Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
diskussie-artikel<br />
die moontlikheid van onderlinge<br />
samewerking onderhandel. Dit<br />
lei in 1571 tot die aangaan van<br />
’n kerkordelike verband op die<br />
voorwaarde in art. 1 dat een kerk nie<br />
oor ’n ander sal heers nie. <strong>Die</strong> beginsel<br />
van selfstandige, soewereine plaaslike<br />
kerke was dus die vertrekpunt. Omdat<br />
belange oorweeg is en nie struktuur<br />
nie, het Franssprekende kerke<br />
naas Nederlandssprekende kerke in<br />
klassisse saamgekom.<br />
<strong>Die</strong> Engelse Independente het<br />
egter uit vrees vir oorheersing deur<br />
vergaderings nie die samekoms van<br />
vergaderings met ’n beperkte agenda<br />
(art. 30) aanvaar nie. <strong>Die</strong> State-<br />
Generaal het ook ná 1619 nie weer<br />
’n nasionale sinode ná 1619 opgeroep<br />
nie.<br />
Vanaf die 18de eeu word al minder<br />
gevra wat sê God en al meer gevra<br />
wat sê die “Kerk” deur sy teoloë,<br />
ampte en “hoogste” vergaderings.<br />
Koning Willem I skep in 1816<br />
die Nederlandse Hervormde<br />
Staats kerk (enkelvoud)<br />
Napoleon het in 1798 die Neder<br />
lande verower, die koning verdryf<br />
en ’n republiek uitgeroep. Hy<br />
het die bevoorregte gemeentes van<br />
die Dordtse Kerkorde afgeskaf en<br />
pas torieë in armoede gedompel.<br />
Toe Koning Willem I ná die val van<br />
Napoleon terugkeer, wou hy die<br />
ou orde herstel. Hy het aan staatsekretaris<br />
Janssens opdrag gegee<br />
om ’n staatswet vir die Nederlandse<br />
Staatskerk op te stel.<br />
<strong>Die</strong> Verligting, Liberalisme, Modernisme<br />
en Deïsme het in die 17de<br />
tot 18de eeue onbewus die kerklike<br />
klimaat verander (vgl. Hanekom,<br />
<strong>Die</strong> Liberalisme). <strong>Die</strong> deïsme sê God<br />
het die wêreld soos ’n horlosiemaker<br />
’n horlosie gemaak en daarna loop<br />
dit op eie krag. So verskyn die Reglement<br />
van Koning Willem I voor die<br />
Ne derlandse Hervormde Kerk in<br />
1816.<br />
<strong>Die</strong> staatswet beskryf die Nederlandse<br />
Hervormde Kerk as een<br />
genootskaplike struktuur met kerkrade,<br />
ringe, klasses, provinsiale en<br />
sinodale vergaderings. Elke vergadering<br />
het sy eie bestuur. Aan die<br />
hoof staan ’n Algemene Sinodale<br />
Kom missie. Gemeentes word deur<br />
klassikale en provinsiale kommissies<br />
(’n paar predikante) bestuur. Hulle<br />
is aan die provinsiale bestuur ondergeskik<br />
en beheer plekke waar nog<br />
geen kerkrade is nie. <strong>Die</strong> koning (die<br />
staat) benoem al die besture en lede<br />
van die eerste Algemene Sinode.<br />
So het 12 benoemde predikante,<br />
een ouderling, ’n paar funksionarisse,<br />
drie professore en twee politieke<br />
kommissarisse as sinode die Reglement<br />
in 1816 goedgekeur. Pligstate<br />
vir “ampte” en kerkrade is in bylaes<br />
by die Reglement gegee. Kragtens<br />
die “verenigingsreg” kan sinodes dit<br />
van tyd tot tyd wysig (Jansen, Chr.<br />
Enc. 1925:IV.701 ev.). <strong>Die</strong> “kerk”<br />
is dus volkome gesekulariseer tot ’n<br />
staatskerk en het dus niks meer met<br />
Skrif, Belydenis of Kerkorde te doen<br />
nie.<br />
Hierdie gesekulariseerde, horison<br />
tale kerkbegrip het groot invloed<br />
uitgeoefen op Afrikaanse kerke wat<br />
’n verband met Nederland gehad<br />
het – selfs op die Christelike Geref.<br />
Kerk waaruit Postma in 1858 na<br />
Suid-Afrika gekom het. <strong>Die</strong> Dordtse<br />
Kerkorde en geskiedenis in<br />
Suid-Afrika ken die instelling van<br />
kerkrade (art. 37-39) en soewereine,<br />
onafhanklike “gemeentes”. “Kerkstig<br />
ting” kom eers in 1853 met die<br />
NHK en in 1859 met die GKSA in<br />
die ZAR na vore. <strong>Die</strong> plattelandse<br />
Afrikaanse mense in drie afsonderlike<br />
state was nie op stigting van kerke<br />
met name nie, maar op predikante<br />
en bediening ter plaatse ingestel.<br />
Moontlik kan ons die geskiedenis in<br />
’n volgende artikel DV aan die orde<br />
stel.<br />
Dit is immers baie duidelik dat<br />
in die geskiedenis van die GKSA<br />
vanaf die eerste Sinode in 1862<br />
’n onversoenbare stryd tussen ’n<br />
Bybelgefundeerde kerkbegrip in die<br />
Belydenisskrifte (HK So. 21; NGB<br />
art. 27-29; DKO bv. art. 84) en die<br />
gesekulariseerde, genootskaplike<br />
kerk be grip in die GKSA heers.<br />
Ten spyte van soveel verdraaiing is<br />
die idee van die kerk as kinders en<br />
huisgesin van God vandag nog die<br />
sterkste by Rome en groepe aanwesig<br />
wat hulle afskei om “gemeente<br />
van God” hier of daar te wees. Op<br />
Rustenburg en Reddersburg is in<br />
1859 kerkrade vir twee onafhanklike<br />
kerkgemeenskappe ingestel.<br />
In 2009 het die GKSA as kerkgenootskap<br />
in Potchefstroom hulle<br />
150-jarige feesgevier. In die Almanak<br />
kom ’n doodsgeur uit ’n lang lys<br />
“ker ke wat ontbind het” ons teë.<br />
Klassisse domineer en skryf kerkrade<br />
op grond van struktuur voor. So kan<br />
mens voortgaan. Kan dit aan iets<br />
anders as ’n skisofrene kerk begrip<br />
toe geskryf word? Glo ons nog dat<br />
sig bare kerke in leer en lewe die<br />
een onsigbare kerk meer of minder<br />
sigbaar maak (vgl. Openb. 2 en 3;<br />
Calvyn Inst. IV.1 en 2.12; NGB 27-<br />
29; WJ Snyman oor ecclesia in die<br />
Nu we Testament)? Is dit nog ons<br />
roeping? DK<br />
26 DIE KERKBLAD <strong>Junie</strong> 2011