />
wat in November 2007 geopen is en ’n Usave,<br />
albei in die hoofstad, Accra. Klantesteun vir die<br />
supermark neem vinnig toe en die Usave, wat<br />
reeds verskeie jare in bedryf is, het uitstekende<br />
omsetgroei gerapporteer. tans word ondersoek<br />
ingestel na die opening van nog vyf supermarkte<br />
in die hoofstad. die Groep voer bepaalde<br />
produkreekse van Ghana na sy supermark in die<br />
naburige Nigerië uit.<br />
indiË<br />
die Groep se megawinkel in Moembaai het sy<br />
omset in die oorsigtyd met bykans 30% verhoog<br />
terwyl die getal klantetransaksies en die waarde<br />
per transaksie dienooreenkomstig gestyg het.<br />
Hoewel reklame vir alkoholprodukte verbied<br />
word, het verkope van wyn en bier ná die verkryging<br />
van ’n lisensie aan die einde van die vorige<br />
oorsigtydperk sterk toegeneem. shoprite se<br />
betreding tot die subkontinent sal net winsgewend<br />
word wanneer hy genoeg winkels geopen het<br />
om kritieke massa te bereik. dít sal net gebeur<br />
JaaRVERSlaG 2008 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK 21
Bedryfsoorsig | Supermarkte Buite Suid-afrika<br />
vervolg<br />
as die regering van indië wetgewing herroep wat<br />
buitelandse besit van kleinhandelondernemings<br />
verbied. die winkel in Moembaai, wat op ’n franchisegrondslag<br />
met plaaslike vennote bedryf<br />
word, was die eerste moderne voedselwinkel in<br />
indië en het aansienlik bygedra tot die verandering<br />
in voedselinkope in die land se finansiële<br />
hoofstad, deur ’n groeiende indiese middelklas<br />
aan Westerse inkopietradisies bloot te stel. daar<br />
word algemeen aanvaar dat indië op die rand van<br />
’n kleinhandelrevolusie staan en dat die sluise sal<br />
oopgaan sodra die regering voor internasionale<br />
druk swig en die huidige situasie wysig.<br />
LESotho<br />
Al het Lesotho geen groot nywerhede nie,<br />
skep hy nogtans genoeg welvaart dat die<br />
Groep vier aansienlike supermarkte in dié klein<br />
Bergkoninkryk kan bedryf, saam met drie Usavewinkels<br />
wat in die oorsigtyd geopen is. Nog drie<br />
van dié kleinformaatwinkels word vir die nuwe<br />
finansiële jaar beplan. Al vier supermarkte het<br />
bevredigend gegroei en die nuwe Usave-winkels<br />
in drie kleiner dorpe het gou die steun onder die<br />
omliggende gemeenskappe verwerf. twee van<br />
die supermarkte is in die hoofstad, Maseru, en die<br />
moontlikheid van ’n derde word daar ondersoek.<br />
die ander twee is in van die land se groter dorpe.<br />
22 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK JaaRVERSlaG 2008<br />
mAdAGASkAR<br />
die Groep bedryf steeds sewe winkels op<br />
hierdie eiland met sowat 19 miljoen inwoners.<br />
Hiervan is vyf in die hoofstad, Antananarivo,<br />
waar ongeveer 50% van die eiland se bevolking<br />
woon. in die jaar het die huurkontrakte van twee<br />
van dié winkels, een in Anatananarivo en die<br />
ander in tamatave, verstryk. Hulle is met twee<br />
groter en meer moderne afsetpunte vervang. Al<br />
sewe doen winsgewend sake. Nog twee winkels<br />
word beplan om kritieke massa te bereik.<br />
dit word moontlik gemaak deur ’n ekonomie wat<br />
verbeter danksy ’n massiewe invloei van buitelandse<br />
beleggings om ’n pas ontdekte reeks<br />
waardevolle afsettings van minerale te ontgin.<br />
Boonop het die internasionale Monetêre Fonds<br />
die eiland se skuld afgeskryf, terwyl sy uiters<br />
wisselvallige kragvoorsiening, wat die ekonomie<br />
erg aan bande gelê het, beduidend verbeter het.<br />
mALAWi<br />
die toestande vir kleinhandel in Malawi, met<br />
’n ekonomie wat grootliks van toerisme en<br />
kleinskaalse landbou afhanklik is, het grootliks<br />
onveranderd gebly. Groei word deur ’n gebrek<br />
aan buitelandse valuta aan bande gelê en in die<br />
kort tot medium termyn is ekonomiese vooruitsigte<br />
nie baie bemoedigend nie. die twee supermarkte<br />
wat die Groep in Malawi bedryf – onderskeidelik<br />
in Blantyre en Lilongwe – is nogtans<br />
winsgewend, net soos die drie Usave-winkels, ’n<br />
formaat wat in dié grootliks landelike omgewing<br />
goed vaar. Weens sy lang teenwoordigheid in die<br />
land verstaan die Groep plaaslike toestande en<br />
verbruikersbehoeftes baie goed. die voorsieningsketting<br />
is sterk gevestig, terwyl koste goed<br />
in toom gehou word.<br />
mAURitiUS<br />
die Groep se enkele hiperwinkel op die eiland<br />
is nou winsgewend. die regering het invoerheffings<br />
op alle voedsel en nie-voedsel verder<br />
verminder as deel van ’n volgehoue program om<br />
Mauritius in ’n belastingvrye eiland te verander<br />
en die ekonomie te stimuleer. die plaaslike<br />
roepee het ook teenoor die rand verstewig en<br />
dit het voedselpryse verder laat daal sonder om<br />
winsmarges te benadeel. die Groep is die enigste<br />
suid-<strong>Afrikaans</strong>e voedselkleinhandelaar op die<br />
eiland en hy doen ondersoek na die opening van<br />
nog twee supermarkte in die nuwe finansiële<br />
jaar. Boonop het die Groep sy benutting van die<br />
eiland se vryhawe uitgebrei en gebruik dit tot ’n<br />
mate as ’n verspreidingsentrum vir die voorsiening<br />
van sy winkels in Mosambiek en Madagaskar<br />
en binnekort ook vir sy winkels in Uganda en<br />
tanzanië. die goedere kom onder meer van<br />
lande soos egipte, Maleisië, China en Argentinië.
moSAmbiEk<br />
Al vyf supermarkte toon ’n bevredigende toename<br />
in winsgewendheid in ’n vinnig groeiende<br />
en stabiele ekonomie. Hulle word gesteun deur ’n<br />
goed gevestigde infrastruktuur wat ’n bestendige<br />
vloei van produkte na dié afsetpunte verseker. ’n<br />
verstewiging van die plaaslike geldeenheid het<br />
invoere van suid-Afrika én mededingende pryse<br />
in die winkels aangehelp. die nuwe supermark in<br />
Matola, ’n voorstad van Maputo, het in November<br />
verlede jaar geopen en het beter as begroot<br />
gevaar. Nog ’n supermark word beplan. in die<br />
nuwe finansiële jaar sal die klem egter daarop val<br />
om die Usave-formaat in die kleiner dorpe in die<br />
land te vestig, ook in dele van Maputo wat nie ’n<br />
volformaat-supermark regverdig nie.<br />
nAmibiË<br />
Namibië, waar die Groep deur die jare ’n aansienlike<br />
teenwoordigheid opgebou het, is nog<br />
’n Afrika-land waar toestande in die oorsigtyd<br />
sterk kleinhandelgroei aangemoedig het. Groot<br />
beleggings in mynbou het die land binnegekom<br />
en die ekonomiese welvaart het boonop ’n hupstoot<br />
gekry van hoë pryse vir kommoditeite in<br />
internasionale markte, ’n goeie landboujaar en<br />
groeiende toeristegetalle. die Groep het danksy<br />
aggressiewe bemarking en die opening van drie<br />
nuwe winkels – ’n supermark en twee Usavewinkels<br />
– by dié toestande gebaat. Hy bedryf nou<br />
15 supermarkte (12 onder die shoprite-vaandel en<br />
drie onder dié van Checkers) en 11 Usave-winkels<br />
in die kleiner dorpe. die bedrywighede in Namibië<br />
het in ’n stewig gevestigde en suksesvolle<br />
onderneming ontwikkel wat goed deur die plaaslike<br />
verbruikers aanvaar word. Na verwagting sal<br />
die groei van die afgelope jaar in die nuwe finansiële<br />
jaar voortduur en nog supermarkte met die<br />
shoprite-handelsmerk word beplan.<br />
niGERiË<br />
danksy geweldige olie-inkomste groei die<br />
ekonomie steeds sterk. die Groep se een winkel<br />
in Lagos se voorste winkelsentrum vaar steeds<br />
goed en lewer ’n aanvaarbare wins. verkope<br />
word nie geraak deur die onrus wat af en toe<br />
in die olievelde na die suide uitbars nie. die<br />
voorgestelde vergroting van die bestaande winkel<br />
word steeds oorweeg. terselfdertyd word<br />
verskeie nuwe winkels op verskillende plekke<br />
in die land beplan. Nigerië, met sy bevolking van<br />
bykans 150 miljoen, is die digs bevolkte land<br />
in Afrika. die Groep het hom reeds tot nog 12<br />
winkels verbind. die meeste gaan eers in 2010<br />
hul deure open weens die ingewikkelde administrasie<br />
wat sulke projekte dikwels in Afrika<br />
vertraag. die Groep ondersoek die ontwikkeling<br />
van ’n winkelsentrum saam met vennote.<br />
Hoewel dit ’n duur land is om in sake te doen,<br />
omdat alles op die vsA-dollar gegrond is, kan ’n<br />
mark van hierdie omvang nie geïgnoreer word<br />
nie. in die lig van sy eie planne vir uitbreiding en<br />
om sommige van die regering se beperkings op<br />
invoere te bowe te kom, moedig die Groep van<br />
sy sleutelvoorsieners aan om produksie-eenhede<br />
in Nigerië te vestig.<br />
SWAZiLAnd<br />
die Groep bedryf met welslae ses supermarkte<br />
en twee Usave-winkels wat deur dié klein land<br />
tussen suid-Afrika en Mosambiek versprei is.<br />
twee van die ses supermarkte is in die vorige<br />
oorsigtydperk verkry en na die shopritehandelsmerk<br />
omskep. die nuwe én gevestigde<br />
supermarkte vaar goed en die onderneming bly<br />
van jaar tot jaar groei. die getal winkels het nou<br />
kritieke massa bereik sodat ’n eie bestuurspan<br />
vir die land aangestel kon word.<br />
tAnZAniË<br />
die Groep se bedrywighede in tanzanië, waar hy<br />
drie supermarkte en twee kleiner geriefswinkels<br />
bedryf, vaar bevredigend. die kritieke massa<br />
om gelyk te breek, ontbreek nog. die vereiste<br />
groei sal na verwagting volg op groot mynboubedrywighede<br />
in die binneland wat danksy<br />
beduidende buitelandse beleggings nou op dreef<br />
kom. die skep van die infrastruktuur wat die<br />
nuwe mynbougebiede sal bedien, het egter nog<br />
nie die punt bereik waar addisionele supermarkte<br />
daar geopen kan word nie.<br />
UGAndA<br />
die Groep se twee supermarkte in die hoofstad,<br />
Kampala, vaar steeds goed, net soos die ten volle<br />
verhuurde winkelsentrums waarin dié winkels<br />
geleë is. Albei sentrums is deels of geheel in die<br />
Groep se besit. die groeipotensiaal in Uganda,<br />
waar meer as 80% van die ekonomies aktiewe<br />
bevolking by landbou betrokke is, is beperk.<br />
voorsieningslyne na Uganda deur Kenia is soms<br />
onderbreek deur die politieke geweld ná die verkiesings<br />
in daardie land vroeg in die oorsigtydperk.<br />
ZAmbiË<br />
volgehoue hoë kommoditeitspryse in wêreldmarkte<br />
het beleggings in nuwe myne gelok en<br />
sterk ekonomiese groei meegebring. Zambië is<br />
steeds die Groep se grootste en mees volwasse<br />
onderneming buite suid-Afrika. ondanks al<br />
sterker mededinging, meestal van ander suid-<br />
<strong>Afrikaans</strong>e kleinhandelaars, bly die Groep se<br />
inkomste groei. die bedrywighede bestaan uit<br />
15 supermarkte en een groothandelafsetpunt,<br />
wat almal hul inkomsteskattings oorskry het. die<br />
sleutelwinkel in Lusaka, Manda Hill, is aansienlik<br />
uitgebrei en opgeknap om veel meer gesofistikeerde<br />
verbruikersbehoeftes te bevredig en<br />
bouwerk aan ’n nuwe winkelsentrum in<br />
Livingstone het begin. Nog twee winkels gaan<br />
in ryk mynbougebiede geopen word.<br />
ZimbAbWE<br />
die een winkel in Bulawayo is steeds in uiters<br />
moeilike omstandighede in bedryf. Weens<br />
weghol-inflasie het die lewensgehalte van die<br />
land se inwoners erg agteruit gegaan.<br />
Aflewerings aan die winkel is baie wisselvallig<br />
en voortdurende prysverhogings maak dit<br />
moeilik om vir die toekoms te beplan.<br />
JaaRVERSlaG 2008 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK 23
Bedryfsoorsig | Meubels<br />
d<br />
aUBrey Karp<br />
HoofBestUUrder:<br />
oK MeUBels<br />
ie oorsigtyd was ‘n moeilike een vir die<br />
meubelafdeling. Anders as in die geval van<br />
die voedselafdelings waar bedrywighede deur<br />
hoë inflasie gekenmerk is, het die meubelafdeling<br />
steeds in ’n bykans deflasionêre omgewing sake<br />
gedoen. terselfdertyd het die vraag in sekere<br />
sektore van die mark vir duursame goedere skerp<br />
gedaal en was dit dus baie moeilik om omset by<br />
wyse van hoër eenheidsverkope te bou.<br />
van die drie kettings het House & Home, wat<br />
op die behoeftes van hoërinkomste-verbruikers<br />
toegespits is, die handelstoestande die moeilikste<br />
gevind. die gevolge van die inwerkingtreding<br />
van die Nasionale Kredietwet (NKW) in Junie<br />
2007 is hier sterker gevoel en kredietverkope het<br />
aansienlik gedaal. die meubelafdeling het desondanks<br />
daarin geslaag om in vergelyking met<br />
2007, omset te verhoog.<br />
die oK Furniture- en oK Power expresskettings<br />
het daarenteen teen dieselfde lewendige<br />
vlakke as voor die inwerkingtreding van die<br />
NKW handel gedryf en het bevredigende omsetgroei<br />
gelewer. Hul goeie verkoopsprestasies kan<br />
gedeeltelik daaraan toegeskryf word dat ’n klein<br />
persentasie hoë-inkomsteklante hul na goedkoper<br />
produkte gewend het. die hoofrede daarvoor<br />
was egter dat middel- tot laerinkomsteverdieners<br />
minder aan krediet blootgestel is en dus<br />
minder deur veranderings in die mark geraak is.<br />
Mededinging gedurende die jaar was uitsonderlik<br />
straf aangesien almal in die bedryf alles<br />
24 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK JaaRVERSlaG 2008<br />
verkope R2,258 miljard (2007: R2,139 miljard)<br />
Handelswins R155,2 miljoen (2007: R204,8 miljoen)<br />
Aantal winkels: House & Home 39 (2007: 31)<br />
Aantal winkels: oK Furniture 183 (2007: 170)<br />
Aantal winkels: oK Power express 14 (2007: 15)<br />
Aantal personeellede 3 668 (2007: 3 591)<br />
in die stryd gewerp het om verkoopsvolumes<br />
en voorraadomset te verhoog. Afslaghandelaars<br />
in die besonder het voortgegaan om pryse<br />
aggressief te verlaag, veral wat toebehore en<br />
tuisvermaak betref. die druk op die afdeling se<br />
winsgrense is ietwat verlig deur ’n toename in<br />
die afset van produkte wat hy regstreeks invoer.<br />
ten spyte van ‘n verswakte rand het dié produkte<br />
in die meeste gevalle beter marges opgelewer<br />
as items wat van plaaslike invoerders en agente<br />
verkry is. die regstreekse verkryging van<br />
produkte van goeie gehalte teen mededingende<br />
pryse bly daarom vir die bestuur ’n hoë prioriteit.<br />
die Groep meen dit is prysenswaardig dat die<br />
meubelafdeling ondanks die verslegtende kredietomgewing<br />
slegte skuld in bedwang kon hou.<br />
’n sterk klem op invorderings het gehelp om<br />
toenames in agterstallige skuld binne aanvaar-<br />
bare perke te hou.<br />
Hoewel die afdeling ‘n netto totaal van 20<br />
nuwe winkels moes bevoorraad wat in die oor-<br />
sigtydperk geopen is, is voorraadvlakke steeds<br />
streng gemonitor en beheer. Genoeg voorraad<br />
van ingevoerde items is egter opgebou om as ’n<br />
skans teen lang en dikwels onsekere leweringstye<br />
te dien.<br />
ondanks die huidige ekonomiese klimaat is<br />
die meubelafdeling van plan om sy teenwoordigheid<br />
in suider-Afrika verder uit te brei. die<br />
be stuur is van voorneme om meer winkels in<br />
van die groter dorpe in suid-Afrika te vestig. om<br />
sy teenwoordigheid verder uit te brei, is die afdeling<br />
nou gereed om die eerste House & Home<br />
express oop te maak. dié sal al die items aanbied<br />
wat in die moederhandelsmerk die beste<br />
verkoop, maar in ’n kleiner verkoopsarea.<br />
die afdeling vaar steeds goed in die lande<br />
buite suid-Afrika waarin hy bedrywig is. dit<br />
beskik nou oor 24 winkels in vyf lande nadat dit<br />
in die oorsigtyd twee nuwe winkels geopen het<br />
en ondersoek nou geleenthede in Angola en<br />
Zambië, waar die afdeling nog geen teenwoordigheid<br />
het nie.
d<br />
ie Money Market-konsep vorm toenemend<br />
’n belangrike deel van die<br />
verkoopsaanbod van die Groep se twee grootste<br />
kettings, shoprite en Checkers. die hoofdoel<br />
daarvan is om vir klante tyd te spaar deurdat<br />
hulle die meeste van wat hulle “in die dorp”<br />
moet gaan doen – kruideniersinkope, die betaling<br />
van rekenings, die koop van kaartjies vir vertonings<br />
of sportgeleenthede, die maak van ‘n<br />
vlugbespreking – op een slag kan onderneem.<br />
dit dra só by tot die posisionering van die Groep<br />
se supermarkte as bestemmingswinkels wat<br />
klante ’n unieke reeks dienste bied. die mate<br />
waartoe Money Market ’n broodnodige diens<br />
lewer, spreek daaruit dat meer as 50% van alle<br />
besoekers aan shoprite- en Checkers-winkels<br />
ook van dié dienste gebruik maak wanneer hulle<br />
in die winkel is.<br />
Hierdie dienste het sedert die ontstaan van<br />
Money Market sterk gegroei. dit verkoop bykans<br />
40% van alle kaartjies vir langafstand-busreise in<br />
die land. in die oorsigtydperk het dit ook kaartjies<br />
vir Mango, suid-Afrika se laekostelugdiens,<br />
begin verkoop. teen die einde van die tydperk<br />
het Money Market reeds 15% van al Mango se<br />
besprekings behartig en genoeg kaartjies verkoop<br />
om 323 Boeing 737’s te vul. die belangrikste<br />
diens wat die afgelope 18 maande bygevoeg<br />
is, is die oordrag van geld in lopende tyd na<br />
enige van die Groep se shoprite- of Checkerssupermarkte<br />
op enige plek in suid-Afrika. die<br />
Waardetoegevoegde dienste | Money Market<br />
GerHard Hayes<br />
HoofBestUUrder:<br />
Money MarKet<br />
diens is grootliks toegespits op laerinkomste verbruikers<br />
wat nie ‘n eie bankrekening bedryf nie.<br />
dit bied mense sonder aanvullende sekuriteit die<br />
geleentheid om tot R5 000 op ’n slag na vriende,<br />
familie of sakevennote te stuur teen ’n koste<br />
wat veel laer as dié van enige finansiële instelling<br />
is. die Groep kan met trots sê dat daar ’n<br />
oorweldigende reaksie op die diens is en dat die<br />
inkomste in die oorsigtydperk uit dié diens meer<br />
as verdubbel het.<br />
die verkryging van Computicket – die land<br />
se voorste bespreking- en kaartjie-agentskap<br />
vir teater-, vermaak- en sportgebeure – in die<br />
2006 finansiële jaar het die dienste wat Money<br />
Market-toonbanke bied, aansienlik uitgebrei. in<br />
die oorsigtydperk het Computicket ook groot vordering<br />
gemaak met die verkoop van kaartjies vir<br />
wedstryde van die Premier-sokkerliga wat al die<br />
groot bedryfsregte behels. dit gee almal ’n billike<br />
kans om kaartjies vir groot gebeure te bekom<br />
en dit is verblydend vir die Groep dat die diens<br />
ook na voorheen benadeelde gebiede waar die<br />
Groep supermarkte bedryf, uitgebrei is.<br />
Computicket bied nie net ’n waardevolle<br />
diens aan verbruikers nie, maar ook aan individue<br />
en organisasies wat in die vermaak- en<br />
sportwêreld bedrywig is, want hulle kry toegang<br />
tot ’n kaartjie-agentskap met ’n goeie naam wat<br />
’n volledige en uiters professionele diens bied<br />
en wat sekuriteit, ’n kontantbestuursdiens en<br />
aanlyn-verslagdoening insluit. toegang tot só ’n<br />
diens is ’n groot voordeel vir plaaslike promotors<br />
wanneer hulle met die bestuur van internasionale<br />
kunstenaars onderhandel.<br />
ten einde die groei te behartig van hierdie<br />
dienste waartoe nuwes deurlopend toegevoeg<br />
word, word Money Market-toonbanke in winkels<br />
vergroot, met meer terminale en kry enkeldoelpersoneel<br />
gereeld opleiding in die vereistes van<br />
die verskillende dienste. om ’n opeenhoping by<br />
die toonbanke te verhinder, sal sommige van die<br />
basiese dienste soos lugtyd- en rekeningbetalings<br />
in die toekoms by die betaalpunte aangebied<br />
word. die uitbreiding van hierdie dienste na<br />
lande buite suid-Afrika word ook ondersoek.<br />
JaaRVERSlaG 2008 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK 25
Waardetoegevoegde dienste | MediRite<br />
d<br />
allan HoWard<br />
HoofBestUUrder:<br />
Medirite<br />
ie Groep bedryf tans 53 MediRite-apteke<br />
in sy winkels nadat nog tien in die oorsigtydperk<br />
geopen is. tien van die apteke is in<br />
supermarkte wat voorheen benadeelde gebiede<br />
bedien en die Groep is trots op sy vermoë om<br />
ook noodsaaklike farmaseutiese dienste binne<br />
die bereik van hierdie markte te plaas.<br />
die groei in omset was bevredigend,<br />
maar winsgewendheid word nog in die wiele<br />
gery deur die onduidelikheid wat steeds oor<br />
die prysstruktuur vir reseptering bestaan.<br />
Uitbreidingsplanne duur egter voort en die<br />
be stuur is gretig om die opening van nuwe<br />
apteke in die 2009 finansiële jaar te versnel.<br />
Lisensie-aansoeke is vir shoprite- en Checkerswinkels<br />
by die owerhede ingedien, maar die<br />
groeitempo sal bepaal word deur hoe vinnig dié<br />
aansoeke afgehandel word. die uiteindelike doelwit<br />
is om ’n landwye netwerk tot stand te bring.<br />
Alhoewel talle suid-<strong>Afrikaans</strong>e aptekers<br />
na lande soos die verenigde state, Kanada en<br />
Australië geëmigreer het, werf die Groep tans<br />
genoeg gekwalifiseerde aptekers wat gelok<br />
word deur die stabiele, gewaarborgde indiensneming<br />
wat hy bied.<br />
ter steun van die voorgenome uitbreiding<br />
gaan die bestuur ’n reklame- en bemarkingsprogram<br />
van stapel laat loop om groter bewustheid<br />
van die handelsmerk te skep. Benewens voorskrifmedisynes<br />
sal die apteke ‘n verdere sowat<br />
26 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK JaaRVERSlaG 2008<br />
1 400 gesondheidsorgprodukte tot hul aanbod<br />
voeg om die produkverskeidenheid aanvullend<br />
tot reseptering uit te brei. die ketting het ook<br />
met ’n program begin om die apteke tot ’n groter<br />
mate by ander bedrywighede in die winkels te<br />
integreer, veral wat promosies betref, en om nog<br />
sinergieë te ontwikkel.<br />
MediRite kombineer tradisionele apteekdienste<br />
met supermarkpryse, en help so om die<br />
begrip van eenstop-inkope in ’n veilige omgewing<br />
te versterk.<br />
die Groep glo MediRite speel ’n belangrike<br />
rol in gesondheidsorg, veral in voorheen benadeelde<br />
gebiede waar daar min geneeshere is,<br />
aangesien sy opgeleide aptekers oor die vermoë<br />
beskik om waardevolle mediese leiding aan<br />
klante te verskaf. dit is om hierdie rede dat die<br />
bestuur die konsep wil uitbrei na buurlande waar<br />
die Groep sake doen en waar daar ’n selfs groter<br />
behoefte aan gesondheidsorg, ondersteun deur<br />
aptekers, bestaan.
d<br />
JosepH Bronn<br />
proJeKBestUUrder:<br />
liqUorsHop<br />
ie Groep het teen die einde van die oor-<br />
sigtydperk 32 drankwinkels bedryf nadat<br />
14 in die 12 maande onder oorsig geopen is.<br />
Benewens twee drankwinkels in Namibië is al<br />
die ander gekoppel aan shoprite- en Checkerssupermarkte<br />
en Checkers Hypers in suid-Afrika.<br />
die groei is tans bevredigend en die doelwit is<br />
om in die 2009 finansiële jaar nog 44 winkels<br />
te open om die totaal op 76 te staan te bring.<br />
Nuwe winkels kan egter net geopen word teen<br />
die tempo waarteen aansoeke om dranklisensies<br />
geprosesseer word.<br />
die afdeling het sterk verkopegroei en beter<br />
winsgewendheid bewerkstellig en kostes goed<br />
onder beheer gehou. dit is ‘n saak van dringendheid<br />
om die getal winkels te verhoog om<br />
skaalbesparings te verkry en ’n persepsie onder<br />
kopers te vestig dat Liquorshop by die Groep se<br />
prysposisionering inskakel.<br />
Liquorshops word, waar moontlik, by die<br />
ingang van ’n supermark of Hyper geplaas en<br />
vorm ‘n integrale deel van die winkelruimte.<br />
dié ligging optimaliseer die Liquorshop se voordeel<br />
aan klante, asook die totale handelskoste.<br />
Hierdie drankwinkels ding nie met die wynafdelings<br />
binne die winkels mee nie, maar vul hulle<br />
aan deur ’n wyer reeks wyn, bier, drinkgereedhandelsmerke<br />
en spiritualieë as bykomende trekpleister<br />
te bied. die wynafdeling binne die winkel<br />
is grootliks daar vir die gerief van klante wat wyn<br />
as deel van hul inkopies soek. die Liquorshop<br />
Waardetoegevoegde dienste | liquorShop<br />
se breër voorraad beteken dat hy ook as ’n<br />
koopgerief in eie reg bestaan vir klante wat ’n<br />
inkopiebestemming vir drankaankope soek.<br />
die leefstyl-ambience in die winkel is ’n<br />
belangrike deel van die ervaring. Liquorshops<br />
is aantreklik ontwerp, met gehalte-afwerkings,<br />
doeltreffende beligting en ’n ruim uitleg om ’n<br />
omgewing te skep waarin enige klant gemaklik<br />
sal voel.<br />
JaaRVERSlaG 2008 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK 27
Waardetoegevoegde dienste | Freshmark<br />
F<br />
JoHan van deventer<br />
HoofBestUUrder: fresHMarK<br />
reshmark, die Groep se groothandel-afdeling<br />
vir die verkryging en verspreiding van<br />
vrugte en groente, is die grootste voorsiener van<br />
vrugte en groente in Afrika. die divisie het in die<br />
oorsigtyd sowat 259 000 ton groente en vrugte<br />
gehanteer waarvan 93% regstreeks gekoop is<br />
van verskaffers wat volgens Freshmark se voorskrifte<br />
lewer. dié verskaffers wissel van die voorste<br />
uitvoergerigte produsente tot talle kleinboere<br />
wat gehelp word om die vereiste standaarde<br />
te bereik. om ter wille van voedselveiligheid<br />
naspeurbaarheid te verhoog, word al minder<br />
produkte elke jaar by munisipale markte gekoop.<br />
in die oorsigtyd het die waarde van die<br />
produkte wat Freshmark versprei het, met 30%<br />
tot byna R2 miljard gestyg danksy aggressiewe<br />
landwye promosies.<br />
Uitgawes as ’n persentasie van verkope is<br />
verlaag gedurende die oorsigtydperk sodat handelsmarges<br />
verbeter en handelswins verhoog<br />
het. Personeelproduktiwiteit het danksy omvattende<br />
indiensopleiding met 12,3% toegeneem.<br />
inflasie het teen die einde van die oorsigtydperk<br />
skerp gestyg en ’n toppunt van 18% bereik,<br />
maar teen 24 Augustus het die Groep reeds<br />
deflasie van 4,9% vir die maand in sy vrugteen-groente<br />
besigheid gehad. Freshmark voorsien<br />
trots ’n reeks van omtrent 450 produkte,<br />
wat voortdurend in die lig van veranderings in<br />
klantevoorkeure aangepas word. verpakking volg<br />
die jongste internasionale tendense.<br />
28 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK JaaRVERSlaG 2008<br />
david Hallale<br />
KleinHandelBestUUrder:<br />
fresHMarK<br />
Winsgewendheid het op verskeie fronte<br />
verbeter, terwyl verspreidingskoste deur die<br />
doeltreffende skedulering van aflewerings aan<br />
winkels beperk is. Hiervoor is ’n vloot van meer<br />
as 120 koeltrokke ingespan. Lewerings geskied<br />
vanaf ses verspreidingsentrums in suid-Afrika en<br />
vyf elders in Afrika.<br />
die Groep is trots op Freshmark se eie invoerafdeling<br />
wat deur die afdeling geskep is om vrugte<br />
en groente buite seisoen van buitelandse markte<br />
te verkry. Aankope word van meer as 20 lande<br />
soos spanje, egipte, Marokko en italië gedoen.<br />
in die oorsigtydperk was Zambië die<br />
eerste land buite suid-Afrika wat ten opsigte<br />
van groente geheel en al selfversorgend was<br />
terwyl ge middeld sowat 95% van Freshmark<br />
se behoeftes in ander lande van plaaslike boere<br />
verkry word. Hierdie mylpaal is lank reeds die<br />
Groep se doelstelling en die Groep is trots<br />
daarop dat dit nou verwesenlik word.<br />
voedselveiligheid word pro-aktief bestuur en<br />
bly die riglyn vir al Freshmark se bedrywighede.<br />
Al ses die verspreidingsentrums in suid-Afrika<br />
het in die jaarlikse oudit van hul voedselvervaardigingsprosesse<br />
deur ’n onafhanklike, internasionaal<br />
geakkrediteerde standaardisasiegesag<br />
meer as 95% behaal.<br />
Meer as 90% van alle voorsieners aan<br />
Freshmark voldoen ook aan internasionaal<br />
erkende veiligheidstandaarde soos eurepGAP<br />
terwyl die ander 10%, meestal kleinboere, almal<br />
programme instel om dié standaarde te bereik.<br />
Freshmark gebruik twee onafhanklike laboratoriums,<br />
een in die noorde van die land en die<br />
ander in die suide, wat weekliks monsters neem<br />
van die vrugte en groente wat vir Freshmark<br />
verbou word. dié ondergaan ‘n reeks mikrobiologiese<br />
en chemiese-restetoetse om te verseker<br />
dat produksievoorskrifte, onder meer spuitprotokolle,<br />
nougeset nagekom word.
d<br />
dirK dieMont<br />
HoofBestUUrder:<br />
vleisMarK<br />
ie sake-omgewing vir die kleinhandelverkope<br />
van vars vleis het nie aan die<br />
uitwerking van hoë voedselinflasie ontkom<br />
nie en verbruikers het op verskillende maniere<br />
daarop gereageer. Aan die laer kant van die mark<br />
het baie aan goedkoper vleisprodukte voorkeur<br />
gegee terwyl klante aan die ander kant van die<br />
inkomstespektrum die meer vertroude en gevestigde<br />
vleishandelsmerke opgesoek het. dit het<br />
die Groep se besluit versterk om ondanks die<br />
hoë inflasie, op die instandhouding en verbetering<br />
van sy gehalte-aanbod te fokus.<br />
om ons laerinkomsteklante te help vir wie<br />
die prys op die pakkie al belangriker word, is<br />
sommige van ons vleisprodukte in shopritewinkels<br />
herbekendgestel in ’n losmaatformaat<br />
(benewens vooraf verpakte produkte)<br />
sodat hulle ’n presiese randbedrag kan kies.<br />
daarenteen was spesialis-handelsmerkprodukte<br />
soos steakhouse Classic en Certified Natural<br />
Lamb sterk in aanvraag in Checkers, waar<br />
hulle ondanks hoë insetkoste teen volle marge<br />
verkoop word. die Groep is baie tevrede<br />
daarmee dat die afset van dié handelsmerke in<br />
die vleismarkte van Checkers en Checkers Hyper<br />
nou dié van ooreenstemmende produkte sonder<br />
’n handelsmerk oorskry.<br />
veral die Certified Natural Lamb-reeks<br />
kry sterk steun van ons gesondheids- en<br />
omgewingsbewuste klante. ’n omvattende<br />
en gedetailleerde ouditprotokol word streng in<br />
Waardetoegevoegde dienste | Vleismark<br />
stand gehou en sluit die plaas, slagpale en<br />
slaghuis in. ondanks die algemene opvatting<br />
dat vleisinflasie nog nie sy hoogtepunt bereik<br />
het nie, is die bestuur van voorneme om die<br />
verkoop van sy handelsmerkprodukte nog<br />
meer te bevorder en uit te brei ten einde te<br />
voorsien in klante se voorkeure.<br />
ons werknemers staan voor dieselfde<br />
finansiële uitdagings as ons klante. die Groep<br />
is dus trots op dié afdeling se sterk klem van<br />
die laaste paar jaar op opleiding en ontwikkeling,<br />
wat versterk sal word om hul loopbaangeleenthede<br />
en finansiële posisie nog verder te verbeter.<br />
’n skool vir indiens-opleiding wat kursusse<br />
in die hantering en prosessering van vleis aanbied,<br />
is in elk van die Groep se sewe geografiese<br />
afdelings in suid-Afrika gestig en die Groep is<br />
trots om uit te wys dat hy die enigste kleinhandelaar<br />
is wat ’n sooG-kwalifikasie in vleisprosessering<br />
aanbied. dit het reeds meer personeelbevorderings,<br />
verhoogde toewyding en hoër<br />
personeelbehoudvlakke tot gevolg gehad.<br />
die hoë vlak van innovering in die<br />
ontwikkeling van nuwe produkreekse het die<br />
vleismarkte die afgelope finansiële jaar baie<br />
gebaat. die bestuur is nie net vol vertroue dat<br />
hy vleisverkope oor die hele spektrum heen sal<br />
kan verhoog nie, maar ook dat die vleisafdeling<br />
sy klante aan die bopunt van die mark sal behou<br />
en hul getalle sal verhoog sodra ekonomiese<br />
toestande verbeter.<br />
JaaRVERSlaG 2008 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK 29
Groepsdienste | Inligtingstegnologie<br />
t<br />
franZ MUller<br />
BestUUrder:<br />
inliGtinGsteGnoloGie<br />
egnologie is ’n sleutelbemagtiger wat<br />
die hele waardeketting van die Groep se<br />
bedrywighede stu. Benewens die inligtingstegnologie-afdeling<br />
se rugsteuning van daaglikse<br />
sakebedrywighede, ondersoek dit tans verskeie<br />
groot tegnologie-inisiatiewe wat nuwegenerasiestelsels<br />
behels en kritieke prosesse steun om<br />
die Groep se mededingendheid in die toekoms<br />
aan te vuur.<br />
As deel hiervan is ’n omvattende hersiening<br />
van alle produk- en voorraadbestuurstelsels tans<br />
aan die gang as eerste stap in die ingebruikneming<br />
van ’n nuwe bevoorradingstelsel. om die<br />
invoerproses verder te ondersteun, is ’n nuwe<br />
stelsel gekies wat alle aspekte van globale verkryging<br />
sal bestuur. die huidige klem is op die proses<br />
wat voorsiener- en produklysting voorafgaan.<br />
daarna sal prosesse vir die plasing van bestellings,<br />
logistiek en betalings aangespreek word.<br />
die Groep is trots op dié gesofistikeerde prosesse<br />
wat dit in plek het om te verseker dat die regte<br />
produkverskeidenheid teen die beste pryse vir<br />
verbruikers beskikbaar is. die groter deursigtigheid<br />
wat by dié prosesse gevoeg word, bevorder<br />
pro-aktiewe bestuur en bied die geleentheid om<br />
beter aan klante se behoeftes te voldoen.<br />
’n Nuwe kopersportaal is ingestel om doeltreffende<br />
bevoorrading verder te steun. die stelsel<br />
lê die klem op probleme en geleenthede en stel<br />
kopers in staat om die prestasie van items in lopende<br />
tyd op ’n uitsonderingsgrondslag te monitor.<br />
30 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK JaaRVERSlaG 2008<br />
’n Geïntegreerde vervoerbestuurstelsel is<br />
ingestel om doeltreffendheid in die lewering<br />
van handelsware van die verspreidingsentrums<br />
na die winkels te verhoog. die stelsel spreek<br />
voertuigroetes en -skedulering aan, asook voertuigopsporing<br />
en -bestuur, bestuurderprestasie<br />
en ander bestuursaanwysers.<br />
die bestaande voorspellingstelsel vir die aanvulling<br />
van winkelvoorraad word vervang deur ’n<br />
stelsel wat die aansuiwering van voorraad by die<br />
verspreidingsentrums (vs) naatloos integreer.<br />
dié nuwe geïntegreerde stelsel vir deurlopende<br />
aanvulling- en voorraadbestuur maak dit moontlik<br />
om vs-aanvulling deur werklike kleinhandel-verkoopsbedrywighede<br />
eerder as winkelbestellings<br />
te stu. dit sal voorraadvlakke in die ver sprei dingsketting<br />
verminder en beskikbaarheid op die rakke<br />
verbeter.<br />
die geleidelike bekendstelling van die nuwe<br />
administrasiestelsel in winkels wat intern as<br />
operation Better store bekend staan, verloop in<br />
suid-Afrika volgens plan. Winkelpersoneel het<br />
hulle by die nuwe stelsel aangepas. die marges<br />
in die diensdepartemente vir voedsel soos die<br />
bakkery en delikatesse het toegeneem en ’n<br />
verbetering in die varsheid en konsekwen te<br />
kwaliteit van items word ook ervaar in die winkels<br />
waar die program reeds in werking is. die feit dat<br />
die stelsel in lopende tyd werk, verhoog die optimalisering<br />
van voorraadvlakke en verminder die<br />
kanse op verlore verkope en oorbevoorrading.<br />
die stelsel is nou in sowat 200 winkels in bedryf<br />
en die doel is om die uitbreiding daarvan na<br />
winkels in suid-Afrika teen die einde van 2008 af<br />
te handel. dit sal in 2009 in winkels buite suid-<br />
Afrika in werking gestel word.
K<br />
pHoty tZellios<br />
HoofBestUUrder:<br />
verspreidinGsKettinG<br />
leinhandelaars oral ter wêreld is in die<br />
oorsigjaar ernstig deur onbestendige<br />
brandstof- en kommoditeitspryse geraak. dié<br />
inflasiedruk het ’n vraagspiraal aan die gang gesit<br />
omdat sowel kleinhandelaars as verkopers om<br />
produkte teen histories laer pryse meegeding<br />
het. dit het daartoe gelei dat beskikbaarheid van<br />
produkte die laagste ooit was.<br />
ondanks dié uitdagings is die Groep trots op<br />
sy volgehoue vermoë om munt te slaan uit sy<br />
strategiese doelwit om sy verspreidingsketting<br />
te beheer. Belegging in infrastruktuur, programmatuur-oplossings,<br />
vaardighede en kennis oor<br />
meer as ’n dekade heen het ’n meganisme<br />
geskep waardeur ons laer pryse vir langer as<br />
ons mededingers in stand kan hou, maar terselfdertyd<br />
’n hoë vlak van produkbeskikbaarheid in<br />
ons eie verspreidingsentrums in stand kan hou. in<br />
die oorsigtydperk het die Groep ’n diensvlak ten<br />
opsigte van winkelaflewerings volgehou wat 20%<br />
hoër as dié van sommige van sy verskaffers was.<br />
dit was ’n wenresep om klantelojaliteit te behou<br />
en verkope teen minimale koste te laat groei.<br />
die Groep se strategie om die verspreidingsketting<br />
te beheer, bied nie net ’n duidelike<br />
mededingingsvoordeel en ’n vermoë om risiko te<br />
bestuur nie, maar maak ook op sakegebied sin in<br />
huidige en toekomstige scenario’s waarin:<br />
– omgewingsbestuur ’n sleutelfaktor is om die<br />
uitputting van natuurlike hulpbronne te verminder<br />
en die behoefte om materiale te herwin.<br />
Groepsdienste | Verspreidingsketting<br />
– voedseltekorte ’n werklikheid bly – en daar kan<br />
verwag word dat pryse tot ver in die toekoms<br />
sal bly styg.<br />
– daar ‘n behoefte aan buigsaamheid is soos<br />
wat belemmerings soos verkeersdrukte in<br />
stedelike gebiede toeneem, verkeersvloei<br />
bedags in munisipale gebiede beheer word,<br />
en produkte deur die hele verspreidingskanaal<br />
heen nagespeur moet kan word.<br />
– Koste gedurig neig om te styg en dus ’n negatiewe<br />
invloed op bedryfskoste het en dus ook<br />
op ’n kleinhandelaar se vermoë om lae pryse<br />
te handhaaf.<br />
dié aspekte is in ag geneem en die Groep<br />
beklee ten opsigte daarvan ’n goeie posisie en<br />
sal dit tot ver in die toekoms bly beklee.<br />
die Groep bestuur en beheer sy waardeketting<br />
steeds aktief, terwyl hy doeltreffendheid voortdurend<br />
probeer verbeter. die klem het hoofsaaklik<br />
op vier terreine geval, naamlik voorraadbestuur,<br />
optimalisering van vervoer, bedryfsproduktiwiteit<br />
en winkelprosesse. dié doeltreffendhede en die<br />
beter funksionaliteit wat in die loop van die jaar<br />
ingestel is, druk pryse af en verbeter kontantvloei.<br />
danksy die vermoë om voorraadbestuursoplossings<br />
met kundiges se hulp in te span, kon<br />
die Groep ’n volwassenheidsvlak bereik wat nou<br />
vrugte begin afwerp. Hoewel voorraadvlakke<br />
toegeneem het, is ’n wetenskaplike benadering<br />
tot vooruit-aankope aanvaar. die Groep kon dus<br />
sy “lae pryse”-posisie handhaaf en tegelykertyd<br />
hoë vlakke van produkbeskikbaarheid verseker.<br />
ondanks die skerp toename in brandstofpryse<br />
kon die Groep danksy sy gesentraliseerde<br />
verspreidingsinfrastruktuur en die benutting<br />
van sy sagteware vir roetebepaling en -skedulering<br />
die impak daarvan beperk. Prosesse vir<br />
winkelbestellings word gedurig opgeskerp en<br />
dit berei die Groep vir die volgende fase van<br />
optimalisering voor.<br />
die Groep se internasionale handelsvermoë<br />
het met die instelling van ’n enkele handelsprogrammatuuroplossing<br />
toegeneem. Na verwagting<br />
sal dié inisiatief die handelspotensiaal én<br />
die ontwikkeling van sy handelsmerke verbeter.<br />
Boonop skep dit die grondslag vir die koördinering<br />
van die bedrywighede van alle deelnemers<br />
aan die verspreidingsketting. Hoewel dit gewoonlik<br />
moeilik is om in Afrika sake te doen, het die<br />
Groep se eie vaardighede hom in staat gestel om<br />
uit sy belegging munt te slaan. Handel tussen<br />
lande het toegeneem en die Groep van sy suid-<br />
<strong>Afrikaans</strong>e strukture onafhanklik gemaak. Hy kan<br />
nou ook op gelyke voet met ander multinasionale<br />
kleinhandelaars meeding.<br />
die Groep se strategie vir sy verspreidingsketting<br />
is beslis lonend, want dit is ’n baie<br />
belangrike en suksesvolle element in die mededingingsarsenaal.<br />
dit laat hom uitstaan ten opsigte<br />
van drie grondliggende maatstawwe wat vir<br />
ver bruikers belangrik is, naamlik gehalte, prys en<br />
deurlopende beskikbaarheid.<br />
JaaRVERSlaG 2008 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK 31
Groepsdienste | Eiendom<br />
d<br />
pHilip van der MerWe<br />
HoofBestUUrder: eiendoM<br />
ie Groep bedryf tans 636 supermarkte<br />
wat oor die uitgestrekte vasteland van<br />
Afrika heen, sommige aangrensende eilande in<br />
die indiese oseaan en indië versprei is. Namate<br />
die Groep se bedrywighede groei, raak die eiendomsafdeling<br />
se taak eksponensieel groter. dié<br />
taak vereis dat hierdie sake-eenheid op verskillende<br />
vlakke doeltreffend in bedryf moet wees.<br />
deur sy sake-ontwikkelingsbestuur behels<br />
’n groot deel van sy opdrag alle onderhandelings<br />
met grond- en eiendomsbesitters asook plaaslike<br />
owerhede wat met die huisvesting van die<br />
Groep se huidige en toekomstige bedrywighede<br />
gemoeid is, hetsy winkels of verspreidingsentrums.<br />
’n Groot deel van die afdeling se bedrywighede<br />
is die identifisering, saam met die<br />
lynbestuur, van potensiële groeigebiede waar<br />
winkels in die toekoms geleë sou kon wees. Hy<br />
gee dan opdrag vir die nodige lewensvatbaarheidstudies<br />
om potensiële winsgewendheid<br />
te bepaal. indien dit positief is, gee hy opdrag<br />
aan argitekte en ingenieurs wat met sy interne<br />
ontwerpspan saamwerk om nuwe ontwikkelings<br />
te beplan en die aanbou daarvan te bestuur.<br />
die afdeling het oor 58 nuwe supermarkte vir<br />
die Groep vir die komende boekjaar onderhandel.<br />
daar word tans onderhandel met eienaars, veral<br />
in Wes-Afrika, om grond vir die ontwikkeling van<br />
nuwe supermarkte te bekom om aan toekomstige<br />
groei te voldoen. in die laaste paar maande<br />
is transaksies vir terreine in Port Harcourt in<br />
32 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK JaaRVERSlaG 2008<br />
Nigerië, Huambo en Lubango in Angola asook<br />
Kinshasa en Lubumbashi in die demokratiese<br />
Republiek van Kongo (dRK) afgehandel. Na<br />
verwagting sal die twee supermarkte in die dRK<br />
in desember 2009 open.<br />
danie MÖller<br />
adJUnKHoofBestUUrder:<br />
eiendoM<br />
die Groep is nie allereers ’n eiendomsont-<br />
wikkelaar nie, maar die afdeling moet dikwels<br />
daardie rol vervul, veral buite suid-Afrika se<br />
grense, wanneer daar geen geskikte handelsruimte<br />
beskikbaar is vir sy handelsmerke om<br />
sake te doen nie. in sulke omstandighede<br />
onderneem die Groep wel sy eie ontwikkelings<br />
deur sy projekontwikkelingsbestuur. die Groep is<br />
trots daarop dat die afdeling in die afgelope tien<br />
jaar meer as 30 nuwe alleenstaande supermarkte,<br />
winkelsentrums, verspreidingsentrums<br />
en kantore by die Groep se eiendomsportefeulje<br />
gevoeg het, met kapitaalbesteding van meer as<br />
R1,3 miljard. Wanneer eiendomme van die<br />
Groep die vlak van volwassenheid bereik waar<br />
hulle ’n beduidende inkomstestroom genereer,<br />
word hulle meestal ook in die mark geplaas om<br />
kapitaal vir nog ontwikkelings vry te stel.<br />
Kapitaalbesteding van R860 miljoen is vir nuwe<br />
ontwikkelings in die 2009-finansiële jaar<br />
goedgekeur.<br />
die afdeling bestuur ook sy eiendomsportefeulje<br />
van eiendomme in eie besit en met<br />
hoofhuurkontrakte deur sy streekseiendoms- en<br />
batebestuurskantore. dié portefeulje bestaan<br />
nou uit meer as 100 geboue en ander eien-<br />
domme met ’n gesamentlike waarde van meer<br />
as R4,5 miljard. die afdeling het groot welslae<br />
behaal met die vermindering van die getal en<br />
omvang van verliesmakende hoofhuurkontrakgeboue<br />
van die voormalige oK Bazaars en<br />
Checkers. in die afgelope tien jaar is die aantal<br />
hoofhuurkontrak-eiendomme van 82 tot 57<br />
verminder. As deel van die bestuur van die<br />
eiendomsportefeulje van hoofsaaklik winkelsentrums,<br />
behartig hy alle onderhandelings<br />
met bestaande en nuwe huurders.<br />
die uitleg van die winkels is ewe noodsaaklik<br />
as die ligging, want dit moet die verbruikers se<br />
gedragspatrone weerspieël en vir veran derings<br />
in verbruikers se voorkeure voorsiening maak.<br />
ons span vir winkelontwikkeling neem die<br />
jongste internasionale tendense in voedsel-<br />
aankooppatrone in ag. die behoeftes wat deur ’n<br />
gejaagde leefstyl geskep is het ’n groot invloed<br />
op die uitleg van winkels asook die aanbieding,<br />
toerusting en toewysing van ruimte op die<br />
verkoopsvloer gehad. ’n deurlopende program<br />
van opknapping verseker dat ouer winkels ’n<br />
koopomgewing bied wat met dié van die<br />
jongstes strook. in die afgelope tien jaar is<br />
meer as 340 winkels teen ’n koste van bykans<br />
R1,5 miljard opgeknap. die Groep is baie tevrede<br />
daarmee dat alle winkels in die afgelope jaar<br />
teen ’n koste van R49 miljoen met bystandkrag<br />
toegerus kon word om handel sonder<br />
onderbrekings te verseker.
Korporatiewe verantwoordelikheidsverslag | VOlHOuBaaRHEID<br />
inLEidinG<br />
die Groep volg ’n langtermynbenadering tot die<br />
bestuur en ontwikkeling van sy onderneming op<br />
’n wyse wat sy aandeelhouers steeds ’n mededingende<br />
opbrengs op hul belegging sal bied.<br />
om dit te bereik, moet die Groep nie net die<br />
belange van die aandeelhouers dien nie, maar<br />
van alle belanghebbers en veral klante, voorsieners,<br />
personeel en die gemeenskappe waarin<br />
hy sake doen. Wanneer hy die welsyn van sulke<br />
gemeenskappe in ag neem, moet hy besondere<br />
aandag skenk aan die omgewing waarin hulle<br />
leef deur só in bedryf te wees dat dit nie net die<br />
status quo handhaaf nie, maar ’n wêreld wat baie<br />
kwesbaar geword het, verbeter. Hoewel die<br />
Groep as ’n sakeonderneming bestaan om wins<br />
te maak, maak hy seker dat hy wins nie ten<br />
koste van die gemeenskap of die omgewing<br />
najaag nie.<br />
die Groep is trots daarop dat hy in baie<br />
opsigte ’n krag ten goede is, want sy bedrywighede<br />
skep talle geleenthede vir indiensneming<br />
en loopbaanontwikkeling binne die Groep en by<br />
sy verskaffers. dit stel groot vervaardigers in<br />
staat om hul ondernemings uit te brei in die wete<br />
dat hulle, deur die Groep, verseker is van ’n groot<br />
afset van hul produkte. terselfdertyd word kleiner<br />
voorsieners, veral dié uit ’n benadeelde agtergrond,<br />
aangehelp en ondersteun om die vereiste<br />
produksiestandaarde te bereik. Heelwat van die<br />
Groep se sakestrategie is trouens daarop ingestel<br />
om die maatskaplike wanbalanse van die<br />
verlede reg te stel. Hy glo sterk daaraan dat die<br />
eie eerste kom en baie van wat hy in dié opsig<br />
doen, lê die klem op gemeenskappe in suid-<br />
Afrika. Namate die onderneming egter elders in<br />
Afrika uitbrei, brei sy betrokkenheid by die<br />
welsyn van daardie gemeenskappe ook uit.<br />
Waar die Groep ook in bedryf is, bied hy ’n<br />
konsekwente eerstewêreldse inkopie-ervaring<br />
met ’n wye reeks produkte teen uiters mededingende<br />
pryse sodat al meer verbruikers die<br />
voordeel daarvan kan geniet. Met die oog hierop,<br />
word produkte van gehalte wat aan internasionale<br />
maatstawwe vir voedselveiligheid voldoen<br />
en op ’n omgewingsverantwoordelike wyse<br />
vervaardig word, teen die beste pryse van oral<br />
ter wêreld aangekoop. terselfdertyd word veral<br />
plaaslike nywerhede en kleinskaalse boere<br />
ge steun om die ekonomie van die lande waarin<br />
hy in bedryf is, te bevorder.<br />
dit verskaf diepe bevrediging dat die Groep<br />
aan die einde van die oorsigtyd werk aan meer<br />
as 73 000 mense kon verskaf, onder andere<br />
bykans 8 000 in 16 lande buite suid-Afrika se<br />
grense. van die totale getal werknemers is<br />
51 800 swart, 14 500 bruin, 3 000 indiërs en<br />
3 700 wit. vroue maak 65,7% van die personeel<br />
uit. die Groep bied loopbane in talle dissiplines<br />
en danksy deurlopende opleiding en bevordering<br />
vanuit eie geledere kan personeel hul volle<br />
potensiaal bereik. Wat werwing en bevordering<br />
betref, kry mense uit voorheen benadeelde<br />
gemeenskappe voorkeur om die maatskaplike<br />
wanbalanse van die verlede te help regstel.<br />
diEnSbiLLikhEid<br />
diensbillikheid vorm die kern van die Groep se<br />
sakefilosofie en word as ’n hoë prioriteit beskou.<br />
dit is egter ’n groot taak om sodanige billikheid te<br />
skep, aangesien die oorsake van die historiese<br />
situasie wat dié onbillikheid in die eerste plek<br />
geskep het, buite die werkplek lê. Gelyke<br />
geleent hede in die werkplek behels ook liggaamlik<br />
gestremdes en die bevordering van vroue na<br />
bestuursposte. die Groep is trots daarop dat hy<br />
groot vordering met die bereiking van sy billikheidsdoelwitte<br />
gemaak het sonder dat die doeltreffende<br />
bestuur van die onderneming in die<br />
gedrang gekom het. tot op hede kon die bestuur<br />
die moeilike teikens wat hy vir homself stel, elke<br />
jaar oorskry. volgens statistiek van die departement<br />
van Arbeid was die Groep se bevordering<br />
van billikheid op alle vlakke beter as die res van<br />
die sektor vir groot- en kleinhandel wat swartes<br />
(mans en vroue saam) asook vroue betref.<br />
dit word al moeiliker om genoeg behoorlik<br />
opgeleide jong mense te werf om die groeiende<br />
getal posisies in middel- en senior bestuur te vul,<br />
veral in die lig van die huidige vaardigheidsvlug<br />
wat daartoe lei dat begaafde jong mense uit alle<br />
bevolkingsgroepe hul heil elders gaan soek. om<br />
jong afgestudeerdes met ’n belangstelling in<br />
die handel en veral kleinhandel vroeg reeds te<br />
identifiseer, bly die Groep nou betrokke by die<br />
land se tersiêre instellings. Weens die lang ure is<br />
die kleinhandel vir baie nie ’n gewilde beroep nie,<br />
en is dit vir ander, minder veeleisende beroepe,<br />
maklik om deeglik opgeleide en gekwalifiseerde<br />
personeellede weg te lok. Gevolglik het die<br />
Groep nog altyd daaraan geglo om sy eie mense<br />
op te lei en uit eie geledere te bevorder. sulke<br />
opleiding word op baie vlakke aangebied. Aan<br />
die einde van die oorsigtyd het die Groep 895<br />
leerlingbestuurders gehad, waarvan 76% swart<br />
is, terwyl 73% van die assistent-bestuurders en<br />
55% van die takbestuurders ook swart is.<br />
pERSonEELontWikkELinG<br />
En -opLEidinG<br />
in die jaar is opleiding oral in die Groep opgeskerp<br />
om met die groei in bedrywighede tred te<br />
hou. dit is bevredigend dat die getal opleidingsingrepe<br />
van 62 210 tot 98 816 toegeneem het.<br />
die klem het op die verbetering van dienslewering<br />
in winkels en die bou van bestuursvermoë<br />
geval. die Groep bedryf steeds die grootste<br />
opleidingsonderneming in die sektor vir grooten<br />
kleinhandel in suid-Afrika. sodoende werk<br />
hy nou saam met die sooG vir Groot- en<br />
Kleinhandel, die sooG vir voedsel en drank<br />
en die sooG vir Gesondheid en Welsyn.<br />
’n omvattende oudit van die totale opleidingen<br />
ontwikkelingslandskap is uitgevoer. Gevolglik<br />
is bykomende opleidingsposte orals in die Groep<br />
geskep. die opleidingsdepartement knap<br />
bestaande leerprogramme deurlopend op en belê<br />
in nuwe kursusse wat die jongste opleidingstegnieke<br />
en -metodes weerspieël. die Groep probeer<br />
om beste praktyke vir die ontwikkeling van menslike<br />
hulpbronne te verseker, en verkry steeds<br />
akkreditering vir sy leerprogramme. dit geskied<br />
deur ten volle geakkrediteerde kwalifikasies te<br />
bied wat in nasionale kwalifikasies met sAKGakkreditering<br />
uitloop. Kursusse wat op winkelpersoneel<br />
gemik is, dek nie net kleinhandeldissiplines<br />
nie, maar ook lewensvaardighede. Hoewel baie<br />
van die opleiding op ’n gesentraliseerde grondslag<br />
uitgevoer word, bied sommige afdelings soos<br />
meubels, Freshmark en die verspreidingsentrums,<br />
weens die gespesialiseerde aard van hul<br />
bedrywighede, hul eie opleidingsprogramme.<br />
Werknemers wat buite suid-Afrika vir die<br />
Groep werk, word ewe intensief opgelei, met<br />
besondere klem op die kultuur en waardes van<br />
die onderneming. in bepaalde gevalle word<br />
personeellede van elders in Afrika vir opleiding<br />
na suid-Afrika gebring, of na buurlande soos<br />
Zambië waar ’n gevestigde infrastruktuur<br />
bestaan. opleiers van suid-Afrika deurkruis die<br />
vasteland om kursusse in engels, Portugees en<br />
Frans aan te bied en besoek ook indië en eilande<br />
langs die vasteland se kus vir dieselfde doel.<br />
JaaRVERSlaG 2008 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK 33
Korporatiewe verantwoordelikheidsverslag | VOlHOuBaaRHEID<br />
vervolg<br />
die Groep bedryf verskeie akademies vir<br />
tegniese opleiding waar werknemers spesialisopleiding<br />
op terreine soos vleisverwerking, die<br />
hantering van varsprodukte, asook bak- en kooklesse<br />
ontvang. daar is akademies vir tegniese<br />
opleiding in Kaapstad, durban en Johannesburg<br />
en soortgelykes gaan in die nuwe finansiële<br />
jaar in Port elizabeth en Welkom in die vrystaat<br />
open. Almal beskik oor die allernuutste toerusting<br />
en alle kursusse wat aangebied word, is ten<br />
volle geakkrediteer. Hulle bied diegene wat hul<br />
opleiding voltooi, al die vaardighede wat hulle<br />
nodig het om hul vak te bedryf. die Groep is baie<br />
trots daarop dat hy die eerste kleinhandelmaatskappy<br />
was wat akkreditering ontvang het om<br />
’n kwalifikasie op diplomavlak vir slagters aan te<br />
bied. die Groep registreer tans sommige van sy<br />
akademies by die departement van onderwys<br />
as voo- (voortgesette onderwys en opleiding-)<br />
kolleges. Meer as 2 000 werknemers het tot op<br />
hede gevorderde opleiding voltooi.<br />
die geleidelike uitbreiding van die nuwe<br />
administrasiestelsel wat intern as “operation<br />
Better store” bekend staan, vind nou in al sewe<br />
geografiese gebiede in suid-Afrika plaas en elke<br />
week word twee nuwe winkels in elke streek<br />
met die nuwe tegnologie toegerus. Aan die<br />
einde van die oorsigtyd was sowat 200 winkels<br />
toegerus met dié veeldoelige stelsel wat<br />
personeelskedulering, produkbestellings en<br />
voorraadbeheer asook die standaardisering van<br />
bestanddele in die Groep se bakkerye vergemaklik.<br />
sodra die stelsel in alle shoprite- en<br />
Checkers-winkels in suid-Afrika ingestel is, sal<br />
dit na Usave- en die meubelwinkels uitgebrei word.<br />
in die jaar is die omvang van die Groep se<br />
belangrikste motiveringsprogram (BBB) uitgebrei<br />
en aan ’n landwye sangkompetisie gekoppel. dié<br />
betrek welbekende plaaslike musiekpersoonlikhede<br />
en het ’n hoë vlak van personeelbetrokkenheid<br />
geskep.<br />
die doel met BBB is om diensuitnemendheid<br />
deur motivering, opvoeding en beloning<br />
te bevorder. die unieke aansporingsprogram<br />
waarop BBB berus, stel ons in staat om ’n<br />
positiewe, breed gefundeerde gedragsverskuiwing<br />
onder winkelpersoneel teweeg te bring,<br />
ware prestasiemetings op grond van objektiewe<br />
beoordelingsmaatstawwe te verkry (wat vir kleinhandelsukses<br />
noodsaaklik is) en aan goeie presteerders<br />
erkenning te gee en hulle te beloon.<br />
34 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK JaaRVERSlaG 2008<br />
om aan die kompetisie deel te neem, besluit<br />
die personeel van elke winkel saam wat<br />
hulle gaan doen om klantediens en die inkopieervaring<br />
te verbeter. die belofte is die grondslag<br />
waarop “geheime klante” wat die individuele<br />
supermarkte besoek, elke winkel beoordeel.<br />
opvolgingsbeplanning en<br />
leierskapont wikkeling<br />
opvolgingsbeplanning op die vlak van senior<br />
bestuur is baie belangrik in ’n bedryf wat só<br />
groot en ingewikkeld as die Groep is. om seker<br />
te maak dat die onderneming op dieselfde vlak<br />
van doeltreffendheid kan voortgaan, is gekwalifiseerde<br />
en ervare opvolgers vir alle sleutelposte<br />
geïdentifiseer en ontvang hulle deurlopende<br />
opleiding ten opsigte van die eise van dié poste<br />
om ’n gladde oorgang te verseker indien dit<br />
nodig sou wees. om ’n volgehoue toevloei van<br />
talentvolle mense te verseker, word toekomstige<br />
uitvoerende personeel hoofsaaklik aan tersiêre<br />
instellings gewerf. die getal gegradueerdes –<br />
tans 1 306 – wat die Groep in diens het, bly teen<br />
’n bevredigende pas toeneem. daar word veral<br />
klem op die werwing van gegradueerdes uit<br />
voorheen benadeelde groepe geplaas.<br />
Uitvoerende beamptes uit verskeie dissiplines<br />
neem aan gevorderde bestuursontwikkelingsituasies<br />
deel, onder meer vooraanstaande internasionale<br />
leierskapprogramme. dit sal verseker<br />
dat hulle toegerus is om die uitdagings van ’n al<br />
meer komplekse onderneming die hoof te bied<br />
en die Groep tot die voorste streekdeel nemer<br />
aan die kleinhandelsektor uit te bou. in die<br />
verslagtyd het 4 733 lede van die bestuur een<br />
of meer van dié programme bygewoon.<br />
die doel is om alle personeel die beste<br />
ge leent hede vir loopbaanontwikkeling te bied.<br />
Minstens 50% van dié wat vir winkelbestuursprogramme<br />
op intreevlak gekies word, moet<br />
bestaande werknemers wees. die ander 50%<br />
is meestal gegradueerdes wat aan tersiêre<br />
instellings gewerf is.<br />
Leerderskappe<br />
ooreenkomstig sy breë opleidingstrategie en<br />
beleid het die Groep voortgegaan om binne die<br />
konteks van die Nasionale vaardigheidsontwikkelingstrategie<br />
as ’n opleidingsfasiliteit op te<br />
tree. Met die samewerking van verskeie sooG’s<br />
bied hy leerderskappe en vaardigheidsprogramme<br />
in kleinhandelbestuur en ander verwante terreine<br />
op die vlak van NKF 2, 3, 4 en 6 aan. in die oorsigtyd<br />
het 581 kandidate leerderskapprogramme<br />
voltooi. die Groep werk ook met die universiteite<br />
en technikons saam deur praktiese werkplekervaring<br />
in bepaalde dissiplines aan studente te<br />
bied. in die afgelope finansiële jaar het 43 studente<br />
hul praktiese studies voltooi.<br />
die Groep is trots op die feit dat hy ook deur<br />
die suid-<strong>Afrikaans</strong>e instituut van Geoktrooieerde<br />
Rekenmeesters as ’n goedgekeurde opleidingsfasiliteit<br />
vir opleiding buite openbare praktyk tot<br />
op die vlak van geoktrooieerde rekenmeester<br />
erken word. vandat die program begin het, is 42<br />
kandidate vir dié opleiding aanvaar. tans is 12<br />
ingeskrewe klerke in diens waarvan vyf in die<br />
afgelope jaar aangesluit het. in die verslagtyd het<br />
sewe van die agt kandidate wat die raad se eksamens<br />
geskryf het, hulle as geoktrooieerde rekenmeesters<br />
bekwaam.<br />
ondERWySbyStAnd<br />
om die groeiende vaardigheidstekort in suid-Afrika<br />
te help bestry, het die Groep die geld wat hy jaarliks<br />
as beurse en lenings beskikbaar stel, in die oorsigtyd<br />
tot R4,5 miljoen verhoog. dié steun is beskikbaar<br />
vir mense wat op tersiêre vlak in gesogte dissiplines<br />
wil studeer, byvoorbeeld rekeningkunde, aptekerskunde<br />
en kleinhandel-sakebestuur. in die jaar is 95<br />
studente só gehelp, teenoor 61 in 2007. die geld<br />
was bo en behalwe wat vir die Groep se onderwysbystandskema<br />
vir personeellede en hul afhanklikes<br />
beskikbaar was, wat ook toelaes vir skoolgeld<br />
vir werknemers met ’n lae inkomste insluit.
miV/ViGS<br />
BBB top of the Pops 2007 Groepwenner:<br />
shoprite Makhaza<br />
die Groep lê steeds sterk klem op opvoeding en<br />
voorkoming om die verspreiding van Miv+/vigs<br />
te bestry. Al is daar aanduidings dat die groei van<br />
dié pandemie moontlik besig is om in suid-Afrika<br />
te stabiliseer, is dit op ’n gevaarlik hoë vlak. die<br />
land is onlangs aangewys as die een met die<br />
hoogste voorkoms van dié siekte, en na raming<br />
leef 5,7 miljoen mense met Miv+/vigs.<br />
die potensiële impak op’n mens-intensiewe<br />
onderneming soos bedryf deur die Groep is<br />
daarom enorm. op grond van demografiese,<br />
lewenstyl- en ouderdomsfaktore word statisties<br />
bereken dat net meer as 17% van sy werkmag<br />
besmet is. dié hoë voorkoms kan produktiwiteit<br />
beïnvloed en personeelomset laat styg. op sy<br />
beurt het dit ’n invloed op die omvang van die<br />
opleiding wat in die organisasie nodig is.<br />
die omvattende opvoedingsprogram wat in<br />
2005 ontwikkel is, aan die hand van die insette<br />
van ’n landwye eie vigskomitee met verteenwoordigers<br />
van die vakbond en onverbonde personeel,<br />
is in die lig van gereelde behoefteont ledings uitgebrei.<br />
die kern van die program is die rol van<br />
portuuropvoeders wat in elke winkel geïdentifiseer<br />
en deur onafhanklike spesialiste opgelei word.<br />
Na voltooiing van hul opleiding, onderneem die<br />
portuuropvoeders op hul beurt opleiding op winkelvlak,<br />
wat ons in staat sal stel om ’n volhoubare<br />
platform vir berading te verskaf terwyl die<br />
volledige Miv-program hom oor jare ontplooi.<br />
die Groep lei steeds portuuropvoeders op<br />
van wie daar tans meer as 1 500 is en bemagtig<br />
hulle. Brosjures, dvd’s en ander opvoedings-<br />
materiaal word aan alle takke beskikbaar gestel<br />
om portuuropvoeders se werk te steun. ’n<br />
vertroulike hulplyn is te alle tye beskikbaar vir<br />
werknemers wat daarvan gebruik wil maak.<br />
vigs is ongeneeslik en behandeling kan die<br />
aanvang daarvan net uitstel. As ’n werknemer<br />
besmet is, kan ’n werkgewer eintlik maar net ’n<br />
simpatieke werkomgewing skep wat geen diskriminasie<br />
teen mense met Miv+/vigs duld nie,<br />
maar hulle alle moontlike steun en begrip bied.<br />
intERnE kommUnikASiE<br />
Personeellede op alle vlakke word ten volle oor<br />
ontwikkelings in die onderneming ingelig. verskeie<br />
kommunikasiemeganismes word ingespan om<br />
dit te doen, onder meer nuusbriewe, kennisgewingborde,<br />
webwerwe, elektroniese boodskappe<br />
en gereelde besprekingsgroepe op verskillende<br />
bestuursvlakke. die klem is op tweerigtingkommunikasie<br />
om ’n deelnemende werkmag te<br />
skep wat die maatskappy se sakefilosofie en<br />
etiek verstaan en steun. die Groep doen met<br />
trots verslag dat ’n hoë premie op die erkenning<br />
en beloning van prestasie geplaas word en op die<br />
skepping van trots daarop om vir die Groep te<br />
werk en tot sy welslae by te dra.<br />
EtiESE optREdE<br />
die bestuur en personeel van shoprite Holdings<br />
moet die hoogste vlak van integriteit en eerlikheid<br />
in stand hou wanneer hulle met klante, voorsieners,<br />
diensverskaffers en hul kollegas in aanraking<br />
is. die beginsels ter steun van sulke gedrag<br />
word in die Maatskappyreëls en die dokument<br />
Gedragskode vir shoprite Holdings en verwante<br />
Maatskappye uiteengesit. elke lid van die bestuur<br />
kry ’n afskrif wanneer hy of sy by die maatskappy<br />
aansluit. Bykomende kopieë is van die departement<br />
vir menslike hulpbronne in die onderskeie<br />
streke en die Groep se intranet te kry.<br />
voldoening aan die gedragskode is die<br />
uiteindelike verantwoordelikheid van die maatskappysekretaris<br />
en die uitvoerende direkteure.<br />
Monitering van dag tot dag word afgewentel<br />
op die lynbestuur, met die steun van personeelbeamptes.<br />
die kode word aangevul deur die<br />
Groep se filosofie van verantwoordelikheid en sy<br />
indiensnemingspraktyke, beroepsgesondheiden<br />
-veiligheidsbeheermaatreëls en die gehalteen<br />
higiënestandaarde wat toegepas word op die<br />
produkte wat hy verkoop.<br />
bERoEpSGESondhEid<br />
En -VEiLiGhEid<br />
die direksie van shoprite Holdings het die uiteindelike<br />
verantwoordelikheid teenoor al sy werknemers<br />
en klante vir voldoening aan beroepsgesondheid-<br />
en -veiligheidstandaarde. dié word op<br />
divisionele vlak gemoniteer en die bevindings van<br />
gereelde inspeksies van alle persele word aan die<br />
senior bestuur gerapporteer en deur hulle hersien.<br />
VoEdSELVEiLiGhEid<br />
teen die agtergrond van die eksponensiële groei<br />
in die volume voedselprodukte wat deur sy 636<br />
supermarkte vloei en die al groter persentasie<br />
bederfbare items en dié met toegevoegde<br />
waarde in die produkmengsel, het die veiligheid<br />
van klante ’n alles omvattende, nie-onderhandelbare<br />
vereiste van elke aspek van die Groep se<br />
bedrywighede geword.<br />
om die konsekwente toepassing van sy<br />
vereistes vir voedselveiligheid te verseker,<br />
is ’n voedselveiligheid-handleiding opgestel<br />
wat elke aspek van die hantering van voedsel<br />
in winkels dek. die Groep is ook by die<br />
voedselveiligheidinisiatief van die Raad op<br />
verbruikersgoedere van suid-Afrika betrokke.<br />
om sy doelwit te bereik, werk die Groep nou<br />
saam met produsente, vervaardigers en gesondheidsowerhede.<br />
Meer as 50% van die totale<br />
produkaanbod word van die land se voorste voedselvervaardigers<br />
verkry wat reeds aan die streng<br />
voedselveiligheidstandaarde voldoen wat internasionaal<br />
geld. die Groep geniet ’n lang en hegte<br />
werkverhouding met hulle almal. sekere reekse<br />
word in die buiteland verkry, veral vir die Groep<br />
se bedrywighede elders in Afrika en die res word<br />
van kleiner plaaslike vervaardigers aangekoop.<br />
daar word veral aandag geskenk aan produkveiligheid<br />
wat die Groep se eie handelsmerk- en<br />
private etiket-reekse betref. dit behels ongeveer<br />
640 produklyne. dié produkte word net verkry<br />
van voorsieners wat die beste vervaardigingspraktyke<br />
volg. ’n Proses van risiko-ontleding wat<br />
risikobeoordeling, -bestuur en -kommunikasie<br />
behels, is ontwikkel en ooreenkomstig internasionale<br />
praktyk word al die produkte as met ’n<br />
hoë, matige of lae risiko geklassifiseer. Almal<br />
word gereeld vir veiligheid deur onafhanklike<br />
laboratoriums getoets, met besondere aandag<br />
aan produkte wat ’n hoë risiko inhou. sintuigbeoordelings<br />
van die smaak en voorkoms van<br />
JaaRVERSlaG 2008 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK 35
Korporatiewe verantwoordelikheidsverslag | VOlHOuBaaRHEID<br />
vervolg<br />
betrokke produkte word maandeliks uitgevoer en<br />
verbruikerspanele proe gereeld mededingende<br />
produkte om vergelykings te tref.<br />
tuisgemaakte produkte wat aan individuele<br />
winkels gelewer en deur individue of klein<br />
tuisnywerhede voorberei word (dikwels met<br />
seB-eienaars), is ’n probleem omdat hulle nie<br />
in die breë raamwerk van voedselveiligheid pas<br />
nie. Winkelbestuurders is gretig om sulke klein<br />
ondernemings in hul onmiddellike omgewing<br />
te steun – ook omdat hulle dikwels unieke en<br />
gesogte items lewer. Hoewel dié voorsieners<br />
gereeld gemonitor word om seker te maak dat<br />
hulle aan gesondheidstandaarde voldoen, is<br />
dit ook nie moontlik of realisties om dieselfde<br />
standaarde as vir groot voorsieners op hulle van<br />
toepassing te maak nie.<br />
die noukeurige implementering van gesondheidsmaatreëls<br />
is standaardpraktyk, veral in die<br />
geval van bederfbare produkte wat ’n al groter<br />
deel van ’n verbruiker se mandjie uitmaak. die<br />
Groep doen met trots verslag dat Freshmark, sy<br />
afdeling vir vrugte en groente, meer as 90% van<br />
sy vars produkte regstreeks van die plaas koop.<br />
verreweg die meeste van dié voorsieners het ’n<br />
eurepGap-sertifisering. Gereelde inspeksies van<br />
plase, met die rugsteun van evaluerings deur onafhanklike<br />
laboratoriums, verseker dat ten volle aan<br />
produksie-, hanterings- en verpakkingsvereistes<br />
voldoen word, en dat die koue ketting tussen die<br />
plaas en distribusiesentrum in stand gehou word.<br />
vars vleis is nog ’n terrein waar besondere<br />
sorg gedra word. Geen vleis word plaaslik<br />
gekoop tensy dit goedgekeur is deur die sA<br />
vleisbedryfmaatskappy nie. dié is deur die<br />
regering geskep om verbruikers se belange te<br />
beskerm. streng beheerde hanteringsprosedures,<br />
moderne koeltrokke en enkeldoelige<br />
leweringspunte by alle winkels verseker dat die<br />
koue ketting nie in die gedrang kom nie.<br />
Higiëne in winkels is die verantwoordelikheid<br />
van die afsonderlike afdelings wat nasionaal<br />
voorgeskrewe gesondheid- en reinigingsroetines<br />
toepas. Reiniging word deur personeel onder<br />
toesig uitgevoer of aan firmas met ’n HACCPakkreditasie<br />
uitgekontrakteer. Personeel wat in<br />
diensafdelings werk, waar produkte met toegevoegde<br />
waarde op die perseel gemaak word,<br />
kry bykomende opleiding in higiëne- en reinigingsprosedures.<br />
streekbestuurders inspekteer<br />
winkels gereeld om seker te maak dat by reinig-<br />
36 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK JaaRVERSlaG 2008<br />
Die wenners van die 2008 <strong>Shoprite</strong> Checkers / SaBC2 Vrou van die Jaar toekenning:<br />
van links na regs: Bessie tugwana (Hoofbestuurder van sABC2), Prof sherylle Calder (Wenner van die sport-kategorie),<br />
Me Roslyn Narain-Mohan (wenner van die opleidingskategorie), dr veni Naidu (wenner van die sosiale Welstand-kategorie),<br />
Me Janet Buckland (vrou van die Jaar 2008 en wenner van die Kuns, Kultuur en Kommunikasie-kategorie), Prof Claire Penn<br />
(wenner van die Wetenskap en tegnologie-kategorie), Prof Lorna Barbara Jacklin (wenner van die Gesondheidskategorie),<br />
Me thabang Molefi (wenner van die sake entrepreneur-kategorie), Whitey Basson (Uitvoerende Hoof van die shoprite Groep)<br />
ingsroetines gehou word. Gereelde deppertoetse<br />
word deur onafhanklike laboratoriums uitgevoer.<br />
’n Negatiewe bevinding beteken onmiddellike regstellende<br />
stappe deur die streek- en winkelbestuur.<br />
Plaag- en knaagdierbeheer word in alle winkels<br />
uitgeoefen en afval word met kort tussenposes<br />
geprosesseer en van die perseel verwyder.<br />
pRodUkinLiGtinG En<br />
EtikEttERinG<br />
die Groep glo dat verbruikers op akkurate<br />
inligting met genoeg besonderhede op verpakkings<br />
geregtig is sodat hulle ingeligte besluite<br />
kan neem oor die produkte wat hulle kies. Groot<br />
voorsieners volg reeds internasionale praktyke<br />
ten opsigte van die inligting wat hulle op hul<br />
produkte aanbring. Kopers werk nou saam met<br />
kleiner verskaffers om te verseker dat produkte<br />
wat aan die Groep gelewer word, inligting bevat<br />
wat maklik toeganklik is en wat aan die regulasies<br />
voldoen. die Groep is veral bewus van<br />
sy verantwoordelikheid ten opsigte van sy eie<br />
handelsmerk- en privaat-etiketreekse waar hy<br />
volle beheer het oor wat op die etikette verskyn.<br />
inligting word nie net volledig vertoon nie, maar<br />
in die geval van produkte vir uitvoer, is dit ook<br />
in die taal wat vir die verbruikers in ’n bepaalde<br />
mark die toeganklikste is.<br />
vervaldatums op die verpakking help verbruikers,<br />
maar stel terselfdertyd winkelpersoneel<br />
in staat om items waarvan die verkoopsdatum<br />
verstryk het, te identifiseer. sulke items word<br />
van die rakke verwyder en aan die plaaslike<br />
gesondheidsdepartement oorhandig, wat ’n<br />
sertifikaat uitreik om te bevestig dat die items<br />
kragtens munisipale regulasies vernietig is.<br />
koRpoRAtiEWE<br />
mAAtSkApLikE<br />
bELEGGinG<br />
verskeie projekte wat na die Groep se mening<br />
gehelp het om ’n verskil in die land se maatskaplike<br />
en ekonomiese vooruitgang te maak, is in die<br />
verslagtyd aangepak. Hier volg sommiges daarvan:<br />
die <strong>Shoprite</strong> Checkers/SAbC 2 Vrou van die<br />
Jaar-toekenning<br />
Hierdie belangrike inisiatief bied vroue ’n tasbare<br />
geleentheid om hul eie ontwikkelingsprojekte<br />
aan te pak. in suid-Afrika was vroue vroeg reeds<br />
aan die spits van die beweging om politieke en<br />
maatskaplike gelykheid in suid-Afrika te bewerkstellig.<br />
Hulle werk baie jare lank reeds onverpoos<br />
vir die opheffing en groter welvaart van hul<br />
gesinne en gemeenskappe. die Groep is trots<br />
daarop dat hy die vrou van die Jaar-toekenning in<br />
1996 in suid-Afrika ingestel het om aan vroue en<br />
hul prestasies erkenning te gee en dié te vier.<br />
die toekenning is nou in sy 13de jaar. dit<br />
was die eerste belangrike inisiatief om Nasionale<br />
vrouedag te vier nadat die regering besluit het<br />
om vroue elke jaar met ’n openbare vakansiedag<br />
te vereer – op die dag dat die grootste massasaamtrek<br />
van vroue in suid-Afrika op 9 Augustus<br />
1956 herdenk word. op daardie dag het 20 000<br />
vroue in stilte opgeruk uit verset omdat hulle
passe moes dra. die toekenning het die land se<br />
onbesonge heldinne van meet af geïdentifiseer<br />
en geloof en hulle as rolmodelle vir die res van<br />
suid-Afrika voorgehou. dit het ook die kollig<br />
laat val op die talle probleme waarmee vroue te<br />
kampe het en wat meebring dat die lewe dikwels<br />
’n daaglikse stryd is.<br />
in 2008 het suid-Afrika se grootste pluimpie<br />
vir vroueprestasies me. Janet Buckland te beurt<br />
geval. sy was die wenner van die kategorie vir<br />
kuns, kultuur en kommunikasie. Me. Buckland,<br />
wat onder gemeenskappe in die oos-Kaap net<br />
as Mama J bekend staan, is verantwoordelik vir<br />
die instelling en skepping van talle hoogs suksesvolle<br />
projekte vir kuns en kultuur in die provinsie.<br />
sy het haar begrip van die waarde van kuns en<br />
veral teater in die lewens van duisende suid-<br />
Afrikaners met haar vaardighede as toneelspeler,<br />
regisseur, fondsinsamelaar en administrateur<br />
saamgevoeg om oor verskeie jare heen sulke<br />
projekte in die oos-Kaap uit te voer.<br />
Strokes of Genius<br />
die Groep het die department van Kuns en<br />
Kultuur en van Handel en Nywerheid in 2006<br />
genader met ’n konsep om die skone kunste<br />
uit Afrika in ’n globale mark bekend te stel deur<br />
’n webwerf te skep wat as verkoopsplatform<br />
vir plaaslike kunstenaars kon dien en waarop<br />
verkope van kunswerke oor die internet ook kon<br />
plaasvind. Albei departemente het hul steun<br />
aan die projek toegesê en hegter samewerking<br />
beloof namate die projek vorder.<br />
die webwerf is in 2007 met die naam strokes<br />
of Genius bekend gestel en verskeie projekte ter<br />
steun van die projek is sedertdien onderneem.<br />
die hoogtepunt was ’n glansgeleentheid in<br />
BBB top of the Pops<br />
2007 Solo-wenner:<br />
desiree shaw,<br />
shoprite Aliwal-Noord<br />
Pretoria in November 2007 waartydens werke<br />
van ontluikende kunstenaars opgeveil is. die veiling,<br />
wat ’n jaarlikse gebeurtenis gaan word, het<br />
bykans R500 000 opgelewer. By daardie geleentheid<br />
is ’n toekenning – the Friend of African Arts<br />
– aan mnr desmond sampson, die voorsitter van<br />
Uhuru Communications en oud-voorsitter van<br />
sACtU, gemaak uit erkenning vir sy rol oor baie<br />
jare heen om kuns en kultuur in Afrika te bevorder.<br />
dit is met genoeë dat gemeld word dat die<br />
projek tans uitgebrei word om gekeurde handvlytprojekte<br />
wat deur die departement van Kuns<br />
en Kultuur gesteun word, in te sluit. die webwerf<br />
waarop dié werke verskyn, sal wêreldwyd<br />
met die hulp van suid-<strong>Afrikaans</strong>e ambassades<br />
bevorder word. Provinsiale regerings het ook hul<br />
steun aan die projek toegesê en hulle sal in die<br />
volgende finansiële jaar verskeie kunsdae reël.<br />
Sopvragmotors<br />
in Februarie 2007 het shoprite een van sy mees<br />
suksesvolle veldtogte vir korporatiewe maatskaplike<br />
belegging ingestel, naamlik die “shoprite<br />
soup truck initiative”. die veldtog is in twee<br />
afdelings geloods, met toegewyde personeel wat<br />
in landelike gebiede sop en brood aan be hoeftige<br />
kinders en senior burgers uitdeel, en ook in die<br />
breë gemeenskap wanneer natuurrampe soos<br />
oorstromings of brande hulle voordoen. die<br />
Groep is trots daarop dat meer as ’n miljoen<br />
maaltye teen die einde van Junie 2008 uitgedeel<br />
is. Nog vier vragmotors sal teen die einde van die<br />
finansiële jaar 2009 afgelewer word om in ander<br />
dele van die land diens te doen. danksy dié vloot<br />
vragmotors sal shoprite en sy borge aansienlik<br />
meer maaltye per maand kan lewer.<br />
kleiner projekte<br />
– die shoprite-gemeenskapsnetwerk is in 2005<br />
ingestel as ’n opheffingsprogram op voetsoolvlak<br />
wat gemeenskapsprojekte steun.<br />
elf radiostasies gee wyer bekendheid aan die<br />
program en moedig hul luisteraars aan om verdienstelike<br />
sake in hul gebiede wat finansiële<br />
hulp nodig het, te benoem. die Groep skenk<br />
elke maand R10 000 aan ’n projek wat op elk<br />
van die elf stasies voorgestel is. sedert die<br />
instelling van die projek is R4 miljoen reeds aan<br />
sulke projekte geskenk.<br />
– Net voor die einde van die oorsigtyd was die<br />
shoprite- en Checkers-kettings weereens die<br />
gashere vir die Cuppa for Cansa-oggende in al<br />
hul winkels ter steun van die Kankervereniging<br />
van suid-Afrika. in totaal is R650 000 ingesamel.<br />
– die RsG/KKNK-boekinsameling is nog ’n jaarlikse<br />
gemeenskapsinisiatief wat die steun van<br />
die Groep se twee grootste handelsmerke<br />
geniet. in Maart 2008 is verbruikers aangespoor<br />
om by hul naaste winkel boeke te skenk en<br />
meer as 60 000 boeke is ingesamel vir biblioteke<br />
in suid-Afrika om groter geletterheid in die<br />
land aan te moedig.<br />
bREEd GEFUndEERdE<br />
SWARt EkonomiESE<br />
bEmAGtiGinG (bGSEb)<br />
die Groep het ’n duidelik omskrewe program<br />
ten opsigte van die kodes van die Wet op Breed<br />
Gefundeerde swart ekonomiese Bemagtiging<br />
(Wet 53 van 2003), in werking. die program<br />
word hier onder aan die hand van daardie<br />
kodes bespreek.<br />
Swart eienaarskap en besluitneming<br />
die kodes wat die vereistes vir swart eienaarskap<br />
en besluitnemingsinvloed bepaal, is die<br />
regstreekse verantwoordelikheid van shoprite<br />
Holdings se direksie.<br />
diensbillikheid<br />
’n vyfjaar-strategie in ooreenstemming met die<br />
betrokke arbeidswetgewing en die BGseB se<br />
Kodes vir Goeie Praktyk, is in werking gestel en<br />
lewer volgens plan.<br />
Vaardigheidsontwikkeling<br />
’n Kleinhandel vakleerlingprojek waarin 1000<br />
werklose jeugdiges op leerderskap geplaas is in<br />
samewerking met die departement van Arbeid,<br />
die G&K-sooG en die departement van Handel<br />
en Nywerheid (dHN) aangepak word, is met<br />
welslae afgehandel. die meeste van die suksesvolle<br />
kandidate is daarna deur die shoprite- en<br />
Checkers-handelsmerke in diens geneem, insluitend<br />
in bestuursposisies.<br />
Weens dié sukses is die Groep trots daarop<br />
dat hy die 3 000 Leerdersprojek in ooreenstemming<br />
met AsgisA en die Jobs for Growthprogram<br />
en met die steun van die Kantoor van<br />
die Adjunkpresident kon instel. dit sal weer deur<br />
die departement van Arbeid, die G&K-sooG en<br />
die dHN gesteun word. oor ’n tydperk van drie<br />
JaaRVERSlaG 2008 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK 37
Korporatiewe verantwoordelikheidsverslag | VOlHOuBaaRHEID<br />
vervolg<br />
jaar sal dit 3 000 werklose jong mense ’n verskeidenheid<br />
van vaardighede leer, onder meer kleinhandelbestuur,<br />
bakkeryvaardighede, slagtersvaardighede<br />
ens. daarbenewens sal die Groep<br />
verskeie organisasies vir swart jeugdiges en<br />
vroue help deur hul lede deur middel van hierdie<br />
program op te lei. samewerking met hierdie<br />
organisasies sal verseker dat mense uit die landelike<br />
gebiede, waar die grootste behoefte vir<br />
opleiding bestaan, ingesluit sal word.<br />
Voorkeurverkryging<br />
die jaarlikse studie van die BGseB-status van<br />
alle voorsieners wat in die verslagtyd onderneem<br />
is, bevestig dat sowat 30% van die verskaffers<br />
seB-ondernemings is. van 2005 het die aantal<br />
BGseB-maatskappye wat aan die Groep se<br />
grootste handelsmerke lewer, met gemiddeld<br />
25% per jaar toegeneem. dit is die gevolg van<br />
’n pro-aktiewe verkrygingsbeleid wat swart<br />
ondernemings wil betrek. dit wissel van tydskrifuitgewers<br />
wie se titels in die Groep se supermarkte<br />
te koop is, tot ’n gemeenskapsinisiatief<br />
wat nou hoenders aan feitlik al sy winkels in die<br />
noordelike KwaZulu-Natal lewer.<br />
die Groep bedryf ook ’n nuwe program wat<br />
kleinsake in besit van lede van voorheen benadeelde<br />
gemeenskappe help om die produksiestan d aarde<br />
te bereik wat nodig is om as voorsieners te<br />
kwalifiseer. Baie werk word in dié opsig gedoen<br />
ten opsigte van die verkryging van vrugte en<br />
groente waar die meeste ontluikende boere se<br />
beperkte hulpbronne dit vir hul feitlik onmoontlik<br />
maak om eurepGap-sertifisering te kry. Freshmark<br />
is trots daarop dat hy ’n steunprogram ingestel het<br />
om meer as 70 van hierdie boere te help om hul<br />
ondernemings uit te bou terwyl hulle terselfdertyd<br />
ontluikende boere van die Khomani-san nedersetting in die<br />
Kalahari neem deel aan die Groep se Projek Nyama-Nyama en<br />
verskaf hoë kwaliteit boerbokke aan Checkers supermarkte,<br />
wat onder die handelsmerk Chevon verkoop word.<br />
38 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK JaaRVERSlaG 2008<br />
die vereiste veiligheidstandaarde bereik en handhaaf.<br />
Kommersiële boere wat aan Freshmark<br />
lewer, dien as mentors en sê geesdriftig hul steun<br />
aan die program toe. die program word ook<br />
ge steun deur die Britse regering via Commark,<br />
wat ontluikende boere help om toegang tot die<br />
rakke van kleinhandelkettings in die vK te kry.<br />
Aanvanklik word minimumstandaarde vir deelnemers<br />
gestel en voldoening daaraan word streng<br />
gemonitor. standaarde word daarna geleidelik verhoog<br />
tot hulle aan eurepGap-vereistes voldoen.<br />
ondernemingsontwikkeling<br />
die Groep beskik oor ’n langtermynstrategie vir<br />
ondernemingsontwikkeling en die bedoeling is<br />
dat dit beduidend tot transformasie moet bydra.<br />
die twee belangrikste projekte in dié kategorie<br />
is Nyama-Nyama (wat hieronder bespreek<br />
word) en strokes of Genius (kyk Korporatiewe<br />
Maatskaplike Belegging).<br />
projek nyama-nyama<br />
die Nyama-Nyama-projek is tans in sy eerste<br />
volle bedryfsjaar. dit is ingevolge die AsgisA-<br />
program (wat uit die Adjunkpresident se kantoor<br />
bestuur word) ingestel met die doel om ’n gevestigde<br />
en stabiele mark aan ontluikende veeboere<br />
orals in suid-Afrika te bied. die departement van<br />
Landbou, verskeie provinsiale regerings en talle<br />
plaaslike owerhede is ook by die projek betrokke.<br />
die departement van Landbou help deelnemers<br />
om teel- en produksiemetodes te verbeter en<br />
sommige kommersiële boere het ook ’n mentorrol<br />
aanvaar. Boonop bied die Groep ’n deel van<br />
die infrastruktuur en help hy voorsieners met<br />
gunstige betalingsvoorwaardes. Uit die Groep<br />
se oogpunt kry hy ’n volhoubare bron van ’n verskeidenheid<br />
van gehalte-vleissoorte. die projek<br />
steun ook die regering se Kalahari Kid-inisiatief<br />
en verskeie tradisionele nedersettings soos die<br />
Khomani-san in die Kalahari. dit bied ook geweldige<br />
moontlikhede vir groei in die jare vorentoe.<br />
REGERinGS-bEtREkkinGE<br />
die bestuur aanvaar dat die owerhede se begrip<br />
en steun op die sentrale, provinsiale en plaaslike<br />
vlak baie belangrik is waar die Groep ook in be dryf<br />
is of wil wees en hou dus die beste moontlike<br />
betrekkinge met owerhede in stand. dié owerhede<br />
word oor die Groep se planne en bedoelinge<br />
op die hoogte gehou. sulke betrekkinge<br />
word streng professioneel bestuur. onafhanklike<br />
konsultante wat met plaaslike omstandighede op<br />
die hoogte is, word waar nodig in diens geneem<br />
om toegang tot die regering te verkry en verhoudings<br />
op die korrekte vlak te vestig. die regering<br />
is nog altyd as ’n vennoot beskou terwyl die<br />
Groep tot plaaslike ekonomieë probeer bydra ten<br />
einde ’n eerstewêreldse inkopie-ervaring te bied<br />
en ’n beter lewensgehalte vir die mense waaronder<br />
hy sake doen, te verseker.<br />
bELEGGERS-<br />
VERhoUdinGE<br />
shoprite Holdings handhaaf gepaste, deurlopende<br />
en deursigtige kommunikasie met sy aandeelhouers<br />
en die breë beleggingsgemeenskap.<br />
Hy doen dit onder meer deur aankondigings oor<br />
tussentydse en jaareindresultate in die media,<br />
die bekendmaking van handelsverklarings en sy<br />
jaarverslag, asook die verspreiding van inligting<br />
oor belangrike korporatiewe ontwikkelings. ’n<br />
interaktiewe webwerf wat gedurig bygewerk<br />
word, dien as versamelpunt vir alle betrokke<br />
beleggersinligting. daar word gereeld vergaderings<br />
met institusionele beleggers as groepe of<br />
individue gehou en die topbestuur doen voorleggings<br />
vir finansiële ontleders en stel hulle ook vir<br />
ontleders en die media beskikbaar.<br />
omGEWinGSimpAk<br />
Eiendomsontwikkeling<br />
die behoud van die fisieke omgewing is een van<br />
die hoekstene van die Groep se sakefilosofie. Hy<br />
het ’n beperkte vermoë om druk te plaas op<br />
ontwikkelaars waar hy ruimte huur, maar hy dring<br />
daarop aan dat só ’n sentrum, wanneer dit in<br />
be dryf is, op ’n omgewingsensitiewe wyse<br />
be stuur word. Waar die Groep sy eie ontwik ke-<br />
lings aanpak, doen hy dit só dat dit die omgewing<br />
die minste steur. Hy steun die regering se uiters<br />
progressiewe omgewings- en erfeniswetgewing<br />
ten volle. As ’n saak van beginsel sal hy nie ’n<br />
omgewingsensitiewe perseel koop of ontwikkel<br />
nie en hy sal ook geen ontwikkeling aanpak wat vir<br />
die bio-fisiese of beboude omgewing skadelik sal<br />
wees nie. Wanneer die Groep wel ontwikkel, word<br />
die volledige voorgeskrewe omgewingsimpakstudie<br />
onder toesig van ’n onafhanklike omgewingsbeoordelingspraktisyn<br />
uitgevoer. tydens die<br />
hele goedkeuringsproses konsulteer hy met die
omliggende gemeenskap en, waar moontlik, sluit<br />
hy die gemeenskap se redelike behoeftes en wense<br />
in die finale ontwerp in. dieselfde benadering geld<br />
waar die Groep ook al buite die landsgrense<br />
ontwikkel, al is die vereistes daar minder streng.<br />
Verpakking<br />
verpakking is vir die Groep van groot belang, want<br />
hy is vas van voorneme om produkte só aan klante<br />
te lewer dat dit gebruiksgerieflik en aanloklik<br />
is en dat dit veilig is om die inhoud daarvan te eet<br />
of te drink. verpakkingsvereistes is ’n bewys van<br />
’n begeerte om die hele proses, van die oomblik<br />
van vervaardiging tot by vervoer en hantering en<br />
die verkoop van die produk op die Groep se rakke,<br />
so doeltreffend moontlik te onderneem. daarom<br />
probeer die Groep verskaffers help om verpakking<br />
gereed vir die rakke te lewer. Waar moontlik<br />
word vervoerverpakking wat weer gebruik kan<br />
word, asook herwinbare materiaal gebruik. Ná die<br />
aankoop van ’n produk is dit ons doel as ’n verantwoordelike<br />
handelaar om ons verkopers aan<br />
te spoor om hulle aan wetgewing te hou en om<br />
omgewingsvriendelike materiaal te gebruik.<br />
dit is die Groep se benadering om waar<br />
moontlik met voorsieners saam te werk om,<br />
soos vereis, geskikte veranderings mee te bring.<br />
Regeringswetgewing en reguleringsprosesse<br />
word verwelkom en die Groep hou hom daarby<br />
om die omgewing te verbeter en verbruikers se<br />
belange te beskerm.<br />
verpakkingstandaarde word as spesifikasies<br />
beskikbaar gestel om verskaffers te help. dié<br />
standaarde strook met gesonde en goed gevestigde<br />
internasionale praktyke soos deur eAN en<br />
die sABs bepaal.<br />
’n Reeks eko-vriendelike sakke is in ons kleinhandelafsetpunte<br />
beskikbaar. Hulle word by die<br />
verkoopspunte bemark. die verkoop van dié sakke<br />
het in die oorsigtydperk met 16% tot 3 miljoen<br />
eenhede toegeneem. Plastiek-inkopesakke wat<br />
aan regeringstandaarde voldoen, word op aanvraag<br />
aan klante verkoop. verbruikerspamflette word<br />
oor onderwerpe soos afvalbestuur, die hergebruik<br />
van plastieksakke en rommelstrooiery<br />
geskep en versprei.<br />
Afvalbestuur<br />
die Groep glo aan ’n verantwoordelike en<br />
eko-vriendelike benadering tot afvalbestuur.<br />
voldoening aan wetgewing is korporatiewe<br />
beleid en slegs stortingsterreine wat deur<br />
munisipaliteite goedgekeur is, word gebruik.<br />
vernietigingsertifikate word verkry vir alle eetbare<br />
voedselsoorte waarmee weggedoen word<br />
indien dit nie vir menslike gebruik geskik is nie.<br />
die Groep belê in die nodige infrastruktuur en<br />
dienste om water en gifstowwe te suiwer voordat<br />
die vuilwater by kleinhandelsafsetpunte tot<br />
in munisipale pypleidings vloei. die Groep glo<br />
daaraan om ’n veiliger en beter wêreld te skep.<br />
Verspreidingskettingbestuur<br />
die Groep se strategiese inisiatief rakende verspreidingskettingbestuur<br />
lê die klem hoofsaaklik<br />
op die vermindering van ondoeltreffendhede<br />
wanneer produkte van die bron na verkoopsrakke<br />
in kleinhandelafsetpunte verskuif word.<br />
dié inisiatiewe het ’n regstreekse invloed op die<br />
minimalisering van die groep se koolstofvrystelling<br />
en vraag na energie. danksy die samevoeging<br />
van bestellings gelewer deur honderde<br />
verskaffers by distribusiesentrums, kon die<br />
groep in minder voertuie produkte aan winkels<br />
lewer, wat verkeersdrukte, besoedeling en onnodige<br />
verwering van die land se padinfrastruktuur<br />
meebring. ooreenkomstig internasionale beste<br />
praktyk is daar ’n sterk poging om van verpakking<br />
in karton na herwinbare vervoerverpakking oor<br />
te skakel om ontbossing teen te werk. dit is die<br />
Groep se beleid om, waar moontlik, herwinbare<br />
materiaal te gebruik.<br />
die Groep se infrastruktuur wat gesentrali seerde<br />
verspreidingsentrums akkommodeer, skep ’n<br />
geleentheid vir klein en middelslag-ondernemings,<br />
waarvan sommiges in seB-besit is, om oral op die<br />
vasteland toegang tot die Groep se klantebasis te<br />
kry, sonder dat hulle in duur infrastruktuur soos<br />
pakhuise en vervoer hoef te belê. dié gesentraliseerde<br />
infrastruktuur vereenvoudig ook die<br />
inwerkingstelling van prosesse vir gehaltebeheer.<br />
Energiebestuur<br />
energie is ’n bestuurde hulpbron binne die<br />
Groep, want dit het ’n regstreekse invloed op<br />
winsgewendheid. daar word van dié interne<br />
aspek kennis geneem. die Groep is ook bewus<br />
van die energie- en hulpbron-uitdagings wat die<br />
meeste lande waarin die Groep in bedryf is, in<br />
die gesig staar en daarom is ’n verantwoordelike<br />
benadering tot energiebestuur aanvaar.<br />
dit is maatskappybeleid om energiedoeltref-<br />
die eerste strokes of Genius-kunsveiling het in November<br />
2007 by die Zwartkops Lugmagbasis in Pretoria plaasgevind.<br />
Kervin Cupido, die bekende plaaslike skilder, het<br />
‘n kunswerk op die verhoog geskep wat na afloop van die<br />
aand se verrigtinge in ‘n liefdadigheidsveiling verkoop is.<br />
fende toerusting te kies en om waar dit prakties<br />
en lewensvatbaar is, energiebestuurstelsels<br />
in werking te stel. die Groep probeer om met<br />
tegnologiese vordering op die hoogte te bly ten<br />
einde dié doelwit te bereik en is trots daarop dat<br />
die inwerkingstelling van ’n energiebestuursbeleid<br />
in die afgelope drie jaar in besparings van<br />
meer as R21 miljoen uitgeloop het. die energie<br />
wat bespaar is, is genoeg om 10 000 gemiddelde<br />
huishoudings 12 maande lank van krag te voorsien.<br />
die program behels onder meer die gebruik<br />
van toerusting vir kragfaktorregstelling, asook<br />
elektroniese beheertoestelle vir kragbesparing<br />
wat fluoresseerbeligting in winkels vervang het.<br />
Kragonderbrekings kom al meer voor en om<br />
klante nie tydens só ’n onbeplande gebeurtenis<br />
teleur te stel nie – en ook vir veiligheidsredes – is<br />
baie meer kragopwekkers in diens gestel. Al die<br />
Groep se supermarkte het nou sulke opwekkers.<br />
dit verteenwoordig ’n belegging van ’n bykomende<br />
R49 miljoen, wat nou afgehandel is.<br />
die Groep probeer om sy energieverbruik<br />
selfs meer te optimaliseer, en verskeie inisiatiewe<br />
is tans aan die gang, onder meer omgewingsvriendelike<br />
alternatiewe soos sonkrag.<br />
JaaRVERSlaG 2008 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK 39
Korporatiewe verantwoordelikheidsverslag | VOlHOuBaaRHEID<br />
vervolg<br />
ontLUikEndE VERSkAFFERS<br />
bliss Chemicals<br />
Bliss Chemicals is in 2003 gestig en is nou een van die voorste vervaar-<br />
digers van waspoeier in suid-Afrika. Bliss Chemicals se eerste produk,<br />
MAQ-waspoeier, is aanvanklik in suid-Afrika se groothandelsmark bekend<br />
gestel. die handelsmerk het sy weg daarna na die kleinhandel gevind,<br />
en dié nuwe produk op die rakke het opspraak in die bedryf verwek deur<br />
klante laer pryse en groter keuse te bied. Bliss Chemicals se hoogs vaardige<br />
tegniese span maak gedurig daarvan werk om waspoeier van die<br />
hoogste gehalte te skep. Hulle gebruik die heel beste grondstowwe en<br />
die allerjongste aanleg om produkte vir suid-Afrika en ander Afrika-lande te<br />
vervaardig. Bliss Chemicals het volle vertroue in die produk en glo aan die<br />
filosofie van “probeer voor jy koop” – vandaar dat hy gratis monsters aan<br />
verbruikers uitdeel.<br />
As deel van sy program vir korporatiewe maatskaplike belegging neem<br />
Bliss Chemicals deel aan ’n geleentheid om die onderwys-omgewing van<br />
duisende leerders te verbeter deur 25 000 lessenaars te borg. dié sal<br />
in Rustenburg, Mpumalanga, die oos-Kaap en KwaZulu-Natal uitgedeel<br />
word. Bliss Chemicals en die Lapdesk-projek, saam met die beskermheer,<br />
aartsbiskop desmond tutu, pak die tekort aan lessenaars aan deur<br />
Lapdesks aan leerders orals in die land beskikbaar te stel.<br />
Jacqueline Jacobs en Bliss Chemicals is baie trots daarop dat hulle<br />
die shoprite-groep se toekenning as verskaffer van die Jaar verower het.<br />
vandat ons met die shoprite-groep sake begin doen het, het ons hegte<br />
verhouding en die groter steun wat dié kleinhandelaar ons gegee het, ons<br />
gehelp om van krag tot krag te gaan. ons sal probeer om die diensvlakke,<br />
uitnemendheid, gehalte en verbruikergedrewe pryse wat ons dié glansryke<br />
toekenning besorg het, vol te hou.<br />
JaCquElInE JaCOBS HOOFBEStuuRDER: BEMaRKInG<br />
40 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK JaaRVERSlaG 2008<br />
toiLEtWARE<br />
Adcock ingram (tiger brands Consumer)<br />
Consumer Health, ’n afdeling van tiger Consumer Brands Bpk., is die<br />
markleier of die dominante deelnemer in die volgende kategorieë: insekdoders,<br />
hande-, lyf-, gesig- en haresorg, baba-toiletware en -medisyne,<br />
sanitêre produkte en tekstielsorg.<br />
ons het ‘n trotse erfenis en sommige van ons produkte bestaan al 75<br />
jaar (ingram’s) en ander 45 jaar (elizabeth Anne’s).<br />
danksy die hegte werksverhouding met die shoprite Groep van<br />
Maatskappye kry dié produkte deur die ontwikkeling van doeltreffende<br />
verbruikerspraktyke in die shoprite-groep se voorraadketting ’n al stewiger<br />
plek in die mark. Benewens dié filosofie is ons baie trots op die lof wat ons<br />
organisasie in die persoon van david Monaco, ons streekkliëntebestuurder,<br />
toegeswaai word.<br />
david, met sy unieke styl, en sy kollegas in die span vir Kliëntebestuur,<br />
vorm die hoeksteen van die verbruikersbesigheid. tiger Brands is trots op<br />
dié span, wat jeug en ervaring saamvoeg. Hulle is almal daaraan toegewy<br />
om die shoprite-groep te help om dieselfde doelwit, naamlik volhoubare<br />
groei in die betrokke kategorieë, na te streef en te ontwikkel.<br />
ons sal steeds probeer om uitnemende diens aan die shoprite-groep<br />
te lewer.<br />
DaVID MOnaCO StREEKKlIëntEBEStuuRDER: VERBRuIKERS
LEkkERGoEd En dRinkGoEd<br />
Cadbury Suid-Afrika<br />
Cadbury sA (edms.) Bpk. is deel van die internasionale Cadbury Group<br />
of Companies en lewer talle lekkergoed-handelsmerke aan die suid-<br />
<strong>Afrikaans</strong>e mark. Cadbury sA is in die sjokolade-, lekkers- en kougompor-<br />
tefeuljes bedrywig, met handelsmerke soos Cadbury dairy Milk, Lunch<br />
Bar, Ps, Crunchie, dentyne, stimorol, Clorets, Chappies en Halls.<br />
Cadbury is in 2007 in die sunday times se oorsig van die voorste<br />
handelsmerke as die mees geliefde sjokoladehandelsmerk in suid-Afrika<br />
aangewys, en word erken as die markleier in die meeste kategorieë<br />
waarin hy bedrywig is.<br />
ons vernuwe gedurig ons produkte en die manier waarop ons sake<br />
doen. ons lê die klem daarop om minder dinge te doen, maar dit groter,<br />
beter en vinniger as ons mededingers te doen.<br />
sowat 2 000 kollegas het elke dag pret omdat hulle werk met handelsmerke<br />
waarop mense dol is. Hulle doen dit in fabrieke in Port elizabeth,<br />
swaziland, Botswana, Namibië en by ons hoofkwartier in Johannesburg.<br />
elke fabriek maak bepaalde produkte vir plaaslike verspreiding of na die<br />
res van Afrika.<br />
Óns is ’n prestasiegedrewe maatskappy waar waardes voorop staan<br />
en is op wen ingestem. ons verbintenis tot die ontwikkeling van die<br />
lekkergoedonderneming deur bekroonde produkvernuwing en klantediens<br />
is steeds ons hoogste prioriteit.<br />
Cadbury is trots op sy verbintenis met die shoprite Groep van<br />
Maatskappye en besonder trots daarop dat die shoprite-groep ons as ’n<br />
verskaffer van die Jaar erken het.<br />
danksy ons vennootskap kan ons in ons kategorieë ontwikkel en groei,<br />
en ons bedank die shoprite-groep vir hul volgehoue steun.<br />
PatRICK BaRFF HanDElSKanaalBEStuuRDER: KlEInHanDEl<br />
verskaffer van die Jaar<br />
kontRAktEURS En<br />
diEnSVERSkAFFERS<br />
Ctp Web printers<br />
CtP Web Printers Johannesburg is een van vyf kommersiële Webdrukkerye<br />
wat die CtP-drukafdeling in die Caxton/CtP Bpk-groep uitmaak.<br />
CtP Printers spits hom toe op die druk van hoë volumes reklame-<br />
pamflette en katalogusse met ’n vinnige lewertyd vir die kleinhandel<br />
in sowel rolrubberdruk as gravuredruk. die Groep se verspreiding van<br />
aanlegte oral in suid-Afrika minimaliseer vervoervertragings en skep<br />
’n strategiese voordeel in die mark.<br />
CtP Web Johannesburg het al twintig jaar lank ’n verbintenis met<br />
die shoprite-groep wat die druk van weeklikse en maandelikse reklamekatalogusse<br />
en -pamflette betref.<br />
die erkenning van die shoprite-groep, allereers as ’n streekwenner<br />
in Gauteng en uiteindelik ook ’n toekenning as verskaffer van die Jaar vir<br />
die shoprite-groep in desember 2007, is inderdaad ’n hoogtepunt in CtP<br />
se geskiedenis.<br />
ons sien uit na ’n selfs sterker band met die shoprite-groep in dié<br />
al uitdagender tye.<br />
Wally BluMBERG bEStUREndE diREktEUR<br />
JaaRVERSlaG 2008 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK 41
Korporatiewe verantwoordelikheidsverslag | VOlHOuBaaRHEID<br />
vervolg<br />
VoEdSELpRodUktE<br />
tiger brands Culinary<br />
Culinary, ’n afdeling van verbruikershandelsmerke, het ikoniese handelsmerke<br />
in sy produklys, onder meer All Gold, Fatti’s & Moni’s, Black Cat<br />
en Koo. die onderneming omvat verskeie koskategorieë soos pasta,<br />
ingemaakte tamatieprodukte, tamatiesous, grondboontjiebotter, konfyt<br />
en ingemaakte groente, om maar enkeles te noem, en is die markleier<br />
wat dié kategorieë betref.<br />
twee van dié handelsmerke – All Gold en Fatti’s & Moni’s – het sleutelmylpale<br />
in hul siklus bereik. die All Gold-handelsmerk, wat verskeie<br />
kategorieë dek, is vanjaar 100 jaar jonk en Fatti’s & Moni’s, ons sleutelpastahandelsmerk<br />
en nog ’n honderdjarige in ons stal, word nou gemaak<br />
in ’n fabriek met die allernuutste toerusting wat hom nog ’n eeu of wat<br />
aan die gang behoort te hou.<br />
die shoprite-groep se steun oor die jare heen was ’n sleutelfaktor wat<br />
dié handelsmerke help groei het en hulle tot by hierdie punt in hul lewensiklus<br />
gebring het. Hierdie toekenning bevestig die suksesvolle vennootskap<br />
tussen tiger Brands Culinary en die shoprite-groep, wat vir albei dié<br />
ondernemings groei meebring.<br />
Alan Makinson en sy baie bekwame span is daartoe verbind om seker<br />
te maak dat dié verhouding van krag tot krag gaan.<br />
ons sit ons vennootskap met die shoprite-groep met trots voort om<br />
suid-<strong>Afrikaans</strong>e verbruikers volhoubare groei en waarde te bied.<br />
alan MaKInSOn naSIOnalE KlantEBEStuuRDER<br />
42 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK JaaRVERSlaG 2008<br />
EiE hAndELSmERkE<br />
En pRiVAtE EtikEttE<br />
Giants Canning<br />
Giants Canning vervaardig en bemark ’n aansienlike deel van die reekse<br />
ingemaakte groente met private etikette in suid-Afrika. die produkte wat<br />
ons vervaardig, is landwyd en ook in die buiteland in al die groot kettingwinkels,<br />
kleinhandelaars en groothandelaars te kry.<br />
die divine- en everyday-handelsmerke is ook deel van Giants Canning<br />
se infrastruktuur.<br />
ons gebruik die slagspreuk “vernuwing eerder as nabootsing” om ons<br />
’n mededingende voordeel bo ons mededingers in die mark te gee. ons<br />
probeer gedurig produkte van goeie gehalte teen ’n bekostigbare prys<br />
lewer. Giants Canning word met passie, eerlikheid en integriteit bestuur.<br />
ons is baie trots op die produkte wat ons vervaardig en probeer elke dag<br />
perfeksie bereik.<br />
Giants Canning is ’n onderneming in familiebesit en is in 1999 deur<br />
Chandu Govind gestig. deeglike kennis en uiters ervare mense dra tot die<br />
maatskappy se welslae by – daarsonder sou ons nooit ons doelwitte kon<br />
bereik nie.<br />
Met shoprite se hulp het Giants Canning van ’n dwergie tot ’n reus in<br />
ons bedryf gevorder. dit was waarlik ’n eer en ons is besonder trots dat ons<br />
’n toekenning as verskaffer van die Jaar vir 2007 van shoprite ontvang het.<br />
sonder die leiding en hulp van waarlik uitsonderlike individue by die<br />
shoprite Groep van Maatskappye sou dit vir ons nie moontlik gewees het<br />
om die vlak te bereik waar ons vir dié toekenning in aanmerking sou kon<br />
kom nie. die eerbewys het ’n groot uitwerking op ons maatskappy gehad,<br />
want dit gebeur nie elke dag dat ’n maatskappy deur ’n “Ware Reus”<br />
erken word nie.<br />
By Giants Canning bly ons altyd nederig en probeer ons om van krag<br />
tot krag te gaan.<br />
laRISSa DEMEtRIOu VERKOPE- En BEMaRKInGSDIREKtEuR
VLEiSmARk<br />
LAW Group<br />
LAW het sy deure in 1993 geopen met die visie om die voorste slagpale<br />
in suid-Afrika te word. in samewerking met die shoprite Groep van<br />
Maatskappye het hy die voorste handelsmerk in die vleisbedryf, naamlik<br />
Certified Natural Lamb, geskep en uitgebrei.<br />
om die shoprite-groep te help om vleis van gehalte aan sy klante te<br />
lewer, spits die maatskappy hom toe op die voldoening aan die vereistes<br />
van die internasionale sertifiseringstelsel bekend as HACCP.<br />
onafhanklike oudits wat deur sGs uitgevoer word, verseker dat die<br />
produksie van enige vleisproduk wat die slagpale lewer, van die hoogste<br />
gehalte is. danksy dié stelsel is die handelaar en klant van die gehalte van<br />
die vleis verseker, en ook van ’n langer raklewe omdat die gehalte van die<br />
produk so goed is.<br />
in ooreenstemming met ons visie om ’n vleisproduk te skep wat natuurlik<br />
en omgewingsvriendelik is, is die boere én die slagpale vir die skepping<br />
van die gesertifiseerde natuurlike produk verantwoordelik. dit het ’n dubbele<br />
funksie, naamlik om vir sowel die natuur as die verbruiker om te gee.<br />
die maatskappy is trots daarop dat hy een van die grootste werkskeppers<br />
in die Noord-Kaap is, en dat die produkte wat hy lewer, internasionaal<br />
gesog is.<br />
ons maatskappy is trots op sy suid-<strong>Afrikaans</strong>e herkoms, en streef<br />
saam met die shoprite Groep van Maatskappye na die ekonomiese groei<br />
en ontwikkeling van die rooivleisbedryf.<br />
WESSEl Van WyK BEStuREnDE DIREKtEuR<br />
verskaffer van die Jaar<br />
vervolg<br />
niE-VoEdSELpRodUktE<br />
music For pleasure (mFp)<br />
MFP het ’n lang en suksesvolle verhouding met die shoprite-groep as<br />
verskaffer van Cds, dvds en rekenaarspeletjies en lewer daarmee al die<br />
treffers vir almal! ons verhouding het in die vroeë jare sewentig begin.<br />
ons hou dit met welslae vol deur ons vennootskappe met die plaaslike en<br />
internasionale vermaakbedryf om so die jongste treffers te lewer en die<br />
beste moontlike produkte te verkry om teen bekostigbare pryse aan die<br />
behoeftes van shoprite- en Checkers-klante te voldoen.<br />
die shoprite-groep se vermaaklikheidsafdeling het metterjare aansienlik<br />
gegroei, en daarom verteenwoordig die Groep ’n beduidende aandeel<br />
van die mark in suid-Afrika, en dra hy landwyd tot die groei in <strong>Afrikaans</strong>e<br />
en stedelike musiek by.<br />
MFP het met tegnologiese ontwikkelings tred gehou en is steeds die<br />
grootste verspreider van vermaaklikheidsprodukte aan die kleinhandelmassamark.<br />
in 2003 het die groep in ’n verbruikers-, vermaaklikheids- en<br />
mediabeleggingsmaatskappy verdeel en die MFP Holdings Group geword,<br />
wat tans verskeie maatskappye besit wat almal ’n rol in die lewering van<br />
produkte aan die shoprite-groep speel.<br />
die maatskappy besit die verspreidingsregte vir Xbox, Kodak en<br />
die JNC-handelsmerk. Ander maatskappye in die stal is onder meer<br />
the Adworx Advertising Agency, M-Works Merchandising solutions,<br />
the Refinery Post Production Facilities en speletjieslisensies soos vivendi<br />
Games, tHQ en disney interactive studios.<br />
MFP is vol vertroue dat die vermaaklikheids- en speletjiesbedryf steeds<br />
sal groei, en dat die shoprite-groep sy waardevolle bydrae sal bly lewer<br />
om aan die behoeftes van suid-<strong>Afrikaans</strong>e verbruikers te voldoen. ons is<br />
trots daarop om deel van shoprite se verspreidingsketting te wees, en sal<br />
ons produkaanbod en diens in die jare vorentoe steeds bly verbeter.<br />
nEVIllE BlIGnaut uItVOEREnDE HOOF<br />
JaaRVERSlaG 2008 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK 43
Korporatiewe verantwoordelikheidsverslag | KORPORatIEWE BEHEER<br />
vervolg<br />
kodE VAn koRpoRAtiEWE<br />
pRAktyk En GEdRAG<br />
shoprite Holdings Bpk is verbind tot die beginsels van doeltreffende<br />
korporatiewe bestuur soos uiteengesit in die Kode van Korporatiewe<br />
Praktyk en Gedrag in die King-verslag 2002 (“die Kode”).<br />
die direksie is van mening dat die Groep tans voldoen aan die<br />
belangrikste vereistes beliggaam in die Kode en die Noteringsvereistes<br />
van die Jse Bpk.<br />
GRoEpStRUktUUR<br />
shoprite Holdings Bpk is ‘n beleggingshouermaatskappy met beleggings<br />
in verskeie plaaslike en internasionale handelsfiliale, waarvan die volgende<br />
die belangrikste is:<br />
– shoprite Checkers (edms) Bpk<br />
– shoprite international Bpk<br />
– shoprite insurance Company Bpk<br />
Alle filiale van shoprite Holdings Bpk is verbind tot die beginsels<br />
van doeltreffende korporatiewe bestuur soos in die Kode vervat.<br />
diE diREkSiE En diREkSiEkomitEES<br />
die direksie<br />
Aan die einde van die verslagdoeningsperiode het die direksie van<br />
shoprite Holdings Bpk bestaan uit dertien direkteure, van wie sewe<br />
uitvoerende posisies in die Groep beklee. die direksie aanvaar algehele<br />
verantwoordelikheid vir die Groep, met inbegrip van die verantwoordelikheid<br />
vir die identifisering van sleutel risiko-areas, die oorweging en monitering<br />
van beleggingsbesluite, die oorweging van betekenisvolle finansiële<br />
aangeleenthede, en die beoordeling van die prestasie van bestuur<br />
gemeet aan begrotings en besigheidsplanne. die direksie is ook daarvoor<br />
verantwoordelik om te verseker dat ‘n omvattende stelsel van interne<br />
beheermaatreëls en prosedures in werking is, en dat aan die beginsels van<br />
gesonde korporatiewe bestuur voldoen word.<br />
die direksie staan onder die voorsitterskap van ‘n nie-uitvoerende<br />
direkteur, dr CH Wiese, wat geen uitvoerende funksies vervul nie. die<br />
rolle van voorsitter en uitvoerende hoof is geskei en elkeen het bepaalde<br />
verantwoordelikhede.<br />
die direksie is daarvan oortuig dat sy lede die kundigheid, talent en ervaring<br />
het om ‘n genoteerde maatskappy te lei. die nie-uitvoerende direkteure<br />
staan onafhanklik van die bestuur en oefen hul onafhanklike oordeel uit. Met<br />
hul wye ervaring voeg hulle waarde toe tot die direksie se beraadslagings.<br />
die direksie vergader minstens vier keer per jaar. Besonderhede van<br />
direkteure se bywoning van die geskeduleerde kwartaallikse direksievergaderings<br />
gedurende die verslagdoeningsperiode word hierlangs uiteengesit:<br />
44 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK JaaRVERSlaG 2008<br />
28 aug 30 nov 18 Feb 26 Mei<br />
naam van direkteur<br />
Uitvoerende direkteure<br />
2007 2007 2008 2008<br />
JW Basson (uitvoerende hoof) t t t t<br />
CG Goosen t t t t<br />
BR Weyers A t t t<br />
AN van Zyl t t t t<br />
B Harisunker t t t t<br />
eL Nel t t t t<br />
Ae Karp<br />
nie-uitvoerende direkteure<br />
A t t t<br />
CH Wiese (voorsitter) t t t t<br />
JJ Fouché (onafhanklik) t A t t<br />
JA Louw (onafhanklik) t t t t<br />
JF Malherbe (onafhanklik) t t t t<br />
JG Rademeyer (onafhanklik) t t t t<br />
tRP Hlongwane (onafhanklik) t t t A<br />
A=Afwesig met verskoning, t=teenwoordig<br />
die direksie delegeer die daaglikse bestuur van die besigheid aan die<br />
uitvoerende hoof, bygestaan deur senior bestuur. senior bestuur word<br />
genooi om direksievergaderings by te woon en fasiliteer die doeltreffende<br />
beheer van al die Groep se operasionele bedrywighede en tree op as ‘n<br />
medium vir kommunikasie en koördinasie tussen al die verskillende besigheidseenhede<br />
en filiale.<br />
direkteure is onderhewig aan uittrede op ‘n rotasiegrondslag minstens<br />
een keer elke drie jaar, maar kan hulself beskikbaar stel vir herverkiesing<br />
deur aandeelhouers. ingevolge die statute tree dr CH Wiese en mnre<br />
JJ Fouché, JA Louw, AN van Zyl en BR Weyers by die algemene jaarvergadering<br />
uit en, synde verkiesbaar, stel hulle hul vir herverkiesing<br />
beskikbaar, met die uitsondering van mnre JJ Fouché en AN van Zyl.<br />
die maatskappysekretaris word deur die direksie aangestel. As deel<br />
van sy verantwoordelikhede staan die maatskappysekretaris die voorsitter<br />
by met die koördinering en administrasie van die direksie se aktiwiteite<br />
en die induksie van nuwe nie-uitvoerende direkteure, en verseker dat die<br />
Groep aan alle statutêre vereistes voldoen. Alle direkteure het toegang tot<br />
die maatskappysekretaris en sy dienste en kan, indien nodig, onafhanklike<br />
professionele advies inwin.<br />
dit is die Groep se filosofie om sy besigheid op ‘n gedesentraliseerde<br />
grondslag te bestuur en te beheer. senior bestuur vergader elke maand met<br />
die bestuur van die gedesentraliseerde bedrywe om die resultate van elke<br />
bedryfsdivisie in oënskou te neem. senior bestuur vergader ook weekliks<br />
om bedrywighede, finansiële sleutelaanwysers en die reklamestrategie te<br />
bespreek. direksievergaderings word kwartaalliks gehou om die resultate<br />
van die Groep se bedryfsmaatskappye te bespreek en goed te keur.<br />
die direksiehandves verhoog korporatiewe toerekenbaarheid en help<br />
die direksie om sy bestaansdoel te verwesenlik. dit behels die beginsels<br />
van gesonde korporatiewe bestuur soos dissipline, deursigtigheid, onafhanklikheid,<br />
toerekenbaarheid, verantwoordelikheid, billikheid en maatskaplike<br />
verantwoordelikheid.
Vergoedingskomitee<br />
ten einde uitvoerende amptenare van die gehalte wat die besigheid van<br />
die Groep vereis, te lok, te behou en te motiveer, word voldoende ver-<br />
goeding vir die doel voorsien.<br />
die vergoedingskomitee is ‘n subkomitee van die direksie en bestaan uit:<br />
CH Wiese, voorsittter (nie-uitvoerend)<br />
JA Louw (nie-uitvoerend)<br />
JJ Fouché (nie-uitvoerend)<br />
JW Basson (uitvoerend)<br />
CG Goosen (uitvoerend)<br />
Besonderhede van die vergoeding van direkteure word uiteengesit in<br />
aantekening 26 op bladsye 91 en 92 van hierdie jaarverslag.<br />
die Groep neem jaarliks deel aan markopnames, sowel plaaslike as dié<br />
wat op die res van Afrika fokus, om te verseker dat markverwante salarisse<br />
betaal en markverwante tendense gevolg word wat betref veranderinge in<br />
voordele. terselfdertyd word die intrinsieke waarde van individuele bydraes<br />
in ag geneem. ‘n Beduidende deel van die vergoeding van alle bestuurspersoneel,<br />
senior bestuur in die besonder, is gekoppel aan die prestasie van<br />
hul onderskeie besigheidseenhede en van die Groep as geheel.<br />
nominasiekomitee<br />
die Nominasiekomitee nomineer geskikte kandidate en doen aanbevelings<br />
aangaande die samestelling van die direksie.<br />
die volgende direkteure dien in die Nominasiekomitee, wat ‘n subkomitee<br />
van die direksie is:<br />
CH Wiese, voorsitter (nie-uitvoerend)<br />
JA Louw (nie-uitvoerend)<br />
JJ Fouché (nie-uitvoerend)<br />
oudit-en-Risikokomitee<br />
die oudit-en-Risikokomitee staan onder die voorsitterskap van ‘n onafhanklike<br />
nie-uitvoerende direkteur en bestaan uit twee nie-uitvoerende en<br />
een uitvoerende direkteur. die komitee vergader minstens vier keer per<br />
jaar ten einde onder meer rekeningkundige praktyke, interne beheerstelsels,<br />
ouditering en finansiële verslagdoening te evalueer. sy taak behels<br />
ook die evaluering van kritieke risiko-areas wat met behulp van bestuur<br />
geïdentifiseer word en verslagdoening hieroor aan die direksie.<br />
die komitee werk ingevolge ‘n formele handves deur die direksie<br />
goedgekeur. Komiteelede het onbeperkte toegang tot inligting.<br />
sekere bestuurslede word genooi om komiteevergaderings by te<br />
woon en terugvoering te gee. die eksterne ouditeure, die hoof van interne<br />
oudit en die maatskappysekretaris woon dié vergaderings by en het<br />
onbeperkte toegang tot die komitee en sy voorsitter. die voorsitter van<br />
die komitee vergader ook afsonderlik met die hoof van interne oudit en die<br />
eksterne ouditeure wanneer nodig, ten einde te verseker dat aangeleenthede<br />
sonder onbehoorlike beïnvloeding oorweeg word.<br />
deur die komitee hou die direksie toesig oor die finansiële verslagdoeningsproses.<br />
dit is ook die taak van die direksie om te verseker dat<br />
toereikende deurlopende prosedures en prosesse bestaan om belangrike<br />
besigheidsrisiko’s te identifiseer, te evalueer, te bestuur en te moniteer.<br />
dit word bestuur deur ‘n formele risikoforum bestaande uit senior uitvoerende<br />
bestuur en sluit in ‘n ondernemingswye risikobestuursplan (oWRB),<br />
wat in alle besigheidseenhede in werking gestel is. die oWRB word<br />
gereeld hersien en die risikoforum rapporteer gereeld aan die komitee. ten<br />
opsigte van die jaar onder oorsig is geen beduidende verlies, blootstelling<br />
of wanvoorstelling voortspruitend uit ‘n wesenlike wanfunksionering in<br />
stelsels aan die direkteure gerapporteer nie.<br />
Groepbates word teen verlies verseker met toepaslike dekking wat bo<br />
voorafbepaalde selfversekeringsvlakke uitgeneem word.<br />
die oudit-en-Risikokomitee het gedurende die jaar onder oorsig sy verantwoordelikhede<br />
ingevolge sy handves nagekom.<br />
Besonderhede van die bywoning van vergaderings van die komitee<br />
gedurende die verslagdoeningsperiode word hieronder uiteengesit:<br />
17 aug 26 nov 15 Feb 23 Mei<br />
naam van direkteur 2007 2007 2008 2008<br />
nie-uitvoerende direkteure<br />
JG Rademeyer (voorsitter) t t t t<br />
JJ Fouché t t t t<br />
Uitvoerende direkteur<br />
CG Goosen t t t t<br />
A=Afwesig met verskoning, t=teenwoordig<br />
RiSikobEStUUR En intERnE bEhEER<br />
die direksie aanvaar finale verantwoordelikheid vir die risikobestuur<br />
en interne beheerstelsels van die Groep. dit is bestuur se taak om te<br />
verseker dat toereikende interne finansiële en bedryfsbeheerstelsels op ‘n<br />
deurlopende grondslag ontwikkel en in stand gehou word ten einde redelike<br />
sekerheid te bied aangaande:<br />
– die doeltreffendheid van bedrywighede;<br />
– die beveiliging van die Groep se bates (met inbegrip van inligting);<br />
– nakoming van die toepaslike wette, regulasies en toesigvereistes;<br />
– die betroubaarheid van die rekeningkundige rekords;<br />
– die volhoubaarheid van besigheid onder sowel normale as ongunstige<br />
toestande; en<br />
– verantwoordelike optrede teenoor alle belanghebbendes.<br />
die doeltreffendheid van enige interne beheerstelsel hang af van die<br />
nakoming van neergelegde maatreëls. daar bestaan altyd ‘n risiko dat dié<br />
maatreëls nie deur personeel nagekom word nie. Gevolglik kan selfs ‘n<br />
streng en doeltreffende interne beheerstelsel slegs redelike gerusstelling<br />
bied ten opsigte van bogenoemde oogmerke. interne ouditeure moniteer die<br />
bedryf van die interne beheer- en risikobestuurstelsels en doen verslag aan<br />
bestuur en die oudit-en-Risikokomitee oor hul bevindinge en aanbevelings.<br />
daarbenewens bestaan daar ‘n self-evalueringsproses, ter aanvulling van<br />
die bestaande strukture, vir die evaluering van die interne beheerstelsels. dit<br />
sluit in die ondertekening van ‘n verklaringsbrief deur die hoof van elke departement<br />
en bedryfsdivisie wat betref die handhawing van interne beheer. ‘n<br />
Formele risikoforum is gestig waar kritiese risiko’s aangespreek word.<br />
Alle kritiese inligtingstegnologiestelsels en data word gerugsteun. die<br />
plan vir rampherstel is gedokumenteer en ‘n geoutomatiseerde rampherstelterrein,<br />
wat op die kritieke inligtingstegnologiestelsels konsentreer, is<br />
op ‘n ander perseel opgerig en in werking gestel.<br />
die direksie het die interne beheerstelsels gedurende die volle finansiële<br />
jaar geëindig 30 Junie 2008 beoordeel en is van mening dat hulle aan<br />
aanvaarbare maatstawwe voldoen het.<br />
JaaRVERSlaG 2008 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK 45
Korporatiewe verantwoordelikheidsverslag | KORPORatIEWE BEHEER<br />
vervolg<br />
SAkE-EtiEk En oRGAniSAtoRiESE<br />
intEGRitEit<br />
die Groep se Gedragskode verbind hom tot die hoogste standaarde van<br />
integriteit, gedrag en etiek in sy betrekkinge met alle betrokke partye, met<br />
inbegrip van sy direkteure, bestuurders, werknemers, klante, verskaffers,<br />
mededingers, beleggers, aandeelhouers en die breë publiek. daar word<br />
van die direkteure en personeel verwag om hul etiese verpligtinge op so<br />
‘n wyse na te kom dat die besigheid streng volgens billike, mededingende<br />
handelspraktyke bedryf word.<br />
‘n Kennisgewing van die “geslote tydperk” vir die verhandeling van die<br />
effekte van die Groep word in Junie en desember elke jaar aan alle direkteure<br />
en senior bestuurders van die Groep en sy filiale gestuur. die geslote<br />
tydperke is soos volg:<br />
tussentydse resultate Jaarresultate<br />
verhandeling 25 desember tot wins- 25 Junie tot winsvan<br />
effekte aankondiging op seNs aankondiging op seNs<br />
samesprekings 1 desember tot wins- 1 Junie tot winsmet<br />
analiste aankondiging op seNs aankondiging op seNs<br />
daar word binne 48 uur op die Jse Nuusdiens (seNs) verslag gedoen<br />
oor alle verhandelinge in aandele in shoprite Holdings Bpk deur direkteure<br />
van die Maatskappy en van sy filiale. Alle sodanige transaksies moet vooraf<br />
deur ‘n gemagtigde direkteur van die houermaatskappy goedgekeur word.<br />
FinAnSiËLE VERSLAGdoEninG<br />
En oUditERinG<br />
Finansiële Verslagdoening<br />
die direkteure aanvaar finale verantwoordelikheid vir die voorbereiding van<br />
die finansiële jaarstate wat die volgende op redelike wyse uiteensit:<br />
– die finansiële stand van die Maatskappy en die Groep aan die einde van<br />
die finansiële jaar onder oorsig;<br />
– die finansiële resultate van bedrywighede; asook<br />
– die kontantvloei vir dié tydperk.<br />
die verantwoordelikheid vir die opstel van die finansiële jaarstate is aan<br />
bestuur gedelegeer. die eksterne ouditeure rapporteer of die finansiële<br />
jaarstate redelik weergegee word.<br />
die direkteure is tevrede dat gedurende die verslagdoeningsperiode:<br />
– toereikende rekeningkundige rekords gehandhaaf is;<br />
– ‘n doeltreffende stelsel van interne beheermaatreëls en risikobestuur,<br />
deur bestuur gemoniteer, volgehou is;<br />
– toepaslike rekeningkundige beleid, gerugsteun deur redelike en verstandige<br />
oordele en ramings, konsekwent toegepas is; en<br />
– die finansiële state opgestel is ooreenkomstig die internasionale<br />
Finansiële verslagdoeningstandaarde en op die wyse soos deur die<br />
Maatskappywet in suid-Afrika vereis.<br />
die direkteure is ook tevrede dat geen wesenlike gebeurtenis plaasgevind<br />
het tussen die finansiële jaareinde en die datum van hierdie verslag nie.<br />
Eksterne oudit<br />
die eksterne ouditeure is daarvoor verantwoordelik om verslag te doen<br />
of die finansiële state op redelike wyse aangebied word ooreenkomstig<br />
internasionale Finansiële verslagdoeningstandaarde en op die wyse soos<br />
46 sHoPRite HoLdiNGs BePeRK JaaRVERSlaG 2008<br />
deur die Maatskappywet in suid-Afrika vereis. die eksterne ouditeure bied<br />
‘n redelike, maar nie ‘n absolute, versekering omtrent die korrektheid van<br />
finansiële openbaarmaking.<br />
Konsultasie vind plaas tussen die eksterne en interne ouditeure om ‘n<br />
doeltreffende ouditproses te bewerkstellig. die eksterne ouditeure word<br />
voorsien van en oorweeg ook alle verslae wat die interne ouditafdeling uitreik.<br />
Besonderhede van nie-ouditdienste wat deur die eksterne ouditeure<br />
aan die Groep voorsien is, word in aantekening 25 op bladsy 91 van hierdie<br />
jaarverslag uiteengesit.<br />
interne oudit<br />
interne oudit is ‘n onafhanklike, objektiewe, konsulterende versekeringsfunksie<br />
wat daarop gerig is om waarde toe te voeg vir die Groep en<br />
bedrywighede te verbeter. dit help die Groep om sy doelwitte te bereik<br />
deur ‘n sistematiese, gedissiplineerde benadering te gebruik om risikobestuur,<br />
beheer- en bestuursprosesse te evalueer en te verbeter.<br />
interne ouditplanne dek sake geïdentifiseer in die evaluering<br />
van risikobestuur asook sake wat deur die direksie, die oudit-en-<br />
Risikokomitee, uitvoerende direkteure en senior bestuur uitgelig is.<br />
die interne ouditdepartement rapporteer aan die hoofbestuurder:<br />
finansies ten opsigte van daaglikse kwessies, maar doen ook kwartaalliks<br />
regstreeks aan die oudit-en-Risikokomitee verslag.<br />
die interne ouditdepartement bestaan uit gekwalifiseerde personeel<br />
met toepaslike opleiding en ervaring. die doel, gesag en verantwoordelikheid<br />
van die onafhanklike interne ouditfunksie word formeel omskryf<br />
in ‘n interne oudithandves, wat gereeld bygewerk en deur die oudit-en-<br />
Risikokomitee goedgekeur word.<br />
Betekenisvolle ouditbevindings word aan die oudit-en-Risikokomitee<br />
gerapporteer. stappe word gedoen om, wanneer hulle geïdentifiseer<br />
word, tekortkominge in beheer aan te spreek asook om ander geleenthede<br />
te benut om die stelsel te verbeter. Alle wesenlike besigheidseenhede<br />
is onderhewig aan interne oudit.<br />
sekere hoëvlak interne ouditfunksies is gedurende die jaar aan die<br />
eksterne ouditeure uitgekontrakteer met die goedkeuring van die ouditen-Risikokomitee.<br />
sodanige projekte het gewoonlik betrekking op geïsoleerde<br />
gevalle waarvoor die interne ouditdepartement nie oor die nodige<br />
kapasiteit, vaardighede of ervaring beskik nie.<br />
Lopende Saak<br />
Aangesien die direkteure van mening is dat die Groep oor genoegsame<br />
bronne beskik om die onderneming in die afsienbare toekoms te bedryf,<br />
is die finansiële state op die grondslag van ‘n lopende saak opgestel.<br />
die direkteursverslag, finansiële jaarstate en finansiële groepjaarstate,<br />
soos uiteengesit op bladsye 50 tot 110, is deur die direksie goedgekeur.<br />
Geteken namens die direksie.<br />
CH Wiese JW Basson<br />
voorsitter Uitvoerende Hoof<br />
1 september 2008 1 september 2008
Finansiële<br />
Jaarstate<br />
inhoud<br />
48 Sertifikaat van die Maatskappysekretaris<br />
48 Valuta van die finansiële Jaarstate<br />
49 Ouditeursverslag<br />
50 Direkteursverslag<br />
52 Balansstaat<br />
53 Inkomstestaat<br />
54 Staat van Veranderings in Ekwiteit<br />
55 Kontantvloeistaat<br />
56 aantekeninge by die finansiële Jaarstate<br />
56 Rekeningkundige Beleid<br />
66 Segmentontleding<br />
68 aantekeninge<br />
110 Belange in filiale<br />
SHOPRITE HOLDINGS<br />
BEPERK EN Sy fILIaLE<br />
vir die jaar geëindig<br />
30 Junie 2008<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 47
Sertifikaat van die<br />
Maatskappysekretaris | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
In my hoedanigheid as die maatskappysekretaris bevestig ek hiermee dat, kragtens die Suid-afrikaanse Maatskappywet van 1973 vir die jaar<br />
geëindig 30 Junie 2008, <strong>Shoprite</strong> Holdings Beperk al die opgawes wat ingevolge die Wet van ‘n publieke maatskappy vereis word, by die Registrateur<br />
van Maatskappye ingedien het en dat al sodanige opgawes waar, korrek en op datum is.<br />
An van Zyl<br />
1 September 2008<br />
Valuta van die<br />
finansiële Jaarstate | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
Die finansiële jaarstate word in Suid-afrikaanse rand weergegee. Die benaderde randkoste van ’n eenheid van die volgende geldeenhede op jaareinde<br />
was:<br />
2008 2007<br />
VSa dollar ............................................................................................7.956 ..........7.100<br />
Pond sterling .........................................................................................15.808 .........14.225<br />
Euro ...............................................................................................12.516 ..........9.553<br />
Zambiese kwacha ......................................................................................0.003 ..........0.002<br />
Mosambiekse metical ..................................................................................0.321 ..........0.273<br />
Botswana pula ........................................................................................1.216 ..........1.139<br />
Ugandese sjieling ......................................................................................0.005 ..........0.005<br />
Malawiese kwacha .....................................................................................0.057 ..........0.052<br />
Mauritiaanse roepee ....................................................................................0.295 ..........0.228<br />
angolese kwanza ......................................................................................0.106 ..........0.095<br />
Indiese roepee ........................................................................................0.186 ..........0.174<br />
Ghanese cedi .........................................................................................7.233 ..........7.688<br />
Malgassiese ariarie .....................................................................................0.005 ..........0.004<br />
Nigeriese naira ........................................................................................0.068 ..........0.056<br />
Tanzaniese sjieling .....................................................................................0.007 ..........0.006<br />
48 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008
Ons het die finansiële jaarstate en groepsfinan<br />
siële jaarstate van <strong>Shoprite</strong> Holdings Bpk<br />
geoudit. Hierdie finansiële state bestaan uit die<br />
direkteursverslag, die balansstaat en gekonsolideerde<br />
balansstaat soos op 30 Junie 2008,<br />
die inkomstestaat en gekonsolideerde inkomstestaat,<br />
die staat van veranderings in ekwiteit<br />
en gekonsolideerde staat van veranderings in<br />
ekwiteit, en die kontantvloeistaat en gekonsolideerde<br />
kontantvloeistaat vir die jaar wat op<br />
daardie datum geëindig het, en ‘n opsomming<br />
van beduidende rekeningkundige beleid en ander<br />
verduidelikende aantekeninge, soos uiteengesit<br />
op bladsye 50 tot 110.<br />
Direkteure se<br />
VerantwoorDelikheiD<br />
Vir Die Finansiële state<br />
Die maatskappy se direkteure is verantwoordelik<br />
vir die opstel en redelike voorstelling van hierdie<br />
finansiële state ooreenkomstig ‘International<br />
financial Reporting Standards’, en op die wyse<br />
wat deur die Maatskappywet van Suid-afrika<br />
vereis word. Hierdie verantwoordelikheid sluit<br />
in: die ontwerp, implementering en instandhouding<br />
van interne beheer relevant tot die opstel en<br />
redelike voorstelling van finansiële state wat vry<br />
is van wesenlike wanvoorstelling, hetsy weens<br />
bedrog of foute; die selektering en toepassing<br />
van toepaslike rekeningkundige beleid; en die<br />
Verslag van die Onafhanklike Ouditeur<br />
maak van rekeningkundige ramings wat in die<br />
omstandighede redelik is.<br />
ouDiteur se<br />
VerantwoorDelikheiD<br />
Dit is ons verantwoordelikheid om op grond van<br />
ons oudit ’n mening oor hierdie finansiële state<br />
uit te spreek. Ons het ons oudit ooreenkomstig<br />
‘International Standards on auditing’ uitgevoer.<br />
Daardie standaarde vereis dat ons voldoen aan<br />
etiese vereistes en die oudit beplan en uitvoer<br />
om redelike gerusstelling te verkry of die finansiële<br />
state vry is van wesenlike wanvoorstelling.<br />
‘n Oudit behels die uitvoer van prosedures<br />
om ouditbewyse te verkry oor die bedrae en<br />
openbaarmaking in die finansiële state. Die prosedures<br />
wat geselekteer word hang af van die<br />
ouditeur se oordeel, insluitend die beoordeling<br />
van die risiko’s van wesenlike wanvoorstelling<br />
van die finansiële state, hetsy weens bedrog of<br />
foute. Tydens daardie risikobeoordeling oorweeg<br />
die ouditeur interne beheer relevant tot die<br />
entiteit se opstel en redelike voorstelling van die<br />
finansiële state, ten einde ouditprosedures te<br />
ontwerp wat in die omstandighede toepaslik is,<br />
maar nie met die doel om ‘n mening uit te spreek<br />
oor die effektiwiteit van die entiteit se interne<br />
beheer nie. ’n Oudit sluit ook ’n evaluering van<br />
die toepaslikheid van rekeningkundige beleid wat<br />
gebruik is en die redelikheid van rekeningkundige<br />
AAn diE LEdE VAn ShopRitE hoLdinGS bpk<br />
ramings wat deur bestuur gemaak is in, asook ’n<br />
evaluering van die algehele aanbieding van die<br />
finansiële state.<br />
Ons glo dat die ouditbewyse wat ons verkry<br />
het, toereikend en toepaslik is om ’n grondslag<br />
vir ons ouditmening te bied.<br />
Mening<br />
Na ons mening is die finansiële state, in alle<br />
wesenlike opsigte, ’n redelike voorstelling van<br />
die finansiële stand van die maatskappy en<br />
van die groep soos op 30 Junie 2008, en van<br />
hulle finansiële prestasie en hulle kontantvloei<br />
vir die jaar wat op daardie datum geëindig het,<br />
ooreenkomstig ‘International financial Reporting<br />
Standards’ en op die wyse wat deur die<br />
Maatskappywet van Suid-afrika vereis word.<br />
pricewaterhouseCoopers ing<br />
Direkteur: NH Döman<br />
Geregistreerde Ouditeur<br />
Kaapstad<br />
1 September 2008<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 49
Direkteursverslag | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
BesigheiD Van<br />
Die groeP<br />
Die Maatskappy, wat in die Republiek van Suidafrika<br />
geïnkorporeer en op die JSE Beperk (JSE)<br />
genoteer is, is ‘n beleggings houermaatskappy.<br />
Die groeP Bestaan<br />
uit Die VolgenDe hooF<br />
hanDelDrywenDe<br />
Filiale:<br />
shoprite Checkers (edms) Bpk –<br />
beheer die volgende:<br />
Supermarkte: Kleinhandelbedrywighede in<br />
kruideniersware, huishoudelike ware, bederfbare<br />
produkte, vrugte en groente, vleismarkte,<br />
kitskos, drankwinkels, apteke en geldmarkte<br />
bedryf deur <strong>Shoprite</strong>, <strong>Shoprite</strong> Hyper, Checkers,<br />
Checkers Hyper en Usave in Suid-afrika,<br />
Namibië, Lesotho, Swaziland en Mauritius.<br />
Franchise: Die OK franchisebesigheid omvat<br />
drie formate – OK foods, OK Grocer en OK<br />
MiniMark in Suid-afrika, Namibië en Botswana.<br />
Eiendomme: Besit strategies geleë eiendomme<br />
in Suid-afrika vir sy besigheidsbedrywighede.<br />
Verspreiding: Versprei kruideniers- en<br />
huishoudelikeware na die supermarkketting<br />
nasionaal en internasionaal asook vars produkte<br />
na supermarkte in Suid-afrika.<br />
Meubels: Die kleinhandelmeubelbesighede OK<br />
furniture, OK Power Express en House & Home.<br />
shoprite international Bpk:<br />
Beheer die kleinhandelbedrywighede en besit<br />
strategies geleë eiendomme buite Suid-afrika,<br />
behalwe in die gebied waarna hierbo verwys<br />
word.<br />
<strong>Shoprite</strong> Holdings Bpk se belang in sy filiale is<br />
uiteengesit op bladsy 110 van hierdie verslag.<br />
50 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008<br />
algeMene oorsig<br />
Die Groep se wesensverdienste per aandeel<br />
het 309,9 sent vir die jaar (2007: 201,6 sent)<br />
beloop. Besonderhede van die wins van<br />
<strong>Shoprite</strong> Holdings Bpk en die Groep is vervat<br />
in die inkomstestaat met verwysing na die<br />
segmentverslag en sy finansiële state soos<br />
uiteengesit op bladsy 52 to 110.<br />
Die toeskryfbare belang van <strong>Shoprite</strong> Holdings<br />
Bpk in die belasbare winste en verliese van sy<br />
filiale vir die tydperk, is as volg:<br />
2008 2007<br />
R’000 R’000<br />
Totale winste 2 386 981 1 324 601<br />
Total verliese 105 525 208 780<br />
DiViDenDe<br />
Voorkeurdividende<br />
Besonderhede verskyn in aantekening 28 in die<br />
finansiële jaarstate.<br />
gewone dividende<br />
Tussentydse dividend (nr 118) van 49,0 sent<br />
per aandeel is op 17 Maart 2008 betaal. ‘n<br />
finale dividend (nr 119) van 106,0 sent per<br />
aandeel was betaalbaar op 29 September 2008,<br />
wat die totale dividend vir die jaar op 155,0 sent<br />
(2007: 101,0 sent) te staan bring.<br />
aanDelekaPitaal<br />
Die gemagtigde aandelekapitaal het onveranderd<br />
gebly teen 650 000 000 gewone aandele van<br />
113,4 sent elk.<br />
Gedurende die afgelope jaar het die aantal<br />
uitgereikte gewone aandele onveranderd gebly<br />
op 543 479 460 aandele teen 113,4 sent elk.<br />
Die uitgestelde aandelekapitaal het<br />
onveran derd gebly. Besonderhede verskyn in<br />
aantekening 14 in die finansiële jaarstate.<br />
loPenDe saak<br />
Die finansië jaarstate is op die grondslag van ‘n<br />
lopende saak opgestel.<br />
Die direksie het ‘n formele oorsig gedoen<br />
van die Groep se vermoë om die besigheid as<br />
‘n lopende saak vir die afsienbare toekoms te<br />
be dryf en is van mening dat die aanbieding van<br />
die finansiële jaarstate daaraan voldoen.<br />
sPesiale Besluite<br />
Op die algemene jaarvergadering van <strong>Shoprite</strong><br />
Holdings Bpk op 29 Oktober 2007, is die<br />
volgende spesiale besluite deur aandeelhouers<br />
goedgekeur:<br />
goedkeuring om aandele<br />
terug te koop<br />
Dit was besluit dat aan die Maatskappy en/of<br />
sy filiale magtiging verleen word, in terme van<br />
artikels 85(2) en 85(3) van die Maatskappywet,<br />
om die uitgereikte gewone aandele van die<br />
Maatskappy te bekom ingevolge sodanige<br />
bepalinge en voorwaardes en in sodanige bedrae<br />
waarop die direkteure van die Maatskappy van<br />
tyd tot tyd mag besluit, onderworpe aan die<br />
Statute van die Maatskappy, die voorskrifte<br />
van die Wet en die JSE Noteringsvereistes en<br />
enige ander beurs waarop die aandele van die<br />
Maatskappy van tyd tot tyd genoteer mag wees.<br />
spesifieke goedkeuring vir die<br />
terugkoop van aandele<br />
Dit was besluit dat die terugkoop deur die<br />
Maatskappy van:<br />
– tot 35 653 533 gewone aandele van 113,4<br />
sent elk van <strong>Shoprite</strong> Checkers (Edms) Bpk,<br />
‘n volfiliaal van die Maatskappy; en<br />
– tot 506 036 gewone aandele van 113,4<br />
sent elk van Die <strong>Shoprite</strong> Holdings Bpk<br />
aandeleaansporingstrust;<br />
op die tye en in die hoeveelhede waarop die<br />
direkteure in hul diskresie besluit en teen die<br />
heersende prys van die Maatskappy se gewone<br />
aandele op die JSE op die betrokke tydstip,<br />
kragtens artikel 85 van die Wet, goedgekeur<br />
word.<br />
Direkteure<br />
Kragtens artikel 14.1 van die Statute van die<br />
Maatskappy, sal Dr CH Wiese, Mnre JJ fouché,<br />
Ja Louw, BR Weyers en aN van Zyl by die<br />
algemene Jaarvergadering as direkteure van die<br />
Maatskappy uittree. al die direkteure, behalwe<br />
Mnre JJ fouché en aN van Zyl, stel hulself<br />
herkiesbaar as direkteure van die Maatskappy.
Direkteure en alternatiewe direkteure se belange in gewone aandele<br />
Nie- 2008 2007<br />
Voordelig voordelig Totaal Totaal<br />
CH Wiese 82 352 472 — 82 352 472 77 987 548<br />
JW Basson 4 925 511 — 4 925 511 4 925 511<br />
JJ fouché 872 171 — 872 171 872 171<br />
CG Goosen 1 023 249 — 1 023 249 1 023 249<br />
B Harisunker 456 360 — 456 360 456 360<br />
TRP Hlongwane 16 557 — 16 557 15 057<br />
aE Karp 60 750 — 60 750 —<br />
Ja Louw 170 000 — 170 000 200 000<br />
Jf Malherbe 64 253 8 200 72 453 72 453<br />
EL Nel 10 000 — 10 000 —<br />
JG Rademeyer 10 000 — 10 000 10 000<br />
aN van Zyl 515 799 — 515 799 515 799<br />
BR Weyers 325 000 — 325 000 275 000<br />
JaL Basson 60 530 — 60 530 55 000<br />
M Bosman 95 000 — 95 000 46 260<br />
PC Engelbrecht 61 901 1 039 62 940 30 955<br />
JD Wiese 14 074 — 14 074 14 074<br />
Direkteursbelange in nie-omskepbare, nie-winsdelende, sonder pariwaarde uitgestelde aandele<br />
2008 2007<br />
Totaal Totaal<br />
CH Wiese 276 821 666 276 821 666<br />
ouDiteure<br />
PricewaterhouseCoopers Ingelyf sal voortgaan<br />
om as ouditeure vir die Maatskappy op te tree<br />
ingevolge artikel 270 (2) van die Maatskappywet.<br />
na-Balansstaat<br />
geBeurtenisse<br />
Buiten vir die besonderhede vervat in hierdie<br />
jaarverslag, het daar geen wesenlike veranderings<br />
met betrekking tot die Maatskappy en die<br />
Groep se finansiële posisie plaasgevind sedert<br />
30 Junie 2008 tot op datum van hierdie verslag<br />
nie.<br />
houerMaatskaPPy<br />
Die Maatskappy beskik nie oor ‘n houermaatskappy<br />
nie. ‘n Ontleding van die Maatskappy se<br />
hoofaandeelhouers verskyn op bladsy 111 van<br />
hierdie verslag.<br />
regsgeDinge<br />
Geskil met Suid-afrikaanse Brouerye: Die geskil<br />
tussen die Groep en Suid-afrikaanse Brouerye<br />
wat betref die aankoop van OK Bazaars (1929)<br />
Bpk, is nog nie afgehandel nie.<br />
Die direkteure is nie bewus van enige regsof<br />
arbitrasieverrigtinge, insluitende verrigtinge<br />
wat hangend of dreigend is of was, met betrekking<br />
tot die afgelope 12 maande, wat ‘n wesenlike<br />
invloed op die Maatskappy en Groep se<br />
finansiële posisie sal hê nie.<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 51
Balansstaat | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
soos op 30 Junie 2008<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 aante- 2008 2007<br />
R’000 R’000 keninge R’000 R’000<br />
Bates<br />
nie-BeDryFsBates<br />
— — Eiendom, aanleg en toerusting 3 4 502 928 3 804 159<br />
1 392 131 1 518 359 Belange in filiale 5 — —<br />
— — Beskikbaar-vir-verkoop-beleggings 6 37 548 23 738<br />
— — Lenings en ontvangbare bedrae 7 4 056 43 990<br />
56 108 Uitgesteldebelasting-bates 8 248 614 252 749<br />
— — Ontasbare bates 9 319 825 277 901<br />
— — Opgelope vaste-eskalasiebedryfshure 10 7 993 1 131<br />
1 392 187 1 518 467 5 120 964 4 403 668<br />
BeDryFsBates<br />
— — Voorraad 11 4 707 394 3 699 199<br />
2 871 3 353 Handels- en ander debiteure 12 1 689 869 1 521 906<br />
— — afgeleide finansiële instrumente 13 4 741 —<br />
38 — Belasting ontvangbaar 23 817 16 110<br />
— — Bates gehou-vir-verkoop 4 107 389 220 139<br />
147 205 225 792 Belange in filiale 5 — —<br />
— — Lenings en ontvangbare bedrae 7 43 468 6 425<br />
607 161 603 271 Kontant en kontantekwivalente 3 156 641 2 012 226<br />
757 275 832 416 9 733 319 7 476 005<br />
2 149 462 2 350 883 totale Bates 14 854 283 11 879 673<br />
ekwiteit<br />
kaPitaal en reserwes toeskryFBaar<br />
aan ekwiteitshouers<br />
616 583 616 583 aandelekapitaal 14 616 583 616 583<br />
293 072 293 072 aandelepremie 293 072 293 072<br />
— — Tesourie-aandele 14 (277 538) (277 538)<br />
1 232 629 1 429 411 Reserwes 15 4 126 539 3 007 064<br />
2 142 284 2 339 066 4 758 656 3 639 181<br />
— — MinDerheiDsBelang 60 182 49 590<br />
2 142 284 2 339 066 totale ekwiteit 4 818 838 3 688 771<br />
aansPreeklikheDe<br />
nie-BeDryFslaste<br />
2 450 2 450 Skuld 16 12 762 2 498<br />
— — Uitgesteldebelasting-laste 17 16 241 8 803<br />
— — Voorsienings 18 316 600 264 185<br />
— — Opgelope vaste-eskalasiebedryfshure 19 439 762 448 702<br />
— — Handels- en ander krediteure 20 55 666 —<br />
2 450 2 450 841 031 724 188<br />
BeDryFslaste<br />
3 504 594 Handels- en ander krediteure 20 8 622 873 7 152 994<br />
— — Skuld 16 10 137 —<br />
— — afgeleide finansiële instrumente 13 — 682<br />
— 7 068 Belasting betaalbaar 425 899 216 224<br />
— — Voorsienings 18 112 682 70 732<br />
— — Oortrokke bank 20 791 24 524<br />
1 224 1 705 aandeelhouers vir dividende 2 032 1 558<br />
4 728 9 367 9 194 414 7 466 714<br />
7 178 11 817 totale aansPreeklikheDe 10 035 445 8 190 902<br />
2 149 462 2 350 883 totale ekwiteit en aansPreeklikheDe 14 854 283 11 879 673<br />
52 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008
Inkomstestaat | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 aante- 2008 2007<br />
R’000 R’000 keninge R’000 R’000<br />
— — Verkoop van bedryfsvoorraad 47 651 548 38 949 845<br />
— — Koste van verkope (38 161 987) (30 952 417)<br />
— — Bruto wins 9 489 561 7 997 428<br />
174 209 705 430 ander bedryfsinkomste 21 982 770 798 454<br />
— — Waardevermindering en amortisasie 22 (596 841) (517 397)<br />
— — Bedryfshure 23 (1 122 522) (997 735)<br />
— — Werknemersvoordele 24 (3 655 978) (3 100 627)<br />
(18 043) 2 530 ander uitgawes (2 800 440) (2 582 431)<br />
156 166 707 960 hanDelswins 2 296 550 1 597 692<br />
(3 922) (56) Valutawinste/(verliese) 33 187 23 725<br />
5 165 122 811 Inkomstes van ‘n kapitale aard 27 6 756 60 935<br />
157 409 830 715 BeDryFswins 25 2 336 493 1 682 352<br />
51 048 64 363 Rente ontvang 183 915 109 332<br />
(126) (287) finansieringskostes 28 (59 149) (83 570)<br />
208 331 894 791 wins Voor Belasting 2 461 259 1 708 114<br />
(68 396) (73 008) Belasting 29 (875 570) (622 586)<br />
139 935 821 783 wins Vir Die Jaar 1 585 689 1 085 528<br />
toeskryFBaar aan:<br />
139 935 821 783 Ekwiteitshouers van die Maatskappy 1 570 252 1 076 071<br />
— — Minderheidsbelang 15 437 9 457<br />
139 935 821 783 1 585 689 1 085 528<br />
Verdienste per aandeel (sent) 30 309.5 212.1<br />
Verwaterde verdienste per aandeel (sent) 30 297.6 203.9<br />
81.0 115.0 Gewone dividende per aandeel betaal (sent) 31 115.0 81.0<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 53
Staat van Veranderings<br />
in Ekwiteit | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
54 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008<br />
Toeskryfbaar aan ekwiteitshouers<br />
aante- Totale Minder- aandele- aandele- Tesourie- ander Behoue<br />
R‘000 keninge ekwiteit heidsbelang Totaal kapitaal premie aandele reserwes verdienste<br />
groeP<br />
SALdo op 30 JuniE 2006 3 082 868 47 005 3 035 863 616 583 293 072 (277 318) 278 255 2 125 271<br />
Totale inkomste erken 1 103 845 9 457 1 094 388 — — — 18 317 1 076 071<br />
Wins vir die jaar 1 085 528 9 457 1 076 071 1 076 071<br />
In ekwiteit erken<br />
Netto billike waarde beweging op<br />
beskikbaar-vir-verkoop-beleggings 15 30 828 30 828 30 828<br />
Belastingeffek van netto billike<br />
waarde beweging op<br />
beskikbaar-vir-verkoop-beleggings 15 382 382 382<br />
Realisasie van winste met die verkoop<br />
van genoteerde belegging 15 (33 459) (33 459) (33 459)<br />
Valuta-omrekeningsverskille 15 20 566 20 566 20 566<br />
Kontantvereffening van aandeleopsies 14 (79 927) (79 927) (79 927)<br />
Netto beweging in tesourie-aandele 14 (220) (220) (220)<br />
Oordrag na gebeurlikheidsreserwe 15 — — 2 952 (2 952)<br />
Dividende aan aandeelhouers uitgekeer (417 795) (6 872) (410 923) (410 923)<br />
SALdo op 30 JuniE 2007 3 688 771 49 590 3 639 181 616 583 293 072 (277 538) 299 524 2 707 540<br />
Totale inkomste erken 1 780 671 15 437 1 765 234 — — — 194 982 1 570 252<br />
Wins vir die jaar 1 585 689 15 437 1 570 252 1 570 252<br />
In ekwiteit erken<br />
Netto billike waarde beweging op<br />
beskikbaar-vir-verkoop-beleggings 15 13 810 13 810 13 810<br />
Belastingeffek van netto billike<br />
waarde beweging op<br />
beskikbaar-vir-verkoop-beleggings 15 (1 815) (1 815) (1 815)<br />
Valuta-omrekeningsverskille 15 182 987 182 987 182 987<br />
Kontantvereffening van aandeleopsies 14 (62 341) (62 341) (62 341)<br />
Oordrag na gebeurlikheidsreserwe 15 — — 1 731 (1 731)<br />
Dividende aan aandeelhouers uitgekeer (588 263) (4 845) (583 418) (583 418)<br />
SALdo op 30 JuniE 2008 4 818 838 60 182 4 758 656 616 583 293 072 (277 538) 496 237 3 630 302<br />
MaatskaPPy<br />
SALdo op 30 JuniE 2006 2 442 567 2 442 567 616 583 293 072 — 16 505 1 516 407<br />
Totale inkomste erken<br />
Wins vir die jaar 139 935 139 935 139 935<br />
Dividende aan aandeelhouers uitgekeer (440 218) (440 218) (440 218)<br />
SALdo op 30 JuniE 2007 2 142 284 2 142 284 616 583 293 072 — 16 505 1 216 124<br />
Totale inkomste erken<br />
Wins vir die jaar 821 783 821 783 821 783<br />
Dividende aan aandeelhouers uitgekeer (625 001) (625 001) (625 001)<br />
SALdo op 30 JuniE 2008 2 339 066 2 339 066 616 583 293 072 — 16 505 1 412 906
Kontantvloeistaat | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 aante- 2008 2007<br />
R’000 R’000 keninge R’000 R’000<br />
kontant VoortgeBring/(Benut)<br />
(329 209) 78 170 Deur BeDryFsaktiwiteite 2 235 343 2 557 068<br />
157 409 830 715 Bedryfswins 2 336 493 1 682 352<br />
(174 209) (705 137) Min: beleggingsinkomste (27 760) (7 712)<br />
(983) (122 755) Nie-kontantitems 32.1 709 744 548 150<br />
— — Betalings vir kontantvereffening van aandeleopsies (128 615) (62 021)<br />
(161) (3 392) Bedryfskapitaalveranderings 32.2 396 885 1 304 638<br />
(17 944) (569) Kontant voortgebring/(benut) deur bedrywighede 3 286 747 3 465 407<br />
54 368 64 394 Rente ontvang 205 331 113 222<br />
(126) (287) Rente betaal (59 149) (83 570)<br />
170 889 705 106 Dividende ontvang 6 344 3 822<br />
(439 973) (624 520) Dividende betaal 32.3 (587 789) (417 461)<br />
(96 423) (65 954) Belasting betaal 32.4 (616 141) (524 352)<br />
kontantVloei (Benut)/VoortgeBring<br />
330 748 (82 060) Deur Beleggingsaktiwiteite 32.5 (1 167 589) (1 109 298)<br />
kontantVloei VoortgeBring Deur<br />
— — Finansieringsaktiwiteite 32.6 20 497 99<br />
netto toenaMe/(aFnaMe) in kontant<br />
1 539 (3 890) en kontantekwiValente 1 088 251 1 447 869<br />
605 622 607 161 Kontant en kontantekwivalente aan die begin van die jaar 1 987 702 536 704<br />
Uitwerking van valutabewegings op kontant<br />
— — en kontantekwivalente 59 897 3 129<br />
kontant en kontantekwiValente<br />
607 161 603 271 aan Die einDe Van Die Jaar 3 135 850 1 987 702<br />
Bestaande uit:<br />
607 161 603 271 Kontant en kontantekwivalente 3 156 641 2 012 226<br />
— — Oortrokke bank (20 791) (24 524)<br />
607 161 603 271 3 135 850 1 987 702<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 55
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
1 rekeningkunDige BeleiD<br />
Die rekeningkundige beleidsrigtings wat toegepas is in die voorbereiding van die gekonsolideerde finansiële jaarstate word hier onder uiteengesit en<br />
stem ooreen met dié van die vorige jaar.<br />
Die gekonsolideerde Groep en afsonderlike Maatskappy finansiële state is op 1 September 2008 deur die Direksie vir uitreiking goedgekeur.<br />
1.1 Voorbereidingsgrondslag<br />
Die finansiële jaarstate word voorberei in ooreenstemming met Internasionale finansiële Verslagdoeningstandaarde (IfRS) en die Suid-afrikaanse<br />
Maatskappywet (Wet nr 61 van 1973), soos gewysig. Die finansiële jaarstate is voorberei op die historiesekoste-grondslag, soos verander deur die<br />
herwaardasie van sekere finansiële instrumente na billike waarde.<br />
1.1.1 geBruik Van aannaMes en raMings<br />
Die opstel van die finansiële jaarstate ooreenkomstig IfRS vereis die gebruik van sekere kritieke rekeningkundige ramings. Dit vereis ook dat bestuur<br />
sy oordeel met die toepassing van die Groep se rekeningkundige beleid gebruik. Die areas wat groter oordeelsvermoë vereis of wat ingewikkeld is,<br />
of areas waar aannames en ramings beduidend is vir die finansiële jaarstate, is hoofsaaklik die waardebepaling van tasbare en ontasbare bates; die<br />
beraamde nuttige lewensduur en reswaardes van eiendom, aanleg en toerusting en ontasbare bates en om eenvormige waardeverminderings- en<br />
amortisasiemetodes daar te stel; die waardasie van voorraad deur gebruik te maak van die kleinhandelmetode; die waarskynlikheid dat uitgesteldeen<br />
inkomstebelasting sal realiseer; die waarskynlikheid van twyfelagtige skulde; parameters vir die meting van voosienings vir werknemersvoordele;<br />
klassifikasie van sekere bedrywighede as beëindig en versekeringstransaksies. Die sleutelramings en -aannames wat op hierdie areas betrekkinge<br />
het, word in die betrokke aantekeninge by die finansiële jaarstate openbaar.<br />
alle ramings en onderliggende aannames word gegrond op historiese ondervinding en verskeie ander faktore wat onder die omstandighede deur<br />
die bestuur as redelik beskou word. Die resultate van hierdie ramings vorm die grondslag vir die raming van die drawaarde van bates en aanspreeklikhede<br />
wat nie geredelik uit ander bronne duidelik is nie. Werklike resultate kan verskil van hierdie ramings. Die ramings en onderliggende aannames<br />
word deurlopend geëvalueer. Die hersiening van rekeningkundige ramings word in die tydperk waarin die raming hersien is en in enige geaffekteerde<br />
toekomstige tydperke erken.<br />
1.1.2 geBruik Van aangePaste Metings<br />
Die metings hier onder gelys word aangebied omdat dit deur die bestuur as tersaaklik beskou word om ’n mening oor die Groep se finansiële prestasie<br />
te kan vorm. Hierdie metings word gebruik vir interne prestasie-ontledings en verskaf addisionele bruikbare inligting oor onderliggende tendense aan<br />
ekwiteitshouers. Hierdie metings word nie ooreenkomstig IfRS gedefinieer nie en kan moontlik dus nie vergelyk word met metings onder soortgelyke<br />
opskrifte gerapporteer deur ander entiteite nie. Dit is nie bedoel om beter te wees as die metings wat deur IfRS vereis word of om dit te vervang nie.<br />
a) Handelswins op die sig van die inkomstestaat, dit wil sê die Groep se bedryfsresultate uitgesluit valutaverskille en inkomstes of uitgawes van ’n<br />
kapitale aard.<br />
b) Inkomstes of uitgawes van ’n kapitale aard op die sig van die inkomstestaat, dit wil sê alle hermetings wat by die berekening van wesensverdiens<br />
te per aandeel in berekening gebring word. Die hoofitems wat onder hierdie meting ingesluit word, is: winste en verliese met die verkoop en<br />
skrapping van eiendom, aanleg en toerusting, ontasbare bates en bates gehou-vir-verkoop; waardedalings of die terugskrywing van waardedalings;<br />
enige nie-handelsitems soos winste en verliese met die verkoop van beleggings, bedrywighede en filiale.<br />
c) Rente ontvang op die sig van die inkomstestaat, dit wil sê net die rente wat op daggeld- en bedryfsbankrekeningsaldo’s ontvang is.<br />
1.2 groeprekeningkunde<br />
1.2.1 Filiale<br />
filiale is entiteite (insluitende spesialedoel-entiteite) wat direk of indirek deur die Groep beheer word. Beheer ontstaan wanneer die Groep die<br />
vermoë het om die finansiële en bedryfsbeleid van ’n onderneming te beheer ten einde voordeel uit sy aktiwiteite te trek. Die aankoopmetode is<br />
gebruik om die verkryging te verantwoord.<br />
Die koste van ’n verkryging word gemeet as die billike waarde op verkrygingsdatum van die bates prysgegee, ekwiteitsinstrumente uitgereik en<br />
aanspreeklikhede aangegaan of opgeneem, asook alle kostes direk toeskryfbaar aan die verkryging. Identifiseerbare bates aangekoop en aanspreeklikhede<br />
en voorwaardelike aanspreeklikhede opgeneem ten tye van ‘n besigheidsamevoeging word aanvanklik gemeet teen billike waarde, op die<br />
verkrygingsdatum, uitgesluit enige minderheidsbelang. Die oorskot van die koste bo die billike waarde van die Groep se belang in die identifiseerbare<br />
netto bates van die verkrygde filiaal word as klandisiewaarde erken. Indien die koste van verkryging minder is as die billike waarde van die netto<br />
bates van die verkrygde filiaal, word die verskil direk in die inkomstestaat erken. ’n filiaal word gekonsolideer vanaf die datum waarop beheer deur<br />
die Groep verkry word en konsolidasie word beëindig op die datum wanneer die entiteit nie meer aan die definisie van ’n filiaal voldoen nie. Waar van<br />
toepassing, is rekeningkundige beleid, toegepas deur filiale, verander om konsekwentheid te verseker met die beleid deur die Groep toegepas. alle<br />
intergroep-transaksies en -balanse tussen maatskappye in die Groep is geëlimineer.<br />
1.2.2 gesaMentlike onDerneMings<br />
Gesamentlike ondernemings is entiteite waar die Groep gesamentlike beheer ingevolge ’n kontraktuele ooreenkoms uitoefen. Die Groep se belang<br />
in gesamentlik beheerde entiteite word verantwoord deur eweredige konsolidasie. Die Groep tel sy belang in die bates, laste, inkomste en uitgawes<br />
56 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008
op ’n lyn-vir-lyn-grondslag by die soortgelyke items in die Groep se finansiële jaarstate. Die resultate van die gesamentlike onderneming word by die<br />
Groep se finansiële jaarstate ingesluit vanaf die datum wat gesamentlike beheer verkry word tot die datum waarop gesamentlike beheer nie meer<br />
uitgeoefen word nie. Waar van toepassing, is rekeningkundige beleid, toegepas deur gesamentlike ondernemings, verander om konsekwentheid te<br />
verseker met die beleid deur die Groep toegepas.<br />
1.3 Valuta-omrekening<br />
1.3.1 Funksionele en aanBieDingsgelDeenheiD<br />
Items wat by die finansiële jaarstate van die Groep se filiale en gesamentlike ondernemings ingesluit word, word gemeet in die geldeenheid van die<br />
primêre ekonomiese omgewing waarin die filiaal sake doen (die funksionele geldeenheid). Die Groep se gekonsolideerde finansiële jaarstate word<br />
aangebied in rand-terme, wat <strong>Shoprite</strong> Holdings Bpk se funksionele en aanbiedingsgeldeenheid is.<br />
1.3.2 transaksies en salDo’s<br />
Valutatransaksies word na die funksionele geldeenheid omgereken deur die gemiddelde wisselkoerse vir die betrokke maand te gebruik. Die<br />
gemiddelde wisselkoerse is naastenby gelykstaande aan die sigkoers op die transaksiedatum. Valutawinste en -verliese wat ontstaan as gevolg van<br />
die vereffening van sulke transaksies en as gevolg van die omrekening van monetêre bates en laste gedenomineer in buitelandse geldeenhede teen<br />
sluitingskoerse, word in die inkomstestaat erken.<br />
1.3.3 BuitelanDse Filiale en gesaMentlike onDerneMings<br />
Die resultate en die finansiële posisie van al die Groep se filiale en gesamentlike ondernemings met ‘n funksionele geldeenheid wat van die Groep<br />
se aanbiedingsgeldeenheid verskil, word soos volg na die aanbiedingsgeldeenheid omgereken:<br />
(i) die bates en laste vir elke balansstaat aangebied word omgereken teen die sluitingskoers op daardie balansstaatdatum;<br />
(ii) die inkomstes en uitgawes op elke inkomstestaat word teen gemiddelde wisselkoerse vir die tydperk van aanbieding omgereken; en<br />
(iii) alle omrekeningsverskille wat sodoende ontstaan, word as ’n aparte komponent van ekwiteit in die valuta-omrekeningsreserwe (VOR) erken.<br />
By konsolidasie word die valutaverskille wat ontstaan as gevolg van die omrekening van die netto belegging in buitelandse filiale ook na die VOR<br />
oorgeplaas. Wanneer ’n buitelandse bedrywigheid verkoop word, word alle verwante valutaverskille in die VOR in die inkomstestaat erken as deel<br />
van die wins of verlies met die verkoop van die bedrywigheid. Die Groep se netto belegging in ’n filiaal is gelyk aan die ekwiteitsbelegging plus alle<br />
monetêre items wat van die filiaal ontvangbaar is en waarvan vereffening nie in die afsienbare toekoms beplan word of waarskynlik is nie.<br />
Klandisiewaarde en billike waarde aanpassings as gevolg van die verkryging van ’n buitelandse filiaal word as deel van die buitelandse filiaal se<br />
bates en laste gehanteer en teen die sluitingskoers omgereken.<br />
1.4 eiendom, aanleg en toerusting<br />
Eiendom, aanleg en toerusting is tasbare bates deur die Groep gehou vir gebruik in die verskaffing van goedere, verhuring aan andere of vir admini-<br />
stratiewe doeleindes en sal na verwagting gedurende meer as een tydperk gebruik word. alle eiendom, aanleg en toerusting word getoon teen<br />
historiese koste min opgelope waardevermindering en waardedalingsverliese. Historiese koste sluit alle uitgawes in wat direk toeskryfbaar is aan<br />
die verkryging van geboue, masjinerie, toerusting en voertuie en word op die reguitlyngrondslag, vanaf die datum wat dit beskikbaar is vir gebruik,<br />
afgeskryf teen koerse toepaslik vir die verskillende bateklasse met inagneming van die nuttige lewensduur en reswaarde van die individuele bates.<br />
Grond word nie gedepresieer nie aangesien die lewensduur as onbeperk geag word. Verbeterings aan gehuurde eiendomme word teen kosprys<br />
getoon en oor die oorblywende termyn van die huurkontrak afgeskryf.<br />
Die bestuur bepaal die beraamde nuttige lewensduur, reswaardes en die verwante waardeverminderingskoste met verkryging en hersien dit op<br />
elke balansstaatdatum. Indien van toepassing, word die aanpassings gedoen en vooruitwerkend te boek gestel as ’n verandering in raming.<br />
nuttige lewensDuur:<br />
Geboue .....................20 jaar Toerusting ..................5 tot 10 jaar<br />
Masjinerie ...............5 tot 10 jaar Rekenaars ....................... 3 jaar<br />
Voertuie ................5 tot 10 jaar Vliegtuig ........................ 15 jaar<br />
Winkeltrollies .................3 jaar<br />
Die koste van wesenlike verbeterings word gekapitaliseer as eiendom, aanleg en toerusting in die mate waarin dit deur toekomstige gebruik verhaal<br />
kan word. Die gekapitaliseerde bedrae word gedepresieer oor die toepaslike afskrywingstydperke. alle ander herstel- en onderhoudsuitgawes word<br />
in die tydperk waarin dit aangegaan is, as ’n uitgawe in die inkomstestaat erken.<br />
Winste en verliese met die verkoop of skrapping van eiendom, aanleg en toerusting, dit wil sê die verskil tussen die netto opbrengs met die<br />
verkoop of skrapping en die drawaarde, word in die inkomstestaat erken.<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 57
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
1.5 Finansiële instrumente<br />
Die Groep klassifiseer finansiële instrumente in die volgende kategorieë: beskikbaar-vir-verkoop finansiële bates, lenings en ontvangbare bedrae,<br />
finansiële laste en afgeleides teen billike waarde deur wins en verlies. Die klassifikasie is afhanklik van die doel waarvoor die finansiële instrumente<br />
aangekoop is. Bestuur bepaal die klassifikasie van die finansiële instrumente by aanvanklike erkenning en hersien hierdie klassifikasies op elke<br />
balansstaatdatum. Die Groep bepaal op elke balansstaatdatum of daar objektiewe bewyse van waardedaling in finansiële instrumente of ’n groep<br />
finansiële instrumente bestaan.<br />
finansiële instrumente getoon op die balansstaat bestaan uit kontant en kontantekwivalente, beleggings, handels- en ander debiteure,<br />
afbetalingsdebiteure, handels- en ander krediteure, lenings en afgeleide instrumente. Die spesifieke metode van erkenning word in die individuele<br />
beleidsrigtings geopenbaar.<br />
finansiële bates word ont-erken wanneer die kontraktuele reg op die kontantvloei uit die finansiële bates verval het of oorgedra is en die Groep<br />
al die risiko’s en belonings van eienaarskap in wese oorgedra het. finansiële laste word ont-erken wanneer dit uitgewis word, met ander woorde,<br />
wanneer die kontraktuele verpligtinge vereffen of gekanselleer is, of verval het.<br />
1.6 afgeleide finansiële instrumente<br />
afgeleides, wat valutatermynkontrakte voorstel, word gekategoriseer as billike waarde deur wins en verlies en is óf bedryfsbates óf bedryfslaste.<br />
aankope en skikkings van afgeleide finansiële instrumente word aanvanklik erken op die datum van verhandeling teen billike waarde en word<br />
daaropvolgend gedra teen billike waarde. Transaksiekoste word erken as ’n uitgawe soos aangegaan. Gerealiseerde en ongerealiseerde winste en<br />
verliese ontstaan as gevolg van die veranderings van die billike waarde van die afgeleide finansiële instrumente en word ingesluit in die inkomstestaat<br />
as ander inkomstes of ander uitgawes in die tydperk waarin dit ontstaan. Die billike waarde van die valutatermynkontrakte word bepaal deur<br />
gebruik te maak van die wisselkoerse op balansstaatdatum. Die Groep pas nie verskansingsrekeningkunde toe nie.<br />
1.7 Finansiële bates beskikbaar-vir-verkoop<br />
Sowel genoteerde as ongenoteerde aandelebeleggings van die Groep word as finansiële bates beskikbaar-vir-verkoop geklassifiseer. Die aankoop en<br />
verkoop van beskikbaar-vir-verkoop-beleggings word teen billike waarde, ingesluit transaksiekoste, op die transaksiedatum erken. Beleggings word<br />
daarna teen billike waarde getoon. Gerealiseerde en ongerealiseerde winste en verliese voortspruitend uit veranderings in die billike waarde van<br />
hierdie beleggings word in ekwiteit verantwoord. Wanneer beskikbaar-vir-verkoop-beleggings verkoop word of aangepas word vir waardedaling, word<br />
die opgelope billike waarde aanpassings in ekwiteit erken in die inkomstestaat as winste of verliese met die verkoop van die beleggings erken. Hierdie<br />
beleggings word by nie-bedryfsbates ingesluit tensy die bestuur van plan is om die beleggings binne 12 maande na die balansstaatdatum te verkoop.<br />
Rente op beskikbaar-vir-verkoop sekuriteite, bereken deur die effektiewerentekoersmetode, word in die inkomstestaat as deel van ander<br />
inkomstes erken. Dividende op beskikbaar-vir-verkoop sekuriteite word in die inkomstestaat erken as deel van ander inkomstes wanneer die Groep<br />
se reg om betalings te ontvang, gevestig is.<br />
Die billike waarde van beleggings word gebaseer op gekwoteerde transaksiepryse (vir genoteerde beleggings) of die onderliggende netto<br />
batewaarde (vir ongenoteerde beleggings). Indien die mark vir ’n finansiële bate nie aktief is nie (en in die geval van ongenoteerde sekuriteite), bepaal<br />
die Groep ’n billike waarde deur gebruik te maak van erkende waardasietegnieke.<br />
’n Wesenlike of voortdurende afname in die billike waarde van ’n sekuriteit onder sy koste word, vir die doeleindes van waardedalingstoetsing,<br />
beskou as ’n aanduiding dat die sekuriteit se waarde gedaal het. Indien sulke bewyse vir beskikaar-vir-verkoop bates bestaan word die kumulatiewe<br />
verlies – gemeet as die verskil tussen die aankoopkoste en die huidige billike waarde, minus enige waardedalingsverlies op die finansiële bates<br />
voorheen erken in wins of verlies – verwyder vanuit ekwiteit en in die inkomstestaat erken. Waardedalingsverliese op ekwiteitsintrumente erken in<br />
die inkomstestaat word nie deur die inkomstestaat teruggeskryf nie.<br />
1.8 lenings en ontvangbare bedrae<br />
Lenings en ontvangbare bedrae is finansiële bates met vaste of bepaalbare betalings wat nie in ’n aktiewe mark genoteer is nie. Dit ontstaan<br />
wanneer die Groep geld, goedere of dienste direk aan ’n debiteur verskaf en nie van plan is om die bedrae ontvangbaar te verhandel nie, en aankope<br />
en verkope word erken op die verhandelingsdatum teen billike waarde, ingesluit transaksiekoste. Lenings en ontvangbare bedrae word vervolgens<br />
teen geamortiseerde koste gedra deur die effektiewerentekoersmetode te gebruik. Hierdie finansiële bates word onder bedryfsbates ingesluit tensy<br />
dit ná 12 maande na balansstaatdatum betaalbaar is.<br />
Indien objektiewe bewyse bestaan dat ’n waardedalingsverlies aangegaan is, word die bedrag van die verlies gemeet as die verskil tussen die<br />
lenings en ontvangbare bedrae se drabedrag en die huidige waarde van die verwagte toekomstige kontantvloeie verdiskonteer teen die oorspronklike<br />
effektiewe rentekoers wat van toepassing is op die betrokke lenings en ontvangbare bedrae. Die drabedrag sal verlaag word en die verlies sal in die<br />
inkomstestaat erken word.<br />
Die Groep se beleggings in voorkeuraandele word geklassifiseer as lenings en ontvangbare bedrae, word teen geamortiseerde koste gedra<br />
en, indien in buitelandse geldeenhede gedenomineer, teen sluitingskoerse omgereken. Winste of verliese as gevolg van die omrekening word in<br />
die inkomstestaat erken. aankope en verkope van hierdie beleggings word op transaksiedatum teen koste, insluitende transaksiekoste, erken.<br />
Beleggingsinkomste voortspruitend uit voorkeuraandelebeleggings word as rente ontvang in die inkomstestaat erken.<br />
58 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008
1.9 Beleggings in filiale<br />
Die Maatskappy se beleggings in die aandele van sy filiale word teen koste min waardedalingsverliese getoon en, indien in buitelandse geldeenhede<br />
gedenomineer, teen historiese koerse omgereken. aankope en verkope van hierdie beleggings word op die transaksiedatum teen koste, ingesluit<br />
transaksiekoste, erken.<br />
1.10 uitgestelde belasting<br />
Uitgestelde belasting word volgens die aanspreeklikheidsmetode voorsien op berekende belastingverliese en tydelike verskille tussen die belasting-<br />
basis van bates en laste, en die ooreenstemmende drawaardes vir doeleindes van finansiële verslagdoening. Indien die uitgestelde belasting egter<br />
ontstaan as gevolg van die aanvanklike erkenning van ’n bate of aanspreeklikheid in ’n transaksie, anders as ’n besigheidsamevoeging, wat ten tye<br />
van die transaksie nie die rekeningkundige of belasbare wins of verlies affekteer nie, word dit nie verantwoord nie. Heersende belastingkoerse word<br />
gebruik om uitgestelde belasting te bereken. Uitgesteldebelasting-bates word erken in die mate wat dit waarskynlik is dat daar toekomstige belasbare<br />
wins sal wees om die tydelike verskille teen te verreken. Die bestuur gebruik sy oordeel om te bepaal of daar voldoende toekomstige belasbare<br />
wins sal wees, met inagneming van faktore soos winsgeskiedenis, beraamde toekomstige kontantvloeie en begrotings.<br />
Uitgestelde belasting word voorsien op tydelike verskille wat voortspruit uit die konsolidasie van beleggings in filiale, behalwe waar die Groep die<br />
tydsberekening van die terugskrywing van die tydelike verskil kan beheer en dit waarskynlik is dat die tydelike verskil nie in die afsienbare toekoms<br />
teruggeskryf sal word nie.<br />
Die Groep is blootgestel aan die belasting van verskeie jurisdiksies. aansienlike oordeel is nodig om te bepaal watter voorsiening vir wêreldwye<br />
belastings gemaak moet word. Daar vind baie transaksies in die gewone gang van sake plaas waarvan die uiteindelike belastingaanspreeklikheid<br />
nie presies bereken kan word nie. Die Groep bereken die aanspreeklikheid vir verwagte belastingouditaangeleenthede op grond van die beste<br />
betroubare ramings van addisionele belasting betaalbaar, al dan nie. Indien die finale belastingaanspreeklikheid verskil van die bedrae wat aanvanklik<br />
bereken is, sal sulke verskille ‘n impak hê op die belasting- en uitgesteldebelasting-aanspreeklikhede in die tydperk waarin dit bepaal word.<br />
1.11 ontasbare bates<br />
1.11.1 klanDisiewaarDe<br />
Klandisiewaarde verteenwoordig die bedrag waarmee die koste van verkryging die billike waarde van die Groep se belang in die netto bates van die<br />
verkrygde filiaal of bedrywigheid op datum van verkryging oorskry. Indien gedenomineer in ’n buitelandse geldeenheid, word klandisiewaarde teen<br />
sluitings koerse omgereken. Klandisiewaarde word jaarliks, en wanneer daar ook al ’n aanduiding van waardedaling is, vir waardedaling getoets en word<br />
teen koste min opgelope waardedalingsverliese gedra. Vir doeleindes van die waardedalingstoetse word klandisiewaarde aan kontantgene rerende<br />
eenhede (KGE’s) toegedeel. Die toedeling word gemaak aan daardie KGE’s of groepe KGE’s wat na verwagting bevoordeel sal word uit die besigheidsamevoeging<br />
waarin die klandisiewaarde ontstaan. Elk van hierdie KGE’s verteenwoordig die Groep se belegging in ’n handelseenheid of ’n groep<br />
handelseenhede. Winste en verliese met die verkoop van ’n entiteit wat verwante klandisiewaarde het, sal dié klandisiewaarde se drawaarde insluit.<br />
1.11.2 sagteware<br />
Sagteware verteenwoordig alle uitgawes aangegaan met die verkryging en ingebruikneming van die bates. Hierdie uitgawes word op ’n reguitlyngrondslag<br />
oor die beraamde nuttige lewensduur van die betrokke sagteware, tussen drie en sewe jaar, geamortiseer.<br />
Kostes wat met die implementering en instandhouding van sagteware verband hou, word as ’n uitgawe erken wanneer dit aangegaan word.<br />
Kostes wat direk verband hou met die ontwikkeling van identifiseerbare en unieke sagteware wat deur die Groep beheer word en wat waarskynlik vir<br />
langer as ’n jaar toekomstige ekonomiese voordele sal genereer, word as ontasbare bates erken. Direkte kostes sluit werknemersvoordele met die<br />
ontwikkeling van die sagteware asook ’n toepaslike gedeelte van die gepaardgaande bokoste in.<br />
Die nuttige lewensduur van sagteware word op elke balansstaatdatum hersien. aanpassings word, indien nodig, gemaak en vooruitwerkend as ’n<br />
verandering in raming verantwoord.<br />
1.11.3 hanDelsMerke<br />
Handelsmerke en lisensies word aanvanklik teen historiese koste getoon, het ’n beperkte nuttige lewensduur en word vervolgens gemeet teen<br />
koste min opgelope amortisasie en waardedalingsverliese. amortisasie word op die reguitlyngrondslag bereken om die koste van handelsmerke en<br />
lisensies aan die hand van hul beraamde nuttige lewensduur, dit wil sê 20 jaar, toe te deel. Die nuttige lewensduur word op elke balansstaatdatum<br />
hersien. aanpassings word, indien nodig, gemaak en vooruitwerkend as ’n verandering in raming verantwoord.<br />
1.12 nie-bedryfsbates gehou-vir-verkoop<br />
Indien die drabedrag van nie-bedryfsbates en/of beskikkingsgroepe hoofsaaklik deur middel van ’n verkoopstransaksie verhaal sal word eerder as deur<br />
voortgesette gebruik, word dit as bates gehou-vir-verkoop geklassifiseer en teen die laagste van die drawaarde of billike waarde, na verkoopskostes, getoon.<br />
1.13 Voorraad<br />
Bedryfsvoorraad word gewaardeer teen die laagste van kosprys, bereken op grond van die geweegde gemiddelde kosteformule, of netto realiseer-<br />
bare waarde. Die geweegde gemiddelde kosteformule word bepaal deur die kleinhandelmetode toe te pas. Die koste van goedere is die netto van:<br />
die faktuurprys van die goedere; versekeringskoste; vragkoste; doeanebelasting; ’n toepaslike gedeelte van die verspreidingskoste; handels kortings;<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 59
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
1.13 Voorraad (vervolg)<br />
rabatte en vereffeningskortings. Die kleinhandelmetode verskaf die benaderde geweegde gemiddelde koste en word bepaal deur die verk-<br />
oopswaarde van die voorraad te verminder met die toepaslike persentasie bruto marge. Hierdie persentasie neem enige voorraad wat onder die<br />
oorspronklike verkoopswaarde afgemerk is, in ag. ’n Gemiddelde persentasie per kleinhandeldepartement word gebruik. Netto realiseerbare waarde<br />
is die benaderde verkoopprys in die gewone gang van sake.<br />
1.14 handels- en ander debiteure<br />
Handels- en ander debiteure word, op verhandelingsdatum, aanvanklik teen billike waarde gedra en daarna, volgens die effektiewerentekoers-<br />
metode, teen geamortiseerde koste gemeet min enige voorsiening vir waardedaling. ’n Voorsiening vir waardedaling van handelsdebiteure word<br />
geskep indien objektiewe bewyse toon dat bedrae verskuldig, soos volgens die oorspronklike ooreenkomste met debiteure, nie invorderbaar is nie.<br />
Wesenlike finansiële probleme vir die debiteur, die waarskynlikheid dat die debiteur insolvent verklaar word óf finansiële herorganisasie sal ondergaan<br />
en nie-betaling óf versuim van betaling (meer as 30 dae agterstallig) word geag ’n aanduiding te wees dat die handelsdebiteur afgeskryf moet<br />
word na die verhaalbare bedrag. Die voorsiening word bereken as die verskil tussen die drawaarde en die invorderbare bedrag. Die invorderbare<br />
bedrag is die huidige waarde van beraamde toekomstige kontantvloeie, verdiskonteer teen die oorspronklike effektiewe rentekoers. Enige gevolglike<br />
waardedalingsverliese word by ander uitgawes in die inkomstestaat ingesluit. Die waardedaling van afbetalingsverkoopsontvangstes word op ’n<br />
kollektiewe grondslag, as gevolg van die wyd verspreide klantebasis, gedoen. Wanneer ’n debiteur nie-invorderbaar is, word dit afgeskryf teen die<br />
voorsiening vir waardedaling van debiteure. Daaropvolgende invordering van bedrae voorheen afgeskryf word erken in die inkomstestaat.<br />
1.15 huurkontrakte<br />
1.15.1 waar Die groeP Die huurDer is<br />
Huurkontrakte waarvolgens die verhuurder effektiewelik alle risiko’s en voordele van eienaarskap behou, word as bedryfshure geklassifiseer.<br />
Sommige persele en ander bates word gehuur. Betalings gemaak ingevolge vaste-eskalasiebedryfshuurooreenkomste word op ’n reguitlyngrondslag<br />
oor die huurtermyn teen die inkomstestaat verreken. alle ander bedryfshuurbetalings word as ’n uitgawe erken soos dit betaalbaar word.<br />
aansporings betaal om ’n huurooreenkoms aan te gaan, word oor die huurtermyn as ’n bedryfshuurkoste teen die inkomstestaat verreken. Minimum<br />
huurbetalings verskuldig na jaareinde word onder verpligtinge getoon.<br />
Wanneer ’n bedryfshuur beëindig word voor die verstryking van die huurtermyn, word enige betaling wat aan die verhuurder as ’n kansellasiefooi<br />
gemaak word, asook enige ongeamortiseerde deel van die opgelope vaste-eskalasiebedryfshure, in die inkomstestaat erken in die tydperk waarin die<br />
kontrak beëindig word.<br />
1.15.2 waar Die groeP Die VerhuurDer is<br />
Gedeeltes van eienaar-geokkupeerde eiendomme en gehuurde eiendomme word onderskeidelik verhuur en onderverhuur ingevolge bedryfshure.<br />
Die eienaar-geokkupeerde eiendomme word ingesluit onder eiendom, aanleg en toerusting in die balansstaat. Huurinkomste ingevolge vaste-eskalasiebedryfshuurooreenkomste<br />
word op die reguitlyngrondslag oor die huurtermyn erken. aansporings ontvang om ’n huurooreenkoms aan te gaan,<br />
word oor die huurtermyn as ’n bedryfshuurinkomste in die inkomstestaat erken. alle ander huurinkomste word erken soos dit ontvangbaar word.<br />
Wanneer ’n bedryfshuur beëindig word voor die verstryking van die huurtermyn, word enige betaling wat van die huurder as ’n kansellasiefooi<br />
ontvang word, as ’n inkomste erken. Enige ongeamortiseerde deel van die opgelope vaste-eskalasiebedryfshure word in die tydperk waarin die<br />
kontrak beëindig word, teen die inkomstestaat verreken.<br />
1.16 kontant en kontantekwivalente en oortrokke bank<br />
Kontant en kontantekwivalente en oortrokke bank word teen koste gedra. Wanneer dit in buitelandse geldeenhede gedenomineer is, word dit<br />
omgereken teen die sluitingskoerse. Kontant bestaan uit kontant voorhande en kontant by die bank. Kontantekwivalente is hoogs likiede korttermynbeleggings<br />
wat geredelik in kontant omgeskep kan word en nie aan die risiko’s van waardeveranderings blootgestel is nie. Oortrokke bank word apart<br />
op die balansstaat geopenbaar.<br />
1.17 aandelekapitaal<br />
Gewone aandele en nie-omskepbare, nie-winsdelende uitgestelde aandele, ingesluit inkrementele koste direk toeskryfbaar aan die uitreik van nuwe<br />
aandele, word albei as ekwiteit geklassifiseer.<br />
Waar entiteite wat deur die Groep beheer word die Maatskappy se aandelekapitaal aankoop, word die vergoedingsbedrag, insluitend enige<br />
transaksiekostes na aftrekking van inkomstebelastings, as tesourie-aandele vanaf die kapitaal en reserwes toeskryfbaar aan ekwiteitshouers afgetrek<br />
totdat hierdie aandele verkoop word. as hierdie aandele dan verkoop word, sal enige vergoeding ontvang in kapitaal en reserwes toeskryfbaar aan<br />
ekwiteitshouers ingesluit word. Dividende ontvang op tesourie-aandele word by konsolidasie uitgeskakel.<br />
1.18 lenings<br />
Lenings word aanvanklik erken teen billike waarde, na aftrekking van transaksiekostes aangegaan. Die lenings word daarna teen geamortiseerde<br />
koste gedra en enige verskil tussen die opbrengs (netto van transaksiekoste) en die aflossingswaarde word in die inkomstestaat oor die termyn<br />
van die lenings erken deur van die effektiewerentekoersmetode gebruik te maak. Lenings word geklassifiseer as bedryfslaste tensy die Groep die<br />
onvoorwaardelike reg het om vereffening van die aanspreeklikheid met minstens 12 maande ná die balansstaatdatum uit te stel.<br />
60 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008
Voorkeuraandele, wat nie-diskresionêre dividendverpligtinge dra, word geklassifiseer as nie-bedryfslaste en word gedra teen geamortiseerde<br />
koste. Geamortiseerde koste word bereken deur die effektiewerentekoersmetode te gebruik. Die dividende betaal op hierdie voorkeuraandele word<br />
as finansieringskoste in die inkomstestaat erken.<br />
1.19 Voorsienings<br />
Voorsienings word erken wanneer die Groep ’n huidige, wettige of afgeleide verpligting het wat spruit uit vorige gebeure, dit waarskynlik is dat ’n<br />
uit vloei van ekonomiese voordele sal plaasvind om die verpligting te vereffen, en wanneer ’n betroubare raming van die bedrag van die verpligting<br />
gemaak kan word. Die Groep het voorsienings tot hul huidige waarde verdiskonteer waar die effek van die tydwaarde van geld wesenlik is. Die<br />
aanwas op die verdiskontering ten opsigte van die afwenteling van die voorsieningsverdiskontering is ingesluit in die inkomstestaat.<br />
1.19.1 BeswarenDe huurkontrakte<br />
Die Groep erken ’n voorsiening vir beswarende huurkontrakte wanneer die beraamde voordele, insluitende enige onderverhuringsinkomste voortspruitend<br />
uit nie-kanselleerbare bedryfshuurooreenkomste, laer is as die onvermydelike kostes ingevolge dié ooreenkomste. Die voorsiening word<br />
oor die oorblywende tydperk van die betrokke huurooreenkomste, teen ’n beraamde gemiddelde van drie jaar, benut. Die aanwas op die verdiskontering<br />
ten opsigte van die afwikkeling van die voorsieningsverdiskontering is ingesluit in die inkomstestaat as finansieringskoste.<br />
1.19.2 Voorsiening Vir uitstaanDe Versekeringseise<br />
Die Groep erken ’n voorsiening vir die beraamde direkte koste om alle uitstaande eise op die balansstaatdatum te vereffen. Die voorsiening vir<br />
uitstaande eise sluit in ’n voorsiening vir kostes van eise aangegaan maar nog nie aangemeld op balansstaatdatum sowel as vir kostes van eise<br />
aangemeld maar nog nie vereffen op balansstaatdatum. Die voorsiening vir die koste van eise aangegaan maar nog nie aangemeld nie, word bepaal<br />
op grond van die Groep se eise-ervaring. Volle voorsiening is gemaak vir die kostes van eise aangemeld maar wat nog nie op balansstaatdatum<br />
vereffen is nie, deur gebruik te maak van die beste beskikbare inligting.<br />
1.19.3 na-aFtreDe MeDiese VoorDele<br />
Verwys na rekeningkundige beleid 1.21.2.<br />
1.19.4 langterMyn-werkneMersVoorDele<br />
Langtermyn-werknemersvoordele word aan werknemers toegeken wat sekere voorafbepaalde dienstermyne in die Groep voltooi het. Die Groep se<br />
verpligting met betrekking tot hierdie toekennings word op jaareinde deur onafhanklike, gekwalifiseerde aktuarisse gewaardeer en die ooreenstemmende<br />
verpligting word in die balansstaat erken. Betalings gemaak, word teen hierdie verpligting afgespeel. Enige bewegings in die ver pligting,<br />
ingesluit die aanwas op die verdiskontering as gevolg van die aktuariële waardasie word op waardasiedatum as werknemersvoordele in die<br />
inkomstestaat erken.<br />
1.19.5 herinstellingsVoorsiening<br />
Waar daar ’n kontraktuele verpligting in terme van sekere bedryfshuurooreenkomste bestaan, voorsien die Groep vir die beraamde herinstellingskostes<br />
ten tye van die verstryking van die ooreenkoms. Daar word verwag dat die voorsiening hoofsaaklik gedurende die volgende finansiële jaar<br />
benut sal word.<br />
1.20 krediteure<br />
Handels- en ander krediteure word aanvanklik teen billike waarde erken en daarna volgens die effektiewerentekoersmetode teen geamortiseerde<br />
koste gedra.<br />
finansiële waarborgkontrakte word aanvanklik teen billike waarde erken en daarna teen die hoogste van óf die aanvanklik erkende billike waarde<br />
na aftrekking van toepaslike opgelope amoritsasie erken volgens ’n reguitlyngrondslag oor die geraamde tydsduur van die kontrak, óf ’n bedrag<br />
bereken in terme van aantekening 1.19.<br />
Wanneer die finansiële waarborgkontrak deur die Maatskappy aan ’n filiaal uitgereik word, word die billike waarde by aanvanklike erkenning<br />
gekapitaliseer as deel van die belegging in die betrokke filiaal.<br />
1.21 werknemersvoordele<br />
1.21.1 PensioenaansPreeklikheDe<br />
Groepmaatskappye bedryf verskillende pensioenskemas. Die skemas word befonds deur bydraes aan trustee-geadministreerde fondse in<br />
ooreenstemming met die skematerme.<br />
Voorsorgfonds<br />
‘n Omskrewebydrae-fonds is ’n pensioenskema waarvolgens die Groep vaste bydraes in ’n aparte entiteit inbetaal. Die Groep is nie wetlik of<br />
konstruktief verplig om verdere bydraes te betaal indien die fonds nie voldoende bates het om alle werknemers die voordele ten opsigte van dienste<br />
gelewer in die huidige en vorige tydperke te betaal nie. Die Groep se bydraes tot ’n omskrewebydrae-fonds ten opsigte van dienste in ’n gegewe<br />
tydperk word as ’n uitgawe in daardie tydperk erken. addisionele bydraes word as ’n uitgawe erken in die tydperk waarin die verwante dienste deur<br />
werknemers gelewer word.<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 61
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
1.21 werknemersvoordele (vervolg)<br />
1.21.2 na-aFtreDe MeDiese VoorDele<br />
Die Groep voorsien vir na-aftrede mediese voordele waar van toepassing. Die beraamde koste van hierdie voordele word oor die dienstydperk erken<br />
gebaseer op verstreke dienste en in die inkomstestaat as werknemersvoordele erken. Hierdie na-aftrede mediese voordeelverpligting word teen<br />
die huidige waarde bereken deur die beraamde toekomstige kontantvloeie te verdiskonteer deur die rentekoerse te gebruik van staatseffekte wat<br />
gedenomineer is in die geldeenheid waarin die voordele betaal sal word en waarvan die termyn tot uitkeer naastenby gelykstaande is aan die termyn<br />
van die verwante na-aftredeaanspreeklikheid. Die toekomstige kontantuitvloeie word beraam deur onder meer die volgende aannames te gebruik:<br />
gesondheidsorgkoste-inflasie; diskontokoerse; salarisinflasie en bevorderings en ’n toename in ondervinding; beraamde sterftesyfers; beraamde<br />
aftree-ouderdom en voortsetting by aftrede. Hierdie verpligting word jaarliks deur onafhanklike, gekwalifiseerde aktuarisse gewaardeer ten opsigte<br />
van verstrekediens-verpligtinge deur die metode vir die geprojekteerde kredieteenhede te gebruik. aktuariële winste of verliese word in die inkomstestaat<br />
as werknemersvoordele erken wanneer dit toeval.<br />
1.21.3 ekwiteits- en kontantVereFFenDe aanDeelgeBaseerDeBetalings<br />
a) Aandeleaankoop- en aandeleopsieskema<br />
Die Groep bedryf ’n aandeleaansporingskema vir werknemers deur middel van Die <strong>Shoprite</strong> Holdings Bpk aandeleaansporingstrust. aandele word<br />
aangebied by wyse van ’n aandeleaankoop- en aandeleopsieskema, en kan opgeneem word oor ’n tydperk van twee tot sewe jaar, onderworpe aan<br />
spesifieke voorwaardes. Die begunstigdes van die skema is uitvoerende direkteure en bestuur. Die billike waarde van die werknemerdienste ontvang<br />
in ruil vir die toekenning van die opsies word op ‘n reguitlyngrondslag oor die vestigingstydperk as ’n uitgawe erken met ’n ooreenstemmende toename<br />
in die aandeelgebaseerdebetalingsreserwe.<br />
Die billike waarde word bepaal met verwysing na die billike waarde van die opsies toegeken, uitgesluit die impak van enige nie-markvestigingsvoorwaardes.<br />
Nie-markvestigingsvoorwaardes is ingesluit by aannames oor die aantal opsies wat na verwagting uitoefenbaar gaan word. Die Groep<br />
hersien op elke balansstaatdatum sy ramings van die aantal opsies wat na verwagting uitoefenbaar gaan word. Die Groep erken die impak van die<br />
hersiening van oorspronklike ramings, indien enige, in die inkomstestaat en ’n ooreenstemmende aanpassing in ekwiteit. Die opbrengs ontvang, netto<br />
van enige regstreeks toeskryfbare transaksiekoste, word gekrediteer teen aandelekapitaal (nominale waarde) en aandelepremie wanneer die opsies<br />
uitgeoefen word. Indien tesourie-aandele gebruik word vir ekwiteitsvereffening van opsies, word die koste van hierdie aandele ingesluit die transaksiekoste,<br />
netto van enige opbrengs ontvang, erken as ’n werknemervoordeel-uitgawe in die inkomstestaat in die tydperk waarin die opsie uitgeoefen is.<br />
Die effek van alle opsies uitgereik deur middel van die aandeleopsieskema word in ag geneem by die berekening van verwaterde verdienste en<br />
verwaterde wesensverdienste per aandeel.<br />
b) kontantvereffende aandeelgebaseerdebetalings<br />
Die Groep erken ’n aanspreeklikheid vir kontantvereffende aandeelgebaseerdebetalings wat bereken word teen die billike waarde soos op elke<br />
balansstaatdatum. Die billike waarde word bereken deur betrokke waardasiemodelle te gebruik. Dié bedrag word oor die vestigingstydperk as ’n<br />
uitgawe in die inkomstestaat erken.<br />
1.21.4 BonusPlanne<br />
Die Groep erken ’n aanspreeklikheid en ’n uitgawe vir bonusse gebaseer op formules wat die Groep se handelswins ná sekere aanpassings in ag<br />
neem. Die toevalling vir hierdie aanspreeklikheid word erken waar daar ’n kontraktuele of afgeleide verpligting is.<br />
1.22 waardedaling van nie-finansiële bates<br />
Nie-finansiële bates met ’n onbeperkte leeftyd word nie gedepresieer of geamortiseer nie en word op elke balansstaatdatum vir waardedaling<br />
getoets. Bates onderworpe aan depresiasie of amortisasie word vir waardedaling nagegaan indien ’n gebeurtenis of verandering in omstandighede<br />
aandui dat die volle drabedrag nie verhaalbaar is nie. Om te bepaal of ’n bate se waarde gedaal het, verg bestuursoordeel en die volgende faktore<br />
sal, onder meer, in ag neem word: vir hoe lank en in watter mate die billike waarde van die bate minder as die kosprys is; die bate se bedryfs-,<br />
geografiese- en sektorvertoning; veranderings in streeksekonomieë en bedryfs- en finansieringskontantvloeie.<br />
Indien die drabedrag van ’n bate sy beraamde verhaalbare bedrag oorskry, word die drabedrag van die bate na sy verhaalbare bedrag verminder.<br />
Die verhaalbare bedrag word bereken as die hoogste van die bate se billike waarde, min verkoopskoste, of die gebruikswaarde. Dié berekening is<br />
gebaseer op bestuur se aannames en ramings soos geprojekteerde kontantvloeie, bestuursbegrotings en bedryfs-, streeks- en geografiese bedryfs-<br />
en finansiële vooruitsigte. Vir die doeleindes van waardedalingstoetse word die bates toegewys aan kontant genererende eenhede (KGE’s) of ’n<br />
groep KGE’s. KGE’s is die laagste vlakke waarvoor individuele identifiseerbare kontantvloeie bepaal kan word. Die verwante waardedalingsverlies<br />
word in die inkomstestaat erken as uitgawe van ’n kapitale aard.<br />
Waardedalingsverliese wat in vorige tydperke erken is vir bates anders as klandisiewaarde, word op elke verslagdoeningsdatum getoets vir aanduidings<br />
dat dit dalk nie meer bestaan nie of afgeneem het. Indien daar enigsins so ’n aanduiding is, word die bedrag van die terugskrywing as inkomste/uitgawe<br />
van ’n kapitale aard in die inkomstestaat erken. ’n Waardedalingsverlies wat vir klandisiewaarde erken is, word nie in die daaropvolgende<br />
tydperk teruggeskryf nie.<br />
62 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008
1.23 inkomste-erkenning<br />
Inkomste bestaan uit die billike waarde vir die verkoop van bedryfsvoorraad as deel van die Groep se gewone bedryfsaktiwiteite, netto van belasting<br />
op toegevoegde waarde, rabatte en korting en nadat intergroepverkope uitgeskakel is. Verkope word erken wanneer die aflewering van produkte en<br />
klantaanvaarding plaasgevind het. Betaling geskied gewoonlik met kontant, debiet- of kredietkaart. Kaarttransaksiekostes word in die inkomstestaat<br />
erken as ander uitgawes. Wanneer handelsvoorraad in terme van afbetalingsverkoopsooreenkomste verkoop word, word die huidige waarde van die<br />
afbetalingsverkopebetalings erken as ’n debiteur.<br />
1.24 ander bedryfsinkomste<br />
ander bedryfsinkomste word soos volg erken:<br />
1.24.1 FinansieringsinkoMste VerDien<br />
Wanneer bedryfsvoorraad ingevolge afbetalingsverkoopsooreenkomste verkoop word, word die huidige waarde van die toekomstige afbetalingsverkopebetalings<br />
as ’n ontvangbare bedrag erken. Die verskil tussen die bruto ontvangbare bedrag en die huidige waarde van die ontvangbare bedrag<br />
word as onverdiende finansieringsinkomste erken. finansieringsinkomste word oor die termyn van die afbetalingsverkoops ooreenkoms volgens die<br />
effektiewerentekoersmetode, wat ’n konstante opbrengskoers tot gevolg het, erken.<br />
1.24.2 huurinkoMste<br />
Huurinkomste ingevolge vaste-eskalasiebedryfshuurooreenkomste word op die reguitlyngrondslag oor die huurtermyn erken. alle ander huurinkomste<br />
word erken soos dit ontvangbaar word. Verwys na aantekening 1.15.2.<br />
1.24.3 FranChiseFooie ontVang<br />
franchisefooie ontvang is saamgestel uit fooie ontvang vanaf franchisees en word erken wanneer die onderliggende verkope wat tot die inkomste<br />
aanleiding gee, plaasvind.<br />
1.24.4 PreMie-inkoMste<br />
Premie-inkomste word erken in die tydperk waarin dit verdien word. Netto premies verdien is alle geskrewe premies wat verband hou met polisse<br />
uitgereik gedurende die tydperk, min onverdiende bedrae op balansstaatdatum. Verwys na aantekening 1.30.2.<br />
1.24.5 rente-inkoMste<br />
Rente-inkomste word erken soos dit toeval, met inagneming van die effektiewe opbrengs op die bate.<br />
1.24.6 DiViDenD-inkoMste<br />
Dividend-inkomste word erken wanneer die aandeelhouer se reg om betaling te ontvang, bepaal is.<br />
1.24.7 geskenkBewyse en sPaarseëls<br />
Die opbrengs uit die verkoop van geskenkbewyse en spaarseëls word aanvanklik onder ander bedrae betaalbaar erken, wat erkenning van die<br />
inkomste uitstel. Die inkomste word as kontantverkope van goedere erken wanneer die geskenkbewys of spaarseëls vir goedere geruil word.<br />
1.24.8 koMMissie ontVang<br />
Die Groep tree as ’n betaalkantoor op vir ’n verskeidenheid van derde partye wat dienste en produkte aan die Groep se klante lewer. Die agentekommissie<br />
wat die Groep vir die betaalkantoordienste van die derde partye ontvang word as ander inkomste erken. Kommissie wat met derdepartyprodukte<br />
verband hou word erken wanneer die onderliggende derdepartybetalings gemaak word. Kommissie wat met derdepartydienste verband<br />
hou word erken in die mate dat die dienslewering voltooi is deur te verwys na die diens tot op datum gelewer as ’n persentasie van die totale diens<br />
wat gelewer moet word.<br />
1.25 leenkoste<br />
alle leenkoste, dit wil sê die rentekoste wat die Groep oploop wanneer hy fondse leen, word as finansieringskoste erken in die tydperk waarin dit oploop.<br />
1.26 huidige- en uitgestelde inkomstebelasting<br />
Die huidige inkomstebelasting uitgawe word bereken ooreenkomstig belastingwette van toepassing op die balansstaatdatum in die lande waar die<br />
Groep bedrywighede het en belasbare inkomste genereer.<br />
Dividende verklaar deur Suid-afrikaanse maatskappye binne die Groep is onderhewig aan sekondêre belasting op maatskappye (SBM). Die SBMuitgawe<br />
is ingesluit in die inkomstestaat in die tydperk wat die verwante dividend betaal is.<br />
Uitgestelde inkomstebelasting word bereken en erken ooreenkomstig aantekening 1.10.<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 63
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
1.27 Verdienste per aandeel<br />
Verdienste en wesensverdienste per aandeel word bereken deur onderskeidelik die wins toeskryfbaar aan aandeelhouers en die wesensverdienste<br />
te deel deur die geweegde gemiddelde getal uitgereikte gewone aandele gedurende die jaar, uitgesluit die gewone aandele deur die Groep gehou as<br />
tesourie-aandele.<br />
Vir die verwaterde verdienste per aandeel word die geweegde gemiddelde getal uitgereikte gewone aandele aangepas vir die verwaterings<br />
potensiaal van alle gewone aandele. aandeleopsies, uitgereik ingevolge die aandeleopsieskema, het verwaterings potensiaal. ’n Berekening word<br />
gedoen om die “bonus”-element van hierdie opsies te bepaal. Die “bonus”-element word bereken deur die getal gewone aandele teen die sluitingsmarkprys<br />
te verminder met die monetêre waarde van die inskrywingsregte van die uitstaande opsies. Die “bonus”-aandele word by die uitgereikte<br />
gewone aandele getel. Geen aanpassing word aan wins gemaak nie, aangesien die opsies geen effek op die inkomstestaat het nie.<br />
1.28 staatsvergunnings en -toelaes<br />
Staatsvergunnings en –toelaes, dit wil sê regeringsbystand in die vorm van belastingtoegewings en die terugbetaling van sekere uitgawes, word<br />
teen billike waarde erken wanneer die Groep aan die voorwaardes van die vergunning en toelaes voldoen en dit ontvang word. Die vergunnings en<br />
toelaes word stelselmatig óf in die inkomstestaat erken oor dieselfde tydperk as, en op dieselfde lyn as, die verwante uitgawe óf as ‘n belastingtoegewing<br />
van belasting afgetrek in die inkomstestaat.<br />
1.29 uitkering van dividende<br />
Die uitkering van dividende word as ’n aanspreeklikheid in die Groep se finansiële jaarstate erken in die tydperk waarin die Maatskappy se aandeel-<br />
houers dit goedkeur.<br />
1.30 rekeningkundige grondslag van onderskrywingsaktiwiteite<br />
1.30.1 klassiFikasie Van kontrakte<br />
Kontrakte ingevolge waarvan die Groep ’n wesenlike versekeringsrisiko van ’n ander party (die polishouer) aanvaar deur te onderneem om die polishouer<br />
of ander begunstigde te vergoed indien ’n gespesifiseerde toekomstige gebeurlikheid (die versekerde gebeurlikheid) die polishouer of ander<br />
begunstigde nadelig beïnvloed, word as versekeringskontrakte geklassifiseer.<br />
’n Versekeringsrisiko word slegs wesenlik geag indien ’n versekerde gebeurlikheid meebring dat ’n versekeraar aansienlike addisionele voordele<br />
in enige scenario moet betaal, uitgesluit scenario’s wat geen kommersiële gronde het nie. Indien wesenlike addisionele voordele betaalbaar is in<br />
scenario’s wat kommersiële gronde het, kan die bogenoemde voorwaarde nagekom word indien die versekerde gebeurlikheid uiters onwaarskynlik<br />
is of selfs indien die verwagte (dit wil sê waarskynlik geweegde) huidige waarde van moontlike kontantvloeie ’n klein gedeelte uitmaak van die<br />
beraamde huidige waarde van al die oorblywende kontraktuele kontantvloeie.<br />
1.30.2 erkenning en Meting Van kontrakte<br />
a) premies voortspruitend uit algemene versekeringsbesigheid<br />
Bruto geskrewe premies bestaan uit die premies op versekeringskontrakte wat gedurende die jaar gesluit is. Premies word geopenbaar na aftrekking<br />
van kommissie betaalbaar aan tussengangers asook belastings en heffings op die premies. Premies word as inkomste verantwoord by aanvang van<br />
die risiko verwant aan die versekeringspolis.<br />
b) onverdiendepremies-toevalling<br />
Die onverdiendepremies-toevalling verteenwoordig die gedeelte van bruto premies geskryf wat verband hou met die onverstreke termyn op die verslagdoeningsdatum<br />
en wat na raming in die volgende of daaropvolgende jare verdien kan word. Die onverdiendepremies-toevalling word afsonderlik<br />
vir elke versekeringskontrak op ’n tydverhoudingsgrondslag bereken.<br />
c) Eise wat ontstaan uit versekeringsbesigheid<br />
Eise aangegaan ten opsigte van versekeringskontrakte bestaan uit eise en verwante uitgawes gedurende die jaar betaal, asook die beweging in die<br />
voorsiening vir eise aangegaan maar nog nie aangemeld nie. Voorsienings vir eise aangegaan maar nog nie aangemeld nie bestaan uit voorsienings vir eise<br />
wat ontstaan uit versekerde gebeure wat voor die balansstaatdatum plaasgevind het, maar wat op daardie datum nog nie by die Groep aangemeld is nie.<br />
d) Gebeurlikheidsreserwe<br />
’n Gebeurlikheidsreserwe word kragtens die Korttermynversekeringswet van 1998 in stand gehou. Om dié reserwe in die geval van ’n katastrofe<br />
te benut, moet goedkeuring deur die Raad op finansiële Dienste verleen word. Oordragte na hierdie reserwe word in die staat van verandering in<br />
ekwiteit weergegee en word as deel van nie-uitkeerbare reserwes onder kapitaal en reserwes in die balansstaat aangetoon.<br />
Die gebeurlikheidsreserwe word op 10% van die netto geskrewe premie gehandhaaf.<br />
e) herversekering<br />
Die Groep het sy risikoblootstelling gemeet en besluit dat herversekeringsbeskerming nie nodig is nie.<br />
f) Aanspreeklikhede en verwante bates ooreenkomstig die aanspreeklikheidstoereikendheidstoets<br />
aanspreeklikheidstoereikendheidstoetse word op elke balansstaatdatum op die Groep se versekeringsentiteite gedoen om te verseker dat kontrakaanspreeklikhede<br />
netto van uitgestelde polisverkrygingskostes en enige verwante bates (dit wil sê, die waarde van besigheidsbates verkry) toereikend<br />
is. Die beste moontlike ramings van toekomstige kontraktuele kontantvloeie en eisehanterings- en administrasiekostes, asook beleggingsinkomste<br />
uit die bates wat sulke aanspreeklikhede ondersteun, word in die toetsing gebruik. Enige afwyking word onmiddellik teen wins of verlies in<br />
64 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008
die inkomstestaat verreken deur uitgestelde polisverkrygingskoste of die waarde van besigheidsbates verkry aanvanklik af te skryf en dan ’n<br />
voorsiening vir verliese as gevolg van aanspreeklikheidstoereikendheidstoetse (die onverstreke risikovoorsiening) te skep.<br />
g) Erkenning van ander bedryfsinkomste<br />
Verwys na aantekening 1.24.4.<br />
1.31 Verwante partye<br />
Individue, ingesluit hul nabye familielede, of entiteite word as verwante partye beskou indien die een party, direk of indirek, die vermoë het om die<br />
ander party te beheer, gesamentlik te beheer of ’n beduidende invloed oor die ander party uit te oefen met die neem van finansiële en bedryfsbesluite<br />
of as die partye gesamentlik beheer word. Sleutelbestuurspersoneel word omskryf as alle direkteure van <strong>Shoprite</strong> Holdings Bpk en die Groep se<br />
hoofbedryfsfiliaal, <strong>Shoprite</strong> Checkers (Edms) Bpk.<br />
1.32 standaarde, vertolkings en wysigings wat nog nie op 30 Junie 2008 effektief was nie<br />
Die Groep het die volgende nuwe standaarde en vertolkings en wysigings aan bestaande standaarde, wat nog nie op 30 Junie 2008 effektief was nie, oorweeg:<br />
– IfRS 8: Bedryfsegmente (effektief vir die jaar eindigend Junie 2010)<br />
– IaS 23: Wysigings aan Leenkoste (effektief vir die jaar eindigend Junie 2010)<br />
– IaS 1: Wysigings aan IaS 1 – aanbieding van finansiële State: Kapitaalopenbaarmakings (effektief vir die jaar eindigend Junie 2010)<br />
– IaS 27: Wysigings aan IaS 27 – Gekonsolideerde en afsonderlike finansiële State (effektief vir die jaar eindigend Junie 2011)<br />
– IfRS 3: Wysigings aan IfRS 3 – Besigheidsamevoegings (effektief vir die jaar eindigend Junie 2011)<br />
– IfRS 2: Wysigings aan IfRS 2 – aandeelgebasseerdebetalings: Vestigingsvoorwaardes en Kansellasies (effektief vir die jaar eindigend Junie 2010)<br />
– IaS 32 en IaS 1: Wysigings aan IaS 32 – finansiële Instrumente: aanbieding van finansiële State – finansiële Instrumente met ’n opsie om te<br />
verkoop en verpligtinge wat ontstaan op Likwidasie (effektief vir die jaar eindigend Junie 2010)<br />
– Verbeterings aan Standaarde van algemene aanvaarde Rekenkundige Praktyk (effektief vir die jaar eindigend Junie 2010)<br />
– IfRIC vertolking 12: Dienskonsessieooreenkomste (effektief vir die jaar eindigend Junie 2009)<br />
– IfRIC vertolking 13: Klantelojaliteitsprogramme (effektief vir die jaar eindigend Junie 2010)<br />
– IfRIC vertolking 14: IaS 19 – Die Limiet op ’n Gedefinieerde Voordeelbate, Minimum Befondsingsvereistes en hul interaksie (effektief vir die jaar<br />
eindigend Junie 2009)<br />
– Wysigings aan IfRS 1: Eerstekeer toepassing van Internasionale finansiële Verslagdoeningstandaarde en IaS 27: Gekonsolideerde en<br />
afsonderlike finansiële State: Koste van ’n Belegging in ’n filiaal, Gesamentlikbeheerde Onderneming of Geassosieerde (effektief vir die jaar<br />
eindigend Junie 2010)<br />
– IfRIC 15: Ooreenkomste vir die Konstruksie van Eiendomme (effektief vir die jaar eindigend Junie 2010)<br />
– IfRIC 16: Verskansing van ’n Netto Belegging in ’n Buitelandse Bedrywigheid (effektief vir die jaar eindigend Junie 2010)<br />
Die Groep het nie enige van die bostaande standpunte en vertolkings vroeër toegepas nie. Die toepassing hiervan in toekomstige finansiële tyd-<br />
perke sal waarskynlik nie ’n noemenswaardige impak op die Groep se gerapporteerde resultate, finansiële posisie of kontantvloei hê nie.<br />
IfRS 8: Bedryfsegmente brei die omvang van segmentverslagdoening uit en sal addisionele openbaarmaking per segment van die Groep vereis.<br />
1.33 standaarde, vertolkings en wysigings effektief op 30 Junie 2008<br />
Die volgende nuwe standaarde, vertolkings en wysigings aan bestaande standaarde wat op 30 Junie 2008 in werking tree, het geen effek op die<br />
Groep se bedrywighede nie:<br />
– IfRIC vertolking 10: Tussentydse finansiële Verslagdoening en Waardedaling (effektief vir die jaar eindigend Junie 2008)<br />
– IfRIC vertolking 11: IfRS 2 Groep- en Tesourie-aandeeltransaksies (effektief vir die jaar eindigend Junie 2008)<br />
Die volgende nuwe standaarde, vertolkings en wysigings aan bestaande standaarde, wat effektief is op 30 Junie 2008, het geen effek op die Groep<br />
se bedrywighede gehad nie, maar het veroorsaak dat daar addisionele openbaarmaking, met spesifieke verwysing na sensitiwiteitsanalise vir<br />
markrisiko- en kapitaalbestuur-openbaarmakings, plaasgevind het:<br />
– IfRS 7: finansiële Instrumente: Openbaarmakings (effektief vir die jaar eindigend Junie 2008)<br />
– IaS 1: Wysigings aan IaS 1 – aanbieding van finansiële State: Kapitaalopenbaarmakings (effektief vir die jaar eindigend Junie 2008)<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 65
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
2 segMentontleDing<br />
2.1 Definisies<br />
Sakesegment<br />
‘n Sakesegment is ‘n herkenbare komponent van ‘n entiteit gemoeid met die lewering van produkte en dienste, waarvan die risiko’s en opbrengste van<br />
dié van ander sakesegmente verskil.<br />
Geografiese segment<br />
‘n Geografiese segment is ‘n herkenbare komponent van ‘n entiteit gemoeid met die lewering van produkte en dienste in ‘n bepaalde ekonomiese<br />
omgewing, waarvan die risiko’s en opbrengste verskil van segmente wat in ander ekonomiese omgewings sake doen.<br />
Segmentinkomste<br />
Segmentinkomste is alle verkoop van goedere wat regstreeks toeskryfbaar is aan die segment en sluit ‘n gesamentlike onderneming se verkope in.<br />
Segmentresultaat<br />
Segmentresultaat is segmentinkomste min segmentuitgawes. Segmentuitgawes is alle kostes wat regstreeks toeskryfbaar is aan ‘n segment se<br />
bedryfsaktiwiteite asook enige gedeelte van ‘n onkoste wat redelikergewys aan die segment geallokeer kan word. Dié allokasie geskied op ‘n lyn-virlyn-grondslag<br />
met inagneming van waarvoor die koste aangegaan is, bv. verkoop van bedryfsvoorraad of werknemersvoordele. Die ongeallokeerde<br />
gedeelte bestaan uit items van ‘n kapitale aard en beleggingsinkomste.<br />
Segmentbates<br />
Segmentbates is die segment se bedryfsbates en is saamgestel uit eiendom, aanleg en toerusting, ontasbare bates, voorraad, rekeninge ontvangbaar,<br />
bates gehou-vir-verkoop en kontant en kontantekwivalente en sluit beleggings, afgeleide finansiële instrumente en uitgestelde- en inkomstebelastingbates<br />
uit.<br />
Segmentlaste<br />
Segmentlaste is die segment se bedryfslaste wat sy krediteure verteenwoordig en sluit items soos voorsienings, skuld, afgeleide finansiële<br />
instrumente, uitgestelde- en inkomstebelasting-aanspreeklikhede en aandeelhouers vir dividende uit.<br />
kapitaaluitgawes<br />
Kapitaaluitgawes bestaan uit toevoegings tot eiendom, aanleg en toerusting en ontasbare bates.<br />
nie-kontantuitgawes<br />
Nie-kontantuitgawes is die totale bedrag van alle beduidende nie-kontantuitgawes, anders as waardevermindering en amortisasie, wat in die<br />
berekening van die segmentresultaat afgetrek is.<br />
2.2 sakesegmentontleding<br />
Die sakesegment is die primêre verslagdoeningformaat op grond van die Groep se bestuurstruktuur.<br />
Die Groep is in twee hoof-sakesegmente georganiseer:<br />
– Supermarkte (insluitend vars produkte en franchisebesigheid)<br />
– Meubels (insluitend versekering)<br />
66 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008
2 segMentontleDing (vervolg)<br />
2.2 sakesegmentontleding (vervolg)<br />
30 Junie 2008<br />
Supermarkte Meubels Gekonsolideer<br />
R’000 R’000 R’000<br />
segMentinkoMste 45 393 380 2 258 168 47 651 548<br />
segMentresultaat<br />
Bedryfswins 2 336 493<br />
Ongeallokeerd (34 516)<br />
2 150 178 151 799 2 301 977<br />
anDer inligting<br />
Bates 12 834 208 1 657 831 14 492 039<br />
Laste 8 692 131 391 295 9 083 426<br />
Kapitaaluitgawes 1 380 528 55 667 1 436 195<br />
Waardevermindering en amortisasie 600 975 25 813 626 788<br />
Nie-kontantuitgawes 2 894 733 3 627<br />
Waardedaling 8 427 — 8 427<br />
30 Junie 2007<br />
Supermarkte Meubels Gekonsolideer<br />
R’000 R’000 R’000<br />
segMentinkoMste 36 810 824 2 139 021 38 949 845<br />
segMentresultaat<br />
Bedryfswins 1 682 352<br />
Ongeallokeerd (68 647)<br />
1 408 866 204 839 1 613 705<br />
anDer inligting<br />
Bates 10 022 537 1 514 124 11 536 661<br />
Laste 7 412 903 213 317 7 626 220<br />
Kapitaaluitgawes 1 230 125 38 484 1 268 609<br />
Waardevermindering en amortisasie 517 886 25 281 543 167<br />
Nie-kontantuitgawes 26 907 353 27 260<br />
Waardedaling 720 — 720<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 67
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig ended 30 June 2008<br />
2 segMentontleDing (vervolg)<br />
2.3 geografiese segmentontleding<br />
Die geografiese segment is die sekondêre verslagdoeningformaat.<br />
Die Groep doen sake in twee hoof-geografiese segmente:<br />
– Suid-afrika<br />
– Nie-RSa-lande<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
3 eienDoM, aanleg en toerusting<br />
— — 3.1 grond teen kosprys 311 394 171 865<br />
68 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008<br />
3.2 geboue<br />
Kosprys 1 428 603 1 168 444<br />
Opgelope waardevermindering en waardedalingsverliese 123 353 90 641<br />
— — Drawaarde 1 305 250 1 077 803<br />
Besonderhede van grond en geboue is ter insae by die<br />
Maatskappy se geregistreerde kantoor.<br />
3.3 Masjinerie, toerusting en voertuie*<br />
Kosprys 4 762 507 4 034 530<br />
Opgelope waardevermindering en waardedalingsverliese 2 086 944 1 666 959<br />
— — Drawaarde 2 675 563 2 367 571<br />
* Sluit vliegtuig met ‘n drawaarde van R135 miljoen<br />
(2007: R135 miljoen) in.<br />
30 Junie 2008<br />
Nie-RSa-<br />
Suid-afrika lande Gekonsolideer<br />
R’000 R’000 R’000<br />
segMentinkoMste 41 756 411 5 895 137 47 651 548<br />
anDer inligting<br />
Bates 11 606 039 2 886 000 14 492 039<br />
Kapitaaluitgawes 1 233 003 203 192 1 436 195<br />
30 Junie 2007<br />
Nie-RSa-<br />
Suid-afrika lande Gekonsolideer<br />
R’000 R’000 R’000<br />
segMentinkoMste 34 642 975 4 306 870 38 949 845<br />
anDer inligting<br />
Bates 9 352 855 2 183 806 11 536 661<br />
Kapitaaluitgawes 1 041 554 227 055 1 268 609<br />
3.4 Verbeterings aan gehuurde eiendomme<br />
Kosprys 458 323 413 219<br />
Opgelope waardevermindering en waardedalingsverliese 247 602 226 299<br />
— — Drawaarde 210 721 186 920<br />
— — Totale eiendom, aanleg en toerusting 4 502 928 3 804 159
3 eienDoM, aanleg en toerusting (vervolg)<br />
rekonsiliasie van drawaardes<br />
groeP<br />
Masjinerie, Verbeterings<br />
toerusting en aan gehuurde<br />
R‘000 Grond Geboue voertuie eiendomme Totaal<br />
Drawaarde op 30 Junie 2006 137 076 897 284 2 066 699 147 224 3 248 283<br />
aankope 49 547 258 068 804 686 93 703 1 206 004<br />
Verkrygings van bedrywighede (aantekening 32.5.1) — — 5 000 — 5 000<br />
Herklassifikasie na ontasbare bates (aantekening 9.2) — — (4) — (4)<br />
Oordrag na bates gehou-vir-verkoop (aantekening 4) (10 010) (90 168) — — (100 178)<br />
Verkope — — (27 025) (17 435) (44 460)<br />
Opbrengs op verkope — — (20 386) (17 876) (38 262)<br />
Wins/(verlies) met verkope en skrappings — — (6 639) 441 (6 198)<br />
Waardevermindering — (13 023) (478 120) (36 531) (527 674)<br />
Terugskrywing van waardedaling (aantekening 3.5) — 817 1 529 — 2 346<br />
Waardedaling (aantekening 3.5) — (1 936) (1 121) — (3 057)<br />
Valutaverskille (4 748) 26 761 (4 073) (41) 17 899<br />
Drawaarde op 30 Junie 2007 171 865 1 077 803 2 367 571 186 920 3 804 159<br />
aankope 142 048 251 542 866 897 95 537 1 356 024<br />
Verkrygings van bedrywighede (aantekening 32.5.1) — — 5 000 — 5 000<br />
Herklassifikasie — 734 1 139 (1 873) —<br />
Oordrag na bates gehou-vir-verkoop (aantekening 4) (2 999) (81 023) — — (84 022)<br />
Oordrag vanaf bates gehou-vir-verkoop (aantekening 4) 4 043 9 018 — — 13 061<br />
Verkope (7 159) — (39 521) (30 329) (77 009)<br />
Opbrengs op verkope (7 159) (200) (27 570) (33 090) (68 019)<br />
Wins/(verlies) met verkope en skrappings — 200 (11 951) 2 761 (8 990)<br />
Waardevermindering — (15 852) (541 501) (40 433) (597 786)<br />
Terugskrywing van waardedaling (aantekening 3.5) — 3 942 — — 3 942<br />
Waardedaling (aantekening 3.5) — (5 185) (5 979) (14) (11 178)<br />
Valutaverskille 3 596 64 271 21 957 913 90 737<br />
Drawaarde op 30 Junie 2008 311 394 1 305 250 2 675 563 210 721 4 502 928<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 69
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
70 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008<br />
3 eienDoM, aanleg en toerusting<br />
(vervolg)<br />
3.5 waardedaling/terugskrywing van<br />
waardedaling van eiendom, aanleg<br />
en toerusting<br />
Die verhaalbare bedrag van alle eiendom, aanleg en toerusting<br />
is gebaseer op die hoogste van die gebruikswaarde en<br />
billike waarde minus die koste om te verkoop. Die aannames<br />
en ramings gebruik deur bestuur in die bepaling van die<br />
verhaalbare bedrag van bates, waarvoor daar ‘n beduidende<br />
waardedaling of terugskrywing van waardedaling is, word<br />
hieronder beskryf.<br />
In die bepaling van die billike waarde minus koste om<br />
te verkoop van geaffekteerde grond en geboue, word<br />
kontantvloeiprojeksies gebaseer op geprojekteerde netto<br />
markverwante huur vir die volgende beplanningsperiode. ‘n<br />
Voorbelaste markkapitalisasiekoers van 9,0% (2007: 10,5%)<br />
is gebruik in die berekeninge.<br />
Billike waarde minus koste om te verkoop van geaffekteerde<br />
bates, anders as grond en geboue, word op bestuur se<br />
beste ramings, na inagname van onlangse verkoopspryse<br />
van soortgelyke bates in die Groep, gebaseer. Hierdie<br />
verkoopspryse word vir die toestand van die betrokke bates<br />
aangepas.<br />
Die waardedaling in die huidige finansiële jaar is hoofsaaklik<br />
as gevolg van brandskade aan sekere eiendomme in die<br />
Supermarkte-segment van die primêre verslagdoeningsformaat.<br />
Hierdie eiendomme was verseker en voorsiening is<br />
gemaak vir alle relevante versekeringseise ontvangbaar.<br />
Die waardedaling in die vorige finansiële jaar het in die<br />
Supermarkte-segment van die primêre verslagdoeningsformaat<br />
ontstaan as gevolg van ‘n wesenlike afname in die<br />
verwagte toekomstige verkope van sekere maatskappye in<br />
die Groep wat hierdie bates besit, weens die verswakking in<br />
die algemene ekonomiese toestande.<br />
Die terugskrywing van waardedalings in die huidige<br />
finansiële jaar is weens ‘n verbetering in die ekonomiese<br />
omgewing waarin die Groepmaatskappye, waarvan bates<br />
voorheen waardedalings getoon het, sake doen. Die oorspronklike<br />
waardedalingsverlies asook die terugskrywing is<br />
in die inkomstestaat ingesluit as inkomstes/uitgawes van ‘n<br />
kapitale aard.<br />
4 Bates gehou-Vir-VerkooP<br />
— — Drawaarde 107 389 220 139<br />
Die Groep se beleid is om slegs in vaste eiendom te belê<br />
indien geskikte huurruimte nie beskikbaar is nie. Sekere<br />
grond en geboue in die primêre verslagdoeningsegment<br />
is geher klassifiseer as bates gehou-vir-verkoop aangesien<br />
die Groep sy portefeulje vaste eiendomme van tyd tot tyd<br />
heroorweeg in pas met sy beleid. Die Groep soek tans aktief<br />
na kopers vir hierdie eiendomme.<br />
Gedurende die jaar onder oorsig is sekere eiendomme<br />
teruggeklassifiseer as eiendom, aanleg en toerusting. Die<br />
verkoop van hierdie eiendomme is heroorweeg aangesien<br />
dit nie meer ekonomies lewensvatbaar is nie. Hierdie besluit<br />
om te herklassifiseer het geen effek gehad op die Groep se<br />
resultate nie.
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
4 Bates gehou-Vir-VerkooP (vervolg)<br />
4.1 rekonsiliasie van drawaarde<br />
Drawaarde aan die begin van die jaar 220 139 163 876<br />
Oordrag vanaf eiendom, aanleg en toerusting (aantekening 3) 84 022 100 178<br />
Oordrag na eiendom, aanleg en toerusting (aantekening 3) (13 061) —<br />
Opbrengs op verkope (194 544) (67 791)<br />
Wins met verkope 2 034 23 876<br />
aankope 7 654 —<br />
Terugskrywing van waardedaling (aantekening 4.2) 1 145 —<br />
— — Drawaarde aan die einde van die jaar 107 389 220 139<br />
4.2 terugskryf van waardedaling van bates<br />
gehou-vir-verkoop<br />
Die verhaalbare bedrag van alle bates gehou-vir-verkoop is<br />
gebaseer op die billike waarde minus koste om te verkoop.<br />
Die aannames en ramings deur bestuur gebruik om die verhaalbare<br />
bedrag van bates gehou-vir-verkoop, waarvoor daar<br />
’n wesenlike terugskrywing van waardedaling is, te bepaal,<br />
word hier onder beskryf.<br />
In die bepaling van die billike waarde minus koste om<br />
te verkoop van geaffekteerde grond en geboue, word<br />
kontantvloeiprojeksies gebaseer op geprojekteerde netto<br />
markverwante huur vir die volgende beplanningsperiode. ‘n<br />
Voorbelaste markkapitalisasiekoers van 9,0% is gebruik in<br />
die berekeninge.<br />
Die terugskrywing van waardedaling in die huidige finansiële<br />
jaar het in die Supermarkte-segment van die primêre verslagdoeningsformaat<br />
ontstaan as gevolg van ‘n wesenlike toename<br />
in die relevante markverwante hure. Die oorspronklike<br />
waardedalingskoste, asook die terugskrywing, is ingesluit in<br />
die inkomstestaat as inkomste/uitgawes van ‘n kapitale aard.<br />
5 Beleggings in Filiale<br />
211 490 211 490 Belegging in gewone aandele<br />
1 426 263 1 429 680 Belegging in voorkeuraandele<br />
143 990 222 577 Bedrag verskuldig deur <strong>Shoprite</strong> Checkers (Edms) Bpk<br />
3 215 3 215 Bedrae verskuldig deur ander filiale<br />
(245 622) (122 811) Voorsiening vir waardedaling van belange in filiale (aantekening 5.1)<br />
1 539 336 1 744 151 — —<br />
Ontleding van totale belange in filiale<br />
1 392 131 1 518 359 Nie-bedryfsbates<br />
147 205 225 792 Bedryfsbates<br />
1 539 336 1 744 151 — —<br />
‘n Gedetailleerde ontleding van die Maatskappy se belegging<br />
in filiale verskyn in aanhangsel a.<br />
Beleggings in voorkeuraandele bestaan uit omskepbare en<br />
aflosbare, beide onder sekere omstandighede, nie-kumulatiewe<br />
voorkeuraandele.<br />
Die bedrag aan die Maatskappy verskuldig deur sy filiaal,<br />
<strong>Shoprite</strong> Checkers (Edms) Bpk, is onversekerd en is op<br />
aanvraag betaalbaar. ‘n Gedeelte van die bedrag het rente<br />
gedra teen ‘n koers van 8,7% in die vorige finansiële jaar en<br />
die oorblywende saldo is rentevry.<br />
Bedrae verskuldig aan die Maatskappy deur ander filiale is<br />
rentevry, onversekerd en op aanvraag betaalbaar.<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 71
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
72 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008<br />
5 Beleggings in Filiale (vervolg)<br />
5.1 Voorsiening vir waardedaling van belange in filiale<br />
Die verhaalbare bedrag van alle beleggings in filiale word aan<br />
die hand van billike waardeberekeninge bepaal. Dié berekeninge<br />
gebruik die billike waarde van die betrokke filiaal se<br />
onderliggende bates en laste om te bepaal of ‘n waardedaling<br />
nodig is. Die billike waarde van die onderliggende bates<br />
is bepaal met verwysing na relevante waardasie metodes.<br />
6 BeskikBaar-Vir-VerkooP-Beleggings<br />
Ongenoteerde aandelebelegging<br />
— — 100 “S”-klas gewone aandele in RMB Global Solutions (Edms) Bpk 37 548 23 738<br />
Hierdie belegging is gedenomineer in ZaR en die billike<br />
waarde is gebaseer op die onderliggende netto batewaarde<br />
van RMB Global Solutions (Edms) Bpk. Dit word hoofsaaklik<br />
verteenwoordig deur korttermyn amerikaanse dollar bankdeposito’s<br />
by finansiële instansies met ‘n Moody’s langtermyn<br />
kredietgradering van aa1.za. Die maksimum blootstelling aan<br />
kredietrisiko op die verslagdoeningsdatum is die drabedrag.<br />
Die direkteurswaardasie van die ongenoteerde belegging is<br />
gelykstaande aan die drawaarde.<br />
7 lenings en ontVangBare BeDrae<br />
Voorkeuraandelebelegging (aantekening 7.1) 39 781 30 818<br />
Bedrae verskuldig deur franchisees (aantekening 7.2) 5 903 18 421<br />
ander 1 840 1 176<br />
— — 47 524 50 415<br />
Ontleding van totale lenings en ontvangbare bedrae<br />
Nie-bedryfsbates 4 056 43 990<br />
Bedryfsbates 43 468 6 425<br />
— — 47 524 50 415<br />
7.1 Voorkeuraandelebelegging 39 781 30 818<br />
6% 13 500 000 aflosbare, onder sekere omstandighede,<br />
omskepbare kumulatiewe voorkeuraandele in Pick & Buy<br />
Bpk (kleinhandelsupermarkgroep – Mauritius) gedenomineer<br />
in Mauritiaanse roepee. Die maksimum blootstelling aan<br />
kredietrisiko op die verslagdoeningsdatum is die drabedrag,<br />
wat ‘n benaderde billike waarde daarstel, geen kollateraal<br />
word as sekuriteit gehou nie. Hierdie voorkeuraandele<br />
is huidiglik aflosbaar en gewaarborg deur Ireland Blyth<br />
(Mauritius) Bpk, ‘n maatskappy gelys op die aandelebeurs<br />
van Mauritius Bpk (SEM).<br />
Die direkteurswaardasie van die voorkeuraandelebelegging is<br />
gelykstaande aan die drawaarde.
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
7 lenings en ontVangBare<br />
BeDrae (vervolg)<br />
7.2 Bedrae verskuldig deur franchisees<br />
Bruto bedrag 17 372 18 692<br />
Opgelope waardedalingsverliese (11 469) (271)<br />
— — 5 903 18 421<br />
Die geweegde gemiddelde rentekoers op dié bedrae was<br />
12,9% (2007: 11,2%) p.j. en die bedrae is tussen een en vyf<br />
jaar terugbetaalbaar. Die bedrae is hoofsaaklik gedenomineer<br />
in ZaR. Die maksimum blootstelling aan kredietrisiko op die<br />
verslagdoeningsdatum is die drabedrag wat die benaderde<br />
billike waarde daarstel. Balanse is verskuldig binne 30 dae<br />
vanaf rekeningstaatdatum en die ouderdomsanalise van<br />
hierdie bedrae word maandeliks hersien. alle bedrae wat 60<br />
dae of meer uitstaande is, word individueel geëvalueer vir<br />
waardedaling. Die kredietgeskiedenis van alle franchisees<br />
word gekontroleer met ‘n eksterne kredietburo. Notariële- en<br />
vaste eiendomsverbande en bankwaarborge ter waarde van<br />
R27,629,000 (2007: R21,541,000) word gehou as sekuriteit<br />
vir hierdie bedrae.<br />
Rekonsiliasie van opgelope waardedalingsverliese<br />
Saldo soos op 1 Julie 271 575<br />
Voorsiening vir waardedalingverliese vir die jaar 11 294 (213)<br />
Billike waarde aanpassing (96) (92)<br />
— — Saldo soos op 30 Junie 11 469 271<br />
Die voorsiening vir waardedalingsverliese hou verband met<br />
die volgende bedrae verskuldig deur franchisees:<br />
Ontvangbaar binne die volgende jaar 7 964 6 613<br />
Ontvangbaar tussen 1 en 3 jaar 6 265 8 079<br />
Ontvangbaar tussen 3 en 5 jaar 3 143 4 000<br />
— — 17 372 18 691<br />
Bedrae verskuldig deur franchisees hou verband met ‘n wyd<br />
verspreide aantal franchisees wat individueel nie wesenlik<br />
is nie.<br />
Die waardedaling van die individuele bedrae verskuldig<br />
deur franchisees hou verband met franchisees wat hulself<br />
onverwags in moeilike ekonomiese toestande bevind het.<br />
Dit word verwag dat ‘n gedeelte van die ontvangstes verhaal<br />
sal kan word. Rente van R2,873,000 het opgeloop op hierdie<br />
saldo’s gedurende die jaar onder oorsig. Geen rente het op<br />
hierdie saldo’s gedurende die vorige jaar opgeloop nie. alle<br />
agterstallige saldo’s is afgeskryf tot die verhaalbare bedrag.<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 73
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
8 uitgestelDeBelasting-Bates<br />
56 108 Toevallings en voorsienings 242 237 222 145<br />
— — Toelaes op eiendom, aanleg en toerusting (158 911) (178 906)<br />
— — Opgelope vaste-eskalasiebedryfshure 140 734 148 389<br />
— — Toelaes op ontasbare bates (12 762) (12 671)<br />
— — Opgelope aandeelgebaseerdebetalings 23 583 12 897<br />
— — Ongerealiseerde valutaverskille 7 539 6 460<br />
— — Billike waarde-verliese (5 243) (3 427)<br />
— — Belastingverliese 11 437 57 862<br />
56 108 248 614 252 749<br />
Die beweging in die uitgesteldebelasting-bates is soos volg:<br />
112 56 Drawaarde aan die begin van die jaar 252 749 219 626<br />
(56) 52 Inkomstestaatbeweging 9 242 33 363<br />
(56) 54 Toevallings en voorsienings 28 978 33 308<br />
— — Toelaes op eiendom, aanleg en toerusting (24 758) (63 117)<br />
— — Opgelope vaste-eskalasiebedryfshure (3 060) 487<br />
— — Toelaes op ontasbare bates (640) (2 079)<br />
— — Opgelope aandeelgebaseerdebetalings 12 569 10 381<br />
— — Ongerealiseerde valutaverskille (856) 1 209<br />
— — Belastingverliese 6 092 51 610<br />
— (2) Belastingkoersverandering (9 083) 1 564<br />
— — Verantwoord in ekwiteit (4 127) 382<br />
— — Oordrag vanaf uitgesteldebelasting-laste (10 858) (779)<br />
— — Valutaverskille 1 608 157<br />
56 108 Drawaarde aan die einde van die jaar 248 614 252 749<br />
— — Uitgesteldebelasting-bates verhaalbaar na 12 maande (85 525) 9 657<br />
56 108 Uitgesteldebelasting-bates verhaalbaar binne 12 maande 334 139 243 092<br />
56 108 248 614 252 749<br />
74 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008<br />
9 ontasBare Bates<br />
Klandisiewaarde (aantekening 9.1) 94 067 95 603<br />
Sagteware (aantekening 9.2) 185 998 140 244<br />
Handelsmerke (aantekening 9.3) 39 760 42 054<br />
— — 319 825 277 901<br />
9.1 klandisiewaarde<br />
Bruto bedrag 125 716 123 040<br />
Opgelope waardedalingsverliese 31 649 27 437<br />
— — Drawaarde 94 067 95 603<br />
Rekonsiliasie van drawaarde<br />
Drawaarde aan die begin van die jaar 95 603 90 603<br />
Verkrygings van bedrywighede/filiaal (aantekening 32.5.1) 800 5 000<br />
Waardedaling (aantekening 9.1.2) (2 336) —<br />
— — Drawaarde aan die einde van die jaar 94 067 95 603<br />
9.1.1 ontleDing Van klanDisiewaarDe Volgens<br />
geograFiese segMent<br />
Suid-afrika 89 067 90 603<br />
Nie-RSa-lande 5 000 5 000<br />
— — 94 067 95 603
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
9 ontasBare Bates (vervolg)<br />
9.1 klandisiewaarde (vervolg)<br />
9.1.2 waarDeDaling Van klanDisiewaarDe<br />
Klandisiewaarde word toegewys aan die Groep se kontantgenererende<br />
eenhede (KGE’s). Die verhaalbare bedrag van ‘n<br />
KGE word gebaseer op gebruikswaardeberekeninge. Hierdie<br />
berekeninge maak gebruik van kontantvloeivooruitskattings,<br />
gebaseer op vyf jaar finansiële begrotings soos deur bestuur<br />
goedgekeur. Kontantvloeie ná hierdie beplanningsperiodes<br />
word geëkstrapoleer deur ‘n beraamde groeikoers van 6,0%<br />
(2007: 6,0%) p.j. te gebruik. Dit oorskry nie die langtermyn<br />
gemiddelde groeikoers vir die sakesegment waarin die KGE<br />
bedrywig is nie. Die volgende verteenwoordig beduidende<br />
aannames waarop bestuur die kontantvloeivooruitskattings<br />
baseer het.<br />
s u P e r M a r k<br />
BeDrywigheDe<br />
% %<br />
Bedryfsmarge * 6,1 4,8<br />
Groeikoers ** 6,1 6,1<br />
Voorbelaste diskontokoers*** 22,3 17,9<br />
anDer BeDrywigheDe<br />
% %<br />
Bedryfsmarge * 50,7 47,8<br />
Groeikoers ** 6,2 6,1<br />
Voorbelaste diskontokoers*** 21,2 18,3<br />
* Vooruitgeskatte bedryfsmarge, gebaseer op begrotings,<br />
van die betrokke KGE waar klandisiewaarde geallokeer is.<br />
Hierdie koers is nie op die Groep as geheel van toepassing nie.<br />
**Geweegde gemiddelde verkopegroeikoers<br />
*** Voorbelaste diskontokoers toegepas op<br />
kontantvloeivooruitskattings<br />
Hierdie sleutelaanwysers word gebruik vir die ontleding van<br />
elke KGE in die geografiese segment. Bestuur bepaal die<br />
begrote verkopegroeikoerse en bruto winsmarges gebaseer<br />
op historiese resultate en verwagtinge ten opsigte van die<br />
kleinhandelmark in die spesifieke land of area. Die diskontokoerse<br />
gebruik weerspieël die spesifieke risiko’s verbonde<br />
aan die betrokke segmente.<br />
Die waardedalingsverlies in die huidige finansiële jaar het<br />
ontstaan in ‘n KGE in die RSa-segment. Hierdie waardedalingsverlies<br />
was as gevolg van ‘n wesenlike afname in die<br />
verwagte toekomstige verkope weens die verswakking in die<br />
algemene ekonomiese toestande waarin dié KGE handel dryf.<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 75
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
76 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008<br />
9 ontasBare Bates (vervolg)<br />
9.2 sagteware<br />
Bruto bedrag 242 267 179 391<br />
Opgelope amortisasie en waardedalingsverliese 56 269 39 147<br />
— — Drawaarde 185 998 140 244<br />
Rekonsiliasie van drawaarde<br />
Drawaarde aan die begin van die jaar 140 244 100 915<br />
aankope 72 517 52 605<br />
Herklassifikasie van geboue, grond en toerusting (aantekening 3) — 4<br />
Verkope (62) (69)<br />
Opbrengs op verkope (2) (8)<br />
Verlies met verkope en skrappings (60) (61)<br />
amortisasie (26 708) (13 199)<br />
Waardedaling — (9)<br />
Valutaverskille 7 (3)<br />
— — Drawaarde aan die einde van die jaar 185 998 140 244<br />
9.3 handelsmerke<br />
Bruto bedrag 168 377 168 377<br />
Opgelope amortisasie 128 617 126 323<br />
— — Drawaarde 39 760 42 054<br />
Rekonsiliasie van drawaarde<br />
Drawaarde aan die begin van die jaar 42 054 44 348<br />
amortisasie (2 294) (2 294)<br />
— — Drawaarde aan die einde van die jaar 39 760 42 054<br />
10 oPgeloPe Vaste-eskalasieBeDryFshure<br />
Bedryfshuurontvangste op reguitlyngrondslag 8 640 2 791<br />
Min: bedryfsbates (ingesluit by handels- en ander<br />
debiteure: aantekening 12) 647 1 660<br />
— — 7 993 1 131<br />
11 VoorraaD<br />
— — Bedryfsvoorraad 4 707 394 3 699 199<br />
12 hanDels- en anDer DeBiteure<br />
afbetalingsverkope<br />
— — Bruto bedrag (aantekening 12.1) 981 246 982 809<br />
— — Opgelope waardedaling (aantekening 12.2) (86 549) (83 566)<br />
— — Onverdiende finansieringsinkomste (28 183) (100 414)<br />
Versekeringskontraktoevallings<br />
— — – Onverdiende premies (aantekening 12.3) (258 432) (227 702)<br />
— — 608 082 571 127<br />
— — Handelsdebiteure (aantekening 12.4) 554 736 450 840<br />
2 871 3 353 ander debiteure (aantekening 12.5) 505 712 482 568<br />
— — Opgelope vaste-eskalasiebedryfshure (aantekening 10) 647 1 660<br />
Bedrae verskuldig deur gesamentlike ondernemings<br />
— — (aantekening 12.6) 20 692 15 711<br />
2 871 3 353 1 689 869 1 521 906
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
12 hanDels- en anDer DeBiteure (vervolg)<br />
12.1 afbetalingsverkope<br />
Die Groep het verskeie afbetalingsverkoopsooreenkomste vir<br />
huishoudelike meubels en toerusting aangegaan. Die periodes<br />
van hierdie kontrakte wissel tussen een en twee jaar en die geweegde<br />
gemiddelde rentekoers vir hierdie ontvangstes is 26,0%<br />
(2007: 19,5%) p.j. Die bedrae is hoofsaaklik in ZaR gedenomineer.<br />
Die maksimum blootstelling aan kredietrisiko op die verslagdoeningsdatum<br />
is die drabedrag wat benaderend die billike<br />
waarde daarstel. afbetalingsverkope hou verband met ‘n wyd verspreide<br />
klantebasis en eksterne kredietevaluerings word gedoen<br />
om te verseker dat alle afbetalingsverkoopsklante die toepaslike<br />
kredietgeskiedenis het. Meubel-items, ingesluit toebehore en<br />
elektroniese produkte, word gehou as sekuriteit in afbetalingsverkoopsooreenkomste<br />
van R668,488,000 (2007: R23,361,000) wat<br />
gesluit is in terme van die Nasionale Kredietwet nr 34 van 2005.<br />
Geen sekuriteit word gehou vir afbetalingsverkoopsooreenkomste<br />
van R312,758,000 (2007: R959,448,000) wat gesluit is in<br />
terme van die Kredietwet nr 75 van 1980 in Suid-afrika sowel as<br />
verskeie ander kredietwette regdeur Nie-RSa<br />
afbetalingsverkoopsontvangstes<br />
Toekomstige minimum ontvangbare huurbetalings vanuit<br />
nie-kanselleerbare afbetalingsverkoopsooreenkomste<br />
– Binne een jaar 766 752 740 168<br />
– Tussen een en twee jaar 214 494 242 641<br />
— — 981 246 982 809<br />
12.2 opgelope waardedaling<br />
Rekonsiliasie van opgelope waardedaling<br />
Saldo soos op 1 Julie 83 566 79 965<br />
Voorsiening vir waardedalingsverliese vir die jaar 33 276 22 887<br />
Oninbare ontvangbare bedrae afgeskryf gedurende die jaar (36 003) (23 999)<br />
Boeterente opgeloop 5 565 4 289<br />
Valutaverskille 145 424<br />
— — Saldo soos op 30 Junie 86 549 83 566<br />
Die opgelope waardedaling hou verband met die werklike<br />
agterstallige bedrae, individuele terugbetalings wat agterstallig<br />
is en die onderstaande ouderdomsanalise wys vir<br />
watter tydperke hierdie bedrae agterstallig is.<br />
30 dae 18 529 13 780<br />
60 dae 9 944 7 104<br />
90 dae 6 594 4 642<br />
120 dae 4 775 3 264<br />
150 dae 3 588 2 406<br />
180 dae 2 750 1 831<br />
+ 180 dae 10 696 7 489<br />
— — 56 876 40 516<br />
Die opgelope waardedalings word op ‘n kollektiewe grondslag<br />
bereken op grond van die werklike nie-betalingsgeskiedenis<br />
van die Groep se afbetalingsverkoopsontvangstes en is in lyn<br />
met industrienorme. ‘n Voorsiening van R87 miljoen (2007:<br />
R84 miljoen) is bereken op hierdie grondslag met inagname van<br />
die werklike agterstallige bedrae van R57 miljoen (2007: R41<br />
miljoen) en ‘n bedrag van R237 miljoen (2007: R184 miljoen)<br />
wat die maksimum blootstelling verteenwoordig indien alle<br />
debiteure wat ingesluit is by die werklike agterstallige bedrae<br />
aanhou om nie te betaal nie. Dit is bepaal dat ‘n gedeelte van<br />
die ontvangstes na verwagting verhaal sal word. alle bedrae<br />
wat nie in waarde gedaal het nie, presteer goed en het geen<br />
agterstallige paaiemente nie. Hierop gebaseer word die kredietkwaliteit<br />
van hierdie bedrae geag bevredigend te wees.<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 77
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
78 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008<br />
12 hanDels- en anDer DeBiteure (vervolg)<br />
12.3 toevallings vir onverdiende premies<br />
‘n Ontleding van die toevallings vir onverdiende premies<br />
is soos volg:<br />
Saldo aan die begin van die jaar 227 702 199 338<br />
Premies gedurende die jaar geskryf (aantekening 21.3) 231 680 214 372<br />
amortisasie in die inkomstestaat erken (aantekening 21.3) (200 950) (186 008)<br />
— — Saldo aan die einde van die jaar 258 432 227 702<br />
12.4 handelsdebiteure<br />
Bruto bedrag 588 567 479 870<br />
Opgelope waardedaling (33 831) (29 030)<br />
— — 554 736 450 840<br />
Handelsdebiteure bestaan hoofsaaklik uit verkoop van<br />
handelsvoorraad aan franchisees en verkoopsassosiasies.<br />
Die bedrae is hoofsaaklik gedenomineer in ZaR. Die maksimum<br />
blootstelling aan kredietrisiko op die verslagdoeningsdatum<br />
is die drabedrag wat benaderend die billike waarde<br />
daarstel. Saldo’s is binne 30 dae betaalbaar vanaf rekeningstaatdatum<br />
en die ouderdomsanalise van hierdie bedrae word<br />
hersien op ‘n maandelikse basis. al die bedrae wat 60 dae of<br />
meer agterstallig is, word individueel getoets vir waardedaling.<br />
franchisees bestaan uit ‘n wyd verspreide klantebasis<br />
en die kredietgeskiedenis van al die franchisees word<br />
geverifieer by ‘n eksterne kredietburo. Notariële en vasteeiendomsverbande<br />
en bankwaarborge met ‘n sigwaarde<br />
van R658,619,000 (2007: R371,935,000) word gehou as<br />
sekuriteit vir hierdie bedrae. Langtermyn-handelsverhoudings<br />
bestaan tussen verkoopsassosiasies; die Groep hersien die<br />
kredietgeskiedenis van hierdie assosiasies gebaseer op sy eie<br />
rekords, asook die informasie vanaf die eksterne kredietburo,<br />
op ‘n sikliese basis. Hierop gebaseer, word die kredietkwaliteit<br />
van hierdie bedrae geag bevredigend te wees.<br />
Rekonsiliasie van opgelope waardedaling<br />
Saldo soos op 1 Julie 29 030 18 209<br />
Voorsiening vir waardedalingverliese vir die jaar 7 702 27 026<br />
Ontvangstes gedurende die jaar as oninbaar afgeskryf (2 028) (14 212)<br />
Valutaverskille 840 (90)<br />
Ongebruikte bedrae teruggeskryf (1 713) (1 903)<br />
— — Saldo soos op 30 Junie 33 831 29 030<br />
Die voorsiening vir waardedaling hou verband met die<br />
handelsdebiteure van R33,831,000 (2007: R29,030,000) wat<br />
ontvangbaar is binne die volgende 12 maande.<br />
Hierdie individuele bedrae hou meestal verband met<br />
franchisees wat hulself onverwags in moeilike ekonomiese<br />
toestande bevind het. Daar is bepaal dat ‘n gedeelte van<br />
die ontvangstes na verwagting verhaal sal word. Rente van<br />
R1,694,000 (2007: R1,196,000) het gedurende die jaar onder<br />
oorsig op hierdie saldo’s opgeloop.<br />
Handelsdebiteure van R33,685,000 (2007: R38,660,000) wat<br />
tussen 30 en 60 dae vanaf rekeningstaatdatum agterstallig is,<br />
is nie aangepas vir waardedaling nie. Hierdie bedrae hou<br />
verband met ‘n aantal debiteure waarvoor daar geen<br />
onlangse geskiedenis van nie-betaling is nie.
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
12 hanDels- en anDer DeBiteure (vervolg)<br />
2 871 3 353 12.5 ander debiteure 505 712 482 568<br />
ander debiteure bestaan uit ‘n verskeidenheid vooruitbetalings<br />
en operasionele debiteure soos huur- en munisipale<br />
deposito’s en eise vir belasting op toegevoegde waarde. Die<br />
bedrae is hoofsaaklik gedenomineer in ZaR. Die maksimum<br />
blootstelling aan kredietrisiko op die verslagdoeningsdatum<br />
is die drabedrag wat benaderend die billike waarde daarstel.<br />
Die ouderdomsanalise van hierdie bedrae word maandeliks<br />
hersien en geen voorsiening vir waardedaling is gemaak<br />
nie. as die kredietrisiko van enige individuele debiteur<br />
geag wesenlik te wees, sal die kredietgeskiedenis van die<br />
relevante klant geverifieer word by ‘n eksterne kredietburo.<br />
Geen sekuriteit word vir hierdie saldo’s gehou nie.<br />
12.6 Bedrae verskuldig deur gesamentlike<br />
— — ondernemings 20 692 15 711<br />
Hierdie bedrae verskuldig is onversekerd, op aanvraag betaalbaar<br />
en verdien rente teen ‘n gemiddelde van 11,0% (2007:<br />
8,6%) p.j. Die maksimum blootstelling aan kredietrisiko op<br />
die verslagdoeningsdatum is die drabedrag en die Groep hou<br />
geen kollateraal as sekuriteit nie. Die bedrae is gedenomineer<br />
hoofsaaklik in ZaR en is nie aangepas vir waardedaling<br />
nie.<br />
13 aFgeleiDe Finansiële instruMente<br />
Valutatermynkontrakte (aantekening 38.1.1)<br />
— — Bedryfslaste — 682<br />
— — Bedryfsbates 4 741 —<br />
Soos op 30 Junie 2008, het die vereffeningsdatums op oop<br />
valutatermynkontrakte gewissel tussen een en vier (2007:<br />
twee en vier) maande. Die rand-bedrae ontvangbaar en kontraktuele<br />
wisselkoerse van die Groep se uitstaande kontrakte<br />
was as volg:<br />
amerikaanse dollar-rand-ekwivalent (teen gemiddeld R1=$0,1267)<br />
(2007: R1=$0,1377)<br />
Uitvloei 206 637 76 283<br />
Invloei 208 288 74 585<br />
Euro-rand-ekwivalent (teen gemiddeld R1=€0,0827)<br />
(2007: R1=€0,1040)<br />
Uitvloei 9 487 2 778<br />
Invloei 9 821 2 760<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 79
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
80 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008<br />
14 aanDelekaPitaal, tesourie-aanDele<br />
en aanDeleaansPoringskeMas<br />
14.1 gewone aandelekapitaal<br />
Gemagtig:<br />
650 000 000 (2007: 650 000 000) gewone aandele<br />
van 113,4 sent elk<br />
Uitgereik:<br />
543 479 460 (2007: 543 479 460) gewone aandele<br />
616 306 616 306 van 113,4 sent elk 616 306 616 306<br />
Tesourie-aandele gehou deur <strong>Shoprite</strong> Checkers (Edms)<br />
Bpk en Die <strong>Shoprite</strong> Holdings Bpk aandeleaansporingstrust<br />
word by konsolidasie geëlimineer. Die netto aantal gewone<br />
aandele uitgereik vir die Groep is:<br />
aantal aanDele<br />
Gewone aandelekapitaal uitgereik 543 479 460 543 479 460<br />
Tesourie-aandele (aantekening 14.3) (36 159 569) (36 159 569)<br />
507 319 891 507 319 891<br />
Die onuitgereikte gewone aandelekapitaal is onder die<br />
beheer van die direksie wat dit mag uitreik op terme en<br />
voorwaardes wat hulle goed ag.<br />
al die aandele is volopbetaal.<br />
14.2 uitgestelde aandelekapitaal<br />
Gemagtig:<br />
360 000 000 (2007: 360 000 000) nie-omskepbare, nie-winsdelende,<br />
sonder pariwaarde uitgestelde aandele<br />
Uitgereik:<br />
276 821 666 (2007: 276 821 666) nie-omskepbare,<br />
277 277 nie-winsdelende, sonder pariwaarde uitgestelde aandele 277 277<br />
Die onuitgereikte uitgestelde aandele is nie onder die direkteure<br />
se beheer nie en kan slegs uitgereik word onder vooraf<br />
bepaalde omstandighede soos uiteengesit in die Statute van<br />
<strong>Shoprite</strong> Holdings Bpk.<br />
al die aandele is volopbetaal en dra dieselfde stemregte<br />
as die gewone aandele.<br />
616 583 616 583 616 583 616 583<br />
14.3 tesourie-aandele<br />
36 159 569 (2007: 36 159 569) gewone<br />
— — aandele van 113,4 sent elk (277 538) (277 538)<br />
Rekonsiliasie van beweging in die aantal tesourie-aandele<br />
van die Groep:<br />
aantal aanDele<br />
Saldo aan die begin van die jaar<br />
Beweging in aandele gehou deur Die <strong>Shoprite</strong> Holdings<br />
Bpk aandeleaansporingstrust<br />
36 159 569 36 134 569<br />
aandele teruggekoop vanaf deelnemers — 25 000<br />
Saldo aan die einde van die jaar 36 159 569 36 159 569
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
14 aanDelekaPitaal, tesourie-aanDele<br />
en aanDeleaansPoringskeMas (vervolg)<br />
14.4 aandeleaansporingskemas<br />
Ingevolge die bepalings van Die <strong>Shoprite</strong><br />
Holdings Bpk aandeleaansporingstrust het die trustees die<br />
reg om aandele aan te koop en toe te ken, wat in totaal nie<br />
meer as 20% van die Maatskappy se uitgereikte gewone<br />
aandelekapitaal mag wees nie.<br />
14.4.1 aanDeleaankooPskeMa<br />
Beweging in die aantal gewone aandele deur<br />
Die <strong>Shoprite</strong> Holdings Bpk aandeleaansporingstrust<br />
gehou ingevolge die aandeleaankoopskema was soos volg:<br />
aantal aanDele<br />
Saldo aan die begin van die jaar 506 036 1 663 536<br />
aandele vrygestel aan deelnemers — (1 157 500)<br />
Saldo aan die einde van die jaar 506 036 506 036<br />
Beweging in die aantal gewone aandele toegeval aan<br />
kwalifiserende deelnemers gedurende die jaar was soos volg:<br />
Saldo aan die begin van die jaar — 1 182 500<br />
aandele vrygestel aan deelnemers — (1 157 500)<br />
aandele teruggekoop vanaf deelnemers* — (25 000)<br />
Saldo aan die einde van die jaar — —<br />
* aandele word teruggekoop as ‘n deelnemer bedank.<br />
R’000 R’000<br />
Billike waarde van tesourie-aandele gehou deur<br />
Die <strong>Shoprite</strong> Holdings Bpk aandeleaansporingstrust 19 533 16 522<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 81
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
82 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008<br />
14 aanDelekaPitaal, tesourie-aanDele<br />
en aanDeleaansPoringskeMas (vervolg)<br />
14.4 aandeleaansporingskemas (vervolg)<br />
14.4.2 aanDeleoPsieskeMa<br />
Beweging in die aantal aandeleopsies gehou deur<br />
kwalifiserende deelnemers was soos volg:<br />
aantal aanDele<br />
Saldo aan die begin van die jaar 24 531 250 28 800 000<br />
Opsies uitgeoefen (81 250) —<br />
Opsies verbeur* — (387 500)<br />
Opsies kontantvereffen** (3 125 000) (3 881 250)<br />
Saldo aan die einde van die jaar 21 325 000 24 531 250<br />
* Opsies word verbeur as die opsiehouer voor die vestigingsdatum<br />
van die opsies bedank.<br />
** Gedurende die jaar onder oorsig het die houers van<br />
3,206,250 opsies (2007: 3,881,250), uit ‘n moontlike totaal<br />
van 5,368,750 (2007: 4,668,750), wat hul opsies kon uitoefen<br />
vanaf 20 tot 24 Desember 2007 en 20 tot 24 Desember<br />
2006 (2007: 20 tot 24 Desember 2006), ingestem<br />
om kontant as vereffening van hierdie opsies te ontvang.<br />
Die billike waarde van die gekanselleerde en vereffende<br />
opsies was erken as ‘n vermindering van ekwiteit, netto<br />
van verwante belasting (verwys na staat van veranderings<br />
in ekwiteit). alle onbetaalde uitoefenbare regte van opsiehouers<br />
wat kontantvereffening aanvaar het, is ingesluit in<br />
opgelope kontantvereffende aandeelgebaseerdebetalings<br />
(verwys aantekening 20).<br />
Opsies uitstaande op 30 Junie 2008 sal op die volgende<br />
datums, of onmiddellik in die geval van ‘n afgestorwe boedel,<br />
onvoorwaardelik word:<br />
Gemiddelde<br />
opsieprys<br />
Nou uitoefenbaar R 6.51 10 000 000 10 000 000<br />
Nou uitoefenbaar R 6.22 2 162 500 787 500<br />
20 – 24 Desember 2007 R 6.22 — 4 581 250<br />
20 – 24 Desember 2008 R 6.22 9 162 500 9 162 500<br />
21 325 000 24 531 250
14 aanDelekaPitaal, tesourie-aanDele en aanDeleaansPoringskeMas (vervolg)<br />
14.4 aandeleaansporingskemas (vervolg)<br />
14.4.3 aanDeleoPsies Deur uitVoerenDe Direkteure gehou ingeVolge Die aanDeleoPsieskeMa<br />
Voorsiening/<br />
aantal aantal aantal betaling vir<br />
Datum Werklike opsies op opsies kontant opsies op Beskikbaar kontant-<br />
Direkteur toegestaan opsieprys 1 Julie 2007 vereffen 30 Junie 2008 vir opname vereffening<br />
JW Basson 22 aug 2002 R 6.51 10 000 000 10 000 000 Nou<br />
10 000 000 — 10 000 000 —<br />
CG Goosen 24 Des 2001 R 6.19 112 500 (112 500) — 4 049 438<br />
24 Des 2001 R 6.19 112 500 112 500 Nou<br />
24 Des 2001 R 6.19 225 000 225 000 24 Des 2008<br />
450 000 (112 500) 337 500 4 049 438<br />
B Harisunker 21 Des 2001 R 6.22 93 750 (93 750) — 3 020 909<br />
21 Des 2001 R 6.22 93 750 93 750 Nou<br />
21 Des 2001 R 6.22 187 500 187 500 21 Des 2008<br />
375 000 (93 750) 281 250 3 020 909<br />
aE Karp 21 Des 2001 R 6.22 162 500 (162 500) — 5 792 313<br />
21 Des 2001 R 6.22 162 500 162 500 21 Des 2008<br />
325 000 (162 500) 162 500 5 792 313<br />
EL Nel 24 Des 2001 R 6.19 162 500 162 500 Nou<br />
24 Des 2001 R 6.19 162 500 162 500 24 Des 2008<br />
325 000 — 325 000 —<br />
aN van Zyl 21 Des 2001 R 6.22 75 000 (75 000) — 2 616 375<br />
21 Des 2001 R 6.22 150 000 150 000 21 Des 2008<br />
225 000 (75 000) 150 000 2 616 375<br />
BR Weyers 21 Des 2001 R 6.22 75 000 (75 000) — 2 840 625<br />
21 Des 2001 R 6.22 150 000 150 000 21 Des 2008<br />
225 000 (75 000) 150 000 2 840 625<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 83
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
84 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008<br />
14 aanDelekaPitaal, tesourie-aanDele<br />
en aanDeleaansPoringskeMas (vervolg)<br />
14.4 aandeleaansporingskemas (vervolg)<br />
14.4.4 kontantVereFFenDe aanDeelgeBaseerDeBetalings<br />
Die Groep het kontantvereffende aandeelgebaseerdebetalings<br />
aan direkteure en bestuur toegestaan. Die reg op<br />
kontantvereffende aandeelgebaseerdebetalings maak<br />
deelnemers daarop geregtig om kontantbetalings te ontvang<br />
wat gegrond is op die verskil tussen die aandeelprys op die<br />
datum waarop van die regte gebruik gemaak word en die<br />
trefprys wat betrekking het op die aandeelprys op die datum<br />
van die vergunning. Die aantal aandele waarop hierdie regte<br />
gegrond is, asook die trefpryse en die uitoefenings- en<br />
vervaldatums, word hieronder uiteengesit. Soos op 30 Junie<br />
2008, is aanspreeklikheid vir R85,185,495 (2007:<br />
R44,472,679) ten opsigte van hierdie kontantvereffende<br />
aandeelgebaseerdebetalingslas erken en by krediteure<br />
ingesluit.<br />
Verwys na aantekening 24 vir die werknemersvoordeleuitgawe<br />
in die inkomstestaat erken.<br />
Gemiddelde trefprys aantal aanDele waaroP<br />
per aandeel<br />
Beweging in regte tot kontantvereffende<br />
aandeelgebaseerdebetalings<br />
regte gegronD is<br />
Saldo aan die begin van die jaar<br />
Uitgereik gedurende die jaar as vervanging<br />
R 6,50/R 6,22 2 018 750 1 000 000<br />
vir aandeleopsies gehou (aantekening 14.4.2) R 6,22 3 125 000 3 881 250<br />
Uitgeoefen gedurende die jaar R 6,22 (3 650 000) (2 862 500)<br />
Uitgereik op 29 aug 2007 R 31,31 11 875 000 —<br />
Saldo aan die einde van die jaar 13 368 750 2 018 750<br />
Regte tot kontantvereffende<br />
aandeelgebaseerdebetalings op 30 Junie 2008<br />
is onvoorwaardelik op die volgende datums, of<br />
onmiddellik in die geval van ‘n afgestorwe boedel:<br />
Nou uitoefenbaar R 6,22 493 750 1 018 750<br />
CH Wiese: verwys onder R 6,50 1 000 000 1 000 000<br />
29 aug 2010 R 31,31 3 958 333 —<br />
29 aug 2011 R 31,31 3 958 333 —<br />
29 aug 2012 R 31,31 3 958 334 —<br />
13 368 750 2 018 750
14 aanDelekaPitaal, tesourie-aanDele en aanDeleaansPoringskeMas (vervolg)<br />
14.4 aandeleaansporingskemas (vervolg)<br />
14.4.4 kontantVereFFenDe aanDeelgeBaseerDeBetalings<br />
kontantvereffende aandeelgebaseerdebetalings uitgereik aan direkteure<br />
aantal aandele Gemiddelde<br />
waarop regte trefprys<br />
Direkteur Vervaldatum Uitoefeningsdatum gebaseer is per aandeel<br />
CH Wiese* 5 Sept 2012 Enige tyd gegewe dat betalings slegs gemaak sal<br />
word na: 5 Sept 2007 ten opsigte van die eerste<br />
25%; 5 Sept 2008 ten opsigte van die tweede 25%;<br />
Sept 2009 ten opsigte van die oorblywende 50%<br />
van die regte toegeken<br />
1 000 000 R 6,50<br />
CG Goosen** 24 Des 2011 Uitgeoefen op 5 Des 2007 112 500 R 6,19<br />
CG Goosen 29 aug 2010 29 aug 2010 316 667 R 31,31<br />
CG Goosen 29 aug 2011 29 aug 2011 316 667 R 31,31<br />
CG Goosen 29 aug 2012 29 aug 2012 316 666 R 31,31<br />
B Harisunker** 21 Des 2011 Tans uitoefenbaar 93 750 R 6,22<br />
B Harisunker 29 aug 2010 29 aug 2010 116 667 R 31,31<br />
B Harisunker 29 aug 2011 29 aug 2011 116 667 R 31,31<br />
B Harisunker 29 aug 2012 29 aug 2012 116 666 R 31,31<br />
aE Karp** 21 Des 2011 Uitgeoefen op 5 Nov 2007 81 250 R 6,22<br />
aE Karp** 21 Des 2011 Uitgeoefen op 21 apr 2008 81 250 R 6,22<br />
EL Nel 29 aug 2010 29 aug 2010 133 333 R 31,31<br />
EL Nel 29 aug 2011 29 aug 2011 133 333 R 31,31<br />
EL Nel 29 aug 2012 29 aug 2012 133 334 R 31,31<br />
aN van Zyl** 21 Des 2011 Uitgeoefen op 7 Jun 2007 75 000 R 6,22<br />
aN van Zyl** 21 Des 2011 Uitgeoefen op 20 Des 2007 75 000 R 6,22<br />
BR Weyers** 21 Des 2011 Uitgeoefen op 2 apr 2008 75 000 R 6,22<br />
BR Weyers** 21 Des 2011 Uitgeoefen op 29 apr 2008 75 000 R 6,22<br />
BR Weyers 29 aug 2010 29 aug 2010 100 000 R 31,31<br />
BR Weyers 29 aug 2011 29 aug 2011 100 000 R 31,31<br />
BR Weyers 29 aug 2012 29 aug 2012 100 000 R 31,31<br />
* Die reg tot kontantvereffende aandeelgebaseerdebetalings is toegestaan via ‘n bestuursmaatskappy.<br />
** Uitgereik gedurende die jaar as vervanging vir aandeleopsies gehou. Verwys na aantekening 14.4.2.<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
15 reserwes<br />
1 216 124 1 412 906 Behoue verdienste 3 630 302 2 707 540<br />
16 505 16 505 ander reserwes (aantekening 15.1) 496 237 299 524<br />
1 232 629 1 429 411 4 126 539 3 007 064<br />
15.1 ander reserwes<br />
Reserwes met omskepping van sonder-pariwaarde-<br />
209 209 na pariwaarde-aandele 209 209<br />
1 943 1 943 Kapitaalaflossingsreserwe 1 943 1 943<br />
14 353 14 353 aandeelgebaseerdebetalingsreserwe 14 353 14 353<br />
— — Valuta-omrekeningsreserwe 424 358 241 371<br />
— — Gebeurlikheidsreserwe 23 168 21 437<br />
— — Billike waarde-reserwe 32 206 20 211<br />
16 505 16 505 496 237 299 524<br />
Soos uiteengesit in die Statute van die Maatskappy, het die<br />
direkteure die diskresie om, na hul goeddunke, bedrae uit die<br />
Maatskappy se winste na nie-verdeelbare reserwes oor te plaas.<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 85
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
15 reserwes (vervolg)<br />
15.1 ander reserwes (vervolg)<br />
rekonsiliasie van drawaardes van ander reserwes<br />
aandeelgebaseerde-<br />
Valuta- Gebeur- Billike<br />
betalings- omrekenings- likheids- waarde-<br />
R’000 reserwe reserwe reserwe reserwe ander<br />
Saldo op 30 Junie 2006 14 353 220 805 18 485 22 460 2 152<br />
Valuta-omrekeningsverskille 20 566<br />
Oordrag vanaf verdeelbare reserwes 2 952<br />
Netto billike waarde-winste op beskikbaar-vir-verkoop-<br />
beleggings, netto van belasting 31 210<br />
Realisasie van wins met verkoop van genoteerde belegging (33 459)<br />
Saldo op 30 Junie 2007 14 353 241 371 21 437 20 211 2 152<br />
Valuta-omrekeningsverskille 182 987<br />
Oordrag vanaf verdeelbare reserwes 1 731<br />
Netto billike waarde-winste op<br />
beskikbaar-vir-verkoop-beleggings, netto van belasting 11 995<br />
Saldo op 30 Junie 2008 14 353 424 358 23 168 32 206 2 152<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
16 skulD<br />
Bestaan uit:<br />
2 450 2 450 <strong>Shoprite</strong> Holdings Bpk voorkeuraandelekapitaal (aantekening 16.2) 2 450 2 450<br />
— — <strong>Shoprite</strong> International Bpk voorkeuraandelekapitaal (aantekening 16.3) 175 48<br />
— — Eerste Nasionale Bank van Namibië Bpk (aantekening 16.4) 20,274 —<br />
2 450 2 450 22 899 2 498<br />
86 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008<br />
16.1 ontleding van totale skuld<br />
Nie-bedryfslaste 12 762 2 498<br />
Bedryfslaste 10 137 —<br />
— — 22 899 2 498<br />
16.2 shoprite holdings Bpk voorkeuraandelekapitaal<br />
Gemagtig:<br />
175 000 (2007: 175 000) 6% nie-omskepbare<br />
kumulatiewe voorkeuraandele van R2 elk<br />
325 000 (2007: 325 000) 5% nie-omskepbare kumulatiewe<br />
voorkeuraandele van R2 elk<br />
225 000 (2007: 225 000) tweede 5% nie-omskepbare<br />
kumulatiewe voorkeuraandele van R2 elk<br />
1 000 000 (2007: 1 000 000) derde 5% nie-omskepbare<br />
kumulatiewe voorkeuraandele van R2 elk<br />
Uitgereik:<br />
175 000 (2007: 175 000) 6% nie-omskepbare kumulatiewe<br />
350 350 voorkeuraandele van R2 elk 350 350<br />
325 000 (2007: 325 000) 5% nie-omskepbare kumulatiewe<br />
650 650 voorkeuraandele van R2 elk 650 650<br />
225 000 (2007: 225 000) tweede 5% nie-omskepbare<br />
450 450 kumulatiewe voorkeuraandele van R2 elk 450 450<br />
500 000 (2007: 500 000) derde 5% nie-omskepbare<br />
1 000 1 000 kumulatiewe voorkeuraandele van R2 elk 1 000 1 000<br />
2 450 2 450 2 450 2 450
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
16 skulD (vervolg)<br />
16.3 shoprite international Bpk voorkeuraandelekapitaal<br />
20 (2007: 19) “Malawi”, aflosbaar onder sekere omstandighede,<br />
voorkeuraandele van $1,82 elk (aantekening 16.3.1) 1 480 1 254<br />
2 (2007: Nul) “angola”, aflosbaar onder sekere omstandighede,<br />
voorkeuraandele van $1,82 elk (aantekening 16.3.1) 148 —<br />
Opgelope erkende verliese (1 453) (1 206)<br />
— — 175 48<br />
16.3.1 Voorkeurdividende op hierdie aandele is onderworpe aan<br />
en gebaseer op die Hungry Lion-divisie se winste, onderskeidelik<br />
in Malawi en angola gegenereer, in die betrokke<br />
handeldrywende filiale van die Groep. Die “angola” en<br />
addisionele “Malawi” voorkeuraandele is gedurende die jaar<br />
onder oorsig uitgereik. Verwys na aantekening 32.6.<br />
16.4 eerste nasionale Bank van namibië Bpk<br />
Hierdie lening is onverseker, betaalbaar binne die volgende<br />
24 maande in gelyke paaiemente en dra rente teen ‘n<br />
— — gemiddelde van 12,9% p.j. 20 274 —<br />
17 uitgestelDeBelasting-laste<br />
Toelaes op eiendom, aanleg en toerusting 60 702 13 411<br />
Opgelope vaste-eskalasiebedryfshure 580 (466)<br />
Toelaes op ontasbare bates — 109<br />
Belastingverliese (42 245) (1 612)<br />
Ongerealiseerde valutaverskille 1 445 —<br />
Toevallings en voorsienings (4 241) (2 639)<br />
— — 16 241 8 803<br />
Die beweging in die uitgesteldebelasting-laste is soos volg:<br />
Drawaarde aan die begin van die jaar 8 803 7 400<br />
Inkomstestaatbeweging 18 704 2 182<br />
Toelaes op eiendom, aanleg en toerusting 5 138 3 962<br />
Opgelope vaste-eskalasiebedryfshure 2 383 (63)<br />
Toelaes op ontasbare bates 4 109<br />
Toevallings en voorsienings (442) (614)<br />
Ongerealiseerde valutaverskille 1 402 —<br />
Belastingkoersverandering (78) —<br />
Belastingverliese 10 297 (1 212)<br />
Verantwoord in ekwiteit (1 068) —<br />
Oordrag na uitgesteldebelasting-bates (10 858) (779)<br />
Valutaverskille 660 —<br />
— — Drawaarde aan die einde van die jaar 16 241 8 803<br />
Uitgesteldebelasting-laste verhaalbaar na 12 maande 14 438 11 311<br />
Uitgesteldebelasting-laste verhaalbaar binne 12 maande 1 803 (2 508)<br />
— — 16 241 8 803<br />
18 Voorsienings<br />
Voorsiening vir na-aftrede mediese voordele (aantekening 36.2) 181 099 179 811<br />
Voorsiening vir beswarende huurkontrakte 16 757 28 780<br />
Voorsiening vir uitstaande eise 2 325 1 902<br />
Voorsiening vir langtermyn-werknemersvoordele 88 404 57 168<br />
Voorsiening vir herinstellingskoste 140 697 67 256<br />
— — 429 282 334 917<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 87
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
18 Voorsienings (vervolg)<br />
18.1 rekonsiliasie van drawaardes<br />
Na-<br />
aftrede Beswarende Langtermynmediese<br />
huur- Uitstaande werknemers- Herinstellings-<br />
R’000 voordele kontrakte eise voordele koste Totaal<br />
Saldo op 30 Junie 2006 183 859 33 273 9 242 52 448 24 743 303 565<br />
addisionele voorsienings — 8 136 — 7 527 55 476 71 139<br />
Ongebruikte bedrae teruggeskryf (8 120) — (7 340) (61) (277) (15 798)<br />
Gedurende die jaar benut (9 366) (14 194) — (4 142) (12 686) (40 388)<br />
aanwas van diskonto 13 438 1 565 — 2 378 — 17 381<br />
Valutaverskille — — — (982) — (982)<br />
Saldo op 30 Junie 2007 179 811 28 780 1 902 57 168 67 256 334 917<br />
addisionele voorsienings 1 763 10 901 423 25 552 87 275 125 914<br />
Ongebruikte bedrae teruggeskryf (4 563) (11 775) — (206) (4 901) (21 445)<br />
Gedurende die jaar benut (9 491) (12 164) — (4 819) (8 933) (35 407)<br />
aanwas van diskonto 13 579 1 015 — 2 374 — 16 968<br />
Valutaverskille — — — 8 335 — 8 335<br />
Saldo op 30 Junie 2008 181 099 16 757 2 325 88 404 140 697 429 282<br />
Diskontokoerse gebruik<br />
2007 7.8% 14.0% NVT 7.8% 14.0%<br />
2008 10.5% 15.0% NVT 10.5% 15.0%<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
88 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008<br />
18.2 ontleding van totale voorsienings<br />
Nie-bedryfslaste 316 600 264 185<br />
Bedryfslaste 112 682 70 732<br />
— — 429 282 334 917<br />
19 oPgeloPe Vaste-eskalasieBeDryFshure<br />
Bedryfshuurbetalings op reguitlyngrondslag 505 475 517 490<br />
Min: bedryfslaste (ingesluit in handels- en ander<br />
krediteure: aantekening 20) 65 713 68 788<br />
— — 439 762 448 702<br />
20 hanDels- en anDer kreDiteure<br />
— — Handelskrediteure 6 255 634 4 995 033<br />
3 504 594 ander krediteure en toevallings 2 267 811 2 041 968<br />
Bedrae verskuldig aan gesamentlike ondernemings<br />
— — (aantekening 20.2) 4 196 2 732<br />
— — Opgelope vaste-eskalasiebedryfshure (aantekening 19) 65 713 68 788<br />
— — Opgelope kontantvereffende aandeelgebaseerdebetalings 85 185 44 473<br />
3 504 594 8 678 539 7 152 994<br />
20.1 ontleding van handels- en ander krediteure<br />
Nie-bedryfslaste 55 666 —<br />
Bedryfslaste 8 622 873 7 152 994<br />
— — 8 678 539 7 152 994<br />
— — 20.2 Bedrae verskuldig aan gesamentlike ondernemings 4 196 2 732<br />
Hierdie lenings is onversekerd, op aanvraag betaalbaar en<br />
dra rente teen ‘n gemiddelde van 3,1% p.j. (2007: 2,1% p.j.)
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
21 anDer BeDryFsinkoMste<br />
— — finansieringsinkomste verdien 170 648 162 951<br />
174 209 705 137 Beleggingsinkomste (aantekening 21.1) 27 760 7 712<br />
— — franchisefooie ontvang 28 989 24 055<br />
— — Bedryfshuurinkomste (aantekening 21.2) 197 035 175 112<br />
— — Kommissie ontvang 210 305 169 074<br />
— — Premies verdien (aantekening 21.3) 200 950 186 008<br />
— 293 ander inkomste 147 083 73 542<br />
174 209 705 430 982 770 798 454<br />
21.1 Beleggingsinkomste<br />
Rente ontvang vanaf deelnemers van Die <strong>Shoprite</strong><br />
— — Holdings Bpk aandeleaansporingstrust — 729<br />
— — Rente ontvang vanaf gesamentlike ondernemings 3 161 1 032<br />
3 320 31 Rente ontvang – ander 18 255 2 129<br />
170 856 705 059 Dividende – filiale — —<br />
33 47 – ongenoteerde beleggings 6 344 1 787<br />
— — – genoteerde belegging — 2 035<br />
174 209 705 137 27 760 7 712<br />
21.2 Bedryfshuurinkomste<br />
Die Groep het verskeie bedryfshuurooreenkomste, as die<br />
verhuurder van die eiendom, gesluit.<br />
Huurkontrakte vir eiendomme strek oor periodes van tussen<br />
een en ses jaar. Huur bestaan hoofsaaklik uit minimum<br />
maandelikse huurbetalings. Huureskalasies wissel, maar die<br />
gemiddelde toename is 8,1% (2007: 7,9%) p.j.<br />
21.3 Premies verdien<br />
Premies geskryf 231 680 214 372<br />
Verandering in toevalling vir onverdiende premies (30 730) (28 364)<br />
— — 200 950 186 008<br />
22 waarDeVerMinDering en aMortisasie<br />
Eiendom, aanleg en toerusting 597 786 527 674<br />
Ontasbare bates 29 002 15 493<br />
626 788 543 167<br />
aangetoon as koste van verkope (29 947) (25 770)<br />
— — 596 841 517 397<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 89
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
90 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008<br />
23 BeDryFshure<br />
Die Groep het verskeie bedryfshuurooreenkomste vir<br />
eiendom, aanleg en toerusting gesluit. Huurkontrakte vir<br />
eiendomme strek oor periodes van tussen drie en 15 jaar<br />
(2007: drie en 20 jaar) met hernuwingsopsies vir ‘n verdere<br />
drie tot 20 jaar. Die huur bestaan uit minimum maandelikse<br />
betalings en voorwaardelike betalings gebaseer op omsetvlakke.<br />
Die omsethuur, waar van toepassing, is gemiddeld<br />
1,9% (2007: 1,8%) van omset. Huureskalasies wissel, maar<br />
die gemiddelde toename is 7,0% (2007: 7,1%) p.j.<br />
Bedryfshuurbetalings – eiendom 1 099 796 975 453<br />
Bedryfshuurbetalings – toerusting 50 744 44 903<br />
1 150 540 1 020 356<br />
aangetoon as koste van verkope (28 018) (22 621)<br />
— — 1 122 522 997 735<br />
Samestelling:<br />
Minimum huurbetalings 993 138 886 658<br />
Voorwaardelike huurbetalings 157 402 133 698<br />
— — 1 150 540 1 020 356<br />
24 werkneMersVoorDele<br />
Salarisse en lone 3 540 069 3 041 693<br />
Kontantvereffende aandeelgebaseerdebetalings<br />
(aantekening 24.1 en 14.4.4) 59 835 17 892<br />
Na-aftrede mediese voordele (aantekening 36.2) 10 779 5 318<br />
aftreevoordeelbydraes (aantekening 36.1) 193 528 169 345<br />
3 804 211 3 234 248<br />
aangetoon as koste van verkope (148 233) (133 621)<br />
— — 3 655 978 3 100 627<br />
24.1 aandelewaardevermeerderingsregte toegeken<br />
Gedurende die jaar onder oorsig het die Groep sekere<br />
aandele waardevermeerderingsregte aan senior bestuur<br />
toegeken. Die billike waarde van hierdie kontantvereffende<br />
aandeelgebaseerdebetalings sal oor die verstigingsperiode<br />
in die inkomstestaat as ‘n uitgawe erken word en is bereken<br />
deur gebruik te maak van ‘n binominaleopsieprysingsmodel.<br />
Die verwagte volatiliteit gebruik in die opsieprysingsmodel<br />
is vasgestel met verwysing na die SafEX MtM en ander<br />
indekse na oorweging van historiese data. Die ruilingskurwedata<br />
vanaf die interbankmark is gebruik om die opbrengskurwe<br />
te bepaal. Die billike waarde is bepaal as R16,63 per<br />
opsie. Die insette vir die model was soos volg:<br />
Totale aantal aandelewaardever-<br />
meerderingsregte 11,875,000<br />
Toekenningsdatum 29 aug 2007<br />
Vestigingsdatums (in gelyke derdes) 29 aug 2010;<br />
29 aug 2011;<br />
29 aug 2012<br />
Sigkoers per aandeel op toekenningsdatum R31,31<br />
Verbeuringskoers 0,0%<br />
Verwagte volatiliteit 36,5%<br />
Verwagte dividendopbrengs 2,8% tot 2,9%<br />
Verwagte risikovrye koers 11,9% tot 12,4%
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
24 werkneMersVoorDele (vervolg)<br />
24.2 staatsvergunnings en -toelaes<br />
Die Groep het gedurende die oorsigjaar sekere staatsvergunnings<br />
en -toelaes ontvang.<br />
24.2.1 leerlingooreenkoMs-toelaes<br />
Die Suid-afrikaanse Inkomstediens het ‘n belastingaftrekking<br />
aan die Groep toegestaan ten opsigte van sekere leerlingooreenkomste<br />
met werknemers wat kragtens die Wet op<br />
Vaardigheidsontwikkeling, nr 97 van 1998, geregistreer is.<br />
Hierdie toelaes het ‘n belastingbesparing van R5,333,772<br />
(2007: R354,766) teweeg gebring.<br />
24.2.2 sektorale onDerwys- en oPleiDings-<br />
owerheiD (soog) -toelaes<br />
Kragtens die SOOG-toelae in Suid-afrika kan die Groep<br />
vaardigheidsontwikkelingsheffings verhaal in die verhouding<br />
wat die Groep opleiding, soos deur SOOG voorgeskryf, aan<br />
sy werknemers verskaf. Dit het die heffings gedurende die<br />
oorsigjaar met R13,857,371 (2007: R16,341,671) verminder.<br />
Hierdie aftrekking is belasbaar teen 28% (2007: 29%).<br />
25 BeDryFswins<br />
Bepaal na inagneming van:<br />
40 47 Ouditeursvergoeding 18 551 19 867<br />
40 47 Ouditgelde – vir huidige jaar 14 123 12 410<br />
— — – ondervoorsien in die vorige jaar 539 1 405<br />
— — Gelde vir ander gerusstellingsdienste 385 1 034<br />
— — Gelde vir belastingdienste 1 502 1 692<br />
— — Gelde vir sekretariële dienste 10 10<br />
— — Gelde vir inligtingstegnologie-konsultasiedienste 3 529<br />
— — Gelde vir rekeningkundige dienste 505 330<br />
— — Gelde vir ander konsultasiedienste 1 484 2 457<br />
17 903 (2 485) Vergoeding vir eksterne dienste 94 104 97 010<br />
— — administratief 22 775 17 190<br />
12 051 (3 538) Tegnies 69 534 72 261<br />
5 852 1 053 Sekretarieel 1 795 7 559<br />
— — Billike waarde-(verliese)/winste op finansiële instrumente 5 612 (20 620)<br />
— — – valutatermynkontrakte 5 423 (21 001)<br />
— — – lenings en ontvangbare bedrae 96 92<br />
— — – voorkeuraandele 93 289<br />
— — Polishouerseise en -voordele betaal 16 337 10 599<br />
— — – eise betaal 15 914 17 939<br />
— — – beweging in opgelope onbetaalde eise (aantekening 18.1) 423 (7 340)<br />
26 DirekteursVergoeDing<br />
35 539 57 208 Uitvoerende direkteure<br />
658 658 Nie-uitvoerende direkteure<br />
36 197 57 866<br />
(35 539) (57 208) Min: betaal deur filiale<br />
658 658<br />
Vir meer inligting oor ekwiteits- en kontantvereffende<br />
aandeelgebaseerde betalings uitgereik aan direkteure,<br />
verwys na aantekening 14.4.<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 91
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
26 DirekteursVergoeDing (vervolg)<br />
2008 2007<br />
aftree- aftreeaandele-<br />
en aandele- en<br />
Ver- Prestasie- opsies mediese ander Ver- Prestasie opsies mediese ander<br />
R‘000 goeding bonus uitgevoer voordele voordele Totaal goeding bonus uitgevoer voordele voordele Totaal<br />
Uitvoerende direkteure<br />
JW Basson 13 158 — — 3 162 320 16 640 9 929 — — 2 381 328 12 638<br />
CG Goosen 2 215 2 704 4 049 578 155 9 701 2 103 1 910 — 545 161 4 719<br />
B Harisunker 1 420 1 241 — 443 207 3 311 1 343 926 — 423 112 2 804<br />
aE Karp 2 053 2 250 5 792 427 295 10 817 1 928 2 760 — 402 202 5 292<br />
EL Nel 1 449 1 531 — 257 138 3 375 1 368 1 459 — 244 115 3 186<br />
aN van Zyl 979 1 268 2 616 352 113 5 328 927 1 103 1 975 324 114 4 443<br />
BR Weyers 1 062 1 268 5 307 272 127 8 036 940 1 139 — 254 124 2 457<br />
22 336 10 262 17 764 5 491 1 355 57 208 18 538 9 297 1 975 4 573 1 156 35 539<br />
2008 2007<br />
fooie Totaal fooie Totaal<br />
Nie-uitvoerende direkteure<br />
TRP Hlongwane 70 70 70 70<br />
Ja Louw 70 70 70 70<br />
Jf Malherbe 70 70 70 70<br />
JG Rademeyer 175 175 175 175<br />
CH Wiese* 150 150 150 150<br />
JJ fouché* 123 123 123 123<br />
658 658 658 658<br />
*Hierdie nie-uitvoerende direkteure is werknemers van Chaircorp (Edms) Bpk, ‘n bestuursmaatskappy wat adviesdienste aan <strong>Shoprite</strong> Holdings Bpk verskaf in ruil vir ‘n jaarlikse fooi.<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
27 inkoMstes Van ‘n kaPitale aarD<br />
— — Wins met verkoop van eiendom (aantekening 3) 200 —<br />
— — Wins met verkoop van bates gehou-vir-verkoop (aantekening 4) 2 034 23 876<br />
Verlies met verkoop en skrapping van eiendom, aanleg en<br />
— — toerusting en ontasbare bates (aantekening 3 & 9) (9 250) (6 259)<br />
Terugskrywing van waardedaling/(waardedaling)<br />
14 388 122 811 van belegging in filiale (aantekening 5) — —<br />
— — Versekeringseise ontvang 21 689 14 053<br />
Waardedaling van eiendom, aanleg en toerusting en<br />
— — bates gehou-vir-verkoop (aantekening 3 & 4) (6 091) (720)<br />
(9 483) — afskryf van lening met filiaal — —<br />
— — Verlies met kansellering van huurkontrak — (3 060)<br />
— — Waardedaling van klandisiewaarde (aantekening 9.1) (2 336) —<br />
260 — Verjaring van kapitale bedrae verskuldig — 434<br />
— — Wins/(verlies) met ander beleggingsaktiwiteite 510 (848)<br />
Realisasie van wins in billike waarde-reserwe met<br />
— — die verkoop van genoteerde belegging — 33 459<br />
5 165 122 811 6 756 60 935<br />
28 Finansieringskoste<br />
— 161 Rente betaal 57 906 81 733<br />
— — Rente betaal aan gesamentlike ondernemings 102 146<br />
— — aanwas van diskonto op voorsienings (aantekening 18.1) 1 015 1 565<br />
126 126 Voorkeurdividende 126 126<br />
21 21 6% nie-omskepbare kumulatiewe voorkeuraandele 21 21<br />
32 32 5% nie-omskepbare kumulatiewe voorkeuraandele 32 32<br />
23 23 Tweede 5% nie-omskepbare kumulatiewe voorkeuraandele 23 23<br />
50 50 Derde 5% nie-omskepbare kumulatiewe voorkeuraandele 50 50<br />
126 287 59 149 83 570<br />
92 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
29 Belasting<br />
29.1 klassifikasie<br />
68 396 73 008 Suid-afrikaanse normale belasting 759 523 569 789<br />
— — Buitelandse belasting 116 047 52 797<br />
68 396 73 008 875 570 622 586<br />
29.2 samestelling:<br />
15 837 18 973 Huidige belasting 802 650 552 193<br />
— (445) Vorigejaar-belasting 1 602 43 314<br />
— — Terughoubelasting 6 715 1 648<br />
52 503 54 532 Sekondêre belasting op maatskappye 55 141 56 612<br />
68 340 73 060 866 108 653 767<br />
56 (52) Uitgestelde belasting 9 462 (31 181)<br />
68 396 73 008 875 570 622 586<br />
29.3 rekonsiliasie van belasting<br />
60 416 53 125 Suid-afrikaanse normale belasting teen 28% (2007: 29%) 689 153 495 353<br />
7 980 19 883 Netto aanpassings 186 417 127 233<br />
37 37 Voorkeurdividende 37 37<br />
(49 558) (13) Dividendinkomste (1 265) (1 480)<br />
— 2 Belastingkoersverandering 9 161 —<br />
4 998 (34 174) ander vrygestelde inkomste en nie-aftrekbare uitgawes 28 678 8 489<br />
— (56) Uitgesteldebelasting-bate voorheen nie erken nie — (11 243)<br />
— — Benutting van tydelike verskille voorheen nie erken nie 22 522 (18 682)<br />
— (445) Vorigejaar-belasting 1 602 43 314<br />
52 503 54 532 Sekondêre belasting op maatskappye 55 141 56 612<br />
— — Effek van buitelandse belastingkoerse 24 420 26 791<br />
— — Terughoubelasting 6 715 1 648<br />
— — Uitgesteldebelasting-bate nie erken nie 39 406 21 747<br />
68 396 73 008 Belasting 875 570 622 586<br />
Die toepaslike belastingkoers vir die Groep het verander<br />
vanaf 29% in die vorige finansiële jaar na 28% in die huidige<br />
finansiële jaar as gevolg van ‘n verandering in die Suid-afrikaanse<br />
Inkomstebelastingwet.<br />
29.4 sekondêre belasting op maatskappye<br />
Sekondêre belasting op maatskappye op voorgestelde<br />
35 870 57 609 of beoogde dividende 57 609 35 870<br />
Indien die totale reserwes van die Maatskappy van<br />
R1,413 miljoen (2007: R1,216 miljoen) as dividende verklaar<br />
sou word, sal die uitwerking van sekondêre belasting teen<br />
‘n koers van 10,0% (2007: 10,0%) R141 miljoen wees<br />
(2007: R122 miljoen). Hierdie bedrae moet oorweeg word<br />
met inag neming van die voorstel van die Suid-afrikaanse<br />
Rege ring om sekondêre belasting op maatskappye met ‘n<br />
dividend belasting op aandeelhouers, beginnende in die<br />
volgende finansiële jaar, te vervang.<br />
29.5 netto berekende belastingverliese en netto<br />
aftrekbare tydelike verskille<br />
Berekende belastingverliese en netto aftrekbare<br />
tydelike verskille op jaareinde 1 147 403 1 171 141<br />
Toegepas in voorsiening vir uitgestelde belasting 826 058 840 417<br />
— — 321 345 330 724<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 93
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
94 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008<br />
29 Belasting (vervolg)<br />
29.5 netto berekende belastingverliese en netto<br />
aftrekbare tydelike verskille (vervolg)<br />
Die benutting van die belastingverligting ten bedrae van<br />
R131,683,258 (2007: R137,792,944), bereken teen huidige<br />
belastingkoerse op die netto berekende belastingverliese en<br />
omgereken teen sluitingskoerse, is afhanklik van genoegsame<br />
toekomstige belasbare inkomste in die betrokke maatskappye.<br />
Die vorentoe dra van alle berekende belastingverliese is<br />
onbeperk, behalwe vir sekere afrika-lande soos hier<br />
onder uiteengesit:<br />
Vervaldatum<br />
30 Junie 2008 — 11 117<br />
30 Junie 2009 5 355 9 907<br />
30 Junie 2010 13 362 9 233<br />
30 Junie 2011 20 932 12 719<br />
30 Junie 2012 29 707 21 086<br />
30 Junie 2013 17 888 23 567<br />
30 Junie 2014 18 556 13 794<br />
30 Junie 2015 17 492 9 239<br />
30 Junie 2016 13 932 —<br />
30 Junie 2017 12 626 —<br />
— — 149 850 110 662<br />
Berekende tydelike verskille met konsolidasie ten opsigte van<br />
beleggings in filiale waarvoor uitgesteldebelasting-laste<br />
— — nie geskep is nie 38 836 12 730<br />
30 VerDienste Per aanDeel<br />
R’000 Bruto<br />
2008<br />
Belastingeffek Netto<br />
Wins toeskryfbaar aan ekwiteitshouers 1 570 252<br />
Wins met verkoop van eiendom (aantekening 3) (200) 28 (172)<br />
Wins met verkoop van bates gehou-vir-verkoop (aantekening 4)<br />
Verlies met die verkoop en skrapping van aanleg en toerusting en<br />
(2 034) 285 (1 749)<br />
ontasbare bates (aantekening 3 & 9) 9 250 54 9 304<br />
Versekeringseise ontvang (21 689) 7 591 (14 098)<br />
Waardedaling van eiendom, aanleg en toerusting en bates gehou-vir-verkoop (aantekening 3 & 4) 6 091 777 6 868<br />
Waardedaling van klandisiewaarde (aantekening 9.1) 2 336 — 2 336<br />
Verlies met ander beleggingsaktiwiteite (510) — (510)<br />
Wesensverdienste (6 756) 8 735 1 572 231<br />
R’000 Bruto<br />
2007<br />
Belastingeffek Netto<br />
Wins toeskryfbaar aan ekwiteitshouers 1 076 071<br />
Wins op verkoop van bates gehou-vir-verkoop (aantekening 4)<br />
Verlies met die verkoop en skrapping van aanleg en toerusting en<br />
(23 876) 1 751 (22 125)<br />
ontasbare bates (aantekening 3 & 9) 6 259 (2 462) 3 797<br />
Versekeringseise ontvang (14 053) 5 738 (8 315)<br />
Waardedaling van eiendom, aanleg en toerusting en bates gehou-vir-verkoop (aantekening 3 & 4) 720 678 1 398<br />
Wins met ander beleggingsaktiwiteite 848 (128) 721<br />
Realisasie van wins in billike waarde-reserwe met die verkoop van genoteerde belegging (33 459) 4 852 (28 607)<br />
Wesensverdienste (aantekening 30.1) (63 561) 10 429 1 022 939
30 VerDienste Per aanDeel (vervolg) aaNTaL aaNDELE<br />
’000 ’000<br />
Geweegde gemiddelde aantal gewone aandele 507 320 507 320<br />
aanpassing vir verwateringspotensiaal van aandeleopsies 20 389 20 389<br />
Geweegde gemiddelde aantal gewone aandele vir verwaterde verdienste per aandeel 527 709 527 709<br />
aantal gewone aandele<br />
– Uitgereik 507 320 507 320<br />
– Geweegde gemiddelde 507 320 507 320<br />
– Geweegde gemiddelde aangepas vir verwatering 527 709 527 709<br />
Verdienste per aandeel uit alle bedrywighede SENT<br />
– Verdienste 309.5 212.1<br />
– Verwaterde verdienste 297.6 203.9<br />
– Wesensverdienste 309.9 201.6<br />
– Verwaterde wesensverdienste 297.9 193.8<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
30.1 herberekening van wesensverdienste<br />
Die berekening vir wesensverdienste is retrospektiewelik<br />
aangepas ooreenkomstig die vereistes van SaIGR Sirkulêr<br />
8/2007: Wesensverdienste. Hierdie herberekening het die<br />
volgende effek op die vergelykende inligting, soos voorheen<br />
aangebied, gehad:<br />
Rekonsiliasie van aangepaste wesensverdienste per aandeel:<br />
Wesensverdienste soos voorheen aangebied 1 025 565<br />
Tel terug: verlies met die kansellering van huurkontrak,<br />
netto van belasting (3 060)<br />
Tel terug: verjaring van kapitale bedrae verskuldig,<br />
netto van belasting 434<br />
Wesensverdienste 1 022 939<br />
SENT SENT<br />
afname in wesensverdienste per aandeel 0.6<br />
afname in verwaterde wesensverdienste per aandeel 0.5<br />
31 DiViDenDe Per aanDeel<br />
31.1 Dividende per aandeel betaal<br />
Nr 117 betaal 29 Oktober 2007<br />
46.0 66.0 (2007: Nr 115 betaal 18 September 2006) 66.0 46.0<br />
Nr 118 betaal 17 Maart 2008<br />
35.0 49.0 (2007: Nr 116 betaal 19 Maart 2007) 49.0 35.0<br />
81.0 115.0 115.0 81.0<br />
31.2 Dividende per aandeel verklaar<br />
Nr 119 betaal 29 September 2008<br />
66.0 106.0 (2007: Nr 117 betaal 29 Oktober 2007) 106.0 66.0<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 95
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
32 kontantVloei-inligting<br />
32.1 nie-kontant items<br />
— — Waardevermindering op eiendom, aanleg en toerusting 597 786 527 674<br />
— — amortisasie van ontasbare bates 29 002 15 493<br />
— — Netto billike waarde-(winste)/verliese op finansiële instrumente (5 612) 20 620<br />
3 922 56 Valuta(winste)/verliese (33 187) (23 725)<br />
— — Wins met verkoop van eiendom (200) —<br />
— — Wins met verkoop van bates gehou-vir-verkoop (2 034) (23 876)<br />
Verlies met verkoop en skrapping van aanleg,<br />
— — toerusting en ontasbare bates 9 250 6 259<br />
(14 388) (122 811) Terugskrywing van waardedaling van belegging in filiale — —<br />
Waardedaling van eiendom, aanleg en toerusting en bates<br />
— — gehou-vir-verkoop 6 091 720<br />
9 483 — afskryf van lening met filiaal — —<br />
— — Verlies met ander beleggingsaktiwiteite — 848<br />
Realisasie van wins in billike waarde-reserwe met die verkoop<br />
— — van genoteerde belegging — (33 459)<br />
— — Waardedaling van klandisiewaarde 2 336 —<br />
— — Beweging in voorsienings 86 030 32 334<br />
— — Beweging in kontantvereffende aandeelgebaseerdebetalings 59 835 17 892<br />
— — Versekeringseise ontvang (21 689) —<br />
— — Beweging in opgelope vaste-eskalasiebedryfshure (17 864) 7 370<br />
(983) (122 755) 709 744 548 150<br />
32.2 Bedryfskapitaalveranderings<br />
— — Voorraad (913 824) (419 734)<br />
(2 871) (482) Handels- en ander debiteure (133 276) (76 463)<br />
2 710 (2 910) Handels- en ander krediteure 1 443 985 1 800 835<br />
(161) (3 392) 396 885 1 304 638<br />
32.3 Dividende betaal<br />
(979) (1 224) aandeelhouers vir dividende aan die begin van die jaar (1 558) (1 224)<br />
(440 218) (625 001) Dividende uitgekeer aan aandeelhouers (583 418) (410 923)<br />
— — Dividende uitgekeer aan minderheidsaandeelhouers (4 845) (6 872)<br />
1 224 1 705 aandeelhouers vir dividende aan die einde van die jaar 2 032 1 558<br />
(439 973) (624 520) (587 789) (417 461)<br />
32.4 Belasting betaal<br />
(28 045) 38 (Verskuldig)/vooruitbetaal aan die begin van die jaar (200 114) (70 699)<br />
(68 340) (73 060) Volgens inkomstestaat (866 108) (653 767)<br />
Belastingeffek van kontantvereffening van aandeleopsies<br />
— — verantwoord in ekwiteit 47 999 —<br />
(38) 7 068 Verskuldig/(vooruitbetaal) aan die einde van die jaar 402 082 200 114<br />
(96 423) (65 954) (616 141) (524 352)<br />
96 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
32 kontantVloei-inligting (vervolg)<br />
32.5 kontantvloei uit beleggingsaktiwiteite<br />
— — aankoop van eiendom, aanleg en toerusting en sagteware (1 436 195) (1 258 609)<br />
Opbrengs op verkoop van eiendom, aanleg en toerusting<br />
— — en sagteware 68 021 38 270<br />
— — Opbrengs op verkoop van bates gehou-vir-verkoop 194 544 67 791<br />
— — ander beleggingsaktiwiteite 11 950 2 914<br />
(573 575) (780 227) Bedrae verskuldig aan filiale betaal — —<br />
1 179 674 701 584 Bedrae ontvang vanaf filiale — —<br />
(275 351) (3 417) Voorkeuraandelebeleggings — —<br />
— — Opbrengs op verkoop van genoteerde belegging — 54 528<br />
— — Verkrygings van bedrywighede (aantekening 32.5.1) (5 909) (14 192)<br />
330 748 (82 060) (1 167 589) (1 109 298)<br />
32.5.1 Verkrygings Van BeDrywigheDe<br />
Die Groep het kleinhandelbedrywighede in Suid-afrika<br />
vanaf Sunburst Trading BK op 14 November 2007 verkry.<br />
Die Groep het op 1 Desember 2007, gedurende die vorige<br />
finansiële jaar, kleinhandelbedrywighede in Swaziland vanaf<br />
‘n individu verkry.<br />
Die bates en laste voortspruitend uit hierdie verkrygings<br />
as soos volg:<br />
Eiendom, aanleg en toerusting (aantekening 3) 5 000 5 000<br />
Voorraad 109 4 192<br />
5 109 9 192<br />
Klandisiewaarde (aantekening 9.1) 800 5 000<br />
Totale aankoopbedrag 5 909 14 192<br />
Min: kontant en kontantekwivalente — —<br />
— — Kontantvloei met verkryging, netto van kontant verkry 5 909 14 192<br />
32.6 kontantvloei uit finansieringsaktiwiteite<br />
Verkryging van tesourie-aandele — (220)<br />
Opbrengs met uitreiking van <strong>Shoprite</strong> International Bpk”angola”<br />
en “Malawi” voorkeuraandele aan gesamentlike onderneming<br />
(aantekening 16.2) 223 331<br />
Toename in skuld vanaf Eerste Nasionale Bank van Namibië Bpk 20 274 —<br />
aflossing van <strong>Shoprite</strong> International Bpk “Mosambiek”<br />
voorkeuraandele (aantekening 16.2) — (12)<br />
— — 20 497 99<br />
33 VoorwaarDelike aansPreeklikheDe<br />
Bedrae voortspruitend uit dag-tot-dag-besigheidsaktiwiteite<br />
weens eiendoms- en ander transaksies wat na verwagting<br />
geen wesenlike aanspreeklikhede sal oplewer nie 34 406 57 593<br />
34 VerPligtinge<br />
34.1 kapitaalverpligtinge<br />
Kontrakte gesluit vir eiendom, aanleg en toerusting 311 843 291 180<br />
Kontrakte gesluit vir ontasbare bates 15 581 20 000<br />
Goedgekeur deur direksie, maar kontrakte nog nie gesluit nie 1 460 471 1 056 050<br />
— — Totale kapitaalverpligtinge 1 787 895 1 367 230<br />
— — Kapitaalverpligtinge vir die 12 maande na die rekenpligtige datum 1 787 895 1 367 230<br />
fondse ter dekking van hierdie uitgawes sal uit die Groep se<br />
eie bronne en lenings voorsien word.<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 97
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
98 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008<br />
34 VerPligtinge (vervolg)<br />
34.2 Bedryfshuurverpligtinge<br />
Toekomstige minimum huurbetalings uit<br />
nie-kanselleerbare bedryfshuurkontrakte<br />
– Binne een jaar 943 112 860 086<br />
– Tussen een en vyf jaar 3 005 296 2 798 738<br />
– Na vyf jaar 1 644 335 1 560 305<br />
5 592 743 5 219 129<br />
Min: opgelope vaste-eskalasiebedryfshure (aantekening 19) (505 475) (517 490)<br />
— — 5 087 268 4 701 639<br />
34.3 Bedryfshure ontvangbaar<br />
Toekomstige minimum huurbetalings ontvangbaar uit<br />
nie-kanselleerbare bedryfshuurkontrakte<br />
– Binne een jaar 174 654 155 530<br />
– Tussen een en vyf jaar 313 995 307 372<br />
– Na vyf jaar 41 894 51 147<br />
530 543 514 049<br />
Min: opgelope vaste-eskalasiebedryfshure (aantekening 10) (8 640) (2 791)<br />
— — 521 903 511 258<br />
35 leningsBeVoegDheiD<br />
Volgens die Maatskappy se Statute is die leningsbevoegdheid<br />
van <strong>Shoprite</strong> Holdings Bpk onbeperk.<br />
36 na-aFtreDeVoorDele<br />
36.1 aftreefondse<br />
Groepmaatskappye voorsien na-aftredevoordele volgens<br />
die plaaslike omstandighede en praktyke in die lande<br />
waarin hulle sake doen.<br />
Die Groep bied aftreevoordele aan 61,3% (2007: 64,1%) van<br />
die werknemers en 7,1% (2007: 7,0%) van die werknemers<br />
behoort aan nasionale aftreeplanne. Die maandelikse bydraes<br />
word verreken teen die inkomstestaat.<br />
alle groepfondse is omskrewebydrae-fondse. alle Suid-afrikaanse<br />
fondse is onderhewig aan die Wet op Pensioenfondse van 1956.<br />
Die Kleinhandelaftreefonds is tans besig om uitvoering te<br />
gee aan die surplusregulasies van die Tweede Wysigingswet<br />
op Pensioenfondse van 2001. Die aktuariële surplus is nie in<br />
die Groep se resultate verantwoord nie omdat dit op hierdie<br />
stadium nog nie bekend is of daar enige surplus beskikbaar<br />
sal wees vir toedeling aan die Groep nie. Die fondssurplus se<br />
laaste aktuariële waardasiedatum is 30 Junie 2004.<br />
Bydraes tot aftreebefondsing gedurende die jaar is bereken as 193 528 169 345
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
36 na-aFtreDeVoorDele (vervolg)<br />
36.2 Mediese voordele<br />
Volle voorsiening word gemaak vir mediese voordele na<br />
aftrede, waar dit bestaan, met verwysing na aktuariële<br />
waardasies ten opsigte van verstrekediens-aanspreeklikhede.<br />
36.2.1 Die primêre aktuariële aannames wat vir rekeningkundige<br />
doeleindes gebruik is, is soos volg:<br />
Gesondheidskoste-inflasie 8.5% 6.8%<br />
Diskontokoers 10.5% 7.8%<br />
Salarisaanpassings<br />
– inflasie 6.5% 4.8%<br />
– bevorderings en ervaringverhogings 1.5% 1.5%<br />
Voortgaande by aftrede 95.0% 95.0%<br />
Verwagte aftree-ouderdom 60 jaar 60 jaar<br />
Die veronderstelde sterftesyfers is soos volg:<br />
Tydens indiensneming: Sa 85-90 (lig) eindsterfte-tabel<br />
(2007: Sa 85-90 (lig) eindsterfte-tabel)<br />
By aftrede: Pa (90) eindsterfte-tabel verlaag met<br />
2 jaar plus 1% p.j. verbetering vanaf 2006<br />
(2007: Pa (90) eindsterfte-tabel verlaag met<br />
2 jaar plus 1% p.j. verbetering vanaf 2006)<br />
36.2.2 Die beweging in die aanspreeklikheid in die balansstaat R’000 R’000<br />
erken (aantekening 18) was soos volg:<br />
Saldo aan die begin van die jaar 179 811 183 859<br />
Totale kostes in die inkomstestaat erken (aantekening 36.2.3) 10 779 5 318<br />
Voordele betaal (9 491) (9 366)<br />
— — Saldo aan die einde van die jaar 181 099 179 811<br />
36.2.3 Die bedrae in die inkomstestaat erken was soos volg:<br />
Huidigedienskoste 1 763 2 260<br />
Netto aktuariële winste gedurende die jaar erken (4 563) (10 380)<br />
Rentekoste 13 579 13 438<br />
— — Totaal by werknemersvoordele ingesluit (aantekening 24) 10 779 5 318<br />
Die effek van ‘n 1% styging in die gesondheidskoste-<br />
inflasie-aanname is soos volg:<br />
Toename in die huidigediens- en rentekoste 2 517 2 226<br />
Toename in die na-aftrede mediesevoordeel-aanspreeklikheid 23 439 24 268<br />
Die effek van ‘n 1% afname in die gesondheidskoste-<br />
inflasie-aanname is soos volg:<br />
afname in die huidigediens- en rentekoste 2 095 1 838<br />
afname in die na-aftrede mediesevoordeel-aanspreeklikheid 23 439 20 152<br />
Voordele na verwagting betaalbaar aan die plan gedurende<br />
die volgende finansiële jaar 10 140 9 491<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 99
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
37 Finansiële instruMente Per kategorie<br />
Bates teen billike<br />
Lenings en waarde deur Beskikbaar-<br />
R’000 ontvangbare bedrae wins en verlies vir-verkoop Totaal<br />
groeP<br />
2008<br />
Finansiële Bates soos Per Balansstaat<br />
Beskikbaar-vir-verkoop-beleggings 37 548 37 548<br />
Lenings en ontvangbare bedrae 47 524 47 524<br />
afbetalingsverkope 608 082 608 082<br />
Handelsdebiteure 554 736 554 736<br />
ander debiteure uitgesluit vooruitbetalings en ontvangbare belastings 397 501 397 501<br />
Bedrae verskuldig deur gesamentlike ondernemings 20 692 20 692<br />
afgeleide finansiële instrumente 4 741 4 741<br />
Kontant en kontantekwivalente 3 156 641 3 156 641<br />
4 785 176 4 741 37 548 4 827 465<br />
2007<br />
Finansiële Bates soos Per Balansstaat<br />
Beskikbaar-vir-verkoop-beleggings 23 738 23 738<br />
Lenings en ontvangbare bedrae 50 415 50 415<br />
afbetalingsverkope 571 127 571 127<br />
Handelsdebiteure 450 840 450 840<br />
ander debiteure uitgesluit vooruitbetalings en ontvangbare belastings 437 325 437 325<br />
Bedrae verskuldig deur gesamentlike ondernemings 15 711 15 711<br />
Kontant en kontantekwivalente 2 012 226 2 012 226<br />
3 537 644 — 23 738 3 561 382<br />
MaatskaPPy<br />
2008<br />
Finansiële Bates soos Per Balansstaat<br />
Bedrae verskuldig deur filiale 225 792 225 792<br />
ander debiteure uitgesluit vooruitbetalings en ontvangbare belastings 3 353 3 353<br />
Kontant en kontantekwivalente 603 271 603 271<br />
832 416 — — 832 416<br />
2007<br />
Finansiële Bates soos Per Balansstaat<br />
Bedrae verskuldig deur filiale 147 205 147 205<br />
ander debiteure uitgesluit vooruitbetalings en ontvangbare belastings 2 871 2 871<br />
Kontant en kontantekwivalente 607 161 607 161<br />
757 237 — — 757 237<br />
100 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008
Laste teen<br />
billike waarde<br />
finansiële deur wins<br />
R’000 laste en verlies Totaal<br />
2008<br />
groeP<br />
Finansiële laste soos Per Balansstaat<br />
Skuld 12 762 12 762<br />
Herinstellingsvoorsiening 140 697 140 697<br />
Handelskrediteure 6 255 634 6 255 634<br />
ander krediteure uitgesluit belasting betaalbaar en opgelope werknemersvoordele 2 009 622 2 009 622<br />
Bedrae verskuldig aan gesamentlike ondernemings 4 196 4 196<br />
Oortrokke bank 20 791 20 791<br />
aandeelhouers vir dividende 2 032 2 032<br />
8 445 734 — 8 445 734<br />
2007<br />
Finansiële laste soos Per Balansstaat<br />
Skuld 2 498 2 498<br />
Herinstellingsvoorsiening 67 256 67 256<br />
Handelskrediteure 4 995 033 4 995 033<br />
ander krediteure uitgesluit belasting betaalbaar en opgelope werknemersvoordele 1 880 616 1 880 616<br />
Bedrae verskuldig aan gesamentlike ondernemings 2 732 2 732<br />
afgeleide finansiële instrumente 682 682<br />
Oortrokke bank 24 524 24 524<br />
aandeelhouers vir dividende 1 558 1 558<br />
6 974 217 682 6 974 899<br />
MaatskaPPy<br />
2008<br />
Finansiële laste soos Per Balansstaat<br />
Skuld 2 450 2 450<br />
ander krediteure uitgesluit belasting betaalbaar en opgelope werknemersvoordele 1 053 1 053<br />
aandeelhouers vir dividende 1 705 1 705<br />
5 208 — 5 208<br />
2007<br />
Finansiële laste soos Per Balansstaat<br />
Skuld 2 450 2 450<br />
ander krediteure uitgesluit belasting betaalbaar en opgelope werknemersvoordele 3 504 3 504<br />
aandeelhouers vir dividende 1 224 1 224<br />
7 178 — 7 178<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 101
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
102 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008<br />
38 Finansiële risikoBestuur<br />
38.1 Finansiële risikofaktore<br />
Die Groep se aktiwiteite stel dit aan ‘n verskeidenheid finansiële<br />
risiko’s bloot, insluitende die impak van veranderinge<br />
in skuld, die wisselkoerse van buitelandse geldeenhede en<br />
rentekoerse. Die Groep se oorhoofse risikobestuursprogram<br />
fokus op die onvoorspelbaarheid van die finansiële markte en<br />
stel dit ten doel om die potensiële negatiewe effek hiervan<br />
op die Groep se finansiële prestasie te minimaliseer. Die<br />
Groep gebruik afgeleide finansiële instrumente soos valutatermynkontrakte<br />
as ekonomiese verskansing om sekere<br />
blootstellings te verminder.<br />
Risikobestuur word deur ‘n sentrale tesourie-afdeling aan<br />
die hand van ‘n beleidsdokument, soos goedgekeur deur<br />
die direksie, uitgeoefen. Die tesourie-afdeling identifiseer,<br />
evalueer en verskans finansiële risiko’s in noue samewerking<br />
met bedryfseenhede. Die direksie verskaf geskrewe riglyne<br />
vir oorhoofse risikobestuur, sowel as ‘n skriftelike beleid wat<br />
areas dek soos valutakoersrisiko, rentekoersrisiko, kredietrisiko,<br />
gebruik van afgeleide finansiële instrumente en die<br />
belê van surplus fondse.<br />
38.1.1 Markrisiko<br />
a) Valutarisiko<br />
Die Groep dryf internasionaal handel en word blootgestel<br />
aan valutarisiko as gevolg van blootstelling aan verskillende<br />
geldeenhede. Die tesourie-afdeling verskans die Groep se<br />
netto posisie in elke buitelandse geldeenheid deur gebruik<br />
te maak van valuta-opvraagdeposito’s en afgeleide finansiële<br />
instrumente in die vorm van valutatermynkontrakte vir<br />
alle kumulatiewe buitelandse verpligtinge van drie of meer<br />
maande. Valutatermynkontrakte word nie vir spekulasiedoeleindes<br />
gebruik nie.<br />
Die valutablootstelling, wat ontstaan uit die netto monitêre<br />
bates van die individuele lande, gehou in ander geldeenhede<br />
as die funksionele geldeenheid van die Groep, word primêr<br />
bestuur deur die omskakeling van kontant en kontantekwivalente,<br />
wat nie vir operasionele kontantvloei benodig<br />
word nie, na amerikaanse dollar. Die amerikaanse dollar is<br />
die voorkeur-geldeenheid as gevolg van sy geskiedenis van<br />
stabiliteit, likiditeit en beskikbaarheid in die meeste markte.<br />
Wesenlike konsentrasie van valutarisiko bestaan binne die<br />
Groep se kontant en kontantekwivalente. Die netto kontant<br />
en kontantekwivalente word gedenomineer in die volgende<br />
geldeenhede:<br />
607 161 603 271 Suid-afrikaanse rand 2 727 522 1 710 092<br />
— — amerikaanse dollar 193 324 118 691<br />
— — Zambiese kwacha 70 443 62 936<br />
— — Malawiese kwacha 50 470 34 083<br />
— — angolese kwanza 24 360 28 092<br />
— — Botswana pula 21 687 12 035<br />
— — ander geldeenhede 48 044 21 773<br />
607 161 603 271 3 135 850 1 987 702
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
38 Finansiële risikoBestuur (vervolg)<br />
38.1 Finansiële risikofaktore (vervolg)<br />
38.1.1 Markrisiko (vervolg)<br />
a) Valutarisiko (vervolg)<br />
Die Groep het geen wesenlike buitelandse krediteure nie,<br />
omdat die meeste voorraadinvoere voorafbetaal word.<br />
Waar daar wesenlike konsentrasies van valutarisiko binne die<br />
Groep bestaan, is ‘n sensitiwiteitsanalise gedoen om te bepaal<br />
wat die toename/afname in die wins vir die jaar sou wees indien<br />
die verskeie geldeenhede versterk of verswak het teen die ZaR<br />
en die amerikaanse dollar. Op 30 Junie 2008 was die totale<br />
moontlike afname in die Groep se nabelaste wins, bereken vir<br />
alle moontlike valutabewegings, R2,548,000, met die ZaR/<br />
ameri kaanse dollar-wisselkoers (met ‘n verwagte 5,3% toename)<br />
wat R1,403,000 tot hierdie bedrag bydra. Op 30 Junie 2007 was<br />
die totale moontlike toename in die Groep se nabelaste wins,<br />
bereken vir alle moontlike valutabewegings, R8,264,000, met<br />
die ZaR/amerikaanse dollar-wisselkoers (met ‘n verwagte 7%<br />
afname) wat R2,737,000 tot hierdie bedrag bydra. Hierdie<br />
veranderings het geen effek gehad op die Groep se ekwiteit nie.<br />
Die bedrae word bereken met verwysing na die finansiële instrumente<br />
wat blootgestel is aan valuta-risiko op die verslagdoeningsdatum<br />
en reflekteer nie die Groep se blootstelling gedurende die<br />
verslagdoeningstydperk nie. Hierdie saldo’s kan wesenlik wissel<br />
as gevolg van die selfbefondsingsaard van die Groep se vereiste<br />
bedryfskapitaal en sikliese aard van kontant ontvang vanaf die<br />
verkoop van handelsvoorraad en die betaling van handels- en<br />
ander krediteure. Die moontlike valuta-bewegings is bepaal<br />
deur bestuur se beste ramings, na inagname van die heersende<br />
ekonomiese en marktoestande en toekomstige verwagtinge.<br />
Die Groep het ‘n aantal beleggings in buitelandse filiale, waarvan<br />
die netto bates aan valutarisiko blootgestel is. alhoewel nie<br />
onderhewig aan markrisiko dui die volgende op die samestelling<br />
van die wesenlike konsentrasie van die netto monetêre bates/<br />
laste, ingesluit korttermyn-surplusfondse, in geldeenhede<br />
anders as die verslagdoeningsgeldeenheid soos op 30 Junie,<br />
onderworpe aan omskakelingsrisiko.<br />
netto Monetêre<br />
B at e s / ( l a s t e ) P e r<br />
gelDeenheiD<br />
ranD ekwiValent<br />
Land buitelandse geldeenheid<br />
angola Kwanza (99 741) (41 264)<br />
Botswana Pula 16 670 8 567<br />
DRK Kongolese frank 4 966 —<br />
Egipte Egiptiese pond (1 086) (5 458)<br />
Europa Euro 85 (855)<br />
Ghana Cedi 441 1 112<br />
Groot Brittanje Britse pond — 2<br />
Indië Roepee (116 433) (70 295)<br />
Kenya Sjieling (31) (42)<br />
Madagaskar ariary (1 778) (3 714)<br />
Malawi Kwacha 34 803 20 391<br />
Mauritius Mauritiaanse roepee 21 112 23 122<br />
Mosambiek Metical (1 584) 1 982<br />
Nigerië Naira (9 673) 650<br />
Tanzanië Sjieling (10 263) (4 453)<br />
Uganda Sjieling (3 804) 1 670<br />
VSa Dollar 155 918 95 259<br />
Zambië Kwacha (41 771) (51 208)<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 103
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
104 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008<br />
38 Finansiële risikoBestuur (vervolg)<br />
38.1 Finansiële risikofaktore (vervolg)<br />
38.1.1 Markrisiko (vervolg)<br />
b) kontantvloei- en billike waarde rentekoersrisiko<br />
Die Groep se rentekoersrisiko ontstaan hoofsaaklik vanuit<br />
daggeldrekeninge en oortrokke bank fasiliteite. Hierdie<br />
bedrae dra rente teen koerse wat op ‘n daaglikse basis<br />
vasgepen word en stel die Groep bloot aan kontantvloeirentekoersrisiko.<br />
Die Groep ontleed hierdie rentekoersrisiko-blootstelling<br />
op ‘n dinamiese grondslag. Daaglikse<br />
kontantvloei-vooruitskattings word gedoen en gekombineer<br />
met rentekoerse gekwoteer op ‘n daaglikse basis. Hierdie<br />
inligting word dan oorweeg wanneer die herfinansiering/herbelegging<br />
en/of hernu/kansellasie van bestaande posisies en<br />
alternatiewe finansiering/beleggings in heroënskou geneem<br />
word. Gebaseer op hierdie scenario’s, bereken die Groep die<br />
impak op wins en verlies van ‘n gedefinieerde rentekoersbeweging.<br />
Die scenario’s word slegs vir kontant/skuld wat<br />
wesenlike rentedraende posisies verteenwoordig, gedoen.<br />
Die geweegde gemiddelde effektiewe rentekoers op die<br />
daggeldrekeninge was 11,1% (2007: 8,7%).<br />
Die rentekoers op individuele afbetalingsverkoopsontvangs<br />
tes (verwys na aantekening 12) is vas en stel die Groep<br />
bloot aan billike waarde rentekoersrisiko. Hierdie risiko word<br />
versag deur toepaslike marges en die feit dat die maksimum<br />
termyn van hierdie kontrakte 24 maande is.<br />
Verwys na die volgende vir die blootstelling aan rentekoersrisiko<br />
op ander monitêre items:<br />
– Rentedraende skuld: aantekening 16<br />
– Bedrae verskuldig deur gesamentlike ondernemings:<br />
aantekening 12<br />
– Lenings en ontvangbare bedrae: aantekening 7<br />
Waar daar wesenlike konsentrasies van rentekoersrisiko binne<br />
die Groep bestaan, is ‘n sensitiwiteitsanalise gedoen om te<br />
bepaal wat die toename/afname in die wins vir die jaar sou<br />
wees indien die verskeie individuele rentekoerse waaraan die<br />
Groep se finansiële instrumente blootgestel is, sou versterk/<br />
verswak. Op 30 Junie 2008 was die totale moontlike afname<br />
in die Groep se na-belasting wins, bereken vir alle moontlike<br />
rentekoersbewegings, R9,404,000. Die verwagte afname van<br />
50 basispunte in die Suid-afrikaanse primakoers sou ‘n moontlike<br />
afname in die Groep se nabelaste wins van R8,315,000 tot<br />
gevolg gehad het. Op 30 Junie 2007 was die totale moontlike<br />
toename in die Groep se nabelaste wins, bereken vir alle<br />
moontlike rentekoersbewegings, R8,104,000. Die verwagte<br />
toename van 100 basispunte in die Suid-afrikaanse primakoers<br />
sou ‘n moontlike toename in die Groep se nabelaste<br />
wins van R8,302,000 tot gevolg gehad het. Hierdie veranderings<br />
het geen effek gehad op die Groep se ekwiteit nie.<br />
Die bedrae word bereken met verwysing na finansiële instrumente<br />
wat blootgestel is aan rentekoersrisiko op die verslagdoeningsdatum<br />
en reflekteer nie die Groep se blootstelling<br />
gedurende die verslagdoeningstydperk nie. Hierdie balanse<br />
mag wesenlik wissel as gevolg van die selfbefondsingsaard<br />
van die Groep se vereiste bedryfskapitaal en sikliese aard van<br />
kontant ontvang vanaf die verkoop van handelsvoorraad en<br />
die betaling van handels- en ander krediteure. Die moontlike<br />
rentekoersbewegings is bepaal deur bestuur se beste<br />
ramings, na inagneming van die heersende ekonomiese en<br />
marktoestande en toekomstige verwagtinge.
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
38 Finansiële risikoBestuur (vervolg)<br />
38.1 Finansiële risikofaktore (vervolg)<br />
38.1.2 kreDietrisiko<br />
Kredietrisiko word op groepvlak bestuur. Potensiële konsentrasie<br />
van kredietrisiko bestaan hoofsaaklik uit kontant en kontantekwivalente,<br />
handels- en ander debiteure en beleggings.<br />
fondse word slegs belê by Suid-afrikaanse finansiële<br />
instansies met ‘n vereiste minimum Moody korttermynkredietgradering<br />
van P-2 en Moody langtermyn-kredietgradering<br />
van Baa2. Vir finansiële instansies buite Suid-afrika is die<br />
vereiste minimum Moody korttermyn- en langtermyn-kredietgraderings<br />
P-1 en aa3 onderskeidelik. as gevolg van die<br />
Groep se internasionale operasionele vereistes word die<br />
Groep gedwing om met finansiële instansies in sekere lande<br />
sake te doen waar geen kredietgradering beskikbaar is nie.<br />
Die Groep se blootstelling aan kredietrisiko by elkeen van<br />
hierdie finansiële instansies word deur bestuur op ‘n<br />
saak-vir-saakgrondslag geëvalueer. Kontant gedeponeer by<br />
hierdie finansiële instansies word tot ‘n operasionele<br />
minimum beperk en oorgedra, onderhewig aan valutabeheerregulasies<br />
en beskikbare buitelandse valuta, na finansiële<br />
instansies met aanvaarbare kredietgraderings. Kredietblootstelling<br />
aan slegs een finansiële instansie word deur<br />
spesifieke riglyne beperk.<br />
Verkope aan kleinhandelklante word vereffen deur kontant of<br />
deur die gebruik van vernaamste kredietkaarte. Die Groep het<br />
geen ander wesenlike konsentrasie van kredietrisiko, behalwe<br />
vir die totale blootstelling wat deur balansstaat-items veroorsaak<br />
word nie. Debiteure is saamgestel uit ‘n wyd verspreide<br />
klantebasis en die Groep het riglyne in plek om te verseker dat<br />
alle verkope van goedere en dienste op krediet slegs aan klante<br />
gemaak word wat ‘n toepaslike kredietgeskiedenis het. Hierdie<br />
riglyne sluit in die hersiening van die Groep se kredietgeskiedenis<br />
met die klant, verifiëring van die kredietgeskiedenis<br />
met ‘n eksterne kredietburo, asook ‘n formele aansoekproses<br />
waar die kredietwaardigheid van die klant beoordeel word. Die<br />
Groep verkry ook sekuriteit vanaf sy franchisees.<br />
Verwys na die volgende vir die blootstelling aan kredietrisiko<br />
op ander monitêre items:<br />
– Handels- en ander debiteure: aantekening 12<br />
– Lenings en ontvangbare bedrae: aantekening 7<br />
Die onderstaande tabel toon aan kontant geïnvesteer by<br />
finansiële instansies op die balansstaatdatum, gegroepeer<br />
volgens Moody korttermyn-kredietgradering van die<br />
finansiële instansies.<br />
Gradering<br />
600 000 600 000 P-1 2 263 333 1 259 187<br />
7 161 3 271 P-2 292 176 262 260<br />
— — Geen gradering beskikbaar 186 208 141 894<br />
— — Kontant op hande en in transito 394 133 324 361<br />
607 161 603 271 3 135 850 1 987 702<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 105
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
106 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008<br />
38 Finansiële risikoBestuur (vervolg)<br />
38.1 Finansiële risikofaktore (vervolg)<br />
38.1.3 likiDiteitsrisiko<br />
alle wesenlike finansiële laste van die Groep is opeisbaar<br />
binne 12 maande van die balansstaatdatum. Die Groep se<br />
likiditeitsrisiko word bestuur deur die gebruik van kontantvloei-vooruitskattings;<br />
handhawing van voldoende onbenutte<br />
bankfasiliteite (2008: R3,024,039,270; 2007: R2,817,927,962)<br />
sowel as onbeperkte leningsbevoegdheid. alle onbenutte<br />
bankfasiliteite word deur die Groep se tesourie-afdeling<br />
volgens ‘n tesouriemandaat, soos goedgekeur deur die<br />
direksie, bestuur.<br />
Die Maatskappy het kontant en kontantekwivalente van<br />
R600 miljoen beswaar as sekuriteit vir bankfasiliteite van sy<br />
hoofbedryfsfiliaal, <strong>Shoprite</strong> Checkers (Edms) Bpk.<br />
Die Groep se afgeleide finansiële instrumente, wat op ‘n<br />
bruto basis afgelos word, word uiteengesit in aantekening<br />
13. Die bedrae geopenbaar is die kontraktuele onverdiskonteerde<br />
kontantvloeie. alle saldo’s is binne 12 maande<br />
betaalbaar en gelyk aan die drabedrae aangesien die impak<br />
van verdiskontering nie wesenlik is nie.<br />
38.2 Versekeringsrisiko<br />
Die Groep onderskryf versekeringsprodukte met die<br />
volgende bepalings en voorwaardes:<br />
Kredietbeskerming, wat die risiko dek dat die klant nie die<br />
bepalings van die kredietooreenkoms kan nakom nie as<br />
gevolg van dood, ongeskiktheid of kwalifiserende personeelvermindering.<br />
Hierdie dekking sluit ook die herstel en<br />
vervanging van die produk in as gevolg van toevallige verlies<br />
of skade binne die bepalings van die polisvoorwaardes.<br />
Die risiko onder enige enkele versekeringskontrak is die<br />
moontlikheid dat die versekerde gebeurlikheid plaasvind en<br />
die onsekerheid oor die bedrag van die eis wat daaruit voortvloei.<br />
‘n Versekeringskontrak se risiko is uiteraard lukraak en<br />
dus onvoorspelbaar.<br />
Onderskrywingsrisiko is die risiko dat die Groep se werklike<br />
blootstelling aan korttermynrisiko’s, ingevolge polishoudingvoordele,<br />
konserwatiewe beramings sal oorskry. Waar<br />
toepaslik word bogenoemde risiko’s deur senior bestuur en<br />
die direksie aangespreek.<br />
Konsentrasierisiko mag binne die versekeringsproses<br />
ontstaan waar ‘n bepaalde gebeurlikheid of reeks gebeure<br />
‘n wesenlike effek op die Groep se hulpbronne kan hê. Die<br />
Groep het nie die konsentrasierisiko formeel gemonitor nie,<br />
maar dit verminder deur gebeurlikheidslimiete op elke polis<br />
in te bou om die waarskynlikheid van ‘n onderskrywingsverlies<br />
te beperk. Gevolglik beskou die Groep nie sy<br />
konsentrasie risiko as hoog nie.
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
38 Finansiële risikoBestuur (vervolg)<br />
38.3 Billike waarde raming<br />
Die nominale waarde, min beraamde krediet aanpassings van<br />
handels- en ander debiteure en krediteure, word naastenby<br />
gelykstaande aan die billike waarde daarvan geraam.<br />
Die boekwaarde van alle ander finansiële instrumente is<br />
naastenby gelykstaande aan die billike waarde daarvan.<br />
39 kaPitale-risikoBestuur<br />
Die Groep se kapitaalbestuurdoelwit is geformuleer om die<br />
Groep se vermoë om as ‘n lopende saak voort te bestaan, te<br />
beskerm ten einde opbrengs vir aandeelhouers en voordele<br />
vir ander belanghebbendes te voorsien. Verder moet ‘n optimale<br />
kapitaalstruktuur gehandhaaf word om die koste van<br />
kapitaal te verlaag. Totale kapitaal word beskou as ekwiteit<br />
soos op die sig van die balansstaat.<br />
Om die kapitaalstruktuur te onderhou of aan te pas, kan die<br />
Groep die bedrag van dividende aan aandeelhouers betaal aanpas,<br />
kapitaal aan aandeelhouers uitkeer, nuwe aandele uitreik<br />
en bates verkoop om skuld te verminder. as gevolg van die<br />
kontantgenererende aard van die Groep se bedrywighede en<br />
huidige heersende ekonomiese toestande, het bestuur bepaal<br />
dat die laagste moontlike hefboomverhouding aandeelhouers<br />
met die hoogste moontlike opbrengs op belegging, met die<br />
laagste moontlike blootstelling aan finansiële risiko, sal verskaf.<br />
Die hefboomverhouding, bereken as netto skuld gedeel deur<br />
ekwiteit, was 0,48% (2007: 0,07%) op die balansstaatdatum.<br />
Die Groep onderhou tans ‘n dividenddekkingsverhouding van<br />
twee keer gebasseer op wesensverdienste per aandeel.<br />
40 VerwanteParty-inligting<br />
Verwantepartyverhoudinge bestaan tussen die Maatskappy,<br />
filiale, direkteure, sowel as hul nabye familielede, en sleutelbestuur<br />
van die Maatskappy.<br />
Sekere maatskappye in die Groep het gedurende die<br />
oorsigjaar in die gewone gang van sake transaksies met<br />
mekaar aangegaan. al hierdie intergroeptransaksies is in die<br />
finansiële jaarstate by konsolidasie geëlimineer.<br />
Sekere nie-uitvoerende direkteure is werknemers van Chaircorp<br />
(Edms) Bpk, ‘n bestuursmaatskappy wat adviesdienste<br />
verskaf aan <strong>Shoprite</strong> Holdings Bpk en <strong>Shoprite</strong> Checkers<br />
(Edms) Bpk in ruil vir ‘n jaarlikse fooi. Die fooie wat verband<br />
hou met dienste as nie-uitvoerende direkteure is ingesluit in die<br />
direkteursvergoeding-aantekening 26. ‘n Verdere bedrag van<br />
R4,300,748 (2007: R2,642,695) is aan Chaircorp (Edms) Bpk vir<br />
adviesdienste aan <strong>Shoprite</strong> Checkers (Edms) Bpk betaal.<br />
Besonderhede oor direkteure se vergoeding en hul aandeelhouding<br />
word in aantekeninge 14 en 26 in die jaarverslag geopenbaar.<br />
Sleutelbestuurspersoneelvergoeding<br />
Korttermyn-werknemersvoordele 95 606 75 967<br />
Na-aftredevoordele 10 168 8 364<br />
aandeelgebaseerdebetalings 52 843 14 158<br />
Direkteursfooie 658 658<br />
— — 159 275 99 147<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 107
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
108 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008<br />
40 VerwanteParty-inligting (vervolg)<br />
Sleutelpersoneel het gedurende die oorsigjaar goedere<br />
teen die Groep se gewone pryse min 15%-korting aangekoop.<br />
Kortings van tussen 5% en 15% is beskikbaar vir alle<br />
permanente voltydse en skiktyd-werknemers.<br />
Gedurende die finansiële jaar onder oorsig, in die gewone<br />
loop van sake, het sekere Groep maatskappye produkte en<br />
dienste gekoop vanaf sekere entiteite, waarin direkteure<br />
JW Basson, CH Wiese, EL Nel en Ja Louw beduidende<br />
invloed het. Hierdie aankope het plaasgevind teen markverwante<br />
pryse en is onbeduidend in terme van die Groep se<br />
totale bedrywighede vir die jaar.<br />
Hierdie aankope en verwante balanse was soos volg:<br />
aankope van voorraad 38 065 19 289<br />
aankope van dienste 9 833 8 152<br />
Jaareindsaldo’s 3 348 3 536<br />
Die Groep het sekere residensiële eiendomme aan sleutelbestuurspersoneel<br />
verkoop teen mark-verwante pryse. Die<br />
totale waarde van hierdie transaksies was R9,355,000.<br />
Die Groep het ‘n 50% belang in die Hungry Lion gesamentlike<br />
onderneming (verwys aantekening 41), en die ander 50%<br />
word indirek gehou deur alternatiewe direkteur JaL Basson.<br />
Die volgende transaksies het gedurende die jaar onder oorsig<br />
plaasgevind tussen die Hungry Lion gesamentlike onderneming<br />
en die Groep:<br />
administrasiefooi aan die Groep betaal 3 072 2 397<br />
Huur aan die Groep betaal 1 456 3 639<br />
Rente aan die Groep betaal 6 322 2 064<br />
Rente aan die gesamentlike onderneming betaal 203 292<br />
Die jaareindsaldo’s wat verband hou met die transaksies met<br />
die gesamentlike onderneming, word in aantekening<br />
12 en 20 geopenbaar.<br />
Die Maatskappy ontvang die volgende vanaf sy filiaal,<br />
<strong>Shoprite</strong> Checkers (Edms) Bpk:<br />
3 271 — Rente<br />
988 1 073 Jaarlikse bestuursfooi
MaaTSKaPPy GROEP<br />
30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
2007 2008 2008 2007<br />
R’000 R’000 R’000 R’000<br />
41 gesaMentlike onDerneMings<br />
Die volgende belange word direk in gesamentlike<br />
ondernemings deur die Groep gehou:<br />
Hungry Lion fast foods (Edms) Bpk 50% 50%<br />
Hungry Lion Mauritius Bpk 50% 50%<br />
Die gekonsolideerde resultate sluit die volgende bedrae<br />
in wat verband hou met die Groep se belang in gesamentlike<br />
ondernemings.<br />
inkoMstestaat<br />
Verkoop van bedryfsvoorraad 177 675 144 126<br />
Wins voor belasting 12 654 13 920<br />
Belasting (4 652) (3 866)<br />
Wins vir die jaar 8 002 10 054<br />
Balansstaat<br />
Nie-bedryfsbates 39 640 34 423<br />
Bedryfsbates 5 827 4 687<br />
Bedryfslaste 6 031 9 888<br />
Rentedraend (4 214) 355<br />
Rentevry 10 245 9 533<br />
kontantVloeistaat<br />
Netto kontantvloei uit bedryfsaktiwiteite 17 178 15 620<br />
Netto kontantvloei uit beleggingsaktiwiteite (12 140) (8 387)<br />
Netto kontantvloei uit finansieringsaktiwiteite — —<br />
kaPitaalVerPligtinge 2 930 2 853<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 109
aantekeninge by die<br />
finansiële Jaarstate (vervolg) | ShopRitE hoLdinGS bpk En Sy FiLiALE<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
aanhangsel a – Belange in Filiale<br />
110 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008<br />
Uitgereikte<br />
gewone en Persentasie Belegging in Bedrae verskuldig<br />
voorkeur aandeel- aandele deur/(aan)<br />
aandele-kapitaal houding by 30 Junie 30 Junie 30 Junie 30 Junie<br />
Land van en -premie Groep gehou 2008 2007 2008 2007<br />
inkorporasie R’000 % R’000 R’000 R’000 R’000<br />
Direkte Filiale<br />
OK Bazaars (1998) (Edms) Bpk Suid-afrika 2 700 100 — — — —<br />
<strong>Shoprite</strong> Checkers (Edms) Bpk Suid-afrika 1 128 908 100 174 431 174 431 222 577 143 990<br />
<strong>Shoprite</strong> International Bpk Mauritius 1 429 680 100 1 429 680 1 426 263 — —<br />
<strong>Shoprite</strong> Insurance Company Bpk Suid-afrika 20 230 100 20 230 20 230 — —<br />
<strong>Shoprite</strong> Checkers Properties Bpk Suid-afrika 26 196 100 16 677 16 677 3 365 3 365<br />
ander Suid-afrika 100 150 150 (150) (150)<br />
inDirekte Filiale<br />
africa Supermarkets Bpk* Zambië — 100<br />
Checkers Chatsworth Bpk Suid-afrika 2 000 48<br />
Computicket (Edms) Bpk Suid-afrika 233 100<br />
Megasave Trading (Pvt) Ltd* Indië 32 796 100<br />
Mercado fresco de angola Lda* angola 342 100<br />
OK Bazaars (Lesotho) (Edms) Bpk Lesotho 300 50<br />
OK Bazaars (Namibië) Bpk Namibië 500 100<br />
OK Bazaars (Swaziland) (Edms) Bpk Swaziland 200 100<br />
OK Bazaars (Venda) Bpk Suid-afrika 2 400 50<br />
Propco Mozambique Lda* Mosambiek 432 100<br />
Retail Holdings Botswana (Edms) Bpk* Botswana 5 000 100<br />
Retail Supermarkets Nigeria Bpk* Nigerië 522 100<br />
Sentra Namibië Bpk* Namibië 5 880 100<br />
Shophold (Mauritius) Bpk* Mauritius 351 100<br />
<strong>Shoprite</strong> angola Imobiliaria Lda* angola 342 100<br />
<strong>Shoprite</strong> Checkers Tanzania Bpk* Tanzanië — 100<br />
<strong>Shoprite</strong> Checkers Uganda Bpk* Uganda 8 100<br />
<strong>Shoprite</strong> Ghana (Edms) Bpk* Ghana 11 507 100<br />
<strong>Shoprite</strong> Lesotho (Edms) Bpk* Lesotho 1 100<br />
<strong>Shoprite</strong> Madagascar S.a.* Madagaskar 64 970 100<br />
<strong>Shoprite</strong> (Mauritius) Bpk* Mauritius 9 365 51<br />
<strong>Shoprite</strong> Namibië (Edms) Bpk* Namibië — 100<br />
<strong>Shoprite</strong> RDC SPRL* DRK 13 464 100<br />
<strong>Shoprite</strong> Supermercados Lda* angola 342 100<br />
<strong>Shoprite</strong> Too (Edms) Bpk* Tanzanië 1 870 100<br />
<strong>Shoprite</strong> Trading Bpk* Malawi 3 100<br />
*Omgeskakel teen historiese wisselkoerse<br />
1 641 168 1 637 751 225 792 147 205<br />
1 641 168 1 637 751 225 792 147 205<br />
aantekening:<br />
algemene inligting ten opsigte van filiale, soos vereis deur paragraaf 70 van die Vierde Bylae tot die Maatskappywet, is slegs verskaf ten opsigte van<br />
filiale waarvan die finansiële posisie of resultate wesenlik is ten einde die Groep behoorlik te beoordeel. ‘n <strong>Volledige</strong> lys van filiale is op versoek beskikbaar.
Ontleding van aandeelhouers | ShopRitE hoLdinGS bpk<br />
soos op 30 Junie 2008<br />
aanDeelhouersVersPreiDing aantal aandeelhouers % aantal aandele %<br />
1 – 1000 aandele 4,155 59.25 1,332,430 0.25<br />
1001 – 10000 aandele 1,901 27.11 6,622,568 1.22<br />
10001 – 100 000 aandele 604 8.61 20,759,344 3.82<br />
100 001 – 1 000 000 aandele 273 3.89 92,234,293 16.97<br />
1 000 001 aandele en meer 80 1.14 422,530,825 77.75<br />
7,013 100.00 543,479,460 100.00<br />
VersPreiDing Van aanDeelhouers aantal aandeelhouers % aantal aandele %<br />
Banke 117 1.67 60,584,719 11.15<br />
Beslote korporasies 50 0.71 280,745 0.05<br />
aanvullende rekening 12 0.17 1,534,194 0.28<br />
Skenkingsfondse 43 0.61 4,737,036 0.87<br />
Skansfondse 5 0.07 686,898 0.13<br />
Individue 5384 76.77 16,320,528 3.00<br />
Versekeringsmaatskappye 41 0.58 31,470,091 5.79<br />
Beleggingsmaatskappye 23 0.33 38,273,278 7.04<br />
Mediese skemas 5 0.07 382,731 0.07<br />
Gesamentlike fondse 218 3.11 109,950,295 20.23<br />
Genomineerdes en trusts 646 9.21 35,166,620 6.47<br />
andere korporasies 76 1.08 3,407,123 0.63<br />
Eie belegging 1 0.01 35,653,533 6.56<br />
Pensioenfondse 208 2.97 132,673,658 24.41<br />
Private maatskappye 168 2.40 68,555,080 12.61<br />
Publieke maatskappye 15 0.21 3,296,895 0.61<br />
aandeletrusts 1 0.01 506,036 0.09<br />
7,013 100.00 543,479,460 100.00<br />
PuBlieke / nie-PuBlieke aanDeelhouers aantal aandeelhouers % aantal aandele %<br />
nie-publieke aandeelhouers 35 0.50 129,505,876 23.71<br />
Direkteure en genote 33 0.47 93,346,307 17.09<br />
Eie belegging 1 0.01 35,653,533 6.53<br />
aandeletrusts 1 0.01 506,036 0.09<br />
publieke aandeelhouers 6,978 99.50 413,973,584 76.29<br />
7,013 100.00 543,479,460 100.00<br />
aanDeelhouDing Van 1% oF Meer aantal aandele %<br />
Openbare Beleggingskommissaris 73,139,556 13.46<br />
Titan Nominees 48,813,334 8.98<br />
<strong>Shoprite</strong> Checkers (Edms) Bpk 35,653,533 6.53<br />
Thibault Square financial Services (Edms) Bpk 32,000,000 5.89<br />
Sanlam 27,323,731 5.03<br />
Liberty Groep 15,315,330 2.82<br />
State Street Bank for The Ben Of Legacy Ibt West 12,848,860 2.36<br />
allan Gray Equity fund 12,262,746 2.26<br />
allan Gray Balanced fund 11,956,895 2.20<br />
Namibian Government Institutions Pension fund 11,446,477 2.11<br />
Nedbank Rainmaker Equity fund 10,885,000 2.00<br />
Old Mutual Life assurance Company Sa 10,761,316 1.98<br />
allan Gray Global Balanced Portfolio 5,773,474 1.06<br />
Le Roux, J f (Rotrust (Edms) Bpk) 5,465,705 1.01<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 111
Kennisgewing aan aandeelhouers<br />
ShopRitE hoLdinGS bpk<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
Sou u enige twyfel hê oor hoe u moet optree in<br />
die lig van die volgende besluite, moet u asseblief<br />
onmiddellik u aandelemakelaar, bankier,<br />
prokureur, rekenmeester of ander professionele<br />
adviseur raadpleeg.<br />
KENNIS GESKIED HIERMEE dat die algemene<br />
Jaarvergadering van <strong>Shoprite</strong> Holdings Beperk<br />
(“die Maatskappy”) op Maandag, 27 Oktober<br />
2008 om 09:15 in die raadsaal van <strong>Shoprite</strong> se<br />
hoofkantoor, hoek van William Dabs en Ou Paarlweg,<br />
Brackenfell, Suid-afrika, gehou sal word<br />
om die volgende gewone en spesiale besluite in<br />
ooreenstemming met die Maatskappywet, Wet<br />
61 van 1973, soos ge wysig (“die Wet”), te oorweeg<br />
en met of sonder wysigings aan te neem:<br />
gewone besluit nommer 1<br />
Besluit dat die finansiële jaarstate van die<br />
Maatskappy en van die Groep vir die jaar<br />
geëindig 30 Junie 2008, met inbegrip van die<br />
direkteurs- en ouditeursverslag, aanvaar word.<br />
gewone besluit nommer 2<br />
Besluit dat die vergoeding van die nie-uitvoerende<br />
direkteure vir die jaar geëindig 30 Junie 2008,<br />
soos uiteengesit op bladsy 92 van die finansiële<br />
jaarstate, hiermee bekragtig word.<br />
gewone besluit nommer 3<br />
Besluit dat PricewaterhouseCoopers as ouditeure<br />
vir die tydperk tot na afloop van die Maatskappy<br />
se volgende algemene Jaarvergadering heraangestel<br />
word en die direksie gemagtig word om<br />
die ouditeure se vergoeding vas te stel.<br />
gewone besluit nommer 4<br />
Besluit dat die aanbeveling van die direkteure<br />
met betrekking tot die beoogde verklaring en<br />
betaling van die gewone dividend bekragtig word.<br />
gewone besluit nommer 5<br />
Besluit dat Dr CH Wiese, wat ingevolge artikel<br />
14.1 van die Statute van die Maatskappy<br />
as direkteur uittree, maar herkiesbaar is en<br />
homself herkiesbaar stel, as direkteur van die<br />
Maatskappy heraangestel word. ‘n Verkorte<br />
curriculum vitae van Dr Wiese verskyn op bladsy<br />
7 van hierdie jaarverslag.<br />
gewone besluit nommer 6<br />
Besluit dat Mnr Ja Louw, wat ingevolge artikel<br />
14.1 van die Statute van die Maatskappy<br />
as direkteur uittree, maar herkiesbaar is en<br />
homself herkiesbaar stel, as direkteur van die<br />
Maatskappy heraangestel word. ‘n Verkorte<br />
curriculum vitae van Mnr Louw verskyn op<br />
bladsy 7 van hierdie jaarverslag.<br />
gewone besluit nommer 7<br />
Besluit dat Mnr BR Weyers, wat ingevolge<br />
artikel 14.1 van die Statute van die Maatskappy<br />
as direkteur uittree, maar herkiesbaar is en<br />
homself herkiesbaar stel, as direkteur van die<br />
Maatskappy heraangestel word. ‘n Verkorte<br />
curriculum vitae van Mnr Weyers verskyn op<br />
bladsy 6 van hierdie jaarverslag.<br />
112 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008<br />
gewone besluit nommer 8<br />
Beheer oor geMagtigDe Maar<br />
onuitgereikte aanDele<br />
“Besluit dat, tot ná afloop van die Maatskappy se<br />
volgende algemene Jaarvergadering, die onvoorwaardelike<br />
algemene magtiging aan direkteure<br />
verleen word om 27,2 miljoen (5% van die<br />
uitgereikte aandelekapitaal, insluitend tesourie<br />
aandele) van die gemagtigde onuitgereikte aandele<br />
van die Maatskappy, onder beheer van die<br />
direkteure te plaas, vir sodanige doeleindes as<br />
wat hulle volgens hul diskresie mag bepaal, toe<br />
te ken of uit te reik, behoudens die bepalings<br />
van die Wet en die vereistes van die JSE Beperk<br />
(“die JSE”) en enige ander aandelebeurs waarop<br />
die aandele van die Maatskappy van tyd tot tyd<br />
genoteer mag wees.”<br />
gewone besluit nommer 9<br />
goeDkeuring Van uitgiFte-aanDele<br />
Vir kontant<br />
“Besluit dat, onderworpe daaraan dat nie minder<br />
nie as 75% (vyf en sewentig persent) van die<br />
stemme uitgebring deur daardie aandeelhouers<br />
van die Maatskappy wat persoonlik teenwoordig<br />
is of deur volmag verteenwoordig is om op<br />
hierdie algemene jaarvergadering te stem, ten<br />
gunste van hierdie gewone besluit stem, aan<br />
die direkteure van die Maatskappy hiermee by<br />
wyse van algemene volmag, magtiging verleen<br />
word om al die gemagtigde dog onuitgereikte<br />
aandele in die kapitaal van die Maatskappy of ‘n<br />
gedeelte daarvan, vir kontant uit te reik, soos en<br />
wanneer hulle dit na goeddunke gerade mag ag,<br />
en dan wel onderworpe aan die Wet, die Statute<br />
van die Maatskappy, die JSE Noteringsvereistes<br />
en die vereistes van enige ander beurs waarop<br />
die aandele van die Maatskappy van tyd tot tyd<br />
genoteer mag wees, wanneer toepaslik, onderworpe<br />
aan die volgende beperkinge, naamlik dat:<br />
– die ekwiteitsekuriteite wat onderworpe is aan<br />
die uitgifte vir kontant van ‘n klas moet wees<br />
wat reeds uitgereik is, tot sodanige sekuriteite<br />
beperk moet wees of tot regte wat omskepbaar<br />
is in ‘n klas wat reeds uitgereik is;<br />
– enige sodanige uitgifte alleenlik gedoen sal<br />
word aan “openbare aandeelhouers” soos<br />
in die JSE Noteringsvereistes omskryf en<br />
nie aan verwante partye nie, tensy die JSE<br />
andersins akkoord sou gaan;<br />
– die getal aandele wat vir kontant uitgereik<br />
word, in enige finansiële jaar, gesamentlik<br />
nie 5% (vyf persent) van die Maatskappy<br />
se uitgereikte gewone aandelekapitaal mag<br />
oorskry nie. Die getal gewone aandele wat<br />
uitgereik mag word, moet op die getal uitgereikte<br />
gewone aandele gebaseer wees,<br />
en gevoeg word by diè wat in die toekoms<br />
uitgereik mag word (voortspruitend uit die<br />
omskepping van opsies/omskepbare effekte)<br />
op datum van sodanige aansoek, min enige<br />
gewone aandele uitgereik, of wat in die<br />
toekoms uitgereik mag word uit opsies/<br />
omskepbare gewone aandele wat gedurende<br />
die geldende finansiële jaar uitgereik staan<br />
te word, plus enige gewone aandele wat uit-<br />
(Geïnkorporeer in die Republiek van Suid-afrika)<br />
(Registrasie nommer: 1936/007721/06)<br />
JSE aandeelkode: SHP<br />
NSX aandeelkode: SRH<br />
LUSE aandeelkode: SHOPRITE<br />
ISIN: ZaE000012084<br />
(“<strong>Shoprite</strong> Holdings” of “die Maatskappy”)<br />
gereik staan te word ooreenkomstig ‘n regteuitgifte<br />
wat aangekondig is, onherroeplik en<br />
ten volle onderskryf, of so nie, ‘n verkryging<br />
waarvan die finale bepalinge aangekondig is;<br />
– hierdie magtiging gelding sal wees tot<br />
die Maatskappy se volgende algemene<br />
Jaarvergadering, mits dit nie sal strek oor ‘n<br />
tydperk langer as 15 (vyftien) maande van<br />
die datum waarop hierdie magtiging verleen<br />
word nie;<br />
– ‘n betaalde persaankondiging waarin volledige<br />
besonderhede verskaf word, insluitende<br />
die impak op die netto batewaarde en<br />
verdien ste per aandeel, gepubliseer word<br />
ten tyde van enige uitgifte wat, in totaal binne<br />
een finansiële jaar, 5% (vyf persent) van<br />
die getal aandele voor die uitgifte uitgereik,<br />
verteenwoordig; en<br />
– wanneer die prys bepaal word waarteen ‘n<br />
uitgifte ingevolge hierdie magtiging mag<br />
geskied, die maksimum toegelate korting<br />
10% (tien persent) van die geweegde<br />
verhandelde prys op die JSE sal wees van<br />
daardie aandele oor die 30 (dertig) besigheidsdae<br />
voor datum waarop die prys van die<br />
uitgifte bepaal word of die direkteure van die<br />
Maatskappy daarmee akkoord gaan.”<br />
gewone besluit nommer 10<br />
wysiging Van Die shoPrite holDings<br />
BePerk aanDeleaansPoringstrust<br />
“Besluit dat, behoudens voldoening<br />
aan enige ander vereiste wat in die trustakte<br />
van die <strong>Shoprite</strong> Holdings Beperk<br />
aandeleaansporingstrust (“die Trustakte”)<br />
uiteengesit word, die trustakte waartoe die<br />
Maatskappy ’n party is, soos volg gewysig<br />
word en is:<br />
– die uitbreiding van die bevoegdhede van die<br />
trustees in klousule 6.1.2 uiteengesit, om as<br />
volg te lui:<br />
“to borrow, raise monies and/or accept any<br />
contributions or payments from the company<br />
and/or any other member of the group or<br />
from third parties for the purposes of the<br />
schemes on such terms as they deem fit;”<br />
– die byvoeging van ’n nuwe klousule 19.8 wat<br />
soos volg lui:<br />
“Notwithstanding any other provisions to the<br />
contrary contained in this trust deed and, if so<br />
agreed between the trustees and an option<br />
holder who exercised an option in pursuance<br />
of the provisions of 19.5, the trustees shall<br />
be empowered to make payment or cause<br />
payment to be made to such option holder<br />
of an amount in cash, that shall be equivalent<br />
to the middle market price on the last trading<br />
date on the JSE on which shares in the company<br />
were traded immediately preceding the<br />
date upon which the option was exercised,<br />
multiplied by the number of option scheme<br />
shares, being the subject matter of the option<br />
that has been exercised, less the option price<br />
payable by the option holder in respect of
those option scheme shares, in which event<br />
the trustees shall be released from all obligation<br />
to deliver the option scheme shares,<br />
being the subject matter of the option that<br />
has been exercised, to the option holder concerned.”<br />
– enige direkteur van die Maatskappy hiermee<br />
gemagtig is en word om al die dokumente te<br />
onderteken en al die dinge te doen wat nodig<br />
mag wees om aan bogenoemde uitvoering te<br />
gee.”<br />
spesiale besluit nommer 1<br />
algeMene goeDkeuring oM aanDele<br />
terug te kooP<br />
“Besluit dat, aan die Maatskappy en/of enige<br />
filiaal van die Maatskappy hiermee magtiging<br />
verleen word by wyse van ‘n algemene besluit<br />
wat in artikels 85(2) en 85(3) van die Wet beoog<br />
word, om die uitgereikte gewone aandele<br />
van die Maatskappy te bekom, en dan wel<br />
ingevolge sodanige bepalinge en voorwaardes<br />
en in sodanige bedrae waarop die direkteure<br />
van die Maatskappy van tyd tot tyd mag be sluit,<br />
maar onderworpe aan die Statute van die<br />
Maatskappy, die voorskrifte van die Wet en die<br />
JSE Noteringsvereistes of diè van enige ander<br />
beurs waarop die aandele van die Maatskappy<br />
van tyd tot tyd genoteer mag wees, waar van<br />
toepas sing, met dien verstande dat:<br />
– enige terugkoop van sekuriteite deur<br />
die hoofbestelboek wat deur die JSEverhandelingstelsel<br />
bedryf word, sal geskied<br />
en gedoen sal word sonder voorafgaande<br />
verstandhouding of reëling tussen die<br />
Maatskappy en die teenparty;<br />
– hierdie algemene magtiging alleenlik tot die<br />
Maatskappy se volgende algemene Jaarvergadering<br />
geldig sal wees, met dien verstande<br />
dat dit nie sal strek oor ‘n tydperk van<br />
meer as 15 (vyftien) maande van datum van<br />
die goedkeuring van die spesiale besluit nie;<br />
– ter bepaling van die prys waarteen die<br />
Maatskappy se gewone aandele ingevolge<br />
die algemene magtiging deur die Maatskappy<br />
verkry word, sal die maksimum premie<br />
waarteen sodanige gewone aandele verkry<br />
mag word, 10% (tien persent) van die<br />
geweegde gemiddelde markprys wees<br />
waarteen sodanige gewone aandele op die<br />
JSE verhandel word soos oor die 5 (vyf)<br />
besigheidsdae bepaal wat onmiddellik die<br />
terugkoop van sodanige gewone aandele<br />
deur die Maatskappy voorafgaan;<br />
– die aankoop van gewone aandele in een<br />
finansiële jaar nie 5% (vyf persent) van die<br />
Maatskappy se uitgereikte gewone aandelekapitaal<br />
sal oorskry vanaf datum van die goedkeuring<br />
van hierdie algemene magtiging nie;<br />
– die Maatskappy en die Groep in ‘n posisie is<br />
om hul skuld in die gewone gang van sake vir<br />
die 12 (twaalf) maande na die datum van kennisgewing<br />
van die algemene Jaarvergadering<br />
te betaal;<br />
– die bates van die Maatskappy en die Groep,<br />
synde volgens algemeen aanvaarde Reke n-<br />
ingkundige Praktyk billik gewaardeer, meer<br />
is as die laste van die Maatskappy en die<br />
Groep vir die 12 (twaalf) maande na die<br />
datum van kennisgewing van die algemene<br />
Jaarvergadering;<br />
– die gewone kapitaal en reserwes van die<br />
Maatskappy en die Groep toereikend is vir die<br />
volgende 12 (twaalf) maande na die datum<br />
van die kennisgewing van die algemene<br />
Jaarvergadering;<br />
– die beskikbare bedryfskapitaal toereikend is<br />
om die werksaamhede van die Maatskappy<br />
en die Groep in die 12 (twaalf) maande na die<br />
datum van kennisgewing van die algemene<br />
Jaarvergadering te kan voortsit;<br />
– by toetrede tot die mark om met die terugkoopaksie<br />
te begin, die Maatskappy se borg sy<br />
ver antwoordelihede soos vervat in skedule<br />
25 van die JSE Noteringsvereistes, nagekom<br />
het;<br />
– nà sodanige terugkoop-aksie die Maatskappy<br />
steeds sal voldoen aan die bepalings<br />
van paragrawe 3.37 tot 3.41 van die JSE<br />
Noteringsveistes wat op die verspreiding van<br />
aandeelhouers betrekking het;<br />
– die Maatskappy of sy filiale nie sekuriteite<br />
gedurende die geslote tydperk sal terugkoop<br />
soos in paragraaf 3.67 van die JSE<br />
Noteringsvereistes gedefinieer nie;<br />
– wanneer die Maatskappy in totaal 3% (drie<br />
persent) van die aanvanklike getal van die<br />
betrokke klas sekuriteite teruggekoop het,<br />
en vir elke 3% (drie persent) in totaal van die<br />
aanvanklike getal van daardie klas daarná verkry,<br />
‘n aankondiging gedoen sal word; en<br />
– die Maatskappy net een agent aanstel om enige<br />
terugkoop-aksie(s) namens hom te behartig.”<br />
anDer oPenBaarMaking ingeVolge Die<br />
Jse noteringsVereistes<br />
Ingevolge die JSE Noteringsvereistes moet die<br />
volgende openbaarmakingsprosedure gevolg<br />
word, waarvan sommige van die besonderhede<br />
in die jaarverslag verstrek moet word waarvan<br />
hierdie kennisgewing deel sal uitmaak, soos<br />
hieronder uiteengesit:<br />
Direkteure en bestuur........ bladsy 6 – 7, 17 – 32.<br />
Groot aandeelhouers van die<br />
Maatskappy ..................................... bladsy 111<br />
Direkteure se belang in sekuriteite ...... bladsy 51<br />
aandelekapitaal van die Maatskappy ... bladsy 80<br />
wesenlike VeranDering<br />
Buiten die feite en ontwikkelings waarna op<br />
bladsy 46 van die jaarverslag verwys word, was<br />
daar sedert die datum van ondertekening van<br />
die ouditverslag en die datum van hierdie<br />
kennisgewing geen wesenlike veranderinge in<br />
die sake of finansiële posisie van die Maatskappy<br />
en sy filiale nie.<br />
Direkteure se VerantwoorDelikheiDsVerklaring<br />
Die direkteure, wie se name op bladsye 6 tot 7<br />
van die jaarverslag verskyn, aanvaar gesamentlik<br />
en individueel volle verantwoordelikheid vir die<br />
juistheid van inligting wat op spesiale besluit<br />
nommer 1 betrekking het en sertifiseer dat<br />
na hul beste wete en kennis daar geen feite<br />
weggelaat is wat enige verklaring vals of misleidend<br />
kan maak nie, en dat alle redelike navrae<br />
om sodanige feite vas te stel, gedoen is en dat<br />
hierdie besluit al sodanige inligting bevat.<br />
litigasieVerklaring<br />
Ingevolge paragraaf 11.26 van die Noterings vereistes<br />
van die JSE is die direkteure, wie se name<br />
op bladsye 6 tot 7 van die jaar verslag verskyn,<br />
waarvan hierdie kennisgewing deel uitmaak, nie<br />
bewus van enige wetlike of arbitrasiestappe,<br />
in sluitende stappe wat hangende is of waarmee<br />
die Maatskappy gedreig word wat in die<br />
onlangse verlede, synde die vorige 12 (twaalf)<br />
maande, ‘n wesenlike uitwerking op die Groep<br />
se finansiële posisie sal hê of gehad het nie.<br />
reDe Vir en uitwerking Van<br />
sPesiale Besluit noMMer 1<br />
Die rede vir en uitwerking van spesiale besluit<br />
nommer 1 is om aan die Maatskappy en/of<br />
sy filiale by wyse van ‘n algemene magtiging,<br />
magtiging te verleen om sy eie uitgereikte aandele<br />
te verkry op sodanige voorwaardes en volgens<br />
sodanige bepalings en vir sodanige bedrae<br />
as wat van tyd tot tyd deur die Maatskappy se<br />
direkteure vasgestel mag word, onderworpe aan<br />
die beperkinge hierbo uiteengesit.<br />
Die direkteure van die Maatskappy beoog nie<br />
om die voorwaardes van spesiale besluit nr. 1<br />
spesifiek in werking te stel nie, maar sal die Maatskappy<br />
se posisie en deurlopende marktoestande<br />
voortdurend evalueer, voordat die bepalings van<br />
spesiale besluit nr. 1 geïmplementeer word.<br />
spesiale besluit nommer 2<br />
sPesiFieke goeDkeuring Vir Die<br />
terugkooP Van aanDele<br />
“Besluit dat die terugkoop deur die Maatskappy van:<br />
– tot 35 653 533 gewone aandele van <strong>Shoprite</strong><br />
Checkers (Edms) Bpk, ‘n volfiliaal van die<br />
Maatskappy; en<br />
– tot 506 036 gewone aandele van Die <strong>Shoprite</strong><br />
Holdings Bpk aandeleaansporingstrust;<br />
op die tye en in die hoeveelhede waarop die<br />
direkteure in hul diskresie besluit en teen die<br />
heersende prys van die Maatskappy se gewone<br />
aandele op die JSE op die betrokke tydstip<br />
kragtens artikel 85 van die Wet, as ‘n spesifieke<br />
goedkeuring goedgekeur word.<br />
Die Maatskappy se direkteure stel die terugkoop<br />
wat in hierdie besluit beoog word, net in werking<br />
indien, nà oorweging van die uitwerking van die<br />
spesifieke terugkoop:<br />
– die Maatskappy en die Groep sy skuld sal<br />
kan betaal namate dit in die gewone loop van<br />
sake vir die tydperk van 12 maande nà die<br />
datum van die spesifieke terugkoop betaalbaar<br />
word;<br />
– die Maatskappy en die Groep se bates, die<br />
laste van die Maatskappy en die Groep, nà<br />
die datum van die spesifieke terugkoop sal<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 113
Kennisgewing aan aandeelhouers (vervolg)<br />
ShopRitE hoLdinGS bpk<br />
vir die jaar geëindig 30 Junie 2008<br />
oorskry;<br />
– die Maatskappy en die Groep se aandelekapitaal<br />
en reserwes vir ‘n tydperk van 12<br />
maande nà die datum van die spesifieke<br />
terugkoop vir gewone sakedoeleindes<br />
toereikend sal wees;<br />
– die Maatskappy en die Groep se bedryfskapitaal<br />
vir ‘n tydperk van 12 maande nà<br />
die datum van die spesifieke terugkoop vir<br />
gewone sakedoeleindes toereikend sal wees;<br />
– hulle tevrede is dat dit geen bykomende<br />
nadelige gevolge vir die Maatskappy sal hê nie.”<br />
reDe Vir en uitwerking Van sPesiale<br />
Besluit noMMer 2<br />
Die rede vir spesiale besluit nommer 2 is om<br />
aan die Maatskappy by wyse van ‘n spesifieke<br />
magtiging, magtiging te verleen om aandele wat<br />
deur die Maatskappy uitgereik is, soos in die<br />
besluit bepaal, terug te koop.<br />
Die uitwerking van die spesiale besluit is<br />
dat die Maatskappy ‘n spesifieke magtiging sal<br />
hê om die aandele soos in die besluit bepaal,<br />
terug te koop. Nà die inwerkingstelling van die<br />
besluit sal die aandele wat sò teruggekoop is, as<br />
uitgereikte aandele gekanselleer word en weer<br />
na die status van gemagtigde maar onuitgereikte<br />
aandele terugkeer.<br />
Die inwerkingstelling van die spesifieke terugkoop<br />
sal uit bestaande kontantbronne befonds word.<br />
Die uitwerking van die spesifieke terugkoop<br />
op verdienste per aandeel, wensensverdienste<br />
per aandeel en netto batewaarde per aandeel sal<br />
nie wesenlik wees nie.<br />
Hierdie spesiale besluit is onderworpe<br />
daaraan dat nie minder nie as 75% (vyf en<br />
sewentig persent) van die stemme uitgebring<br />
deur daardie aandeelhouers van die Maatskappy<br />
wat persoonlik teenwoordig is of deur volmag<br />
verteenwoordig is om op hierdie algemene<br />
Jaarvergadering te stem, met uitsluiting van<br />
die aandele gehou deur <strong>Shoprite</strong> Checkers<br />
(Edms) Bpk en Die <strong>Shoprite</strong> Holdings Bpk<br />
aandeleaansporingstrust.<br />
spesiale besluit nommer 3<br />
wysiging Van Die statute Van Die<br />
MaatskaPPy<br />
“Besluit dat artikel 29.2 van die Maatskappy se<br />
Statute uitgebrei word deur die volgende sin aan<br />
die einde daarvan by te voeg:<br />
“Notwithstanding the aforementioned provisions,<br />
a copy of the company’s annual financial<br />
statements, including every document required<br />
by the Statutes to be attached thereto, which is<br />
to be laid before the company in general meeting,<br />
may be despatched in electronic format to all<br />
members who has agreed thereto in writing, to<br />
an address nominated by the member.”<br />
reDe Vir en uitwerking Van sPesiale<br />
Besluit noMMer 3<br />
Die rede vir spesiale besluit nommer 3 is om<br />
die Maatskappy in staat te stel om afskrifte van<br />
die Maatskappy se finansiële jaarstate, met<br />
inbegrip van elke dokument wat die Statute<br />
114 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008<br />
vereis, daaraan geheg moet word, in elektroniese<br />
formaat te lewer aan alle lede wat skriftelik<br />
daartoe ingestem het.<br />
Die uitwerking van spesiale besluit nommer<br />
3 is om artikel 29.2 uit te brei ten einde die<br />
Maatskappy in staat te stel om afskrifte van die<br />
Maatskappy se finansiële jaarstate, met inbegrip<br />
van elke dokument wat die Statute vereis,<br />
daarby aangeheg moet word, in elektroniese<br />
formaat te lewer, behoudens voldoening aan die<br />
bepalings daarvan.<br />
spesiale besluit nommer 4<br />
wysiging Van Die statute Van Die<br />
MaatskaPPy<br />
“Besluit dat artikel 29.3 van die Maatskappy se<br />
Statute uitgebrei word deur die volgende sin aan<br />
die einde daarvan by te voeg:<br />
“Notwithstanding the aforementioned provisions,<br />
the interim report may be despatched in<br />
electronic format to all members who have<br />
agreed thereto in writing, to an address<br />
nominated by the member.”<br />
reDe Vir en uitwerking Van sPesiale<br />
Besluit noMMer 4<br />
Die rede vir spesiale besluit nommer 4 is om die<br />
Maatskappy in staat te stel om die tussentydse<br />
verslag in elektroniese formaat te lewer aan al<br />
die lede wat vooraf skriftelik daartoe ingestem het.<br />
Die uitwerking van spesiale besluit nommer 4<br />
is om artikel 29.3 uit te brei om die Maatskappy<br />
in staat te stel om die tussentydse verslag<br />
in elektroniese formaat te lewer, behoudens<br />
voldoening aan die bepalings daarvan.<br />
spesiale besluit nommer 5<br />
wysiging Van Die statute<br />
Van Die MaatskaPPy<br />
Behoudens die aanvaarding van spesiale<br />
be sluit nommer 3, besluit dat artikel 31 van die<br />
Maatskappy se Statute uitgebrei word deur die<br />
byvoeging van artikel 31.11 wat soos volg lui:<br />
“Notwithstanding anything to the contrary<br />
contained in this article 31, if a member elects in<br />
terms of article 29.2 that a copy of the company’s<br />
annual financial statements be despatched<br />
in electronic format and such annual financial<br />
statements include a notice contemplated in this<br />
article 31, then such notice shall be deemed to<br />
have been validly given by electronic mail if given<br />
as part of the company’s annual financial statements<br />
that are delivered in that manner and the<br />
member shall have deemed to waive his right to<br />
be served with a notice in the manner contemplated<br />
in article 31.1.”<br />
reDe Vir en uitwerking Van sPesiale<br />
Besluit noMMer 5<br />
Die rede vir spesiale besluit nommer 5 is om die<br />
Maatskappy in staat te stel om kennis per elektroniese<br />
pos te gee tot die mate dat sodanige<br />
kennisgewing ingesluit word in die finansiële<br />
jaarstate wat per elektroniese pos gelewer word<br />
aan die betrokke lid wat vooraf skriftelik daartoe<br />
ingestem het.<br />
Die uitwerking van spesiale besluit nommer 5 is<br />
dat die Maatskappy gemagtig sal word om per<br />
elektroniese pos kennis aan ’n lid te gee in die<br />
omstandighede wat in daardie besluit uiteengesit<br />
word.<br />
ander sake<br />
Om sodanige ander sake te verrig wat op ‘n<br />
algemene Jaarvergadering hanteer mag word.<br />
Die uitbring van stemme<br />
en volmagte<br />
‘n aandeelhouer van die Maatskappy wat die<br />
algemene Jaarvergadering mag bywoon en<br />
mag praat en ‘n stem mag uitbring, mag ‘n<br />
gevolmagtigde aanstel om namens hom/haar die<br />
vergadering by te woon, te praat en te stem. Die<br />
gevolmagtigde hoef nie ‘n aandeelhouer van die<br />
Maatskappy te wees nie. ‘n Volmagvorm word<br />
ingesluit vir die gerief van enige aandeelhouer<br />
met ‘n sertifikaat of “eie naam” geregistreerde<br />
gedematerialiseerde aandeelhouer wat nie die<br />
algemene Jaarvergadering kan bywoon nie,<br />
maar graag verteenwoordig wil wees.<br />
Onderworpe aan die statute van die<br />
Maatskappy en met die opsteek van hande,<br />
sal elke aandeelhouer van die Maatskappy wat<br />
persoonlik teenwoordig is of deur ‘n gevolmagtigde<br />
verteenwoordig word, net een stem<br />
mag uitbring. Op ‘n stemming sal elke aandeelhouer<br />
van die Maatskappy wat persoonlik teenwoordig<br />
is of deur ‘n gevolmagtigde verteenwoordig<br />
word, een stem hê vir elke aandeel wat<br />
deur sodanige aandeelhouer in die Maatskappy<br />
gehou word en diè sal onderworpe wees aan die<br />
Statute van die Maatskappy.<br />
aandeelhouers, behalwe “eie naam”<br />
geregistreerde gedematerialiseerde aandeelhouers,<br />
wat hul aandele deur ‘n sentralesekuriteitebewaarplek-deelnemer<br />
(“SSBD”) of makelaar<br />
gedematerialiseer het, en wat die algemene<br />
Jaarvergadering wil bywoon, moet hul SSBD<br />
of makelaar versoek om aan hulle ‘n verteenwoordigingsbrief<br />
uit te reik, of so nie moet hulle<br />
ingevolge die toepaslike bewaringsooreenkoms<br />
wat tussen hulle en die SSBD of makelaar<br />
aangegaan is, hul steminstruksies aan die SSBD<br />
of makelaar voorsien.<br />
Volmagvorms moet ingehandig, gepos,<br />
gefaks of per e-pos gestuur word aan die kantoor<br />
van die maatskappysekretaris, waarvan die<br />
besonderhede op die volmagvorm uiteengesit<br />
is, nie later as 09:15 op Donderdag, 23 Oktober<br />
2008 bereik.<br />
Op las van die direkteure<br />
<strong>Shoprite</strong> Holdings Beperk<br />
An van Zyl<br />
Maatskappysekretaris<br />
1 September 2008
(Geïnkorporeer in die Republiek van Suid-afrika)<br />
(Registrasie nommer: 1936/007721/06)<br />
JSE aandeelkode: SHP<br />
NSX aandeelkode: SRH<br />
LUSE aandeelkode: SHOPRITE<br />
ISIN: ZaE000012084<br />
(“<strong>Shoprite</strong> Holdings” of “die Maatskappy”)<br />
Vir voltooiing deur gesertifiseerde aandeelhouers en “eie naam” gedematerialiseerde aandeelhouers.<br />
Volmagvorm<br />
ShopRitE hoLdinGS bpk<br />
Gedematerialiseerde aandeelhouers moet hul sentrale sekuriteite bewaarplek deelnemer (“SSBD”) of makelaar in kennis stel van hul voorneme om die<br />
algemene Jaarvergadering by te woon sodat hul SSBD of makelaar hulle van die nodige magtiging kan voorsien ten einde hulle in staat te stel om die<br />
algemene Jaarvergadering by te woon of, sou hulle verlang om nie die algemene Jaarvergadering nie by te woon nie, moet hulle hul SSBD of makelaar van<br />
stem instruksies voorsien. Sodanige aandeelhouers moet nie hierdie volmagvorm gebruik nie.<br />
Ek/Ons .......................................................(Volle naam en van in drukskrif) van .................................<br />
as lid van <strong>Shoprite</strong> Holdings Beperk, en houer van . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . aandele in die Maatskappy, stel hiermee aan<br />
1. . ........................................................... van . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . of,<br />
2. . ...........................................................van . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . of,<br />
3. die voorsitter van die algemene Jaarvergadering<br />
as my/ons gevolgmagtigde om namens my/ons op te tree en soos hieronder aangedui te stem op die algemene Jaarvergadering van die aandeel-<br />
houers van die Maatskappy, wat gehou sal word op 27 Oktober 2008 om 09:15 te Brackenfell, en op enige verdaging daarvan:<br />
Gewone besluit nommer 1<br />
Goedkeuring van die finansiële Jaarstate<br />
Gewone besluit nommer 2<br />
Goedkeuring van nie-uitvoerende direkteure se vergoeding<br />
Gewone besluit nommer 3<br />
Heraanstelling van PricewaterhouseCoopers as ouditeure en goedkeuring van hul vergoeding<br />
Gewone besluit nommer 4<br />
Bevestiging van beoogde verklaring en betaling van gewone dividend<br />
Gewone besluit nommer 5<br />
Heraanstelling van Dr CH Wiese<br />
Gewone besluit nommer 6<br />
Heraanstelling van Mnr Ja Louw<br />
Gewone besluit nommer 7<br />
Heraanstelling van Mnr BR Weyers<br />
Gewone besluit nommer 8<br />
Om onuitgereikte aandele onder die beheer van die direksie te plaas<br />
Gewone besluit nommer 9<br />
Om onuitgereikte aandele vir kontant uit te reik<br />
Gewone besluit nommer 10<br />
Wysiging van Die <strong>Shoprite</strong> Holdings Bpk aandeleaansporingstrust<br />
Spesiale besluit nommer 1<br />
algemene magtiging om aandele terug te koop<br />
Spesiale besluit nommer 2<br />
Spesifieke magtiging om aandele terug te koop<br />
Spesiale besluit nommer 3<br />
Wysiging van art 29.2 van die Statute van die Maatskappy<br />
Spesiale besluit nommer 4<br />
Wysiging van art 29.3 van die Statute van die Maatskappy<br />
Spesiale besluit nommer 5<br />
Wysiging van art 31.11 van die Statute van die Maatskappy<br />
*Dui u stem met ‘n “X” in die toepaslike blokkie aan<br />
My/ons gevolmagtigde mag na eie goeddunke stem, tensy anders voorgeskryf<br />
Getal aandele<br />
Ten gunste van Teen Buite stemming<br />
Geteken te (plek) .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. op (datum) ............................................................................2008<br />
. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ..<br />
Lees asb. die aantekeninge op die keersy Handtekening<br />
JAARVERSLAG 2008 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK 115
aantekening tot VolMagVorM<br />
1. Die volmagvorm mag alleenlik deur aandeelhouers met sertifikate of gedematerialiseerde aandeelhouers gebruik word wat gedemateriliaseerde<br />
gewone aandele met “eie naam”-registrasie besit.<br />
2. Gedematerialiseerde gewone aandeelhouers word daaraan herinner dat dit hul plig is om met hul SSBD of makelaar te kommunikeer.<br />
3. Elke aandeelhouer is daarop geregtig om een of meer gevolmagtigdes aan te stel (wat nie ‘n aandeelhouer(s) van die Maatskappy hoef te wees nie)<br />
om namens daardie aandeelhouer die algemene Jaarvergadering by te woon, te praat en ‘n stem uit te bring.<br />
4. ‘n aandeelhouer mag die naam van ‘n gevolmagtigde of die name van twee plaasvervangende gevolmagtigdes van die aandeelhouer se keuse in<br />
die betrokke spasie invul, met of sonder skrapping van “die voorsitter van die algemene Jaarvergadering”. Die persoon wie se naam eerste op die<br />
volmagvorm verskyn en wat op die algemene Jaarvergadering teenwoordig is, sal daarop geregtig wees om as gevolmagtigde op te tree met die<br />
uitsluiting van diegene wie se name volg.<br />
5. ‘n aandeelhouer se instruksies aan die gevolmagtigde moet aangedui word deur die toepaslike getal stemme aan te dui wat deur daardie<br />
aandeelhouer uitgebring mag word – diè moet in die toepaslike blokkie(s) ingevul word. Versuim om aan bostaande te voldoen, sal geag word aan die<br />
voorsitter van die algemene Jaarvergadering magtiging te verleen, indien die voorsitter die bevoegde gevolmagtigde is, om ten gunste van die gewone<br />
en spesiale besluite op die algemene Jaarvergadering te stem of, so nie, geld dit vir enige ander gevolmagtigde wat na goeddunke op die algmene<br />
Jaarvergadering mag stem of buite stemming mag bly, ten opsigte van al die aandeelhouers se stem wat daar uitgebring mag word.<br />
6. Dokumentêre bewys wat die bevoegdheid bepaal van ‘n persoon wat hierdie volmagvorm in ‘n verteenwoordigende hoedanigheid onderteken, moet<br />
aan hierdie volmagvorm vasgeheg wees, tensy vooraf deur die Maatskappy se oordragkantoor aangeteken of tensy die voorsitter van die algemene<br />
Jaarvergadering daarvan sou afsien.<br />
7. Die voorsitter van die algemene Jaarvergadering mag enige volmagvorm wat anders as in ooreenstemming met hierdie instruksies voltooi is en/of<br />
ontvang word, verwerp of aanvaar, mits hy hom vergewis het van die manier waarop die aandeelhouer wil stem.<br />
8. Enige wysigings of regstellings aan hierdie volmagvorm moet deur die ondertekenaar(s) geparafeer word.<br />
9. Die voltooiing en indiening van hierdie volmagvorm sal nie verhinder dat die betrokke aandeelhouer persoonlik die algemene Jaarvergadering bywoon<br />
en praat en ‘n stem uitbring nie, ter uitsluiting van enige gevolmagtigde wat ingevolge hiervan aangestel is, sou die aandeelhouer verkies om dit te doen.<br />
10. ‘n Minderjarige moet deur sy/haar ouer of voog bygestaan word tensy die betrokke dokumente wat sy/haar regsbevoegdheid staaf, getoon word of<br />
deur die Maatskappy geregistreer is.<br />
11. Waar daar gesamentlike houers van enige aandele is:<br />
– mag net een houer hierdie volmagvorm teken;<br />
– sal die stem(me) van die senior aandeelhouers (vir daardie doel sal senioriteit bepaal word deur die volgorde waarin en die name van aandeelhouers<br />
in die Maatskappy se aandeelhouersregister verskyn) wat ‘n stem aanbied (hetsy persoonlik of by wyse van volmag) aanvaar word met die uitsluiting<br />
van die stem(me) van die ander gesamentlike aandeelhouer(s).<br />
Volmagvorms moet die kantoor van die maatskappysekretaris, nie later as 09:15 op Donderdag, 23 Oktober 2008, bereik.<br />
Die Maatskappysekretaris<br />
H/v William Dabs en Ou Paarlweg<br />
Brackenfell, 7560 Suid-afrika<br />
(Posbus 215, Brackenfell, 7561, Suid-afrika)<br />
faksimilee: +27 (0) 21 980 4468<br />
E-pos adres: avanzyl@shoprite.co.za<br />
116 SHOPRITE HOLDINGS BEPERK JAARVERSLAG 2008
egistrasienoMMer<br />
1936/007721/06<br />
geregistreerDe kantoor<br />
Straatadres: h/v William Dabs- en Ou Paarlweg<br />
Brackenfell, 7560, Suid-afrika<br />
Posadres: Posbus 215, Brackenfell, 7561, Suid-afrika<br />
Telefoon: +27 (0)21 980 4000<br />
faksimilee: +27 (0)21 980 4050<br />
Webwerf: www.shopriteholdings.co.za<br />
oorDragsekretarisse<br />
Suid-Afrika<br />
Computershare Investor Services (Edms) Bpk<br />
Posbus 61051, Marshalltown, 2107, Suid-afrika<br />
Telefoon: +27 (0)11 370 5000<br />
faksimilee: +27 (0)11 688 5238<br />
Webwerf: www.computershare.com<br />
namibië<br />
Transfer Secretaries (Edms) Bpk<br />
Posbus 2401, Windhoek, Namibië<br />
Telefoon: +264 (0)61 227 647<br />
faksimilee +264 (0)61 248 531<br />
Zambië<br />
Lewis Nathan advocates<br />
Posbus 37268, Lusaka, Zambië<br />
Telefoon: +260 (0)1 223 174<br />
faksimilee: +260 (0)1 229 868<br />
Junie<br />
Einde van<br />
finansiële jaar<br />
Augustus<br />
Voorlopige<br />
resultate<br />
administrasie | ShopRitE hoLdinGS bpk<br />
Borge<br />
Suid-Afrika<br />
Nedbank Capital<br />
Posbus 1144, Johannesburg, 2000, Suid-afrika<br />
Telefoon: +27 (0)11 295 8602<br />
faksimilee: +27 (0)11 294 8602<br />
Webwerf: www.nedbank.co.za<br />
namibië<br />
Old Mutual Investment Group (Namibië) (Edms) Bpk<br />
Posbus 25549, Windhoek, Namibië<br />
Telefoon: +264 (0)61 299 3527<br />
faksimilee: +264 (0)61 299 3528<br />
Zambië<br />
Lewis Nathan advocates<br />
Posbus 37268, Lusaka, Zambië<br />
Telefoon: +260 (0)1 223 174<br />
faksimilee: +260 (0)1 229 868<br />
ouDiteure<br />
PricewaterhouseCoopers Ingelyf<br />
Posbus 2799, Kaapstad, 8000, Suid-afrika<br />
Telefoon: +27 (0)21 529 2000<br />
faksimilee: +27 (0)21 529 3300<br />
Bankiers<br />
aBSa Bank Bpk<br />
Citibank N.a.<br />
Commerzbank aG<br />
Eerste Nasionale Bank Bpk<br />
HSBC Bpk<br />
Investec Bank Bpk<br />
Nedbank Bpk<br />
Die Standard Bank van Suid-afrika Bpk<br />
aandeelhouersdagboek<br />
september<br />
publisering van<br />
jaarverslag<br />
betaling van<br />
voorkeurdividend<br />
betaling van finale<br />
gewone dividend<br />
OktOber<br />
Algemene<br />
jaarvergadering<br />
Desember<br />
Einde van<br />
finansiële halfjaar<br />
FebruArie<br />
tussentydse<br />
resultate<br />
mAArt<br />
betaling van<br />
voorkeurdividend<br />
betaling van<br />
tussentydse<br />
gewone dividend