ONS WOORD - digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren
ONS WOORD - digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren
ONS WOORD - digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>ONS</strong> <strong>WOORD</strong>
t<br />
.3.4c1-74i.- *JFISZ<br />
,L.nrLir<br />
astt5.<br />
2..<br />
<strong>ONS</strong> <strong>WOORD</strong><br />
rl'01_JK. DHLR<br />
ANTWERPSCHE ON DERWIJSVEREENIGING<br />
Di ester )cr)eg<br />
8st" JA ARGA NG<br />
1901<br />
ANTWERPEN<br />
DRUKK. FL. MELSEN, BRUGSTRAAT, 34. (St. Jansplaats).<br />
1 901<br />
°
ACTITSTE JAAROANG N=1 I Ianuari 1900<br />
Ohne ein Blatt, in weichem alles Laufen<strong>de</strong>n was die Lehrer interessiren kann zur Sprache komm<br />
ist eine lebendige Verbindung und Wechselwirkung <strong>de</strong>r Lehrer nicht <strong>de</strong>nkbar.<br />
In <strong>de</strong>r Vereinigung liegt unsere Kraft. Isoliere dich und du bist schwach o<strong>de</strong>r du wirst es.<br />
DIESTERWEG.<br />
INHOUD : Terugblik en Vooruitzichten op het ein<strong>de</strong> <strong>de</strong>r Eeuw. — De Normaalschool van Lier. —<br />
In 't afgeloopen jaar .... — Syndikaat <strong>de</strong>r en<strong>de</strong>rwijzers van het arrondissement Antwerpen. —<br />
Jaarverslag over 1900. — Kijkjes links en rechts. — Vrije Tribuun : Schoolhoof<strong>de</strong>n en On<strong>de</strong>rwijzers.<br />
— Werkzaamhe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r Vereeniging.<br />
Terugblik en Vooruitzichten<br />
op het Ein<strong>de</strong> <strong>de</strong>r Eeuve<br />
Hooggeachte Verga<strong>de</strong>ring,<br />
Wij staan aan het keerpunt <strong>de</strong>r eeuw. Na<strong>de</strong>nkend staart <strong>de</strong> blik in<br />
het verle<strong>de</strong>n, vorschend zoekt hij, zoo gescherpt, in <strong>de</strong> toekomst e<br />
dringen. Welke menigte gezichten, wor<strong>de</strong>n weer levendig, wan veer <strong>de</strong><br />
p e d a g o g i s c he ontwikkeling ons oog <strong>voor</strong>bijtrekt. Hoe zal het<br />
mij gelukken ze in <strong>de</strong>n korten tijd van een uur saam te vatten ! De<br />
opvoedkun<strong>de</strong> staat in het nauwste verband met het gansche geestesleven.<br />
Wij zien,<br />
Wie ein Tritt tausend Fa<strong>de</strong>n regt,<br />
Die Schiffiein hiniiber heriiber schiessen,<br />
Die Fallen Bich begegneud fliessen,<br />
Ein Schlag tausend Verbindungen schldgt. (2)<br />
(1) Re<strong>de</strong>voering uitgesproken door <strong>de</strong>n hoer E. Beyer op het Kong,res <strong>de</strong>r<br />
Duitsche on<strong>de</strong>rwijzers te Keulen (Sinxen 1900).<br />
(2) ....hoe een tred duizend dra<strong>de</strong>n doet bewegen, <strong>de</strong> spoelen over en we<strong>de</strong>r<br />
schieten, <strong>de</strong> dra<strong>de</strong>n elkaar ontmoeten en vluchten, hoe een slag duizend verbindingen<br />
slaat.
Tusschen pedagogische en algemeene ontwikkeling bestaat parallelismus<br />
: gelijktijdig valt bij bei<strong>de</strong>n ebbe en vloed in. Wij kunnen bier<br />
enkel <strong>de</strong> hoogtepunten <strong>de</strong>r ontwikkeling en in het wordingsproces<br />
slechts <strong>de</strong> <strong>voor</strong>naamste <strong>de</strong>r inwerken<strong>de</strong> krachten doen uitkomen.<br />
In laatste ontleding zijn het <strong>de</strong> i<strong>de</strong>een welke aan het bestaan zijn<br />
uitzicht en beteekenis geven. Hun dragers zijn <strong>de</strong> groote geesten : zij<br />
nemen het streven van <strong>de</strong>n tijd in zich op en geven het, door <strong>de</strong>n<br />
straal van hun verstand verklaard, door <strong>de</strong> warmte huns harten<br />
verlevendigd, en door hun scheppingskracht bevrucht, aan <strong>de</strong> menschheid<br />
als een nieuw produkt we<strong>de</strong>r. I)och zel<strong>de</strong>n tre<strong>de</strong>n <strong>de</strong> gedachten<br />
in hun voile schoonheid uit <strong>de</strong> wereld van het <strong>de</strong>nken in die van het<br />
zijn. In <strong>de</strong>n kamp tot hun verwezenlijking wor<strong>de</strong>n zij dikwerf verwrongen<br />
en verdraaid, ja zelfs door <strong>de</strong> vormen, waarin zij te <strong>voor</strong>schijn<br />
komen, in diskrediet gebracht.<br />
Zoo ging het met <strong>de</strong> i<strong>de</strong>een, welke <strong>de</strong> staatkundige en maatschappelijke<br />
toestan<strong>de</strong>n onzer eeuw ten grondslag liggen. Wij danker ze<br />
a,an <strong>de</strong> groote wijsgeerig-politische <strong>de</strong>nkers <strong>de</strong>r vorige eeuw. Deze<br />
had<strong>de</strong>n in hun schriften <strong>de</strong>n absoluten staat theoretisch overwonnen<br />
en <strong>de</strong> noodwendigheid eener nieuwe staatkundige regeling op glanzen<strong>de</strong><br />
wijze aangetoond. De omstandigheid echter, dat <strong>de</strong> grondwettelijke<br />
staat in Frankrijk niet langs <strong>de</strong>n weg <strong>de</strong>r evolutie, maar <strong>de</strong>r revolutie<br />
in 't leven trad, gaf het absolutismus in het overige Europa opnieuw<br />
steun. Daarbij kwam nog, dat men in <strong>de</strong> overmaat <strong>de</strong>r begeestering als<br />
gevolg <strong>de</strong>r nieuwe staatsinrichting een vernieuwing van het menschdom,<br />
een tijdperk van ongestoord geluk verwacht had. Goethe laat<br />
<strong>de</strong>n rechter in « Hermann und Dorothea » van <strong>de</strong> omwenteling zeggen:<br />
c Herrlich war die zeit, in <strong>de</strong>r uns das HOchste,<br />
Was <strong>de</strong>r Mensch rich <strong>de</strong>nkt, als nah und erreichbar Bich zeigte. ,<br />
Edoch, <strong>de</strong>ze verwachtingen bleven een Broom. Wel bevor<strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>de</strong><br />
nieuwe regeling <strong>de</strong>n welstand en <strong>de</strong> maatschappelijke <strong>de</strong>ug<strong>de</strong>n, maar<br />
een ze<strong>de</strong>lijke we<strong>de</strong>rgeboorte <strong>de</strong>r maatschappij bracht zij niet.<br />
Deze kon slechts uit een omwerking van het stelsel <strong>de</strong>r opvoeding<br />
<strong>voor</strong>tkomen. Wel waren <strong>de</strong> zielkundige grondslagen tot <strong>de</strong>rgelijke<br />
hervorming in het <strong>voor</strong>naamste pedagogisch werk <strong>de</strong>r Franschen, in<br />
Rousseau's Emile <strong>voor</strong>han<strong>de</strong>n, doch <strong>de</strong> Franschen waren onbekwaam<br />
ze -<strong>voor</strong> <strong>de</strong> praktijk <strong>de</strong>r opvoedkun<strong>de</strong> levendig te maken. Half poezie<br />
en half wetenschap, had het bock op <strong>de</strong> Franschen een diepen esthetischeindruk<br />
gemaakt, doch zij geloof<strong>de</strong>n, dat <strong>de</strong>ze <strong>de</strong>nkbeel<strong>de</strong>n<br />
alleen toepasselijk waren in <strong>de</strong>n door Rousseau gedroom<strong>de</strong>n hemelschen<br />
natuurtoestand <strong>de</strong>r maatschappij. En toes, tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> omwenteling, <strong>de</strong><br />
staatkun<strong>de</strong> <strong>de</strong> gansche aandacht <strong>de</strong>r Franschen in beslag nam, werd<br />
niemand gevon<strong>de</strong>n, die <strong>de</strong> grondgedachte van <strong>de</strong>n Emile kon doen
ingang vin<strong>de</strong>n, <strong>de</strong>ze gedachte : een nieuwe s t a a t sr egeling<br />
blijft een doo<strong>de</strong> vorm zoolang niet het gansche<br />
y olk door een nieuwe opvoeding ze<strong>de</strong>lijk vernieuwd<br />
wordt.<br />
Een Duitscher was het, die, door Rousseau's Emile machtig beinvloed,<br />
het on<strong>de</strong>rnam, zich steunend niet op een v e r 1 i c h t e maar<br />
op een b e s t a a n <strong>de</strong> regeling <strong>de</strong>r maatschappij, aan <strong>de</strong> menschheid<br />
<strong>de</strong>n weg te tonen om door een natuurlijke opvoeding tot ze<strong>de</strong>lijke<br />
volmaaktheid te na<strong>de</strong>ren — het was Zwitserlands grootste zoon :<br />
Pestalozzi. Pestalozzi's eerste bedrijvigheid was van staatkundigen<br />
aard. Hij zocht met gelijkgezin<strong>de</strong> jongelingen <strong>de</strong> mistoestan<strong>de</strong>n in het<br />
« leenheerig » bestuur zijns kantons tegen te gaan. Spoedig echter<br />
erken<strong>de</strong> hij, dat staatkundige vrijheid weinig beduid<strong>de</strong> zon<strong>de</strong>r<br />
ekonomische zelfstandigheid en dat <strong>de</strong>ze we<strong>de</strong>rom slechts te bekomen<br />
was op grond eener uitgebrei<strong>de</strong> ontwikkeling van het yolk. Zoo wend<br />
hij stap <strong>voor</strong> stap na<strong>de</strong>r gevoerd tot zijn eigentlijke levenstaak, die<br />
hij uitsprak in <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n : Ik wil schoolmeester word<br />
e n . Pestalozzi vatte <strong>de</strong>ze taak op met heel <strong>de</strong> heilige begeestering<br />
zijns harten en <strong>de</strong>n onweerstaanbaren drang naar begrijpen, die alles<br />
on<strong>de</strong>rzoekt en nooit over zich zelf tevre<strong>de</strong>n is. Wij1 na<strong>de</strong>nken en<br />
pedagogische werkzaamheid elkan<strong>de</strong>r afwisselend volledig<strong>de</strong>n, zag hij<br />
immer klaar<strong>de</strong>r doel en weg <strong>de</strong>r opvoeding. Hij beyond, dat a I le<br />
on<strong>de</strong>rricht van aanschouwing uitgaan, tot<br />
klare begrippen lei<strong>de</strong>n en <strong>de</strong>n wil door <strong>voor</strong>beeld<br />
en <strong>voor</strong>tduren<strong>de</strong> oefening tot ze<strong>de</strong>lijke vastheid voeren<br />
moest. Door opvoedkundige inwerking van ou<strong>de</strong>rlijk huis, school<br />
en leven, overeenkomstig <strong>de</strong> natuurlijke wetten <strong>de</strong>r ontwikkeling van<br />
geest en lichaam, moest <strong>de</strong> mensch omhooggevoerd wor<strong>de</strong>n tot dien<br />
trap van zelfstandigheid, waar hij <strong>de</strong> volmaking zijner persoonlijkheid<br />
zelf in han<strong>de</strong>n nemen kan. Deze eigen volmaking houdt Pestalozzi<br />
slechts <strong>voor</strong> mogelijk door merle arbei<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> volmaking <strong>de</strong>r<br />
maatschappij. Persoonlijke en maatschappelijke opleiding moeten op<br />
elkan<strong>de</strong>r ingrijpen, elkan<strong>de</strong>r we<strong>de</strong>rzijdsch opheffen en verlevendigen.<br />
Een klassieke uitdrukking geeft P. aan <strong>de</strong>ze gedachte in <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n :<br />
« De mensch is niet ter wille van zichzelf in <strong>de</strong> wereld, maar °plat hij zich door<br />
<strong>de</strong> volmaking zijner broe<strong>de</strong>rs volmake >>.<br />
De eerste Fransche omwenteling had <strong>de</strong>n mensch <strong>de</strong> staatkundige<br />
rechten en <strong>de</strong> persoonlijke vrijheid gebracht, maar het hoogste recht,<br />
dat hem eerst tot voile menschenwaar<strong>de</strong> verheffen kon, het recht op<br />
opvoeding, dat is op het ontvouwen van zijn natuurlijken aanleg,<br />
niet geschonken. Pestalozzi verkondig<strong>de</strong> dit recht en leg<strong>de</strong> het <strong>de</strong>n<br />
staat als opperste plicht op. Zoo verheft hij <strong>de</strong>n rechtsstaat tot opvoe-
dingstaat. In <strong>de</strong>zen zullen alle inrichtingen en toestan<strong>de</strong>n zoo wor<strong>de</strong>n,<br />
dat zij <strong>de</strong>n mensch gemakkelijk en zeker tot innerlijke vrijheid voeren ,<br />
<strong>de</strong>n trap van ontwikkeling, waarop hij zijn eigen wetgever wordt. Als<br />
eerste sociale plicht leert hij door woord en <strong>voor</strong>beeld <strong>de</strong>n regel :<br />
e Niet <strong>voor</strong> mij, maar <strong>voor</strong> <strong>de</strong> broe<strong>de</strong>rs ; niet <strong>voor</strong> <strong>de</strong> eigen ikheid, maar <strong>voor</strong> het<br />
geslacht 2..<br />
Zoo zijn in Pestalozzi's werken gedachten bevat, die het vraagstuk<br />
<strong>de</strong>r opvoeding in zijn gansche uitgestrektheid en zijn voile diepte<br />
omvatten en blijven<strong>de</strong> waar<strong>de</strong> hebben. Wel is waar had Pestalozzi<br />
neiging noch geschiktheid om zijn i<strong>de</strong>een tot een eenheid, een stelsel te<br />
vereenigen ; wel ontbrak hem <strong>de</strong> gave, welke Rousseau in zoo hoogen<br />
graad bevat, om zoo treffend en kunstvol <strong>voor</strong> te stellen ; wel mangel<strong>de</strong><br />
het hem, om ze in <strong>de</strong> praktijk te brengen, aan vaardigheid en tal?,nt<br />
van inrichten, maar wat bedui<strong>de</strong>n <strong>de</strong>ze kleine nevelvlekken tegenover<br />
<strong>de</strong>n rijkdom, <strong>de</strong> warmte en vruchtbaarheid <strong>de</strong>r <strong>de</strong>nkbeel<strong>de</strong>n, zijn geest<br />
ontsproten ! Pestalozzi zelf heeft zwaar on<strong>de</strong>r zijn kleine menschelijke<br />
zwakhe<strong>de</strong>n gele<strong>de</strong>n ; zij waren <strong>de</strong> oorzaken van het diepe wee, dat<br />
dikwijls zijn ziel vervul<strong>de</strong>. Onverstand en boos willigheid hebben<br />
daarin wel ze<strong>de</strong>lijke onvolkomenheid willen ont<strong>de</strong>kken. Men zag niet,<br />
of wil<strong>de</strong> niet inzien, dat het genie <strong>de</strong> tegenstelling tusschen i<strong>de</strong>aal en<br />
werkelijkheid sterker on<strong>de</strong>rvin<strong>de</strong>n moet dan an<strong>de</strong>re stervelingen.<br />
Gewis zal het in ston<strong>de</strong>n, wanneer verheven gedachten uit het diepste<br />
<strong>de</strong>s harten opwellen, <strong>de</strong> reinste vreugd genieten, maar daarentegen zal<br />
het ook, wanneer <strong>de</strong> loo<strong>de</strong>n gewichten van het werkelijke leven <strong>de</strong><br />
i<strong>de</strong>alen omneer drukken, door <strong>de</strong> smart van heel het menschdom<br />
beklemd wor<strong>de</strong>n. Toen <strong>de</strong> tachtigjarige grijsaard het wel ingericht<br />
gesticht van Zellen in Beuggen bezichtig<strong>de</strong>, riep hij uit : « Dat is het,<br />
wat ik zocht ! » En als hem <strong>de</strong> scholieren zijn lievelingslied zongen :<br />
C Der du von <strong>de</strong>n Himmel bist,<br />
Alles Leid and Schmerzen stillest,<br />
Den, <strong>de</strong>r doppeld Blend ist,<br />
Doppelt mit Erquickung fullest ;<br />
Ach ! ich bin <strong>de</strong>s Treibens ma<strong>de</strong>,<br />
Was soil all <strong>de</strong>r Schmerz and Lust ?<br />
Sasser Frie<strong>de</strong>, komm, ach komm in meine Brust ).<br />
dan drong nog eenmaal alle smart en lust van zijn omzwerven in <strong>de</strong><br />
wereld ineens te samen en tranen ontsprongen <strong>de</strong> oogen van <strong>de</strong>n<br />
grooten menschenvriend en volkson<strong>de</strong>rwijzer. Pestalozzi zelf heeft<br />
eens gezegd : « Er is genie <strong>de</strong>s harten, van <strong>de</strong>n geest en van <strong>de</strong> kunst.».<br />
Moet ik zijn beteekenis in een woord samenvatten, zoo luidt het :<br />
Pestalozzi was een genie <strong>de</strong>s harten. Daarin ligt<br />
ook het geheim <strong>de</strong>r won<strong>de</strong>rbare werking, welke zijn uiterlijk zoo<br />
onaanzienlijke, ja, ongewone persoonlijkheid uitoefen<strong>de</strong> op alien, die
eens aan <strong>de</strong> voeten <strong>de</strong>s meesters zaten. En <strong>de</strong>ze, zijn volgelingen,<br />
droegen <strong>de</strong> begeestering <strong>voor</strong> <strong>de</strong> zaak <strong>de</strong>r opvoeding merle naar hun<br />
geboortestreek en strooi<strong>de</strong>n daar een zaad uit, welks groeikracht nooit<br />
meer te niet gaan zal.<br />
De ontvankelijkste bo<strong>de</strong>m <strong>voor</strong> Pestalozzi's gedachten was Duitschland,<br />
<strong>voor</strong>namelijk Pruisen. Wanneer daar <strong>de</strong> absolute staat on<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />
harnerslagen <strong>de</strong>s Korsikaans schielijk neerstortte, zag men zelfs in <strong>de</strong><br />
meest behoudsgezin<strong>de</strong> kringen in, dat bier slechts door buitengewone<br />
mid<strong>de</strong>len te helpen was. De groote staatsman Stein erken<strong>de</strong>, dat<br />
Pruisens we<strong>de</strong>rgeboorte slechts door ontkluistering aller volkskrachten<br />
mogelijk was. Hij riep het Pruisische yolk uit <strong>de</strong>n eigendienst in veld,<br />
werkplaats en han<strong>de</strong>l, in <strong>de</strong>n dienst <strong>voor</strong> het gemeene welzijn en het<br />
va<strong>de</strong>rland op en verhief het zoo door zelfwerkzaamheid tot zelfstandigheid,<br />
en tot bewustzijn van eigen kracht. Jichte. Schleiermacher,<br />
Jahn verlang<strong>de</strong>n een nationale opvoeding. Voor <strong>de</strong> eerste maal doordrong<br />
<strong>de</strong> opvoedkundige gedachte het geheele staatsleven. Lei<strong>de</strong>n<strong>de</strong><br />
staatslie<strong>de</strong>n waren door Pestalozzi's i<strong>de</strong>een bezield ; slechts twee <strong>voor</strong>beel<strong>de</strong>n<br />
: Stein zegt van Pestalozzi's metho<strong>de</strong>, dat zij<br />
1 <strong>de</strong> zelfwerkzaamheid <strong>de</strong>s geestes verhoogt, <strong>de</strong>u godsdienst in alle e<strong>de</strong>le gevoelens<br />
<strong>de</strong>r menschen opwekt, het zieleleven verhoogt en <strong>de</strong> zucht tot genot vermin<strong>de</strong>rt en<br />
tegenwerkt 3..<br />
Staatsraad Suvern schrijft :<br />
R Alles zal <strong>de</strong> staat in en door zijn burgers kunnen bereiken, wanneer hij zorgt,<br />
dat zij alle in eenzelf<strong>de</strong>n geest, van hun jeugd af, wor<strong>de</strong>n opgeleid tot <strong>de</strong> groote<br />
doelein<strong>de</strong>n, waarvau zijzelve in 't aigemeen het <strong>voor</strong>werp zijn en daarom reeds<br />
vroeg hun solidariteit gevoelen. Niet op <strong>de</strong> krachten <strong>de</strong>r natuur is <strong>de</strong> Pruisische<br />
staat gebouwd, maar op <strong>de</strong> leven<strong>de</strong>, tot oneindige vere<strong>de</strong>ling en ontwikkeling<br />
geschikte krachten <strong>de</strong>r menschheid ! .<br />
Dat zijn Pestalozzische gedachten in Pestalozzische taal. Zelfs toen<br />
Metternich's politiereglement alle staatkundige beweging dood<strong>de</strong>,<br />
werkte in het schoolwezen <strong>de</strong>ze leven wekken<strong>de</strong> geest ver<strong>de</strong>r. Slechts<br />
in het jaar 184o, wanneer <strong>de</strong> romantiek op <strong>de</strong>n troon en <strong>de</strong> reaktie in<br />
het land kwamen, trad <strong>de</strong> geestlooze, buigzame Eichhorn in <strong>de</strong> plaats<br />
van <strong>de</strong>n onwrikbaren vriend <strong>de</strong>r volksontwikkeling, Altenstein. Op<br />
politiek gebied toon<strong>de</strong> <strong>de</strong> reaktie, die volgens prof. Ziegler altijd geestloos<br />
is, hare voile bekrompenheid daardoor, dat zij <strong>de</strong> invoering van<br />
het grondwettelijk stelsel in Pruisen en Oostenrijk nog tegenwerkte<br />
op een oogenblik, dat het in mid<strong>de</strong>lmatige en kleine staten <strong>de</strong> beste<br />
staatsvorm gebleken was. Ongelukkig kwam in <strong>de</strong> twee groote<br />
Duitsche staten <strong>de</strong> grondwettelijke staat niet langs <strong>de</strong>n weg <strong>de</strong>r<br />
hervorming maar langs dien <strong>de</strong>r omwenteling tot stand en groef zoo<br />
tusschen regeering en yolk een diepe kloof. Deze werd nog vergroot,<br />
daar <strong>de</strong> zegevieren<strong>de</strong> reaktie <strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>n absoluten geest in <strong>de</strong> jonge
grondwettelijke staten terugbracht. Ein<strong>de</strong>lijk toch begon <strong>de</strong> reaktionnaire<br />
invloed te verzwakken en op het nieuwe veld begon het spoedig<br />
te groenen en sproten <strong>de</strong> jonge botten uit.<br />
Met het ontstaan van <strong>de</strong>n grondwettelijken staat trad ook <strong>de</strong> volksschool<br />
in een nieuwe ontwikkelingsperio<strong>de</strong>, ja zij werd eigentlijk<br />
slechts met <strong>de</strong>n grondwettelijken staat <strong>voor</strong> goed gegrondvest. Uit het<br />
recht <strong>de</strong>r burgers tot me<strong>de</strong>werking aan het bestuur vloei<strong>de</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n<br />
staat <strong>de</strong> plicht <strong>voor</strong>t <strong>voor</strong> hun opleiding te zorgen. V ooreerst moest<br />
kracht ontnomen aan <strong>de</strong> bewering van het absolutismus betrekkeliik<br />
<strong>de</strong> « bekrompenheid <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rdanen ». Het Duitsche konstitutionalismus<br />
dacht sociater als dat van Frankrijk, Engeland, Holland en<br />
an<strong>de</strong>re lan<strong>de</strong>n, waar het recht dom te blijven als onvervreemdbaar<br />
menschenrecht aanzien werd. Als echter <strong>de</strong> Franschen , <strong>de</strong> meer<strong>de</strong>rheid<br />
<strong>de</strong>r Duitschers op krijgsgebied on<strong>de</strong>rvon<strong>de</strong>n en <strong>de</strong> Engelschen met<br />
stijgen<strong>de</strong>n nijd Duitschlands vlucht op huishou<strong>de</strong>lijk gebied waarnamen,<br />
erken<strong>de</strong>n zij dat hier <strong>de</strong> individualistische leer onhoudbaar<br />
was en voer<strong>de</strong>n <strong>de</strong>n leerplicht in. Zuiks was ook reeds hier en daar in<br />
Duitschland geschied, on<strong>de</strong>r het stelsel <strong>de</strong>r alleenheerschappij, misschien<br />
wel min<strong>de</strong>r uit verheven beweegre<strong>de</strong>nen, dan ter bevor<strong>de</strong>ring<br />
van 's yolks stoffelijke welvaart. Ook in <strong>de</strong>n grondwettelijken staat<br />
zochten <strong>de</strong> openlijke of gemasker<strong>de</strong> aanhangers van het absolutismus<br />
<strong>de</strong> volksopleiding zooveel mogelijk zulken weg op te drijven, dat zij<br />
wel stoffelijk nuttig, maar politisch onscha<strong>de</strong>lijk werd. Het bewon<strong>de</strong>renswaardig<br />
kunstwerk van dit stelsel zijn <strong>de</strong> veror<strong>de</strong>ningen van<br />
Stiehl. Zij gaven aan <strong>de</strong> volksschool dit dubbel gezicht, waarvan het<br />
eene <strong>voor</strong>waarts t r a c h t te zien, het an<strong>de</strong>re dit echter rugwaarts<br />
doet. En zoo is het tot he<strong>de</strong>n door <strong>de</strong>n band gebleven, al is ook <strong>de</strong><br />
blik naar voren wat vrijer gewor<strong>de</strong>n. Opdat nu <strong>de</strong> school zich niet<br />
heelemaal van <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>leeuwen naar <strong>de</strong>n nieuweren tijd zou toewen<strong>de</strong>n,<br />
is haar <strong>de</strong> kerk als trouwe her<strong>de</strong>rin terzij gebleven. In princiep<br />
maakte <strong>de</strong> grondwettelijke staat wel aanspraak op het overheidsrecht,<br />
doch metterdaad wer<strong>de</strong>n leiding en toezicht <strong>de</strong>r school aan <strong>de</strong> organen<br />
<strong>de</strong>r kerk overgelaten. Zoo is nog he<strong>de</strong>n <strong>de</strong> pedagogic niet meesteres<br />
in haar eigen huis ; zij is — hier min, daar meer — aan <strong>de</strong>n wil <strong>de</strong>r<br />
t h e o l o g i e on<strong>de</strong>rworpen, en wij nemen het punt. van 't programma<br />
onzer <strong>voor</strong>gangers : <strong>de</strong> kerk <strong>de</strong>r theologen ! <strong>de</strong> school <strong>de</strong>r pedagogen !<br />
als het onze me<strong>de</strong> in <strong>de</strong> nieuwe eeuw.<br />
Naast het kampen <strong>voor</strong> grondwettelijkheid in <strong>de</strong> afzon<strong>de</strong>rlijke staten<br />
veropenbaar<strong>de</strong> zich in die dagen van volksherleving ook een machtig<br />
streven naar eenheid. Doch die schoone droom verzwond in het niet<br />
en alleen <strong>de</strong> onverwinbare i<strong>de</strong>e werd er van gered. Voor ons is bijzon<strong>de</strong>r<br />
belangrijk, dat <strong>de</strong> Duitsche nationale verga<strong>de</strong>ring in <strong>de</strong> St. Pauluskerk<br />
ook eenige grondlijnen <strong>voor</strong> een Duitsche schoolinrichting
trekken wil<strong>de</strong>. Uit <strong>de</strong> artikelen 5 en 6 verdienen <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> punten<br />
een bijzon<strong>de</strong>re melding<br />
§ 22. De vvetenschap en hare leer is vrij.<br />
§ 23. Het on<strong>de</strong>rricht- en opvoedingswezen staat on<strong>de</strong>r oppertoezicht van <strong>de</strong>n staat<br />
en is, uitgezon<strong>de</strong>rd het godsdienston<strong>de</strong>rwijs, van het toezicht <strong>de</strong>r geestelijkheid<br />
ontheven.<br />
§ 25. Voor <strong>de</strong> vorming <strong>de</strong>r Duitsche jeugd zal door openbare scholen overal<br />
voldoen<strong>de</strong> gezorgd wor<strong>de</strong>n.<br />
Ou<strong>de</strong>rs of hunne plaatsvervangers mogen <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rcn niet zon<strong>de</strong>r het on<strong>de</strong>rwijs<br />
laten, <strong>voor</strong> <strong>de</strong> lagere volksscholen <strong>voor</strong>geschreven.<br />
§ 26. De openbare on<strong>de</strong>rwijzers hebben <strong>de</strong> rechten <strong>de</strong>r staatsbearnbten.<br />
§ 27. Voor het on<strong>de</strong>rricht in volksscholen en lagere vakscholen wordt geen<br />
schoolgeld betaald. A an onbemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>n zal in alle openbare inrichtingen van<br />
on<strong>de</strong>rwijs vrij on<strong>de</strong>rricht toegestaan wor<strong>de</strong>n.<br />
De opname <strong>de</strong>zer bepalingen in <strong>de</strong> grondregelen was aan het krachtdadig<br />
optre<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzersstand te danker. Want doze was<br />
in <strong>de</strong> woelige jaren plotseling uit zijn verborgenheid in voile uitrusting<br />
op het staatkundig tooneel verschenen. Vrijheid van vereeniging en<br />
van drukpers had<strong>de</strong>n ook <strong>voor</strong> hen hun poorten geopend. Wijdblikkend<br />
in zijn doelein<strong>de</strong>n, i<strong>de</strong>aal in zijn streven, koen in zijn willen trad<br />
hij <strong>voor</strong>op. In <strong>de</strong>zen eersten akt zijner verschijning in 't openbaar nam<br />
<strong>de</strong> Duitsche on<strong>de</strong>rwijzersstand zulke hooge vlucht, ontwikkel<strong>de</strong> hij<br />
eene werkkracht, gelijk tot he<strong>de</strong>n niet meer werd geevenaard. Hoe is<br />
dit te verklaren ? De oorzaken waren <strong>de</strong>els inwendige, waarop ik<br />
later terugkomen wil ; <strong>de</strong>els sproten zij uit <strong>de</strong> tijdsomstandighe<strong>de</strong>n<br />
<strong>voor</strong>t. Het hoogopgevoer<strong>de</strong> leven <strong>de</strong>r natie droeg ook <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzersstand<br />
met zich opwaarts ; i<strong>de</strong>een kweeken i<strong>de</strong>een, begeestering<br />
wekt begeestering ; on<strong>de</strong>rscheid in stand verdwijnt, al het kleine<br />
kruipt schuw in <strong>de</strong>n hoek. Zoo zien wij in het jaar 1848 alle leeraars,<br />
van <strong>de</strong> hoogeschool tot <strong>de</strong> dorpschool, vereenigd, om <strong>de</strong>n grond te<br />
leggen <strong>voor</strong> het gebouw <strong>de</strong>r Duitsch-nationale opvoeding en in het<br />
bijzon<strong>de</strong>r om <strong>de</strong> eerste verdieping, <strong>de</strong> volksschool, op te bouwen.<br />
In die dagen was het ook dat — onaangezien eenige weinige <strong>voor</strong>loopers<br />
— <strong>de</strong> Duitsche on<strong>de</strong>rwijzers zich <strong>voor</strong> 't eerst organiseer<strong>de</strong>n ;<br />
lan<strong>de</strong>lijke en provinciale vereenigingen ontston<strong>de</strong>n en in <strong>de</strong> laatste<br />
Septemberdagen van het jaar 1848 werd te Eisenach <strong>de</strong> eerste Duitsche<br />
on<strong>de</strong>rwijzersbond gesticht. Wel knakte <strong>de</strong> reaktie het met stoute hand<br />
geplante boomken, eer het nog goed wortel had gevat. Maar uit <strong>de</strong>n<br />
wortel ontstond een nieuwe spruit. In <strong>de</strong>n losseren vorm van een<br />
on<strong>de</strong>rwijzerskongres plantte zich <strong>de</strong> gedachte aan <strong>de</strong> noodzakelijkheid<br />
<strong>de</strong>r eenheid van alle Duitsche on<strong>de</strong>rwtjzers in een schoonere toekomst<br />
over. Met het ontwaken<strong>de</strong> nationale leven werd zij tot een brandpunt<br />
van wijd-uitstralen<strong>de</strong> i<strong>de</strong>een, in haar vier<strong>de</strong> het programma van 1848<br />
zijn opstanding ; op <strong>de</strong> kongressen troffen elkaar <strong>de</strong> beroemdhe<strong>de</strong>n op
gebied van opvoedkun<strong>de</strong>, van bier uit stuw<strong>de</strong> <strong>de</strong> stijgen<strong>de</strong> vloed <strong>de</strong>r<br />
pedagogische beweging haar laatste golven tot in <strong>de</strong> meest afgelegen<br />
Duitsche school. En toen ein<strong>de</strong>lijk <strong>de</strong> groote dag aanbrak, waarop<br />
Bismarcks staatsmanskunst aan het Duitsche yolk <strong>de</strong> staatkundige<br />
eenheid en macht gaf, scheen <strong>de</strong> tijd gekomen am <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers<br />
we<strong>de</strong>r te vereenigen. Den 28 n December 1871 werd te Berlijn van<br />
onbeken<strong>de</strong> jonge mannen weer een Duitschen on<strong>de</strong>rwijzersbond<br />
gesticht. Maar ook <strong>de</strong>ze groei<strong>de</strong> niet zon<strong>de</strong>r hin<strong>de</strong>rnissen op : <strong>de</strong><br />
historische beteekenis van <strong>de</strong> naast hem <strong>voor</strong>tbestaan<strong>de</strong> kongressen,<br />
persoonlijke politieke en konfessioneele tegenstrijdighe<strong>de</strong>n werkten<br />
belemmerend. Intusschen kwam, aan <strong>de</strong> hand <strong>de</strong>r leermeesteres<br />
Ervaring, <strong>de</strong>ze waarheid meer en meer aan het licht, dat een vast<br />
aaneengesloten vereeniging bij een losseren band niet achteruit stand<br />
in i<strong>de</strong>ale beteekenis, maar hem in p r a k t i s c h e werkzaamheid<br />
overtrof. On<strong>de</strong>rwijzerscongres en on<strong>de</strong>rwijzersbond reikten elkaar in<br />
1893 te Leipzig <strong>de</strong> broe<strong>de</strong>rhand. Sindsdien heeft <strong>de</strong> bond het grootste<br />
<strong>de</strong>el <strong>de</strong>r Duitsche on<strong>de</strong>rwijzers an<strong>de</strong>r zijne vaan vereenigd : zij alle,<br />
die in <strong>de</strong> werken onzer pedagogische meesters en in <strong>de</strong> onvergelijkelijke<br />
geestesschatten onzer <strong>de</strong>nkers en dichters <strong>de</strong> grondslagen eener<br />
nationale leeraars- en volksopvoeding ont<strong>de</strong>kken, zij alle, die in <strong>de</strong><br />
school wat antlers zien dan een schakel in <strong>de</strong> hierarchie van bei<strong>de</strong><br />
geloofsbelij<strong>de</strong>nissen, namelijk een inrichting, welke rneewerken moet<br />
aan <strong>de</strong> taak, door keizer Willem I bij <strong>de</strong> grondvesting van het rijk<br />
aan het Duitsche yolk <strong>voor</strong>gespiegeld : helpen vermeer<strong>de</strong>ren <strong>de</strong><br />
vruchten van <strong>de</strong>n vre<strong>de</strong> op het gebied van welvaart, vrijheid en<br />
beschaving. Eene machtvolle tooverkracht ligt in <strong>de</strong> banier van <strong>de</strong>n<br />
Duitschen on<strong>de</strong>rwijzersbond : onweerstaanbaar trekt zij alien tot zich,<br />
die het i<strong>de</strong>aal eener nationale volksopvoeding koesteren. Wel zijn<br />
tegenwoordig vijandige machten, die in <strong>de</strong> eenheid van <strong>de</strong>n Duitschen<br />
leeraarstand een gevaar <strong>voor</strong> hun heerschappij bespeuren, aan het<br />
werk am <strong>de</strong> vroegere oneenighe<strong>de</strong>n te verdiepen en onoverkomelijk te<br />
maker, loch <strong>voor</strong> <strong>de</strong> machtige zege <strong>de</strong>r waarheid verzwindt elk werk<br />
<strong>de</strong>r leugen. En dat opent ons een vroolijk uitzicht in <strong>de</strong> nieuwe eeuw.<br />
(Wordt vervolyd).
,........ 9 ........<br />
DE NORMAALSCHOOL VAN LIER<br />
in <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandsche Taal- en Letterkun<strong>de</strong><br />
door JACOB STINISSEN, Rijks-Schoolinspecteur,<br />
De beer STINISSEN is oud-leerling <strong>de</strong>r Liersche Normaalschool. Geen<br />
won<strong>de</strong>r dus zoo we bij hem aantreffen een groote gehechtheid aan die<br />
ou<strong>de</strong>, eerbiedwaardige on<strong>de</strong>rwijsinrichting. Immers, dit gevoelen kennen<br />
alien die in 't stille Nethestadje hun opleiding ontvingen.<br />
Deze algemeene gehechtheid, zou ze enkel moeten verklaard wor<strong>de</strong>n<br />
uit <strong>de</strong> blij<strong>de</strong> herinneringen aan een tijd, die <strong>de</strong> schoonste jaren van<br />
't levee omvat ? Zou ze niet veeleer en veel meer naklank zijn van diep<br />
doorgedrongen invloed ?<br />
Wij <strong>de</strong>nken van ja.<br />
Bij <strong>voor</strong> alle normaalscholen gelijke programma's en leeraarskorpsen<br />
van nagenoeg een zelf<strong>de</strong> bekwaamheid, stak altijd in 't on<strong>de</strong>rricht te Lier<br />
een geest, die er een eigen, bijzon<strong>de</strong>r karakter aan schonk : een bij<br />
uitstek, door en door Vlaamsche geest.<br />
Dit hebben hon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n min of meer bewust gevoeld ; <strong>de</strong> beer Stinissen<br />
heett nu ook beproefd het te bewijzen, beproefd te doen uitschij nen<br />
« dot die kweekschool <strong>voor</strong> lagere on<strong>de</strong>rwijzers, <strong>de</strong> oudste on<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />
gestichten van dien aard bier te lan<strong>de</strong>, niet alleen knappe, practische<br />
leeraars, met hart en ziel vlaamschgezin<strong>de</strong> opvoe<strong>de</strong>rs heeft gevormd,<br />
maar ook gene gansche reeks van mannen, die, buiten hunnen dagelijkschen<br />
werkkring, hunne krachten ten offer brachten, ter wille van <strong>de</strong><br />
Vlaamsche Beweging, met uitstekend gevolg het woord voer<strong>de</strong>n en <strong>de</strong><br />
pen hanteer<strong>de</strong>n, ten bate van <strong>de</strong> schoone taal,<br />
Waarin Van Maerlant heeft verlicht,<br />
En host Van Von<strong>de</strong>l heeft gedicht. »<br />
Hij heeft willen betoogen<br />
« dat in <strong>de</strong> Normaalschool van Lier <strong>de</strong> studie <strong>de</strong>r moe<strong>de</strong>rtaal steeds<br />
op het <strong>voor</strong>plan is gebleven ; dat bestuur<strong>de</strong>rs en leeraars onafgebroken<br />
hebben geijverd, om het grondbegin on<strong>de</strong>rwijs in en door <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>rtaal,<br />
als een palladium te bewaren ; dat <strong>de</strong> normalisten van Lier <strong>de</strong> taal van<br />
Ne<strong>de</strong>rland altijd en alom in eere hebben gehou<strong>de</strong>n. »<br />
Niet gemakkelijk, zoo'n. bewijs ; niet te leveren met louter bevestigingen.<br />
Al evenmin gemakkelijk op te bouwen bij mid<strong>de</strong>l van stukken en<br />
dokumenten, die dan toch zoo maar niet Brij pens gereed liggen.<br />
Maar <strong>de</strong> heer Stinissen had wat over <strong>voor</strong> zijn i<strong>de</strong>e, ontzag tijd noch<br />
moeite, zooals blijkt uit het rezultaat van zijn arbeid : een boek<strong>de</strong>el van<br />
265 bladzij<strong>de</strong>n.
1 0 nnnn••••<br />
Daarvan zijn <strong>de</strong> 24 eerste gewij d aan een overzicht Tan <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis<br />
<strong>de</strong>r Normaalschool, waardoor <strong>de</strong> schrijver doet uitkomen hoe zij, « geduren<strong>de</strong><br />
meer dan eene halve eeuw, in al hare uitingen een echt Ne<strong>de</strong>rlandsch<br />
karakter heeft behou<strong>de</strong>n. De vlaamscbgezindheid en <strong>de</strong> lief<strong>de</strong><br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>rtaal zitten in al hare porien. Het is, alsof <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandsche<br />
geest van <strong>voor</strong> 1830, in <strong>de</strong> Belgische Normaalschool overgegaan<br />
ware, en bestuur<strong>de</strong>rs, en leeraars, en leerlingen als een goe<strong>de</strong> genius<br />
bleve bezielen. »<br />
Heel 't overige van het werk is een bloemlezing uit wat, in gebon<strong>de</strong>n<br />
en ongebon<strong>de</strong>n taal, door oud-leerlingen van Lier word geschreven. Op<br />
<strong>de</strong> inhoudstafel komen 64 namen <strong>voor</strong>. Hieron<strong>de</strong>r die van vier leeraars :<br />
Jan Van Beers, Sleeckx, Gustaaf Segers, Jan Van Ryswyck. Tusschen<br />
<strong>de</strong> overige enkele, die ook buiten <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijswereld een beken<strong>de</strong>n klank<br />
hebben.<br />
De opgenomen stukken zijn natuurlijk van zeer uiteenloopen<strong>de</strong> waar<strong>de</strong>,<br />
naar vorm als naar inhoud. Sterren van eerste grootte aan <strong>de</strong>n trans <strong>de</strong>r<br />
Ne<strong>de</strong>rlandsche <strong>letteren</strong> blinken tusschen <strong>de</strong> oud-leerlingen <strong>de</strong>r Liersche<br />
Normaalschool niet maar enkele lichten van meer beschei<strong>de</strong>n rang<br />
kan zij on<strong>de</strong>r haar kweekelingen aanwijzen, terwiji zij ver<strong>de</strong>r alle re<strong>de</strong>n<br />
heeft-om verheugd to zijn over het gi oot aantal taal- en letterkundige<br />
dilettanten bij <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers die zij het Vlaamsche land inzond.<br />
Het boek van <strong>de</strong>n beer Stinissen is ons van harte welkom. ills een welsprekend,<br />
krachtig pleidooi <strong>voor</strong> <strong>de</strong> Normaalschool van Lier. Ver<strong>de</strong>diging<br />
heeft zij noodig op dit oogenblik, want zij wordt bekampt. Waarom ?<br />
Juist omdat zij <strong>de</strong> Vlaamsche normaalschool bij uitnemendheid is.<br />
Daarom doet men haar <strong>de</strong>n oorlog aan, poogt men <strong>de</strong> leerlingen van haar<br />
of to keeren en naar Gent to tronen, waar 't on<strong>de</strong>rwijs van <strong>voor</strong> tot<br />
achter Fransch is. Zoo wor<strong>de</strong>n die on<strong>de</strong>rwijzers gevormd, welke <strong>de</strong> verfransching<br />
van onze scholen en ons yolk in <strong>de</strong> hand werken, welke er<br />
<strong>voor</strong> zorgen — zagen we 't niet in onze Antwerpscbe betalen<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijsgestichten<br />
? — dat <strong>de</strong> <strong>voor</strong>schriften, die van overheidswege <strong>de</strong><br />
moe<strong>de</strong>rtaal beschermen, onuitgevoerd en doo<strong>de</strong> letter blijven. Maar<br />
volbloed Viamingen — wat nood, zoo <strong>voor</strong> Fransche klanken bun <strong>de</strong> tong<br />
ook lichtheid en radheid eenigszins ontbreekt — echte Viamingen<br />
kunnen maar wor<strong>de</strong>n gekweekt door een on<strong>de</strong>rwijs, dat, zooals to Lier, <strong>de</strong><br />
moe<strong>de</strong>rtaal als voertaal bezigt <strong>voor</strong> alle leervakken.<br />
Om <strong>de</strong> Liersche .Normaalschool to ver<strong>de</strong>digen is Ons Woord reeds<br />
vroeger in <strong>de</strong> bres gesprongen en dit niet zon<strong>de</strong>r good gevolg. Wij zijn<br />
gelukkig weer iets in die richting to kunnen doen, door onze lezers to<br />
doen kennis maken met een uittreksel uit het boek van <strong>de</strong>n hoer tinissen.<br />
De schrijver zij bier bedankt <strong>voor</strong> zijn bereidwillige toelating.
esei2ie<strong>de</strong>nis <strong>de</strong>r Sormaalselpol yap Lien<br />
In 1815 werd <strong>de</strong> vereeniging verwezenlijkt, die Jacob van Artevel<strong>de</strong><br />
had gedroomd, en waarvan Willem <strong>de</strong> Zwijger het doel zijns levens had<br />
gemaakt.<br />
Un<strong>de</strong>r Koning Willem 1, herwonnen wij, met het gebruik onzer<br />
moe<strong>de</strong>rtaal, ook ge<strong>de</strong>eltelijk onze echt va<strong>de</strong>rlandsche ze<strong>de</strong>n, waaraan <strong>de</strong><br />
Fransche republiek zooveel kwaad had gedaan : han<strong>de</strong>l en nijverheid<br />
wer<strong>de</strong>n aangemoedigd ; vele onzer kunstschatten, die na <strong>de</strong> Fransche<br />
overweldiging <strong>de</strong>r verle<strong>de</strong>n eeuw uit onze museums en tempels waren<br />
verdwenen, en het Parijsche Louvre versier<strong>de</strong>n, wer<strong>de</strong>n teruggeeischt<br />
bet on<strong>de</strong>rwijs werd verbeterd, en tot alle stan<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r maatschappij<br />
uitgestrekt.<br />
De wet op het lager on<strong>de</strong>rwijs, welke <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandsche regeering in<br />
1806 had uitgevaardigd, werd op <strong>de</strong> zui<strong>de</strong>lijke provincien toegepast, en<br />
dientengevolge kwam in 1817 te Lier eene school <strong>voor</strong> het vormen van<br />
on<strong>de</strong>rwijzers tot stand.<br />
Het staatsbestuur zorg<strong>de</strong> er tevens <strong>voor</strong>, dat in Belgie leeraars van<br />
Ne<strong>de</strong>rlandsche taal wer<strong>de</strong>n aangesteld, die hunne roeping ten voile<br />
waardig bleken. Bij <strong>de</strong> Hoogeschool to Luik, werd Klinker benoemd, <strong>de</strong><br />
hegaaf<strong>de</strong> re<strong>de</strong>naar, die <strong>de</strong> taal in hare fijnste vormen meester was ; bij<br />
<strong>de</strong> Universiteit te Gent word <strong>de</strong> taak toevertrouwd aan Schrant, <strong>de</strong>n<br />
letter- en geschiedkundige ; to Leuven leeraar<strong>de</strong> Gerrit Meyer, beschermeling<br />
van Bil<strong>de</strong>rdijk ; terwijl, bij koninklijk besluit van 19 October<br />
1817; het bestuur <strong>de</strong>r Normaalschool van Lier werd opgedragen aan<br />
Bernard Schreu<strong>de</strong>r, vriend van <strong>de</strong>n invloedrijken staatsman, Johan<br />
Melchior Kemper.<br />
Sehreu<strong>de</strong>r word <strong>de</strong>n 14 Augustus 1787 to Amsterdam geboren. In<br />
1811 werd hij door <strong>de</strong> Commissie van On<strong>de</strong>rwijs <strong>voor</strong> het <strong>de</strong>partement<br />
<strong>de</strong>r Zui<strong>de</strong>rzee, met <strong>de</strong>n twee<strong>de</strong>n rang bevoegd verklaard, om to staan<br />
naar eene school van <strong>de</strong>n hoogston graad, en vestig<strong>de</strong> zich to Baarn<br />
In doze gemeente, kwam hij in betrekking met Johan Melchior<br />
Kemper, hoogleeraar in <strong>de</strong> rechten, die door ziin beleidvol aan<strong>de</strong>el in <strong>de</strong><br />
bevrijding van 1813, in <strong>de</strong>n a<strong>de</strong>lstand en tot staatsraad werd verheven,<br />
en in 1817 tot lid <strong>de</strong>r 2 e Kamer benoemd. Op zijne bijzon<strong>de</strong>re aanbeveling,<br />
word Schreu<strong>de</strong>r belast met het bestuur dcr Kweekschool to Lier.<br />
Bij Schreu<strong>de</strong>r's aankomst in Belgie, was er <strong>voor</strong> <strong>de</strong> volksschool alles,<br />
maar alles to doen ; er bestond hier goon eigenlijk on<strong>de</strong>rwijs, en <strong>de</strong><br />
bevolking scheen er maar weinig genegenheid <strong>voor</strong> to gevoelen.<br />
Met verstand en doorzicht nam Schreu<strong>de</strong>r zijne taak op, en weldra<br />
mocht hij zich verheugen, in <strong>de</strong> onver<strong>de</strong>el<strong>de</strong> goedkeuring van <strong>de</strong>n hoer<br />
( 1) Levensschets van Bernard Schreu<strong>de</strong>r, door J. F, J. VAN ZINNICQ-BBRGMANN,
— 12 ---,<br />
Van <strong>de</strong>n En<strong>de</strong>, hoofdinspecteur van het Mid<strong>de</strong>lpaar en Lager on<strong>de</strong>rwijs :<br />
a Wat is er al niet gedaan, » schreef hem <strong>de</strong>ze, « se<strong>de</strong>rt gij uw voet in<br />
3 Lier zette<strong>de</strong>t ; wat <strong>voor</strong>tgang en gelukkige keer <strong>de</strong>r zaken is er niet<br />
» om u heen, en door uwe tusschenkomst bewerkt ; Tait mijne gedachte<br />
» hierop, hoevele re<strong>de</strong>nen heb ik dan niet om God te danken ! »<br />
Met hart en ziel wijd<strong>de</strong> zich Schreu<strong>de</strong>r aan <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>uitgang <strong>de</strong>r<br />
Kweekschool. Geduren<strong>de</strong> zijne gausche loopbaan, mocht hij <strong>de</strong> on<strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>lijke<br />
goedkeuring <strong>de</strong>r hooge overheid genieten. In 1829 kreeg hij<br />
daarvan een sprekend bewijs. Z M. Willem I bezocht <strong>de</strong> stall Lier, en,<br />
bij die gelegenheid, ook <strong>de</strong> Kweekschool <strong>voor</strong> on<strong>de</strong>rwijzers.<br />
« Mijne verwantschap met <strong>de</strong>n heer bestuur<strong>de</strong>r, » zegt c.1 heer<br />
G. BERGMANN - Schreu<strong>de</strong>r was <strong>de</strong>n 17 Augustus 1819 met Bergmann's<br />
zuster gehuwd — « stel<strong>de</strong> mij in <strong>de</strong> gelegenheid, het bezoek <strong>de</strong>s Konings<br />
3 in dit gesticht van nabij te zien.<br />
» Bij zijne intre<strong>de</strong> in <strong>de</strong> Kweekschool, werd <strong>de</strong> Koning begroet met<br />
» een wellui<strong>de</strong>nd Wien Neerlandsch bloed in <strong>de</strong> aadren vloeit, dat uit<br />
» onbeklem<strong>de</strong> borst van een zeventigtal leerlingen opsteeg.<br />
» Het Wien Reerlandsch bloed, dat sindsdien zoo afgezaagd werd, was<br />
» <strong>voor</strong> ons alsdan eerie nieuwigheid, en ik mag verzekeren, dat dit<br />
» ernstig, statig en als het ware religieus gezang eenen diepen indruk<br />
3 op <strong>de</strong> aanhoor<strong>de</strong>rs maakte. Vervolgens woon<strong>de</strong> <strong>de</strong> Koning eenige<br />
» letteroefeningen bij ; hij hoor<strong>de</strong> <strong>de</strong>zelve met <strong>de</strong> grootste aandacht aan,<br />
» en scheen er bijzon<strong>de</strong>r belang in to stollen.<br />
» Bij het verlaten <strong>de</strong>r,school, bedankte <strong>de</strong> Koning zeer hartelijk <strong>de</strong>u<br />
), bestuur<strong>de</strong>r <strong>voor</strong> zijn. onthaal ; maar hij <strong>de</strong>ed hem <strong>voor</strong>al zijne geluk-<br />
» wenschen over <strong>de</strong> uitslagen, die hij bekomen had, om in <strong>de</strong> zui<strong>de</strong>lijke<br />
» provincien het volkson<strong>de</strong>rwijs to versprei<strong>de</strong>n, en hij wakker<strong>de</strong> hem<br />
» aan, op <strong>de</strong>nzelf<strong>de</strong>n voet <strong>voor</strong>t to gaan ( 1). »<br />
De Kweekschool groei<strong>de</strong> en bloei<strong>de</strong>. Hare leerlingen, <strong>voor</strong>tplanters van<br />
haar zegenrijk woord, verspreid<strong>de</strong>n zich over het Vlaamsche land, en<br />
<strong>de</strong><strong>de</strong>n reeds op <strong>de</strong> verstan<strong>de</strong>lijke ontwikkeling <strong>de</strong>s yolks <strong>de</strong>n heilzamen<br />
invloed <strong>de</strong>r school gevoelen, Coen <strong>de</strong> Omwenteling van 1830 hare <strong>de</strong>uren<br />
kwam sluiten.<br />
Schreu<strong>de</strong>r keer<strong>de</strong> terug naar bet Noor<strong>de</strong>n, alwaar hij met <strong>de</strong> vereeren<strong>de</strong><br />
betrekking van schoolopziener word bekleed, eerst <strong>voor</strong> het 3e district<br />
van Zuid-Holland, en laatstelijk <strong>voor</strong> <strong>de</strong> provincie Limburg. Van zijne<br />
kweekelingen was hij geschei<strong>de</strong>n, loch aller harten bleven steeds warm<br />
<strong>voor</strong> hem kloppen. Van die onver<strong>de</strong>el<strong>de</strong> sympathie getuig<strong>de</strong>, zeven en,<br />
twintig jaar later nog, het feest, dat <strong>de</strong>n waar<strong>de</strong>n man, door een vijftigtal<br />
zijner gewezen leerlingen, in September 1837, to Mechelen werd<br />
aangebo<strong>de</strong>n.<br />
( 1) Mayne Herinneringen aan Jan-Frans Willem, aan Koning Willem I en aan <strong>de</strong><br />
Belgische Om'venteling, door G. BERGMANN.
....... l ......<br />
On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> kweekelingen van Schreu<strong>de</strong>r, die in Zuid-Ne<strong>de</strong>rland op het<br />
gebied van on<strong>de</strong>rwijs eene <strong>voor</strong>name plaats hebben bekleed, dienen<br />
vermeld <strong>de</strong> heeren Groin en Bastien, te Antwerpen ; Van Nerum, to<br />
Gent ; Kops, to Mechelen ; Van Hollebeke, to leperen ; Van Aertselaer,<br />
to Hoogstraten.<br />
* *<br />
In 1844 word <strong>de</strong> Normaalschool heropend, of liever heringericht,<br />
krachtens <strong>de</strong> schoolwet, welke <strong>de</strong>n 23 September 1842 van <strong>de</strong> Belgische<br />
regeering was uitgegaan.<br />
Eon koninklijk besluit van 10 April 1843 bepaal<strong>de</strong>, dat <strong>de</strong> zetel <strong>de</strong>r<br />
Staatsnormaalschool <strong>voor</strong> het Vlaamsche land, zooals vroeger, to Lier<br />
zou<strong>de</strong> gevestigd zijn.<br />
Daar<strong>voor</strong> was in<strong>de</strong>rdaad het bekoorlijk Nethestadje <strong>de</strong> meest geschikte<br />
plaats. « Waar kon men Loch beter eene Vlaamsche Normaalschool<br />
» oprichten, n zegt <strong>de</strong> hoer Temmerman to recht, « clan in die ou<strong>de</strong><br />
» Brabantsche stad, to mid<strong>de</strong>n van ons Vlaamsche yolk, aan <strong>de</strong>n ingang<br />
» van het vreedzame Kempenland, dicht bij het yruchtbare Klein-<br />
» Brabant, niet verre van <strong>de</strong> vette Pol<strong>de</strong>rstreek, het rijke land van<br />
p Waas, het bevallige Zuid-Brabant en het glorierijke Vlaan<strong>de</strong>ren. »<br />
* *<br />
Bij koninklijk besluit van 25 November 1843, word <strong>de</strong> hoer Ph. De<br />
Coster, leeraar van ze<strong>de</strong>lijke wijsbegeerte en hoogere wiskun<strong>de</strong> aan<br />
het Aartsbisschoppelijk Seminarie to Mechelen, als bestuur<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r nieuwe<br />
norinaalschool aangesteld, en tevens met <strong>de</strong>n leergang van opvoedkun<strong>de</strong><br />
en metho<strong>de</strong>leer belast.<br />
De Coster was eon uitstekend opvoedkundige en warme Vlaming. Hij<br />
richtte zijne blikken bij <strong>voor</strong>keur naar het Oosten, naar Duitschland,<br />
het pdagogisch land bij uitmuntendheid, en gaar<strong>de</strong> er <strong>de</strong> bouwstoffen,<br />
welke hij, ten bate van het on<strong>de</strong>rwijs hier to lan<strong>de</strong>, zoo meesterlijk in<br />
zijne school zou<strong>de</strong> verwerken.<br />
De gedachten, welke De Coster in Duitschland over Dr Beneke's zielleer<br />
had opgedaan, zijn nooit in het licht gegeven ; maar van zijne hand<br />
verschenen in 1855 : Elementaire vorming <strong>de</strong>r rekenkundige <strong>voor</strong>stellingen,<br />
proef eener nieuwe metho<strong>de</strong>nleer ; en in 1856 : Leeson<strong>de</strong>rricht<br />
naar Beneke's zielleer, lessen van methodologie.<br />
« Onver<strong>de</strong>el<strong>de</strong> toewijding van leeraars en leerlingen, aan <strong>de</strong> e<strong>de</strong>le<br />
» zaak <strong>de</strong>r volksschool ; moe<strong>de</strong>rtaal, niet slechts als zelfstandig on<strong>de</strong>r-<br />
)) richt, maar als voertuig bij het on<strong>de</strong>rwijs <strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re leervakken :<br />
» zielkun<strong>de</strong>, als grondslag <strong>de</strong>r theorie van opvoedkun<strong>de</strong> en metho<strong>de</strong>n-<br />
» leer ; oefenschool <strong>voor</strong> <strong>de</strong> practische vorming <strong>de</strong>r aankomen<strong>de</strong> on<strong>de</strong>r-<br />
» wijzers ; ziedaar, » zegt <strong>de</strong> heer Troch, « <strong>de</strong> hoofdmaatregelen, welke<br />
» <strong>de</strong> schran<strong>de</strong>re geest van <strong>de</strong>n hoer De Coster wist te nemen, welke zijn
— 14 —<br />
n vast en bera<strong>de</strong>n karakter wist te handhaven, en aan zijnen opvolger<br />
» over te leveren. »<br />
if<br />
Bij koninklijk besluit van 17 December 1843, werd <strong>de</strong> heer<br />
J. B. Courtmans als leeraar van Ne<strong>de</strong>rlandsche taal aangesteld. Hij<br />
was gehuwd met <strong>de</strong> gunstig geken<strong>de</strong> schrijfster Johanna Desi<strong>de</strong>ria<br />
Berchmans. Man en vrouw beoefen<strong>de</strong>n <strong>de</strong> fraaie <strong>letteren</strong>, en buiten<br />
twijfel hebben bei<strong>de</strong>n, hij door zijne lessen en schriften, zij met hare<br />
werken, veel bijgedragen tot <strong>de</strong> letterkundige opleiding <strong>de</strong>r leerlingen,<br />
die, on<strong>de</strong>r het professoraat van <strong>de</strong>n heer Courtmans, <strong>de</strong> Normaalschool<br />
bezochten.<br />
* *<br />
In October 1849, werd <strong>de</strong> beer Courtmans, die om re<strong>de</strong>n van ziekelijkheid<br />
moest aftre<strong>de</strong>n, vervangen door <strong>de</strong>n heer Jan Van Beers.<br />
Deze was toen 28 jaar oud, en had reeds het ambt van leeraar aan het<br />
Stadscollege te Mechelen, en vervolgens dat van on<strong>de</strong>r-bibliothecaris <strong>de</strong>r<br />
stad Antwerpen bekleed. Van Beers was dichter, en heeft, met <strong>de</strong> lie f<strong>de</strong><br />
tot <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>rtaal, ook een sprankel van zijn dichtvuur in <strong>de</strong> ziel zijner<br />
leerlingen doen overstralen.<br />
On<strong>de</strong>r zijne leiding, stu<strong>de</strong>er<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> Normaalschool Jan Van<br />
Droogenbroeck (Ferguut), D. Claes, Lod. De Koninck, Frans Willems<br />
en an<strong>de</strong>ren, die met uitstekend gevolg <strong>de</strong> luit hebben getokkeld.<br />
Hoe Van Beers als leeraar zijne taak verstond, herinner<strong>de</strong> Max Rooses<br />
zeer gepast toen, op 27 Septembei 1885, in <strong>de</strong> prachtige zaal van <strong>de</strong>n<br />
Kunstbond te Antwerpen, <strong>de</strong>n verdienstelijken man werd hul<strong>de</strong> gebracht,<br />
ter gelegenheid van zijne bekroning in <strong>de</strong>n prijskamp van Ne<strong>de</strong>rlandsche<br />
letterkun<strong>de</strong>, zijne benoeming van lid <strong>de</strong>r Koninklijke Aca<strong>de</strong>mie van<br />
Belgie, en zijn zeven en <strong>de</strong>rtigsten verjaardag als leeraar.<br />
« Wanneer gij nog jong het leeraarsambt te Lier, later te Antwerpen<br />
» aanvaard<strong>de</strong>t, » zei<strong>de</strong> <strong>de</strong> beer Rooses, « wanneer ge zoovele uwer dagen<br />
D besteed<strong>de</strong>t aan het schrijven van schoolboeken, dan was wel uw<br />
» hoogste Joel, <strong>de</strong> taal, die gij innig liefhadt, aan an<strong>de</strong>ren te leeren<br />
» liethebben. Onbekend maakt onbemind, gij wist het, en, door verbe-<br />
» terd on<strong>de</strong>rwijs, wil<strong>de</strong>t gij <strong>de</strong>gelijker kennis, en door meer<strong>de</strong>r kennis,<br />
D meer achting <strong>voor</strong> <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>rtaal aankweeken. In dien langen en<br />
» lastigen arbeid, is zeker uw moest troosten<strong>de</strong> loon geweest to zien,<br />
» hoe <strong>de</strong> lessen met bezielend woord gegeven, met gretig oor wer<strong>de</strong>n<br />
» opgevangen, en vruchten droegen in alle gewesten <strong>de</strong>s lands. »<br />
* 14.<br />
Van Beers, is, geduren<strong>de</strong> twaalf jaar, leeraar van Ne<strong>de</strong>rlandsche taalen<br />
letterkun<strong>de</strong> geweest, bij <strong>de</strong> Normaalschool van Lier, en ging daarna<br />
in <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> hoedanigheid over, naar het Koninkliik Atheneum van
— 15 —<br />
Antwerpen, alwaar hij werkzaam bleef tot aan zijnen dood, <strong>de</strong>n<br />
A November 1888.<br />
« Zeven en <strong>de</strong>rtig jaren leeraar ! Wat al heugenis van donkere dagen,<br />
» wat al navonkelingen van vervlogen weel<strong>de</strong> ! » riep Jan ten Brink uit, bij<br />
het hul<strong>de</strong>betoon, waarvan wij zooeven gewaag<strong>de</strong>n. « Gij getuigt het zelf.<br />
» 't Lot maakte mij tot leeraar van <strong>de</strong> jeugd,<br />
0 Voorwaar een stroeve taak : jaarin-jaaruit,<br />
» Zoo <strong>de</strong> eigen dosis kennis of gevoel<br />
» Te moeten pompen in een aantal koppen,<br />
» Veelal niet zinnend, dan op jok en spel !<br />
» Een taak, niet ongelijk aan die van 't ros,<br />
» Dat in <strong>de</strong>n molen loopt, en droomend aan<br />
» De wij<strong>de</strong> renbaan of <strong>de</strong> klaverwei,<br />
» 'Lich blind en suf draait in eeuwgen tiring.<br />
» Toch leer<strong>de</strong> ik ras mijn schou<strong>de</strong>r naar het haam<br />
» Te schikken : ja een onverhoopt genot<br />
» Te smaken in het torschen van mijn last.<br />
D Want nu en dan toch, bij mijn woord, ontlook<br />
» Fen jong gemoed in lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong> het schoone,<br />
» Gelijk <strong>de</strong> bloem in <strong>de</strong> uchtendzon ; en menig<br />
» Bij Wien dat, eerste zaad, door mij gestrooid,<br />
» Ten nutte van het Va<strong>de</strong>rland mocht rijpen. »<br />
* * *<br />
Wijzen wij, in 't <strong>voor</strong>bijgaan, op een feit, dat in <strong>de</strong> annalen <strong>de</strong>r<br />
Normaalschool met gul<strong>de</strong>n letters staat geboekstaafd, dat wel lui<strong>de</strong><br />
getuigt, hoe aldaar, ook in <strong>de</strong> plechtigste ston<strong>de</strong>n, het In Vlaan<strong>de</strong>ren<br />
Vlaamsch <strong>de</strong> leuze was, en aan <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>rtaal <strong>de</strong> eereplaats word<br />
toegekend.<br />
Het was in Juli 1856. Gansch Belgie vier<strong>de</strong>, in <strong>de</strong> hoofdstad, <strong>de</strong> vijt<br />
en twintigste verjaring <strong>de</strong>r troonbeklimming van onzen eersten Vorst,<br />
Leopold I. Weinig tijds later, bracht <strong>de</strong> Koninklijke familie een bezoek<br />
aan <strong>de</strong> stad Lier. Ook aan <strong>de</strong> Normaalschool viel <strong>de</strong> hooge eer te beurt,<br />
<strong>de</strong> e<strong>de</strong>le bezoekers te mogen welkom heeten. Voor die gelegenheid, had<br />
professor Tilborgs, thans nog leeraar aan <strong>de</strong> conservatoriums van<br />
Antwerpen en Gent, een prachtig koor gecomponeerd, op woor<strong>de</strong>n van<br />
Jan Van Beers, die er met zijne schoone tenorstem eenen solo van zong.<br />
In menig on<strong>de</strong>rwijsgesticht, zou<strong>de</strong> men Fransch hebben geradbraakt ;<br />
in <strong>de</strong> Liersche Normaalschool, klonk het in <strong>de</strong> taal van Vlaan<strong>de</strong>ren :<br />
« Iloera ! <strong>de</strong> Koning leef ! aan hem ons heft en hand ;<br />
Ons goed en blood <strong>voor</strong> Hem en 't heilig Va<strong>de</strong>rland !<br />
Heel 't land mocht alreeds tot Hem komen,<br />
En zangen van lief<strong>de</strong> doers stroomen ;
— 1 6<br />
Maar thans, o hell. ! o vreugd<br />
Hij zelf komt tot <strong>de</strong> jeugd !<br />
Nu mogen wij ook Hem omringen,<br />
En 't lied <strong>de</strong>r erkentenis zingen,<br />
Dat stroomt nit voile borst,<br />
Ter eere van <strong>de</strong>n Vorst :<br />
Hoera ! <strong>de</strong> Koning leef ! aan Hem ons hert en hand,<br />
Ons good en blood <strong>voor</strong> Hem en 't heilig Va<strong>de</strong>rland ! »<br />
En gansch het vorstelijk gezelschap, me<strong>de</strong>geslee pt door <strong>de</strong> geestdrift<br />
<strong>de</strong>r Vlaamsche zangers, juichte toe, hartelijk en luid.<br />
(Wordt <strong>voor</strong>tgezet).<br />
IN 7 AFGELOOPEN JAAR....<br />
Het jaar 1900 draagt zijn eigenaardig merk in <strong>de</strong> annalen van « Diesterweg<br />
». Er werd strijd gevoerd over heel <strong>de</strong> linie, een hevige strijd !<br />
Tegenover elkaar ston<strong>de</strong>n, van <strong>de</strong> eene zij<strong>de</strong> een korps met cohesie,<br />
zich on<strong>de</strong>rling vertrouwend en steunend ; van <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re zij<strong>de</strong> bet Gezag,<br />
in al zijn vormen en on<strong>de</strong>rver<strong>de</strong>elingen. Langs <strong>de</strong>n eenen kant <strong>de</strong><br />
mannen, bewust van hun goe<strong>de</strong> recht en gedreven door plichtsgevoel ,<br />
lang <strong>de</strong>n tegenoverstaan<strong>de</strong>n kant <strong>de</strong> mannen van 't Gezag, doordrongen<br />
van <strong>de</strong> onkreukbaarheid en onfeilbaarheid van het hierarchiek idool.<br />
Zoo onbedui<strong>de</strong>nd, zoo nietig schijnen <strong>de</strong> aanlei<strong>de</strong>n<strong>de</strong> oorzaken van die<br />
wantoestan<strong>de</strong>n, dat elk na<strong>de</strong>nkend toeschouwer zich afvragen moet of <strong>de</strong><br />
twistkiemen niet veel dieper liggen en meer verborgen.<br />
Immers, <strong>de</strong> naief-ware bevestigingen — ook wel terechtwijzingen van<br />
« Ons Woord » — in betrek met <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rvraging van dr Terwagne over<br />
<strong>de</strong>n gezondheidstoestand <strong>de</strong>r lagere scholen en kin<strong>de</strong>rtuinen, al die<br />
bevestigingen wer<strong>de</strong>n later bekrachtigd door <strong>de</strong>n hr schepen dr Desguin :<br />
omzendbrief tot Joel hebben<strong>de</strong> een betere reiniging <strong>de</strong>r klassen, herschil<strong>de</strong>ring<br />
<strong>de</strong>r scholen, hervorming van <strong>de</strong>n dienst <strong>de</strong>r kuischvrouwen, enz.<br />
Kan daarin re<strong>de</strong>n en aanleiding gevon<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n tot het uitbrengen<br />
<strong>de</strong>r verbitteren<strong>de</strong> beschuldigingen en verdachtmakingen door het hoofd<br />
't on<strong>de</strong>rwijswezen eenerzijds, en tot het solidair optre<strong>de</strong>n en standhou<strong>de</strong>n<br />
van gansch een korps, an<strong>de</strong>rzijds.<br />
Neen ! 't Is het processes van een etterbuil, sinds jaren ontstaan,<br />
herhaal<strong>de</strong>lijk of liever <strong>voor</strong>tdurend aangewarmd, en die door over-rijpheid<br />
tot uitbarsting komt. Een spel<strong>de</strong>prik is meer dan voldoen<strong>de</strong>. In<br />
't huidige geval dien<strong>de</strong> <strong>de</strong> schoolkuisch als spel<strong>de</strong>prik.<br />
* * *<br />
Geen bestuurlijk organism of er bestaan verou<strong>de</strong>r<strong>de</strong> gebruiken,
— 17<br />
onlogische pleegvormen en toestan<strong>de</strong>n. Een hervormen<strong>de</strong> hand is noodzakelijk<br />
om van tijd tot tijd <strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>n remmel op to knappen en in<br />
overeenstemming to brengen met <strong>de</strong> gezon<strong>de</strong> ro<strong>de</strong> en pet <strong>de</strong> eischen <strong>de</strong>s<br />
tij ds.<br />
In 't on<strong>de</strong>rwijs <strong>voor</strong>al vindt men nog vele ongangbare en versleten<br />
munt. Veel ouds dient weggesmeten, veel nieuws dient ingevoerd.<br />
De on<strong>de</strong>rwijzers — <strong>de</strong> <strong>de</strong>nken<strong>de</strong> en uitvoeren<strong>de</strong> krachten ver<strong>de</strong>digen<br />
hervormingen, beproeven nieuwe doenwijzen, wenschen weglatingen<br />
of aanvullingen op het leerplan. Bekendheid en ervaring van <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijsregeling<br />
in binnenland en in <strong>de</strong>n vreem<strong>de</strong> steunen en versterken hun<br />
mooning, die ze vrij uitspreken.<br />
Gewoonlijk klinkt die stem in <strong>de</strong> woestijn. Er wordt niet op ingegaan.<br />
Nemen die hervormers hun apostolaat ter harte, met crust en overtuiging<br />
en volharding, nooit en <strong>voor</strong> niemand terugwijkend zelf niet<br />
wanneer hun persoonlijke belangen op 't spel staan dan stooten zij<br />
hun hoofd.... aan <strong>de</strong> routine, aan <strong>de</strong>n bestuurlijken sleur, aan <strong>de</strong><br />
gemakzucht van 't bestaan<strong>de</strong>. En <strong>de</strong> eene botsing volgt op <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re.<br />
Zoo ontstaan ontevre<strong>de</strong>nheid, misnoegen en antipathie.<br />
1: * *<br />
Ook het omgekeer<strong>de</strong> kan zich <strong>voor</strong>doen. Op 't gebied vdti opvoeding en<br />
on<strong>de</strong>rwijs neemt men tij<strong>de</strong>lijke stroomingen waar, bestatigt men ebbe en<br />
vloed in 't <strong>voor</strong><strong>de</strong>el van een of an<strong>de</strong>r vak, troont zelfs wel eons mo<strong>de</strong>zucht<br />
en grilligheid.<br />
Door invloed van een of meer personen staan<strong>de</strong> buiten 't on<strong>de</strong>rwijs<br />
— wordt dan een overwegend, alles overheerschend belang geschouken<br />
aan tot dan toe weinig behartig<strong>de</strong> zaken. Er worat doze dan een plaats<br />
ingeruimd, niet in verhouding met hun opvoedkundige beteekenis of hun<br />
nut <strong>voor</strong> 't latere leven. Beurtelings galoppeer<strong>de</strong>n aldus <strong>de</strong> stokpaardjes<br />
van 't on<strong>de</strong>rricht in natuurwetenschappen, landbouw, Fransche taal,<br />
turnen, teekenen.... En dan verzwijgen we <strong>de</strong> petrol-rampen, <strong>de</strong><br />
meikevervangers, <strong>de</strong> dierenbeschermers, het anti-alcoolism en <strong>de</strong> alio.-laatste<br />
bonte-ezel : <strong>de</strong> schoolmutualiteiten.<br />
Zon<strong>de</strong>r cenig betoog of bere<strong>de</strong>neering wor<strong>de</strong>n die stokkepaardjes in <strong>de</strong><br />
school gestald. En <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer, wiens taak het is <strong>de</strong>nk'ene wezens to<br />
vormen is zoo onheusch zich of to vragen : Waarom ? In hoeverre ? Door<br />
welke mid<strong>de</strong>len ? ....<br />
En niet immer is hij 't akkoord met <strong>de</strong>n leverancier <strong>de</strong>r stokkepaardjes.<br />
Er volgt dan van wege <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer kritiek, scherp en vinnig ;<br />
en <strong>de</strong> uitvoering bij 't on<strong>de</strong>rricht lijdt natuurlijk door totaal geniis aan<br />
geestdrift en sywathie. En nogtans, gevoel en warmte zijn onmisbaar<br />
bij 't volvoeren van zijn taak : 't is als <strong>de</strong> regen en <strong>de</strong> zonneschijn die<br />
het zaad doers gedijen.
— 18 ---<br />
Aldus is bij ons <strong>de</strong> toestand en duurt hij <strong>voor</strong>t sinds jaren. De on<strong>de</strong>rwijzer,<br />
waarom weten wij niet, is te Antwerpen onbevoegd en onmondig<br />
in 't minste bij te dragen tot <strong>de</strong> regeling <strong>de</strong>r schoolzaken.<br />
Als we spreken van on<strong>de</strong>rwijzers, dan begrijpen we hieron<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />
schoolhoof<strong>de</strong>n, want <strong>de</strong>ze hebben evenmin stem in 't kapittel.<br />
Er ontbreekt, op on<strong>de</strong>rwijskundig gebied, een lichaam dat gezag en<br />
invloed kan doen gel<strong>de</strong>n. Een lichaam, dat <strong>de</strong> uiting zou wezen van<br />
alle samenwerken<strong>de</strong> krachten — on<strong>de</strong>rwijzers, hoof<strong>de</strong>n en inspectie<br />
— dat <strong>de</strong> grondslagen zou leggen van elke hervorming, <strong>de</strong> ommelijnen<br />
vaststellen van elke nieuwe invoering. Het zou vormen het huwelijk van<br />
<strong>de</strong> praktijk — vertegenwoordigd door het werken<strong>de</strong> personeel — met <strong>de</strong><br />
theorie — in does geval <strong>de</strong> besturen<strong>de</strong> macht. —<br />
Veel noo<strong>de</strong>loos gewrijf en gekijf ware verme<strong>de</strong>n, had<strong>de</strong> dit organism<br />
sinds jaren bestaan.<br />
*- 4t*<br />
We laten <strong>voor</strong> 't oogenblik onverlet wat <strong>de</strong>rgelijke instelling <strong>voor</strong> nut<br />
kan afwerpen, in wat betreft <strong>de</strong> regeling <strong>de</strong>r we<strong>de</strong>rzijdsche betrekkingen,<br />
plichten en rechten. Hoe het praktisch zou kunnen optre<strong>de</strong>n om<br />
ontluiken<strong>de</strong> geschillen te slechten en twistpunten in <strong>de</strong>r minne te<br />
schikken, om taktvol elke botsing te <strong>voor</strong>komen of op te lossen tusschen<br />
tegenstrijdige machten, en zulks in 't welbegrepen belang van overheid<br />
en ambtelijke waardigheid.<br />
In 't afgeloopen jaar hebben we botsingen te betreuren gehad tusschen<br />
overhe<strong>de</strong>n en ambtenaren op on<strong>de</strong>rwijs- en op bestuurlijk gebied.<br />
In 't verle<strong>de</strong>n<br />
Ligt het he<strong>de</strong>n.<br />
In 't geen is,<br />
Wat wor<strong>de</strong>n zal ! ....<br />
Het verle<strong>de</strong>n, waaraan niets meer te wijzigen valt, wor<strong>de</strong> vergeten.<br />
Doch red<strong>de</strong>n we <strong>de</strong> toekomst, en putten we wijsheid en Neil uit <strong>de</strong><br />
troebele bron <strong>de</strong>r begane fouten.<br />
Want stellig, niemand kan zich verheugen bij gespannen betrekkingen,<br />
bij we<strong>de</strong>rzijd;chen wrok en vijan<strong>de</strong>lijk gevoel. Eendracht is zoozeer<br />
noodig <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>uitgang van 't on<strong>de</strong>rwijs, <strong>voor</strong> het doorworstelen<br />
<strong>de</strong>r staatkundige beslommeringen, om onvermoeid en geestdriftig <strong>voor</strong>t<br />
te tre<strong>de</strong>n op 't pad lei<strong>de</strong>n<strong>de</strong> naar het i<strong>de</strong>aal ! Eendrachtig han<strong>de</strong>len van<br />
alle factoren, Wien <strong>de</strong> e<strong>de</strong>le zending is opgedragen me<strong>de</strong> te werken tot het<br />
on<strong>de</strong>rricht van het volkskind, tot <strong>de</strong> vorming van <strong>de</strong> toekomstige<br />
geslachten !<br />
Daarom ook, ruimt een plaats in, gij Overhe<strong>de</strong>n, aan <strong>de</strong>n nieuweren<br />
tijd en <strong>de</strong> nieuwere strevingen. Laat geschie<strong>de</strong>n wat moot geschie<strong>de</strong>n !<br />
Op politiek terrein wordt mondigheid geschonken aan ie<strong>de</strong>r burger,
...,_ 1 9 —<br />
ook aan <strong>de</strong>n minst ontwikkel<strong>de</strong>. Waarom dan <strong>de</strong> waar<strong>de</strong> en <strong>de</strong> waardigheid<br />
ontkend van het leeraarskorps, en hieraan geen beschei<strong>de</strong>n<br />
tusschenkomst, verleend in <strong>de</strong> regeling dier zaken, waarbij zijn hart en<br />
zijn hoofct <strong>de</strong> onmisbare factoren uitmaken ?<br />
Niet langer gedraald met <strong>de</strong> inrichting van een schoolraad, zoo<br />
hoogst nuttig, zoo hoogst noodzakelijk !<br />
SYNDIKAAT DER GEMEENTEONDERWIRERS<br />
van het Arrondissement Antwerpen.<br />
On<strong>de</strong>rstaand vertoog werd gezon<strong>de</strong>n aan al <strong>de</strong> heeren volksvertegenwoordigers<br />
en senators van 't arrondissement Antwerpen.<br />
A. Wijzigingen aan <strong>de</strong> wet op <strong>de</strong> pensioenen (16 Mei 1876).<br />
Deze wet bevat <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> bepalingen ;<br />
A. De pensioenen wor<strong>de</strong>n berekend volgens <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> jaarwed<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>r 5 laatste dienstjaren.<br />
B. Zij war<strong>de</strong>n toegekend a rato van 1/55 per dienstjaar.<br />
C. Zij mogen <strong>de</strong> 2/3 <strong>de</strong>r jaarwed<strong>de</strong> niet overschrij<strong>de</strong>n.<br />
De wet van 1884 liet aan <strong>de</strong> gemeenten toe <strong>de</strong> jaarwed<strong>de</strong>n harer<br />
on<strong>de</strong>rwijzers te vermin<strong>de</strong>ren.<br />
Zekere gemeenten hebben van dit recht gebruik gemaakt met vermin<strong>de</strong>ringen<br />
te stemmen, die 600 fr., 700 fr. en soms nog meer<br />
bedroegen.<br />
Er zijn on<strong>de</strong>rwijzers, die tengevolge daarvan geduren<strong>de</strong> verschei<strong>de</strong>ne<br />
jaren zeer bedui<strong>de</strong>n<strong>de</strong> sommen hebben verloren en wier pensioen<br />
berekend werd volgens die vermin<strong>de</strong>r<strong>de</strong> jaarwed<strong>de</strong>, hetgeen your hen nieuwe<br />
verliezen ten gevolge had.<br />
Het ligt in <strong>de</strong>n aard <strong>de</strong>r zaak, dat <strong>de</strong> laatste dienstjaren van eenen<br />
ambtenaar <strong>voor</strong> hem <strong>de</strong> <strong>voor</strong><strong>de</strong>eligste zijn. De inzichten <strong>de</strong>r wetgevers,<br />
bij het stemmen <strong>de</strong>r pensioenwet, waren dus : het pensioen volgens <strong>de</strong><br />
gunstigste dienstjaren te doen berekenen.<br />
In overeenkomst daarmee verzocht in 1891 <strong>de</strong> heer Hanssens het<br />
Staatsbestuur <strong>de</strong> bedoeling <strong>de</strong>r wetgevers van 1876 in <strong>de</strong> wet te doen<br />
aanstippen, met <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n « laatste dienstjaren » te vervangen door<br />
« <strong>voor</strong><strong>de</strong>eligste dienstjaren ».<br />
M. De Burlet, toen minister van Binnenlandsche Zaken en Openbaar<br />
On<strong>de</strong>rwijs, erkennen<strong>de</strong> dat het pensioen van een on<strong>de</strong>rwijzer kon<br />
vermin<strong>de</strong>rd wor<strong>de</strong>n, ofschoon <strong>de</strong> belanghebben<strong>de</strong> zulks niet verdien<strong>de</strong>,<br />
voeg<strong>de</strong> erbij<br />
« Dat is zeer ongelukkig en dat komt mij niet rechtvaardig <strong>voor</strong>.
Het <strong>voor</strong>stel van <strong>de</strong>n achtbaren heer Hanssens is dus gerechtigd ; het<br />
wordt ingegeven door gevoelens van menschelijkheid en rechtvaardigheid,<br />
die ik met hem <strong>de</strong>el.»<br />
In April 1892 zeg<strong>de</strong> M. De Burlet in <strong>de</strong>n Senaat : « Er is in hun<br />
toestand (die <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers op pensioen gesteld volgens een vermin<strong>de</strong>r<strong>de</strong><br />
jaarwed<strong>de</strong>) jets dat schokt, jets dat tegen <strong>de</strong> gevoelens van<br />
rechtvaardigheid aandruischt.»<br />
M. Scholaert, verslaggever van <strong>de</strong> Commissie <strong>de</strong>r begrooting van<br />
openbaar on<strong>de</strong>rwijs, schrijft :<br />
« De verlangens <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers zijn volkomen gerechtvaardigd,<br />
wanneer zij aan <strong>de</strong> Kamer vragen te beslissen, dat <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
jaarwed<strong>de</strong> <strong>voor</strong> het vaststellen van het pensioen zou berekend wor<strong>de</strong>n<br />
niet volgens <strong>de</strong> 5 laatste, maar volgens <strong>de</strong> 5 <strong>voor</strong><strong>de</strong>eligste dienstjaren.<br />
» Indien <strong>de</strong> wet als basis van berekening « <strong>de</strong> 5 laatste jaren P<br />
bepaalt, dan is het klaarblijkelijk, omdat in algemeenen regel <strong>de</strong> 5<br />
laatste jaren ook <strong>de</strong> <strong>voor</strong><strong>de</strong>eligste zijn <strong>voor</strong> <strong>de</strong> ambtenaars.<br />
» Ten gevolge van bijzon<strong>de</strong>re omstandighe<strong>de</strong>n wordt <strong>de</strong> veron<strong>de</strong>rstelling<br />
<strong>de</strong>r wet NIET altijd <strong>voor</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers bewaarheid. Er dient<br />
dus wijziging to komen in <strong>de</strong>n regel, die, in hun <strong>voor</strong><strong>de</strong>el genomen, ten<br />
hunnen na<strong>de</strong>ele wordt toegepast.»<br />
Twee jaar nadien verklaar<strong>de</strong> M. Scholaert, minister, in zeer klare<br />
bewoordingen, dat hij niet van meening veran<strong>de</strong>rd was. In zijn antwoord<br />
aan M. Houzeau zeg<strong>de</strong> hij, terwijl hij <strong>de</strong> hooger aangehaal<strong>de</strong><br />
beschouwingen in herinnering bracht : « Het is rechtvaardig, die schikking<br />
te verbeteren. »<br />
Den 3 n April 1899 schreef <strong>de</strong> hoer Iweins 'd'Eeckhoutte in een verslag<br />
over een verzoekschrift : « In <strong>de</strong> ontwikkeling hunner petitie doen<br />
<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers ten rechte uitschijnen, dat <strong>de</strong>ze wijziging (<strong>de</strong> 5 <strong>voor</strong><strong>de</strong>eligste<br />
dienstjaren) in geenen <strong>de</strong>ele eene guest ten hunnen <strong>voor</strong><strong>de</strong>ele<br />
me<strong>de</strong>brengt ; dat zij slechts <strong>voor</strong> doel heeft, ze op <strong>de</strong>nzelf<strong>de</strong>n voet te<br />
plaatsen als <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re openbare ambtenaars. »<br />
De on<strong>de</strong>rwijzers van het arrond. Antwerpen vragen alzoo, en met<br />
hen al <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers van het land :<br />
Dat het pensioen zou berekend wor<strong>de</strong>n volgens <strong>de</strong> 5<br />
<strong>voor</strong><strong>de</strong>eligste dienstjaren, en dat <strong>de</strong> pensioenen, se<strong>de</strong>rt<br />
1884 op eene vermin<strong>de</strong>r<strong>de</strong> basis berekend, zou<strong>de</strong>n herzien<br />
wor<strong>de</strong>n volgens <strong>de</strong>n grondslag <strong>de</strong>r 5 <strong>voor</strong><strong>de</strong>eligste dienstjaren.<br />
Het is ven<strong>de</strong>r een algemeen erkend feit, dat <strong>de</strong> pensioenen van het<br />
on<strong>de</strong>rwijzend personeel veelal zooniet onbedui<strong>de</strong>nd, dan toch KARIG<br />
mogen genoemd wor<strong>de</strong>n, en niet in verhouding met <strong>de</strong> bewezen diensten.<br />
On<strong>de</strong>r opzicht van pensioenmaximum zijn <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers veel
---- 21 ---<br />
min<strong>de</strong>r begunstigd dan <strong>de</strong> ambtenaars van het Centraal bestuur in het<br />
<strong>de</strong>partement van openbaar on<strong>de</strong>rwijs, dan <strong>de</strong> bedien<strong>de</strong>n van posten en<br />
telegrafen, die <strong>de</strong> 3/4 hunner jaarwed<strong>de</strong> als pensioen kunnen bereiken<br />
en wier diensten niet belangrijker zijn dan die <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers.<br />
Daarom wenschen wij :<br />
Dat het pensioen <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers <strong>de</strong> 3/4 <strong>de</strong>r gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
jaarwed<strong>de</strong> zou kunnen bereiken.<br />
Van eenen an<strong>de</strong>ren kant komt het er <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer op aan,<br />
en dit teenenzaal in het belang van <strong>de</strong> school en van het on<strong>de</strong>'wijs, dat hij niet<br />
verplicht zij, om een behoorlijk pensioen te kunnen genieten, tot eenen<br />
al te gevor<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>rdom in dienst te blijven.<br />
Daarom verlangen wij :<br />
Dat het pensioen berekend wor<strong>de</strong> op 1/50 <strong>de</strong>r jaarwed<strong>de</strong>,<br />
<strong>voor</strong> ie<strong>de</strong>r dienstjaar.<br />
Het Syndikaat hooger vermeld durft <strong>de</strong>rhalve <strong>de</strong>n achtbaren<br />
Heer. . . . beleefd verzoeken <strong>de</strong> drij wenschen van bet on<strong>de</strong>rwijzend<br />
personeel, betreffen<strong>de</strong> het pensioen, in <strong>de</strong> Wetgeven<strong>de</strong> Kamers<br />
te ver<strong>de</strong>digen :<br />
A . Het pensioen <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers zal berekend wor<strong>de</strong>n volgens <strong>de</strong> 5<br />
<strong>voor</strong><strong>de</strong>eligste dienstjaren. De pensioenen, se<strong>de</strong>rt 1884 op eene vermin<strong>de</strong>r<strong>de</strong><br />
basis berekend, zullen herzien wor<strong>de</strong>n volgens <strong>de</strong>n<br />
grondslag <strong>de</strong>r 5 <strong>voor</strong><strong>de</strong>eligste dienstjaren.<br />
B. Het zal berekend wor<strong>de</strong>n op 1/5o <strong>de</strong>r jaarwed<strong>de</strong> <strong>voor</strong> ie<strong>de</strong>r dienstjaar.<br />
C. Het zal <strong>de</strong> 3 /4 <strong>de</strong>r gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> jaarwed<strong>de</strong> kunnen bereiken.<br />
B. Wetsontwerp Maenhaut.<br />
De Wet van 15 September 1895 rangschikt <strong>de</strong> scholen in 5 klassen.<br />
Tot <strong>de</strong> 5<strong>de</strong> of laagste klas behooren <strong>de</strong> scholen <strong>de</strong>r gemeenten met 15oo<br />
inwoners en min<strong>de</strong>r. Het minimum van jaarwed<strong>de</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong>ze klas<br />
bedraagt : On<strong>de</strong>rwijzers en on<strong>de</strong>rwijzeressen, 1200 fr. ; hulpon<strong>de</strong>rwijzers<br />
en hulpon<strong>de</strong>rwijzeressen, moo fr.<br />
Bij <strong>de</strong> eerste stemming in <strong>de</strong> Kamers werd het minimum vastgesteld<br />
op too fr. <strong>voor</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers cn 1200 fr. <strong>voor</strong> <strong>de</strong> hulpon<strong>de</strong>rwijzers<br />
; doch bij <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> stemming bracht <strong>de</strong> Heer Minister bezwaren<br />
van finantieelen aard in, en werd het hooger aangehaal<strong>de</strong> minimum<br />
aangenomen.<br />
In <strong>de</strong>n Senaat drongen van toen of verschei<strong>de</strong>ne le<strong>de</strong>n aan tot <strong>de</strong><br />
afschaffing <strong>de</strong>r 5<strong>de</strong> klas, en in <strong>de</strong> zitting van 3o Augusti 1895 antwoord<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong> Heer Minister <strong>de</strong>n achtbaren Senateur Van Vreckem<br />
« dat, OM 'e<strong>de</strong>nen van finantigelen aard en onz het budget niet al te zees te<br />
belasten, hij hierin <strong>voor</strong> alsnog niet kon toestenzmen, doch dat het hem, indien later
-- 22 —<br />
<strong>de</strong> inkonzsten <strong>de</strong>r schatkist zulks toelieteu, nzogelijk zou wor<strong>de</strong>n, daaraan bevrediging<br />
te geven.»<br />
Art. 15 <strong>de</strong>r Wet van 15 Sept. 18 9 5 stel<strong>de</strong> tevens 6 vierjaarlijksche<br />
verhoogingen van zoo fr. vast, waarvan onmid<strong>de</strong>llijk twee moesten<br />
toegekend wor<strong>de</strong>n, aan al <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers, die op 1 Januari 180 tien<br />
jaar dienst tel<strong>de</strong>n.<br />
Terzelf<strong>de</strong>rtijd,bepaal<strong>de</strong> <strong>de</strong>ze wet, dat <strong>de</strong> eenmaal bekomen jaarvved<strong>de</strong>n<br />
niet meer kunnen vermin<strong>de</strong>rd wor<strong>de</strong>n.<br />
Desniettegenstaan<strong>de</strong> blijft <strong>de</strong> jaarwed<strong>de</strong> <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers, en <strong>voor</strong>al<br />
die <strong>de</strong>r hulpon<strong>de</strong>rwijzers <strong>de</strong>r 5 <strong>de</strong> klas, ontoereikend en is niet in verhouding<br />
met <strong>de</strong> diensten, welke zij bewijzen. Meermaals reeds werd<br />
zulks in <strong>de</strong> Kamers aangehaald.<br />
In 1897, tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> bespreking van het eerste wetsontwerp Maenhaut,<br />
drukte <strong>de</strong> Heer Minister van On<strong>de</strong>rwijs zich uit als volgt : u De on<strong>de</strong>rwijzers<br />
en hulton<strong>de</strong>rwijzers <strong>de</strong>r 5<strong>de</strong> klas zijn geplaatst in <strong>de</strong> kleinste gerneenten ;<br />
zij zijn het minst bezoldigd- en hebben het lastigste werk ; zij zijn <strong>de</strong> armsten en<br />
verdienstelijksten. Het on<strong>de</strong>rricht hunner eigen kin<strong>de</strong>ren gaat met grooter hostel;<br />
gepaard dan zulks <strong>voor</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers <strong>de</strong>r ste<strong>de</strong>n het geval is.»<br />
Het eerste ontwerp Maenhaut had ten doel het minimum <strong>de</strong>r 5<strong>de</strong> klas<br />
te stellen op 1 400 fr. <strong>voor</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers, en 1200 fr. <strong>voor</strong> <strong>de</strong> hulpon<strong>de</strong>rwijzers<br />
en hulpon<strong>de</strong>rwijzeressen <strong>de</strong>r 5 <strong>de</strong> en <strong>de</strong>r 4<strong>de</strong> klas.<br />
De mid<strong>de</strong>nsectie bracht hieraan echter wijzigingen toe en stel<strong>de</strong><br />
<strong>voor</strong> : 15oo, 1600, 1700 fr., na 15, 20, 25 jaar dienst, als minimum<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers <strong>de</strong>r 5<strong>de</strong> klas, welk <strong>voor</strong>stel door <strong>de</strong> Kamers aangenomen<br />
werd. (Wet van 22 Juni 1899).<br />
De ministerieele omzendbrief van 1 Sept. 18 99 kwam echter <strong>de</strong><br />
toepassing Bier wet zeer beperken :<br />
a) De wet is enkel toepasselijk op <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers (hoofdon<strong>de</strong>rwijzers),<br />
zoodat al <strong>de</strong> hulpon<strong>de</strong>rwijzers, <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzeressen en <strong>de</strong> hulpon<strong>de</strong>rwijzeressen<br />
uitgesloten blijven ;<br />
b) Aileen <strong>de</strong> jaren dienst als on<strong>de</strong>rwijzer, (d. i. hoofdon<strong>de</strong>rwijzer),<br />
mogen in rekening gebracht wor<strong>de</strong>n, zoodat slechts zecr weinige<br />
on<strong>de</strong>rwijzers uit die wet <strong>voor</strong><strong>de</strong>el trekkers.<br />
Ook in <strong>de</strong> wet van 15 Sept. 1895, art. 7 F, wor<strong>de</strong>n enkel <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers<br />
genoemd, en evenwel werd <strong>de</strong> toegeken<strong>de</strong> verhooging toegepast<br />
<strong>voor</strong> heel het personeel en <strong>voor</strong> al <strong>de</strong> dienstjaren.<br />
Ver<strong>de</strong>r zijn moeielijkhe<strong>de</strong>n ontstaan aangaan<strong>de</strong> het al of niet behou<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong>r bereikte jaarwed<strong>de</strong>, bij <strong>de</strong> benoeming van hulpon<strong>de</strong>rwijzer<br />
tot on<strong>de</strong>rwijzer, bij het overgaan van on<strong>de</strong>rwijzers van <strong>de</strong> eene<br />
gemeente naar eene an<strong>de</strong>re.<br />
Om aan <strong>de</strong>zen treurigen toestand een ein<strong>de</strong> te maken, zal <strong>de</strong> heer<br />
Maenhaut eerstdaags het volgen<strong>de</strong> wetsontwerp aanbie<strong>de</strong>n :
--- 23 --<br />
ART. I. — Na 5 jaren dienst genieten <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers <strong>de</strong>r 5<strong>de</strong> klas<br />
eene jaarwed<strong>de</strong> van 1400 fr., met een maximum van 2000 fr.<br />
ART. 2. — Al <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers, on<strong>de</strong>rwijzeressen, hulpon<strong>de</strong>rwijzers<br />
en hulpon<strong>de</strong>rwijzeressen, thans in dienst, mogen al hunne dienstjaren,<br />
(min 5 <strong>voor</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers en on<strong>de</strong>rwijzeressen) doen gel<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
vierjaarlijksche verhooging. Op I Januari 1 901 zal hunne jaarwed<strong>de</strong><br />
gebracht wor<strong>de</strong>n tot het minimum <strong>de</strong>r klas, waartoe zij volgens <strong>de</strong><br />
laatste tienjaarlijksche volksoptelling behooren, en vermeer<strong>de</strong>rd wor<strong>de</strong>n<br />
met zooveel maal ioo fr. als zij vierjaarlijksche dienstperio<strong>de</strong>n<br />
tellen.<br />
ART. 3. — Al <strong>de</strong> hulpon<strong>de</strong>rwijzers en hulpon<strong>de</strong>rwijzeressen, die in<br />
het vervolg benoemd zullen wor<strong>de</strong>n tot on<strong>de</strong>rwijzer en on<strong>de</strong>rwijzeres,<br />
mogen al hunne dienstjaren doen gel<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> <strong>de</strong> vierjaarlijksche verhooging,<br />
(na aftrok <strong>de</strong>r 5 jaar dienst, welke noodig zijn omtot on<strong>de</strong>rwijzer<br />
benoemd te kunnen wor<strong>de</strong>n), en zullen <strong>voor</strong> aanvangswed<strong>de</strong><br />
het minimum <strong>de</strong>r klas genieten, waartoe <strong>de</strong> gemeente behoort, vermeer<strong>de</strong>rd<br />
met zooveel maal ioo fr. als zij vierjaarlijksche perio<strong>de</strong>n<br />
dienst tellen.<br />
ART. 4. — Het minimum <strong>de</strong>r hulpon<strong>de</strong>rwijzers en hulpon<strong>de</strong>rwijzeressen<br />
<strong>de</strong>r 5 <strong>de</strong> en <strong>de</strong>r 4<strong>de</strong> klas, en dat <strong>de</strong>r hulpon<strong>de</strong>rwijzeressen van <strong>de</strong><br />
3<strong>de</strong> klas wordt gebracht op 1200 fr.<br />
ART. 5. -- Al <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers en on<strong>de</strong>rwijzeressen hebben recht<br />
op woning of eene scha<strong>de</strong>loosstelling daartoe, na acht jaar dienst.(i)<br />
Man en vrouw hebben slechts op eene enkele scha<strong>de</strong>loosstelling<br />
recht. (2)<br />
ART. 6. — Voor <strong>de</strong> toepassing <strong>de</strong>r 5 <strong>voor</strong>gaan<strong>de</strong> art. zullen in aanmerking<br />
komen : al <strong>de</strong> jaren dienst in het gemeentelijk, aangenomen<br />
of aanneembaar on<strong>de</strong>rwijs, hetzij tij<strong>de</strong>lijk of bepaald.<br />
ART. 7. — De on<strong>de</strong>rwijzers, hulpon<strong>de</strong>rwijzers, on<strong>de</strong>rwijzeressen en<br />
hulpon<strong>de</strong>rwijzeressen, die in <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> hoedanigheid overgaan naar<br />
eena an<strong>de</strong>re gemeente, behou<strong>de</strong>n al <strong>de</strong> <strong>voor</strong><strong>de</strong>elen van al hunne<br />
dienstjaren.<br />
C. Wachtgel<strong>de</strong>n,<br />
De Wetten van 1884, 1892 en 1895 geven aan <strong>de</strong> gemeenten het<br />
recht <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer, bij afschaffing van bediening, in beschikbaarheid te<br />
stellen. Krachtens <strong>de</strong> verschillige wetten en reglementen <strong>de</strong>saangaan<strong>de</strong><br />
(1)Blijkbaar bedoelt men hier <strong>de</strong> hulpon<strong>de</strong>rwijzers en hulpon<strong>de</strong>rwijzeressen ;<br />
immers <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers en <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzeressen genieten reeds dit <strong>voor</strong><strong>de</strong>el.<br />
(2)Het is Diet wel aan te nemen, dat iemand, door te huwen, een ge<strong>de</strong>elte zijner<br />
rechten verlieze. Krachtens <strong>de</strong> huidige wetgeving dcsaangaan<strong>de</strong>, telt ook <strong>de</strong> waar<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>r huishuur, of <strong>de</strong> scha<strong>de</strong>vergoeding daar<strong>voor</strong>, me<strong>de</strong> in <strong>de</strong> berekening van het<br />
pensioen <strong>voor</strong> man en vrouw.
— 24 ---<br />
geniet <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer in beschikbaarheid een wachtgeld, gelijk aan <strong>de</strong><br />
1/2, <strong>de</strong> 2/3, <strong>de</strong> 3/4 of het voile bedrag zijner jaarwed<strong>de</strong>, naar evenredigheid<br />
hij minstens 5, 15 of 25 dienstjaren telt.<br />
In an<strong>de</strong>re takken van bestuur geniet <strong>de</strong> ambtei'aar, die in beschikbaarheid<br />
gesteld wordt, bij afschaffing van dienst, zijne voile jaarwed<strong>de</strong>,<br />
onaangezien het petal zijner dienstjaren. ,<br />
Het zou <strong>de</strong>rhalve billijk zijn <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer in dit geval <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong><br />
rechten toe te kennen.<br />
\Vij durven hopen, Geachte Heer, dat gij, met ons, <strong>de</strong> wenschen<br />
in dit stuk uitgedrukt, niet ongegrond zult vin<strong>de</strong>n, en wij verzoeken U<br />
nogmaals beletfd. ze in <strong>de</strong> Wetgeven<strong>de</strong> Kamers te willen ver<strong>de</strong>digen.<br />
NAMENS HET SYNDIKAAT :<br />
De Schrijver, De Voorzitter,<br />
L. NAUWELAERTS K. GOVAERTS<br />
On<strong>de</strong>rwijzer te E<strong>de</strong>gem. Hoofdon<strong>de</strong>rwijzer te Niel.<br />
Antwerpen, 12 December 'goo.<br />
On<strong>de</strong>rwijsvereeniging “ DIESTERWEG,<br />
ANTWERPEN<br />
dikAnVE”Lika OVE13 1900<br />
Damen en Heeren, Geachte Collega's,<br />
Het Uitvoerend Komiteit biedt U hierbij verslag aan over <strong>de</strong> werkzaamhe<strong>de</strong>n<br />
van het afgeloopen jaar, het 9 e sinds het ontstaan <strong>de</strong>r<br />
Vereeniging.<br />
Menige veran<strong>de</strong>ring, ten goe<strong>de</strong> van on<strong>de</strong>rwijs en on<strong>de</strong>rwijzer, danken<br />
wij aan Diesterweg ; wie <strong>de</strong> toestan<strong>de</strong>n van vroeger gekend, <strong>de</strong><br />
werkzaamhe<strong>de</strong>n geduren<strong>de</strong> negen achtereenvolgen<strong>de</strong> jaren gevolgd<br />
heeft, moet zulks beamen.<br />
Edoch, mochten wij op enkele punten voldoening erlangen, talrijk<br />
nog zijn <strong>de</strong> wenschen van 't on<strong>de</strong>rwijzend personeel , die onverwezenlijkt<br />
bleven.<br />
Ze laten een uitgestrekt arbeidsveld over <strong>voor</strong> <strong>de</strong> toekomst.<br />
* * *<br />
I. La<strong>de</strong>n.<br />
Het jaarverslag over 1899 maakt melding van 488 le<strong>de</strong>n.<br />
Geduren<strong>de</strong> het jaar 1900 koos <strong>de</strong> dood on<strong>de</strong>r hen 3 slachtoffers : <strong>de</strong> heeren K. Van<br />
Beeck, A. Hertoghs en P. D'Hooghe. Deelneming werd telkens, in naam van <strong>de</strong>n<br />
kring, betuigd aan <strong>de</strong> treuren<strong>de</strong> nabestaan<strong>de</strong>n Bier gelief<strong>de</strong> collega's. Bid <strong>de</strong>ze
---- 25 ---<br />
gelegenheid zij nog eens herinnerd aan <strong>de</strong> duurbare afgestorvenen, herhaald hoezeer<br />
hun heengaan ons wee <strong>de</strong>ed, hunne gedachtenis in onze harten zal blijven <strong>voor</strong>tleven.<br />
Een lid verliet het on<strong>de</strong>rwijs om een an<strong>de</strong>re betrekking te zoeken en 20 zon<strong>de</strong>n<br />
hun ontslag (waarvan 13 na <strong>de</strong> beruchte keerkwestfe). Een enkel 'dier ontslagen was<br />
gemotiveerd.<br />
An<strong>de</strong>rzijds wer<strong>de</strong>n 16 leerkrachten als nieuwe le<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n kring aangenomen.<br />
Op dit oogenblik telt <strong>de</strong> kring 182 le<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>r 't personeel <strong>de</strong>r jongens-, 139<br />
on<strong>de</strong>r dat <strong>de</strong>r meisjesscholen en 159 on<strong>de</strong>r dat <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>rtuinen : totaal 480. Een<br />
vermin<strong>de</strong>ring dus van 8 op het le<strong>de</strong>ntal van <strong>voor</strong>gaand jaar. le<strong>de</strong>r gist <strong>de</strong> oorzaak<br />
dier vermin<strong>de</strong>ring. Schrikaanjaging en verdachtmaking, aansporing door <strong>de</strong>n<br />
beer schepen van on<strong>de</strong>rwijs in raadszitting van 16 juli om alle solidariteit met het<br />
Bestuur van <strong>de</strong>n Rring al te mijzen, <strong>de</strong><strong>de</strong>n waarschijnlijk eenige zwakke en kortzichtige<br />
le<strong>de</strong>n besluiten hun ontslag in te dienen, terwijl an<strong>de</strong>rzijds het beleefd verzoek,<br />
gericht tot <strong>de</strong> postulanten <strong>voor</strong> on<strong>de</strong>rwijzersplaatsen om zich niet te haastig aan te<br />
sluiten bij die groep van misnoeg<strong>de</strong>n, wel oorzaak kan zijn dat sommige nieuw<br />
benoem<strong>de</strong> leerkrachten niet van <strong>de</strong> eerste gelegenheid hebben gebruik gemaakt om<br />
zich aan te sluiten.<br />
II. Uitvoerend Komiteit.<br />
Het Uitvoerend Komiteit was <strong>voor</strong> 'goo samengesteld uit :<br />
<strong>de</strong> heeren H. Bellens en H. De Greef, <strong>voor</strong>zitters,<br />
J. Claessens en E. De Mol, schrijvers,<br />
E. Campe, schatbewaar<strong>de</strong>r,<br />
J. Mees, R. Van Tongerloo en L. Poelemans, raadsle<strong>de</strong>n,<br />
<strong>de</strong> damen C. Boonroy en J. Broddin, raadsle<strong>de</strong>n van Meisjesscholen en Kin<strong>de</strong>rtuinen.<br />
In zitting van he<strong>de</strong>n moet er wor<strong>de</strong>n overgegaan tot <strong>de</strong> herkiezing <strong>de</strong>r titularissen<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> 2e reeks ambten : 2 e <strong>voor</strong>zitter, Ie schrijver en 3 raadsle<strong>de</strong>n, in vervanging<br />
van <strong>de</strong> heeren H. De Greef, J. Claessens, J. Mees, R. Van Tongerloo en<br />
L. Poelemans, wier mandaat ten ein<strong>de</strong> is.<br />
* * *<br />
III. Werkzaarnhe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r Vereeniging<br />
a) betrekkelijk le<strong>de</strong>n en ambtsbroe<strong>de</strong>rs.<br />
I. Verga<strong>de</strong>ringen. Buiten <strong>de</strong> verga<strong>de</strong>ring, door het U. K. belegd <strong>voor</strong> he& het<br />
personeel van Antwerpen's gemeentescholen op 18 Febr., beriep het zijne le<strong>de</strong>n op<br />
4 algemeene verga<strong>de</strong>ringen, die plaats had<strong>de</strong>n op 17 Mei, 17 Juli, 29 Nov. en 20 Dec.<br />
Om <strong>de</strong> besluiten, in die algemeene verga<strong>de</strong>ringen genomen, ten uitvoer te brengen<br />
en <strong>de</strong> dagelijksche zaken van <strong>de</strong>n kring te regelen, had het U. K., buiten zijne<br />
wekelijksche bijeer,komsten, in <strong>de</strong>n loop <strong>de</strong>s jaars nog i9 verga<strong>de</strong>ringen met afgevaar<strong>de</strong>n,<br />
af<strong>de</strong>elingsbesturen of opstelraad van Ons Woord.<br />
2. Leval Bellens. Voorstel tot strafvor<strong>de</strong>ring. Op <strong>de</strong> begrafenisplechtigheid<br />
van wijlen ons betreurd me<strong>de</strong>lid, Karel Van Beeck, sprak <strong>de</strong> hr Bellens, <strong>voor</strong>zitter<br />
van <strong>de</strong>n kring en in <strong>de</strong>zes naam eene prachtige re<strong>de</strong>voering uit, verschenen in nr 3<br />
van Ons Woord. Het college van Burgemeester en Schepenen aanzag het slot dier<br />
retie als een vergrijp en in een vertoog, gedagteckend 14 Februari 190o, stel<strong>de</strong> het<br />
aan <strong>de</strong>n Gemeenteraad <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n hr Bellens een straf op te leggen van 3 maan<strong>de</strong>n<br />
opschorsing met berooving van jaarwed<strong>de</strong>. Dit <strong>voor</strong>stel verwekte on<strong>de</strong>r heel het<br />
on<strong>de</strong>rwijzend personeel <strong>de</strong> diepste ontroering en verslagenheid.<br />
Dank het krachtig en waardig optre<strong>de</strong>n van kring Diesterweg in 't bijzon<strong>de</strong>r,
-26-<br />
van 't on<strong>de</strong>rwijzend personeel in 't algemeen ( 1), zag het college of van zijn <strong>voor</strong>stel<br />
tot strafvor<strong>de</strong>ring.<br />
Nogmaals zij bier hul<strong>de</strong> gebracht aan alle personen en inzon<strong>de</strong>r aan die le<strong>de</strong>n<br />
van <strong>de</strong>n gemeenteraad, welke krachtdadig <strong>de</strong> ver<strong>de</strong>diging onzer goe<strong>de</strong> zaak op zich<br />
namen en daardoor <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer <strong>de</strong> vrijheid van <strong>de</strong>nken, zeggen en schrijven,<br />
het recht van beoor<strong>de</strong>eling in on<strong>de</strong>rwijszaken toeken<strong>de</strong>n.<br />
3. Her<strong>de</strong>nkingen, <strong>de</strong>elnemingen, gelubvenschen : Op 4 Maart herdacht <strong>de</strong> kring het<br />
overlij<strong>de</strong>n van zijnen diepbetreur<strong>de</strong>n inspecteur Am. Sneyers, <strong>voor</strong> vier jaren aan<br />
<strong>de</strong> eerbiedvolle toegenegenheid van heel het on<strong>de</strong>rwijzend personeel ontrukt.<br />
Namens <strong>de</strong>n kring werd een rouwkroon op <strong>de</strong> grafste<strong>de</strong> neergelegd.<br />
Op io Mei wenschte een afvaardiging <strong>de</strong>r verschillen<strong>de</strong> besturen van Diesterweg<br />
<strong>de</strong>n heer G. Haegens, eere-inspecteur van het ste<strong>de</strong>lijk on<strong>de</strong>rwijs van Antwerpen,<br />
geluk bij gelegenheid <strong>de</strong>r 50 e verjaring zijner indiensttreding als on<strong>de</strong>rwijzer.<br />
Een maand nadien, op 9 Juni, vervul<strong>de</strong>n wij <strong>de</strong>n droeven plicht <strong>de</strong>n geachten<br />
eere-inspecteur naar zijne laatste rustplaats te vergezellen. Op het graf herdacht <strong>de</strong><br />
<strong>voor</strong>zitter van Diesterweg <strong>de</strong> ambtelijke loopbaan en <strong>de</strong> verdiensten van <strong>de</strong>n<br />
betreur<strong>de</strong>n afgestorvene.<br />
Geluk wenschen wer<strong>de</strong>n in naam van <strong>de</strong>n kring gezon<strong>de</strong>n aan onzen geachten<br />
collega en me<strong>de</strong>lid, H. Verstraelen, ter gelegenheid zijner vijf-en-twintigjarige<br />
indiensttreding.<br />
In een schrijven van 25 September bracht het bestuur van Diesterweg dank en<br />
hul<strong>de</strong> aan <strong>de</strong>n Leipziger on<strong>de</strong>rwijzer Ernst Beyer, « schriftleiter ) van <strong>de</strong> « Leipziger<br />
Lehrerzeitung ), om zijnen strijd <strong>voor</strong> <strong>de</strong> belangen van 't on<strong>de</strong>rwijs en <strong>de</strong> vrijheid<br />
<strong>de</strong>s on<strong>de</strong>rwijzers. Het drukte zijn hooge vereering uit <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n man, die het<br />
wagen Borst <strong>de</strong> waarheid te verkondigen en het recht te ver<strong>de</strong>digen en daarom<br />
vervolgd werd en gekrenkt in zijne rechten en zijne belangen.<br />
4. Jaarbanket Aan het Jaarbanket van 1900, gehou<strong>de</strong>n op 3 Maart, in het « Cate<br />
Ducal ) vergastte zich een aanzienlijk getal onzer me<strong>de</strong>le<strong>de</strong>n.<br />
b) betrekkelijk het on<strong>de</strong>rwijs en zijne inrichting ter ste<strong>de</strong>.<br />
I. Speeltzj<strong>de</strong>n. Het Reglement <strong>de</strong>r Gemeentescholen, verschenen in 1899, <strong>voor</strong>zag<br />
reeds in zijn art. 31 <strong>de</strong> verplichting van 15 minuten rust omtrent het mid<strong>de</strong>n van<br />
elken halven dag. Het verzet van sommige hoof<strong>de</strong>n maakte echter in vele scholen<br />
<strong>de</strong> uitvoering dier bepaling onmogelijk. Eene afvaardiging van het U. K. lichtte<br />
<strong>de</strong>n beer Schepen van On<strong>de</strong>rwijs in over <strong>de</strong>n toestand en drong aan op <strong>de</strong> stipte<br />
uitvo2ring van 't Reglement on<strong>de</strong>r dat opzicht. In dato 24 Jan. 19oo zond dan ook<br />
<strong>de</strong> hr Schepen Desguin een omzendbrief naar al <strong>de</strong> scholen, <strong>de</strong>n tekst van art. 31<br />
van 't Reglement verklarend en <strong>de</strong> stipte uitvoering ervan bevelend.<br />
2. Geene twee<strong>de</strong> taal in <strong>de</strong> lagere school. In nrs I en 2 van <strong>de</strong>n verloopen jaargang<br />
van « Ons Woord verscheen een uitgebreid artikel, betrachten<strong>de</strong> <strong>de</strong> afschaffing<br />
eener twee<strong>de</strong> taal in <strong>de</strong> lagere school en <strong>de</strong> versterking van het on<strong>de</strong>rwijs in <strong>de</strong><br />
moe<strong>de</strong>rtaal. Met ongemeenen en gewettig<strong>de</strong>n bijval werd dit artikel begroet door<br />
alle Vlaamschgezin<strong>de</strong> kringen.<br />
Door <strong>de</strong> zorgen van het U. K. werd het in afzon<strong>de</strong>rlijke brochuur uitgegeven en<br />
naar belang- en gezaghebben<strong>de</strong> personen verzon<strong>de</strong>n. Door <strong>de</strong> zorgen van <strong>de</strong>n<br />
Liberalen Vlaamschen Bond wer<strong>de</strong>n daarenboven nog 800 afdrukken van dit<br />
artikel aan <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n van genoem<strong>de</strong>n bond gestuurd.<br />
Deze strijdmid<strong>de</strong>len tegen <strong>de</strong> d )11e verfransching onzer schooljeugfl, gesteund<br />
door een vertoog door <strong>de</strong>n « Liberalen Vlaamschen Bond r van Antwerpen, in dato<br />
( 1 ) 438 le<strong>de</strong>n van het on<strong>de</strong>rwijzend personeel on<strong>de</strong>rteeken<strong>de</strong>n het verzoekschrift,<br />
niet toepassing vragen<strong>de</strong> <strong>de</strong>r straf en drukten hunne instemming uit met <strong>de</strong> wijze<br />
waarop <strong>de</strong> hr Bellens zijn opdracht had vervuld.
- 2 7 -<br />
8 Sept. 190o, gezon<strong>de</strong>n aan het College van Burgemeester en Schepenen <strong>de</strong>r stad,<br />
had<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> gevolg dat bij <strong>de</strong> heropening <strong>de</strong>r klassen in September 1.1. <strong>de</strong> veror<strong>de</strong>ning<br />
ingevoerd werd slechts aan te vangen met het on<strong>de</strong>rricht <strong>de</strong>r Fransche taal<br />
van af het 7e, in ste<strong>de</strong> van het 5e halfjaar.<br />
't Is een halve maatregel, doch die ons weldra lei<strong>de</strong>n zal tot ons einddoel : geen<br />
twee<strong>de</strong> taal in <strong>de</strong> eigenlijke lagere school. Tot bereiking van dat doel dienen al onze<br />
pogin gen aangewend.<br />
3. Verslag <strong>de</strong>r Teekencommissie. In algemeene verga<strong>de</strong>ring van 21 Decem. 1899<br />
wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> besluitselen van het vertoog <strong>de</strong>r teekencommissie, strekken<strong>de</strong> tot<br />
afschaffing <strong>de</strong>r metho<strong>de</strong> Peeters in <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rtuinen en gemeentescholen, met algemeene<br />
stemmen goedgekeurd en werd besloten dit verslag in brochuur te doen<br />
verschijnen. De kosten Bier uitgave wer<strong>de</strong>n ge<strong>de</strong>kt door bijzon<strong>de</strong>re inschrijving<br />
on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n. De brochuur werd gezon<strong>de</strong>n aan alle personen en korpsen, die door<br />
hun gezag of invloed bij machte zijn veran<strong>de</strong>ring te brengen aan <strong>de</strong> bestaan<strong>de</strong><br />
toestan<strong>de</strong>n.<br />
4. On<strong>de</strong>rzoek, naar <strong>de</strong> stoffelijke inrichting en <strong>de</strong>n hygienischen toestand <strong>de</strong>r scholen<br />
en al <strong>de</strong> met dit on<strong>de</strong>rzoek in betrek,k,ing staan<strong>de</strong> punters.<br />
Reeds in 't begin van 1900 had het Bestuur van Diesterweg besloten alle inlichtingen<br />
bijeen te brengen omtrent <strong>de</strong> stoffelijke inrichting en <strong>de</strong>n hygienischen<br />
toestand onzer scholen om daarna , met goe<strong>de</strong> gron<strong>de</strong>n, te kunnen wijzen op wat er,<br />
on<strong>de</strong>r dat opzicht, <strong>voor</strong> verbeteringen vatbaar was. Met dat doel stel<strong>de</strong> het <strong>de</strong><br />
vragenlijst op, verschenen in Ons Woord, bl. 233, nrs 8 en 9. Om te vermij<strong>de</strong>n dat <strong>de</strong><br />
drukpers zich mengen zou in het <strong>de</strong>bat en opdat het verslag <strong>de</strong> volledige en getrouwe<br />
weerspiegeling zou zijn van <strong>de</strong>n wezenlijken toestand, was het woord vertrouweltjk<br />
aan het hoofd <strong>de</strong>r lijst geplaatst.<br />
Voorzeker vermoed<strong>de</strong> geen enkel lid van Diesterweg's Bestuur bij het opmaken<br />
<strong>de</strong>r vragenlijit hoe die later oorzaak zou wor<strong>de</strong>n van onaangename wrijvingen met<br />
ambtelijke en be stuurlijke overhe<strong>de</strong>n, hoe <strong>de</strong> reinste bedoelingen, rwelke het Bestuur<br />
tot richtsnoer had<strong>de</strong>n gediend, hierbij zou<strong>de</strong>n miskend of onjuist beoor<strong>de</strong>eld wor<strong>de</strong>n.<br />
Geheei op eigen hand, en onbewust van Diesterweg's <strong>voor</strong>nemen, had raadsheer<br />
Dr Terwagne een on<strong>de</strong>rzoek gedaan naar <strong>de</strong>n hygienischen toestand onzer scholen<br />
en kennis gegeven van zijn bevindingen in raadszitting van 3o April.<br />
In <strong>de</strong>n loop <strong>de</strong>r maand Mei daaropvolgen<strong>de</strong> zond Diesterweg <strong>de</strong> vragenlijst naar<br />
elk van zijn afgevaardig<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong> scholen.<br />
Uit <strong>de</strong> ingekomen verslagen blee p ten dui<strong>de</strong>lijkste <strong>de</strong> gegrondheid <strong>de</strong>r kritieken<br />
van raadsheer Terwagne in zake schoolhygiena. In het Julinummer bracht Ons<br />
Woord hul<strong>de</strong> aan <strong>de</strong>n heer Terwagne <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n ernst, waarme<strong>de</strong> hij zijn ambt van<br />
raadsheer had opgevat, en trad zijn kritiek op <strong>de</strong>n hygienischen toestand onzer<br />
scholen on<strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>liik bij.<br />
le<strong>de</strong>r weet wat vloed van ongerechtig<strong>de</strong> beschuldigingen, als gevolg op dit schrijven,<br />
naar 't hoofd van Diesterweg en zijne'le<strong>de</strong>n werd geslingerd : hoof<strong>de</strong>n schol<strong>de</strong>n<br />
hun on<strong>de</strong>rhoorig personeel <strong>voor</strong> spioenen en on<strong>de</strong>rwijzers-kontroleurs van <strong>de</strong>n<br />
reinigheidsdienst ; <strong>de</strong> beer Hennen, bestuur<strong>de</strong>r van sch. 4, zond een brief van<br />
protestatie naar <strong>de</strong>n opstelraad van Ons Woord, verschenen en beantwoord in nr io,<br />
blz. 242 ; <strong>de</strong> kring <strong>de</strong>r school hoof<strong>de</strong>n richtte een schrijven aan <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>zitter van<br />
kring Diesterweg, waarin zij (<strong>de</strong> hoof<strong>de</strong>n) verklaar<strong>de</strong>n alle ver<strong>de</strong>re samenwerking<br />
en betrekkingen <strong>voor</strong> goed at' te breken ; <strong>de</strong> heer schepe,n Desguin zelf, in<br />
raadszitting van 16 Juli, gal een bepaald verkeer<strong>de</strong> <strong>voor</strong>stelling van Diesterweg's<br />
han<strong>de</strong>lingen en bedoelingen, schold eveneens <strong>de</strong> afgevaardig<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> spioenen, <strong>de</strong><br />
le<strong>de</strong>n van opstelraad en U. K. <strong>voor</strong> logenaars en « meneurs D en eindig<strong>de</strong> met <strong>de</strong><br />
meening dat het plicht was your ie<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzer alle solidariteit met het Bestuur<br />
van <strong>de</strong>n kring af te wijzen.
- 28 ---<br />
Als antwoord op die re<strong>de</strong>voering stem<strong>de</strong> <strong>de</strong> algemeene verga<strong>de</strong>ring van 17 Juli,<br />
verga<strong>de</strong>ring waarop het meeren<strong>de</strong>el <strong>de</strong>r le<strong>de</strong>n aanwezig was, met algemeene stemmen<br />
t 1) een dagor<strong>de</strong>, waarin zij, onzer meer, krachtdadig verzet aanteeken<strong>de</strong> tegen<br />
<strong>de</strong> ongegron<strong>de</strong> beschuldigingen van schepen Desguin tegen 1 Diesterweg ) en zijn<br />
le<strong>de</strong>n en merle <strong>de</strong> verantwoor<strong>de</strong>lijkheid op zich nam van <strong>de</strong> da<strong>de</strong>n <strong>de</strong>s Bestuurs.<br />
Mocht het, eenerzijds, betreurenswaardig heeten dat dagbla<strong>de</strong>n eener partij, wier<br />
antipathie <strong>voor</strong> het officieel on<strong>de</strong>rwijs onbetwistbaar is, uit het konflikt al het<br />
mogelijke <strong>voor</strong><strong>de</strong>el trokken <strong>voor</strong> hunne politieke strekkingen, an<strong>de</strong>rzijds had <strong>de</strong><br />
zaak <strong>voor</strong> het on<strong>de</strong>rwijs een dubbel goed gevolg : in een rondschrijven van 24 Juli<br />
beken<strong>de</strong> <strong>de</strong> heer Schepen dat het keren <strong>de</strong>r klassen in sommige scholen gebrekkig<br />
geschied<strong>de</strong> en gaf bepaal<strong>de</strong> inlichtingen nopens <strong>de</strong> wijze waarop <strong>de</strong>ze dienst moest<br />
verricht wor<strong>de</strong>n ; binst <strong>de</strong> groote vacantie kregen een twaalft al <strong>de</strong>r nicest gehaven<strong>de</strong><br />
scholen hunne zoo lang verbei<strong>de</strong> herschil<strong>de</strong>ring.<br />
Zulke zalving was wel zulke geeseling waard !<br />
c) betrekkelijk <strong>de</strong> stoffelijke positie <strong>de</strong>s on<strong>de</strong>rwijzers.<br />
I. Wijziging aan <strong>de</strong>n loonstandaard : Op 1 Dec. 1898 zond onze Vereeniging haar<br />
eerste vertoog naar <strong>de</strong>n Gemeenteraad, met het doel verbeteren<strong>de</strong> wijzigingen te<br />
bekomen aan <strong>de</strong>n loonstandaard. Sindsdien bracht die zaak maar weinig aar<strong>de</strong>'aan<br />
<strong>de</strong>n dijk • herhaal<strong>de</strong> bezoeken bij gemeenteraadsle<strong>de</strong>n, gedurig aandringen bij<br />
gemeenteoverhe<strong>de</strong>n, bewijsvoeringen in Ons Woord, alles werd aangewend om verbetering<br />
te bekomen in onzen stoffelijken toestand.<br />
Tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> bespreking <strong>de</strong>r begrooting <strong>voor</strong> 190o leg<strong>de</strong> <strong>de</strong> heer schepen gunstige<br />
verklaringen af betrekkelijk ons verzoek . Hij erken<strong>de</strong> dat <strong>de</strong> jaarwed<strong>de</strong>n van 't<br />
on<strong>de</strong>rwijzend personeel niet meer in verhouding waren met <strong>de</strong> noodwendighe<strong>de</strong>n<br />
van 't leven, dat re<strong>de</strong>nen van finantieelen aard belet had<strong>de</strong>n dit jaar nog verbeteringen<br />
<strong>voor</strong> te stellen aan <strong>de</strong>n loonstandaard, dat zoodra <strong>de</strong> gel<strong>de</strong>lijke bezwaren<br />
uit <strong>de</strong>n weg geruimd waren, <strong>voor</strong>stellen tot loonsverbetering zou<strong>de</strong>n gedaan<br />
wor<strong>de</strong>n.<br />
Het U. K., in een schrijven van 18 jan. 1900 aan het College van Burgemeester<br />
en Schepenen, nam akte dier verklaringen, wees nogmaals op <strong>de</strong> drukkend lage<br />
loonen van een <strong>de</strong>el van 't on<strong>de</strong>rwijzend korps, <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzeressen-helpsters <strong>de</strong>r<br />
kin<strong>de</strong>rtuinen, en drong an<strong>de</strong>rmaal aan op eene spoedige doorvoering <strong>de</strong>r door <strong>de</strong>n<br />
heer Schepen <strong>voor</strong>gestel<strong>de</strong> verbeteringen.<br />
Het leg<strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong> bezoeken af bij <strong>de</strong> nieuw gekozen raadsle<strong>de</strong>n en <strong>de</strong>n<br />
schepen van finantien, <strong>de</strong>n heer Cauwenbergh. Ons Woord besprak in een paar<br />
artikelen <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>len en wegen om te <strong>voor</strong>zien in <strong>de</strong> uitgaven, die <strong>de</strong> verhuoging<br />
van jaarwed<strong>de</strong>n zou veroorzaken.<br />
In gemeenteraadszitting van 5 Nov. 11 ein<strong>de</strong>liik werd een <strong>de</strong>el onzer wenschen<br />
vervuld : het minimum <strong>de</strong>r jaarwed<strong>de</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzeressen-helpsters onzer<br />
kin<strong>de</strong>rtuinen werd vastgesteld op 750, het maximum op loon fr<br />
De eerste stap is dus gezet. Hopen we dat het daarbij niet hlijven zal en dat <strong>de</strong><br />
Stad, in een niet al te ver verwij<strong>de</strong>rd tijdstip, ook voldoening zal geven aan <strong>de</strong><br />
wenschen van het overig ge<strong>de</strong>elte van 't on<strong>de</strong>rwijzend personeel.<br />
2. Wetsontwerp Maenhaut. In hit Maartnummer van dit jaar riep <strong>de</strong> redactie van<br />
Ons Woord <strong>de</strong> aandacht van <strong>de</strong>n Algemeenen Belgischen On<strong>de</strong>rwijzersLond en <strong>de</strong>r<br />
bijzon<strong>de</strong>re on<strong>de</strong>rwijskringen op dit belangrijk wetsontwerp. On<strong>de</strong>r meer schreef zij:<br />
Het wetso ltwerp Maenha2t dient nit al onze krachten gesteund.<br />
Door heel het land moet oogenblikkelijk ;eene machtige beweging aangevangen.<br />
De af<strong>de</strong>elingen van <strong>de</strong>n Alg. Belg. Ond. Bond moeten bijeengeroepen, <strong>de</strong> bijzon<strong>de</strong>re<br />
( 1 ) 2 Le<strong>de</strong>n stellen <strong>de</strong> verdaging <strong>voor</strong> en onthiel<strong>de</strong>n zich om die re<strong>de</strong>n.
- 29 -<br />
on<strong>de</strong>rwijsvereenigingen vergaceren en bijtre<strong>de</strong>n. Een stroom van vertoogschriften<br />
moet te Brussel uitmon<strong>de</strong>n.<br />
De aanstaan<strong>de</strong> verkiezingstrijd schenkt een uitmunten<strong>de</strong> gelegenheid om <strong>de</strong><br />
kandidaten <strong>voor</strong> <strong>de</strong> Wetgeven<strong>de</strong> Kamers te polsen over hunne zienswijze en hunne<br />
houding opzichtens dit zoo belangrijk punt.<br />
Afvaardigingen, vertegen<strong>voor</strong>digers van al <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers, zullen zich in betrekking<br />
stellen met <strong>de</strong> opduiken<strong>de</strong> kandidaten.<br />
VOor <strong>de</strong> kiezing moet <strong>de</strong> zaak ditmaal gewonnen. Want, — <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rvinding heeft<br />
het helaas, al te dikwijls bewezen, — na <strong>de</strong> kiezing wordt er geschipperd en<br />
getalmd.... en <strong>de</strong> rechtvaardigste eischen verzon<strong>de</strong>n naar een volgen<strong>de</strong> eeuw. )<br />
Op <strong>de</strong> verga<strong>de</strong>ring van <strong>de</strong> hoofdon<strong>de</strong>rwijzers (eressen) <strong>de</strong>r 5e reeks en al <strong>de</strong><br />
hulpon<strong>de</strong>rwijzers (eressen) van het arrondissement Antwerpen, belegd cp 10 April<br />
in het Cafe <strong>de</strong>s Mille Colonnes door <strong>de</strong> zorgen <strong>de</strong>r kantonale af<strong>de</strong>eling Contich-Boom<br />
met het doel <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>len te besprek en om het wetsontwerp Maenhaut in <strong>de</strong> Wetgeven<strong>de</strong><br />
Kamers te doen stemmen, werd namens kring Diesterweg door zijnen<br />
<strong>voor</strong>zitter <strong>voor</strong>gesteld bij <strong>de</strong> op <strong>de</strong> lijst <strong>voor</strong>komen<strong>de</strong> kandidaten <strong>voor</strong> <strong>de</strong> Wetgeven<strong>de</strong><br />
Kamers insgelijks aan te dringen tot het invoeren van leerplicnt.<br />
Een komiteit uit <strong>de</strong>n schoot van Diesterweg werkte in verstandhouding met het<br />
syndikaat <strong>de</strong>r Gemeenteon<strong>de</strong>rwijzers van het arrondissement Antwerpen tot<br />
bereiking van dit dubbel doel : vergoeding van woonst en invoering van leerpiicht.<br />
Al <strong>de</strong> kandidaten volksvertegenwoordigers en senateurs van het arrondissement<br />
Antwerpen gingen <strong>de</strong> schriftelijke verbintenis aan <strong>voor</strong> <strong>de</strong>ze twee hervormingen te<br />
ijveren. Hopen wij dat <strong>de</strong> gekozenen on<strong>de</strong>r hen in hunne pogingen mogen slagen !<br />
3. Grievenlijst. Tij<strong>de</strong>ns het on<strong>de</strong>rzoek naar <strong>de</strong> grieven <strong>de</strong>r stadsbedien<strong>de</strong>n door <strong>de</strong><br />
hoof<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r politieke korpsen, werd aan <strong>de</strong>zen door het U. K. me<strong>de</strong><strong>de</strong>eling gedaan<br />
van <strong>de</strong> door het on<strong>de</strong>rwijzend personeel gewenschte verbeteringen en invoeringen.<br />
On<strong>de</strong>r stoffelijk en ze<strong>de</strong>lijk oogpunt wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> eischen gesteid :<br />
a) Verbeteringen aan <strong>de</strong>n loonstandaard. Toepassing werd gevraagd <strong>de</strong>r <strong>voor</strong>stellen,<br />
overeenkomstig het vertoog aan <strong>de</strong>n Raad, on<strong>de</strong>r datum van 1 December 1898<br />
om nadien te komen tot gelijkstelling tusschen personnel d er betalen<strong>de</strong> en kostelooze<br />
scholen, door vermeer<strong>de</strong>ring <strong>de</strong>r jaarwe<strong>de</strong>en van laatstgenoem<strong>de</strong>n.<br />
b) afschaffing <strong>de</strong>r bepaling, waardoor een on<strong>de</strong>rwijzer zijn recht tot jaarwed<strong>de</strong>verhooging<br />
verliest na 5o dagen ziekte.<br />
c) afschaffing <strong>de</strong>r bepaling, waardoor een zieke on<strong>de</strong>rwijzer zijn plaatsvervanger<br />
moet betalen <strong>voor</strong> alle bijwinsten.<br />
d) vaststelling van een ou<strong>de</strong>rdomsgrens <strong>voor</strong> schoolhoof<strong>de</strong>n.<br />
On<strong>de</strong>r oogpunt van on<strong>de</strong>rwijstoestan<strong>de</strong>n :<br />
a) afschaffing <strong>de</strong>r verplichte leergangen, ingericht <strong>voor</strong> het on<strong>de</strong>rwijzend personeel.<br />
b) verplichte tegenteekening van het zesmaan<strong>de</strong>lijksch verslag.<br />
c) on<strong>de</strong>rvraging, door het College of <strong>de</strong>n bevoeg<strong>de</strong>n Schepen, van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer,<br />
die bedreigd wordt met een tuchtmaatregel.<br />
d) afschaffing <strong>de</strong>r rangexamen en <strong>de</strong>r examen <strong>voor</strong> schoolhoofd.<br />
e) erkenning van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer bij alle on<strong>de</strong>rwijsaangelegenhe<strong>de</strong>n door <strong>de</strong><br />
instelling van een Schoolraad.<br />
f) oproep van Sollicianten <strong>voor</strong> alle in 't on<strong>de</strong>rwijs openstaan<strong>de</strong> plaatsen.<br />
g) aanstelling van gediplomeer<strong>de</strong> leerkrachten <strong>voor</strong> alle bijzon<strong>de</strong>re leergangen in<br />
<strong>de</strong> lagere scholen.<br />
4. Herstellingsoord. Inschrijvingslijsten zijn on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n in omloop gebracht,<br />
waarvan het bedrag zal wer<strong>de</strong>n aangewend tot het nemen van aan<strong>de</strong>elen in <strong>de</strong><br />
oprichting van een llerstellingsoord <strong>voor</strong> Belyische leerkrachten.
— go —<br />
d) Betrekkelijk <strong>de</strong> verstan<strong>de</strong>lijke ontwikkeling van 't personeel.<br />
I. Leergang <strong>voor</strong> vreem<strong>de</strong> talen. De leergang van Duitsche taal <strong>voor</strong> on<strong>de</strong>rwijzeressen<br />
werd <strong>voor</strong> 4 jaren ingericht. Het x e leerjaar werd gegeven door collega De<br />
Meulemeester, <strong>de</strong> drie laatste door <strong>de</strong>n heer Uhlmann, bestuur<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r Duitsche<br />
school te Hoboken.<br />
Op 24 Juli 11. had <strong>de</strong> slotzitting van <strong>de</strong>zen leergang plaats. Den heer Uhlmann<br />
werd, in naam van <strong>de</strong>n kring een woord van dank toegestuurd. Het past bier nogmaals<br />
hul<strong>de</strong> te brengen aan <strong>de</strong>zen <strong>voor</strong>treffelijken ambtgenoot, die 3 jaren lang<br />
zijne kennissen ten dieriste stel<strong>de</strong> van <strong>de</strong>n kring en in zoo menige an<strong>de</strong>re omstandigheid<br />
blijk gaf van zijne levendige sympathie <strong>voor</strong> onze vereeniging.<br />
2. Zaterdaagsche samenkomsten. Met het doel het on<strong>de</strong>rwijzend personeel bekend<br />
te maken met <strong>de</strong> beste werken <strong>de</strong>r schrijvers van <strong>de</strong>n nieuweren tijd en alzoo aan<br />
zijne letterkundige <strong>voor</strong>tvorming merle te helpen wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> Zaterdaagsche bijeenkomsten<br />
belegd.<br />
Verschei<strong>de</strong>ne collega's spraken er over <strong>de</strong> belaamdste he<strong>de</strong>ndaagsche schrijvers en<br />
hunne gewrochten en <strong>de</strong><strong>de</strong>n <strong>voor</strong>lezingen uit tal hunner standaardwerken.<br />
Talrijk woon<strong>de</strong>n <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n <strong>de</strong>ze zoo nuttige als gezellige samenkomsten bij.<br />
3. Uitbreiding <strong>de</strong>r Normale Studien : Herhaal<strong>de</strong>lijk was in het Mid<strong>de</strong>nbestuur van<br />
Diesterweg <strong>de</strong> meening <strong>voor</strong>uitgezet dat, Wil<strong>de</strong> <strong>de</strong> kring zich wezenlijk als on<strong>de</strong>rwiisvereeniging<br />
doen gel<strong>de</strong>n, hij verplicht was tot <strong>de</strong> inrichting van vrije kursussen<br />
over te gaan. Met vreug<strong>de</strong> werd dan ook het <strong>voor</strong>stel onthaald van <strong>de</strong>n heer Ley,<br />
geneesheer bij <strong>de</strong> scholen van Antwerpen en oud-leerling <strong>de</strong>r Brusselschc Normaalschool,<br />
te Antwerpen <strong>de</strong> stichting te bewerken van een plaatselijk Komiteit <strong>voor</strong><br />
het Werk : Uitbreiding <strong>de</strong>r Normale Studien, werk, dat reeds te Brussel met goed<br />
gevolg zijne proef doorstond en waarvan, met <strong>de</strong> me<strong>de</strong>werking van an<strong>de</strong>re groote<br />
on<strong>de</strong>rwijzerskringen, af<strong>de</strong>elingen zou<strong>de</strong>n tot stand gebracht wor<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> grootste<br />
ste<strong>de</strong>n <strong>de</strong>s lands.<br />
Het Komiteit <strong>voor</strong> Antwerpen werd bepaald gesticht in zitting van 12 April igoo.<br />
Dat het geroepen is te bloeien en rijkelijk vruchten te dragen is reeds van of zijnen<br />
aanvang gebleken.<br />
Even als op zijne werking op taalgebied, op <strong>de</strong> inrichting van Engelsche en<br />
Duitsche kursussen, mag Diesterweg, nu <strong>voor</strong>al in <strong>de</strong>ze da<strong>de</strong>n van onjuiste beoor<strong>de</strong>eling,<br />
met gewettig<strong>de</strong> fierheid op <strong>de</strong>ze nieuwe instelling Bogen, er op wijzen, bij<br />
alwie nog, on<strong>de</strong>r dit opzicht, eenigen t‘k iifel mocht koesteren, als een nieuwe blijk<br />
zijner reine bedoelingen in <strong>de</strong>n strijd <strong>voor</strong> verheffing van on<strong>de</strong>rwijs en stand.<br />
...,,,. *<br />
Iv. Werkzaamhe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r Af<strong>de</strong>elingen.<br />
a) Gemengd Koor.<br />
Spreken<strong>de</strong> over het 6e Jaarconcert, gegeven door Diesterweg's Gemengd Koor, zei<br />
Ons Woord (biz. 139) : « Diesterweg's muzikaal kunststreven is niet langer te<br />
ignoreeren of dood te zwijgen. Ook al zou men het willen. men zou het niet kunnen.<br />
Zes jaren geduldigen en zedigen arbeid van een schaar zelfbewuste menschen<br />
wor<strong>de</strong>n zoo maar niet, met een pennetrek, <strong>de</strong> wereld uit geholpen. Waar da<strong>de</strong>n<br />
spreken, daar kunnen <strong>de</strong> woon<strong>de</strong>n gemist.<br />
In 1901 zal Diesterweg's zangersschaar <strong>voor</strong> <strong>de</strong> 7e maal optre<strong>de</strong>n.<br />
In dato 3 October, richtte het bestuur een dringen<strong>de</strong>n oproep tot al <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n van<br />
<strong>de</strong>n kring, ten ein<strong>de</strong> zich bij het « Gemengd Koor ) aan te sluiten. De uitslag mag<br />
bevredigend heeten", gezien <strong>de</strong> moeilijke omstandighe<strong>de</strong>n, die onze kring in <strong>de</strong><br />
laatste tij<strong>de</strong>n moest doorworstelen.<br />
Tjians maken <strong>de</strong>el <strong>de</strong>r Kooraf<strong>de</strong>eling: 84 damen en 81 heeren, te zamen 165 le<strong>de</strong>n,
- , 81 -<br />
Op hen berust <strong>de</strong> taak <strong>de</strong>n naam van 't Gemengd Koor hoog te hou<strong>de</strong>n. De beste<br />
bijdrage daartoe bestaat in het regelmatig bijwonen <strong>de</strong>r zangoefeningen.<br />
Ziehier nu een kort overzicht <strong>de</strong>r werkzaamhe<strong>de</strong>n van het it Gemengd Koor ) :<br />
23 April, in <strong>de</strong>n Koninki. Schouwburg, 6 e Jaarconcert, gewijd aan Belgische<br />
meesters, Op 't programma : Rebecca van Cesar Franck. Ben droom uit 't Paradijs<br />
van Jan Blockx, De Genius <strong>de</strong>s Va<strong>de</strong>rlands van Peter Benoit.<br />
29 April. Twee<strong>de</strong> uitvoering van het zes<strong>de</strong> jaarconcert in <strong>de</strong> groote zaal <strong>de</strong>r<br />
Koninkl. Harmonie.<br />
Onmid<strong>de</strong>llijk na het 6e jaarconcert wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> g angoef eninqen hernomen en druk<br />
bijgewoond. Alles <strong>voor</strong>spelt een schitterend optre<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> het 7 e jaarconcert.<br />
31 Juli. Algemeene vergailering met herkiezing van 't bestuur. In vervanging<br />
van Mevr. Van <strong>de</strong>r Vel<strong>de</strong>n, Mej. Hellebuyck en <strong>de</strong> heer J. Van Boghout wer<strong>de</strong>n<br />
gekozen : <strong>de</strong> juffers Couwenbergh en Nobluez en <strong>de</strong> heer Leop. Selens.<br />
28 October. Feest in <strong>de</strong>n c El Bardo », aangebo<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> àu<strong>de</strong>rs <strong>de</strong>r 11. die dit<br />
jaar <strong>de</strong>elgenomen had<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> verschillige schoolkolonien.<br />
9 December : me<strong>de</strong>werking aan het concert <strong>de</strong>r maatschappij Amphion van<br />
Berchem , ten <strong>voor</strong><strong>de</strong>ele van Diesterweg's Hulpkas.<br />
De vioolkursus, door 't Bestuur van Diesterweg's Gemengd Koor ingericht, is<br />
steeds in werking en <strong>voor</strong>ziet in eene wezenlijke behoefte.<br />
b) Diesterweg's Hulpkas.<br />
Ook <strong>voor</strong> <strong>de</strong> Hulpkas was 't jaar 1900 een tijdperk van ongemeene bedrijvigheid,<br />
en nochtans moeten we met bittere teleurstelling bestatigen dat het i<strong>de</strong>aal, c het<br />
bekomen eener Bestendige Schoolkolonie ), niet bereikt werd. Talrijk zijn <strong>de</strong><br />
bezoeken door 't Komiteit afgelegd bij invloedrijke personen, doch nergens mocht<br />
het zich in eenen gunstigen uitslag verheugen. Wellicht daagt, bij <strong>de</strong>n aanvang <strong>de</strong>r<br />
nieuwe eeuw, eene gelukster <strong>voor</strong> <strong>de</strong> Hulpkas en ziet ze weldra haar droom verwezen<br />
lijkt.<br />
***<br />
Aan voedselbe<strong>de</strong>eling werd, verle<strong>de</strong>n winter 3873.50 fr. uitbetaald, ver<strong>de</strong>eld als<br />
volgt :<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> Kin<strong>de</strong>rtuinen 2714.4o fr. vertegenwoordigen<strong>de</strong> 54288 eetmalen<br />
, ) Jongensscholen 670.70 fr. , 6707 ,<br />
} , Meisjesscholen 488.4o Ir. ' 4884 o<br />
Geduren<strong>de</strong> <strong>de</strong> zomermaan<strong>de</strong>n wer<strong>de</strong>n aan een hon<strong>de</strong>rdtal 11. van Kin<strong>de</strong>rtuinen<br />
en Gemeentescholen, wier va<strong>de</strong>r zon<strong>de</strong>r werk was, en die bijgevolg in nood verkeer<strong>de</strong>n,<br />
kostelooze voeding verstrekt.<br />
Het getal kolonisten werd vermeer<strong>de</strong>rd en op 265 gebracht ; <strong>de</strong> totale uitgaven<br />
daar<strong>voor</strong> bedroegen 11508.51 fr.<br />
..*J,<br />
Met genoegen stellen wij ook vast dat <strong>de</strong> Antwerpsche bevolkitig het streven <strong>de</strong>r<br />
Hulpkas meer en meer begrijpt en weet te waar<strong>de</strong>eren. De talrijke feestelijkhe<strong>de</strong>n<br />
links en rechts ingericht en waar overal het Werk van Diestermeg herdacht wordt,<br />
<strong>de</strong> omhalingen in koffiehuizen door eene schaar moedige on<strong>de</strong>rsteuners, geven ons<br />
<strong>de</strong> verzekering dat <strong>de</strong> Hulpkas alien nauw aan 't harte ligt.<br />
Reeds veel werd er gedaan, doch wij verlangen meer <strong>voor</strong> 't acme schoolkind ;<br />
wij zijn ook overtuigd dat door taai geduld en onverpoosd werk en, Diestermeg weldra<br />
met fierheid op <strong>de</strong> bekroning van zijn Werk zal molten wijzen.<br />
Het uitgebreid jaarverslag door <strong>de</strong> Hulpkas uitgegeven toont ons ie<strong>de</strong>rmaal wat<br />
som van werkzaamheid geeischt wordt om <strong>de</strong>n toestand <strong>de</strong>zer af<strong>de</strong>eling steeds in<br />
bloei te doen toenemen. Er blijft ons slechts nog over een woord van dank uit te
--3 ' —<br />
brengen <strong>voor</strong> alien, in en buiten <strong>de</strong>n Kring, die in zoo menig geval aan 't Komiteit<br />
eene hulpzame hand leen<strong>de</strong>n.<br />
c) Reiskomiteit.<br />
Door <strong>de</strong> zorgen van het Reiskomiteit wer<strong>de</strong>n in <strong>de</strong>n loop van 190o niet min<strong>de</strong>r<br />
dan 15 uitstappen en plezierreisjes ingericht.<br />
Bezoeken wer<strong>de</strong>n afgelegd aan het Museum Plantijn, het Doofstommengesticht,<br />
het c Institut Medico-Mecanique Zan<strong>de</strong>r s, <strong>de</strong> stoomzagerij F. De Beukelaer, <strong>de</strong><br />
brouwerij S t Antoine en <strong>de</strong> c Fabrique <strong>de</strong> Fibres Red Star s.<br />
Immer wist het Komiteit het nuttige met het aangename of te wisselen.<br />
d) Begrafenisfonds.<br />
Deze nieuwe af<strong>de</strong>eling, sinds Januari 1900 gesticht, is on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> beste <strong>voor</strong>v% aar<strong>de</strong>n<br />
opgetre<strong>de</strong>n. Het afsterven van geen enkel lid is te betreuren. Hopen wij dat elk<br />
Diesterweger zijne belangen zal behartigen en zich aansluiten bij het jong en<br />
bloeiend fonds.<br />
e) De Normale Studidn.<br />
Deze nieuwe inrichting genoot van eerstaf <strong>de</strong> algemeene sympathie. Niet alleen<br />
le<strong>de</strong>n van Diesterweg, ‘ maar ook vele dames en heeren buiten <strong>de</strong>n Kring, tra<strong>de</strong>n toe<br />
en komen regelmatig naar <strong>de</strong>n Aula van het Hooger Han<strong>de</strong>lsgesticht om daar <strong>de</strong><br />
bekwaamste en best bespraakte leeraars <strong>de</strong>r normaalscholen te hooren han<strong>de</strong>len<br />
over zaken, die alle on<strong>de</strong>rwijzers en on<strong>de</strong>rwijzeressen en alle vrien<strong>de</strong>n van on<strong>de</strong>rwijs<br />
en volksopvoeding nauw aan het hart moeten liggen. In <strong>de</strong>ze lessen een <strong>voor</strong>drachten<br />
wordt niet alleen geleerd, maar ook genoten. De wetenschap treedt er niet<br />
op als een sukkel en ook niet als een stugge, onsympathieke vrouw. Zij hult er zich<br />
in een behagelijk kleed ; zij boeit en bevalt ; wekt genegenheid en geestdrift.<br />
Zoo hoor<strong>de</strong>n wij reeds <strong>de</strong>n Heer Chome over <strong>de</strong> uitspraak <strong>de</strong>r Fransche taal en<br />
<strong>de</strong> kunst van zeggen en <strong>voor</strong>dragen ; <strong>de</strong>n Heer Van Kalken over <strong>de</strong>n oorsprong van<br />
onzen woor<strong>de</strong>nschat en ein<strong>de</strong>lijk <strong>de</strong>n Heer Ley over <strong>de</strong> metho<strong>de</strong> en <strong>de</strong> hoofdprinciepen<br />
<strong>de</strong>r metho<strong>de</strong>leer.<br />
Wezenlijk beantwoor<strong>de</strong>n dus <strong>de</strong> Normale Studien aan eene behoefte en het was<br />
<strong>voor</strong>waar geene grootspraak van het Komiteit ze te betitelen als een werk van<br />
openbaar nut, van algemeen belang, een werk dat <strong>de</strong>n steun verdient van al <strong>de</strong>genen<br />
<strong>voor</strong> wie volksontwikkeling geen klank is zon<strong>de</strong>r beteekenis.<br />
:1',<br />
*'*<br />
V. Ons Woord.<br />
De tolk onzer Vereeniging heeft thans zijn zeven<strong>de</strong>n jaargang geeindigd. Deze<br />
jaargang vormt een fraai boek<strong>de</strong>el van 352 bladzij<strong>de</strong>n.<br />
Zoo wij <strong>de</strong>zen jaargang met <strong>de</strong> vorige vergelijken, vin<strong>de</strong>n wij, dat het orgaan van<br />
<strong>de</strong>n Kring, dit jaar zich <strong>voor</strong>ai bewogen heeft op het gebied <strong>de</strong>r schoolhygiena en <strong>de</strong>r<br />
stoffelijke inrichting onzer scholen.<br />
Alle verb eteringen aan metho<strong>de</strong>s, alle veran<strong>de</strong>ringen aan programmas zijn<br />
in<strong>de</strong>rdaad ij<strong>de</strong>l, zoolang niet kan gewerkt wor<strong>de</strong>n in normale hygienische <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>n.<br />
Op <strong>de</strong> achterlijke kin<strong>de</strong>ren — die arme ongelukkigen, welke vroeger, bij gebrek<br />
aan doelmatige zorgen, verwil<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n of geestelijk verkwijn<strong>de</strong>n — werd, door <strong>de</strong><br />
redactie, nogmaals en herhaal<strong>de</strong>lijk <strong>de</strong> aandacht geroepen.<br />
Tusschen <strong>de</strong> vakken, die dit jaar aan een grondige en opbouwen<strong>de</strong> kritiek wer<strong>de</strong>n<br />
on<strong>de</strong>rworpen, noemen wij : <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>itaal (lezen, <strong>de</strong>clameeren, yolks- en schoolbibliotheken,<br />
prijsboeken) ; <strong>de</strong> Fransche taal ; het teekenen, <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis.<br />
Weer verheug<strong>de</strong> zich <strong>de</strong> redactie in een aantal buitensteedsche me<strong>de</strong>werkers,
...._ 33 mos.<br />
ivaartusschen <strong>voor</strong>al <strong>de</strong> Heeren Alexis Sluys, Tobie Jonckheere en Hermann<br />
Uhlmann vermeld dienen te wor<strong>de</strong>n. Ook D r Schamelhout, hier ter ste le, vereer<strong>de</strong><br />
ons orgaan met een zeer gewaar<strong>de</strong>er<strong>de</strong> bijdrage over School- en Longluberculose.<br />
VI. Bibliotheek.<br />
Op dit oogenblik bevat <strong>de</strong> <strong>bibliotheek</strong> 607 werken, ver<strong>de</strong>eld als volgt :<br />
Wiskun<strong>de</strong><br />
70<br />
Natuurleer 92<br />
Fransche taal<br />
81<br />
Ne<strong>de</strong>rlandsche taal 4°<br />
Huishoudkun<strong>de</strong> en Staathuishoudkun<strong>de</strong> 37<br />
Aardrijkskun<strong>de</strong> en Geschie<strong>de</strong>nis 99<br />
Teekenen, han<strong>de</strong>narbeid en schrift 33<br />
Bestuurlijken aard, Muziek<br />
86<br />
Ne<strong>de</strong>rlandsche en Fransche letterkun<strong>de</strong> 42<br />
Opvoeding en On<strong>de</strong>rwijs 47<br />
Bij gebrek aan geldmid<strong>de</strong>len is <strong>de</strong> reeds zoo dikwijls uitgebrachte wensch, een<br />
gedrukten kataloog aan <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n te schenken, nog niet kunnen verwezenlijkt<br />
wor<strong>de</strong>n in 't afgeloopen jaar. Wij hopen echter eerlang in <strong>de</strong> gelegenheid te zijn,<br />
lien kataloog te kunnen doen vervaardigen en aldus aan al onze me<strong>de</strong>le<strong>de</strong>n <strong>de</strong><br />
gelegenheid te verschaffen na<strong>de</strong>r kennis te maken met onzen rijken schat van<br />
schoolwerken, het nieuwste en beste, wat rinds eenige jaren op paedagogisch gebied<br />
het licht heeft gezien.<br />
***<br />
Hier is onze taak ten ein<strong>de</strong>.<br />
Zooals uit dit kort overzicht blijkt heeft Diesterweg zijne faam van ernstigen<br />
on<strong>de</strong>rwijskring staan<strong>de</strong> gehou<strong>de</strong>n. Vaak echter wer<strong>de</strong>n zijne be:loelingen, in <strong>de</strong>n<br />
strijd <strong>voor</strong> lotsverbetering van het personeel en verheffing van het on<strong>de</strong>rwijs,<br />
miskend, verguisd ; tal van afkeurenswaardige mid<strong>de</strong>len wer<strong>de</strong>n door zekere<br />
personen en groepen in 't werk gesteld om <strong>de</strong>n kring in zijn bestaan te treffen : al<br />
hun pogingen le<strong>de</strong>n schipbreuk op <strong>de</strong> onwankelbare trouw van <strong>de</strong> overgroote<br />
meer<strong>de</strong>rheid onzer le<strong>de</strong>n.<br />
Krachtiger dan ooit leeft en bloeit kring Diestermeg ; sterk door een algemeen<br />
gevoel<strong>de</strong> solidariteit zal hij, in <strong>de</strong> toekomst als in 't verle<strong>de</strong>n, moedig <strong>voor</strong>twerken<br />
en <strong>de</strong> zegepraal bespoedigen van Re<strong>de</strong> en Recht.<br />
Het Uitvoerend Komiteit :<br />
De Schrijvers, De Schatbervaar<strong>de</strong>r, De Voorzitters,<br />
JOS. CLAESSENS, EDM. CAMPS. H. BELLENS,<br />
EDW. DE MOL.<br />
De Le<strong>de</strong>n,<br />
H. DE GREEF.<br />
Mevr. BRODDIN, Jufv. C. BOONROY,<br />
R. VAN TONGERLOO, J. MEES, L. POELEMANS.
--- 34 ---<br />
KIJKJES LINKS EN RECHTS.<br />
IIIIIIIIIIIIII•1UMMIMIIIIIIIIIIIIIIF<br />
Den 26 Xber WOO word plotseling door <strong>de</strong>n dood aan <strong>de</strong> genegenheid<br />
zijner bloedverwanten en vrien<strong>de</strong>n ontrukt, <strong>de</strong> hoer,<br />
K. F. DE SCH UTTER, oud-on<strong>de</strong>rwijzer te Nieuwmoer. Sinds<br />
'area <strong>voor</strong>; van <strong>de</strong> rovinciale af<strong>de</strong>eling van <strong>de</strong>n Bel ischen<br />
On<strong>de</strong>rwijzers on , nam hij een groot en wer zaam aan<strong>de</strong>el in <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rwijzersbeweging.<br />
Hierbij wordt innige <strong>de</strong>elneming betuigd door <strong>de</strong><br />
Redactie van Ons Woord.<br />
IIIIMMIENBOMMIMOMINIMINIIMMENZ.<br />
Een kwestie van waardigheid. — Op Klaasdag 11. greep er , op<br />
<strong>de</strong>n Ne<strong>de</strong>rlandschen schouwburg een namiddag-<strong>voor</strong>stelling plaats van<br />
lichtbeel<strong>de</strong>n, betrek hebbend op <strong>de</strong> Parijzer tentoonstelling.<br />
Het stadsbestuur, dat <strong>de</strong> zaak had ingericht, had daarop uitgenoodigd<br />
<strong>de</strong> leerlingen <strong>de</strong>r lagere hoofdscholen <strong>voor</strong> jongens en meisjes.<br />
Opperbest ! en we hopen dat <strong>de</strong>rgelijke <strong>voor</strong>stellingen regelmatig<br />
mogen gebracht wor<strong>de</strong>n op het leerprogram.<br />
Er is evenwel, bij <strong>de</strong>ze gelegenheid, een feil begaan, waarop wij <strong>de</strong><br />
welwillen<strong>de</strong> aandacht inroepen van schepen dr Desguin ; een feil, die in<br />
het toekomen<strong>de</strong>, niet mag herhaald wor<strong>de</strong>n.<br />
Tot die <strong>voor</strong>stelling waren uitgenoodigd heel het on<strong>de</strong>rwijzend personeel,<br />
behalve <strong>de</strong> dames on<strong>de</strong>rwijzeressen <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>rtuinen.<br />
Waarom die uitsluiting ? Gebrek aan plaats ? 'Poch niet, want personen<br />
waren uitgenoodigd die in 't geheel niet behooren tot het eigenlijke personeel<br />
: <strong>de</strong> muziekleeraars <strong>de</strong>r jongens- en meisjesscholen.<br />
Of was het wellicht om re<strong>de</strong>n dat het personeel <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>rtuinen geen<br />
rechtstreeksch belang heeft in <strong>de</strong> zaak ? Ook niet, want <strong>de</strong> bestuursters<br />
dier scholen waren uitgenoodigd.... en ook muziekleeraars.<br />
Hoe men <strong>de</strong> kwestie ook wen<strong>de</strong> of keer, er is een misslag begaan.<br />
't Zal voldoen<strong>de</strong> zijn er op te wijzen om, hopen we, <strong>de</strong>n terugkeer daarvan<br />
onmogelijk te makers.<br />
In 't on<strong>de</strong>rwijzend personeel kennen we geen c casten >. Of wij werkzaam<br />
zijn ill betalen<strong>de</strong> of kostelooze scholen, of wij regenten zijn of lagere<br />
on<strong>de</strong>rwijzers, <strong>de</strong> jaarwed<strong>de</strong>n kunnen wel verschillen, maar niet <strong>de</strong><br />
waardigheid. Op dit stuk behooren we alien tot een en <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong><br />
familie, met gelijke rechten en plichten, met gelijke aanspraak op waar<strong>de</strong>ering.<br />
Een scheidsmuur laten optrekken of laten bestaan, die ons<br />
ver<strong>de</strong>elen zou in meer- of min<strong>de</strong>rwaardigen ware monsterachtig.<br />
Onze meening staat vast dat, bij alle omstandighe<strong>de</strong>n, waarin het<br />
on<strong>de</strong>rwijzend korps wordt opgeroepen of uitgenoodigd, zulks moot<br />
geschie<strong>de</strong>n tot alien... of tot niet een. Geen favoris eenerzijds en paria's<br />
an<strong>de</strong>rzij ds 1<br />
Verheugen<strong>de</strong> tijding. — Een recht aangename tijding komt ons<br />
toe. Herhaal<strong>de</strong>lijk was het verlangen uitgedrukt dat, ingeval van<br />
ernstige ziekte, aan <strong>de</strong>n titularis eener bijwinst — studio, adultenles —<br />
zijn wed<strong>de</strong> niet zou onthou<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n.
-- 85<br />
Welnu, in 't vervolg zal die afhouding niet meer geschie<strong>de</strong>n. Wij brengen<br />
hartelijken dank aan <strong>de</strong>n bevoeg<strong>de</strong>n schepen d r V. Desguin, <strong>voor</strong><br />
lien zoo menschlieven<strong>de</strong>n als billijken en logischen maatregel.<br />
Wel is <strong>de</strong> tijding nog niet officieel loch, we hopen, dat zij het weldra<br />
zal wezen.<br />
In elk geval, het feit is zeker. Om bij <strong>de</strong> twijfelaars alle achterdocht weg<br />
te nemen, halen we het volgen<strong>de</strong> bewijs aan, dat welsprekend genoeg is.<br />
Mej. Timmermans, bestuurster van meisjesschool 3, Leguitstraat, is<br />
sinds drie maan<strong>de</strong>n iii verlof <strong>voor</strong> ziekte. Voor het toezicht in <strong>de</strong> adultenklas<br />
wordt zij vervangen door Mevrouw Dar<strong>de</strong>n, d. d. schoolhoofd. De<br />
dienst van <strong>de</strong>ze wordt gedaan, in wat betreft <strong>de</strong> avondschool in meisjesschool<br />
9, door mej. Van Meensel. Bei<strong>de</strong> laatstgenoem<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n natuurlijk<br />
gel<strong>de</strong>lijk scha<strong>de</strong>loos gesteld <strong>voor</strong> hun dienst.<br />
Welnu, op <strong>de</strong>n betalingsstaat <strong>de</strong>r maand December 11. komt mej.<br />
Timmermans <strong>voor</strong> met het voile bedrag <strong>de</strong>r wed<strong>de</strong> <strong>voor</strong> avondschool.<br />
Zijn er nu nog collega's die kunnen twijfelen ? Of die -veron<strong>de</strong>rstellen<br />
durven dat op een schoolhoofd an<strong>de</strong>r° bepalingen wor<strong>de</strong>n toegepast dan<br />
op een gewoon on<strong>de</strong>rwijzer ?<br />
Wij <strong>de</strong>elen niet in die meening en hou<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> onze Evenals alle<br />
Belgen gelijk zijn <strong>voor</strong> <strong>de</strong> wet, zoo zijn alle ambtenaren gelijk <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
veror<strong>de</strong>ning.<br />
« Gelijkheid en Broe<strong>de</strong>rlijkheid » « Vooruitzicht en<br />
Zusterlief<strong>de</strong> s. — Zoo wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> twee eerste schoolmutualiteiten<br />
gedoopt, die in Antwerpen's officieele scholen gesticht wer<strong>de</strong>n.<br />
Den '25 November j. 1. beleg<strong>de</strong>n eenige oud-leerlingen <strong>de</strong>r Lagere<br />
Hoofdschool <strong>voor</strong> Jongens eene verga<strong>de</strong>ring in <strong>de</strong> L. <strong>voor</strong> meisjes.<br />
Een oproep werd gericht tot al <strong>de</strong> oud-leerlingen van bei<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijsgestichten.<br />
De inspectie, <strong>de</strong> hoof<strong>de</strong>n en het on<strong>de</strong>rwijzend personeel<br />
waren uitgenoodigd, even als M. Zech, advokaat, die zich in <strong>de</strong>n laatsten<br />
tijd opwierp als propagandist <strong>de</strong>r schoolmutualiteit. Hem werd <strong>de</strong> leiding<br />
<strong>de</strong>r verga<strong>de</strong>ring opgedragen.<br />
Het vaststellen <strong>de</strong>r standregelen liep v lot van stapel : een mo<strong>de</strong>lreglement,<br />
aangevraagd bij <strong>de</strong> regeering, dien<strong>de</strong> als uitgangspunt <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
bespreking. Vatten wij <strong>de</strong> <strong>voor</strong>naamste bepalingen samen :<br />
Doel. — De maatschappijen hebben <strong>voor</strong> doel hare werken<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n<br />
aan te sluiten bij <strong>de</strong> lijfrentkas on<strong>de</strong>r waarborg van <strong>de</strong>n Staat.<br />
Samenstelling. — Zij bestaan uit werken<strong>de</strong>- en beschermen<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n.<br />
Als werken<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n aanvaard <strong>de</strong> leerlingen en oud-leerlingen <strong>de</strong>r<br />
Lagere Hoofdscholen. De min<strong>de</strong>rjarige, min dan 18 jaar oud en niet<br />
mondig verklaard, moet <strong>voor</strong>afgaanilelijk <strong>de</strong> schriftelijke toestemming<br />
indienen van <strong>de</strong>ngene, die het va<strong>de</strong>rlijk gezag over hem uitoefent. Hij<br />
heeft geene beraadslagen<strong>de</strong> stem in <strong>de</strong> verga<strong>de</strong>ringen.<br />
Werking. — De bijdrage <strong>de</strong>r werken<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n is vastgesteld op 25 e'en<br />
per maand of drij frank per jaar. De beschermen<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n bepalen zelf<br />
hunne bijdrage, minimum : l fr. per jaar.<br />
Het ontslag, <strong>de</strong> uitschrahbing en <strong>de</strong> uitsluiting zijn het <strong>voor</strong>werp van<br />
bijzon<strong>de</strong>re bepalingen. Zij doers alle recht verliezen op het bijzon<strong>de</strong>r<br />
fonds <strong>de</strong>r maatschappij, maar aan <strong>de</strong>n belanghebben<strong>de</strong> wordt het lijfrentboekje<br />
ter hand gesteld en wor<strong>de</strong>n zijne bijdrage en vrijwillige<br />
stortingen, die in <strong>de</strong> lijfrentkas niet belegd zijn, teruggegeven.<br />
De samenstelling, <strong>de</strong> verkiezing en vernieuwing van bet bestuur, <strong>de</strong>
...... 86 .......<br />
bevoegdheid <strong>de</strong>r bestuurle<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> verrichtingen <strong>de</strong>r maatschappij zijn in<br />
<strong>de</strong> standregelen omstandig beschreven.<br />
Een woord over <strong>de</strong> aanschaffing <strong>de</strong>r renten. De ou<strong>de</strong>rdom <strong>de</strong>r ingenottreding<br />
is eenvormig vastgesteld op 60 jaar. De stortingen gebeuren met<br />
<strong>voor</strong>behou<strong>de</strong>n kapitaal. Dezelf<strong>de</strong> verzeker<strong>de</strong> mag <strong>voor</strong> verschei<strong>de</strong>ne<br />
ou<strong>de</strong>rdommen renten aankoopen, maar elke aankoop bepaalt onwe<strong>de</strong>rroepelijk<br />
<strong>de</strong> ingenottreding. Eenmaal per jaar, in December, zal <strong>de</strong><br />
schatbewaar<strong>de</strong>r ook <strong>de</strong> vrijwillige stortingen in ontvangst nemen gedaan<br />
door familiele<strong>de</strong>n of bijzon<strong>de</strong>ren ten <strong>voor</strong><strong>de</strong>ele van een door hen aangeduid<br />
werkend lid.<br />
Het bestuur doet <strong>de</strong> noodige voetstappen om, bij <strong>voor</strong>komend geval,<br />
en in overeenkomst met <strong>de</strong> wet, <strong>de</strong> vervroeging <strong>de</strong>r renten to bekomen,<br />
het hulpgeld van 25 fr. <strong>voor</strong> begrafeniskosten, <strong>de</strong> teruggave <strong>de</strong>r beleg<strong>de</strong><br />
soramen met <strong>voor</strong>behou<strong>de</strong>n kapitaal ten bate van <strong>de</strong> erfgenamen, enz.<br />
Bijzon<strong>de</strong>r fonds. — Elke maatschappij bezit een bijzon<strong>de</strong>r fonds dat<br />
bestaat uit :<br />
1° De inschrijvingen <strong>de</strong>r beschermen<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n ;<br />
2° De giften en bijzon<strong>de</strong>re legaten ;<br />
3° De toelagen verleend door openbare besturen, daarin begrepen <strong>de</strong><br />
jaarlijksche toelage waarvan spraak is in artikel 12 <strong>de</strong>r wet van 10 Mei<br />
1900 ( 1), doch ter uitzon<strong>de</strong>ring van <strong>de</strong> aanmoedigingspremien verleend in<br />
evenredigheid met het bedrag <strong>de</strong>r stortingen in <strong>de</strong> lijfrentkas gedaan en<br />
die op <strong>de</strong> persoonlijke lijfrentboekjes <strong>de</strong>r werken<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n zullen ver<strong>de</strong>eld<br />
wor<strong>de</strong>n op <strong>de</strong> wijze volgens welke zij verleend zijn, alsme<strong>de</strong> ter uitzon<strong>de</strong>ring<br />
<strong>de</strong>r bijzon<strong>de</strong>re stortingen gedaan ten <strong>voor</strong><strong>de</strong>ele van aangedui<strong>de</strong><br />
werken<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n.<br />
4° De ontvangsten en boeten <strong>voor</strong>zien door <strong>de</strong> inwendige veror<strong>de</strong>ning ;<br />
5° Den intrest van het inkas van het bijzon<strong>de</strong>r fonds, dat zal geplaatst<br />
wor<strong>de</strong>n op naam <strong>de</strong>r Maatschappij, in <strong>de</strong> spaarkas an<strong>de</strong>r waarborg van<br />
<strong>de</strong>n Staat, overeenkomstig <strong>de</strong> wet.<br />
Na betaling <strong>de</strong>r bestuurkosten, zullen <strong>de</strong> Brie vier<strong>de</strong>n ten minste van<br />
het bijzon<strong>de</strong>r fonds <strong>de</strong>n 15 December van ie<strong>de</strong>r jaar aangewend wor<strong>de</strong>n<br />
als volgt :<br />
a. om hoogstens <strong>voor</strong> een tijdsverloop van een jaar <strong>de</strong> bijdrage to<br />
volledigen van behoeftige werken<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n, die in <strong>de</strong> onmogelijkheid verkeeren<br />
hunne door het reglement <strong>voor</strong>geschreven starting to doen.<br />
b. om gelijkelijk ver<strong>de</strong>eld to wor<strong>de</strong>n op <strong>de</strong> persoonlijke lijfrentboekjes<br />
<strong>de</strong>r werken<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n, die zich van al hunne verplichtingen gekweten<br />
hebben en die se<strong>de</strong>rt ten minste zes maan<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> Maatschappij <strong>de</strong>elmaken.<br />
Nochtans, indien <strong>de</strong> to ver<strong>de</strong>elen som niet toeliet ten minste een<br />
frank per lijfrentboekje to storten, zou <strong>de</strong> ver<strong>de</strong>eling plaats hebben<br />
volgens <strong>de</strong>n datum van inschrijving als lid <strong>de</strong>r Maatschappij. De be<strong>voor</strong><strong>de</strong>el<strong>de</strong><br />
le<strong>de</strong>n zullen aan geese nieuwe ver<strong>de</strong>eling mogen <strong>de</strong>el nemen dan<br />
wanneer al <strong>de</strong> <strong>de</strong>elgenoten zullen begunstigd zijn geweest.<br />
De fondsen mogen in geen geval afgewend wor<strong>de</strong>n van het doel, dat <strong>de</strong><br />
standregelen uitdrukkelijk aandui<strong>de</strong>n.<br />
(1) De regeering ke pt jaarlijks 2 fr. toe per le<strong>de</strong>nboekje, waarin geduren<strong>de</strong> het<br />
verloopen jaar ten minste 3 fr. zullen gestort zijn, daarin niet me<strong>de</strong>begrepen <strong>de</strong><br />
toelagen van <strong>de</strong> openbare besturen en op <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong> dat <strong>de</strong> boeken <strong>de</strong>r maatschappij<br />
regelmatig gehou<strong>de</strong>n zijn bevon<strong>de</strong>n.
37<br />
De herziening <strong>de</strong>r standregelen, <strong>de</strong> ontbinding en <strong>de</strong> schuldvereffening<br />
<strong>de</strong>r Maatschappij zijn ook door het reglement <strong>voor</strong>zien. Een reglement<br />
van inwendige or<strong>de</strong> zal door het bestuur uitgewerkt wor<strong>de</strong>n.<br />
De verga<strong>de</strong>ring stel<strong>de</strong> als <strong>voor</strong>zitter en als <strong>voor</strong>zitster aan M. en Mevr.<br />
Zech ; als on<strong>de</strong>r<strong>voor</strong>zitter, M. L. Van Eyn<strong>de</strong>, bestuur<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r L. H. <strong>voor</strong><br />
jongens ; als on<strong>de</strong>r<strong>voor</strong>zitster, Mevr. C. Lenaerts, bestuurster <strong>de</strong>r L. H.<br />
<strong>voor</strong> meisjes. De bedieningen van schrijver en schatbewaar<strong>de</strong>r zullen<br />
<strong>voor</strong>loopig door le<strong>de</strong>n van het on<strong>de</strong>rwijzend personeel waargenomen<br />
wor<strong>de</strong>n, terwiji als commissarissen <strong>de</strong> oudste <strong>de</strong>r oud-leerlingen aangesteld<br />
zijn.<br />
Den hoer schepen van on<strong>de</strong>rwijs en 1VIevr. Desguin zullen het eere<strong>voor</strong>zitterschap<br />
aangebo<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n.<br />
Of zich nu <strong>de</strong> benaming <strong>de</strong>r maatschappijen verrechtvaardigt?<br />
Gelijkheid heerscht tusschen <strong>de</strong> werkea<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n : een zelf<strong>de</strong> storting<br />
wordt van hen geeischt en alien genieten in gelijke mate van <strong>de</strong> <strong>voor</strong><strong>de</strong>elen.<br />
Het grondbeginsel van broe<strong>de</strong>rlijkheid wordt gehuldigd doordien<br />
het algemeen goed, het bijzon<strong>de</strong>r fonds, eerst en <strong>voor</strong>al aangewend wordt<br />
om in nood verkeeren<strong>de</strong> me<strong>de</strong>le<strong>de</strong>n te helpen<br />
Het welgelukken <strong>de</strong>r nieuwe instelling is ten zeerste wenschelijk.<br />
Mogen <strong>de</strong> 11. van Antwerpen's L. H. er het nut van begrijpen ! Moge zij<br />
bij het on<strong>de</strong>rwijzend personeel en bij <strong>de</strong> be-volking een goed onthaal<br />
genieten !<br />
* *<br />
Het gemeentebestuur van Antwerpen ziet het ontstaan <strong>de</strong>r schoolmutualiteiten<br />
met een gunstig oog aan. Het is zelfs zinnens merkelijke<br />
veran<strong>de</strong>ringen toe to brengen aan het toekennen van renten als<br />
belooningen.<br />
Zoo <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rdom van ingenottreding bepaald word op 60 jaar, was het<br />
om in overeenkomst te blijven met <strong>de</strong> bepalingen van het legaat Bou<strong>de</strong>wijn.<br />
Ie<strong>de</strong>reen begrijpt dat, om een leerling eene rente van 20, 30, 40,<br />
50 fr. te bezorgen op 6O jaar, eene belegging moet gedaan wor<strong>de</strong>n, die <strong>de</strong><br />
sommen aanzienlijk overtreft. De stall zou <strong>de</strong> beschikbare som <strong>voor</strong>taan<br />
willen vermeer<strong>de</strong>ren met buitengewone hulpgel<strong>de</strong>n. Ook het 1/5 <strong>de</strong>r som<br />
<strong>voor</strong> prijsboeken bestemd, dat thans als gel<strong>de</strong>lijke belooning op <strong>de</strong> spaarkas<br />
belegd wordt ten <strong>voor</strong><strong>de</strong>ele van bekroon<strong>de</strong> II., wanneer zij <strong>de</strong>n<br />
ou<strong>de</strong>rdom van een-en-twintig jaar zullen bereikt hebben, zou aangewend<br />
wor<strong>de</strong>n om <strong>de</strong> schoolmutualiteit to bevor<strong>de</strong>ren.<br />
Geven wij dan een algemeen gedacht van <strong>de</strong> verkregen <strong>voor</strong><strong>de</strong>elen :<br />
Som gestort door het lid (jaarlijks) ......... fr. 3.00<br />
Toelage van <strong>de</strong>n Staat, per boekjc .......... 2.00<br />
Aanmoedigingspremie van <strong>de</strong>n Staat en <strong>de</strong> Prov., 60 i pio op 3 fr. , 1.80<br />
Aan<strong>de</strong>el in het overschot van het bijzon<strong>de</strong>r fonds ..<br />
Aan<strong>de</strong>el-legaat Bou<strong>de</strong>wijn en stadshulpgel<strong>de</strong>n ..
- 38 .......<br />
VRIJE TRIBUUN.<br />
Schoolhoof<strong>de</strong>n en On<strong>de</strong>rwijzers.<br />
I.<br />
Nu <strong>de</strong> breuk tusschen hoof<strong>de</strong>n en on<strong>de</strong>rwijzers een voltrokken feit is ; nu wij<br />
niet meer verkeeren in die perio<strong>de</strong> van dubbelzinnige betrekkingen, waarbij men<br />
<strong>de</strong>n schijn aannam eener we<strong>de</strong>rzijdsche vriendschap terwijl in werkelijkheid <strong>de</strong><br />
kloof <strong>de</strong>r antipathie met <strong>de</strong>n dag wij<strong>de</strong>r werd ; nu, ein<strong>de</strong>lijk, <strong>de</strong> hoof<strong>de</strong>n verklaren,<br />
dat zij met <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rw ijzers niets meer te maken hebben en men fangs bei<strong>de</strong> zij<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong> verstandhouding openlijk verbroken heeft, zal het niet van helang ontbloot zijn,<br />
dat wij <strong>de</strong> verhoudingen tusschen hoof<strong>de</strong>n en on<strong>de</strong>rwijzers met klaren blik verkennen.<br />
Werpen wij, om te beginner, eenen oogslag op <strong>de</strong>n dagelijkschen omgang van<br />
hoof<strong>de</strong>n en on<strong>de</strong>rwijzers, lien struikelsteen <strong>voor</strong> <strong>de</strong> goe<strong>de</strong> verstandhouding, waarover<br />
men zoo gemakkelijk praat en waarme<strong>de</strong> zoo omzichtig dient te werk gegaan<br />
wanneer men er over schrijven wil. Deze kwestie is in<strong>de</strong>rdaad zoo ingewikkeld, zoo<br />
weinig bepaald en bestaat uit zulk ontzaglijk getal kleine, meer bedui<strong>de</strong>n<strong>de</strong> en<br />
gewichtige zaken, dat men haar nauwelijks aandurft. Vaak zijn <strong>de</strong> moeilijkhe<strong>de</strong>n,<br />
die oprijzen tusschen hoofd en on<strong>de</strong>rwijzer, nietig in hunne afzon<strong>de</strong>ring. maar door<br />
<strong>de</strong> bitterheid waarme<strong>de</strong> zij veelal gepaard gaan en niet min<strong>de</strong>r door hun aantal<br />
kunnen zij reusachtige afmetingen erlangen. Ettelijke hoof<strong>de</strong>n hebben vcor <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rwijzers eene reeks onaangenaamhe<strong>de</strong>n in <strong>voor</strong>raad, die volgens hunne<br />
intensiteit kunnen gerangschikt wor<strong>de</strong>n van het revoltante eener beleediging tot<br />
het grieven<strong>de</strong> van een misprijzend lachje of het wrange eener bitsige aanmerking.<br />
Er dient nochtans on<strong>de</strong>rscheid gemaakt tusschen hoof<strong>de</strong>n die <strong>de</strong> gansche lad<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong>zer lieftallighe<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>tdurend in gebruik hebben, an<strong>de</strong>re die er zich slechis in<br />
min of meer geringe mate van bedienen en nog an<strong>de</strong>re, die het bene<strong>de</strong>n zich achten<br />
zich tot platheid te verlagen.<br />
Indien wij aan elk onzer schoolhoof<strong>de</strong>n een cijfer moesten toekennen in evenredigheid<br />
met <strong>de</strong> mate hunner wreveligheid, zou<strong>de</strong>n wij ze volgens or<strong>de</strong> van verdienste<br />
op eene lijn nevens elkan<strong>de</strong>r kunnen plaatsen. Wij zou<strong>de</strong>n alsdan opmerken<br />
(zon<strong>de</strong>r dat het feit ons eenige verwon<strong>de</strong>ring zou baren) dat <strong>de</strong> or<strong>de</strong> <strong>de</strong>r wreveligheid<br />
ten voile overeenstemt met <strong>de</strong> mate van verwaandheid en i<strong>de</strong>m met <strong>de</strong> mate van<br />
bekrompenheid ; wij zou<strong>de</strong>n aldus opklimmen van <strong>de</strong>n eigendunkt hj ken bekrompen<br />
autoritair, tot <strong>de</strong>n vrijheidslieven<strong>de</strong>n, eenvoudigen intellectueel, — nevens <strong>de</strong>ze<br />
uiteste typen zou<strong>de</strong>n wij alle mogelijke tusschen-typen met <strong>de</strong> meest verschillen<strong>de</strong><br />
nuancen aantreffen.<br />
Nu en dan beleven wij in het personeel eene uitbarsting, die ons toelaat een<br />
hel<strong>de</strong>ren kijk te werpen op <strong>de</strong>n wezenlijken aard van onze bctrekkingen met <strong>de</strong><br />
schoolhoof<strong>de</strong>n. Een allernieuwst en kenschetsend <strong>voor</strong>beeld uit <strong>de</strong>n rijken schat<br />
van opteekeningen die wij diensaangaan<strong>de</strong> verzameld hebben, is Kier wellicht niet<br />
misplaatst. Luister dan<br />
Op <strong>de</strong>n koer eener Antwerpsche gemeenteschool. Kwaart <strong>voor</strong> twee uren. Bij<br />
't luien van <strong>de</strong> bel staan vier hon<strong>de</strong>rd knapen, wien 't leven in elke spier, in elken<br />
vezel opbruischt, jaagt en kookt, als houten poppen beweegloos.<br />
Daar heeft <strong>de</strong> directeur een knaap bemerkt die, onbewust toegevend aan <strong>de</strong>n<br />
spannen<strong>de</strong>n drang zijner physische krachten, het heilig gebod
- 39 ---<br />
beloond -- en snauwt c Monsieur, si j'etais instituteur comme vous, je me couperais<br />
la tete ! v<br />
Het ware overbodig merle te <strong>de</strong>elen hoe sommigen onzer collega's getergd wer<strong>de</strong>n<br />
door sommige hoof<strong>de</strong>n, die feiten zijn genoeg gekend.<br />
Wij hebben zooeven <strong>de</strong> hoof<strong>de</strong>n volgens verdienste gekiasseerd en eene bijzon<strong>de</strong>re<br />
melding gemaakt van hen die <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers eerbiedigen en zich niet hatelijk<br />
maken door willekeur en eigendunk. Hoeft het gezegd dat <strong>de</strong>ze laatsten door het<br />
personeel geeerbiedigd en ontzien wor<strong>de</strong>n ? Hoeft het gezegd, dat het ter wille van<br />
hen is dat wij dit on<strong>de</strong>rwerp (waaraan wij nochtans zooveel gewicht hechten) zoo<br />
noo<strong>de</strong> en met zooveel omzichtigheid behan<strong>de</strong>len ? Wij hou<strong>de</strong>n er aan te verklaren,<br />
dat Been enkel <strong>de</strong>r volgen<strong>de</strong> regelen van dit artikel op hen betrekking heeft.<br />
II.<br />
Maar wie zijn ze dan wel, <strong>de</strong> hoof<strong>de</strong>n, welke zulken hoogen toon voeren ? Welke<br />
hooge bevoegdheid bezitten zij om altijd en in alles het laatste woord te hebben ?'<br />
Die hoof<strong>de</strong>n ? Dat zijn on<strong>de</strong>rwijzers, die vergeten, dat zij eens on<strong>de</strong>rwijzers waren.<br />
Zij zijn nog meer : zij zijn dienaars, die ootmoedig een bevel (een reglement, een<br />
programma — het gedacht van een an<strong>de</strong>r) uitvoeren, zon<strong>de</strong>r te durven uitdrukken<br />
wat zij als waarheid aanzien. Daardoor zijn zij vervallen in onverschilligheid, platheid,<br />
mid<strong>de</strong>lmatigheid, routine. Zij ontwijken ernstige, onpartijdige discussie en<br />
dringen u in alle takken van uw werk hunne eigene zienswijze op. Volgens hunne<br />
i<strong>de</strong>een moet gewerkt — niet omdat het gebleken is, dat het <strong>de</strong> beste zijn, maar<br />
omdat zij het zoo willen ! Hebben wij hen niet dikwijls tot ons hooren zeggen 4: Mijnbeer<br />
ik discuteer niet >. Vergeten zij dan, dat elke geest zijn eigen leven heeft, dat<br />
elke on<strong>de</strong>rwijzer door zijne eigenaardige opvatting van het Joel <strong>de</strong>s levees en van<br />
<strong>de</strong>n aard <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren, ook eene eigene opvatting van zijn werk heeft en wie hoofd<br />
zal in geweten durven beweren, dat zijne zienswijze noodzakelijk, <strong>de</strong> beste is ? Neen,<br />
het ware oneindiger verstandiger, <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer niet in nauwe ban<strong>de</strong>n te klinken,<br />
waarin hij zich niet kan bewegen, dat men hem liet on<strong>de</strong>rwijzen met zijn hart, met<br />
zijne ziel, met zijne geestdrift, met zijn vertrouwen in <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>uitgang <strong>de</strong>r<br />
men-chen. Hoof<strong>de</strong>n, geeft uw i<strong>de</strong>aal wat hoogere vlucht dan <strong>de</strong> eenige bekommernis<br />
van in regel te zijn <strong>voor</strong> inspectie, uwe han<strong>de</strong>lwijze stremt <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>uitgang, want<br />
zij doodt hij <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer <strong>de</strong>n persoonlijken on<strong>de</strong>rnemingsgeest, <strong>de</strong> eigenaardigheid,<br />
<strong>de</strong> vrije ingeving en loopt zelfs gevaar zijne i<strong>de</strong>alen op on<strong>de</strong>rwijsgebied te<br />
vernietigen.<br />
En dat alles wordt gedaan om eene schijnbare or<strong>de</strong>, eene ingebeel<strong>de</strong> tucht in <strong>de</strong><br />
school te bewaren. Eene schijnbare or<strong>de</strong>, want <strong>de</strong> ware or<strong>de</strong> is niet uitwendig, zij<br />
wordt hid geboren uit drukking of uit vrees <strong>voor</strong> hen die gunsten uit<strong>de</strong>elen of<br />
verhoogirigen weigeren, <strong>de</strong> ware tucht is inwendig en vloeit <strong>voor</strong>t uit <strong>de</strong> innige<br />
overtuiging dat hetgeen men doet goed gedaan is.<br />
Men vraagt zich of hoe sommige on<strong>de</strong>rwiyers, eens dat zij hoofd gewor<strong>de</strong>n zijn,<br />
zoo grondig kunnen veran<strong>de</strong>ren, hoe het komt dat zij met <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re on<strong>de</strong>rwijzers<br />
niets meer willen te maken hebben, en zich in <strong>de</strong>ze <strong>de</strong>mokratische eeuw willen aanstellen<br />
als eene verwaan<strong>de</strong> oligarchie met een (< esprit <strong>de</strong> caste * die <strong>de</strong> ne<strong>de</strong>rige<br />
menschen doet verbaasd staan.<br />
'Wel die heeren hebben hoogere jaarwed<strong>de</strong>n, zij hebben gezag en staan dus in <strong>de</strong><br />
oogen van het publiek hooger dan <strong>de</strong> eenvoudige klasseon<strong>de</strong>rwijzers, dat alles bijeen<br />
genomen dwingt hen zich beter te gelooven dan hunne vroegere collega's. Ou<strong>de</strong><br />
<strong>voor</strong>oor<strong>de</strong>elen, logge drukking van ou<strong>de</strong> ze<strong>de</strong>n zijn <strong>de</strong> bewerkers <strong>de</strong>zer veran<strong>de</strong>ring<br />
intus et in cute. Maar wie in <strong>de</strong> eerste plaats <strong>de</strong> oorzaak zijn van lien overdreven<br />
hoogmoed, dat ?ijn <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers zelve. Al <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers ? Neen enkelen, die<br />
te lamlendig zijn om hunne belangen te ver<strong>de</strong>digen, die zich zon<strong>de</strong>r blozen laten
- 40 -<br />
verne<strong>de</strong>ren omdat.... ja, omdat zij op het ein<strong>de</strong> van het jaar vijftig of hon<strong>de</strong>rd<br />
franks meer verwachten, die zich tegenover het hoofd gedragen als een c ( ourtisane*<br />
jegens haven huur<strong>de</strong>r, omdat zij belust zijn op 'n plaatsje in <strong>de</strong> hetalen<strong>de</strong> scholen of<br />
in een an<strong>de</strong>r gesticht waar wat meer te verdienen is. Zij verkoopen hunne persoonlijk<br />
heid, hun eigen ik, het e<strong>de</strong>lst wat ze bezitten <strong>voor</strong> eenige centen per maand<br />
meer !<br />
Wij vroegen ons daareven af Welke <strong>de</strong> bevoegdhc<strong>de</strong>n zijn van <strong>de</strong> hoof<strong>de</strong>n waarme<strong>de</strong><br />
wij ons bezig hou<strong>de</strong>n. Bevoegdhe<strong>de</strong>n ? Zij zijn ou<strong>de</strong>r dan <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers.<br />
Dat is geene bevoegdheid, meent ge. Waar weet ge van ! Hebben <strong>de</strong> vele jaren dienst<br />
hun <strong>de</strong> gelegenheid niet gegeven meer<strong>de</strong>re kennissen op te doen ? Zeker, maar<br />
hebben zij die gelegenheid gebruikt ? Dat is uw zaak niet, gij hebt immers <strong>de</strong> da<strong>de</strong>n<br />
uwer overhead niet tc on<strong>de</strong>rzoeken. Een hunner, <strong>de</strong> man die <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers aanraadt<br />
hun hoofd af te snij<strong>de</strong>n, bezat eene hooge bekwaamheid in tafelspringen en<br />
politieke re<strong>de</strong>voeringen uit te spreken. Wanneer hij bewijzen gegeven had van<br />
zulkdanige <strong>de</strong>gelijkhe<strong>de</strong>n, werd van hem het ou<strong>de</strong>rdomsrecht niet meer gevergd,<br />
hij sprong dan ook vele ou<strong>de</strong>re collega's over 't hoofd. Dat is geene pedagogische<br />
bevoegdheid, zegt gij weer. Waar weet ge van ! Heeft zulk een man geen groote.<br />
diensten bewezen ?<br />
Maar wat die heeren fijn kunnen, dat is schrijf- en puntenboeken en an<strong>de</strong>re<br />
schoolzaken uitpluizen. Is er geen leerling te vin<strong>de</strong>n die in <strong>de</strong> schrijfles van <strong>voor</strong><br />
drie weken eene 1 te kart of eene I te lang heeft gemaakt ? Stratt <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer wel<br />
genoeg en straft hij wel op <strong>de</strong> bijzon<strong>de</strong>re wijze die het hoofd goedkeurt ? Wordt er<br />
geen foulje meer gevon<strong>de</strong>n in schrijfwerken, die <strong>de</strong> leerlingen nooit meer bezien ?<br />
Zitten <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren stijf genoeg in hunne misvormen<strong>de</strong> banken ? Staan <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers<br />
geduren<strong>de</strong> <strong>de</strong>n speeltijd op hun aangewezen plaatsje om tcezicht uit te<br />
oefenen ? Praten zij niet met hunne collega's ? enz. enz. Voor zulke hoofdkwestien<br />
blij ft hun oog immer opmerkzaam. Komen zij geduren<strong>de</strong> <strong>de</strong> lessen <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer<br />
met eenige aanmerking on<strong>de</strong>rbreken, dan is het hem alras klaarheid, dat hunne<br />
kennissen zich bepalen bij wetenschap van ou<strong>de</strong>re dagen, <strong>de</strong> tradittoneele bagage<br />
hunner <strong>voor</strong>gangers en ook, dat zij vol mistrouwen zijn <strong>voor</strong> <strong>de</strong> pedagogic van <strong>de</strong>n<br />
nieuweren tijd. Wij kennen er een die, wanneer een on<strong>de</strong>rwijzer hem iets zegt, dat<br />
hem niet aanstaat, zal antwoor<strong>de</strong>n : c Dat 's zeker weer van <strong>de</strong> nief sehool ? >><br />
Spreek met hen, zij discuteeren niet, zij on<strong>de</strong>rzoeken niet, zij trachten u <strong>de</strong>n<br />
mond te sluiten met pedagogische dogma's, onherleidbare <strong>voor</strong>oor<strong>de</strong>elen, die u<br />
verstomd doen staan, maar die zij zoo in hunnen tijd hebben opgedaan en waarin<br />
zij <strong>voor</strong>tleven. Stijfhoofdig weigeren zij te on<strong>de</strong>rzoeken. omdat het niet gebeuren<br />
zou, dat zij gedwongen wer<strong>de</strong>n een ongelijk te bekennen.<br />
Denk niet, dat zij iets afweten van <strong>de</strong> <strong>voor</strong> ons zoo kostbare uitkomsten <strong>de</strong>r<br />
on<strong>de</strong>rzoekingen op het gebied <strong>de</strong>r physiologische, <strong>de</strong>r proefon<strong>de</strong>rvin<strong>de</strong>lijke of cl: r<br />
pathologische psychologie — dat is <strong>voor</strong> hen veel te hoog ! Denk niet dat ze al ems<br />
door eigen studie en overweging zich een eigen gedacht gevormd hebben over <strong>de</strong><br />
maatschappelijke zending <strong>de</strong>r school ! Dat vraagt allemaal tijd en.... geven <strong>de</strong><br />
reglementen u niet alles wat ge te doen hebt ? Wor<strong>de</strong>n er binnen onze muren wetenschappelijke<br />
cursussen gegeven in betrekking met ons ambt, zij zijn druk bezocht<br />
door <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers. Wie blinken er immer door hunne afwezigheid? De schoolhoof<strong>de</strong>n.<br />
Zij schijnen zelfs het bewustzijn niet te bezitten van <strong>de</strong>n rudimentairen, onvolmaakten<br />
toestand <strong>de</strong>r wetenschap pedagogic ; zij kennen slechts <strong>de</strong> wetten van l'et<br />
heilig empirisme en beschouwen ze als volmaakt. Ons schoolwezen is nog zoo diep<br />
doordrongen van <strong>voor</strong>historische klassen-pedanterie, dat wij die zelfs terugvin<strong>de</strong>n,<br />
daar waar men zich <strong>voor</strong>stelt <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer te c keuren ». In <strong>de</strong> stad <strong>de</strong>r scholen
--- 41 ---<br />
durft men zon<strong>de</strong>r ironie aan <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers punten toekennen <strong>voor</strong> hun gedrag !<br />
(wat 'n comble !), punten <strong>voor</strong> hunne schoolboeken, hunnen vlijt enz. Zoudt ge<br />
niet zeggen dat er van schoolkin<strong>de</strong>ren spraak is ? Wanneer krijgen we <strong>de</strong> pensums ?<br />
En zeggen dat men zich op die punten steunt om verhoogingen toe te kennen of te<br />
weigeren, dat die punten aangeteekend wor<strong>de</strong>n door hoogst faalbare schoolhoof<strong>de</strong>n !<br />
Wanneer in ons personeel een wind van ontevre<strong>de</strong>nheid waait, dan is het om<br />
hooger aangehaal<strong>de</strong> re<strong>de</strong>nen. Bewijst dat niet, dat <strong>de</strong> Ant werpsche on<strong>de</strong>rwijzer een<br />
krachtig begrip heeft van zijne persoonlijke waardigheid en eene hoogere lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong><br />
zijn vak ? De mo<strong>de</strong>rne on<strong>de</strong>rwijzer wil een mensch zijn in <strong>de</strong> hoogste en breedste<br />
beteekenis van het woord d. i. een man zon<strong>de</strong>r egoisme die tot i<strong>de</strong>aal heeft : <strong>de</strong><br />
volmaking <strong>de</strong>r opvoedkun<strong>de</strong> en <strong>de</strong> verwezenlijking <strong>de</strong>r rechtvaardigheid in <strong>de</strong><br />
betrekkingen tusschen al <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijskrachten. De mo<strong>de</strong>rne on<strong>de</strong>rwijzer stu<strong>de</strong>ert,<br />
hij plukt <strong>de</strong> gezon<strong>de</strong> en versterken<strong>de</strong> vrnchten <strong>de</strong>r wetenschap en erlangt door hare<br />
beoefening krachst en zelfbewustzijn, <strong>voor</strong>bo<strong>de</strong>n van zelf-ontvoogding. In <strong>de</strong><br />
school weet hij mat hij doet en waavom hij het doet, zijne han<strong>de</strong>lingen zijn geleid<br />
door i<strong>de</strong>ale beweegre<strong>de</strong>nen naar i<strong>de</strong>ale doelein<strong>de</strong>n, die hij bezit, want hij heeft<br />
on<strong>de</strong>rzocht, hij heeft overwogen.<br />
Kunnen nu al <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers van Antwerpen on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> rubriek « mo<strong>de</strong>rne<br />
on<strong>de</strong>rwijzers ) gerangschikt wor<strong>de</strong>n ? Wij beweren dit niet, maar zeker is het dat,<br />
indien sommige onzer collega's blijken geven van een betreurenswaardig c laisser<br />
aller ,, het zeker <strong>voor</strong> een ge<strong>de</strong>elte te wijten is aan onze verkeer<strong>de</strong> schoolinrichting,<br />
waar, op on<strong>de</strong>rwijskundig gebied, het oor<strong>de</strong>el van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer nooit gevraagd<br />
en altijd over het hoofd gezien wordt.<br />
De mo<strong>de</strong>rne on<strong>de</strong>rwijzer maakt geene jacht op . faveurkens . Hij eischt <strong>de</strong><br />
vrijheid eene politieke overtuiging te bezitten, maar wanneer hij zich in politieke<br />
verga<strong>de</strong>ringen beweegt ziet men hem niet gelijk sommigen zijner <strong>voor</strong>gangers <strong>de</strong><br />
zolen likken van Mijnheer <strong>de</strong>n Conseiller of van Monsieur le Presi<strong>de</strong>nt. Geene laagheid,<br />
geen kruipen, geen laffe adulatie meer <strong>voor</strong> al wat maar een sport hooger<br />
staat op <strong>de</strong> maatschappelijke lad<strong>de</strong>r. Het exemplaar, dat bier en daar nog rondloopt<br />
om aldus zijne sporen te verdienen, heeft het mo<strong>de</strong>rne on<strong>de</strong>rwijzersgeweten prijs<br />
gegeven aan <strong>de</strong> algemeene verachting.<br />
De perio<strong>de</strong>, die <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzerswereld doorloopt is gekenmerkt, door twee strekkingen,<br />
zoo op het gebied <strong>de</strong>r opvoedkun<strong>de</strong> als op dat <strong>de</strong>r verhoudingen tusschen<br />
hoofd en personeel.<br />
De eerste strekking op pedagogisch gebied is vertegenwoordigd door <strong>de</strong>n slenter<br />
<strong>de</strong>r overleveringen, het slaafs uitvoeren van programma's en reglementen, het<br />
kniezen op pedante nietighe<strong>de</strong>n. Zij beschouwt <strong>de</strong> school meestal als een alleenstaand<br />
heiligdom. Zij is <strong>de</strong> reactie op pedagogisch terrein.<br />
Daartegenover staat <strong>de</strong> strekking van het on<strong>de</strong>rzoek, van <strong>de</strong> vrije opvatting, van<br />
<strong>de</strong> beoefening <strong>de</strong>r nieuwere opvoedingsleer en het vast geloof in <strong>de</strong> wetenschappelijke<br />
pedagogie, <strong>de</strong> strekking die door studie en overweging aan <strong>de</strong> school <strong>de</strong> plaats<br />
aanwijst die haar werkelijk toekornt, d. i. hare plaats in het hart <strong>de</strong>r samenleving<br />
en met onbreekbare ban<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong>ze laatste verbon<strong>de</strong>n.<br />
Wat <strong>de</strong> verhoudingen betreit waarvan wij zooeven gewaag<strong>de</strong>n : langs <strong>de</strong>n karat<br />
van zekere hoofien vin<strong>de</strong>n wij <strong>de</strong> strekking om van <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers te maken wat<br />
zij zelf zijn : menschen bij wien men het bestaan eener ruggegraat met moeite kan<br />
gissen, die er slechts op bedacht zijn puntjes op, nevens en on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> i's te zetten <strong>voor</strong><br />
het geval dat <strong>de</strong> overheid hen een bezoek mocht brengen en die, <strong>voor</strong> het overige ,<br />
zorgen dat zij in zachte rust hun aantal potten bier ledigen en in zoct genieten hun<br />
contingent pimen rooken. Nu en dan ziet men wel eens een on<strong>de</strong>rwijzer die met<br />
waardigheid <strong>de</strong> sporen <strong>de</strong>zer baanbrekers drukt.
--42-<br />
Zoo verstaan zij het leven, dat is hun recht. Maar het is ook ons recht te meenen,<br />
dat vrijheid van geest en van wil <strong>de</strong> grootste schat is en die vrijheid zullen wij<br />
veroveren. Vrije gedachten, vrije han<strong>de</strong>ling, ziedaar onze verzuchtingen en niet ver<br />
of is <strong>de</strong> tijd dat wij zullen gcmachtigdzijn hen die zooveel e<strong>de</strong>ls in ons versmachten,<br />
in wil<strong>de</strong>n drift toe te roepen : non serviam !<br />
ALCESTE.<br />
WERKZAAMHEDEN DER VEREENIGING,<br />
BEGRAFENISFONDS.<br />
AAN ALLE DIESTERWEGERS,<br />
In verga<strong>de</strong>ring van 27 Jan. 1900, werd in <strong>de</strong>n schoot van onzen kring een begrafenisfonds<br />
ingericht.<br />
Een zestigtal le<strong>de</strong>n hebben zich reeds laten inschrijven. Alhoewel dit aantal<br />
voldoen<strong>de</strong> is om eene regelmatige werking te verzekeren, richt bet bestuur zich tot<br />
u alien, ten ein<strong>de</strong> het le<strong>de</strong>ntal te zien aangroeien. Mits een kleine opoffering steunt<br />
gij een af<strong>de</strong>eling, die geroepen is velen nuttig te zijn, of liever gerustheid te bezorgen<br />
in droevige omstandighe<strong>de</strong>n.<br />
Tot inlichting volgen hier eenige reglementsbepalingen :<br />
ART. II. c) — Aan niet stiehten<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n wordt tijd gegund tot hun 25e jaar om<br />
tot het fonds toe te tre<strong>de</strong>n.<br />
d) — Tegenwoordige le<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n k ring meer dan .25 jaar, hebben recht zich aan<br />
te siuiten bij het fonds tot op 1 Februari 1901, mits betaling <strong>de</strong>r bijdrage van het<br />
verloopen jaar.<br />
ART. HI. a) — De bijdrage per lid is bepaald op 3 fr. 's jaars, betaalbaar bij<br />
hetften ein<strong>de</strong> December en Juni.<br />
ART. IV. a) — Bij het overlij<strong>de</strong>n van een lid wordt <strong>de</strong> som van 150 fr. uitgekeerd.<br />
Zoodus dat ie<strong>de</strong>reen nog recht heeft zich bij ons te voegen tot 1 Februari 1901. Na<br />
zijn overlij<strong>de</strong>n wordt dau <strong>de</strong> bepaal<strong>de</strong> som aan nabestaan<strong>de</strong>n uitgekeerd. Dat <strong>de</strong><br />
le<strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>r dan 25 j. zich haasten, want na vermel<strong>de</strong>n datum verliezen zij alle recht<br />
tot aansluiting.<br />
Het bericht, dat geen enkel lid ons ontrukt is gewor<strong>de</strong>n, zal misschien velen<br />
gerust stellen, wat <strong>de</strong>n gel<strong>de</strong>lijken toestand betreft Moge dit gelukkig toeval<br />
dikwerf <strong>voor</strong>komen.<br />
Damen en Heeren, wij verwachten een groot aantal nieuwe le<strong>de</strong>n, aanklevers van<br />
on<strong>de</strong>rlingen steun en solidariteit.<br />
Aanvaardt onzen hartelijken groet.<br />
HET BESTUUR :<br />
De Schrijver, De Schatbewaar<strong>de</strong>r, De Voorzitter,<br />
FR. YERHEYEN. L. PEETERS. A. MORTELMAN S.<br />
111n1111n1111.1<br />
Algemeene Verga<strong>de</strong>ring van 29 November 1900, ten 6 1/2 ure in bet<br />
Antn'erpsch Kofiehuis.<br />
a) De ontslagen <strong>de</strong>r volgen<strong>de</strong> damen-on<strong>de</strong>rwijzeressen <strong>de</strong>r gemeeutescholen<br />
wor<strong>de</strong>n aangenomen :
- 43 ---<br />
E. Meulemans en M. Tijtgat, Msch. 1 ; A. Monteyne, Msch. 7 ; J. Meulebrouck<br />
en 0. Vau Meensel, Msch. 9 ; P. Belgeoane en J. Alexan<strong>de</strong>r- Perdieux, Msch. 16 ;<br />
L. Hendrickx, Msch. 18 ; A. Deneef, lagere hoofdschool <strong>voor</strong> meisjes ; alsme<strong>de</strong> het<br />
ontslag van Mevr. 1.ambo, gepensionneer<strong>de</strong> FrObel-on<strong>de</strong>rwijzeres. Geen enkel <strong>de</strong>zer<br />
ontslagen maakt melding <strong>de</strong>r re<strong>de</strong>n.<br />
De heer A. Vertongen. Jsch. 20, wordt als nieuw lid aangenomen.<br />
b) Het <strong>voor</strong>stel van het Uitvoerend Komiteit, een brief van bedanking te zen<strong>de</strong>n<br />
aan het Gemeentebestuur, als gevolg op <strong>de</strong> gunstige wijziging aan <strong>de</strong>n loonstandaard<br />
toegebracht, wordt aangenomen en <strong>de</strong>n tekst van dit schrijven goedgekeurd.<br />
c) Kennis wordt gegeven van een omzendbrief van het Voorloopig Komiteit,<br />
aangesteld own <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>len te beramen tot <strong>de</strong> oprichting van een Herstellingsoord<br />
<strong>voor</strong> Belgische leerkrachten. Als gevolg op dit rondschrijven beslist <strong>de</strong> verga<strong>de</strong>ring<br />
inschrijvingslijsten <strong>voor</strong> te leggen aan <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n. le<strong>de</strong>r lid kan <strong>voor</strong> welkdanige som<br />
inschrijven. Het bedrag <strong>de</strong>r inschrijvingen zal aangewend wor<strong>de</strong>n tot <strong>de</strong>n aankoop<br />
van gemeenschappelijke aan<strong>de</strong>elen. Die aan<strong>de</strong>elen zulleu <strong>de</strong>n le<strong>de</strong>n uitbetaald<br />
wor<strong>de</strong>n, naarmate <strong>de</strong> aflossing geschiedt. Iuschrijvers <strong>voor</strong> 10 fr. en meer ontvangen<br />
zooveel persoonlijke aktien, als <strong>de</strong> door hen ingeschreven som <strong>de</strong> waar<strong>de</strong> van een<br />
aan<strong>de</strong>el (10 fr.) vertegenwoordigt.<br />
d) Me<strong>de</strong><strong>de</strong>elingen : 1. De <strong>voor</strong>zitter herinnert aan <strong>de</strong> verplichting, die op elk<br />
Diesterweger drukt, aan <strong>de</strong> dienst <strong>de</strong>r soepbe<strong>de</strong>eling mee te helpen.<br />
2. De beer Christiaeus bericht dat door het Reiskomiteit vermin<strong>de</strong>ring is aangevraagd<br />
en verkregeu vuor al <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n <strong>de</strong>s personeels op <strong>de</strong>n toegangsprijs tot het<br />
geschiedkuudig museum.<br />
3. De heer Mortelmans verklaart dat bij _sommige personen en kringen <strong>de</strong><br />
meening heerscht als zou<strong>de</strong>n <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers en on<strong>de</strong>rwijzeressen hegelei<strong>de</strong>rs <strong>de</strong>r<br />
schoolkolonien, gel<strong>de</strong>liike vergoeding ontvangen. Hij wenscht door <strong>de</strong> verga<strong>de</strong>ring<br />
een logenetrafling te zien aan die bewering.<br />
* *<br />
Antwerpen, 29 November 1900.<br />
Aan <strong>de</strong> Heeren Burgemeester, Schepenen en Gemeenteraadste<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r stall Antwerpen.<br />
HOOGGEACHTE HERREN,<br />
On<strong>de</strong>rgeteeken<strong>de</strong>n, in naam van <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijsvereeniging Diesteryveg,<br />
hebben <strong>de</strong> eer U te bedanken <strong>voor</strong> <strong>de</strong> wijziging door U in zitting van 5 November 11.<br />
toegebracht aan <strong>de</strong>n loonstandaard van het on<strong>de</strong>rwijzend personeel bier ter ste<strong>de</strong>,<br />
wijziging waardoor <strong>de</strong> wed<strong>de</strong> <strong>de</strong>r o i<strong>de</strong>rwijzeressen -helpsters van <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rtuineu<br />
steld is gewor<strong>de</strong>n op 750-1000 fr.<br />
Aldus zijn <strong>voor</strong> een <strong>de</strong>el <strong>de</strong> wenschen vervuld, uitgedrukt in het vertoog van<br />
1 December 1898.<br />
Zij zijn ervan overtuigd : a,lleen <strong>de</strong> toestand van stadsgeldmid<strong>de</strong>leu belet, dat<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzeressen <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>rtuineu en <strong>voor</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzeressen en on<strong>de</strong>rwijzers<br />
<strong>de</strong>r kostelooze lagere sch.olen <strong>de</strong> jaarwed<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> 't oogenblik gebracht<br />
wor<strong>de</strong>n tot <strong>de</strong> cijfers U in bovengenoemd vertoog <strong>voor</strong>gesteld.<br />
Zij koesteren <strong>de</strong> hoop, dat <strong>de</strong>ze kwestie door U niet zal uit het oog verloren<br />
wor<strong>de</strong>n en dat, zoo spoedig mogelijk, heel 't on<strong>de</strong>rwijzend personeel van Antwerpen<br />
zal mogen wijzen op een loousregeliug, (lie niet an<strong>de</strong>rs dan gunstig afsteekt bij<br />
die van <strong>de</strong> overige Belgische gemeenten.<br />
Aanvaardt, Heeren, <strong>de</strong> verzekering van onzen diepen eerbied en ware hoogachtiug.<br />
Diesterroeg 's Uitvoerend Komiteit,
Batig slot van 1899<br />
Geding : on<strong>de</strong>rwijzers<br />
Algemeene inkomsten<br />
Ons Woord<br />
Feesten<br />
De Schatbovaar<strong>de</strong>r,<br />
E. CAMPE.<br />
fr.<br />
73<br />
294<br />
1619<br />
477<br />
44<br />
2508<br />
--- 44 —<br />
Veillag over <strong>de</strong>n toestand <strong>de</strong>r kas op 31 December 1900.<br />
1NKOMSTEN. UITGAVEN.<br />
06<br />
35<br />
07<br />
90<br />
02<br />
40<br />
Geding : on<strong>de</strong>rwijzers 294 35<br />
Algemeene uitgaven 429 97<br />
Ons Woord 1249 73<br />
Feesten 287 15<br />
Batig slot 247 20<br />
fr. 2508 40<br />
De Toezichters,<br />
J. JAN SSENS,<br />
L. SELENS.<br />
Het Uitvoerend Komiteit <strong>voor</strong> 1901 is samengesteld als volgt :<br />
Voorzitters : H. BELLENS en J. J. JAECKS.<br />
Schrijvers : R. VAN TONGERLOO en EDW. DE M0L.<br />
Schatbenmar<strong>de</strong>r : EDM. CAMPE.<br />
Raadsle<strong>de</strong>n : FR. VAN LAER, FR. VAN DE VENNE en J. CLAESSENS.<br />
Raadslid <strong>voor</strong> <strong>de</strong> Meisjesscholen : jut'. C. BOONROY.<br />
Raadslid <strong>voor</strong> <strong>de</strong> Kin<strong>de</strong>rtuinen : Mevr. BRODDIN.<br />
Als toezichters <strong>de</strong>r Kasbo<strong>de</strong>n zijn in hun ambt herkozen . J. JANSSENS en L. SELENS.<br />
Bericht. Alle on<strong>de</strong>rwijzers en on<strong>de</strong>rwijzeressen met hunne Familie als ook <strong>de</strong><br />
hoogste klassen, zoowel meisjes als jongens hebben toegang, in <strong>de</strong> week aan 10 cent.<br />
en Zondags aan 15 cent. per persoon tot het Museum van Spaansche<br />
Geschie<strong>de</strong>nis in <strong>de</strong> XVI eeuw. Zaal Velodrome, De Keyserlei. 62.<br />
NORMALE STUDIEN,<br />
DERDE ZITTING.<br />
De Oorsprong van onzen Woor<strong>de</strong>nschat.<br />
Op Don<strong>de</strong>rdag, <strong>de</strong>n G <strong>de</strong>n December 1900, hield <strong>de</strong> Heer H. N. VAN<br />
KALKEN, ieeraar aan <strong>de</strong> Brusselsche normaalscholen en aan <strong>de</strong> tuinbouwschool<br />
van Vil<strong>voor</strong><strong>de</strong>n, zijne twee<strong>de</strong> <strong>voor</strong>dracht.<br />
De leeraar werkte naar <strong>de</strong>n volgen<strong>de</strong>n korten inhoud :<br />
De taal wijzigt zich in hare woor<strong>de</strong>n en vormen. — Klankwetten.<br />
— Working <strong>de</strong>r analogic ; <strong>de</strong> eene taalvorm tracht <strong>de</strong>n an<strong>de</strong>ren aan zich<br />
gelijk to maken. — Stapelvormeu ; door welke oorzaken zij geboren<br />
wor<strong>de</strong>n ; welke vormen er tegenover staan. — Volksetymologie. —<br />
Woor<strong>de</strong>n verdwijnen uit <strong>de</strong> taal ; an<strong>de</strong>ren wijzigeu hunne beteekenis ;<br />
invloe<strong>de</strong>n die crop werken ; kennis <strong>de</strong>r verou<strong>de</strong>r<strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n blijft van<br />
groot belang <strong>voor</strong> <strong>de</strong> studio <strong>de</strong>r leven<strong>de</strong> taal. —<br />
Aanwinst van nieuwe woor<strong>de</strong>n ; mid<strong>de</strong>len, welke <strong>de</strong> taal hiertoe<br />
ten dienste staan.
--- 45 —<br />
Als volgt werd zij in « Vroegpost » van Woensdag, 12 December<br />
beoor<strong>de</strong>eld :<br />
De tweeds; <strong>voor</strong>dracht van leeraar Van Kalken werd niet door het we<strong>de</strong>r begunstigd.<br />
Toch waren, <strong>de</strong>n killen plasregen en <strong>de</strong>n nijdigen wind ten spijt, een goed<br />
hon<strong>de</strong>rd.tal belangstellen<strong>de</strong> dames en heeren opgekomen, tot van diep in <strong>de</strong> vijf<strong>de</strong><br />
wick, die <strong>de</strong>n onvermoeibaren hr Van Kalken hunne toejuichingen niet gespaard<br />
hebben.<br />
Met <strong>de</strong> grootste belangstelling en <strong>de</strong> grootste aandacht volg<strong>de</strong>n <strong>de</strong> toehoor<strong>de</strong>rs<br />
en toehoor<strong>de</strong>reasen <strong>de</strong>n leeraar in zijn beschouwingen en zijn <strong>voor</strong>beel<strong>de</strong>n,<br />
Achtereenvolgens toon<strong>de</strong> <strong>de</strong> begaaf<strong>de</strong> professor aan, welke vormveran<strong>de</strong>ringen <strong>de</strong><br />
taalvormen on<strong>de</strong>rgaan door verwaarloos<strong>de</strong> uitspraak, door gemakzucht of tonglaiheid<br />
; hoe twee verschillen<strong>de</strong> letters gelijk wor<strong>de</strong>n gemaakt of zich « assimileeren<br />
» ; hoe <strong>de</strong> letters verspringen ; hoe sommige letters wor<strong>de</strong>n bijgevoegd en<br />
an<strong>de</strong>re wegvallen ; hoe het geslacht en <strong>de</strong>n naamval <strong>de</strong>r naamwoor<strong>de</strong>n door<br />
« analogie » verward wor<strong>de</strong>n. Hij gaf daarbij treffen<strong>de</strong> <strong>voor</strong>beel<strong>de</strong>n van « stapelvormen<br />
», van ac simplicia » en van « volksetymologie » en liet zien hoe <strong>de</strong> natuur<br />
van het yolk zich in <strong>de</strong> taal weerspiegelt.<br />
Deze boeien<strong>de</strong> <strong>voor</strong>dracht werd bijgewoond door <strong>de</strong>n heer Stinissen, kantonalen<br />
inspekteur en door <strong>de</strong>n bestuur<strong>de</strong>r van het On<strong>de</strong>rwijsgesticht <strong>de</strong>r Van Maerlantstraat,<br />
Karel Weyler.<br />
De heer Van Kalken maakte van <strong>de</strong> gelegenheid gebruik om een dwaling te<br />
herstellen. De heer Chomó — zeg<strong>de</strong> hij — <strong>de</strong> eerste <strong>voor</strong>drachtgever <strong>de</strong>r c Normale<br />
Studien ) was zijn persoonlijke vriend en niet alleen een Vlaming van geboorte,<br />
maar een V laamsche jongen, die in het dagelijksch verkeer niets an<strong>de</strong>rs dan<br />
Vlaamsch sprak. Hij had alleen het ongeluk, <strong>de</strong>nzelf<strong>de</strong>n naam te dragen als zekeren<br />
beruchten Vlaamschhater. Dat hij schoon Fransch sprak, k on hem niet ten kwa<strong>de</strong><br />
geduid wor<strong>de</strong>n. Daarin was hij maar <strong>de</strong> evenknie van verschillen<strong>de</strong> an<strong>de</strong>re invloedrijk<br />
e flaminganten.<br />
De verga<strong>de</strong>ring toon<strong>de</strong> zich met leeraar Van Kalken volkomen t' akkoord.<br />
VIERDE ZITTING.<br />
La metho<strong>de</strong> et les Brands principes <strong>de</strong> la methodologie.<br />
Op Don<strong>de</strong>rdag, <strong>de</strong>n 13 <strong>de</strong>" December 1900, leid<strong>de</strong> <strong>de</strong> Heer Francis LEY,<br />
leeraar aan <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> normaalscholen <strong>voor</strong> meisjes en aan. <strong>de</strong> Vrije Universiteit<br />
van Brussel, bestuur<strong>de</strong>r van het vakblad l'Enseignement pratique,<br />
schrijver van Preparation a l'Etu<strong>de</strong> <strong>de</strong> l' Ristoire, enz., enz. zijnen<br />
leergang (zes lessen) van metho<strong>de</strong>leer in, met een algemeen overzicht.<br />
Den dag <strong>de</strong>r <strong>voor</strong>dracht, had Vroegpost 's morgens <strong>de</strong>n sympathieken<br />
leeraar als volgt <strong>voor</strong>gesteld :<br />
De hr Fr. Ley, is <strong>de</strong> va<strong>de</strong>r van Dr Ley, <strong>de</strong>n jongen maar sympathieken schoolarts,<br />
gelast met het geneeskundig toezicht in <strong>de</strong> pas gestichte school <strong>voor</strong> bijzon<strong>de</strong>r<br />
on<strong>de</strong>rwijs uit <strong>de</strong> Zwartzustersstraat en die eene bijzon<strong>de</strong>re studie gemaakt heeft van<br />
<strong>de</strong> achterlijke kin<strong>de</strong>ren, waarover hij in <strong>de</strong> Hoogeschooluitbreiding, met bijval,<br />
eene reeks <strong>voor</strong>drachten heeft gehou<strong>de</strong>n.<br />
De hr Ley, va<strong>de</strong>r, is zijn loopbaan begonnen als eenvoudig on<strong>de</strong>rwiper in een<br />
dorpschool <strong>de</strong>r provincie Luxemburg. Thans is hij leeraar in opvoedkun<strong>de</strong> en
— 46 —<br />
metho<strong>de</strong>leer aan <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> normaalscholen <strong>voor</strong> meisjes te Brussel en tevens gelast<br />
met een leergang van metho<strong>de</strong>leer in <strong>de</strong> publieke kursussen van <strong>de</strong> universiteit<br />
dierzelf<strong>de</strong> stall.<br />
De Heer Ley schreef zeer gewaar<strong>de</strong>er<strong>de</strong> artikels over opvoedkun<strong>de</strong> en metho<strong>de</strong>leer<br />
in verschillen<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijsbla<strong>de</strong>n. Thans is hij bestuur<strong>de</strong>r van het tijdtchrift :<br />
« L'enseignement pratique », dat te Brussel verschiint en waarin, met jeugdig vuur.<br />
strijd worth gevoerd om <strong>de</strong> school haar algemeen vormend en verze<strong>de</strong>lijkend<br />
karakter te doen behou<strong>de</strong>n en ze niet te doen verdwalen en schipbreuk lij<strong>de</strong>n op<br />
utilitaristische klippen en « hors d'oeuvres }, die aan zekere behendige intrigauten<br />
tot wipplank dienen.<br />
4 Meer hart en min<strong>de</strong>r berekening ; meer vrijmoedigheid en min<strong>de</strong>r sluwheid ! 2.<br />
— ziedaar <strong>de</strong> grondtoon van <strong>de</strong> artikels <strong>de</strong>s heeren Ley.<br />
Voorwaar, die professor is niet vergeten, dat hij eens <strong>voor</strong> eeu talrijk bevolkte<br />
klas van kin<strong>de</strong>ren heeft gestaan !<br />
Zoo daaraau nog iemand twijfelen mocht, dan zou<strong>de</strong>n wij verwijzen naar zijne<br />
" Voorbereiding tot het on<strong>de</strong>rwijs <strong>de</strong>r geschie<strong>de</strong>nis , (Preparation it l'etu<strong>de</strong> <strong>de</strong><br />
Phistoire), dat in boekvorm verscheen en waarin, op elke bladzij<strong>de</strong>, zijn rein,<br />
opvoedkundig talent aan het licht treedt en naar <strong>de</strong> omstandigheid, dat hij nog altijd<br />
een zeer werkzaam lid is van <strong>de</strong>n 4: Algemeenen Bolgischen On<strong>de</strong>rwijzersbond ,/.<br />
Verle<strong>de</strong>n jaar zelfs, heeft hij zich kandidaat gesteld <strong>voor</strong> bet <strong>voor</strong>zitterschap,<br />
tegenover <strong>de</strong> heer Van <strong>de</strong>n Duughen, schoolbestuur<strong>de</strong>r, die om zoo te zeggen als <strong>de</strong><br />
onafzetbare <strong>voor</strong>zitter <strong>de</strong>r fe<strong>de</strong>ratie mag beschouwd wor<strong>de</strong>n. Bryan tegen Mac<br />
Kinley ! Fr. Ley dolf het on<strong>de</strong>rspit, maar bekwam een eerbiedwaardig getal stemmen,<br />
een bewijs, dat hij in <strong>de</strong>n schoot van het on<strong>de</strong>rwijzend personeel vcel<br />
sympathieen heeft, die waarschijulijk nog zullen aangroeien met <strong>de</strong>n dag.<br />
De leeraar ontwikkel<strong>de</strong> in zijne eerste les het volgen<strong>de</strong> plan :<br />
A. Historique.<br />
Les premiers hommes et lours affirmations.<br />
Consequences. — I<strong>de</strong>es fausses erigees en dogmes.<br />
L'antiquite. — Aristote.<br />
Le moyen-age.<br />
Newton, Descartes et l'induction.<br />
Les penseurs qui connaissent et appliquent leurs i<strong>de</strong>es. — Its Wont<br />
en aucune influence sur la pedagogic en Belgique.<br />
B. Bases <strong>de</strong> la metho<strong>de</strong>.<br />
I. Psychologie.<br />
2. Qualites naturelles <strong>de</strong> l'enfant.<br />
3. Evolution mentale. Double but a poursuivre : Connaiire la<br />
verite, faire <strong>de</strong> la gymnastique intellectuelle.<br />
Coup d'ceil sur nos premiers programmes scolaires.<br />
I<strong>de</strong>es <strong>de</strong> Spencer : « La science est le savoir le plus utile. »<br />
La matiere d'un programme i<strong>de</strong>al :<br />
a) Il faut <strong>de</strong>velopper l'initiative, la spontanOitê <strong>de</strong> l'enfant..<br />
b) Lui procurer, leplaisir intellectuel qui suppose l'eflort vainquant<br />
la difficulte.<br />
C. Proce<strong>de</strong>s generaux <strong>de</strong> la metho<strong>de</strong>.<br />
Observation. Analyse. Comparaison.<br />
Induction : Ordre dans la nature.<br />
Deduction : I<strong>de</strong>ntit6 et contradiction.<br />
Forme euristique et Part <strong>de</strong> questionner.
Principe, loi.<br />
Double echelle <strong>de</strong> Bacon.<br />
Applications.<br />
— 47 —<br />
Vroegpost was het eenigste dagblad, dat over <strong>de</strong> <strong>voor</strong>dracht van <strong>de</strong>n<br />
Heer Ley verslag gaf. (Nummer van Zondag, 2 :3 en Maandag, 24 December).<br />
Hier volgt het :<br />
Plaats- en tijdgebrek hebben one tot he<strong>de</strong>n belet te spreken over <strong>de</strong> <strong>voor</strong>dracht<br />
verle<strong>de</strong>n week gehou<strong>de</strong>n door Frans Ley over De Metho<strong>de</strong> en <strong>de</strong> hoofdprinciepen <strong>de</strong>r<br />
Metho<strong>de</strong>leer.<br />
Deze <strong>voor</strong>dracht, werd, ondanks het afschuwelijke we<strong>de</strong>r, door een talrijk publiek<br />
bijgewoond. De zaal van het Hooger Han<strong>de</strong>lsgesticht was bomvol. Tusschen <strong>de</strong><br />
aanwezigen : <strong>de</strong>n hr. Van Slijpe, oud-schoolbestuur<strong>de</strong>r, en <strong>de</strong>n hr. Henri Mossly,<br />
<strong>voor</strong>zitter van <strong>de</strong> Universiteitsuitbreiding. Tusschen <strong>de</strong> aanwezigen, ook vele oudleerlingen<br />
van <strong>de</strong>n hr. Ley, in een <strong>de</strong>r twee Brusselsche Normaalscholen <strong>voor</strong><br />
meisjes, thans als on<strong>de</strong>rwijzeressen in onze gemeentescholen werkzaam.<br />
Wit; wel het meest verwon<strong>de</strong>rd stond over zoo grooten toeloop van yolk, was <strong>de</strong><br />
hr. Ley zelf. — Te Brussel zou het niet mogelijk zijn — zeg<strong>de</strong> hij — <strong>voor</strong> eenen<br />
cursus over metho<strong>de</strong>leer zulk een ontzaglijke groep toehoor<strong>de</strong>rs en toehoor<strong>de</strong>ressen<br />
te verzamelen.<br />
De vergelijking valt dus uit in 't <strong>voor</strong><strong>de</strong>el van Antwerpen en van zijn wakker<br />
studielievend on<strong>de</strong>rwijzend personeel.<br />
0, wij bekennen het gaarue, in vroeger jaren ware 't ook niet mogelijk geweest, wat<br />
wij thans zien gebeuren. De tijd is nog zoo ver niet af, dat <strong>de</strong> streveis tusschen het<br />
on<strong>de</strong>rwijzend personeel door hun kollega's met onverschilligheid wer<strong>de</strong>n bejegend;<br />
dat er hel<strong>de</strong>nmoed en engelengeduld noodig was om on<strong>de</strong>rwijsvereenigingen te<br />
stichten en on<strong>de</strong>rwiizersverga<strong>de</strong>ringen te beroepen. Hoevele dier bon<strong>de</strong>n en genootschappen<br />
zijn, na een kortstondig leven, niet uitgeteerd en bezweken ! Hoevele<br />
verga<strong>de</strong>ringen hebben wij niet weten beroepen, waar geen tien menschen naar<br />
omzagen, hoe het bestuur zich ook weer<strong>de</strong> en vermoei<strong>de</strong> !<br />
Wij zou<strong>de</strong>n niet ver moeten zoeken, om <strong>de</strong> oorzaken te vin<strong>de</strong>n, die <strong>de</strong>n toestand<br />
ten goe<strong>de</strong> veran<strong>de</strong>rd hebben. Misschien komen wij daar later wel Bens op terug.<br />
Voorloopig, doet het ons, als oprechte Sinjoren, genoegen, te kunnen vaststellen,<br />
hoe hoog het on<strong>de</strong>rwijzend personeel van Antwerpen in het binneland en zelfs<br />
buiten <strong>de</strong> grenzen aangeschreven staat, <strong>voor</strong> <strong>de</strong> manier waarop het <strong>de</strong> spreuk ; « De<br />
verheffing van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer behoort hem zelven » weet in praktijk te stellen.<br />
Om nu tot <strong>de</strong> <strong>voor</strong>dracht van <strong>de</strong>n hr. Ley terug te keeren, <strong>de</strong>ze was <strong>de</strong> eerste van<br />
eeu reeks van zes, die hij, over hetzelf<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwerp, in <strong>de</strong> 4 Normale Studien > zal<br />
ten beste geven.<br />
Misschien is er op dit oogenblik in Belgie, neast <strong>de</strong>n hr. Ley, geen twee<strong>de</strong><br />
leeraar te vin<strong>de</strong>n die een zoo droge stof als <strong>de</strong> metho<strong>de</strong>leer <strong>voor</strong> een gemengd<br />
publiek genietbaar zou weten te makers.<br />
De heer Ley is <strong>voor</strong>eerst door vele jaren professoraat volkomen met zijn on<strong>de</strong>rwerp<br />
vertrouwd geraakt, dat hij beheerscht in <strong>de</strong> hoofdlijnen en in <strong>de</strong> bijzon<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>n.<br />
De heer Ley is daarenboven niet alleen een man van beschouwing en van bespiegeling,<br />
maar een man van bedrijvigheid, van aktie, van drukte en strijd. t Stilstand<br />
is <strong>voor</strong> hem achteruitgang ; zich opsluiten in engen kring.... verfoeilijk egoism.,<br />
Geene °peering valt hem dus te zwaar, waar het zaak is, met het gesproken<br />
woord of met <strong>de</strong> pen, het goe<strong>de</strong> zaad te strooien, <strong>de</strong> menschen te genezen van hun<br />
kleinzieligheid en ze te bekeeren tot bree<strong>de</strong>re gedachten. Het Walenland-doorloopt
- 48 -<br />
hij van Brussel tot Chima,y en van Doornik tot Verviers, overal ijveren<strong>de</strong> <strong>voor</strong> een<br />
gezon<strong>de</strong>re levensbeschouwing, ouk in zake opvoeding en on<strong>de</strong>rwijs.<br />
Wat het zeggen wil, aan <strong>de</strong> hand van zulk een man geleid te wor<strong>de</strong>n in het<br />
heiligdom <strong>de</strong>r metho<strong>de</strong>leer, kan beter gera<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n, dan omschreven.<br />
I)eze eerste les was slechts een algemeen overzicht, een <strong>voor</strong>bereiding.... En toch,<br />
hoeveel stol werd er niet reeds behan<strong>de</strong>ld.<br />
Uit <strong>de</strong> kindsheid <strong>de</strong>r menschheid, uit <strong>de</strong>n wil<strong>de</strong>n, barbaarschen staat, wauneer <strong>de</strong><br />
eerste indruk <strong>de</strong> baas speelt, en <strong>de</strong> redo nog geene gelegenheid heeft gehad om zich<br />
te ontwikkelen, leid<strong>de</strong> <strong>de</strong> leeraar 011B door <strong>de</strong> oudheid --met Socrates en Aristoteles<br />
— en <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>leeuwen — met hare c fabliaux p en « chansons <strong>de</strong> gestes ' — naar<br />
<strong>de</strong>n nieuwere tij<strong>de</strong>n — met Descartes, Newto en Leibnitz. Hij weer erop, dat <strong>de</strong><br />
werken <strong>de</strong>zer groote geesten, door <strong>de</strong> kerkelijke censuur, maarweinig weerklank<br />
had<strong>de</strong>n gevon<strong>de</strong>n in ons land ; dat elke poging om onze gewesten uit <strong>de</strong>n doodslaap<br />
te rukken — Jozef II, Willem 1, 1879 — onmid<strong>de</strong>llijk en uit alle kracht door <strong>de</strong><br />
trawanten van Rome was on<strong>de</strong>rdrukt gewor<strong>de</strong>n. Treffen<strong>de</strong> staaltjes gaf hij ten beste<br />
van <strong>de</strong>n achterlijken toestand van het lager on<strong>de</strong>rwijs in <strong>de</strong> lan<strong>de</strong>lijke gemeenten<br />
on<strong>de</strong>r het beheer <strong>de</strong>r wet van 1842 en dui<strong>de</strong>lijk liet hij verstaan, hoeveel er nog te<br />
doen blijft eer het i<strong>de</strong>aal studieprogramma, door Spencer in zijtt boek over<br />
4 Opvoeding ' ontwikkeld, zal verwezentlijkt zijn. In menig opzicht zijn wij se<strong>de</strong>rt<br />
1879 achteruitgegaan.<br />
Nu had <strong>de</strong> hr. Ley gelegenheid een la ps te breken <strong>voor</strong> natuurlijkheid en<br />
gemoe<strong>de</strong>lijkheid in het on<strong>de</strong>rwijs, <strong>voor</strong> vermin<strong>de</strong>ring van het getal leerlingen aan<br />
een enkelen on<strong>de</strong>rwijzer toevertrouwd, <strong>voor</strong> wan<strong>de</strong>lingen on<strong>de</strong>r open lucht, leertochten,<br />
bezoeken aan museums en huiselijke behan<strong>de</strong>ling in plaats van ijzeren<br />
tucht en kazernedwang.<br />
De rijksten, <strong>de</strong> geleerdsten en <strong>de</strong> besten zou<strong>de</strong>n er een eer moeten in stellen het<br />
diploma van on<strong>de</strong>rwijzer te veroveren en in <strong>de</strong> scholen als leermeesters en leermeesteressen<br />
op te tre<strong>de</strong>n. In <strong>de</strong> plaats daarvan lokt men, bij mid<strong>de</strong>l van subsidies,<br />
<strong>de</strong> armsten aan. Het on<strong>de</strong>rwijs is geen roeping meer, als in <strong>de</strong> Oudheid. Het is een<br />
post, een ambacht.<br />
Alles leidt er toe, om het al meer en meer te c mecaniseeren ». De proefon<strong>de</strong>rvin<strong>de</strong>lijke<br />
en <strong>de</strong> zelfzoeken<strong>de</strong> leerwijze wor<strong>de</strong>n al meer en meer op het achterplan<br />
gedrongen en moeten <strong>de</strong> plaats ruimen <strong>voor</strong> statige dogmatiek. Onze kleine kin<strong>de</strong>ren<br />
wor<strong>de</strong>n als groote menschen behan<strong>de</strong>ld.<br />
Bij <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> Grieken, waren <strong>de</strong> jongelings- of <strong>de</strong> ephebenjaren, <strong>de</strong> schoonste<br />
leertijd. De Belgische epheben van <strong>de</strong> negentien<strong>de</strong> eeuw wor<strong>de</strong>n alleen tot verplichting<br />
opgeroepen om <strong>de</strong>n wapenhan<strong>de</strong>l te leeren. Ons adultenon<strong>de</strong>rwijs is slecht<br />
ingericht en ie<strong>de</strong>r die wil, is ervan ontslagen. In <strong>de</strong> lagere school moet het kind<br />
dan maar volledig <strong>voor</strong> het leven wor<strong>de</strong>n klaar gemaakt.<br />
En niemand vraagt zich af, of <strong>de</strong> jeugdige hersenen wel in staat zijn om, in stijve<br />
beweegloosheid, al lien geesteskost op te vangen ; of, door zoo'n onnatuurlijk<br />
stelsel, <strong>de</strong> sehoonste gaven van ons ras niet wor<strong>de</strong>n verkwanseld en vernietigd ?<br />
In <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rtuinen, waar <strong>de</strong> grootste kennis van <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rziel vereischt wordt,<br />
zou<strong>de</strong>n <strong>de</strong> meest beschaaf<strong>de</strong>, <strong>de</strong> best betaal<strong>de</strong> jufirouwen moeten dienst doen. Het<br />
omgekeer<strong>de</strong> heeft plaats. En wie zal <strong>de</strong> beweging tegen al die mistoestan<strong>de</strong>n in bet<br />
leven roepen, zoo <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers bet zelf niet doen ?<br />
Ten slotte, gaf <strong>de</strong> leeraar <strong>de</strong> beteekenis van zekere kunstwoor<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> metho<strong>de</strong>leer<br />
gebruikt, zooals aanschouwing, inductie, <strong>de</strong>ductie, analyse, synthesis, heuristi-<br />
Bebe of zelfzoeken<strong>de</strong> leervorm, enz., enz.<br />
Langdurig gejuich beloon<strong>de</strong> <strong>de</strong> re<strong>de</strong>naar <strong>voor</strong> zijn leerrijke en aangename<br />
<strong>voor</strong>dracht.
ACHTSTE lA ARGANG N- 2 I Februari igox<br />
Ohne ein Blatt, in welchem alles Laufen<strong>de</strong>n was die Lehrer interessiren kann zur Sprache kommt<br />
ist eine lebendige Verbindung und Wechselwirkung <strong>de</strong>r Lehrer nicht <strong>de</strong>nkbar.<br />
In <strong>de</strong>r Vereinigung liegt unsere Kraft. Isoliere dich und du bist schwach o<strong>de</strong>r du wirst es.<br />
DIESTERWEG.<br />
INHOUD : Terugblik en Vooruitzichten op het ein<strong>de</strong> <strong>de</strong>r Eeuw. (Slot). — Het Openbaar On<strong>de</strong>rwijs<br />
in <strong>de</strong> Vereenig<strong>de</strong> Staten . — De geestelijke onvrijheid van het kind in <strong>de</strong> school. — Geschie<strong>de</strong>nis <strong>de</strong>r<br />
Normaalschool van Lier. (Slot). — In <strong>de</strong> Zwitsersche scholen : I. — Kijkjes links en rechts. -<br />
- Boekbeoor<strong>de</strong>eling.<br />
Terugblik en Vooruitzichten<br />
op het Ein<strong>de</strong> <strong>de</strong>r Eeuw.<br />
(SLoT) (1)<br />
Heb ik tevoren <strong>de</strong> u i t w en d i g e ontwikkeling van <strong>de</strong>n Duitschen<br />
on<strong>de</strong>rwijzersstand doen kennen, zoo komt het er nu op aan <strong>de</strong> i n we ndige<br />
krachten in hun wording en in hun invloed op <strong>de</strong> inrichting en<br />
werkzaamheid <strong>de</strong>r volksschool na te gaan. De Duitsche pedagogiek<br />
verkreeg in het begin <strong>de</strong>r eeuw — zooals reeds werd aangetoond —<br />
haar krachtigsten stoat door Pestalozzi. Daarnaast werkten ook <strong>de</strong><br />
pogingen van Philantropisten en an<strong>de</strong>re opvoedkundigen <strong>voor</strong>t.<br />
Pestalozzi's volgelingen brachten gees uitgewerkte leermo<strong>de</strong>llen, maar<br />
groote gezichtspunten en begeestering in hun heimat we<strong>de</strong>r. Dit<br />
verwekte zulke veelvuldigheid van scheppend streven, dat het een lust<br />
was te hooren hoe van alle zij<strong>de</strong>n <strong>de</strong> stemmen weerklonken. De leiding<br />
van dit pedagogisch koncert nam spoedig Adolf D i e s t e r w e g.<br />
(1 ) In <strong>de</strong> proef van bet eerste <strong>de</strong>el bleven vele drukiouten onverbeterd (men<br />
be<strong>de</strong>nke dat <strong>de</strong> dienst <strong>de</strong>r burgerwacht tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> werkstaking onze ‹ correcteurs<br />
in beslag nam !). De meest zinstoren<strong>de</strong> zip : blz. 3 verlichte (<strong>voor</strong> verdichte) ; bl. 4,<br />
regel 12 : zoo (<strong>voor</strong> ze) ; bl. 5 : Jichte (1) (<strong>voor</strong> Fichte) en regel 19 : in (<strong>voor</strong> en) ; bl. 6<br />
stichl (<strong>voor</strong> Stiehl) en reg. 36 tweemaal <strong>de</strong>r (<strong>voor</strong> <strong>de</strong>n).
— 50<br />
Reeds bij <strong>de</strong>n aaiivang zijner loopbaan werd Diesterweg door<br />
onmid<strong>de</strong>llijke leerlingen van Pestalozzi met <strong>de</strong>zes i<strong>de</strong>een vertrouwd<br />
gemaakt. Hij <strong>de</strong>ed zich als volgeling <strong>de</strong>s meesters kennen met <strong>de</strong><br />
woor<strong>de</strong>n :<br />
Ik zie in <strong>de</strong> princiepen van Pestalozzi <strong>de</strong>n grondslag van <strong>de</strong> vorming <strong>de</strong>s<br />
menschen in overeenstemming met <strong>de</strong> natuur, d. geldig <strong>voor</strong> alle tij<strong>de</strong>n.<br />
De eerste proeven echter, om zijn on<strong>de</strong>rricht naar Pestalozzi's<br />
metho<strong>de</strong> in te richten, mislukten. Van <strong>de</strong>s te grooter waar<strong>de</strong> was het<br />
daarom <strong>voor</strong> Diesterweg, in <strong>de</strong> leer te kunnen gaan bij een kunstenaar<br />
in <strong>de</strong> schoolpraxis, bij \Vilberg. Bij hem leer<strong>de</strong> hij het on<strong>de</strong>rricht<br />
kennen, dat sindsdien het A. en Z. van zijn streven werd : het<br />
aanschouwelijk, ontwikkelend en opvoe<strong>de</strong>nd<br />
on<strong>de</strong>rricht. Als leeraar in <strong>de</strong> normaalscholen te Mors en te Berlijn<br />
heeft hij zichzelf tot meester in <strong>de</strong>ze manier van on<strong>de</strong>rwijzen gevormd.<br />
In tegenstelling met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> school van opzeggen en geheugenwerk,<br />
die eens <strong>de</strong>n knaap Diesterweg, zoo vlug van geest, gemarteld had,<br />
moest bier alles door eigen werkzaamheid gewonnen wor<strong>de</strong>n, het<br />
nieuw aangeworvene moest <strong>de</strong>n leerling tot scheppen aansporen, zoo<br />
<strong>de</strong>zes kracht en krachtgevoel sterken, <strong>de</strong> vreug<strong>de</strong> van het verwerven<br />
en van het aangeworvene verhoogen en tot levendige, blijven<strong>de</strong> belangstelling,<br />
door zelfwerkzaamheid tot zelfstandigheid voeren. Diesterweg<br />
beschrijft dit tijdperk van zijn pedagogisch zoeken en ont<strong>de</strong>kken als<br />
volgt :<br />
Mijn leven ale leeraar viel in <strong>de</strong>n tijd, waarin op gebied <strong>de</strong>r opvoedkun<strong>de</strong> het<br />
vraagstuk op te lossen was, <strong>de</strong> leerstof in materiaal ter ontwikkeling om te zetten;<br />
<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers bekwaam te maker), door hun on<strong>de</strong>;wijs te vormen, door al hun<br />
doen opvoe<strong>de</strong>nctte werken; <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwerpen van on<strong>de</strong>rricht methodisch te bearbeien<br />
naar <strong>de</strong> grondregels van <strong>de</strong> natuurlijke ontwikkeling.<br />
Hoeveel pedagogen van naam echter ook met Diesterweg hetzelf<strong>de</strong><br />
Joel nastreef<strong>de</strong>n, geen heeft zoo scherp als hij <strong>de</strong> gebreken <strong>de</strong>r ou<strong>de</strong><br />
geheugen-school van kosters en « schoolhandwerkers » bloot gelegd<br />
en zoo klaar <strong>de</strong> wegen naar <strong>de</strong> ontwikkelen<strong>de</strong> school aangewezen. Na<br />
182o begint Diesterwegs werkzaamheid als leeraar <strong>de</strong>r Duitsche<br />
on<strong>de</strong>rwijzers. Hij verbreid<strong>de</strong> zijn gedachten door woord en schrift en<br />
bepaal<strong>de</strong> zich niet bij <strong>de</strong> verbetering <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijspraxis, maar hield<br />
zich spoedig ook bezig met <strong>de</strong> vragen van inrichting, leiding en opzicht<br />
<strong>de</strong>r scholen, van <strong>de</strong> aaneensluiting <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers om zich te volmaken<br />
en die betrekkelijk hun maatschappelijken en stoffelijken toestand.<br />
Hij werd <strong>de</strong> <strong>voor</strong>naamste pedagogische inrichter en opruier <strong>de</strong>r eeuw.<br />
Hoe haatten alle vijan<strong>de</strong>n van d n <strong>voor</strong>uitgang <strong>de</strong>zen man ! Zij wisten<br />
het,waar Diesterwegs ktaarheid in <strong>de</strong> school komt, trekkers alle mid<strong>de</strong>leeuwsche<br />
spoken schuw zich terug, waar zijn geest <strong>de</strong> geesten on<strong>de</strong>rwijst,<br />
daar komen in <strong>de</strong> plaats van boekengeleerdheid en blind
— 51 —<br />
napraten zelf <strong>de</strong>nken en on<strong>de</strong>rzoeken, waar zijn karakterbeeld <strong>de</strong><br />
harten ontvlamt, wor<strong>de</strong>n mannen gevormd met rechte ruggraat,<br />
mannen, die bereid zijn te kampen <strong>voor</strong> eer en recht en <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
pedagogische i<strong>de</strong>alen.<br />
En als <strong>de</strong> reaktie <strong>de</strong>n man en zijn i<strong>de</strong>alen vogelvrij verklaar<strong>de</strong>, als<br />
<strong>de</strong> w a a r d i g s t e van alien, die ooit Duitsche jongelingen tot on<strong>de</strong>rwijzers<br />
gevormd had<strong>de</strong>n, <strong>voor</strong> onwaardig aanzien werd dit ambt langer<br />
te vervullen, dan k on men het wel zoo ver brengen, dat <strong>de</strong> vreesachtigen<br />
zich niet meer openlijk tot zijn volgelingen verklaar<strong>de</strong>n, maar<br />
geen politiemacht kon zijn beeld uit <strong>de</strong> harten <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers<br />
wisschen. Dat is het grootste geluk <strong>de</strong>r mmschheid : <strong>de</strong> onmacht van<br />
het geweld tegen <strong>de</strong> i<strong>de</strong>e ; dat is <strong>de</strong> diepe natuurwet, door welke <strong>de</strong><br />
duisternis toch eenmaal zal wijken <strong>voor</strong> het licht. Dat licht brak<br />
ein<strong>de</strong>lijk zegepralend door en verkondig<strong>de</strong> aan Duitschland een<br />
nieuwen morgend. Diesterweg zag nog zijn opkomen. Doch geen<br />
vredig klokkenlui<strong>de</strong>n, maar <strong>de</strong> Bon<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r kanonnen droeg, zooals<br />
het een strij<strong>de</strong>r toekomt, <strong>de</strong> nieuwe klanken tot zijn sterfbed. Hij<br />
stierf Brij dagen na <strong>de</strong>n slag van KOniggratz. Bij KOniggratz heeft,<br />
naar <strong>de</strong> beken<strong>de</strong> spreuk, <strong>de</strong> Duitsche schoolmeester <strong>de</strong>n Oostenrijkschen<br />
geslagen, — en wie als eerste werkman <strong>de</strong> wapens <strong>de</strong>s geestes daartoe<br />
gesmeed heeft is Adolf Diesterweg.<br />
Als nu met <strong>de</strong> stichting van het Duitsche rijk <strong>de</strong> nieuwe morgend<br />
aanbrak begon het ook op pedagogisch gebied te dagen. De Duitsche<br />
opvoedkun<strong>de</strong>, door Diesterwegs geest bezield, bekwam menig schoonen<br />
uitslag. In vereeniging met <strong>de</strong> vrijgezin<strong>de</strong> burgerij gelukte het haar <strong>de</strong><br />
schoolwetgeving van <strong>de</strong>n staat op <strong>de</strong> hoogte van <strong>de</strong>n tijd te brengen.<br />
In Pruisen tra<strong>de</strong>n <strong>de</strong> « Algemeene Bepalingen » van Falk in <strong>de</strong> plaats<br />
<strong>de</strong>r vroegere veror<strong>de</strong>ningen, zoo trouw door Miihler bewaakt. Maar<br />
een reaktionaire geest beziel<strong>de</strong> nog dikwijls <strong>de</strong> uitvoeren<strong>de</strong> machten<br />
in staat en gemeente. Men bleef halverwege staan en zocht te snoeien<br />
en te bekrimpen. Ja, zelfs <strong>de</strong> liberale burgerij sloot op vele plaatsen<br />
<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer uit van <strong>de</strong> rechten, die zij <strong>voor</strong> zichzelf eischte. Men<br />
weiger<strong>de</strong> zijn me<strong>de</strong>werking in schoolkommissies en gemeentera<strong>de</strong>n.<br />
He<strong>de</strong>n werpt zich zelfs een <strong>de</strong>el <strong>de</strong>r Duitsche burgerij in <strong>de</strong> armen<br />
<strong>de</strong>r reaktie en beschouwt <strong>de</strong> volksschool met hetzelf<strong>de</strong> mistrouwen<br />
als vroeger <strong>de</strong> feodaalgezin<strong>de</strong>n. De hoofdre<strong>de</strong>n is <strong>de</strong> vrees <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
sociaal<strong>de</strong>mokratie. Dat echter op <strong>de</strong> baan <strong>de</strong>r reaktie <strong>de</strong> Duitsche<br />
burgerij haren on<strong>de</strong>rgang tegemoet gaat, kan <strong>voor</strong> hem, die opmerkzaam<br />
<strong>de</strong> ontwikkeling van het geestesleven ga<strong>de</strong>sla.at, niet twijfelachtig<br />
zijn. Eens toch stond in het laatste tiental jaren een <strong>de</strong>el <strong>de</strong>r Duitsche<br />
burgerij — en wel <strong>de</strong>r Pruisische — op <strong>de</strong> hoogte van <strong>de</strong>n toestand,<br />
namelijk toen het wetsontwerp Zedlitz dreig<strong>de</strong> Pruisen en daardoor<br />
Duitschland uit <strong>de</strong> rij <strong>de</strong>r eerste beschaaf<strong>de</strong> states te verwij<strong>de</strong>ren. De
?- 2<br />
./...... 0 ......111<br />
huidige toestand wordt in klaar licht gesteld door <strong>de</strong> omstandigheid,<br />
dat alleen <strong>de</strong> bestrij<strong>de</strong>rs <strong>de</strong>r mo<strong>de</strong>rne wereldbeschouwing in Pruisen<br />
immer dringen<strong>de</strong>r een nieuwe wetgeving <strong>voor</strong> <strong>de</strong> volksschool verlangen,<br />
terwijl een gewezen on<strong>de</strong>rwijsminister en wel een behoudsgezin<strong>de</strong><br />
ook in <strong>de</strong> nieuwe eeuw geen schoolwet verwacht in <strong>de</strong>n geest <strong>de</strong>r<br />
tegenwoord ige pedagogie.<br />
Zoo viel <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzersstand in het laatste kwaarteeuw een<br />
dubbele taak ten <strong>de</strong>el ; van <strong>de</strong> eene zij<strong>de</strong> gold het, het goed, tij<strong>de</strong>ns<br />
het liberale tijdperk verworven, te ver<strong>de</strong>digen tegen zijn vijan<strong>de</strong>n,<br />
zelfs tegen vroegere vrien<strong>de</strong>n en <strong>de</strong> vrijzinnige pedagogische <strong>de</strong>nkbeel<strong>de</strong>n<br />
<strong>voor</strong> een betere toekomst levendig te hou<strong>de</strong>n ; van <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re<br />
<strong>de</strong> gedachten <strong>de</strong>r meesters ver<strong>de</strong>r uit te werken en <strong>voor</strong> <strong>de</strong> volksontwikkeling<br />
vruchtbaar te maken.<br />
Diesterweg was bij zijn rusteloos streven om over alle a f z on <strong>de</strong> r-<br />
1 i j k e vragen <strong>de</strong>r opvoedkun<strong>de</strong> klaarheid te versprei<strong>de</strong>n er niet toe<br />
gekomen zijn <strong>de</strong>nkbeel<strong>de</strong>n tot een stelsel te vereenigen. Had<strong>de</strong> hij <strong>de</strong>n<br />
tijd daartoe gevon<strong>de</strong>n, zoo ware <strong>de</strong>ze grondige <strong>de</strong>nker er toe gekomen<br />
zijn on<strong>de</strong>rwijsstelsel op ziel- en ze<strong>de</strong>nleer wetenschappelijk te grond-<br />
- vesten. Van <strong>de</strong> <strong>voor</strong>han<strong>de</strong>n systemen stem<strong>de</strong> geen enkel volkomen<br />
met zijn beschouwingen overeen ; evenwel beval hij Beneke's psychologie<br />
aan. Op <strong>de</strong>zen grond nu wer<strong>de</strong>n Diesterwegs <strong>de</strong>nkbeel<strong>de</strong>n door<br />
D i t t e s , zijn geestverwant, tot een geheel opgebouwd. Niet alleen<br />
heeft hij in <strong>de</strong> Duitsche pedagogie <strong>de</strong>n geest van Diesterweg levendig<br />
gehou<strong>de</strong>n, maar hem ook bij <strong>de</strong> Oostenrijksche on<strong>de</strong>rwijzers doen<br />
heerschen en ze aldus bekwaam gemaakt om <strong>de</strong> grondstellingen <strong>de</strong>r<br />
volksontwikkeling met bewon<strong>de</strong>renswaardige taaiheid tegen het<br />
klerikaal-antisemitisch verbond te ver<strong>de</strong>digen.<br />
Evenmin als Diesterweg was Dittes een aanklever van Herbarts<br />
ziel- en ze<strong>de</strong>nleer. Sinds het mid<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r eeuw had Herbarts pedagogie<br />
door <strong>de</strong> pogingen van Ziller, Stoy, DOrfeld en an<strong>de</strong>re begeester<strong>de</strong><br />
apostels tusschen <strong>de</strong> Duitsche on<strong>de</strong>rwijzers veel aanhangers gevon<strong>de</strong>n.<br />
Voor <strong>de</strong>ze een bron van wetenschappelijk <strong>de</strong>nken en streven<br />
gewor<strong>de</strong>n is zij <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>uitgang <strong>de</strong>r opvoedkun<strong>de</strong> vruchtbaar<br />
geweest. Het is min<strong>de</strong>r Herbarts spekulatieve dan zijn empirische<br />
psychologie, die — herhaal<strong>de</strong>lijk verbeterd en uitgebreid — licht<br />
verspreid heeft over <strong>de</strong> werkingen en toestan<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>rziel,<br />
over <strong>de</strong> ontwikkeling van <strong>de</strong>n kin<strong>de</strong>rlijken geest. Een nieuwe vlucht<br />
nam <strong>de</strong> studie <strong>de</strong>r psychologie toen <strong>de</strong> natuurwetenschap er zich van<br />
meester gemaakt en Naar in <strong>de</strong> physiologie een vasten grondslag<br />
gegeven had. He<strong>de</strong>n reeds is daardoor menig spekulatief droombeeld<br />
<strong>voor</strong> goed vernietigd. Physiologische en empirische zielkun<strong>de</strong> zullen<br />
<strong>voor</strong>tgaan een van d e g r o n d z u i 1 e ii <strong>de</strong>r opvoedkun<strong>de</strong> op te<br />
richten.
........ 53 ........<br />
Als t w e e d e duidt Herbart met recht <strong>de</strong> ze<strong>de</strong>nleer aan. Evenals <strong>de</strong><br />
spekulatieve psychologie door <strong>de</strong> physiologische, wordt <strong>de</strong> absolute<br />
ze<strong>de</strong>leer van Herbart meer en meer door <strong>de</strong> evolutistische verdrongen.<br />
Dit stemt overeen met <strong>de</strong> algemeene gedaanteveran<strong>de</strong>ring, die <strong>de</strong><br />
wetenschap in onze eeuw on<strong>de</strong>rgaan heeft en die aan <strong>de</strong> hooge vlucht<br />
<strong>de</strong>r natuurwetenschappen to wijten is. De exakte metho<strong>de</strong> trad in <strong>de</strong><br />
plaats <strong>de</strong>r spekulatieve en <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis <strong>de</strong>s aardbols, door <strong>de</strong><br />
willekeur <strong>de</strong>r theologen uitgedacht, moest wijken <strong>voor</strong> <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis<br />
van <strong>de</strong> ontwikkeling volgens onveran<strong>de</strong>rlijke wetten. De exakte<br />
metho<strong>de</strong> van on<strong>de</strong>rzoek en het princiep <strong>de</strong>r ontwikkeling oefen<strong>de</strong>n<br />
ook hun invloed uit op <strong>de</strong> abstrakte wetenschappen en wekten nieuw<br />
leven op gebied van spraakvorsching, geschie<strong>de</strong>nis van godsdienst en<br />
beschaving.<br />
Terwijl vroeger <strong>de</strong> vruchten <strong>de</strong>r wetenschap slechts aan een kleinen<br />
kring van geestesaristokraten ten goe<strong>de</strong> kwamen, wer<strong>de</strong>n se<strong>de</strong>rt het<br />
mid<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r eeuw <strong>de</strong>ze rijke schatten, tengevolge van <strong>de</strong> betere opleiding<br />
<strong>de</strong>s yolks en van een in Engeland ingeburger<strong>de</strong> wijze van<br />
verspreiding, ook <strong>voor</strong> <strong>de</strong> groote massa meer toegankelijk gemaakt.<br />
Niet alleen zou <strong>de</strong> eerzucht voldaan wor<strong>de</strong>n, ook ze<strong>de</strong>lijk goeds ware<br />
verricht, kon iemand <strong>de</strong> verover<strong>de</strong> waarheid ook in het armste huis<br />
doen ingang vin<strong>de</strong>n. De verbreiding <strong>de</strong>r wetenschap on<strong>de</strong>r het yolk<br />
verhoog<strong>de</strong> nu op haar beurt zijn streven naar ontwikkeling. Ook <strong>de</strong><br />
leiding <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers en het on<strong>de</strong>rwijs wer<strong>de</strong>n er door beinvloed.<br />
Aan bei<strong>de</strong>n wer<strong>de</strong>n hoogere eischengesteld. Voor <strong>de</strong>volksschool echter<br />
ontspruit daaruit een dubbel gevaar : dat van didaktisch materialismus<br />
en dat <strong>de</strong>r nuttigheidpedagogie. Nu was het bijzon<strong>de</strong>r Herbarts opvoedkun<strong>de</strong>,<br />
welke <strong>de</strong> overlading <strong>de</strong>r programma's en <strong>de</strong> verbrokkeling<br />
<strong>de</strong>r leervakken tegenwerkte en <strong>de</strong> leerstof gebruikte tot het vormen<br />
van <strong>de</strong>nkbeel<strong>de</strong>n, die <strong>de</strong>n wil beheerschen en waarlijk met <strong>de</strong> persoonlijkheid<br />
vergroeid zijn. Ongetwijfeld kan het hoofdgebrek van ons<br />
on<strong>de</strong>rricht, <strong>de</strong> tweevoudigheid <strong>de</strong>r menschelijke wereldbeschouwing,<br />
door geen methodische kunst tekeer gegaan wor<strong>de</strong>n. Waarom trekken<br />
onze leerlingen bij het verlaten <strong>de</strong>r school het met zure moeite<br />
geweven dogmatisch stelsel van godsdienston<strong>de</strong>rricht als een oppassend<br />
gewaad aan ? Waarom blij yen <strong>de</strong> <strong>de</strong>nkbeel<strong>de</strong>n zon<strong>de</strong>r invloed<br />
op hun han<strong>de</strong>len ? De reele wereld, waarin zij tre<strong>de</strong>n, werpt zon<strong>de</strong>r<br />
inspanning heel het verou<strong>de</strong>r<strong>de</strong> gebouw <strong>de</strong>r gedachten overhoop. Ongelukkiglijk<br />
echter wor<strong>de</strong>n zeer dikwijls on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> puinen ook <strong>de</strong><br />
ze<strong>de</strong>lijke waarhe<strong>de</strong>n, met <strong>de</strong> dogmatische stelregels eng verbon<strong>de</strong>n,<br />
me<strong>de</strong> begraven. Zelfs een zoo gematigd theoloog als Prof. D r Brieger<br />
roept spijtig uit : Onze jeugd krijgt he<strong>de</strong>n nog on<strong>de</strong>rricht in gods-<br />
it
--- 54 —<br />
dienst als in <strong>de</strong> XVI eeuw, en daarin ziet hij <strong>de</strong> hoofdoorzaak van <strong>de</strong><br />
onverschilligheid op godsdienstig gebied.<br />
Een nieuwe wereldbeschouwing klopt immer dringen<strong>de</strong>r ook aan<br />
<strong>de</strong> schoolpoorten. De sociale kwestie is niet alleen een vraag die <strong>de</strong><br />
maag, maaar die ook <strong>de</strong> ontwikkeling aanbelangt. De eisch van <strong>de</strong>n<br />
vier<strong>de</strong>n stand naar een g e 1 i j k e maat van verstan<strong>de</strong>lijke en stoffelijke<br />
goe<strong>de</strong>ren is naar zielkundige en ze<strong>de</strong>nkundige wet onhoudbaar.<br />
In zoover echter <strong>de</strong> sociale eischen een verhooging van het ze<strong>de</strong>lijk<br />
peil van het gansche yolk in zich sluiten zijn zij gegrond. De ze<strong>de</strong>lijke<br />
<strong>voor</strong>tgang is echter alleen mogelijk op <strong>de</strong>n bree<strong>de</strong>n grondslag eener<br />
volksopleiding, die aan elkeen het wezenlijke <strong>de</strong>r geestbeschaving van<br />
<strong>de</strong>n tijd verschaft. Deze waarheid wordt luid door <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis <strong>de</strong>r<br />
volkeren verkondigd. Waarom vindt het Spaansche yolk, trots het<br />
doorzicht van zijn ontwikkel<strong>de</strong>n stand, <strong>de</strong>n weg niet uit <strong>de</strong> duisternis<br />
<strong>de</strong>r mid<strong>de</strong>leeuwen naar het licht <strong>de</strong>r he<strong>de</strong>ndaagsche beschaving ?<br />
Omdat <strong>de</strong> groote massa verstan<strong>de</strong>lijk te laag staat om aan <strong>de</strong><br />
staatkundige en ze<strong>de</strong>lijke we<strong>de</strong>rgeboorte te kunnen me<strong>de</strong>helpen.<br />
In onze dagen hebben zij, die in <strong>de</strong> hoogere volksontwikkeling een<br />
gevaar <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n staat zien, een gewichtige bondgenoot getroffen in<br />
<strong>de</strong>n mo<strong>de</strong>rnen Zarathustra, die het- nieuwe evangelie van <strong>de</strong>n overmensch<br />
verkondig<strong>de</strong>. Nietzsche meent dat <strong>de</strong> overmensch slechts te<br />
kweeken is, door toepassing van het hem van natuur toekornen<strong>de</strong><br />
recht van <strong>de</strong>n sterkste. Daar er in onzen tijd zooveel lie<strong>de</strong>n op wat<br />
nieuws gesteld zijn, wien het paradoxale geestvol toeschijnt, vond<br />
<strong>de</strong>ze onzin tal van geloovigen. Het ligt echter <strong>voor</strong> <strong>de</strong> hand, dat <strong>de</strong><br />
uitoefening van het recht van <strong>de</strong>n sterkste <strong>de</strong>n huidigen rechtstaat<br />
zou doen in puin storten, aldus eerst tot arnarchie voeren, later echter<br />
tot absolutismus en <strong>de</strong>spotismus teruglei<strong>de</strong>n zou.<br />
Er zijn nu eenmaal ze<strong>de</strong>lijke waarhe<strong>de</strong>n waar <strong>de</strong> menschheid, hoe<br />
verou<strong>de</strong>rd en flauw zij <strong>de</strong>n overmensch ook <strong>voor</strong>komt, niet te buiten<br />
kan. De tot axioma gewor<strong>de</strong>n kern alter moraal, die Nietzsche's<br />
« Herrenmoral » volstrekt tegenover staat, is Jezus' woord : « Al wat<br />
gij wilt dat <strong>de</strong> lie<strong>de</strong>n u doen, doe hun dat ook. » Dat is <strong>de</strong> wet en <strong>de</strong><br />
profeten. Heel <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis van <strong>de</strong> beschaving <strong>de</strong>r christenvolkeren<br />
in <strong>de</strong> afgeloopen XIX eeuw toont in <strong>de</strong>n grond dui<strong>de</strong>lijk, hoe dit<br />
woord langzamerhand zijn stempel gedrukt heeft op <strong>de</strong> vormen van<br />
staat en maatschappij. Zijn ver<strong>de</strong>re verwezenlijking voert ons meer en<br />
meer tot <strong>de</strong>n socialen en <strong>de</strong>n opvoedingstaat. Het hoogste echter,<br />
waar<strong>voor</strong> <strong>de</strong> mensch <strong>de</strong> me<strong>de</strong>huip van heel <strong>de</strong> beschaaf<strong>de</strong> wereld<br />
verwachten mag, is <strong>de</strong> vorming van zijn I K, <strong>de</strong> v o l m a k i n g<br />
zijner persoonlijkheid.<br />
t In je<strong>de</strong>m lebt ein Bild <strong>de</strong>s, das er wer<strong>de</strong>n soil,<br />
So lang er das nicht ist, wird nicht rein Frie<strong>de</strong> volt !
— 55 —<br />
Wel is waar zal noch <strong>de</strong> eenling, noch <strong>de</strong> maatschappij ooit <strong>de</strong> volmaaktheid<br />
bereiken, doch naar dit land van verlangen hoeft koers<br />
gehou<strong>de</strong>n te wor<strong>de</strong>n.<br />
Welk is nu <strong>voor</strong>eerst <strong>de</strong> k o n k r e t e taak, die <strong>voor</strong> ons ligt, nadat<br />
wij in h et al gem een <strong>de</strong> richting <strong>voor</strong> <strong>de</strong> volksopvoeding hebben<br />
vastgesteld ? Zij is uitgesproken in het <strong>voor</strong>naamste punt van<br />
het programme <strong>de</strong>s « Deutschen Lehrervereins »: algemeen e<br />
v olk s s c h o o 1. De Duitsche burgerij, welke zich eens zoo krachtig<br />
ver<strong>de</strong>dig<strong>de</strong> tegen <strong>de</strong> aanmatiging <strong>de</strong>r e<strong>de</strong>len, haar te behan<strong>de</strong>len<br />
als een menschenklas van lager or<strong>de</strong>, verzet er zich tegen <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren<br />
<strong>de</strong>r arbei<strong>de</strong>rs op <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> schoolbank als <strong>de</strong> hare te laten plaats nemen.<br />
Hier schijnt het pronkgewaad <strong>de</strong>r va<strong>de</strong>rlandslief<strong>de</strong>, waarmee zoo<br />
gaarne wordt ten toon geloopen, tot op <strong>de</strong>n draad versleten en komt<br />
het naakte egoismus <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n dag. Zijn <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren <strong>de</strong>r arbei<strong>de</strong>rs<br />
werkelijk een ze<strong>de</strong>lijk gevaar <strong>voor</strong> die dcr burgers, zoo zijn zij dat ook<br />
<strong>voor</strong> het Duitsche yolk en ware het hoog tijd, niet alleen ons on<strong>de</strong>rrichtswezen,<br />
maar ook onze maatschappelijke regeling grondig te<br />
wijzigen. Tusschen hervorming en verval ware dan <strong>de</strong> keus. Want op<br />
geestelijk gebied zijn er muren noch grenspalen : het ze<strong>de</strong>lijk leven<br />
vloeit van <strong>de</strong>n eenen stand in <strong>de</strong>n an<strong>de</strong>ren en smetstof wier<strong>de</strong> door<br />
duizend a<strong>de</strong>ren in alle kringen <strong>de</strong>r bevolking rondgedragen. Wil het<br />
Duitsche yolk bij zijn u it w en d i g e nationale eenheid ook <strong>de</strong><br />
i n w end i g e voegen zoo moet het in <strong>de</strong> eerste plaats al zijn werkkrachten<br />
beste<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rste verdieping van zijn opvoedingsgebouw<br />
in eendrachtig nationaal <strong>de</strong>nken, voelen en streven.<br />
Edoch, <strong>de</strong> volksschool laat <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren vrij op een ou<strong>de</strong>rdom,<br />
waarop zij naar <strong>de</strong> natuurwet <strong>de</strong>r ontwikkeling nog niet tot die<br />
zelfstandigheid gekomen zijn, dat zij hun opvoeding zelf kunnen<br />
<strong>voor</strong>tzetten. Daarbij komt, dat <strong>de</strong> volksschool <strong>de</strong> a l g e m e e n e<br />
g r o n d s l a g <strong>de</strong>r ontwikkeling <strong>voor</strong> alle stan<strong>de</strong>n te leggen heeft.<br />
Zij kan aan <strong>de</strong> bij z o n d e r e eischen, die beroep, gemeente en staat<br />
stellen, niet voldoen, daar haar leerlingen rijpheid en belangstelling<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong>ze leerstof missen. Om die dringen<strong>de</strong> taak te volbrengen moet<br />
<strong>de</strong> « Fortbildungsschule » <strong>voor</strong> bei<strong>de</strong> geslachten wor<strong>de</strong>n ingevoerd.<br />
Het is een plicht <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n Duitschen staat, die op politiek gebied een<br />
eerste rol speelt, dat ook op het gebied van beschaving te doers. Spijtig<br />
genoeg is tot he<strong>de</strong>n in Pruisen nog geen minister van on<strong>de</strong>rwijs verschenen,<br />
die om <strong>de</strong>ze taak te vervullen <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> krachtdadigheid<br />
ontvouwd heeft als zijn kollega's van krijgswezen te water en te land.<br />
Over het hoogere schoolwezen wil ik niet uitwei<strong>de</strong>n. Slechts dit zij<br />
bemerkt : <strong>de</strong> nieuwe eeuw moet mid<strong>de</strong>len en wegen vin<strong>de</strong>n om <strong>de</strong><br />
onbemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> klassen meer dan tot he<strong>de</strong>n het geval was, <strong>de</strong>n toegang<br />
tot <strong>de</strong> hoogste ontwikkeling mogelijk te maken. Dat yolk zal het
— 56 –.-<br />
meest <strong>voor</strong>tbrengen, dat al <strong>de</strong> in zich sluimeren<strong>de</strong> krachten zich ontwikkelen<br />
laat. Wor<strong>de</strong>n wij hierin — en het heeft er <strong>de</strong>n schijn van —<br />
door an<strong>de</strong>re volkeren overtroffen, zoo zullen wij onzen <strong>voor</strong>rang op<br />
pedagogisch gebied spoedig verliezen.<br />
II * *<br />
Door <strong>de</strong> hooge vlucht <strong>de</strong>r nijverheid, <strong>de</strong> uitbreiding <strong>de</strong>r centrums en<br />
groote ste<strong>de</strong>n zijn <strong>de</strong> moeilijkhe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r opvoeding op bedui<strong>de</strong>n<strong>de</strong><br />
wijze gestegen. De groote ste<strong>de</strong>n zijn <strong>de</strong> mo<strong>de</strong>rne Abruzzen, waar<br />
bijzon<strong>de</strong>rlijk <strong>de</strong> jeugd gevaren dreigen, die ze licht ten ver<strong>de</strong>rve voe-ren<br />
kunnen. De <strong>voor</strong>zorgen <strong>voor</strong> lichamelijk en ze<strong>de</strong>lijk verwaarloos<strong>de</strong>n<br />
moeten veel omvatten<strong>de</strong>r dan nu wor<strong>de</strong>n ingericht. Tegen <strong>de</strong><br />
verspreiding van besmettelijke ziekten wor<strong>de</strong>n verregaan<strong>de</strong> <strong>voor</strong>zorgsmaatregelen<br />
getroffen, tegen <strong>de</strong> <strong>voor</strong>tplanting <strong>de</strong>r ze<strong>de</strong>lijke smetstof<br />
door onverbeter<strong>de</strong> of onverbeterlijke misdadigers wordt weinig gedaan.<br />
Wanneer <strong>de</strong> staat eenerzijds zijn opvoedkundige plicht ten voile vervult,<br />
heeft hij an<strong>de</strong>rzijds zon<strong>de</strong>r twijfel het recht <strong>de</strong> ie<strong>de</strong>reen scha<strong>de</strong>lijke<br />
elementen uit <strong>de</strong> maatschappij te weren.<br />
Onze eeuw is als <strong>de</strong> eeuw van <strong>de</strong>n a r b e i d gekenschetst<br />
gewor<strong>de</strong>n. Voorzeker heeft <strong>de</strong> arbeid een stijgen<strong>de</strong>n opvoe<strong>de</strong>n<strong>de</strong>n<br />
invloed uitgeoefend, veelal echter alleen op het verstand -- en dan nog<br />
maar eenzijdig, — niet op het gemoed. Daarbij hebben vele beel<strong>de</strong>n,<br />
die vroeger het bestaan op dichterlijke wijze verhel<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n, hun<br />
gedaante verloren of zijn geheel verzwon<strong>de</strong>n. Dat verbergt eel groot<br />
gevaar : wij verar rnen aan gemoed. Maar ook van het yolk heet<br />
het als van <strong>de</strong>n eenling : « Is het hart eens geledigd, zoo wordt het<br />
nooit meer vol ! »<br />
En ver<strong>de</strong>r ! De bewoners <strong>de</strong>r groote ste<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n meer en meer<br />
van <strong>de</strong>n boezem <strong>de</strong>r moe<strong>de</strong>r natuur afgetrokken.<br />
C Flieh ! Auf 1 Hinaus ins weite Laud ! )<br />
dit woord van Faust is geldig <strong>voor</strong> hen allen. Er ligt een diepe zin in<br />
<strong>de</strong> sage van Anteos : uit <strong>de</strong> aanraking met moe<strong>de</strong>r aar<strong>de</strong> ontspringt<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong>n mensch een bron van kracht. Is het niet beklagenswaard, dat<br />
<strong>voor</strong> millioenen lie<strong>de</strong>n <strong>de</strong> schoonhe<strong>de</strong>n van ons va<strong>de</strong>rland een ledig<br />
begrip blijven ? De nieuwe eeuw heeft <strong>de</strong> verkeermid<strong>de</strong>len meer in<br />
nationalen dienst te stellen. De inrichting van spelen <strong>voor</strong> <strong>de</strong> jeugd,<br />
volksparken, volksba<strong>de</strong>n is slechts <strong>de</strong> eerste stap om <strong>de</strong> gezondheid<br />
<strong>de</strong>s yolks te behou<strong>de</strong>n. Hier opent zich <strong>voor</strong> <strong>de</strong> sociale pedagogiek een<br />
wijd gebied.<br />
Ook <strong>de</strong> s c h a t ten van <strong>de</strong>n gees t moeten het yolk meer<br />
toegankelijk gemaakt wor<strong>de</strong>n. Welk yolk <strong>de</strong>r aar<strong>de</strong> heeft een gelijken<br />
rijkdom aan <strong>de</strong> heerlijkste scheppingen van dicht-, toon- , schil<strong>de</strong>r- en<br />
beel<strong>de</strong>n<strong>de</strong> kunst als het Duitsche ? In onze dagen, dat -- gelijk reeds
.......... 57<br />
gezegd — <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> bronnen van het gemoedsleven veelal verdroogd<br />
zijn, is het dringend noodig <strong>de</strong>ze ievenwekken<strong>de</strong> stroomingen in <strong>de</strong><br />
volksziel te lei<strong>de</strong>n.<br />
Welk rijk programma <strong>voor</strong> <strong>de</strong> nieuwe eeuw ! Wie zal het verwezenlijken<br />
? Het komt er op aan, al <strong>de</strong> sferen <strong>de</strong>s yolks te begeesteren<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> pedagogische i<strong>de</strong>e. En dat is <strong>de</strong> taak van <strong>de</strong>n leeraarsstand in<br />
al zijn trappen, van <strong>de</strong> hooge- tot <strong>de</strong> volksschool. Eerst en- <strong>voor</strong>al<br />
echter moet <strong>de</strong> leeraarsstand zelf zich als een geheel gevoelen.<br />
Reeds begint <strong>de</strong>ze noodzakelijkheid evenals in het jaar 1848 we<strong>de</strong>r<br />
klaar te wor<strong>de</strong>n. Uit het Noor<strong>de</strong>n, uit Greifswald, dringt een hel<strong>de</strong>re<br />
lichtstraal door.(') Moge hij overal begeestering verwekken, opdat een<br />
nieuwe pedagogische morgend aanbreke.<br />
G. D. en H ! Wellicht steekt gij <strong>de</strong>n draak met mijn optimismus en<br />
mijn schoolmeesterige opgeblazenheid. V6or weinig maan<strong>de</strong>n heeft<br />
een man <strong>de</strong> oogen gesloten, die <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n sprak : <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers<br />
moesten liefst <strong>de</strong> groote gezichtspunten aan hun overhe<strong>de</strong>n overlaten.<br />
Ongelukkiglijk ontbreekt het somsbij <strong>de</strong>ze, zooniet aan verstand, dan<br />
toch aan begeestering en krachtdadigheid om <strong>de</strong> groote opvoedkundige<br />
vraagstukken op te lossen. En ware dit ook niet zoo, dan kan toch<br />
niemand <strong>de</strong>n leeraarsstand het recht ontnemen — juister gezegd,<br />
van <strong>de</strong> plicht on t s l a a n — mee te werken aan <strong>de</strong> oplossing<br />
<strong>de</strong>r pedagogische strijdvragen. Moest het <strong>de</strong>n Duitschen leeraarsstand<br />
daartoe aan bekwaamheid en goe<strong>de</strong>n wil ontbreken, zoo ware het een<br />
eerste plicht <strong>voor</strong> een minister van on<strong>de</strong>rwijs hem daar<strong>voor</strong> op te<br />
lei<strong>de</strong>n.<br />
Daarom • ware dan ook te verwachten, dat het streven van <strong>de</strong>n<br />
on<strong>de</strong>rwijzersstand naar uitbreiding en verdieping zijner kennissen<br />
hoogschatting en aanmoediging vin<strong>de</strong>n moest. Doch onze roep om<br />
hervormingen, te Breslau geuit, heeft bijna nergens weerklank gevon<strong>de</strong>n,<br />
en waar dit wel gebeur<strong>de</strong> gaf <strong>de</strong> echo ons weinig aangename<br />
tonen terug. De vraag om <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers tot hoogeschoolstudien toe<br />
te laten <strong>voor</strong>al vond weinig bij val. Is het niet een <strong>de</strong>r merkwaardigste<br />
verschijnselen in <strong>de</strong> ontwikkelingsgeschie<strong>de</strong>nis <strong>de</strong>r menschheid, dat<br />
zij jaarduizen<strong>de</strong>n behoef<strong>de</strong> om een volkson<strong>de</strong>rwijs en een volkson<strong>de</strong>rwijzersstand<br />
te scheppen ? De weg van <strong>de</strong> kosters en « schoolhandwerkers<br />
» tot <strong>de</strong> huidige pedagogen omvat slechts <strong>de</strong> korte tijdruimte<br />
eener eeuw. Is het dan te verwon<strong>de</strong>ren dat velen niet door <strong>de</strong>n nevel<br />
<strong>de</strong>r overlevering tot <strong>de</strong> eenvoudige en klare gedachte komen kunnen ;<br />
aan het beroep <strong>de</strong>s on<strong>de</strong>rwijzers, als het<br />
hoogste beroep, komt <strong>de</strong> hoogste kennis toe.<br />
( 1) Te Greifswald wer<strong>de</strong>n — en wor<strong>de</strong>n — door leeraars aan hooge- en mid<strong>de</strong>lbare<br />
scholen gemeenschappelijk met volkson<strong>de</strong>rwijzers konferenties gehou<strong>de</strong>n ter<br />
bespreking van opvoedkundige vragen.
— 58 —<br />
Onze eisch laat zich ook niet daardoor tot zwijgen brengen, dat men<br />
hem als het uitvloeisel van zelfzuchtig, overdreven beroepsstreven<br />
doet doorgaan. Niet in egoismus, maar in het gevoel van ontoereikendheid<br />
tegenover <strong>de</strong> groote . en <strong>de</strong> zwaarte van onze plicht zijn <strong>de</strong><br />
gron<strong>de</strong>n te zoeken. Elke leeraar draagt <strong>de</strong> voile verantwoor<strong>de</strong>lijkheid<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> hem toevertrouw<strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rzielen <strong>voor</strong> God en menschen. Niet<br />
naar schikkingen, niet naar bureaukratische aanwijzingen, niet naar<br />
gereedgemaakte leermo<strong>de</strong>llen kan hij zijn ambt uitvoeren, maar uit<br />
het inwendige zijner persooniijkheid trekt hij zijn stuwkracht. De<br />
nieuwe eeuw zal ein<strong>de</strong>lijk toegeven, wat he<strong>de</strong>n reeds zonneklaar<br />
bewezen is, dat aan zulk een beroep <strong>de</strong> hoogste ontwikkeling toekomt.<br />
Zal het <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzersstand niet terneer drukken tot zichzelf te<br />
moeten zeggen : tot volkomen opleiding <strong>voor</strong> het ambt, welks verantwoor<strong>de</strong>lijkheid<br />
u drukt, liggen nog rijke schatten <strong>voor</strong> u bereid, loch<br />
gij kunt niet tot daar geraken ! In Saksen heeft men <strong>voor</strong> een klein<br />
<strong>de</strong>el <strong>de</strong>r volkson<strong>de</strong>rwijzers <strong>de</strong> poorten <strong>de</strong>r universiteit geopend.<br />
Waarom aan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re beletten zich beter <strong>voor</strong> hun beroep toe te<br />
rusten ? Daardoor wordt geen verplichting genomen betrekkelijk hun<br />
on<strong>de</strong>rhoud. De normaalschool kan he<strong>de</strong>n haar kweekelingen slechts<br />
in het <strong>voor</strong>hof <strong>de</strong>r opvoedkundige wetenschap voeren en in 't beste<br />
geval geeft zij hun <strong>de</strong>n levendigen aandrang naar ver<strong>de</strong>re ontwikkeling<br />
me<strong>de</strong>. Bij geen beroep zoozeer als bij dat <strong>de</strong>s on<strong>de</strong>rwijzers moet<br />
door <strong>de</strong> zelfstudie zooveel toegevoegd wor<strong>de</strong>n om op <strong>de</strong> hoogte <strong>de</strong>r<br />
wetenschap te blijven. Het getal zijner leeruren en zijner leerlingen,<br />
het drukken<strong>de</strong> en zenuwstoren<strong>de</strong> zijner werkzaamheid verlichten hem<br />
<strong>de</strong>ze taak <strong>voor</strong>zeker niet. En toch vervult hij vreug<strong>de</strong>vol zijn plicht,<br />
want hij kent <strong>de</strong>n diepen zin <strong>de</strong>r spreuk<br />
c Was du ererbt von <strong>de</strong>inen Vatern hast,<br />
Er wirb es, um es zu besitzen. ) (1)<br />
In het streven naar ver<strong>de</strong>re ontwikkeling ligt<br />
<strong>de</strong> t o e k o m s t van <strong>de</strong>n Duitschen on<strong>de</strong>rwijzersstand. Dit moeitevol<br />
kampen heeft hem in <strong>de</strong> vervlogen eeuw van trap tot trap hooger<br />
gebracht ; het heeft hem het erf<strong>de</strong>el <strong>de</strong>r va<strong>de</strong>ren tot een levend eigendom<br />
gemaakt en in dit levend eigendom wortelt zijn kracht. Gelijk een<br />
hel<strong>de</strong>re ster blinkt in <strong>de</strong> duisternis van het he<strong>de</strong>n <strong>de</strong> gedachte : <strong>de</strong><br />
Duitsche opvoedkun<strong>de</strong> is een opwaarts streven<strong>de</strong> wetenschap en <strong>voor</strong><br />
<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzersstand ligt nog een wij<strong>de</strong>n weg, die hem tot lichten<strong>de</strong><br />
hoogten voeren zal. Nog is er geen flood dat hij in knoeierij en<br />
materialismus zal verzinken.<br />
(1) Wat gij van uw <strong>voor</strong>gangers geerfd hebt,<br />
Verwerf het, om het to bezitten.
— 59 _<br />
* *<br />
Er wordt, wel is waar <strong>voor</strong>uitgezet dat ook hij naar goud streeft.<br />
SteRig verlangt <strong>de</strong> leeraarsstand een bezoldiging die overeenstemt<br />
met zijn <strong>voor</strong>vorming, <strong>de</strong> waar<strong>de</strong> en <strong>de</strong> moeilijkheid zijner<br />
werkzaamheid. En dat met recht ! Niet alleen <strong>de</strong> zorg <strong>voor</strong> voeding<br />
<strong>de</strong>s lichaams en an<strong>de</strong>re behoeften dwingen hem daartoe, ook het<br />
gevoel van beroepseer en sociale gerechtigheid. De zorg <strong>voor</strong> het<br />
dagelijksch brood verlamt zijn begeestering en <strong>de</strong> inspanning om<br />
bijwinsten onttrekt hem aan <strong>de</strong>n hoogeren dienst <strong>voor</strong> het gemeen<br />
welzijn.<br />
Gelukkigerwijze zijn er mannen, die erkend hebben, dat <strong>de</strong> vraag<br />
<strong>de</strong>r bezoldiging <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n leeraarsstand ook een gewichtige i<strong>de</strong>ale zij<strong>de</strong><br />
heeft. D r Bosse zeg<strong>de</strong> tot een afvaardiging van Pruisische on<strong>de</strong>rwigers<br />
:<br />
c Onmid<strong>de</strong>llijk na mijn indiensttre<strong>de</strong>n heb ik het vaste <strong>voor</strong>nemen opgevat <strong>de</strong><br />
volkson<strong>de</strong>rwijzers recht te helpen. Want ik zeg<strong>de</strong> tot mijzelf : het heeft geen zin,<br />
mannen die een beroep vervullen, rijker aan verantwoor<strong>de</strong>lijkheid dan Welke<br />
kategorie van beambten ook ; wien het yolk bet beste, wat bet heeft, toevertrouwd,<br />
die mannen, zeg ik, te laten gebrek lij<strong>de</strong>n. ,<br />
En D r Bosse is ook daarvan overtuigd, dat <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers dit ambt<br />
vol verantwoor<strong>de</strong>lijkheid vervullen zooals het . behoort, want hij gaat<br />
<strong>voor</strong>t :<br />
C In ooze Pruisische volksscholen wordt gearbeid, dat wij er fier mogen op zijn ;<br />
gearbeid op een wijze, dat zij, die bet niet zelf kon<strong>de</strong>n nagaan, er zich in 't geheel<br />
geen begrip van vormen. ,<br />
En van <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> meening als zijn gewezen chef is Exc. D r Kuegler.<br />
Van <strong>de</strong> Pruisische on<strong>de</strong>rwijzers zeg<strong>de</strong> hij :<br />
Zij hebben in moeilijke tij<strong>de</strong>n trouw hun ambt vervuld ; zij hebben <strong>voor</strong>waarts<br />
gestreefd om hoogere plaatsen in te nemen. Bij <strong>de</strong> Pruisischo on<strong>de</strong>rwijzers beet bet<br />
enkel : Baan vrij ! dan bereiken zij het doel, dat zij zich in trouwe plichtsvervulling<br />
gesteld hebben )s<br />
Wat hier van <strong>de</strong> Pruisische on<strong>de</strong>rwijzers gezegd wordt mag wel<br />
zon<strong>de</strong>r overdrijving <strong>voor</strong> die van gansch Duitschland herhaald.<br />
* * *<br />
En b a a n vrij! roepen wij alien. Want overal moet nog<br />
gekampt ter verwezenlijking van <strong>de</strong>n wensch : <strong>de</strong> school <strong>de</strong>n<br />
p e d a g o g e n ! Waarom zijn in <strong>de</strong> kwestie van het toezicht zelfs <strong>de</strong><br />
invloedrijkste lie<strong>de</strong>n onmachtig, zij die nochtans wel weten, dat het<br />
<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzers noch aan bekwaamheid, noch aan plichtbewustzijn<br />
mangelt om <strong>de</strong> leiding <strong>de</strong>r school zelf in han<strong>de</strong>n te nemen ? De<br />
oorzaak ligt in <strong>de</strong> groote macht <strong>de</strong>r kerk : zij beheerscht nog he<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong>n staat. Het sprookje, dat daar, waar het opzicht door <strong>de</strong> mannen<br />
van het yak ingevoerd wordt, <strong>de</strong> « k ri s t e l i j k e g e e s t s zou<br />
wegtrekken, vindt nog immer geloovige ooren. Voorzeker zou het
— 60 —<br />
huidige scholastiek-dogmatisch godsdienston<strong>de</strong>rricht plaats moeten<br />
maken <strong>voor</strong> een pedagogisch-psychologisch. In <strong>de</strong> plaats van het<br />
kou<strong>de</strong>, doo<strong>de</strong> woor<strong>de</strong>non<strong>de</strong>rwijs zou een aanschouwelijk, frisch beeld<br />
van leven en werken Jezus' tre<strong>de</strong>n. Voor <strong>de</strong>n godsdienst echter ware<br />
niets te vreezen, want <strong>de</strong> gedachtelooze lippendienst zou het veld<br />
ruimen <strong>voor</strong> een aanbid<strong>de</strong>n in geest en waarheid. Waren <strong>de</strong> on<strong>de</strong> rwijzers<br />
vijan<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n godsdienst, waar<strong>voor</strong> men ze zoo gaarne<br />
doet doorgaan, zoo zou<strong>de</strong>n zij niet beter hun vijandschap in 't werk<br />
stellen dan door het dogmatisch-scholastiek on<strong>de</strong>rricht zoo lang<br />
mogelijk te behou<strong>de</strong>n, want het is <strong>de</strong> zekerste doodgraver van het door<br />
<strong>de</strong> natuur in ie<strong>de</strong>r menschenhart geleg<strong>de</strong> godsdienstig gevoel.<br />
De nieuwe eeuw zal <strong>de</strong> opvoedkun<strong>de</strong> ein<strong>de</strong>lijk tot meesteres in<br />
eigen huis maken. Voortdurend vermeer<strong>de</strong>rt het aantal geestelijken,<br />
die niet alleen wet en maar ook openlijk verklaren dat <strong>de</strong> geinspekteer<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>n inspekteur in pedagogisch weten en kunnen <strong>de</strong> baas is, dat<br />
<strong>de</strong> leeraarsstand he<strong>de</strong>n mondig is en men <strong>de</strong> leiding <strong>de</strong>r school vol<br />
vertrouwen in zijn han<strong>de</strong>n kan leggen.<br />
**<br />
En nu tot het slot nog een vraag, <strong>de</strong> gewichtigste, die ik als zoon<br />
mijns yolks stellen kan : Is het Duitsche yolk <strong>de</strong> middagshoogte<br />
zijner wording <strong>voor</strong>bij en heet het ook van hem : « Es will Abend<br />
wer<strong>de</strong>n and <strong>de</strong>r Tag hat sich geneigt ? » Overzien wij <strong>de</strong> ontwikkeling<br />
<strong>de</strong>r menschheid, zoo vin<strong>de</strong>n wij ook in het leven <strong>de</strong>r volkeren <strong>de</strong><br />
eeuwige wet van wor<strong>de</strong>n en vergaan. De Grieken en Romeinen, vier<br />
geest nog he<strong>de</strong>n ons geestesleven beheerscht, zij zonken weg en<br />
ontwijfelbaar is ook menig yolk Europa's aan 't uitsterven. Naar is<br />
<strong>de</strong> bron, waaruit <strong>voor</strong> een yolk het water <strong>de</strong>r eeuwige jeugd ontspringt<br />
? Deze bron is het geloof aan i<strong>de</strong>alen. Zij alien,<br />
bij wien het geloof aan i<strong>de</strong>alen nog levendig blijft, maken <strong>de</strong>n waren<br />
a<strong>de</strong>l eener natie uit ; zij wij <strong>de</strong>n zich <strong>de</strong>n e<strong>de</strong>lsten dienst: <strong>de</strong>n die ns t<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> waarheid. En <strong>de</strong>ze dienst is een godsdienst ; want<br />
wie <strong>de</strong> waarheid zoekt, die alleen zoekt God.<br />
Hoe staat bet met u, mijn Duitsch yolk ? Is die aandrang naar<br />
waarheid bij u nog levendig ? of hebben mid<strong>de</strong>leeuwsche machten <strong>de</strong>n<br />
Duitschen arend <strong>de</strong> vleugels gehortwiekt, zoodat hij <strong>de</strong> zon niet meer<br />
toevliegen kan ? .... Wees getroost, nog is het niet gelukt <strong>de</strong> zenuwen<br />
zijner kracht door te snij<strong>de</strong>n !<br />
En hoe staat het met u, mijn Duitschen on<strong>de</strong>rwijzersstand ? Denkt<br />
gij nog om uw hooge beschaven<strong>de</strong> zending, <strong>de</strong> Duitsche jeugd te<br />
ontvlammen <strong>voor</strong> het ware, goe<strong>de</strong> en schoone ? Wees getroost mijn<br />
hart, nog klinkt bij het keerpunt <strong>de</strong>r eeuw het wachtwoord over het<br />
land :<br />
« Pestalozzi <strong>voor</strong> immer !
En zoo he<strong>de</strong>n Diesterweg's geest neerdaal<strong>de</strong> en ons vroeg :<br />
Kampft ihr mir noch <strong>de</strong>n Kampf mit Finsttrlingen,<br />
Die mit <strong>de</strong>s Geistes Ketten each umschlingen,<br />
Mit ihneu, die noch an <strong>de</strong>m alien Knochen nagen,<br />
Von <strong>de</strong>m das Fleisch man abgezehrt in grauen Tagen ? (1)<br />
Dan zou het antwoord lui<strong>de</strong>n : Kamp he<strong>de</strong>n en immer :<br />
I3is dahin wir gelanget,<br />
Woran <strong>de</strong>in Geist volt Sehnsucht einst gehauga,<br />
In das gelobte Land, wo heilge Sitte,<br />
Wo Treue wohnet in Palast und Hiitte,<br />
Wo <strong>de</strong>r Erkenntuis Brannen je<strong>de</strong>m quillet,<br />
Wo the Gereehtigkeit voll Gram das Haupt verhiillet,<br />
Wo, wie <strong>de</strong>r Friihlingshauch aus Bliitenbaumen<br />
Der Freiheit O<strong>de</strong>m wept in alien Raiimen. (2)<br />
E. BEYER<br />
BLADVULLING.<br />
Ja, lieber Wilhelm, meinem Herzen sind die Kin<strong>de</strong>r am Nachsten auf<br />
<strong>de</strong>r Er<strong>de</strong>. Wenn ich ihnen zusehe, und in <strong>de</strong>m kleinen Dinge die Keime<br />
aller Tugen<strong>de</strong>n, aller Krafte sehe, die sie einmal so nahig brauchen<br />
wer<strong>de</strong>n ; wenn ich in <strong>de</strong>m Eigensinne kiinftige Standhaftigkeit und<br />
Festigkeit <strong>de</strong>s Charakters, in <strong>de</strong>m Muthwillen guten Humor, und<br />
Leichtigkeit, fiber die Gefahren <strong>de</strong>r Welt hinzuschliipfen, erblicke, Alles<br />
so unverdorben, so ganz -- immer, immer wie<strong>de</strong>rhol ich Bann die gol<strong>de</strong>nen<br />
Worte <strong>de</strong>s Lehrers <strong>de</strong>r Menschen : Wenn ihr nicht wer<strong>de</strong>t wie Eines<br />
von Diesen ! Und nun, mein Bester, sie, die unseres Gleichen sind, die<br />
wir als unsere Muster ansehen sollten, behan<strong>de</strong>ln wir als Unterthanen.<br />
Sie sollen keinen Willen haben ! — Haben wir <strong>de</strong>nn keinen ? Und wo<br />
liegt das Vorrecht ? — Weil wir alter sind und geschei<strong>de</strong>r ? — Guter<br />
Gott von <strong>de</strong>inem Himmel ! alte Kin<strong>de</strong>r siehst du, und junge Kin<strong>de</strong>r, und<br />
Nichts weiter ; und an welchen du mehr Freu<strong>de</strong> hast, das hat <strong>de</strong>in Sohn<br />
schon lange verkiindigt. Aber sic glauben an ihn, und hOren ihn nicht,<br />
das ist auch was Alts — und bil<strong>de</strong>n ihre Kin<strong>de</strong>r nach sich, und —<br />
Adieu, Wilhelm ! ich mag dariiber nicht weiter radotieren.<br />
GOETHE (Die Lei<strong>de</strong>n <strong>de</strong>s jungen Werthers).<br />
(1)Voert gij nog <strong>de</strong>n strijd met duisterlingen, die <strong>de</strong> ketens van <strong>de</strong>n geest om u<br />
heen slaan, met hen, die nog aan <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> been<strong>de</strong>ren knagen waarvan het vleesch<br />
lang gele<strong>de</strong>n werd verwij<strong>de</strong>rd (men <strong>de</strong>nke aan <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>, droge scholastiek en <strong>de</strong><br />
he<strong>de</strong>ndaagsche wetenschap).<br />
(2)Tot wig gekomen zijn in het beloof<strong>de</strong> land, waarnaar uw geest eens vol verlangen<br />
smachtte, waar heilige ze<strong>de</strong>n en trouw woven in paleis en hut, waar <strong>de</strong> bron<br />
van het weten <strong>voor</strong> ie<strong>de</strong>r ontspringt, waar <strong>de</strong> gerechtigheid zich nooit met smart<br />
het hoofd omsluiert, waar, evenals <strong>de</strong> lentelucht uit bloeien<strong>de</strong> boomen, <strong>de</strong> a<strong>de</strong>m <strong>de</strong>r<br />
vrijheid in het ruim omwaait.
--- 62 ---<br />
HET OPENBAAR ONDERWIJS<br />
IN DE VEREENIGDE STATEN<br />
Zoo men het on<strong>de</strong>rwijs van een land mag afmeten, in waar<strong>de</strong> en in<br />
hoedanigheid, volgens <strong>de</strong> inzendingen op een wereldtentoonstelling, dan<br />
is het <strong>de</strong>r moeite waard eventjes stil te staan bij <strong>de</strong> af<strong>de</strong>eling Openbaar<br />
On<strong>de</strong>rwijs <strong>de</strong>r Vereenig<strong>de</strong> Staten, •<br />
Een ernstige, diep ingaan<strong>de</strong> en nauwkeurige beoor<strong>de</strong>eling aflei<strong>de</strong>n uit<br />
<strong>de</strong> beschei<strong>de</strong>n en gegevens eener tentoonstelling — waar oogenverblin<strong>de</strong>n<br />
en schoon-schijnen hoofdzaak zijn — is gewaagd. Doch, een bij<br />
bena<strong>de</strong>ring juist beeld valt wel op te waken, na verwij<strong>de</strong>ring en uitwerping<br />
van het onwaarschijnlijke en uitzon<strong>de</strong>rlijke.<br />
En 't mag gezegd dat <strong>de</strong> algemeene geest en richting van 't on<strong>de</strong>rwijs<br />
bij <strong>de</strong> Nieuwe Wereld-bewoners trouw weerspiegelen hun bedrijvig level),<br />
hun zucht tot practische aanwending, hun bij uitstek utilitaristische<br />
opvocding.<br />
De Noord-Amerikanen hebben groot en grootsch work geleverd. De<br />
on<strong>de</strong>rwijsaf<strong>de</strong>eling kostte 400.000 fr. en 5000 brochuren lagen ter<br />
beschikking van <strong>de</strong> belangstellen<strong>de</strong>n om <strong>de</strong>n bouw en het leven ie leeren<br />
kennen van het nationaal on<strong>de</strong>rricht.<br />
Een bevoegd pedagoog — wij noemen Gabriel Compayre — levert ons<br />
in eenige regelen een overzicht van dit on<strong>de</strong>rwijswezen.<br />
« Meestal zijn ooze nationals tentoonstellingen verward : men ontmoet<br />
twintigmaal <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> taken ; er is geen beperking, daar men afrekenen<br />
moet met <strong>de</strong> schitterzucht van doze of gene stall... Door hare beschrenktheid<br />
zelve, had <strong>de</strong> Amerikaansche af<strong>de</strong>eling het <strong>voor</strong><strong>de</strong>el klaar te zijn en<br />
eenvoudig. Een doelmatige keus van <strong>voor</strong>werpen, behoorend tot een<br />
gegeven in<strong>de</strong>eling, vorm<strong>de</strong> ten slotte een geheel-beeld van het on<strong>de</strong>rwijs,<br />
zooals het gegeven wordt in <strong>de</strong> 45 staten <strong>de</strong>r Bondsrepubliek.<br />
Statistieke tabellen doers het aantal schoolgaan<strong>de</strong> leerlingen kennen.<br />
In <strong>de</strong>n loop van 1897-1898 bedroeg het aantal ingeschrevenen <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
lagere scholen 15.038.636, waarvan 14.589.035 in <strong>de</strong> openbare scholen<br />
(door <strong>de</strong>n Staat on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n) en 1.249.665 in <strong>de</strong> bijzon<strong>de</strong>re scholen.<br />
Evenwel, <strong>de</strong> regelmatige schoolbijwoning laat te wenschen over ; op die<br />
15 miljoen ingeschreven kin<strong>de</strong>ren waren er 5 miljoen die <strong>de</strong> school<br />
v erzuim<strong>de</strong>n .<br />
Men klaagt vrij algemeen in <strong>de</strong> Vereenig<strong>de</strong> Staten over <strong>de</strong> te sterke<br />
bevolking per klas, soms meer dan 60, 70 leerlingen ; het aantal on<strong>de</strong>rwijskrachten<br />
is er nogtans betrekkelijk grooter dan in Frankrijk, ongeveer<br />
400.000 le<strong>de</strong>n.<br />
Merkwaardig genoeg, er bestaat in Amerika een strekking om het
— 63 —<br />
on<strong>de</strong>rwijzend personeel te « vervrouwelijken ». Op 409.193 leerkrachten<br />
vindt men 131.750 on<strong>de</strong>rwijzers, tegenover 277.4443 on<strong>de</strong>rwijzeressen.<br />
Voor twintig jaar was <strong>de</strong> verhouding <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers 41 °/,,, nu nog<br />
slechts 30 °/,,. De oorzaken van dien <strong>voor</strong>keur, aan <strong>de</strong> vrouwen geschonken,<br />
zijn veelvuldig.<br />
Eerstens, <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijsgaven <strong>de</strong>r vrouw wor<strong>de</strong>n door <strong>de</strong> Amerikanen<br />
gewaar<strong>de</strong>erd. Daarenlrven, hoewel rijk en milddadig, verwaarloozen zij<br />
<strong>de</strong> insparingen niet waar het mogelijk is : <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzeres heeft een<br />
min<strong>de</strong>re jaarwed<strong>de</strong> dan <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer. Een <strong>de</strong>r<strong>de</strong>, toevallige re<strong>de</strong>n, ligt<br />
in <strong>de</strong>n burgeroorlog van 1861. Terwijl <strong>de</strong> mannen opgeroepen waren om<br />
krijg te voeren, nam men zijn toevlucht tot <strong>de</strong> vrouwen om het opkomend<br />
geslacht on<strong>de</strong>rwijs te verstrekken. Deze beweging, in <strong>de</strong>n eerste door <strong>de</strong><br />
noodzakelijkheid opgedrongen, won meer en meer veld, en... <strong>de</strong> ervaring<br />
bracht geenszins teleurstelling.<br />
De openbare besturen doen zware opofferingen <strong>voor</strong> het volkson<strong>de</strong>rwijs.<br />
Binst twintig jaar groei<strong>de</strong> het budget aan met 125 miljoen fr. ; en<br />
<strong>de</strong> jaarlijksche uitgaven bedragen thans 194 miljoen dollars, bijna een<br />
miljard. Daarin tellen <strong>de</strong> wed<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> 600 miljoen fr. De lasten wor<strong>de</strong>n<br />
gedragen door <strong>de</strong> plaatselijke besturen, maar <strong>de</strong> staat is zeer vrijgevig in<br />
zijn tusschenkomst. Voor het bouwen van scholen alleen werd van rijkswege<br />
meer dan 300 miljoen dollars uitgegeven.<br />
't Is niet te verwon<strong>de</strong>ren dat, met zulke hulpmid<strong>de</strong>len, wij afbeeldingen<br />
te zien krijgen van echte schoolpaleizen....<br />
***.<br />
Aan han<strong>de</strong>narbeid, gelijk on<strong>de</strong>r welken vorm, wordt door <strong>de</strong> Amerikanen<br />
een groot belang gehecht. Dat bewijzen <strong>de</strong> <strong>voor</strong>tbrengselen <strong>de</strong>r<br />
Amerikaansche scholieren, <strong>voor</strong>al in wat betreft naadwerk, wasch en<br />
keuken.<br />
Een on<strong>de</strong>rwijzeres, die een huishoudschool bezocht, gaf hare indrukken<br />
als volgt weer : « Nooit zag ik in menschenoogen zulke zegevieren<strong>de</strong><br />
blikken... Vele kna,pen en meisjes droomen van overwinning : zij zullen<br />
heidhaftig zijn, een dicht schrijven, een tafereel schil<strong>de</strong>ren, <strong>de</strong> viool<br />
fraai bespelen. Gesteld dat die Broom zich ooit verwezenlijke, zoo zullen<br />
zij toch nooit het zielsgeluk evenaren <strong>de</strong>zer jonge meisjes, die <strong>voor</strong> 't eerst<br />
er in gelukken een lekker brood te bakken, een smakelijke gelei te<br />
berci<strong>de</strong>u, een hoed op te doen of een nieuw kleed te vervaardigen. Op<br />
hunne wijze zijn <strong>de</strong>ze ook kunstenaars en dichters !... »<br />
De lichamelijke ontwikkeling bekleedt een eereplaats in <strong>de</strong> Vereenig<strong>de</strong><br />
Staten. Met genoegen rust bet oog op <strong>de</strong> schoone lichtteekeningen, <strong>voor</strong>stellen<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong> uitgestrekte speelplaatsen waar geheele scharen leerlingen<br />
zich mengen in hun on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n spelen.<br />
Wat echter meest treft in <strong>de</strong> schrijfboeken <strong>de</strong>r Amerikaansche jeugd,<br />
is <strong>de</strong> zorg besteed aan het teekenon<strong>de</strong>rwijs. Het teekenen troont als vorst
in <strong>de</strong> scholen <strong>de</strong>r Vereenig<strong>de</strong> Staten. De Amerikanen aanzien <strong>de</strong> teekenstift<br />
als een praktisch en nuttig werktuig, dat verdient te wor<strong>de</strong>n verspreid<br />
en gekend als het schrift zelve. Elk kind, waarvan oog en hand<br />
niet bedorven zijn, kan leeren teekenen. Geduren<strong>de</strong> heel <strong>de</strong>n studietijd<br />
— acht jaren — wordt teekenen met <strong>de</strong> grootste zorg on<strong>de</strong>rwezen, en<br />
't komt to pas bij alle vakken. Doorbla<strong>de</strong>r <strong>de</strong> schriften, ingezon<strong>de</strong>n door<br />
Boston of Chicago : gees opstel, geen geschie<strong>de</strong>niswerk, of 't is versierd<br />
en toegelicht met min of meer behendige teekeningen <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren.<br />
Miss Wheeler, afgevaardig<strong>de</strong> <strong>de</strong>r Vereenig<strong>de</strong> Staten op het internationaal<br />
on<strong>de</strong>rwijskongres to Parijs, schetste in haar verslag als volgt<br />
<strong>de</strong>n gang bij het teekenon<strong>de</strong>rwijs : n Reeds in <strong>de</strong>n kin<strong>de</strong>rtuin, en later in<br />
<strong>de</strong> lagere school oefenen wij het kind om gelijktijdig op 't bord to leeren<br />
schrijven en teekenen. Wij leeren het zich bedienen van <strong>de</strong> waterverf,<br />
om door lijn en kleur <strong>de</strong> afbeelding weer to geven van planten, bla<strong>de</strong>ren,<br />
bloemen en zelfs moesgewassen. Terwijl bet <strong>de</strong> aanvankelijke begrippen<br />
opdoet van wetenschappen en aardrijkskun<strong>de</strong>, boetseert het in klei en<br />
was. Niet zel<strong>de</strong>n ziet men <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzeres kleine schetsen teekenen op<br />
't zwarte bord, tij<strong>de</strong>ns haar verhaal. In een klas van elfjarige kin<strong>de</strong>ren<br />
vond ik 10 11. op 12 die betamelijke versieringsmotieven lever<strong>de</strong>n. Zeer<br />
verhangen zijn ze ook om hun schriften op te luisteren. Terwij 1 <strong>de</strong> meesteres<br />
een geschie<strong>de</strong>nis vertelt, trachten sommigen ze te illustreeren in hun<br />
schrijfboek. 1)e mid<strong>de</strong>len van uitvoering verschillen ; het pastel is<br />
wellicht verkieslijkst. In een klas van tienjarige kin<strong>de</strong>ren zag ik, natuurlijk<br />
op zeer naieve wijze, tafereelen gebootst uit <strong>de</strong>n Ilias en <strong>de</strong>n<br />
Odysseus in een klas van achtjarige kin<strong>de</strong>rs vond ik <strong>de</strong> afbeelding van<br />
in beweging zijn<strong>de</strong> <strong>voor</strong>werpen, <strong>de</strong> zeilen van eon schip door <strong>de</strong>n storm<br />
meegevoerd, boomen door <strong>de</strong>n wind geschud... »<br />
Al doze oefeningen beoogen niet zoozeer als . einddoel <strong>de</strong> vaardigheid<br />
ill het nijverheidsteekenen, dat van zoo'n groot gewicht is gewor<strong>de</strong>n in<br />
het mo<strong>de</strong>rns leven. Neen, als het kind leert hanteeren potlood en penseel,<br />
leert kleuren mengen en aanstrijken, leert lijnen trekken, dan ontwikkelt<br />
men oog en hand, dan wekt men <strong>voor</strong>al <strong>de</strong> werkdadigheid van<br />
<strong>de</strong>n geest. Men stelt to zijner beschikking een twee<strong>de</strong> taal, die zijn i<strong>de</strong>een<br />
grafisch zal weergeven. Het zal zich veel beter een historisch personaadje<br />
herinneren, dat hij — zij het clan ook grof weg — heeft trachten to<br />
konterfeiten to mid<strong>de</strong>n van zijn tekst. De belangstelling zal aangroeien<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> leven<strong>de</strong> wezens : planten, boomen, diersoort6n, die hij beproef<strong>de</strong><br />
in vorm en kleuren of to beel<strong>de</strong>n.<br />
't Ware wenschelijk dan ook in onze scholen het teekenon<strong>de</strong>rricht een<br />
<strong>de</strong>rgelijke uitbreiding nemen kon. Buiten hoogergenoem<strong>de</strong> <strong>voor</strong><strong>de</strong>elen<br />
ontwikkelt het <strong>de</strong> gevoeligheid, <strong>de</strong>n zin <strong>voor</strong> 't schoone, <strong>de</strong> lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
natuur...<br />
Wat <strong>voor</strong>afgaat is een <strong>de</strong>r zij<strong>de</strong>n, langs waar men <strong>de</strong> Amerikaansche<br />
—
— 65 —<br />
opvoeding beschouwen. kan. Het overheerschend streven in <strong>de</strong> lagere<br />
scholen <strong>de</strong>r Vereenig<strong>de</strong> Staten is <strong>de</strong> bezorgdheid en <strong>de</strong> drang om geesten<br />
wilskracht alzijdig te ontwikkelen, <strong>de</strong> praktische bedrevenheid om een<br />
yolk te vormen van nijveraars en han<strong>de</strong>laars ; zulks, door <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren<br />
nit te rusten met al <strong>de</strong> nuttige en stellig-bruikbare kennissen die van pas<br />
komen bij <strong>de</strong>n strijd <strong>de</strong>s levees.<br />
Doorloop <strong>de</strong> leerprogramma's, doorbla<strong>de</strong>r <strong>de</strong> werken <strong>de</strong>r leerlingen, al<br />
da<strong>de</strong>lijk springt . in 't oog het overwicht <strong>de</strong>r concrete studies op <strong>de</strong><br />
afgetrokkene ; niet veel spraakleer en spelling, maar uiterst verzorg<strong>de</strong><br />
stijl en schrift ; min<strong>de</strong>r geschie<strong>de</strong>nis dan aardrijkskun<strong>de</strong>, <strong>voor</strong>al han<strong>de</strong>lsaardrijkskun<strong>de</strong>,<br />
en bovenal veel rekenen. « (ieen Yolk, bevestigt<br />
M. Harris, ruimt aan rekenkun<strong>de</strong> zoo'n groote plaats in. })<br />
Herhaal<strong>de</strong>lijk is 't bevestigd dat <strong>de</strong> Pruisische lagere school <strong>de</strong> zege<br />
heeft doers bevechten to Sadowa en to Sedan. Waar we meer zeker van<br />
zijn is het felt, dat <strong>de</strong> Amerikanen, door <strong>de</strong> praktische inrichting hunner<br />
scholen, zich meester zullen makers van <strong>de</strong>: han<strong>de</strong>lswereld. M. James,<br />
leeraar aan <strong>de</strong> hoogeschool van Chicago, opsteller <strong>de</strong>r brochuur van <strong>de</strong><br />
tentoonstelling, haalt aan dat Noord-Amerika niet min<strong>de</strong>r telt dan 2000<br />
han<strong>de</strong>lsscholen (business schools) met 15.000 leeraars en 160.000 leerlingen,<br />
ongerekend <strong>de</strong> overtalrijke nijverheidsscholen.<br />
De Amerikanen schijnen het mid<strong>de</strong>l to hebben ont<strong>de</strong>kt, om <strong>de</strong><br />
individueele ontwikkeling van <strong>de</strong>n mensch en <strong>de</strong>n staatsburger to laten<br />
samenvallen en harmonizeeren met <strong>de</strong> beroepsopleiding van <strong>de</strong>n lateren<br />
arbei<strong>de</strong>r.<br />
Er is <strong>voor</strong> ons veel to leeren, aan gene zij<strong>de</strong> van <strong>de</strong>n Oceaan.<br />
De geestelijke onvrijheid van het kind in <strong>de</strong> school.<br />
Lecteurs vulgaires, pardonnez-moi<br />
mes paradoxes ; il en Taut faire quand<br />
on reflechit ; et, quoi que vows puissiez<br />
dire, j'aime mieux etre homme a paradoxes<br />
qu'homme a prejuges.<br />
J. J. ROUSSEAU, L'Em2le<br />
Wordt er wel eens over nagedacht hoe weinig gelegenheid men <strong>de</strong>n<br />
leerling laat zich een eigen gedacht te vormen ? Hoe raar wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong><br />
waarhe<strong>de</strong>n, die hij opdoet, on<strong>de</strong>rworpen aan zijn vrij on<strong>de</strong>rzoek, hoe<br />
luttel leent zich onze leerstof daartoe ! Lij<strong>de</strong>lijk vangen <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren<br />
die waarhe<strong>de</strong>n op ; oorlof of stof tot twijfelen wordt hun niet gelaten.<br />
« On leur <strong>de</strong>bite un certain nombre <strong>de</strong> vérites qu'on les oblige a<br />
retenir. Its doivent ecouter, le reste ne les regar<strong>de</strong> pas. La verite n'est<br />
pas une harmonie <strong>de</strong> plus en plus riche dans leur cerveau, c'est une<br />
chose toute faite qui sort <strong>de</strong> la bouche du maitre. » (1)<br />
( 1) L'Ecole et l'Apprentissaie <strong>de</strong> la Docilite. H. ROORDA VAN EYSINGA.
— 66 —<br />
Gaat het niet veelal zoo in het on<strong>de</strong>rwijs ? En is het wel mogelijk<br />
an<strong>de</strong>rs te han<strong>de</strong>len met <strong>de</strong> stof <strong>de</strong>r vakken spraakleer, geschie<strong>de</strong>nis,<br />
aardrijkskun<strong>de</strong>, Fransche taal en wellicht nog an<strong>de</strong>re ? Zeggen dat <strong>de</strong><br />
leerlingen in dit slag van on<strong>de</strong>rwijs <strong>de</strong> vrijheid hebben eigen gedachten<br />
uit te drukken zou gelijk staan met te beweren dat een man zon<strong>de</strong>r<br />
beenen vrij is naar beliefte rond te loopen.<br />
Beschouwen wij meer bijzon<strong>de</strong>rlijk <strong>de</strong> leerstof waarover <strong>de</strong> leerlingen<br />
zich een eigen gedacht kunnen vormen, opstellen, bespreking van<br />
<strong>de</strong>n inhoud eener leesles, oplossen van vraagstukken, vormleer. Bij<br />
het on<strong>de</strong>rwijs <strong>de</strong>zer vakken is <strong>de</strong> vrijheid van <strong>de</strong>n leerling hiertoe<br />
beperkt : hij mag zich uitdrukken over bepaal<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwerten of bepaal<strong>de</strong><br />
gedachten, waarin <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer het opgegeven on<strong>de</strong>rwerp doorgaans<br />
ver<strong>de</strong>elt. Alsdan is het geen zuiver toelating tot spreken, die vergund<br />
wordt, maar een verplichting tot spreken, die wordt opgelegd.<br />
Een gevangene, die vrij is te gaan waar hij wil.... op <strong>de</strong>n koer <strong>de</strong>r<br />
gevangenis en achter <strong>de</strong> hielen van een wachter, bezit <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> onafhankelijkheid<br />
als het kind dat zijn geest mag bewegen in <strong>de</strong>n beperkten<br />
kring van een opgegeven on<strong>de</strong>rwerp of gedacht ; het mag zich niet<br />
wagen buiten het terrein door zekere schoolsche begrippen afgebakend.<br />
Leerling en gevangene hebben ook nog <strong>de</strong>zen trek gemeen, dat ze soms<br />
verplicht wor<strong>de</strong>n tegen wil en dank van hun vrijheid gebruik te<br />
maken. 't Gebeurt wel eens in <strong>de</strong> hoogste klas, dat men <strong>de</strong>n leerlingen<br />
volstrekte vrijheid laat een on<strong>de</strong>rwerp te kiezen en naar beliefte te<br />
behan<strong>de</strong>len (in <strong>de</strong> les van opstellen), maar dat zijn zeldzame uitzon<strong>de</strong>ringee<br />
I<br />
Besluit : <strong>de</strong> maxima-vrijheid, toegestaan aan <strong>de</strong>n leerling in verhouding<br />
van <strong>de</strong>n oppersten drang van zijn natuurlijk geestesleven — <strong>de</strong><br />
vrije uiting zijner gedachten — komt overeen met <strong>de</strong> vrijheid die men<br />
toestaat of oplegt aan.... een gevangene !<br />
Depuis le premier tressaillement <strong>de</strong> l'embryon dans le sein maternel<br />
», zoo spreekt Guyau, « jusqu'a la <strong>de</strong>rniêre convulsion du vieillard,<br />
tout mouvement <strong>de</strong> l'étre a pour cause la vie et son evolution. n<br />
Fraai niet waar ? De school wier e<strong>de</strong>lste zending het wezen zou het<br />
leven te lei<strong>de</strong>n en te vermeer<strong>de</strong>ren is een hin<strong>de</strong>r die het leven kluistert<br />
in een gor<strong>de</strong>l van verplichting. (2) Heeft hieraan <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer<br />
schuld ? Stellig niet. Op hem rust <strong>de</strong> verplichting een bepaal<strong>de</strong> leerstof<br />
op een <strong>voor</strong>geschreven tijd <strong>voor</strong> een groot aantal leerlingen of te<br />
han<strong>de</strong>len, en daarom moet hij (hoe zwaar het hem soms valt) elke<br />
uiting van gedachten, vreemd aan <strong>de</strong> les, tegenwerken of on<strong>de</strong>rdrukken.<br />
Daardoor gaan <strong>voor</strong> <strong>de</strong> leerlingen al <strong>de</strong> gedachten verloren die niet<br />
passen in <strong>de</strong>n ka<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r les, gegeven op het oogenblik dat <strong>de</strong> gedachten<br />
(1) GUYAU. Esquisse d'une morale sans obligation ni sanction.<br />
(2) Dit niet alleen <strong>voor</strong> wat betreft <strong>de</strong> vrije uiting van gedachten.
__ r1 —<br />
ontstaan. Het kan niet geduld wor<strong>de</strong>n dat een leerling on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> leg<br />
van aardrijkskun<strong>de</strong> b. v. zich uitlaat over <strong>de</strong> botten<strong>de</strong> boomen op <strong>de</strong>n<br />
koer, <strong>de</strong> schitteren<strong>de</strong> zon en <strong>de</strong> drijven<strong>de</strong> wolken aan <strong>de</strong>n hemel ;<br />
hoewel waarschijnlijk <strong>de</strong>ze meer zijne aandacht boeien dan <strong>de</strong> kapen<br />
van Europa of <strong>de</strong> nijverhe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r provincie Antwerpen. De leerling,<br />
die <strong>de</strong>ze vrijheid nemen zou, werd <strong>voor</strong>zeker gestraft, al ware het dan<br />
met een eenvoudige vermaning. Nochtans wordt het van volwassenen<br />
zeer goed aangenomen, dat zij over an<strong>de</strong>re zaken ' beginnen te praten<br />
wanneer het gesprek, waarin zij gewikkeld zijn hun te saai wordt.<br />
Nu zal men zeggen : <strong>de</strong> leerlingen drukken zich niet uit over zaken<br />
die vreemd zijn aan <strong>de</strong> les. Er is nochtans een tijd, dat zij dit wel doen,<br />
namelijk geduren<strong>de</strong> <strong>de</strong> eerste weken van het schoolgaan, zoolang zij<br />
<strong>de</strong>n geest van vrijheid behou<strong>de</strong>n, uitvloeisel van hun natuurlijk Leven.<br />
Sla het kind gale buiten <strong>de</strong> klas, op <strong>de</strong> speelplaats of op d.? straat met<br />
zijn vriendjes, te huis bij ou<strong>de</strong>rs, zusjes en broertjes. Het vertelt,<br />
vraagt, roept, praat zon<strong>de</strong>r ophou<strong>de</strong>n over alles wat het treft. In <strong>de</strong><br />
klas gaat het juist an<strong>de</strong>rsom. Daar heerscht een ijselijke stilte, daar<br />
moet men « een muisje kunnen hooren loopen » daar moeten <strong>de</strong><br />
kin<strong>de</strong>ren zoo stil zijn alsof ze sliepen. Maar slapen mogen zij toch ook<br />
niet, an<strong>de</strong>rs wordt <strong>de</strong> groote vriend, daar <strong>voor</strong> <strong>de</strong> klas, erg boos. Zoo<br />
brengen zij dagelijks vijf a zes wren door. Zoodra men het kind op <strong>de</strong><br />
schoolbanken heeft geplaatst leert het « zwijgen 3 en (( gehoorzamen ».<br />
Rousseau, die zooveel waars heeft geschreven, waarvan zoo weinig<br />
rekenschap gehou<strong>de</strong>n wordt, zegt :<br />
« En essayant <strong>de</strong> persua<strong>de</strong>r a vos elêves le <strong>de</strong>voir <strong>de</strong> l'obeissance,<br />
vous joignez a cette pretendue persuasion la force et les menaces, ou,<br />
qui pis est, la flatterie et les promesses. Ainsi donc, amorces par<br />
l'interet ou contraints par la force, ils font semblant d'être convaincus<br />
par la raison. ))<br />
Zoo gaat het. Wanneer een leerling zich onbewimpeld uitdrukt over<br />
dingen, die hem treffen, maar waarvan nu juist geen spraak is, legt <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rwijzer hem het stilzwijgen op. Eerst op vrien<strong>de</strong>lijke wijze<br />
natuurlijk, maar zoo het kind een twee<strong>de</strong>, een <strong>de</strong>r<strong>de</strong> maal in <strong>de</strong>ze<br />
(( feil » vervalt, is het ongehoorzaam en wordt het gestraft. Het<br />
zwijgt, niet met <strong>de</strong> overtuiging dat het kwaad bedrijft, zijn gedachten<br />
uit te drukken, maar uit vrees <strong>voor</strong> straffen.<br />
« Tout organisme vivant tendant par nature a se conserver et a<br />
s' accroilre va vers son bien-titre, puisque ce qui arrete l'expansion <strong>de</strong> la<br />
vie produit une souffrance dont la prolongation amene la mort, la<br />
<strong>de</strong>struction <strong>de</strong> la vie, en sa forme temporaire ; aussi chez l'homme le<br />
bien s'i<strong>de</strong>ntifie avec ce qui lui est agreable, le mal avec ce qui lui gene<br />
ou le fait souffrir. Voyez l'enfant (1)<br />
( 1) HUDRY-MENOS. Nouvelle ethique sociale dans l' education.
— 68 ........<br />
Zoo wordt het kind, naarmate het van <strong>de</strong> lagere tot <strong>de</strong> hoogere<br />
klassen opklimt langsom meer gedrild tot « zwijgen » en tot « gehoorzamen<br />
», d. i. tot ou<strong>de</strong>rdrukking zijner natuurlijke gaven. En zoo<br />
komt het dat men in hoogere klassen misschien niet dikwijls <strong>de</strong> gelegenheid<br />
heeft leerlingen te straffen : <strong>de</strong> stem hunner natuur spreekt<br />
min<strong>de</strong>r lui<strong>de</strong> dan <strong>de</strong> stem van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer. Het is nochtans<br />
onbetwistbaar, dat men moeilijk een straf kan uit<strong>de</strong>nken die na<strong>de</strong>eliger<br />
gevolgen <strong>voor</strong> <strong>de</strong> algeheele ontwikkeling na zich sleept, dan <strong>de</strong><br />
chronische verdooving waaraan hun hersenen lij<strong>de</strong>n.<br />
Het he<strong>de</strong>ndaagsch on<strong>de</strong>rwijs wordt treffend gekenschetst door<br />
Roorda van Eysinga in het volgend dialoog :<br />
(L'enfant arrive, bruyant, avec sa curiosite irrespectueuse).<br />
— Le Pedagogue, : c Que <strong>de</strong>man<strong>de</strong> l'enfant ? C'est a moi qu'il doit s'adresser. Je<br />
Buis le Pedagogue. Approche mon ami....<br />
— L'enfant c ..., }<br />
— Le P. c Tais-toi, ne touche pas ca. Je <strong>de</strong>vine ce que tu <strong>de</strong>sires : tu voudrais<br />
voir le Beau. J'ai tout prepare pour toi : Tiens, regar<strong>de</strong> dans cette petite boite. Tu<br />
y verras le Beau.... Mais que fais-tu ? Ne regar<strong>de</strong> pas par la fenetre. Approche....<br />
Eh ! bien, qu'en dis tu ?.... C'estjoli, n'est-ce pas ?.... )<br />
— L'enfant C .... )<br />
— Le P. c Tais-toi. Ne dis rien. Je sais ce qu'il te faut. Tu voudrais connaitre le<br />
Vrai. Bien, bien. J'ai aussi prepare cela. Tiens, prends ce petit livre : le vrai y est<br />
&fit. )<br />
— L'enfant 4 .... Monsieur....<br />
— Le P. c Tais-toi, oui, je comprends : cela ne te suffit pas. Je t'enseignerai<br />
encore le Bien, car l'instruction n'est rien sans l'education. Voici les comman<strong>de</strong>ments.<br />
) Tu connais maintenant le Beau. Les hommes l'admirent <strong>de</strong>puis plus <strong>de</strong> <strong>de</strong>ux<br />
mine ans. C'est le Beau classique. Ton pêre en a toujours ete content. Admire-le,<br />
sinon tu auras une mauvaise note. Dans ce petit livre tu trouveras le Vrai : les<br />
Anciens qui avaient plus d'experience que toi l'ont <strong>de</strong>montre. Enfin tu connais<br />
aussi le Bien. Il est ecrit en lettres d'or dans le ccqur <strong>de</strong> l'homme, mais pour plus<br />
<strong>de</strong> sfirete, nous l'avons formule dans <strong>de</strong>s co<strong>de</strong>s dont it suffit d'apprendre par cceur<br />
tous les articles. Tu vois que c'est fres commo<strong>de</strong> : tu n'auras a t'occuper <strong>de</strong> rien. )(1)<br />
Nu kan men vragen : « Waar wilt gij heen ? Het is toch onmogelijk<br />
volledige vrijheid aan <strong>de</strong> leerlingen te schenken ? » Juist, dat is onmogelijk<br />
met <strong>de</strong> huidige schoolinrichting. Maar ons on<strong>de</strong>rwijsstelsel kan en<br />
zal veran<strong>de</strong>ren. Nu aandui<strong>de</strong>n waarin die veran<strong>de</strong>ringen zou<strong>de</strong>n<br />
bestaan, valt buiten het bestek van dit on<strong>de</strong>rwerp. Het ligt echter <strong>voor</strong><br />
<strong>de</strong> hand, dat het onmogelijk is i<strong>de</strong>alen nabij te streven met klassen<br />
van <strong>de</strong>rtig tot vijftig en zestig leerlingen. Ik meen te mogen veron<strong>de</strong>rstellen,<br />
dat <strong>de</strong> school <strong>de</strong>r toekomst het aantal leerlingen aan een<br />
on<strong>de</strong>rwijzer toevertrouwd, aanzienlijk zal beperken en dit met het oog<br />
( 1) ROORDA VAN EYSINGA. - L'Ecole et l' Apprentissage <strong>de</strong> la Docilite.
— 69 —<br />
op <strong>de</strong> vrijheid en <strong>de</strong> persoonlijkheid van <strong>de</strong>n leerling ; dat men met<br />
hetzelf<strong>de</strong> inzicht het on<strong>de</strong>rwijs zal individualiseeren ; dat het nu reeds<br />
wenschelijk is, in zooverre een grout aantal leerlingen dit toelaat, het<br />
kind meer actie en meer vrijheid toe te kennen en Hudry-Menos recht<br />
te laten we<strong>de</strong>rvaren waar zij zegt :<br />
(( On s'est longtemps entéte a elever les enfants, non d'apres la<br />
marche qu'indique elle-meme la nature en les formant, mais d'apres<br />
<strong>de</strong>s systêmes religieux et metaphysiques báties <strong>de</strong> toutes pieces pour<br />
l'occasion. (l) L'objet y faisait perdre <strong>de</strong> vue le sujet. » En ver<strong>de</strong>r :<br />
(( 11 faut que reducation s'adapte toujours mieux a la vie. »<br />
L. B.<br />
GESCHIEDENIS VAN DE NORMAALSCHOOL VAN LIER.<br />
Par)<br />
De Coster trad of in 1856. Hij had <strong>de</strong> pTdagogische inrichting <strong>de</strong>r<br />
Normaalschool stevig gevestigd, en zou<strong>de</strong> nu met welbehagen mogen<br />
aanschouwen, hoe het tengere plantje door zijn ervaren hand in <strong>de</strong>n<br />
Vlaamschen grond gezet, stilaan tot een machtigen boom opgroei<strong>de</strong>,<br />
zijne bree<strong>de</strong> kruin uitslrekken<strong>de</strong> over <strong>de</strong> Vlaamsche gouwen, en overal,<br />
van <strong>de</strong> Limburgsche Maas, tot aan het Noordzeestrand, zijne vruchten<br />
zaaiend, ten bate van <strong>de</strong> schoone moe<strong>de</strong>rtaal en het dierbaar va<strong>de</strong>rland !<br />
Bij koninklijk besluit van 23 Juni 1856, kwam in zijne plaats <strong>de</strong><br />
heer Aug. Schoeters, tevens belast met <strong>de</strong>n leergang van natuurlijke<br />
wetenschappen, een geleerd en welbespraakt man, die in zijne lessen <strong>de</strong><br />
meest afgetrokken zaken op echt aanschouwelijke wijze wist <strong>voor</strong> te<br />
stellen, en <strong>de</strong> droogste theorie aantrekkelijk to makers. .<br />
De pTdagogische tending van <strong>de</strong>n heer De Coster word <strong>voor</strong>tgezet door<br />
<strong>de</strong>n hoer P. Troch. Deze had De Coster's lessen met <strong>de</strong> grootste vrucht<br />
gevolgd, en was reeds, bij koninklijk besluit van 8 Februari 1848, als<br />
leeraar van aardrij kskun<strong>de</strong> en geschie<strong>de</strong>nis in <strong>de</strong> Normaalschool<br />
benoemd. De beer Troch heeft, geduren<strong>de</strong> zijn veeljarig leeraarsambt te<br />
Lier, door zijne bekwaamheid op padagogisch gebied, zijn vlaamschgezind<br />
streven, zijn warm, opwekkend woord, oneindig veel bijgedragen tot<br />
<strong>de</strong> bereiking van het verheven doel, dat zijn meester zich had <strong>voor</strong>gesteld.<br />
De vlugste leerlingen wist hij op het goe<strong>de</strong> spoor te hou<strong>de</strong>n, en <strong>de</strong>n<br />
zwakken een hart on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n riem to steken : hij was een va<strong>de</strong>r <strong>voor</strong> alien.<br />
Hij arbeid<strong>de</strong> als een mijnwerker, verborgen in <strong>de</strong> diepte. Met <strong>de</strong>n<br />
( 1) HUDRY-MENOS. -- Nouvelle ethique sociale dans l' education.
— 70 —<br />
tooverstaf <strong>de</strong>s geestes groef hij naar bronnen, en waar hij die ont<strong>de</strong>kte,<br />
verblijd<strong>de</strong> zich zijne ziel.<br />
* *<br />
In 1861, zei<strong>de</strong>n wij hooger, ging Jan Van Beers over naar Antwerpen,<br />
in hoedanigheid van professor van Ne<strong>de</strong>rlandsche taal- en letterkun<strong>de</strong>,<br />
bij het Koninklijk Athenaeum aldaar. In <strong>de</strong> Normaalschool te Lier,<br />
werd <strong>de</strong> groote dichter vervangen door <strong>de</strong>n heer D. Sleeckx, <strong>de</strong>n<br />
knappen taalkundige en keurigen prozaist. Evenals <strong>de</strong> zanger van<br />
Jacob Van Maerlant, wist <strong>de</strong> schrijver van Hil<strong>de</strong>gon<strong>de</strong>, geduren<strong>de</strong><br />
zijne achttienjarige betrekking als leeraar te Lier, zij nen leerlingen lief<strong>de</strong><br />
in te boezemen <strong>voor</strong> \ laan<strong>de</strong>ren's taal, en hen tot <strong>de</strong> studio <strong>de</strong>r letterkun<strong>de</strong><br />
aan te zetten.<br />
« Ili <strong>de</strong>nk, » zegt <strong>de</strong> beer Segers, « dat hij aan ongeveer zeven hon<strong>de</strong>rd<br />
D on<strong>de</strong>rwijzers onze taal heeft geleerd. Dezen verschillen zeker, in het<br />
n opzicht van bekwaamheid ; doch, kan men er een enkelen aanwijzen,<br />
D die niet van ganscher harte vlaamschgezind is ? Men geloove niet, dat<br />
D Sleeckx ons gedurig <strong>voor</strong>drachten over <strong>de</strong> Vlaamsche beweging hield.<br />
D Enkele malen, <strong>voor</strong>al wanneer wij op het punt waren hem te verlaten,<br />
D wanneer wij <strong>de</strong> wij<strong>de</strong> wereld ingingen, sprak hij daarover. 0, hoe<br />
D levendig herinner ik mij die aanspraak nog ! Op zijne eenvoudige,<br />
D doch echt roeren<strong>de</strong> wijze, maau<strong>de</strong> onze leeraar ons aan, nooit <strong>de</strong><br />
D lessen te vergeten, die hij ons met zooveel lief<strong>de</strong> had gegeven ; hij<br />
D herinner<strong>de</strong> ons, hoe groot Vlaan<strong>de</strong>ren in vroegere eeuwen was geweest,<br />
D en drukte <strong>de</strong> overtuiging uit, dat wij, on<strong>de</strong>rwijzers, met <strong>de</strong>n besten<br />
O uitslag zou<strong>de</strong>nwerken, om het tot zij nen ou<strong>de</strong>n luister heropte voeren. »<br />
Sleeckx bezat in ruime mate <strong>de</strong> genegenheid, <strong>de</strong> hoogschatting <strong>de</strong>r<br />
leerlingen ; zij noem<strong>de</strong>n hem Va<strong>de</strong>r Sleeckx.<br />
« (Teen jongeling verliet <strong>de</strong> Normaalschool met een diploma, » schrijft<br />
Frans Van Cuyck, « of hij ken<strong>de</strong> en bemin<strong>de</strong> zijne moe<strong>de</strong>rtaal, was diep<br />
» overtuigd van hare schoonheid en Karen rijkdom, en vastbesloten om,<br />
D in <strong>de</strong> maat zijner krachten, merle te werken tot hare zegepraal op<br />
» onwetendheid en vijandschap. »<br />
Dat Sleeckx, als professor en als schrijver, op zijne leerlingen, ten<br />
bate van Vlaan<strong>de</strong>ren's taal, een heilzamen invloed heeft uitgeoefend,<br />
zuiks getuigen een gansche schaar dichters en prozalsten, die hunne<br />
literarische opleiding te Lier, on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> hoe<strong>de</strong> van Va<strong>de</strong>r Sleeckx hebben<br />
genoten, en door hunne letterkundige producten hunnen gewezen leeraar<br />
tot eere verstrekken.<br />
Ook later, wanneer <strong>de</strong> zware poort <strong>de</strong>r Normaalschool reeds fang<br />
achter ons was toegegaan ; wanneer wij hoopvol <strong>de</strong> schoone zendir.g van<br />
on<strong>de</strong>rwijzer had<strong>de</strong>n aangevangen, moedig tegen <strong>de</strong> onwetendheid in het<br />
vuur waren getre<strong>de</strong>n, en wij tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> wapenschorsing, als uitspanning<br />
onze krachten inspan<strong>de</strong>n, om op literarisch gebied jets <strong>voor</strong>t te brengen,
........ 71 --<br />
clan nog moesten wij <strong>de</strong> aanmoedigingen van Va<strong>de</strong>r Sleeckx niet<br />
ontberen. Nooit zullen wij vergeten, hoe overgelukkig wij waren, toen<br />
wij van zijne hand eenige vrien<strong>de</strong>lijke regelen mochten ontvangen,<br />
nopens onze eerstelingen, die hier en daar in tijdschriften heel schuchter<br />
in het licht kwamen. En he<strong>de</strong>n nog, mogen wij ons in zijne zeer gewaar<strong>de</strong>er<strong>de</strong><br />
belangstelling verheugen. Then wij hem namelijk o p <strong>de</strong> hoogte<br />
stel<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rhavigen arbeid, schreef hij ons uit Luik : « Gij<br />
» verricht een schoon werk, en ik twijfel niet, of het zal bij <strong>de</strong> on<strong>de</strong>r-<br />
» wijzers, en <strong>voor</strong>al <strong>de</strong> oud-normalisten van Lier <strong>de</strong>n grootsten bijval<br />
» vin<strong>de</strong>n. » Zoo heeft hij gewis nog an<strong>de</strong>ren aangespoord en gelukkig<br />
gemaakt. Gezegend blijft hij in <strong>de</strong> harten zijner leerlingen. Velen, die<br />
<strong>de</strong> fraaie <strong>letteren</strong> beoefenen, wij<strong>de</strong>n hem een gemoe<strong>de</strong>lijk woord. Segers<br />
en Van Cuyck her<strong>de</strong>nken hem dankbaar in hunne schriften, en Sevens<br />
draagt hem zijne eerste gedichten op, met <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n :<br />
« Hij leer<strong>de</strong> mij <strong>de</strong> schoone taal,<br />
Den reinen, onvervalschten klank,<br />
Die dreunt gelijkt <strong>de</strong> don<strong>de</strong>r,<br />
Die vloeit gelijk een hemelzang. »<br />
* *<br />
Se<strong>de</strong>rt 1882, wordt De Coster's werk met <strong>de</strong>n besten uitslag <strong>voor</strong>tgezet,<br />
door <strong>de</strong>n beer H. Temmerman, te-gelijk knap schoolman, verdienstelijk<br />
schrijver en volbloed Vlaming. Hij is een leerling van <strong>de</strong>n heer<br />
Troch, en van zijne bewon<strong>de</strong>ring <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n eersten bestuur<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r<br />
Normaalschool legt hij gaarne getuigenis of :<br />
« De predagogische geest van Filip De Coster, » schreef hij in 1885,<br />
0 beheerscht in <strong>de</strong> Normaalschool van Lier nog <strong>voor</strong>tdurend het on<strong>de</strong>r-<br />
» wijs. Hij baan<strong>de</strong> ons <strong>de</strong>n weg naar het beloof<strong>de</strong> land <strong>de</strong>r pxdagogie,<br />
» en, zoo wij het kloeke Duitsche voedsel verduwen kunnen, hebben wij<br />
» het grooten<strong>de</strong>els aan hem to danken. »<br />
De heer Gustaaf Segers heeft in 1879 va<strong>de</strong>r Sleeckx opgevolgd, als<br />
leeraar van Ne<strong>de</strong>rlandsche taal- en letterkun<strong>de</strong>. Segers was toen 30 jaar<br />
oud, maar had zich als novellist reeds gunstig doen kennen. Hij is een<br />
werker, die thans in <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlansche letterwereld eenen goe<strong>de</strong>n naam<br />
heeft verworven, een leeraar die door zijn <strong>de</strong>gelijke lessen en begeesterend<br />
woord, naar het <strong>voor</strong>beeld van professor Sleeckx, <strong>de</strong> jonge harten<br />
weet op to wekken tot vlaamschgezindheid, tot studie en beoefening <strong>de</strong>r<br />
moe<strong>de</strong>rtaal.<br />
De Coster, Troch, Temmerman zijn <strong>de</strong> Brie mijlpalen, op <strong>de</strong>n pwdagogischen<br />
weg, welken <strong>de</strong> Normaalschool van Lier, geduren<strong>de</strong> ruim een<br />
halve eeuw heeft afgelegd ; zooals Van Beers, Sleeckx, Segers het<br />
triumviraat uitmaken, dat zoo heldhaftig <strong>de</strong> rechten <strong>de</strong>r moe<strong>de</strong>rtaal heeft<br />
gehandhaafd.
— 72 —<br />
*'le*<br />
Ter eere van Temmerman en Segers, wor<strong>de</strong> pier vermeld, hoe in 1887,<br />
door <strong>de</strong> leeraars en leerlingen <strong>de</strong>r Normaalschool <strong>de</strong> driehon<strong>de</strong>rdste<br />
verjaring van Von<strong>de</strong>l's geboorte plechtig wcrd gevierd.<br />
« Het feest van he<strong>de</strong>n, » zegt <strong>de</strong> beer Temmerman in zijne openingsre<strong>de</strong>,<br />
a strekt als bewijs van <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>tduur <strong>de</strong>r vlaamschgezindheid on<strong>de</strong>r<br />
» Normaalschool. Dit feest is eene uitspatting <strong>de</strong>r lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong> onze<br />
» schoone moe<strong>de</strong>rtaal. Volhardt in uw e<strong>de</strong>l streven, » zoo maant hij <strong>de</strong><br />
leerlingen aan, « gij zijt van Ne<strong>de</strong>rlandsch bloed, blijft steeds Ne<strong>de</strong>r-<br />
» landsch van ze<strong>de</strong>n. Bewaren wij getrouw <strong>de</strong>n schat, lien Von<strong>de</strong>l ons<br />
» heeft nagelaten : <strong>de</strong> rijke, wellui<strong>de</strong>n<strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandsche taal. »<br />
« Amsterdam, Antwerpen en Keulen, » zegt <strong>de</strong> heer Segers in zijne<br />
feestre<strong>de</strong>, « zullen het genie van Von<strong>de</strong>l huldigen met pracht en praal ;<br />
» maar nergens zal <strong>de</strong> groote dichter rechtzinniger wor<strong>de</strong>n vereerd, dan<br />
» in <strong>de</strong> Normaalschool van Lier, dan on<strong>de</strong>r doze schaar Vlaamsche<br />
» jongens, die geen pogingen hebben onverlet gelaten, om hem zoo<br />
» volledig mogelijk te leeren kennen. »<br />
Wij noem<strong>de</strong>n Temmerman en Segers ; voegen wij er bij <strong>de</strong>n zedigen,<br />
maar bekwamen en sympathieken professor Lammineur, die in 1865<br />
in <strong>de</strong> Normaalschool van Lier zijne studien eindig<strong>de</strong>, en se<strong>de</strong>rt 1882, als<br />
een trouwe me<strong>de</strong>werker van <strong>de</strong>n heer Temmerman, <strong>de</strong> eerste schre<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong>r aankomen<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers richt, op het gebied <strong>de</strong>r practijk.<br />
Zij zijn, se<strong>de</strong>rt twintig jaren, <strong>de</strong> <strong>voor</strong>naamste <strong>voor</strong>tplanters van <strong>de</strong><br />
psychologische grondbeginselen, welke er steeds als richtsnoer hebben<br />
gediend ; zij gelooven in hunne <strong>voor</strong>gangers, en zijn bezield met <strong>de</strong><br />
overtuiging, die bergen verzet, en nog heerlijke vruchten zal schenken,<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>rtaal en 't va<strong>de</strong>rland.<br />
* * *<br />
On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> Hollandsche, evenals on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> Belgische regeering, schijnt<br />
<strong>de</strong> Normaalschool van Lier een vorstelijke gunstelinge te zijn geweest.<br />
Zij mag bogen op het bezoek van Willem I, in 1829, en op dat van onzen<br />
eersten Koning, Leopold I, in 1856. Vier en <strong>de</strong>rtig jaar later, viel haar<br />
hetzelf<strong>de</strong> gunstbewijs te beurt, vanwege Leopold II, vergezeld van<br />
H. M. <strong>de</strong> Koningin en Prins Bou<strong>de</strong>wijn. De hooga<strong>de</strong>llijke bezoekers<br />
wor<strong>de</strong>n, door <strong>de</strong>n beer Bestuur<strong>de</strong>r Temmerman, in 't Ne<strong>de</strong>rlandsch<br />
verwelkomd ; en, naar het <strong>voor</strong>beeld hunner <strong>voor</strong>gangers van 1856,<br />
zongen <strong>de</strong> normalisten in <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>rtaal<br />
« Jubelt, alien, frissche telgen,<br />
Zonen van het Vlaamsch geslacht ;<br />
Mint uw Vorsten, jonge Belgen 1<br />
Eert uw leus : Eendracht is macht. »<br />
In zijne echt va<strong>de</strong>rlandsche toespraak, zegt <strong>de</strong> heer Temmerman : « De<br />
D Normaalschool van Lier, heeft, met haren Vlaamschen aard, steeds
— 73 —<br />
een good afgebakend, natiouaal karakter behou<strong>de</strong>n. Hare leer zocht zij<br />
bij <strong>de</strong> groote Duitschers : Pestalozzi, Overberg, Beneke, FrObel,<br />
Herbart en Diesterweg; maar daarbij heeft zij nooit als slavin gezwoegd.<br />
» Haar eerste bestuur<strong>de</strong>r, <strong>de</strong> onsterfelijke Ph. De Coster, gaf haar<br />
<strong>de</strong>n stempel eener eigenaardige zelfstandigheid. Hij vervorua<strong>de</strong><br />
Duitsche theorie in echt Vlaamsche practijk ; en dit karakter hebben<br />
wij in ons opvoedingsstelsel, ongeschon<strong>de</strong>n bewaard. »<br />
De Koning was door die re<strong>de</strong>voering blijkbaar getroffen. g De<br />
moe<strong>de</strong>rtaal, » antwoord<strong>de</strong> Leopold II, « is het belangrijkste leervak<br />
van elk schoolprogramma. De Ne<strong>de</strong>rlandsche taal <strong>voor</strong>al dient vlijtig<br />
beoefend, daar zij <strong>de</strong> sleutel is <strong>voor</strong> <strong>de</strong> studie <strong>de</strong>r Germaansche talen. ►<br />
Een gou<strong>de</strong>n raad, die in <strong>de</strong> Normaalschool van Lier onafgebroken met<br />
nauwgezetheid werd nageleefd.<br />
En zoo heeft <strong>de</strong> Staatsnormaalschool van Lier, geduren<strong>de</strong> meer dan<br />
eene halve eeuw, in al hare uitingen een echt Ne<strong>de</strong>rlandsch karakter<br />
behou<strong>de</strong>n. De vlaamschgezindheid en <strong>de</strong> lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>rtaal zitten<br />
in al hare porièn. Het is, alsof <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandsche geest van <strong>voor</strong> 1830, in<br />
<strong>de</strong> Belgische Normaalschool overgegaan ware, en bestuur<strong>de</strong>rs, en<br />
leeraars, en leerlingen als een goe<strong>de</strong> genius bleve bezielen.<br />
Maar ook, wij herhalen het met fierheid, zij heeft het benijdbaar<br />
<strong>voor</strong>recht genoten, een <strong>de</strong>r knapste opvoedkundigen van onzen tijd, als<br />
bestuur<strong>de</strong>r, <strong>de</strong>n grootsten dichter en <strong>de</strong>n keurigsten prozaschrijver van<br />
Vlaan<strong>de</strong>ren, als leeraars te bezitten.<br />
1.1111nnn•••nnnnnn•n<br />
JACOB STINISSEN.<br />
IN DE Z If \/' ITSERSCHE SCHOLEN.<br />
In Ne<strong>de</strong>rland zijn vele on<strong>de</strong>rwijzers van meening, dat het ambt « hoofd<br />
<strong>de</strong>r school » behoeft te verdwij nen. In vaktaal wordt die eisch uitgedrukt<br />
door <strong>de</strong> formule : Volkomen gelijkheid van alle on<strong>de</strong>rwijskrachten in<br />
<strong>de</strong> school ».<br />
Nadat doze kwestie op <strong>de</strong> Algemeene Verga<strong>de</strong>ring van het Ne<strong>de</strong>rlandsch<br />
On<strong>de</strong>rwijzers-Genootschap van 1896 <strong>voor</strong>gesteld, maar bij gebrek<br />
aan tijd niet behan<strong>de</strong>ld werd, kreeg zij op <strong>de</strong> Alg. Verg. van 1897 in<br />
zooverre haar beslag, dat men er een opgewekt <strong>de</strong>bat over voer<strong>de</strong>. Reeds<br />
in 1898 werd besloten een commissie uit te zen<strong>de</strong>n, gelast met het on<strong>de</strong>rzoek<br />
naar <strong>de</strong> inrichting, werking en resultaten <strong>de</strong>r scholen zon<strong>de</strong>r hoofd<br />
in Zwitserland. Van meer dan eene zij<strong>de</strong> immers was gewezen op <strong>de</strong><br />
regeling in amore lan<strong>de</strong>n en wel bepaal<strong>de</strong>lijk op die van Zwitserland.<br />
De Heeren G. MEYER, P. DE GEUS en F. A. ZERNIKE, benoemd tot<br />
le<strong>de</strong>u <strong>de</strong>r commissie, namen in hun plan van on<strong>de</strong>rzoek, hetwelk duur<strong>de</strong>
-74--<br />
van 10 tot 16 Mei 1899, <strong>de</strong> ste<strong>de</strong>n Bazel, Bern en Zurich op. De resultaten<br />
van hun gewetensvol on<strong>de</strong>rzoek hebben zij samengevat in een<br />
boekje : « In <strong>de</strong> scholen van Zwitserland. Schets van het lager on<strong>de</strong>rwijs<br />
in Bazel, Bern en Zurich », ons, op aanvraag, met <strong>de</strong> meeste<br />
bereidwilligheid geschonken. Wij kunnen niet nalaten het warm aan<br />
onze collega's ter studio aan te bevelen. Uiterst belangwekkend, omvat<br />
het <strong>de</strong> gansche Zwitsersche schoolinrichting, on<strong>de</strong>r vele oogpunten met<br />
<strong>de</strong> onze verschillend. (1)<br />
Wat wij uit het werkje Kier me<strong>de</strong><strong>de</strong>elen zijn enkel die uittreksels, in<br />
het bestek vallend van ons on<strong>de</strong>rwerp. Het grootste ge<strong>de</strong>elte ervan is<br />
letterlijk overgenomen. Sommige <strong>de</strong>elen is een an<strong>de</strong>re plaats aangewezen<br />
dan zij in het bock beklee<strong>de</strong>n, daar aldus het on<strong>de</strong>rwerp wint aan klaarheid.<br />
Waar het mogelijk was, zon<strong>de</strong>r aan <strong>de</strong> dui<strong>de</strong>lijkheid te kort te<br />
doen, werd geresumeerd.<br />
*<br />
*k<br />
De groote <strong>de</strong>centralisatie van het bestuur maakt het bestu<strong>de</strong>eren <strong>de</strong>r<br />
Zwitsersche on<strong>de</strong>rwijstoestan<strong>de</strong>n zeer mogelijk. De grondwet bepaalt :<br />
, De kantons zijn souverein, <strong>voor</strong> zoover <strong>de</strong>ze souvereiniteit niet door <strong>de</strong> grond-<br />
, wet beperkt is. le<strong>de</strong>r Manton is, wat <strong>de</strong> regeling zijner inwendige aangelegenhe<strong>de</strong>n<br />
3 aangaat, een Staat op zich zelf, v<br />
Slechts zij<strong>de</strong>lings oefent <strong>de</strong> Bond nog eenigen invloed nit op <strong>de</strong> kantons<br />
en dit in zake van gymnastiekon<strong>de</strong>rwijs en fabrieksarbeid (2), ook wor<strong>de</strong>n<br />
se<strong>de</strong>rt 1875 <strong>de</strong> recruten, <strong>voor</strong> hunne indiensttreding, van Bondswege<br />
geexamineerd. Alle overige on<strong>de</strong>rwijsaangelegenhe<strong>de</strong>n behooren tot <strong>de</strong><br />
bevoegdheid <strong>de</strong>r kantons.<br />
Beschouwen wij dus elk <strong>de</strong>r drie kantons Bazel, Bern en Zurich,<br />
afzon<strong>de</strong>rlij k.<br />
I. BAZEL.<br />
Bazel is een stad van ongeveer 93.000 inwoners. Met nog twee kleine<br />
dorpen in <strong>de</strong> nabijheid, Riehen en Bettingen, vormt het een <strong>de</strong>r vrijwel<br />
onafhankelijke kantons van het Zwitsersche Eedgenootschap.<br />
Bazel is rijk. Hare staathuishoudiug draagt blijken van onbekrompenheid,<br />
die <strong>de</strong>gelijkheid zoekt, maar weel<strong>de</strong> mijdt. hit karakter openbaart<br />
zich in <strong>de</strong> inrichting van on<strong>de</strong>rwijs.<br />
De lagere school (Primarschule) in Bazel omvat slechts <strong>de</strong> vier eerste<br />
leerjaren Zij client als <strong>voor</strong>bereiding <strong>voor</strong> het volgend on<strong>de</strong>rwijs. De<br />
leerlingen wor<strong>de</strong>n er opgenomen als zij zes jaar oud zijn.<br />
(1)Het werk berust in <strong>de</strong> boekerij van Ons Woord.<br />
(2)Voor kin<strong>de</strong>ren van 15 en i6 jaar wordt door <strong>de</strong> wet bepaald, dat aan school- en<br />
godsdienston<strong>de</strong>rwijs benevens aan <strong>de</strong>n arbeid in fabriek en te zamen niet meer dan<br />
Ix uur per dag mag besteed wor<strong>de</strong>n.
-- 75<br />
De schoolplicht duurt acht jaar. De leerlingen die <strong>de</strong> lagere school<br />
hebben doorloopen, moeten <strong>de</strong>rhalve nog vier jaar on<strong>de</strong>rwijs genieten.<br />
De jongens kunnen aan dien plicht op drieerlei wijzen voldoen. Zij<br />
kunnen kiezen tusschen<br />
1. <strong>de</strong> sekundarschool (Sekundarschule) die <strong>de</strong> leerlingen voldoen<strong>de</strong> <strong>voor</strong>bereidt<br />
om het practisch levee in te tre<strong>de</strong>n<br />
2. het on<strong>de</strong>r-gymnasium (Untergymnasium) en<br />
3. <strong>de</strong> on<strong>de</strong>r-reaalschool (Unterrealsehule).<br />
Deze bei<strong>de</strong> laatsten zijn bestemd om leerlingen <strong>voor</strong> hoogere studien<br />
<strong>voor</strong> te berei<strong>de</strong>n.<br />
Bij het verlaten <strong>de</strong>r Primarschule kunnen <strong>de</strong> meisjes overgaan tot <strong>de</strong><br />
Secundarschule, ongeveer ingericht als die <strong>voor</strong> jongens, ofwel tot <strong>de</strong><br />
meisjesschool (Toehterschule) die zes ijaarcursussen bevat en bestemd is<br />
<strong>voor</strong> leerlingen, die een meer omvattend on<strong>de</strong>rwijs verlangen.<br />
Wij verleenen slechts onze aandacht aan <strong>de</strong> Primar-en Sekundarschule<br />
omdat <strong>de</strong>ze in werkelijkheid <strong>de</strong> eigenlijke volksschool uitmaken en dus<br />
met ors schoolwezen best te vergelijken zijn.<br />
Hoe is het gesteld met het bestuur <strong>de</strong>zer scholen ?<br />
Aan het hoofd van <strong>de</strong>n staat vindt men <strong>de</strong>n Regeeringsraad, college<br />
van vijf le<strong>de</strong>n, onmid<strong>de</strong>llijk door het yolk gekozen. De le<strong>de</strong>n van dien<br />
raad zijn te vergelijken met onze ministers en hebben elk een bijzon<strong>de</strong>ren<br />
tak van dienst on<strong>de</strong>r hun beheer. Een <strong>de</strong>r le<strong>de</strong>n is gelast met <strong>de</strong> behartiging<br />
van het on<strong>de</strong>rwijs ; hij draagt <strong>de</strong>n titel van Bestuur<strong>de</strong>r van<br />
On<strong>de</strong>rwijs (Erziehungsdireetor). Natuurlijk heeft hij verschei<strong>de</strong>ne<br />
amhtenaren on<strong>de</strong>r zich, die met hem het Departement van On<strong>de</strong>rwijs<br />
vormen. Daarnaast staat een Raad van On<strong>de</strong>rwijs (Erziehungsrat)<br />
sameagesteld uit negen le<strong>de</strong>n, ook rechtstreeks door het yolk gekozen.<br />
Dit ambt is niet bezoldigd ; <strong>de</strong> Directeur van On<strong>de</strong>rwijs is ambtshalve<br />
<strong>voor</strong>zitter ; gewoonlijk maakt een <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers in actieven dienst<br />
<strong>de</strong>el van dit college.<br />
Eer wij ver<strong>de</strong>r gaan moeten wij opmerken, dat het begrip « school » in<br />
Bazel een geheel an<strong>de</strong>r is, dan waaraan wij gewend zijn. Er is slechts<br />
eene Prirnarschule <strong>voor</strong> jongens, zoo goed als maar eene <strong>voor</strong> meisjes in<br />
Bazel. Het spreekt van zelf, dat leerlingen van eene school niet alien in<br />
hetzelf<strong>de</strong> schoolgebouw vereenigd zijn zij zijn over verschillen<strong>de</strong> plaatsen<br />
in <strong>de</strong> stag verspreid. Maar dit stoort <strong>de</strong> fictie niet, dat al die kin<strong>de</strong>ren<br />
te zamen een school vormen. Er moot dus on<strong>de</strong>rscheid gernaakt tusschen<br />
een school en een schoolgebouw, of schoolhuis, zooals men in Zwitserland<br />
algemeen zegt.<br />
Voor elke « school » nu wordt door <strong>de</strong>n Regeeringsraad een Commissie<br />
van Toezicht en door <strong>de</strong>n Raad van On<strong>de</strong>rwijs een schoolhoofd genoemd.<br />
Er zijn dus in het geheel vier schoolhoof<strong>de</strong>n (twee Primar- en twee<br />
Secundarschulen) en evenveel Commission van Toezicht.
_ 76. _<br />
Elke Commissie van Toezicht behartigt <strong>de</strong> belangen harer inrichting<br />
en doet, zoo noodig, <strong>voor</strong>stellen aan <strong>de</strong>n raad van on<strong>de</strong>rwijs. Hare le<strong>de</strong>n,<br />
telkens 5 tot 7 in getal, wor<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> een tijdsbestek van drie jaren door<br />
<strong>de</strong>n Regeeringsraad gekozen.<br />
De schoolhoof<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> Primarschulen heeten inspecteurs, die<br />
van <strong>de</strong> Secundarschulen dragon <strong>de</strong>n naam van rector. Zij staan on<strong>de</strong>r<br />
toezicht hunner schoolcommissie (§ 1 <strong>de</strong>r «Veror<strong>de</strong>ning <strong>voor</strong> <strong>de</strong> rectoren )))<br />
en wonen hare zittingen bij met adviseeren<strong>de</strong> stem. Zij wor<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> zes<br />
jaar aangesteld, maar zijn na afloop van (lit termijn herkiesbaar.<br />
De on<strong>de</strong>rwijzers ontvangen een aanstelling <strong>voor</strong> bun le<strong>de</strong>n ; zij wor<strong>de</strong>n<br />
door <strong>de</strong>n Raad van on<strong>de</strong>rwijs benoemd, evenals <strong>de</strong> boof<strong>de</strong>n; alleen moet<br />
doze laatste benoeming aan <strong>de</strong> goedkeuring van <strong>de</strong>n Regeeringsraad<br />
on<strong>de</strong>rworpen wor<strong>de</strong>n. Het blijkt hieruit, dat <strong>de</strong> Raad van On<strong>de</strong>rwijs<br />
eene veel uitgebrei<strong>de</strong>re macht bezit dan door ons aan een college van<br />
onbezoldig<strong>de</strong> ambtenaren zou wor<strong>de</strong>n toegekend. Men be<strong>de</strong>nke, dat hetgeen<br />
wij bier omtrent <strong>de</strong> lagere school hebben me<strong>de</strong>ge<strong>de</strong>eld, ook geldt<br />
<strong>voor</strong> het gymnasium en <strong>de</strong> realschule (I), zoodat het kan <strong>voor</strong>komen,<br />
dat een lager on<strong>de</strong>rwijzer als lid van <strong>de</strong>n Rand van On<strong>de</strong>rwijs moet<br />
me<strong>de</strong>werken aan <strong>de</strong> benoeming van een rector aan het gymnasium.<br />
De on<strong>de</strong>rwijzers van ie<strong>de</strong>re school verga<strong>de</strong>ren ie<strong>de</strong>re maand minstens<br />
eenmaal on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> leiding van hun rector of inspecteur. Deze schoolverga<strong>de</strong>ringen<br />
hebben <strong>de</strong> innerlijke aangelegenhe<strong>de</strong>n harer scholen te<br />
regelen en advies uit te brengen over <strong>de</strong> haar door <strong>de</strong> schoolautoriteiten<br />
gestel<strong>de</strong> vragen. Zij zijn bevoegd <strong>voor</strong>stellen aan hare Commissie van<br />
Toezicht te doen. k§ 74 uit <strong>de</strong> wet op het on<strong>de</strong>rwijs).<br />
Uit het groot getal on<strong>de</strong>rwijzers en het zeer kleine aantal schoolhoof<strong>de</strong>n<br />
volgt, dat aan <strong>de</strong> eerste in <strong>de</strong> school een vrij groote mate van vrijheid<br />
moet wor<strong>de</strong>n toegekend. In waarheid lijken <strong>de</strong> schoolhoof<strong>de</strong>n veel meer<br />
op wat wij « schoolopzieners » Lou<strong>de</strong>n noemen, dan op on<strong>de</strong>rwijzers. Les<br />
geven doen zij in het geheel niet meer. Zij hebben dagelijks drie of vier<br />
schoolgebouwen te bezoeken, die dikwijls op aanmerkelijken afstand van<br />
elkan<strong>de</strong>r verwij<strong>de</strong>rd zijn. Door <strong>de</strong> groote uitgebreidheid <strong>de</strong>r scholen is<br />
het hoofd geheel een administratief man gewor<strong>de</strong>n.<br />
Wij sluiten <strong>de</strong> me<strong>de</strong><strong>de</strong>elingen over Bazel met <strong>de</strong>n tekst van § 4 <strong>de</strong>r<br />
« Veror<strong>de</strong>ning <strong>voor</strong> <strong>de</strong> rectoren » :<br />
« De rector zal <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers met raad en daad on<strong>de</strong>rsteunen en<br />
<strong>voor</strong>al <strong>de</strong> jonge on<strong>de</strong>rwijzers ter zij<strong>de</strong> staan ; hij zal een goe<strong>de</strong> verstandhouding<br />
on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers aankweeken en <strong>voor</strong>komen<strong>de</strong> moeilijkhe<strong>de</strong>n<br />
uit <strong>de</strong>n wog trachten te ruimen of, zoo noodig, <strong>de</strong> Commissie van<br />
Toezicht ermee in.kennis stollen. »<br />
(Wordt <strong>voor</strong>tgezet).<br />
( 1) Athenea.
_ 77 ........<br />
KIJKJES LINKS EN RECHTS.<br />
Op 28 en 29 December 1900 had te Utrecht <strong>de</strong> 25 e Algemeene<br />
Verga<strong>de</strong>ring plaats van <strong>de</strong>n Bond <strong>de</strong>r Ne<strong>de</strong>rlandsche<br />
On<strong>de</strong>rwij zers.<br />
Het bestuur van Diesterweg was uitgenoodigd gewor<strong>de</strong>n <strong>de</strong>ze zittingen<br />
bij te wonen. Het heeft, wel tot zijn spijt, moeten bedanken <strong>voor</strong> <strong>de</strong> eer<br />
hierdoor onzen Kring bewezen en het volgen<strong>de</strong> schrijven gezon<strong>de</strong>n :<br />
Het ware ons zoo groot een genoegen geweest, persoonlijk ter Bondsverga<strong>de</strong>ring<br />
te komen om een tol te brengen van warme genegenheid en U dank te zeggen <strong>voor</strong><br />
uw lieftallige uitnoodiging.<br />
Tevens U te zeggen, hoe wij sympathiseeren met uw streven — zoo'n gelijkloopen<strong>de</strong><br />
richting hou<strong>de</strong>nd met het onze — strekkend tot het verhoogen van eigen<br />
ze<strong>de</strong>lijk en geestelijk standpunt, tot <strong>de</strong> verbetering <strong>de</strong>r stotrelijke belangen, tot het<br />
verkrijgen van die erkenning, welke <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer toekomt, als hoofdarbei<strong>de</strong>r<br />
bij <strong>de</strong> taak <strong>de</strong>r volksopvoeding.<br />
Wij had<strong>de</strong>n gehoopt U dat alles mon<strong>de</strong>ling te zeggen. Onverwachte beletselen<br />
zijn opgerezen.<br />
Moge uwe aanstaan<strong>de</strong> verga<strong>de</strong>ring vruchtbaar wezen in bare beraadslagingen en<br />
uitkomsten ; moge <strong>de</strong>ze, door eendracht en samenwerking, gedijen tot verheugen<strong>de</strong>,<br />
tot verheffen<strong>de</strong> la<strong>de</strong>n, ten bate van 't volkson<strong>de</strong>rricht, ten <strong>voor</strong><strong>de</strong>ele van <strong>de</strong>n<br />
on<strong>de</strong>rwij zer. .<br />
Pat wenschen we, dat hopes we.<br />
Ook in Utrecht, een dag vroeger, op 27 December dus, had <strong>de</strong><br />
ll e Algemeene Verga<strong>de</strong>ring plaats van <strong>de</strong> Sociaal-<strong>de</strong>mokratische On<strong>de</strong>rwijzersvereeniging,<br />
die 130.1e<strong>de</strong>n telt.<br />
Bei<strong>de</strong> vereenigingen, <strong>de</strong> B. V. N. 0. en' <strong>de</strong> S. I). O. V. had<strong>de</strong>n<br />
afgevaardig<strong>de</strong>n op elkaars zittingen ; zij leven dus in <strong>de</strong> beste verstandhouding.<br />
Bismarck over <strong>de</strong> examen. — JOHN BOOTH schrijft in zijn werk :<br />
Persoonlijke herinneringen aan Bismark. — Op zekeren dag, aan <strong>de</strong>n<br />
disch gezeten, sprak Bismarck volgen<strong>de</strong>rwijze over <strong>de</strong> in Duitschland ter<br />
ontwikkeling aangewen<strong>de</strong> metho<strong>de</strong>n : « De examen brengen ons tot <strong>de</strong>n<br />
on<strong>de</strong>rgang ; het grootste getal <strong>de</strong>rgenen, die ze doorstaan, zijn aan zoo<br />
afgewerkt, dat zij tot geen initiatief meer bekwaam zijn, en eene afweren<strong>de</strong><br />
houding aannemen tegen al het nieuwe dat hun wordt <strong>voor</strong>gesteld.<br />
flat nog het ergste is, zij hebben, wijl zij als overwinnaars beloond<br />
wer<strong>de</strong>n, eene overdreven meening van hunne officieel erken<strong>de</strong> bekwaamheid.<br />
»<br />
Wel besteed ! — In het Wurtembergsch steedje, Weilheim, waren<br />
slechts vier klassen <strong>voor</strong> vijfhon<strong>de</strong>rd leerlingen. Reeds meermalen, doch<br />
steeds te vergeefs, werd het gemeente-bestuur aangemaand twee nieuwe<br />
klassen in te richten. Onlangs wer<strong>de</strong>n daarom al <strong>de</strong> gemeenteraadsle<strong>de</strong>n,<br />
door het Hooger bestuur tot <strong>de</strong>rtig mark boet veroor<strong>de</strong>eld. Na lezing<br />
gehoord te hebben van hun beroep tegen <strong>de</strong>ze veroor<strong>de</strong>eliug, ging <strong>de</strong><br />
landdag, hetzelve met minachting bejegenend, eenvoudig tot <strong>de</strong> dagor<strong>de</strong><br />
over.<br />
Schooltoestan<strong>de</strong>n in Spanje. — In eene petitie, welke aan <strong>de</strong><br />
Spaansche on<strong>de</strong>rwijzers ter on<strong>de</strong>rteekening wordt aangebo<strong>de</strong>n, smeekten<br />
<strong>de</strong>ze <strong>voor</strong> honger en ellen<strong>de</strong> beschermd te wor<strong>de</strong>n. De regeering is aan
_ 78 ...._r<br />
die ongelukkigen <strong>de</strong> som van 9.036.503 pesetas verschuldigd ; <strong>de</strong> meeste<br />
on<strong>de</strong>rwijzers hebben se<strong>de</strong>rt jaren geene wed<strong>de</strong> meer getrokken, ofschoon<br />
<strong>de</strong>ze uitermate gering is. Zij verzoeken daarom verhooging van traktement,<br />
en prompte betaling te bekomen ; zij dreigen, indien hun verlangen<br />
niet wordt in acht genomen, alle openbare scholen in het land te sluiten,<br />
in werkstaking to zullen gam. Enkele on<strong>de</strong>rwijzers, door <strong>de</strong>n bittersten<br />
nood gedwongen, vragen <strong>de</strong> toelating bij het publiek te molten gaan<br />
be<strong>de</strong>len.<br />
Volgens <strong>de</strong> laatste statistiek zijn er in Spanje 3.543.595 kin<strong>de</strong>ren in<br />
school-ou<strong>de</strong>rdom, maar in <strong>de</strong> klassen is er slechts plaats <strong>voor</strong> 1.104.779<br />
kleinen : 6.000.000 inwoners kunnen er noch lezen, noch schrijven !<br />
I n <strong>de</strong>n jare 1900 was er te Mechelen, vijf<strong>de</strong> stad van Belgi8 en<br />
zetel van het aartsbisdom, een gezaghebbend ste<strong>de</strong>va<strong>de</strong>r en die sprak in<br />
zitting van <strong>de</strong>n gemeenteraad als volgt :<br />
— «....Besparingen hoeven dus ingevoerd, maar ernstige besparingen,<br />
» waardoor alle verspillingen en <strong>voor</strong>rechten verdwijnen, waarvan slechts<br />
» enkelen, ten koste van 't algemeen, genieten. Onze uitgaven zullen<br />
» in overeenkomst moeten gebracht wor<strong>de</strong>n met onze inkomsten en niet<br />
» met <strong>de</strong>n appetijt van eenige onverzadigbaren. Het on<strong>de</strong>rwijs en <strong>de</strong><br />
» openbare . liefdadigheid zijn twee zware lasten, die <strong>de</strong> helft onzer<br />
» inkomsten opslorpen.<br />
» Tegenover <strong>de</strong> bevolking, hebben wij ten plicht een volledig en<br />
» volmaakt on<strong>de</strong>rwijs in te richten, dat beantwoordt aan alle behoeften<br />
» en verzuchtingen. De huidige inrichting is zeer weel<strong>de</strong>rig. Zij ruikt<br />
» naar geldverspilling en beantwoordt slechts aan <strong>de</strong> wenschen van een<br />
» <strong>de</strong>el <strong>de</strong>r bevolking. »<br />
Ongelukkige schooljeugd ! Beklagenswaardige on<strong>de</strong>rwijzers !<br />
Frcebelon<strong>de</strong>rwijzeressen genieten als jaarwed<strong>de</strong> 400 fr. en kunnen het<br />
wel, Da <strong>de</strong>rtien jaren dieust, brengen tot 700 fr. Een loonsverbooging,<br />
se<strong>de</strong>rt bijna een jaar ten <strong>voor</strong><strong>de</strong>ele van het on<strong>de</strong>rwijzend personeel door<br />
een vrijzinnigen raad gestemd, wordt door <strong>de</strong> rea.ktionnaire meer<strong>de</strong>rheid,<br />
thans aan het bewind, niet in toepassing gebracht. Een nieuwe school,<br />
se<strong>de</strong>rt October afgeleverd, wordt niet geopend. De school van het centrum<br />
is een oud gebouw van 1769, o ! zoo hygienisch ingericht ! De afschaffing<br />
<strong>de</strong>r avondstudie, van <strong>de</strong> adultenschool <strong>voor</strong> meisjes, van <strong>de</strong> vakschool<br />
<strong>voor</strong> jongens mag als zeker aanzien wor<strong>de</strong>n. Maar 1... 24000 fr. wor<strong>de</strong>n<br />
gegeven <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n bouw eener kerk. (Er zijn er nog niet genoeg to<br />
Mechelen). Dit alles om aan <strong>de</strong> verzuchtingen <strong>de</strong>r onverzadigbare<br />
geestelijkheid to voldoen....<br />
Spijtig is 't dat <strong>de</strong> steeniging uit <strong>de</strong> wetten geschrabt is : in zoo'n geval<br />
van humaniteitschennis dien<strong>de</strong> ze toegepast, Maar.... er is beter ! Eon<br />
man als die ste<strong>de</strong>va<strong>de</strong>r moest verplicht wor<strong>de</strong>n zijn kin<strong>de</strong>ren naar die<br />
luxueuse scholen to zen<strong>de</strong>n : wellicht wel<strong>de</strong>n alsdan menschelijker<br />
gevoelens op in zijn hardvochtig gemoed en schepte zijn enge brein<br />
gezon<strong>de</strong>r, e<strong>de</strong>ler gedachten.<br />
De algemeene volksschool ! Waar blijft ze ?<br />
De schooloorlog woedt <strong>voor</strong>t. — In het zalige Mechelen, zooals<br />
wij hooger zeg<strong>de</strong>n, is het beheer van het gemeentelijk officieel on<strong>de</strong>rwijs<br />
in goe<strong>de</strong> godvreezen<strong>de</strong> han<strong>de</strong>n. In eens wor<strong>de</strong>n 8 leergangen, <strong>de</strong> helft <strong>de</strong>r<br />
klassen <strong>voor</strong> volwassenen afgeschaft, niettegenstaan<strong>de</strong> eene bevolking
— 79 —<br />
van 44 leerl. per af<strong>de</strong>eling. 9 On<strong>de</strong>rwijzers verliezen een bijwinst en<br />
on<strong>de</strong>r hen zijn er die 20 jaar dienst hebben. Men heeft <strong>voor</strong> bet adultenon<strong>de</strong>rwijs<br />
slechts die on<strong>de</strong>rwijzers behou<strong>de</strong>n, die ten minste 25 dienstjaren<br />
tellen : <strong>de</strong> wet verbiedt hun jaarwed<strong>de</strong> te veimin<strong>de</strong>ren.<br />
Schoolhoof<strong>de</strong>n, die tot hiertoe in <strong>de</strong> avondschool geen les gaven, zullen<br />
verplicht wor<strong>de</strong>n klas te doen. Twee jonge on<strong>de</strong>rwijzers, katholieken<br />
natuurlijk, behou<strong>de</strong>n hun plaats in <strong>de</strong> avondschool. Of dit onwettig is<br />
hoeft geen betoog : bij plaatsafschaffing wor<strong>de</strong>n eerst <strong>de</strong> jongeren, <strong>de</strong><br />
laatstgenoem<strong>de</strong>n, uit <strong>de</strong>n dienst ontslagen.<br />
« Diesterweg » krijgt een zustervereeniging. — De kring<br />
van on<strong>de</strong>rwijzeressen en on<strong>de</strong>rwijzers van Brussel heeft besloten zich als<br />
zelfwerken<strong>de</strong> vereeniging op te werpen on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> benaming van : Societe<br />
pedagogique <strong>de</strong> Bruxelles.<br />
Die afscheuring is een verlies vow . <strong>de</strong>n Algemeenen Belgischen<br />
On<strong>de</strong>rwijzersbond. Gezeg<strong>de</strong> vereeniging telt meer din twee hon<strong>de</strong>rd<br />
le<strong>de</strong>n. Zij wenscht door zelfbeheer en aanwending naar eigen dunk van<br />
<strong>de</strong> bij dragon barer le<strong>de</strong>n eene meer <strong>de</strong>gelijke werking tot stand te brengen<br />
dan zij nu bij machte is te doen, wijl <strong>de</strong> 9/10 <strong>de</strong>r inkomsten moeten<br />
afgestaan wor<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong>n A. B. 0. en haar slechts 1/10 of 0.20 fr. per<br />
lid gelaten wordt.<br />
De Societe pedagogique <strong>de</strong> Bruxelles verlangt hare aansluiting bij <strong>de</strong>n<br />
A. B. 0. en biedt 0.20 fr. per lid te storten, mits daardoor het recht<br />
verworven wor<strong>de</strong> <strong>de</strong> kongressen bij te wonen.<br />
Diesterweg weet, bij on<strong>de</strong>rvinding, dat die aanvraag in het algemeen<br />
bestuur van <strong>de</strong>n A. B. 0. geen gunstig onthaal genieten zal.<br />
Dat mag <strong>de</strong> « Societe pedagogique » niet weerhou<strong>de</strong>n <strong>de</strong>n A. B. 0. te<br />
steunen en cone krachtige propaganda in het arrondissement Brussel op<br />
touw te zetten ter wegruiming on<strong>de</strong>r grievers.<br />
Dat onze zustervereeniging bloeie ! dat hare werking met goe<strong>de</strong>n<br />
uitslag bekroond wor<strong>de</strong> !<br />
Bedrogen verwachting. — Toen wij, in ons vorig nummer, reeds<br />
jubel<strong>de</strong>n en <strong>de</strong>n hoer schepen d r Desguin gelukwenschten om <strong>de</strong> herstelling<br />
eener grief - L-- <strong>de</strong> uitbetaling <strong>de</strong>r bijwinsten namelijk aan zieke<br />
on<strong>de</strong>rwijzers — hebben we ons leelijk vergist.<br />
Ja, in<strong>de</strong>rdaad, alle ambtenaren zijn gelijk <strong>voor</strong> <strong>de</strong> veror<strong>de</strong>ning....<br />
Maar in ongunstigen zin. We vernemen op 't oogenblik dat in het geval<br />
van mej. Timmermans, bestuurster van meisjesschool 3, een vergissing<br />
in 't spel was. Gemel<strong>de</strong> bestuurster werd verplicht <strong>de</strong> terugbetaling to<br />
doen eener som van 112.50 fr., bedrag haar toegekend <strong>voor</strong> het adultenon<strong>de</strong>rwij<br />
s .<br />
't Is wezenlijk jammer ! We had<strong>de</strong>n zoo gaarne gezien dat het stadsbestuur<br />
ware teruggekomen op bet ou<strong>de</strong> stelsel. Weeral een hoop<br />
vervlogen !....<br />
Een " cumulard II " — VOor acht maan<strong>de</strong>n viol <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer<br />
eener gemeente van het schoolressort Aalst ernstig ziek. Men zocht<br />
woken lang naar een tusschentijdigen on<strong>de</strong>rwijzer. Ein<strong>de</strong>lijk word een<br />
rustend on<strong>de</strong>rwijzer ont<strong>de</strong>kt, die wel <strong>de</strong> klas van <strong>de</strong>n zieken titularis<br />
wil<strong>de</strong> doen. Het bestuur <strong>de</strong>r gemeente liet dit onmid<strong>de</strong>llijk weten aan<br />
M. <strong>de</strong>n minister De Trooz, die zich verhaastte <strong>de</strong> benoeming van <strong>de</strong>n<br />
tusschentijdigen on<strong>de</strong>rwijzer good to keuren op <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong> dat, zoolang
80 ........<br />
het interim Buren zou, bet pensioen niet weer zou uitbetaald wor<strong>de</strong>n.<br />
De minister had don cumulard beet ! Wij laten oor<strong>de</strong>elen. De rusten<strong>de</strong><br />
ambtenaar, onze collega, geniet een jaarlijksch pensioen van 396 fr. ,<br />
zegge drie hon<strong>de</strong>rd zes-en-negentig frank of 33 fr. in <strong>de</strong> maand of 1.08 fr.<br />
per dag ! En als tusschentijdige on<strong>de</strong>rwijzer zou hem toekomen 1100 fr.:<br />
12 = 91.66 fr. per maand !<br />
Die stumperd van een on<strong>de</strong>rwijzer mocha wel, neen moest, in werkdadigen<br />
dienst een tiental functien cumuleeren zon<strong>de</strong>r eenige vergoeding,<br />
maar een paar maan<strong>de</strong>n lang 124 fr. aan loon en pensioen opstrijken !..<br />
0 ! dat ware <strong>de</strong>n hemel tergen !<br />
Wij herinneren ons, hoe te Brussel aan een staatsambtenaar een pensioen<br />
verleend word van ettelijke duizen<strong>de</strong>n franks en doze ambtenaar<br />
zich daarna verhaastte het ambt van bestuur<strong>de</strong>r eener provinciale<br />
inrichting op zich te nemen. Werd een gepensionneerd generaal onlangs<br />
niet begunstigd met <strong>de</strong> aanzienlijke wed<strong>de</strong> van inspecteur-generaal <strong>de</strong>r<br />
burgerwacht ? Zagen wij... maar genoeg over dat gebruik van twee maten<br />
en twee gewichten.<br />
Dankbetuiging. —Door <strong>de</strong>n heer hoofdschoolopziener KAREL HEINZ<br />
zij.n aan c Diesterweg » twee exemplaren gezon<strong>de</strong>n van Conferences sur<br />
les mutualites scolaires. Van wege <strong>de</strong>n heer J. A. TORFS, oud-hoofdschoolopziener<br />
kwam een werk toe Een lagere dorpschool van over vijttig<br />
jaren (1848-1853).<br />
Aan bei<strong>de</strong> schenkers wordt hartelijk dank gezegd.<br />
Belangrijk bericht. — Vrien<strong>de</strong>lijk verzoek aan <strong>de</strong> heeren-afgevaardig<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong>r jongensscholen <strong>de</strong> le<strong>de</strong>nkaarten te komen afhalen op Zaterdag,<br />
2 Februari, in het Antwerpsch Koffiehuis, <strong>voor</strong> en na <strong>de</strong> Zangoefening ;<br />
aan <strong>de</strong> dames-afgevaardig<strong>de</strong>n van meisjesscholen en kin<strong>de</strong>rtuinen op<br />
Dinsdag, 5 Februari, op hetzelf<strong>de</strong> uur.<br />
BOEKBEOORDEELINGEN.<br />
De Schrijver,<br />
R. VAN TONGERLOO.<br />
Notre Ennemi ou le Cabaret du Diable Vert, par EDMOND CATTIER, 23 illustrations<br />
<strong>de</strong> G. GAILLIARD. Uitgever J. Lebegue 6 Cie , Brussel. Prijs fr. o.6o <strong>voor</strong> 136 blz.<br />
In het Maartnummer --1899 — zes<strong>de</strong> jaargang van Ons Woord vin<strong>de</strong>n we daarover<br />
<strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> beoor<strong>de</strong>eling :<br />
• Is eene bijdrage, een zeer merkwaardige, tot <strong>de</strong>n strijd tegen het alkoolisme.<br />
) In een nijverheidsgemeente van het Walenland, tot dan verschoond van <strong>de</strong><br />
.' jeneverkoorts, wordt een overgroote bran<strong>de</strong>wijnstokerij opgericht De Groene<br />
, Duivel. Langzamerhand wordt heel <strong>de</strong> bevolking me<strong>de</strong>gesleept in <strong>de</strong>n maalstroom<br />
) <strong>de</strong>r ellen<strong>de</strong>, natuurlijk gevolg van <strong>de</strong>n alkoholdrift.<br />
, De naam <strong>de</strong>s schrijvers <strong>voor</strong>spel<strong>de</strong> een werk, dat on<strong>de</strong>r letterkundig oogpunt<br />
Donberispelijk zijn zou. 't Is dan ook, bid lezing, zeer verdienstelijk gebleken.<br />
> Een paar hooldstukk en zijn zoo aantrekkelijk en zoo meesterlijk behan<strong>de</strong>ld,<br />
, dat zij als klassiek stuk <strong>voor</strong> Fransche leesboeken hoeven opgenomen ; wij<br />
, bedoelen <strong>voor</strong>al <strong>de</strong> beschrijving van < l'ancien cimetiere <strong>de</strong> Thorinnes , en <strong>de</strong>n<br />
Oavondstond van <strong>de</strong> ,t Ouverture <strong>de</strong> la gran<strong>de</strong> distillerie du Diable Vert.<br />
0 Binnen <strong>de</strong> enge grenzen van <strong>de</strong> gemeente Thorinnes vindt men, on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n<br />
) invloed van het drankmisbruik, gevallen van zelfmoord, doodslag, spoorwegramp,<br />
O werkstaking, oproer en slachting door <strong>de</strong> soldaten.<br />
, Zij het ook een ten<strong>de</strong>nz-werk, — <strong>de</strong> uiteenzetting en uitwerking van het<br />
, romantisch ge<strong>de</strong>elte laat niets te wenschen.<br />
OZeer aanbevolen als prijsboek ; <strong>voor</strong> dit Joel ware een Ne<strong>de</strong>rlandsche vertaling<br />
2. zeer gewenscht ,.
A CiiTSTE I A A RGA NO N, 3 1 Maart 19oz<br />
Ohne ein Blatt, in welchem alles Laufen<strong>de</strong>n was die Lehrer interessiren kann zur Sprache kommt<br />
ist eine lebendige Verbindung und Wechselwirkung <strong>de</strong>r Lehrer nicht <strong>de</strong>nkbar.<br />
In <strong>de</strong>r Vereinigung liegt unsere Kraft. Isoliere dich und du bist schwach o<strong>de</strong>r du wirst es.<br />
DIESTERWEG.<br />
INHOUD : On<strong>de</strong>rwijzers-Examen. — Hector Berlioz : L'Enfante du Christ. — In <strong>de</strong> Zwitsersche<br />
scholen : Bern. — Nog iets over Achterlijke Kin<strong>de</strong>ren (Losse Nota's). — Normaalsehool van Lier :<br />
Bond <strong>de</strong>r Oud-Leerlingen. — Kijkjes links en rechts. — Werkzaamhe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r Vereeniging : Normale<br />
Studien — Boekbeoor<strong>de</strong>eling.<br />
On<strong>de</strong>rwijzers-Examen.<br />
Tot hiertoe hebben we nooit, van wege eenige erken<strong>de</strong> pedagogische<br />
overheid, <strong>de</strong> ver<strong>de</strong>diging hooren opnemen <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers-examen.<br />
Wel integen<strong>de</strong>el, zelfs door bestuurlijke overhe<strong>de</strong>n — hh. schepenen<br />
Morichar, Frick e. a. — wor<strong>de</strong>n ze glad-weg afgekeurd.<br />
In L'Union treffen we <strong>de</strong> <strong>de</strong>nkwijze aan van een geken<strong>de</strong> persoonlijkheid<br />
op on<strong>de</strong>rwijsgebied, van mevrouw GATTI DE GAMOND,<br />
namelij k.<br />
Haar oor<strong>de</strong>el is bere<strong>de</strong>neerd en gesteund door een jarenlange<br />
vakkennis en ervaring. Verwon<strong>de</strong>ren zal het dan ook niemand, dat ze<br />
<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers-examen veroor<strong>de</strong>elt, totaal veroor<strong>de</strong>elt.<br />
« L'examen, tel qu'il existe aujourd'hui au sortir <strong>de</strong>s ecoles et a<br />
l'entree <strong>de</strong>s professions, est tine barriere Otablie autour <strong>de</strong>s carrieres<br />
privilëgiees pour empecher la foule <strong>de</strong> les envahir. »<br />
L'Union. (Bulletin du syndicat <strong>de</strong>s institutrices et <strong>de</strong>s instituteurs <strong>de</strong> Molenbeek-<br />
Saint- Jean, janvier 1901).
— S2 —<br />
Enkei in an geval vindt ze het examen nuttig en noodig : bij <strong>de</strong><br />
benoeming <strong>de</strong>r kandidaten-on<strong>de</strong>rwijzers, wanneer het Bestuur hun<br />
waar<strong>de</strong> nog niet kent.<br />
« Chaque fois qu'il y a <strong>de</strong>s vacances nouvelles, l'administration <strong>de</strong>vrait,<br />
apres appel public, — et non apres les avis distribues discretement aux<br />
amis, comme cela arrive trop souvent — mettre la place au concours,<br />
sans tenir compte <strong>de</strong>s examens anterieurs autrement que pour le contrOle<br />
<strong>de</strong>s nouveaux examens.<br />
Si nous admettons qu'on se renseigne par un examen sur les capacitês<br />
d'un candidat inconnu, qui est ,jeune, frais Omoulu <strong>de</strong> l'ecole normale,<br />
possedant cette memoire exercee, cette vivacitó d'esprit et <strong>de</strong> parole<br />
necessaires dans tout examen, si nous admettons et <strong>de</strong>mandons l'examen<br />
du candidat a rentree <strong>de</strong> l'ecole, nous ne l' admettons pas quand it s' agit<br />
<strong>de</strong>s promotions <strong>de</strong>l'instituteur. »<br />
Waarom zich aankanten tegen <strong>de</strong> bevor<strong>de</strong>rings- en hoof<strong>de</strong>n-examen?<br />
Omdat <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers geen onbeken<strong>de</strong>n zijn of mogen zijn <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
bestuurlijke overhe<strong>de</strong>n; omdat het werk, door hen geleverd geduren<strong>de</strong><br />
een tijdperk van 20, 25 jaar meer en beter moet getuigen dan 't oppervlakkig<br />
on<strong>de</strong>rzoek van enkele uren.<br />
Doch, laten wij het woord aan mevrouw Gatti <strong>de</strong> Gamond zelve.<br />
« D'abord parce que l'instituteur en fonctiOns n'est plus un inconnu<br />
pour ses chefs ; et que l' administration qui n'est pas capable <strong>de</strong> juger la<br />
valeur <strong>de</strong> son enseignement, ne sera pas plus capable <strong>de</strong> juger son mórite<br />
et son savoir personnels. Si elle ne reussit pas a organiser une bonne<br />
inspection, elle ne reussira pas davantage a instituer un bon jury. Mais<br />
it faut bien le dire, la cause <strong>de</strong>terminante <strong>de</strong>s examens <strong>de</strong> promotion,<br />
c'est la pens& secrete <strong>de</strong>s Olus et eligibles d'echapper ainsi a toute<br />
responsabilitó : on a si beau jeu <strong>de</strong> rejeter les mecomptes sur « la<br />
mauvaise chance <strong>de</strong> l'examen ». Ceux qui parlent ainsi donnent la<br />
mesure <strong>de</strong> ce moyen <strong>de</strong> juger, qu'ils appellent l'examen <strong>de</strong> promotion.<br />
Mais it faut avoir le courage <strong>de</strong> le dire au nom <strong>de</strong>s instituteurs dont<br />
l'avancement est menace a chaque pas par ce systême : celui qui a<br />
sollicite un mandat doit en accepter toutes les responsabilites ; car, sans<br />
ces responsabilites, it n'y a pas <strong>de</strong> justice. »<br />
Wij zijn het met haar volkomen eens. Examen dienen <strong>de</strong> gemakzucht<br />
<strong>de</strong>r toezichters.<br />
Zie toch eens aan hoe bewon<strong>de</strong>renswaardig vernuftig dit ra<strong>de</strong>rwerk<br />
ineenzit, en hoe gemakkelijk het werkt, — met <strong>de</strong> smeer-olie <strong>de</strong>r<br />
examen.<br />
In elke klas examen (maan<strong>de</strong>lijksche of driemaan<strong>de</strong>lijksche of<br />
zesmaan<strong>de</strong>lijksche, al volgens <strong>de</strong> luim <strong>de</strong>r toezichters). De gestel<strong>de</strong><br />
vragen komen natuurlijk overeen met <strong>de</strong> uiterste grenspunten van het
83 —<br />
Opgetegd program. Zijn- <strong>de</strong> antwoor<strong>de</strong>n goed, is het procent befiaalcie<br />
punten hoog genoeg, dan wordt daarin 't bewijs gevon<strong>de</strong>n dat <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rwijzer dier klas » goed » werkt. Gevolg : ver<strong>de</strong>r toezicht wordt<br />
er overbodig.<br />
Zoo gaat het tot in <strong>de</strong> hoogste af<strong>de</strong>eling. Voor <strong>de</strong>ze bestaat het<br />
ste<strong>de</strong>lijk examen. Immers, <strong>de</strong> waar<strong>de</strong> eener school — en <strong>de</strong> befaamdheid<br />
van het schoolhoofd wordt afgemeten naar <strong>de</strong>n uitslag — in<br />
eerste, twee<strong>de</strong> en <strong>de</strong>r<strong>de</strong> rangdiploma's — dier prijskampen. De<br />
on<strong>de</strong>rwijzer werkt hard, <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren wor<strong>de</strong>n gedrild en afgebeuld : <strong>de</strong><br />
zichtbare uitslag is gewoonlijk schitterend. Niet zichtbare uitslag :<br />
schoolhoofd en inspectiemogen slapen op bei<strong>de</strong> ooren.<br />
Een zelf<strong>de</strong> systema, hoeft het ver<strong>de</strong>r te wor<strong>de</strong>n ontwikkeld ? —<br />
wordt toegepast op het on<strong>de</strong>rwijzerskorps. Het is als een verdubbeling,<br />
als een « voering », van het examen-stelsel bij <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren.<br />
Klasboek en vakkenboek schoon inschrijven en netjes bij-hou<strong>de</strong>n,<br />
verplichte leergangen volgen en verplichte examen afleggen, bevor<strong>de</strong>ringsexamen<br />
on<strong>de</strong>rstaan <strong>voor</strong> het verhoogen van klas, een examen ook<br />
<strong>voor</strong> het getuigschrift van kandidaat-schoolhoofd....<br />
Zit dat stelsel niet flunk ineen, om het toezicht zoo gemakkelijk,<br />
oppervlakkig en lichtvaardig mogelijk te maken ? Om op <strong>de</strong>n kortst<br />
mogelijken tijd, met <strong>de</strong> snelheid <strong>de</strong>r barnkracht schier, een oor<strong>de</strong>el<br />
te kunnen vellen over <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer ? Een oor<strong>de</strong>el... over <strong>de</strong>n<br />
uiterlijken on<strong>de</strong>rwijzer. Een diep-ingaand on<strong>de</strong>rzoek, over zijn han<strong>de</strong>l<br />
en omgang met <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren, over <strong>de</strong> ze<strong>de</strong>lijke en opvoe<strong>de</strong>n<strong>de</strong> kracht<br />
die van hem uitstraalt, over zija bekwaamheid als « zielensmid », dat<br />
is overbodig. Dat zou overigens veel tijd en inspanning vergen...<br />
Edoch, mevrouw Gatti <strong>de</strong> Gamond ont<strong>de</strong>kt nog een boel an<strong>de</strong>re<br />
bezwaren tegen <strong>de</strong> examen. Zij plaatst zich hierbij op een hoog<br />
ze<strong>de</strong>lijk standpunt, en houdt het belang van on<strong>de</strong>rwijs en on<strong>de</strong>rwijzer<br />
<strong>voor</strong> opperste doelwit.<br />
« Je repudie les examens <strong>de</strong> promotion parce que les instituteurs ne<br />
sont plus <strong>de</strong>s ecoliers, ni <strong>de</strong>s jeunes gens nouvellement sortis <strong>de</strong>s ecoles,<br />
mais <strong>de</strong>s hommes faits, dont les aptitu<strong>de</strong>s et surtout l'ceuvre déjà accomplie<br />
ne se mesurent plus a un examen.<br />
Je me <strong>de</strong>man<strong>de</strong> comment entre <strong>de</strong>ux hommes faits on s'y prend pour<br />
discerner le plus capable, celui qui a le droit <strong>de</strong> juger l'autre et <strong>de</strong><br />
prononcer sur son sort. Entre <strong>de</strong>ux hommes du métier, l'hesitation<br />
s'impose. Mais si l'instituteur se trouve en face d'un homme Otranger aux<br />
choses <strong>de</strong> l'enseignement, comment celui-ci osera-t-il se prononcer sans<br />
une dose <strong>de</strong> presomption qui suffit pour le recuser<br />
L'examen <strong>de</strong> promotion est nuisible a l'instituteur et partant nuisible<br />
a l'enseignement, void pourquoi :
_ 144 .........<br />
Nuisible intellectuellement, parce que la psychologie <strong>de</strong> Phomme fait<br />
differe <strong>de</strong> cello du jeune homme. Avec les annees, l'esprit <strong>de</strong>vient moins<br />
receptif parce qu'il est plus autonome ; s'il acquiert, c'est pour fortifier<br />
sa productivite, et non plus avec cette complaisance universelle et<br />
indifferente <strong>de</strong> la jeunesse. Interrompre le travail personnel <strong>de</strong> l'homme<br />
pour le ramener a la passivitó <strong>de</strong> recolier, c'est briser l'evolution <strong>de</strong> son<br />
cerveau, c'est aussi <strong>de</strong>truire l'influence qu'il doit exercer autour <strong>de</strong> lui et<br />
qui se mesure a sa puissance productive et non a sa puissance receptive.<br />
Il faut une vie propre, une pensee propre pour &elller la vie et la pensee<br />
autour <strong>de</strong> soi.<br />
L'examen <strong>de</strong> promotion est nuisible moralement a l'instituteur et<br />
partant a l'enseignement, parce qu'on ne traite pas un homme fait comme<br />
un gamin, sans l'atteindre dans sa dignite. L'etat du candidat a l'examen<br />
est dóprimant entre tous. II ne pout s'empecher <strong>de</strong> chercher qui sera son<br />
juge, comment celui-ci entend qu'on lui repon<strong>de</strong> ; comment se le rendre<br />
favorable ? Cette seule inquietu<strong>de</strong> l'amoindrit. La crainte d'un insuccês<br />
est une souffrance cuisante pour l'homme qui se respecte. Elle s'aggrave<br />
chez les timi<strong>de</strong>s et tend a amoindrir les caractéres.<br />
Enfin, personne ne le niera, le travail preparatoire qui s'impose en vue<br />
<strong>de</strong> l'examen et vient s'ajouter au travail <strong>de</strong> la classe generalement<br />
ecrasant, le trouble d'un homme en face d'une epreuve qui met en<br />
question sa dignite autant que son gagne-pain, tout cola contribue a<br />
enlever l'instituteur a sa fonction, a la preparation <strong>de</strong>s lecons, au souci<br />
<strong>de</strong> ses eléves. En le surmenant on en fait un mauvais instituteur. »<br />
Daar valt niets aan toe te voegen ; het is afdoen<strong>de</strong> genoeg.<br />
Dit jaar hebben er weer hoof<strong>de</strong>n-examen plaats. Examen schijnen<br />
omnisbaar <strong>voor</strong> <strong>de</strong> aanstelling van schoolhoof<strong>de</strong>n, maar niet-onntisbaar<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> aanstelling van on<strong>de</strong>rwijzer in <strong>de</strong> lagere hoofdschool, zoo als<br />
nog onlangs gebleken is. De bestuurlijke overhe<strong>de</strong>n sla an alzoo hun<br />
eigen argumenten stuk.<br />
Stellig, er zullen weer een aantal collega's gevon<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n, die<br />
zich <strong>voor</strong> 't examen zullen aanbie<strong>de</strong>n. Het uitzicht op een verhooging<br />
van duizend franken is te verlokkelijk ! Een on<strong>de</strong>rwijzer is ook een<br />
mensch, een stofmensch. Hij is het soms te veel.<br />
En toch, als daar een overgroote schaar van collega's gereed zal<br />
staan om, <strong>voor</strong> wat hooger loon, hun geweten dwang aan te doen en<br />
het examen te on<strong>de</strong>rstaan, dan zal er een inwendige stem trachten uit<br />
<strong>de</strong> keel te dringen om zich lucht te geven :<br />
«E pur si mum ! ... En toch zijn <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers-exam en waar<strong>de</strong>loos...<br />
en onwaardig. »
1,r<br />
.,,..)<br />
N<br />
... .. r<br />
c r<br />
- y<br />
fie<br />
_ 85 .......<br />
1[y j et i<br />
Groote Zaal <strong>de</strong>r Koninklilke Harmoniemaatschappij<br />
(Ingang : Ou<strong>de</strong> V aartplaats)<br />
Maandag, I April 1901, ten 8 1/2 uren 's avonds<br />
Vil e JA_A_ROON-CERT<br />
ingericht ten veor<strong>de</strong>ele van /let W erk<br />
SCHOOLKOLONIEN - SCHOOLVOEDING<br />
door het Gong Koor <strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rvilj pereoniging Diesterweg<br />
on<strong>de</strong>r leiding van <strong>de</strong>n Heer JORIS DE BOM<br />
met me<strong>de</strong>werking van Mem Ju<strong>de</strong>ls-Kamphuizen, M.M. Constantin<br />
De Born, Henry Fontaine, Jos. Ju<strong>de</strong>ls, Alb. Tyck, Leop. Selens,<br />
P oGi,AxivAlil,<br />
EERSTE DEEL :<br />
L'ENFANCE DU CHRIST<br />
Trilogie sacr<strong>de</strong><br />
Paroles et musique <strong>de</strong> HECTOR BERLIOZ<br />
I re PARTIE : Le songe d'HOro<strong>de</strong>.<br />
2me PARTIE: La fuite en Egypte. — 3me PARTIE: L'Arrivae a Says.<br />
PERSONNAGES :<br />
Le Recitant . . Mr CoNSTANTIN DE BOM<br />
Marie .. Mme JUDELS-KAMPHUIZEN<br />
Joseph .. Mr Jos. JUDELS<br />
Hero<strong>de</strong><br />
Mr HENRY FONTAINE<br />
Le Pere <strong>de</strong> famille<br />
Polydore. .. Mr ALBERT TYCK<br />
(Jn centurion ..... . Mr LEOPOLD SELENS<br />
Devins, Bergers, Anges, Romains, Israelites et Ismaelites.<br />
TWEEDE DEEL :<br />
I. MIJN MOEDERSPRAAK . . PETER BENOIT<br />
Lied met begeleiding van strijk-instrumenten en harp.<br />
(Mr Henry Fontaine)<br />
2. KLOKKE ROELAND. .T, AN BLOCKX<br />
Cantate , <strong>voor</strong> Groot Koor, Kin<strong>de</strong>rkoor en Orkest, woor<strong>de</strong>n van<br />
ALBRECHT RODENBACH.<br />
PRIJZEN DER PLAATSEN :<br />
Voorbehou<strong>de</strong>n : 5 fr. en 3 fr. — Eerste : 2 fr. — Twee<strong>de</strong> : 1 fr.<br />
Kaarten zijn verkrijgbaar bij al <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijsvereeniging Diesterweg,<br />
bij <strong>de</strong> <strong>voor</strong>name muziek- en boekhan<strong>de</strong>laren <strong>de</strong>r stall en aan het Bureel, <strong>de</strong>n<br />
avond <strong>de</strong>r uitvoering.<br />
Begin : 8 112,gs stipt. — opening <strong>de</strong>r dorm : 8 urn,
- 86—<br />
Hector BERLIOZ,<br />
Naar aanleiding <strong>de</strong>r uitvoering van het Oratorio L'Enfance du Christ,<br />
op 1 April a.s. door Diesterweg's Gemengd Koor, <strong>de</strong>nken wij het niet<br />
overbodig eenige biographische bijzon<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>n me<strong>de</strong> te <strong>de</strong>elen over <strong>de</strong>n<br />
componist HECTOR BERLIOZ, waarvan ERNEST REYER (<strong>de</strong> schepper van<br />
Sigurd en Salammbo) zeg<strong>de</strong> : u C'est un artiste <strong>de</strong> genie qu'ont poursuivi<br />
les haines les plus violentes, qu'ont entouró les t6moignages <strong>de</strong> l'admiration<br />
la plus vivo. Si le nom <strong>de</strong> Berlioz n'ëtait pas <strong>de</strong> ceux que la foule a<br />
appris a saluer, it n'en est pas moins illustre, et la posterite l'inscrira<br />
parmi les noms <strong>de</strong>s plus grands maitres. Son oeuvre est immense,<br />
l'influence qu'il a exercee sur le mouvement musical <strong>de</strong> son époque est<br />
plus consi<strong>de</strong>rable qu'on ne le croit aujourd'hui.... Dans la patrie <strong>de</strong><br />
Beethoven, on l'appelait le Beethoven francais. »<br />
HECTOR BERLIOZ ( I) werd geboren in 1803 te Cote-Saint-Andre. Hij<br />
was <strong>de</strong> zoon van een geneesheer en hij zelf werd opgeleid om eenmaal dit<br />
ambt uit te oefenen. Doch <strong>de</strong> zeer vroeg-rijpe knaap, die zich verdiepte<br />
in <strong>de</strong> dichterlijke avonturen van Virgilius' AeneIs, werd, als een twee<strong>de</strong><br />
Dante, reeds op zijn twaalf<strong>de</strong> jaar verliefd op een zeer schoon meisje, <strong>de</strong><br />
achttienjarige Estelle D.—, wier spotten met zijn hul<strong>de</strong>bewijzen niet<br />
alleen niets mocht baten om hem te genezen van zulk een vroegtijdige<br />
neiging, maar hem, « lij<strong>de</strong>nd als een gewon<strong>de</strong> vogel n, zich dagen lang<br />
<strong>de</strong>ed verschuilen in het struikgewas of in <strong>de</strong> malsvel<strong>de</strong>n. Zijn gansche<br />
leven lang verliet een dwepen<strong>de</strong> herinnering aan <strong>de</strong>ze eerste lief<strong>de</strong> <strong>de</strong>n<br />
toondichter niet en zelfs toen hij, 49 jaar later, Estelle, als een gehuw<strong>de</strong><br />
vrouw, wier haren reeds vergrijsd waren, we<strong>de</strong>rzag, sprak <strong>de</strong>ze neiging<br />
zich met <strong>de</strong>n dwepen<strong>de</strong>n gloed van eenen jongeling uit.—Op zijn negentien<strong>de</strong><br />
jaar verliet Hector, ofschoon <strong>de</strong> muziek hem reeds <strong>de</strong>stijds het<br />
liefste op aar<strong>de</strong> gewor<strong>de</strong>n was, het ou<strong>de</strong>rlijk huis om als een goed zoon.<br />
te Parijs zijn geneeskundige studien aan te vangen en alzoo aan <strong>de</strong>n<br />
wensch zijner ou<strong>de</strong>rs to voldoen. Een tijd lang bleef hij ook getrouw<br />
aan zijn belofte om medicus to wor<strong>de</strong>n, maar toen hij in <strong>de</strong> <strong>bibliotheek</strong><br />
van het Parijsche conservatorium kennis maakte met <strong>de</strong> werken van<br />
GLUCK, kon hij <strong>de</strong>n strijd tegen zichzelven niet langer volhou<strong>de</strong>n en<br />
verklaar<strong>de</strong> hij aan zijne ou<strong>de</strong>rs, dat het hem onmogelijk was iets an<strong>de</strong>rs<br />
te wor<strong>de</strong>n dan musicus. Do gevolgen daarvan waren, dat zijn hartstochtelijke<br />
en bijgeloovige moe<strong>de</strong>r hem vervloekte en zijn varier hem alle<br />
ver<strong>de</strong>re on<strong>de</strong>rsteuning to Parijs onthield. Nu zag hij zich, ten ein<strong>de</strong> niet<br />
to verhongeren, genoodzaakt zich eene plaats te verschaffen als korist<br />
( 1) De meeste bijzon<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>n over zijn leven hebben zijne biographen geput uit<br />
<strong>de</strong> Mdmoires en <strong>de</strong> Correspondances van Hector Berlioz (2 <strong>de</strong>elen, Calman Levy).<br />
Deze korte samenvatting is <strong>voor</strong> een groot <strong>de</strong>el die door E. NAUMANN in zijne<br />
Geschie<strong>de</strong>nis <strong>de</strong>r Muziek, geplaatst.
---- 87 ---<br />
aan het Gymnase dra'matique. Spoedig evenwel voel<strong>de</strong>n zich LESUEUR en<br />
REICHA tot hem aangetrokken en gaven hem on<strong>de</strong>rwijs in <strong>de</strong> Compositieleer.<br />
Daar hij echter tegenzin had in strenge studien, verliet hij reeds in<br />
1825 het Conservatorium om eene proeve to nemen als autodidact<br />
in <strong>de</strong> compositie. Omstreeks <strong>de</strong>zen tijd sloot hij zich aan bij <strong>de</strong>, in<br />
<strong>de</strong> Fransche litteratuur, door <strong>de</strong>n invloed van Duitschland ontstane<br />
romantische school, aan Welker hoofd Victor Hugo, A. Dumas en A. <strong>de</strong><br />
Vigny ston<strong>de</strong>n, en componeer<strong>de</strong> hij, door haar daartoe opgewekt, <strong>de</strong><br />
bei<strong>de</strong> ouvertures Les Francs-Juges en Waverley, , alsme<strong>de</strong> het begin<br />
van zijne Symphonic fantastique La vie d'un artiste. Vrijwel omstreeks<br />
<strong>de</strong>zen tijd ontwierp hij ook <strong>de</strong> acht scenes uit Goethe's Faust, waarin<br />
hij zich geheel verdiept had, waaraan hij evenwel <strong>de</strong> op eigene kosten<br />
uitgegeven parituur, omdat zij hem niet meer beviel, later we<strong>de</strong>r<br />
opkocht, om haar ein<strong>de</strong>lijk in zijne Damnation <strong>de</strong> Faust we<strong>de</strong>r in eere<br />
to herstellen. Terwijl doze jongelingsarbeid hem bezighield, word hij<br />
verliefd op <strong>de</strong> talentvolle Engelsche tooneelspeelster Henriette Smithson,<br />
die toen to Parijs als Ophelia en Des<strong>de</strong>mona optrad. Daar zij elke<br />
schriftelijke en persoonlijke toena<strong>de</strong>ring van Berlioz beslist afwees, was<br />
<strong>de</strong> jeugdige driftkop op het punt krankzinnig to wor<strong>de</strong>n en zich het leven<br />
to benemen, waarom zijne vrien<strong>de</strong>n LISZT en CHOPIN, zich ongerust over<br />
hem maken<strong>de</strong>, to vergeefs eenen geheelen nacht <strong>de</strong> vlakte van Saint-Ouen<br />
doorzochten, daar zij hem in wanhoop in die richting had<strong>de</strong>n ziea <strong>voor</strong>t-<br />
Wen. Nadat hij in 1826 nog eons tot het Conservatorium was teruggekeerd,<br />
gelukte hij er in <strong>de</strong>n « prijs van Rome » to behalen. Na eene<br />
verzoening met zijne ou<strong>de</strong>rs trok hij in 1831 'mar Rome, waar hij twee<br />
jaren doorbracht. Hier ontston<strong>de</strong>n, behalve <strong>de</strong> ouvertures <strong>voor</strong> Bob Roy<br />
en King Lear, ook <strong>de</strong> Scenes aux champs uit zijne Symphonie fantastique.<br />
Nadat hij nog eenen tocht gedaan had in <strong>de</strong> meest woeste en afgelegene<br />
dalen <strong>de</strong>r Abruzzen, waar hij , evenals Salvator Rosa, nu eons met<br />
het geweer op <strong>de</strong>n rug, dan we<strong>de</strong>r op <strong>de</strong> guitaar spelen<strong>de</strong>, on<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />
roofzuchtige, maar hem toegenegen zonen van het gebergte omdwaal<strong>de</strong><br />
en daarvan indrukken ontving, waaruit later zijne symphonische, op<br />
Byron's gedicht gevestig<strong>de</strong> compositie _Harold en Italie ontstond, verliet<br />
hij in 1832 Rome om naar Parijs terug to keeren. Het noodlot Wil<strong>de</strong>, dat<br />
hij hier, nauwelijks aangekomen, Henriette Smithson we<strong>de</strong>r ontmoette,<br />
en wel als Julia in Romeo en Juliette van Shakespeare. Hij moot, nadat<br />
hij haar in doze rol gezien had, uitgeroepen hebben : K J'epouserai cette<br />
femme et sur ce drame j'ecrirai ma plus vaste symphonic ! » En nu wist<br />
hij het zoo aan to leggen, dat men Henriette naar zijn eerstvolgend<br />
concert bracht, waar zij, toen het haar uit het klaaglied van Lelio, in<br />
het aldus genoem<strong>de</strong> monodrama van <strong>de</strong>n componist, dui<strong>de</strong>lijk word, dat<br />
alleen <strong>de</strong> lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong> haar <strong>de</strong>n componist <strong>de</strong>ze tonen had ingegeven,<br />
eenen omkeer in haar hart voel<strong>de</strong> plaats griipen en korten tijd claarnal
_ 88_ ...._<br />
in 18 :33, met Berlioz in het huwelijk trad. Mt <strong>de</strong> indrukken, Welke <strong>de</strong><br />
componist ontving bij Henriette's laatste optre<strong>de</strong>n op het tooneel, ontstond<br />
later zijne Symphonie met Koor : « Romeo et Juliette » die hij in<br />
1839 uitgaf. Bij een romanticus als Berlioz, die in Henriette <strong>de</strong><br />
verpersoonlijking meen<strong>de</strong> te zien van een i<strong>de</strong>aal, hetwelk, zooals het hem<br />
zijn phantasie met tooverkleuren had afgemaald, slechts in het rijk <strong>de</strong>r<br />
droomen kan bestaan, kan het niet zeer bevreem<strong>de</strong>n dat hij zich na <strong>de</strong>n<br />
echt onttooverd gevoel<strong>de</strong> en <strong>de</strong> zoo vurig begeer<strong>de</strong> verbintenis reeds in<br />
het jaar 1840 verbrak. Het feit dat zijn echtgenoote een been brak en<br />
daardoor ongeschikt werd om het tooneel te betre<strong>de</strong>n, alsme<strong>de</strong> <strong>de</strong><br />
omstandigheid, dat zij, alvorens <strong>de</strong> beroem<strong>de</strong> violinist PAGANINI hem<br />
20.000 fr. ten geschenke gaf, veel kommer en zorgen met hem ge<strong>de</strong>eld<br />
had, moesten <strong>de</strong>n goedhartigen Berlioz <strong>de</strong>s te vaster aan haar verbon<strong>de</strong>n<br />
hebben, wanneer slechts zijn i<strong>de</strong>aal woord had gehou<strong>de</strong>n ! Toch trad hij<br />
eerst een paar maan<strong>de</strong>n na Henriette's dood (1854) <strong>voor</strong> <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> maal<br />
in het huwelijk en wel met mejuffer Rezio, eene jeugdige zangeres, die<br />
me<strong>de</strong>werkte op zijn concerten. Als componist bleef hij ook in <strong>de</strong>ze<br />
perio<strong>de</strong> ijveiig werkzaam. In 1834 werken zijne Barold-symphonie, in<br />
1840 zijne Symphonie funebre et triomphale en in 1838 zijn opera<br />
Benvenuto Cellini <strong>voor</strong> het eerst uitgevoerd. Dit opera maakte te Parijs<br />
fiasco, en Berlioz werd door een diepe zwaarmoedigheid aangegrepen,<br />
on<strong>de</strong>rnam daarom in 1812 een Concert-reis naar Duitschland, het va<strong>de</strong>rland<br />
van zijn afgod Beethoven, bij welks bewoners hij beter begrip van<br />
zijne werken verwachtte dan in zijn geboorteland. Hij werd in<strong>de</strong>rdaad te<br />
Stuttgart, Dres<strong>de</strong>n, Berlij n en Brunswijk met geestdrift ontvangen.<br />
Daarop trok hij naar Weenen, Pesth, Praag en Breslau, naar Rusland en<br />
naar Lon<strong>de</strong>n.<br />
Zijn vriend LISZT richtte ter eere van Berlioz in 1852 te Weimar eene<br />
« Berlioz-week » in, en door zijne bemoeiingen werd ook het eerste <strong>de</strong>el<br />
van Berlioz' in 1851 gecomponeerd Oratorio L'enfance du Christ op een<br />
te Aken gevierd Ne<strong>de</strong>r-Rhijnsch Festival uitgevoerd, waarbij <strong>de</strong>n<br />
componist veel waardcering te beurt viel. Door een in 1854 vervaardigd<br />
dubbelkoorig Te Deum met orkest en orgel, verwierf Berlioz <strong>de</strong> eer lid<br />
te wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r Fransche Aca<strong>de</strong>mie, terwijl hij in <strong>de</strong> laatste jaren verschei<strong>de</strong>ne<br />
rid<strong>de</strong>ror<strong>de</strong>n verwierf. Nog dienen vermeld zijn beroem<strong>de</strong><br />
Requiem-Mis, en zij a opera's Beatrice en Benedictus, Les Troyens, en<br />
zijn cantate Le temple universe', gecomponeerd <strong>voor</strong> <strong>de</strong> opening <strong>de</strong>r<br />
Parijzer wereldtentoonstelling van 1867. Toen hem eenigen tijd daarua<br />
het bericht toekwam van <strong>de</strong>n dood van zijnen eenigen zoon, kon hij zijne<br />
smart niet overwinnen. « Mauvais fils », riep hij uit, « ne pouvais-tu done<br />
pas m'attendre ? c'ëtait a toi <strong>de</strong> vivre, a moi <strong>de</strong> mourir ! » Den Ben Maart<br />
1869 blies hij <strong>de</strong>n laatsten a<strong>de</strong>m uit.
....... 89 ......<br />
LIENPARCE DU CHRIST!'<br />
Ten verstan<strong>de</strong> <strong>de</strong>r uitvoer<strong>de</strong>rs en toehoor<strong>de</strong>rs van dit werk geven wij<br />
thans een ontleding van dit werk. Beter dan die Welke ALFRED ERNST,<br />
<strong>de</strong> befaam<strong>de</strong> Fransche musicoloog schreef, is ons noch bekend noch<br />
<strong>de</strong>nkbaar. Hier volgen dus <strong>de</strong> zoo onpartijdige als hel<strong>de</strong>r geschrevene<br />
regels die hij aan dit werk wijd<strong>de</strong> : (i)<br />
De tous les ouvrages <strong>de</strong> Berlioz, l'Enfance du Christ est le seul qui ait obtenu, <strong>de</strong>s<br />
son apparition, un succes reel, incontestable. C'est une trilogie concue a la facon <strong>de</strong><br />
ces mysteres que les pieuses confreries du moyen-age representaient aux jours <strong>de</strong><br />
fête, pour l'edification <strong>de</strong>s foules. Un recitant est charge d'expliquer aux spectateurs<br />
le sujet du mystere et <strong>de</strong> raconter les evenements qui sont censês se passer dans<br />
l'intervalle <strong>de</strong>s scenes.<br />
L'Enjance du Christ n'a pas d'introduction instrumentale. Dans une melodie<br />
solennelle, le rdcitant celebre la naissance <strong>de</strong> Jesus. Il annonce ensuite le crime<br />
affreux ordonne par Hero<strong>de</strong>, le massacre <strong>de</strong>s Innocents : l'orchestre s'emeut et<br />
gron<strong>de</strong>, puis it s'apaise tout a coup, pour laisser la voix du tenor chanter les merveilleux<br />
<strong>de</strong>sseins <strong>de</strong> la Provi<strong>de</strong>nce :<br />
Et le celeste avis que, dans leur humble etable,<br />
Aux parents <strong>de</strong> Jesus envoya le Seigneur.<br />
La premiere partie, le Songe d'Hero<strong>de</strong>, commence par une marche nocturne <strong>de</strong><br />
soldats. Certes, la couleur <strong>de</strong> cette musique est charmante, le style original, l'harmonie<br />
ingenieuse ; mais Berlioz a donne un peu trop d'importance a une scene<br />
episodique, dont le seul hut, au point <strong>de</strong> vue du Brame, doit etre d'annoncer les<br />
terreurs d'Hero<strong>de</strong>.<br />
Le prelu<strong>de</strong> qui ouvre l'air d'Hero<strong>de</strong> est non seulement fort remarquable en luimeme,<br />
mais on peut le consi<strong>de</strong>rer comme l'ebauche d'un leitmotiv wagnerien. L'air<br />
est ecrit .dans le <strong>de</strong>uxiême mo<strong>de</strong> du plain-chant, qualifie <strong>de</strong> mo<strong>de</strong> phryqien par les<br />
auteurs ecclesiastiques, et qui parait <strong>de</strong>river du mo<strong>de</strong> grec dit mixolydien. Hero<strong>de</strong><br />
s'abandonne a son inquietu<strong>de</strong>, aux presstntiments et aux songes qui l'assiegent.<br />
Les <strong>de</strong>vins juifs man<strong>de</strong>s par Hero<strong>de</strong> viennent lui reveler l'avenir ; ils sont<br />
annonces par les sons bouches du cor et une sombre phrase <strong>de</strong>s altos et violoncelles.<br />
Hero<strong>de</strong> leur raconte son reve : it leur parle d'un enfant qui doit renverser un jour<br />
son pouvoir, et les clarinettes esquissent aussitOt le motif lugubre apparu dans le<br />
prelu<strong>de</strong> <strong>de</strong> l'air du roi. Les <strong>de</strong>vins conjurent les esprits par <strong>de</strong>s evolutions et <strong>de</strong>s<br />
signes cabalistiqucs ; cette conjuration est admirablement traitee : la mesure a trois<br />
temps alterne avec celle a quatre temps, <strong>de</strong> facon a realiser une gron<strong>de</strong> mesure a<br />
sept temps. Les bois <strong>de</strong>ssinent leurs phrases vi ves et inquietes comme le vol <strong>de</strong>s<br />
esprits, sur Pazitation tenebreuse <strong>de</strong>s cor<strong>de</strong>s. Les <strong>de</strong>vins s'adressent a Hero<strong>de</strong> :<br />
C La ?mix dit vrai, Seigneur, un enfant vient <strong>de</strong> naltre ), et cette fois encore, le motif<br />
obstine reparait dans l'orchestre. Hero<strong>de</strong> donne l'ordre d'exterminer tous les<br />
enfants nouveaux-nes. Les <strong>de</strong>vins repetent la meme imprecation et le meme serment<br />
meurtrier.<br />
La Scene <strong>de</strong> la Creche succe<strong>de</strong> aux terreurs d'Hero<strong>de</strong> et aux conjurations <strong>de</strong>s<br />
<strong>de</strong>vins comme l'aurore radieuse a l'obscurite <strong>de</strong> la nuit. Les flutes, les violons et les<br />
(1) L' Euvre dramatique <strong>de</strong> Hector Berlioz. Paris : Calmann-Levy.
altos en octave exposent le theme, <strong>de</strong>licieusement accompagnes par le hautbois, le<br />
cor anglais et la clarinette. Le chant <strong>de</strong> la Vierge Marie est d'un charme i<strong>de</strong>al :<br />
0 mon cher fils, donne cette herbe tendre.<br />
A ties agneaux qui vers toi vont belant....<br />
Ce tableau <strong>de</strong> la sainte Famille est sans equivalent dans la musique mo<strong>de</strong>rne.<br />
II faut s'adresser a la peinture pour lui trouver un terme <strong>de</strong> comparaison ; c'est la<br />
qu'il faut chercher <strong>de</strong>s analogies et <strong>de</strong>s images : on songe a la Vierge aux rockers,<br />
<strong>de</strong> Vinci, que trois siecles ont assombrie et pour ainsi dire voilee ; on la rave dans<br />
sa jeunesse premiere, et l'on retina en pensee a la grace <strong>de</strong> Leonard la naiveté<br />
emue <strong>de</strong>s preraphaelites, l'harmonieuse serenite du peintre d'Urbin.<br />
Un chceur d'anges se fait entendre :<br />
Joseph ! Marie ! ecoutez-nous !<br />
Ce chceur doit titre soutenu par un orgue-melodium place <strong>de</strong>rriere la scene,<br />
l'orchestre lui-même etant reserve pour l'accompagnement <strong>de</strong>s paroles <strong>de</strong> Marie et<br />
<strong>de</strong> Joseph. La premiere modulation passe du ton <strong>de</strong> si naturel a celui <strong>de</strong> ut majeur,<br />
la <strong>de</strong>uxieme <strong>de</strong> ut a re bemol ; les autres ne sont pas moms remarquables ; aussi<br />
l'harmonie <strong>de</strong> ce chceur a-t-elle une couleur mystique tres-prononcee :<br />
Des ce soir, au <strong>de</strong>sert, vers l'Egypte it faut juir.<br />
disent les voix surnaturelles. Joseph et Marie promettent d'obeir sur l'heure et<br />
invoquent pieusement le secours d'en haut. Un celeste hosanna leur repond, <strong>de</strong>rnier<br />
accord du concert angelique.<br />
Au <strong>de</strong>but <strong>de</strong> la Fuite en Egypte, une jolie fugue instrumentale (mo<strong>de</strong>rato un poco<br />
lento) <strong>de</strong>peint le rassemblement <strong>de</strong>s bergers <strong>de</strong>vant l'etable <strong>de</strong> Bethleem, avant le<br />
<strong>de</strong>part <strong>de</strong> la sainte Famille. Ce curieux morceau est ecrit dans le ton <strong>de</strong> fa dieze<br />
mineur sans note sensible, ce qui lui donne un caractere fortement archalque. Le<br />
Chceur <strong>de</strong>s Bergers qui suit la fugue est charmant <strong>de</strong> grace naive. Au sujet <strong>de</strong> ce<br />
passage <strong>de</strong> l'Enfance du Christ, it existe une anecdote parfaitement authentique que<br />
Berlioz lui-méme a racontee, et tous ses biographes apres lui. Nous nous bornons<br />
a la rappeler en peu <strong>de</strong> mots. Un soir, chez son ami Duc, Berlioz ecrivait quelques<br />
notes au revers d'une carte, et s'amusait a faire prendre a la melodie une tournure<br />
ancienne, analogue a celle <strong>de</strong>s vieux Noels provencaux. C'etait l'ebauche <strong>de</strong> l' adieu<br />
<strong>de</strong>s bergers a la sainte famille. Mais l'auteur et son ami imaginerent une innocente<br />
mystification. Berlioz modifia le nom méme <strong>de</strong> Duc, et attribua le morceau a un<br />
musicien <strong>de</strong> son invention : Pierre Ducre. maitre <strong>de</strong> chapelle francais au dix-septieme<br />
siecle. Le chceur <strong>de</strong>s bergers, orchestra d'une maniere tres fine et tres sobre, fut<br />
execute dans un concert, acclame, bisse, salue d'applaudissements enthousiastes. Et<br />
les bonnes gens <strong>de</strong> repeter avec conviction : c Au moms, voila qui est clair ! voila<br />
<strong>de</strong> la melodie, <strong>de</strong> la simplicite ! Ce n'est pas Berlioz qui aurait trouve cela ! ,<br />
Le repos <strong>de</strong> la Sainte Famille commence par un dialogue entre les bois <strong>de</strong> l'orchestre<br />
et les instruments a cor<strong>de</strong>s. Le theme fondamental ainsi expose (allegretto<br />
grazioso) se <strong>de</strong>roule avec uric gran<strong>de</strong> douceur, une sorte d'innocence paisibie. Puis<br />
. la voix du recitant vient s'ajouter a cette tranquille harmonie et raconte l'arrivee<br />
<strong>de</strong> Marie, <strong>de</strong> Joseph et l'enfant dans une oasis, a 1 milieu du <strong>de</strong>sert. Les saints<br />
voyageurs s'arrétent aupres d'une 4 claire fontaine ). La phrase <strong>de</strong> la Vierge Marie<br />
est particulierement gracieuse : duralt le prelu<strong>de</strong> instrumental signale plus haut,<br />
cette phrase avait ate indiquee par le haut-bois ; comme elle est fort nette, l'auditeur<br />
la reconnait sans peine, et ce retour est du plus heureux effet. La naivete <strong>de</strong>s<br />
paroles s'adapte a souhait au aractere <strong>de</strong> la melodie.
--- 91 ---<br />
Voyez ce beau tapis d'herbe douce et jteurie,<br />
Le Seigneur pour monfils au <strong>de</strong>sert l'etendit....<br />
Un passage orchestral suit ces paroles, variant la phrase <strong>de</strong> la Sainte Vierge et<br />
<strong>de</strong>peignant tres sobrement l'aspect calme et aimable <strong>de</strong> l'oasis. Un souffle <strong>de</strong> brise<br />
agite les feuilles <strong>de</strong>s palmiers ; quelques gammes legeres, jetties par la flute, s'envolent<br />
du bruissement doux <strong>de</strong>s altos et <strong>de</strong>s violons. — Le tenor, quittant la tonalite<br />
<strong>de</strong> la mineur ou vient <strong>de</strong> conclure l'orchestre, reprend son recit en la majeur, changement<br />
calcule et Bien facile a interpreter. Le tenor montre la sainte Famille<br />
reposant a l'ombre <strong>de</strong> l'oasis l'enfant Jesus dort sur le gazon, Marie et Joseph<br />
cê<strong>de</strong>nt a leur tour a la fatigue.... Les violons et les altos rythment lentement le<br />
sommeil <strong>de</strong>s voyageurs, sur le murmure a peine entendu d'un la grave <strong>de</strong>s violoncelles.<br />
Ce pianissimo <strong>de</strong>s cor<strong>de</strong>s s'eteint lui-merne ; le recitant poursuit, doucement :<br />
Et les anges du cid, a genouo autour d'eux,<br />
Le divin enfant adorerent.<br />
Un chceur <strong>de</strong> femmes (quatre soprani et quatre contralti), place loin <strong>de</strong>rriere la<br />
scene, chante un harmonieux<br />
Alleluia...<br />
L' Arrivee a Sais for znce du Christ.<br />
Le recit du tenor, accompagne par un beau cieveioppement d'orchestre, pourrai<br />
titre cite comme un exemple <strong>de</strong> 6 melodie continue ». La phrase : Seule, Sainte Marie,<br />
est un chef-d'oeuvre. Le tenor raconte le penible voyage <strong>de</strong> la Famille Sainte a<br />
travers le <strong>de</strong>sert et leur arrivee dans une cite <strong>de</strong>s longtemps reunie a l'empire<br />
romain ', la ville <strong>de</strong> Sais, en Egypte.<br />
L'air <strong>de</strong> la .Vierge en sol mineur : Dans cette ville immense, est tres emouvant. Sur<br />
la <strong>de</strong>man<strong>de</strong> <strong>de</strong> Marie, Joseph va frapper a la porte d'une maison. Un re voile <strong>de</strong> la<br />
timbale reproduit le heart inquiet et timi<strong>de</strong> <strong>de</strong> sa main. La supplication <strong>de</strong> Joseph,<br />
d'une extreme simplicite, est aussi d'une gran<strong>de</strong> justesse d'accent ; la fin <strong>de</strong> la<br />
phrase : Haas I <strong>de</strong> la Ju<strong>de</strong>e nous arrivons a pied, est poignante. Un chceur brutal <strong>de</strong><br />
Romains repond aux voyageurs : A rriere , vils Hebreizo , La plainte <strong>de</strong> Marie,<br />
reprend sur le douloureux tremblement <strong>de</strong>s cor<strong>de</strong>s. Joseph s'adresse a une autre<br />
maison; mais les Egyptiens qui l'habitent sont aussi inhospitaliers que les Romains.<br />
Unissez votre voix a la mienne, 6 Marie ! dit Joseph ; tous <strong>de</strong>ux frappent<br />
porte d'une maison isolee, et leur priere s'eleve une troisieme fois.... la porte<br />
s'ouvre : le pere <strong>de</strong> famille, ui bon Iimaelite, accueille a son foyer les paavres<br />
voyageurs.<br />
Dans toute cette scene, it n'y a pas un effet discutable ; it est impossible <strong>de</strong> manier<br />
la forme musicale avec plus <strong>de</strong> sfirete, <strong>de</strong> mo<strong>de</strong>ration, <strong>de</strong> discernement. On ne<br />
saurait non plus surpasser la naiveté emue <strong>de</strong> cette musique.... Entrez, dit le pere<br />
<strong>de</strong> famille, la porte n'est jamais fermee chez nous aux malheureux. ) Les serviteurs<br />
et les enfants s'empressent autoar <strong>de</strong>s voyageurs, leur prodiguent <strong>de</strong>s soins attentifs.<br />
Cette aimable agitation est rendue par le <strong>de</strong>veloppement fugue <strong>de</strong> la scene, oU<br />
les themes passent sans cesse <strong>de</strong>s voix aux instruments; puis i'orchestre seul acheve<br />
le tableau, d'une maniêre parfaitement expressive. Le pere <strong>de</strong> Camille interroge<br />
alors les voyageurs :<br />
Sur nos traits fatigues la tristesse est empreinte ;<br />
.... Comment vows nomme-t-on ?<br />
Et saint Joseph repond par l'admirable recitatif
_ 9 2 _.<br />
Bile a pour nom Marie,<br />
Je m'appelle Joseph, et nous nommons renfant<br />
Jesus....<br />
Cette melodic — car c'en est une, et <strong>de</strong>s plus merveilleuses — simplement<br />
accompagnee par quelques accords, est pent-titre ce qu'il y a <strong>de</strong> plus beau dans<br />
toute l' Enfance du Christ. La reponse <strong>de</strong> Joseph commence en la bemol, apres le nom<br />
<strong>de</strong> Marie, qui se repose sur la tonique avec une divine suavite, le mot <strong>de</strong> Joseph<br />
glisse humblement d'un <strong>de</strong>mi-ton, du l,' bemol au sol naturel ; cette note va <strong>de</strong>venir<br />
la nouvelle tonique, et le nom <strong>de</strong> Jesus apparait, annonce par une sublime modulation<br />
en sol majeur. A cette phase inspiree succe<strong>de</strong> une joie touchante : le theme<br />
« Pres <strong>de</strong> nous Jesus grandira », dit par le pêre <strong>de</strong> fámiile, est repete par les enfants.<br />
Puis, pour « rejouir leurs hOtes r, trois <strong>de</strong>s jeunes Ismaelites executent un trio pour<br />
<strong>de</strong>ux flutes et une harpe. Ce trio celebre a etc fort bien loue par M. J. d'Ortigue, qui<br />
lui trouve « les graces melodiques et le caractere calme, serein et cl6pouille <strong>de</strong><br />
passion <strong>de</strong>s anciens chants du foyer. »<br />
La scene se termine par un chceur simple et doux :<br />
Allez dormir, bon pere,<br />
Bien reposez,<br />
Mal ne songez.<br />
Tout cela est beau, tout cela est pur ; l'harmonie se <strong>de</strong>roule, heureuse, transparente,<br />
sans nuage. Apres quelques tenues solennelles <strong>de</strong>s instruments a cor<strong>de</strong>s,<br />
auxquels les Bois donnent une celeste replique, le tenor recitant expose la conclusion<br />
<strong>de</strong> la sainte trilogie :<br />
Ce fut ainsi que par un infi<strong>de</strong>le<br />
Fut sauve le Sauveur.<br />
Pendant dim ans, Marie et Joseph avec elle,<br />
Virent fleurir en lui la sublime douceur,<br />
La tendresse infinie<br />
A la sagesse unie.<br />
Il annonce l'immolation <strong>de</strong> la Croix et le salut du mon<strong>de</strong>, et le chceur s'eleve<br />
aussitOt pour chanter la misericor<strong>de</strong> <strong>de</strong> Dieu et s'humilier <strong>de</strong>vant le mystere <strong>de</strong> la<br />
Re<strong>de</strong>mption.<br />
( M. Berlioz, ecrit J. d'Ortigue, a voulu faire taire ici toutes ces voix accessoires<br />
(Porchestre), et que la priere : 0 mon dme ! montat seule, grave, lente, au trOne <strong>de</strong><br />
l'Eternel. Maintenant tout est accompli ; le sacrifice du Calvaire est consomme.<br />
Dix-huit siecles ont passe sur ces divins mysteres ... Le chretien se recueille en<br />
lui-méme et chante stir le mo<strong>de</strong> <strong>de</strong> Palestrina. '<br />
Ce chceur sans accompagnement : 0 mon ehne, pour toi, que reste-t-il 4 fake, est<br />
d'une execution tres difficile; on y remarque bien quelques <strong>de</strong>fectuosites prosodiques,<br />
inevitables dans un morceau oil les voix seules sont appelees a former Pharmonie et<br />
a la soutenir ; mais le sentiment, le caractere, le style, tout y est sublime. Ce chceur<br />
rayonne <strong>de</strong> foi et d'amour : c'est l'incarnation musicale <strong>de</strong> la piete, <strong>de</strong> la componction<br />
chretienne, du <strong>de</strong>sir ineffable du ciel.
..,.. f-13 ......<br />
IN DE Z 0 ITSERSCHE SCHOLEN.<br />
II. BERN.<br />
Onze Brie reizigers begeven zich naar een school : « On<strong>de</strong>rweg word<br />
onze aandacht getrokken door een klasse, die on<strong>de</strong>r gelei<strong>de</strong> van een<br />
on<strong>de</strong>rwijzer naar een wei<strong>de</strong> langs <strong>de</strong> Aar afdaal<strong>de</strong>, om daar in <strong>de</strong><br />
bekoorlijkste aller omgevingen gymnastische oefeningen to hou<strong>de</strong>n, aan<br />
welke in Zwitserland zoo hooge waar<strong>de</strong> wordt toegekend. »<br />
Het eerste schoolbezoek to Bern wordt in <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> termen we<strong>de</strong>rgegeven<br />
:<br />
Het bezoek aan <strong>de</strong> school in <strong>de</strong> Langgasse zou een levendigen indruk<br />
maken, doordat het ons plotseling een hel<strong>de</strong>ren kijk zou geven in wat<br />
het hoofddoel was van onze refs : <strong>de</strong> positie van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer in <strong>de</strong><br />
school. In Bazel had<strong>de</strong>n wij in <strong>de</strong> scholen een Rector of Inspecteur aangetroffen,<br />
met nagenoeg <strong>de</strong> bevoegdhe<strong>de</strong>n van een Ne<strong>de</strong>rlandsch schoolhoofd.<br />
Hier von<strong>de</strong>n wij Oberlehrer. Hoof<strong>de</strong>n ? vroegen wij ons af. De<br />
naam althans wekte dat vermoe<strong>de</strong>n.<br />
De Oberlehrer Fluckiger, oud-Voorzitter van <strong>de</strong>n Berner on<strong>de</strong>rwijzersbond,<br />
ontving ons. « En nu willen <strong>de</strong> heeren zeker het on<strong>de</strong>rwijs in<br />
enkele klassen volgen, » zei<strong>de</strong> hij, toen <strong>de</strong> eerste kennis was gemaakt,<br />
en wij een en an<strong>de</strong>r omtrent « zijn » school had<strong>de</strong>n gevraagd.<br />
Een van ons wenschte gaarne het zes<strong>de</strong> leerjaar to zien. Het lokaal was<br />
keg.<br />
« Heer Miirset maakt zeker een schoolwan<strong>de</strong>ling » merkte onze gelei<strong>de</strong>r<br />
op.<br />
« Kan ik het on<strong>de</strong>rwijs bijwonen in <strong>de</strong> klasse <strong>voor</strong> zwakbegaaf<strong>de</strong>n ? »<br />
vroeg een an<strong>de</strong>r.<br />
Het lokaal dier klasse was ook verlaten.<br />
« U treft het niet, ook die zijn erNan door ».<br />
« Maar weet U dat dan niet ? Moet men U dat niet vragen, of er TJ<br />
althans kennis van geven ? »<br />
« Wel neon ! Hier in 't kanton Bern is elk on<strong>de</strong>rwijzer slechts verantwoording<br />
verschuldigd aan <strong>de</strong> ste<strong>de</strong>lijke en kantonale autoriteiten. Mijn<br />
collega's zijn volkomen mijns gelijken, over hun doers en laten heb ik<br />
niet het minste to zeggen. Als Oberlehrer voer ik <strong>de</strong> administratie,<br />
geniet daar<strong>voor</strong> vrije woning, wat <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re on<strong>de</strong>rwijzers missen, en heb<br />
wekelijks enkele lesuren min<strong>de</strong>r. Als Herr Miirset of Fraulein Labhardt<br />
het noodig vin<strong>de</strong>n een schoolwan<strong>de</strong>ling to hou<strong>de</strong>n, is dat hun zaak, niet<br />
<strong>de</strong> mijne. Trouwens zij alleen kunnen er good over oor<strong>de</strong>elen.... »<br />
Wel een toestand, die verschilt van <strong>de</strong>n omen. Levendig word hij<br />
besproken, al liep <strong>de</strong> waar<strong>de</strong>ering ook uiteen. Hoe' wordt <strong>de</strong> eenheid
-94—<br />
verkregen en bewaard ? Hoe erlangt <strong>de</strong> gemeenschap, die <strong>de</strong> gel<strong>de</strong>ri<br />
verschaft, <strong>de</strong> zekerheid, dat doze goed wor<strong>de</strong>n besteed ? Is zij tevre<strong>de</strong>n<br />
met <strong>de</strong>zen toestand ? Ziedaar enkele vragen, die zich terstond aan ons<br />
<strong>voor</strong><strong>de</strong><strong>de</strong>n. Op <strong>de</strong> laatste zou het antwoord spoedig komen.<br />
Onze terugweg leid<strong>de</strong> langs <strong>de</strong> woning van <strong>de</strong>n beer Martaler, <strong>voor</strong>zitter<br />
eener schoolcommissie, wien belet was gevraagd.<br />
De vaCantie-kolonien (i) dien<strong>de</strong>n tot inleiding. Maar toen kwam <strong>de</strong><br />
groote kwestie : u Wat dunkt U van het toezicht op het lager on<strong>de</strong>rwijs ?<br />
Is <strong>de</strong> burgerij tevre<strong>de</strong>n met <strong>de</strong>n toestand ? »<br />
« Mijne heeren, » zoo luid<strong>de</strong> het antwoord, « ik kan U op dit punt<br />
volkomen gerust stellen. Men acht het toezicht op het lager on<strong>de</strong>rwijs<br />
hier voldoen<strong>de</strong> geregeld. Behou<strong>de</strong>ns enkele uitzon<strong>de</strong>ringen doen <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rwijzers zeer goed hun plicht. Over 't algemeen spreekt men slechts<br />
met lof over wat zij met hun leerlingen bereiken. »<br />
En dit is geen alleenstaand oor<strong>de</strong>el. Het laatste (over 1898) « Bericht<br />
<strong>de</strong>r stadtischen Schuldirection » zegt :<br />
« De resultaten <strong>de</strong>r lagere scholen geven naar <strong>de</strong> ingekomen berichten,<br />
tot zeer groote tevre<strong>de</strong>nheid aanleiding (sind sehr erfreuliche). Bijna alle<br />
on<strong>de</strong>rwijzers en on<strong>de</strong>rwijzeressen arbei<strong>de</strong>n met grooten ijver en<br />
geschiktheid aan bun zware taak en trachten niet slechts het verstand te<br />
ontwikkelen en vaardighe<strong>de</strong>n bij te brengen, maar ook, naar hun beste<br />
krachten, gemoed en karakter <strong>de</strong>r hun toevertrouw<strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren te<br />
vormen. »<br />
In Bern ke pt men ons begrip « school » evenmin als in Bazel, er zijn<br />
alleen klassen. De leerlingen zijn schoolplichtig op zesjarigen ou<strong>de</strong>rdom.<br />
In <strong>de</strong>n regel duurt <strong>de</strong> leerplicht Legen jaar. De gemeenten hebben echter<br />
het recht hem met een jaar te vermin<strong>de</strong>ren.<br />
In <strong>de</strong> plaats van of naast <strong>de</strong> hoogste klassen <strong>de</strong>r gewone lagere school<br />
kan <strong>de</strong> gemeente een school <strong>voor</strong> uitgebreid lager on<strong>de</strong>rwijs stichten,<br />
bijzon<strong>de</strong>r bestemd <strong>voor</strong> <strong>de</strong> goe<strong>de</strong> leerlingen, die niet in <strong>de</strong> gelegenheid<br />
zijn een mid<strong>de</strong>lbare school te bezoeken.<br />
V er<strong>de</strong>r is er nog een <strong>de</strong>r<strong>de</strong> soort van lagere school, <strong>de</strong> Vervolgschool<br />
(Fortbildungsschule, Ecole complementaire), bestemd <strong>voor</strong> jongelie<strong>de</strong>n,<br />
die <strong>de</strong> gewone lagere school hebben doorloopen en <strong>de</strong>n dienstplichtigen<br />
leeftijd nog niet hebben bereikt. De lessen mogen 's avonds, loch wor<strong>de</strong>n<br />
zooveel doenlijk 's namiddags gegeven (slechts vier uren per week).<br />
Ziedaar <strong>voor</strong> <strong>de</strong> inrichting <strong>de</strong>r Berner volksschool. Het bestuur ervan<br />
is als volgt georganiseerd :<br />
Het oppertoezicht over het on<strong>de</strong>rwijs in al zijn vertakkingen wordt<br />
uitgeoefend door <strong>de</strong> Erziehungsdirection. Zij kan te alien tij<strong>de</strong> een<br />
( 1) Over dit on<strong>de</strong>rwerp schreef <strong>de</strong> Heer MARTALRR een werkje : Die Ferienkolonien<br />
rur arme Schulkincler.
— 95 —<br />
oncierzoek in <strong>de</strong> scholen gelasten. Een <strong>de</strong>r le<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n Regierungsrat (1)<br />
staat aan bet hoofd on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n titel van Directeur (2). On<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n<br />
Erziehungsdirector (Directeur van On<strong>de</strong>rwijs) staan <strong>de</strong> Inspecteurs, aan<br />
wien het technisch toezicht op <strong>de</strong> openbare en <strong>de</strong> blijven<strong>de</strong> volksscholen<br />
is opgedragen. Hun werkkring is zeer omvangrijk, hun invloed op <strong>de</strong>n<br />
gang <strong>de</strong>r zaken overwegend. De Inspecteur in het inspectoraat Bern b. v.<br />
(stad Bern met omliggen<strong>de</strong> dorpen) heeft 250 klassen on<strong>de</strong>r zijn toezicht.<br />
In <strong>de</strong> eerste plaats gaan <strong>de</strong> Inspecteurs na, of alle wetten en reglementen<br />
behoorlijk wor<strong>de</strong>n nageleefd, en of schoolcommissien en on<strong>de</strong>rwijzers hun<br />
plicht vervullen. Zij overtuigen zich daarvan <strong>voor</strong>al door officieele<br />
inspectien., die tevoren wor<strong>de</strong>n aangekondigd, opdat <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers niet<br />
afwezig zou<strong>de</strong>n zijn, en welke <strong>de</strong> Schoolcommissie moot bijwonen. Echter<br />
ook door gewoon klasse-bezoek. Naar aanleiding van elke inspectie<br />
wor<strong>de</strong>n, on<strong>de</strong>r hun leiding, besprekingen gehou<strong>de</strong>n. Zij trachten daarbij<br />
<strong>de</strong> eenheid in <strong>de</strong> metho<strong>de</strong> te bevor<strong>de</strong>ren en kunnen geroepen wor<strong>de</strong>n tot<br />
het geven van proeflessen. Ver<strong>de</strong>r geven zij bij nagenoeg alles hun<br />
advies ; daardoor hebben zij b. v. <strong>de</strong> benoemingen <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers, niet<br />
alleen ten platte lan<strong>de</strong>, maar ook in <strong>de</strong> ste<strong>de</strong>n, <strong>voor</strong> een goed <strong>de</strong>el in<br />
<strong>de</strong> hand. Een handig Inspecteur krijgt van <strong>de</strong> schoolcommissien zeer<br />
veel gedaan.<br />
De Inspecteurs wor<strong>de</strong>n door <strong>de</strong>n Regeeringsraad benoemd <strong>voor</strong> vier<br />
jaar. Allen zijn vakraannen ; blijkbaar heeft men dit een conditio sine<br />
qua non geacht, want geen enkel artikel <strong>de</strong>r wet schrijft het <strong>voor</strong>.<br />
De Erziehungsdirection en <strong>de</strong> Inspecteurs vormen het Staatstoezicht,<br />
daarnaast staat het plaatselijk toezicht, uitgeoefend door <strong>de</strong> Sehoolcommissien.<br />
Elke school heeft haar eigen commissie, welke uit ten minste vijf<br />
le<strong>de</strong>n bestaat. Zij wor<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n tijd van vier jaar benoemd door <strong>de</strong><br />
bevoeg<strong>de</strong> autoriteit. Die autoriteit is nu eens <strong>de</strong> gemeenteraad, dan weer<br />
<strong>de</strong> stemgerechtig<strong>de</strong> burgers. Zoo wor<strong>de</strong>n in Bern <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n benoemd door<br />
<strong>de</strong>n stadsraad, in Wabern gekozen door <strong>de</strong> kiezers. Zoo veel mogelijk<br />
bepaalt men zich tot <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs van schoolgaan<strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren. Wij vernamen<br />
niet, dat het veel moeite kost geschikte keuzen te doen. Integen<strong>de</strong>el, ons<br />
werd verzekerd, dat genoeg personen te vin<strong>de</strong>n zijn, die <strong>de</strong>n tijd en <strong>de</strong><br />
geschiktheid bezitten <strong>de</strong> betrekking naar behooren te vervullen. Vroeger<br />
waren veel on<strong>de</strong>rwijzers lid, <strong>voor</strong>al leeraren bij mid<strong>de</strong>lbaar en hooger<br />
on<strong>de</strong>rwijs, tegenwoordig niet meer ; <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers waren er sterk tegen<br />
gekant.<br />
Dat een Berner schoolcommissie heel wat te doen heeft, zal blijken<br />
nit <strong>de</strong> wettelijke <strong>voor</strong>schriften (blz. 130 van het boekje). Wij stippen<br />
(1) De Regierungsrat is een college van 9 personen, onmid<strong>de</strong>llijk door het yolk<br />
gekozen. Zij vormen het ministerie en kunnen geen lid zijn van <strong>de</strong>n Grooten Raad.<br />
(2)Vergelijk-Bazel : Erziehungsrat en Erziehungsdirector.
— 56 —<br />
even aan. : ten minste tweemaal per week bezoeken twee parer le<strong>de</strong>n <strong>de</strong><br />
school ; (') zij handhaaft <strong>de</strong> wettelijke bepalingen op <strong>de</strong>n leerplicht ; zij<br />
zorgt <strong>voor</strong> 't on<strong>de</strong>rhoud van schoolgebouw en leermid<strong>de</strong>len ; zij kan<br />
korte verloven aan <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers toestaan en regelt <strong>de</strong> vacantien ; zij<br />
client <strong>voor</strong>drachten in ter vervulling van on<strong>de</strong>rwijzers-vacatures ; zij<br />
ontvangt en on<strong>de</strong>rzoekt <strong>de</strong> klachten van ou<strong>de</strong>rs en an<strong>de</strong>re personen<br />
tegen <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers en kan zelfs een on<strong>de</strong>rwijzer tij<strong>de</strong>lijk schorsen,<br />
enz.<br />
De hoogste wetgeven<strong>de</strong> macht in <strong>de</strong> stad Bern berust bij <strong>de</strong>n Stadtrat<br />
(Gemeenteraad). Het verdient opmerking dat meer<strong>de</strong>re mid<strong>de</strong>lbare<br />
on<strong>de</strong>rwijzers, — die kantonale arnbtenaren zijn, — zitting hebben in <strong>de</strong>n<br />
gemeenteraad ; verschei<strong>de</strong>ne lagere on<strong>de</strong>rwijzers, — die door <strong>de</strong> gemeente<br />
wor<strong>de</strong>n benoemd, — zijn lid van <strong>de</strong>n Grooten Raad. Daartegen bestaat<br />
geen bezwaar, als zij het met hun schoolcommissien eons kunnen wor<strong>de</strong>n<br />
omtrent <strong>de</strong> regeling <strong>de</strong>r lesuren en <strong>de</strong>r vacantien.<br />
De uitvoeren<strong>de</strong> macht van <strong>de</strong>n Stadtrat is opgedragen aan <strong>de</strong>n<br />
Gemein<strong>de</strong>rat (Burgemeester en Wethou<strong>de</strong>rs). De laatste telt 9 le<strong>de</strong>n, die<br />
direct door 't yolk wor<strong>de</strong>n gekozen en geen lid kunnen zijn van <strong>de</strong>n<br />
Stadtrat, Een <strong>de</strong>r le<strong>de</strong>n is het hoofd van het on<strong>de</strong>rwijs met <strong>de</strong>n titel van<br />
Ste<strong>de</strong>lijk Schooldirecteur. Hij is <strong>de</strong> trait d'union tusschen <strong>de</strong>n Gemein<strong>de</strong>rat,<br />
<strong>de</strong> Inspecteurs en <strong>de</strong> Schoolcommissien. On<strong>de</strong>r zijn ressort vallen<br />
alle schoolzaken, welke niet <strong>de</strong>finitief door het staatstoezicht of <strong>de</strong><br />
schoolcommissien kunnen wor<strong>de</strong>n beeindigd. Ver<strong>de</strong>r bezit hij het recht<br />
<strong>de</strong> scholen te bezoeken, ten ein<strong>de</strong> zich persoonlijk op <strong>de</strong> hoogte van <strong>de</strong>n<br />
toestand te stellen.<br />
Van een eigenaardige instelling moet Kier nog melding gemaakt.<br />
Le en reeds <strong>de</strong> schoolcommissien een vrij hechten band tusschen <strong>de</strong><br />
school en <strong>de</strong> burgerij, <strong>de</strong>ze wordt nog verstrekt door een adviseerend<br />
lichaam, dat ten onzent geheel onbekend is, n. 1. <strong>de</strong> Schoolsyno<strong>de</strong>. De<br />
wet op het Lager On<strong>de</strong>rwijs zegt hierover al bijzon<strong>de</strong>r weinig : De<br />
afgevaardig<strong>de</strong>n naar <strong>de</strong> Schoolsyno<strong>de</strong> wor<strong>de</strong>n gekozen door het yolk<br />
(art. 6). Een integreerend <strong>de</strong>el <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijswetgeving maakt zij dan<br />
ook niet uit. Haar ontstaan is te danken aan <strong>de</strong> overtuiging, dat er een<br />
g<br />
ele genheid moet bestaan, waar autoriteiten en ambtenaren, vakmannen<br />
en leeken over on<strong>de</strong>rwijszaken met elkaar gedachten kunnen wisselen.<br />
De laatste wet op <strong>de</strong> Schoolsyno<strong>de</strong> is van 19 Mei 1894. Zij telt thans<br />
107 le<strong>de</strong>n, waarvan 20 lagere on<strong>de</strong>rwijzers, 20 leeraren aan mid<strong>de</strong>lbare<br />
scholen en 10 predikanten ; <strong>de</strong> overige zijn leeken. Elk stemgerechtigd<br />
burger is tot lid verkiesbaar. De le<strong>de</strong>n hebben zitting <strong>voor</strong> vier jaar.<br />
Gewoonlijk verga<strong>de</strong>rt- <strong>de</strong> Syno<strong>de</strong> eenmaal per jaar, buitendien kan zij<br />
(I)<br />
In 1897 brachten in <strong>de</strong> stad Bern <strong>de</strong> Schoolcommissiele<strong>de</strong>n 1653 bezoeken, of<br />
20.7 per lid. Het aantal bezoeken van niet-Commissiele<strong>de</strong>n bedroeg 1851.
-97—.<br />
wor<strong>de</strong>n samengeroepen door <strong>de</strong> Erziehungsdirection, ten gevolge van<br />
een door haar zelf genomen besluit of <strong>voor</strong>stel van haar bestuur. De<br />
zittingen zijn openbaar. Zij wor<strong>de</strong>n door <strong>de</strong>n Directeur van On<strong>de</strong>rwijs<br />
met beraadslagen<strong>de</strong> stern bijgewoond. De Syno<strong>de</strong> behan<strong>de</strong>lt alle on<strong>de</strong>rwerpen,<br />
welke haar door <strong>de</strong> Erziehungsdirection of haar bestuur wor<strong>de</strong>n<br />
<strong>voor</strong>gelegd. Zij kan ook zelf wenschen en <strong>voor</strong>stellen ten ber<strong>de</strong> brengen<br />
en <strong>de</strong>n autoriteiten doen toekomen. Over alle wetten en algemeene<br />
veror<strong>de</strong>nIngen, welke het on<strong>de</strong>rwijs en <strong>de</strong> iunerlijke inrichting <strong>de</strong>r<br />
openbare scholen, met uitzon<strong>de</strong>ring <strong>de</strong>r Universiteit, betreffen, moot,<br />
alvorens ze wor<strong>de</strong>n gepubliceerd, het advies <strong>de</strong>r Syno<strong>de</strong> of van haar<br />
bestuur wor<strong>de</strong>n ingewonnen. In 't bijzon<strong>de</strong>r noemt het Reglement <strong>voor</strong><br />
<strong>de</strong> Schoolsyno<strong>de</strong> in het kanton Bern van 8 Mei 1895 : <strong>de</strong> leerplannen en<br />
leermid<strong>de</strong>len ; <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>len tot verbetering van het on<strong>de</strong>rwijs, zoowel als<br />
tot <strong>de</strong> verheffing <strong>de</strong>r volksontwikkeling in 't algemeen.<br />
Nu <strong>de</strong>elen <strong>de</strong> schrijvers eenige artikelen merle uit <strong>de</strong> Wet van 6 Mei<br />
189-1 waarbij <strong>de</strong> rechten en verplichtingen van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer omschreven<br />
wor<strong>de</strong>n. Wij roepen <strong>de</strong> aandacht op artikel 43 :<br />
(( De on<strong>de</strong>rwijzer staat on<strong>de</strong>r het directe toezicht <strong>de</strong>r Schoolcommissie.<br />
Hij moot zich regelen, binnen <strong>de</strong> grenzen <strong>de</strong>r wetten en veror<strong>de</strong>ningen,<br />
naar <strong>de</strong> instruction, welke hem door <strong>de</strong> schoolautoriteiten wor<strong>de</strong>n<br />
gegeven. Overigens is hij — binnen <strong>de</strong> grenzen van het programma — in<br />
<strong>de</strong> uitoefening van zijn beroep (het geven van lessen en <strong>de</strong> keuze <strong>de</strong>r<br />
leerstof), geheel onafhankelijk. Men mag gees berispingen tot horn<br />
richten in tegenwoordigheid 'Tier leerlingen, noch in <strong>de</strong> school, noch<br />
daarbuiten.<br />
De wet schrijft goon schoolverga<strong>de</strong>ringen <strong>voor</strong>. Toch wor<strong>de</strong>n er<br />
regelmatig gehou<strong>de</strong>n, en wel telkens <strong>voor</strong> een bijeenkomst <strong>de</strong>r Schoolcommissie.<br />
Zoo althans is het in <strong>de</strong> stad Bern. Het geschiedt echter<br />
on<strong>de</strong>r schooltijd ; <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rea krijgen dan om 10 uur verlof. Zij hebben<br />
echter blijkbaar min<strong>de</strong>r ten doel <strong>de</strong> inwendige aangelegenhe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r<br />
school to bespreken, dan wel <strong>de</strong> houding vast to stollen, die <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers<br />
zullen innemen ten aanzien van <strong>voor</strong>stellen, door <strong>de</strong> Schoolcommissie<br />
ingediend.
-98--<br />
NOG IETS OVER ACHTERLIJKE KINDEREN.<br />
(LOSSE NOTA'S)<br />
Aangenaam en <strong>voor</strong>al leerrijk is het zijn werk besproken te zien.<br />
Dit bewijst, dat an<strong>de</strong>ren warm belang stellen in het vraagstuk.<br />
Ver<strong>de</strong>r, <strong>de</strong> we<strong>de</strong>rzijdsche opmerkingen en beoor<strong>de</strong>elingen geven leven<br />
aan <strong>de</strong> zaak, daaruit ontstaan nieuwe gedachten, en... <strong>de</strong> geijkte zegswijze<br />
staaft het : « Uit <strong>de</strong> wrijving <strong>de</strong>r meeningen wordt het licht<br />
geboren. »<br />
Na <strong>de</strong> verschij ning <strong>de</strong>r Nieuwe wenken en opmerkingen over het oftvoe<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong>r achterlijke kin<strong>de</strong>ren ('), zijn mij van verschillen<strong>de</strong> kanten belangrijke<br />
brieven toegekomen. Mijn welgemeen<strong>de</strong> dank hier<strong>voor</strong>. Naar aanleiding<br />
daarvan verschijnen <strong>de</strong>ze losse nota's, betrek hebbend op verschillen<strong>de</strong><br />
punten in <strong>de</strong> vorige studie aangeraakt, of het antwoord op<br />
door collega's gestel<strong>de</strong> vragen.<br />
En nu, ter take.<br />
Achterlijke kin<strong>de</strong>ren, bepaal<strong>de</strong> ik, zijn zij, die door verstan<strong>de</strong>lijke<br />
min<strong>de</strong>rheid, waarvan <strong>de</strong> oorsprong in een aangeboren of verworven<br />
toestand ligt, ofwel in een onregelmatige werking <strong>de</strong>r ontwikkelingsfactoren,<br />
niet in staat zijn het gewoon lager on<strong>de</strong>rwijs te volgen.<br />
Ligt <strong>de</strong> oorzaak <strong>de</strong>r verstan<strong>de</strong>lijke min<strong>de</strong>rheid in een onregelmatige<br />
werking <strong>de</strong>r ontwikkelingsfactoren, dan wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren opvoedkundig-<br />
of paedagogisch-achterlijken geheeten ; ligt <strong>de</strong> oorzaak in een<br />
aangeboren of verworven toestand, dan wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren geneeskundigof<br />
tnedisch-achterlijken genoemd. Die on<strong>de</strong>rscheiding komt eenigszins<br />
overeen met die welke <strong>de</strong> heer A. J. Schreu<strong>de</strong>r, schoolhoofd te Den<br />
Haag, opgeeft in zijn flinke bijdrage « Achterlijke Kin<strong>de</strong>ren » van<br />
Zernike's Paedagogisch Woor<strong>de</strong>nboek (2), waarin hij <strong>de</strong> eerste groep<br />
ganduidt als « toevallig-achterlijken » en <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> als « potentieel- of<br />
wezenlij k-achterlij ken ».<br />
Een kleine terechtwijzing hier. Op blz.223 (bovenaan biz. 6 <strong>de</strong>r<br />
overdrukken) van mijn vorig opstel, leg ik in <strong>de</strong>n mond van <strong>de</strong>n heer<br />
Schreu<strong>de</strong>r <strong>de</strong> benaming « tij<strong>de</strong>lijk-achterlijken » ; hij sprak alleenlijk<br />
van a toevallig-achterlijken ».- Uit zijn hooger gemeld werk blijkt<br />
daarenboven, dat ons geschilpunt over onze in<strong>de</strong>eling slechts zeer<br />
kleine afmetingen heeft, en wij het in <strong>de</strong>n grond nagenoeg eens zijn.<br />
(1) TOBIE jONCKHEERE. (Ons Woord. x Aug-Sept. en x October 1900).<br />
(2) Groningen, 19o1, J. B. Wolters.<br />
De eerste aflevering verscheen in Januari j.l.
99 ......<br />
Ver<strong>de</strong>r schreef ik, dat <strong>de</strong> paedagogisch-achterlijken en <strong>de</strong> medischachterlijken<br />
nog ver<strong>de</strong>eld moeten wor<strong>de</strong>n — dit <strong>voor</strong>al met het oog op<br />
<strong>de</strong> praktijk — in lij<strong>de</strong>lijken en tuchteloozen ; dat <strong>de</strong> eersten hoeven<br />
geplaatst te wor<strong>de</strong>n in klassen met zachte behan<strong>de</strong>ling, waar zij met<br />
zachtheid — niet met zwakheid — dienen behan<strong>de</strong>ld ; dat <strong>de</strong> twee<strong>de</strong>n<br />
slechts in klassen met strenge tucht op hun plaats zijn, waarin altijd<br />
een stugge en strenge, doch goedwillige en rechtvaardige tucht<br />
heerscht. De benaming « lij<strong>de</strong>lijken » en « tuchteloozen » laat wat te<br />
wenschen over, althans wanneer er spraak is van medisch-achterlijken.<br />
Om tuchteloos te kunnen zijn, moet het kind het juist begrip bezitten<br />
van tucht ; het moet weten wat door <strong>de</strong> tuchtregels verbo<strong>de</strong>n wordt.<br />
Nu, paedagogisch-achterlijken weten wel wat tucht is, hun hersenen<br />
zijn gezond en normaal : on<strong>de</strong>r hen zijn <strong>de</strong> eenen lij<strong>de</strong>lijken, <strong>de</strong> an<strong>de</strong>ren<br />
tuchteloozen. Doch <strong>de</strong> medisch-achterlijken bezitten niet eens het begrip<br />
van tucht, en kunnen dat ook niet hebben : <strong>de</strong> eenen zijn lij <strong>de</strong>lij ken,<br />
bij wie <strong>de</strong> lichamelijke en psychische verrichtingen zeer traag en lui<br />
zijn ; <strong>de</strong> an<strong>de</strong>ren zijn ongedurigen, die gekenmerkt wor<strong>de</strong>n door een<br />
groote onstandvastigheid, een buitengewone ongedurigheid tot in hun<br />
geringste la<strong>de</strong>n.<br />
Zoo wij nu onze in<strong>de</strong>eling samenvatten, dan hebben wij <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong><br />
kl eine tabel :<br />
Opvoedkundig- of ; Lij <strong>de</strong>lij ken<br />
nedagogisch-achterlij ken E Tuchteloozen<br />
Achterlijke kin<strong>de</strong>ren<br />
Geneeskundig- of ) Lij<strong>de</strong>lijken<br />
edisch-achterlij ken ( Ongedurigen<br />
* * ife<br />
Het woordje dat ik, naar aanleiding <strong>de</strong>r « moreel-zwakken » waarvan<br />
<strong>de</strong> heer M. van Wij he Ezn, in zijn opstel spreekt, van Dr Berillon's<br />
metho<strong>de</strong> repte, woordje, waardoor ik dui<strong>de</strong>lijk te kennen gaf, dat alle<br />
opvoedkundige of welke wetenschappelijke vraagstukken ook, <strong>de</strong><br />
ij<strong>de</strong>le hulp <strong>de</strong>r godsdiensten moeten afwijzen, heeft <strong>de</strong> pen van <strong>de</strong>n<br />
heer van Wijhe in beweging gebracht. In « De Bo<strong>de</strong> <strong>de</strong>r Heldring-<br />
Gestichten » van 15 December 1900 verscheen van zijn hand een<br />
artikel getiteld : « Moreel-zwakken », waarin hij maar bitter weinig<br />
van zijn moreel-zwakken spreekt, om <strong>de</strong> ver<strong>de</strong>diging van zijn theIsme<br />
meer op <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>grond te doen tre<strong>de</strong>n. De schrijver en ik nemen een<br />
geheel verschillend en uiteenloopend standpunt in; twee tegenstrijdige<br />
levensbeschouwingen staan regelrecht tegenover elkan<strong>de</strong>r : het materialisme,<br />
<strong>de</strong> ontkenning eener godheid tegenover het theisme, het<br />
geloof aan een godheid.<br />
Op dat terrein wensch ik <strong>de</strong>n heer van Wijhe hies niet te volgen,<br />
— el<strong>de</strong>rs indien hij het verlangt : <strong>de</strong> zaak is van wijsgeerigen aard en<br />
dient dus niet besproken in een opvoedkundig tijdschrift.
— 100 —<br />
Twee punten mag ik nochtans niet over 't hoofd zien :<br />
I. Ik bedoel<strong>de</strong> geenszins dat bij achterlijke kin<strong>de</strong>ren <strong>de</strong> metho<strong>de</strong><br />
Berillon regelmatige opvoeding zou moeten vervangen. Tot staving<br />
daarvan volge hier, wat ik vroeger reeds over <strong>de</strong> ze<strong>de</strong>lijke opvoeding<br />
<strong>de</strong>r achterlijke kin<strong>de</strong>ren schreef : « L'education morale est<br />
intimement lice a l'education intellectuelle. L'influence d'une discipline<br />
severe, mais juste, est gran<strong>de</strong>, lorsqu'il s'agit d'arrkTes indisciplines,<br />
autoritaires ; un regime doux, dont la fermete n'est pourtant pas<br />
exclue, est necessaire, lorsqu'il s'agit d'arrieres passifs, apathiques.<br />
L'education morale doit tendre specialement a faire acquerir <strong>de</strong> 'tonnes<br />
habitu<strong>de</strong>s, a faire perd re les mauvaises habitu<strong>de</strong>s acquises et a reprimer<br />
les mauvaises tendances hereditaires. Ces trois points ont une importance<br />
psychologique enorme.»(1)<br />
Met <strong>de</strong>n heer J. Klootsema, bestuur<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r School <strong>voor</strong> achterlijke<br />
kin<strong>de</strong>ren te Amsterdam, zeg ik dat <strong>de</strong> natuurlijke grondslag <strong>de</strong>r ze<strong>de</strong>lijke<br />
opvoeding moet zijn : « <strong>de</strong> empirische kennis <strong>de</strong>r psychische<br />
verschijnselen van het kind.»(2)<br />
De metho<strong>de</strong> Berillon berust op het hypnotisme ; nu, hypnotisme is<br />
eigenlijk een medicijn, dat, evenals alle geneesmid<strong>de</strong>len, gevaarlijk is<br />
en dus met veel omzichtigheid moet gebruikt wor<strong>de</strong>n. Maar Loch kan<br />
<strong>de</strong> metho<strong>de</strong> Berillon op schitteren<strong>de</strong> uitslagen bogen.<br />
2. Ik schreef in hetzelf<strong>de</strong> kleine paragraaf : <strong>de</strong> school moet immer<br />
onzijdig blijven. Er bestaat in<strong>de</strong>rdaad een ontzaglijk verschil, een<br />
onmiskenbare tegenstrijdigheid tusschen het-wetenschappelijk on<strong>de</strong>rwijs<br />
en het godsdienstig on<strong>de</strong>rwijs ; het eerste mag aan het twee<strong>de</strong> niet<br />
opgeofferd wor<strong>de</strong>n, of <strong>de</strong> Waarheid — in <strong>de</strong>n bree<strong>de</strong>n zin <strong>de</strong>s woords<br />
— wordt er door gekrenkt. De openbare school moet ( ken onzijdig<br />
gebied zijn, waar alle kin<strong>de</strong>ren, welk geloof zij ook belij<strong>de</strong>n, tot<br />
welken stand zij ook behooren, moeten broe<strong>de</strong>rlijk kunnen gaan.<br />
Als ik van lij<strong>de</strong>lijken en tuchteloozen sprak, zei ik dat die twee<br />
soorten van kin<strong>de</strong>ren gelijkstaan met <strong>de</strong> twee afzon<strong>de</strong>rlijke groepen<br />
kin<strong>de</strong>ren, die te Lon<strong>de</strong>n in twee reeksen scholen behan<strong>de</strong>ld wor<strong>de</strong>n:<br />
eenerzijds, <strong>de</strong> « Schools for feeble min<strong>de</strong>d en die <strong>voor</strong> stompzinnigen en<br />
imbeciles an<strong>de</strong>rzijds, <strong>de</strong> « Industrial schools », <strong>de</strong> « Truant schools » en<br />
d-e scholen als het « Training ship », <strong>de</strong> verbeterscholen. Een paar<br />
woor<strong>de</strong>n van toelichting daarover :<br />
Te Lon<strong>de</strong>n heeft <strong>de</strong> « School Board » een reeks inrichtingen <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
achterlijke kin<strong>de</strong>ren tot stand gebracht, welke in alle opzichten <strong>voor</strong>-<br />
(1) TOBIE JONCKHEERE. Les enfants arrieres.(Le Soir. I September 1900). Dit artikel<br />
is verschenen on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n leennaam ARIAM.<br />
(2) J. KLOOTSEMA. Het hysterisch karakter bij kin<strong>de</strong>ren (Vaktijdschrift <strong>voor</strong> On<strong>de</strong>r-<br />
Ivifzers. 15 November x900).
— 101 —<br />
beeldig mogen genoemd wor<strong>de</strong>n. Voor <strong>de</strong> lij<strong>de</strong>lijken bestaan <strong>de</strong><br />
« Schools for feeble min<strong>de</strong>d D, welke <strong>de</strong>n overgang uitmaken tusschen<br />
<strong>de</strong> gewone school en <strong>de</strong> inrichting <strong>voor</strong> <strong>de</strong> stompzinnigen van <strong>de</strong>n<br />
eersten graad.<br />
Voor <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re groep kin<strong>de</strong>ren is het stelsel wat ingewikkel<strong>de</strong>r.<br />
Ziehier <strong>de</strong> grondvesten ervan : Het kind moet naar school gaan; indien<br />
het zulks niet doet of zeer onregelmatig schoolgaat, of indien zijn<br />
tuchteloosheid te groot is, wordt het naar <strong>de</strong> « Industrial school » gezon<strong>de</strong>n.<br />
Deze school is een half internaat ; <strong>de</strong> leerlingen moeten er van 8<br />
uur 's morgens tot 6 uur 's avonds komen ; zij mogen echter van 6 1/2<br />
uur 's morgens tot 8 uur 's avonds blijven ; bei<strong>de</strong> geslachten zijn er<br />
vereenigd. De behan<strong>de</strong>ling is er tamelijk zacht, doch bestendig en aanhou<strong>de</strong>nd<br />
is er toezicht. Na een tijdsverloop van 6 maan<strong>de</strong>n of een jaar,<br />
wordt <strong>de</strong> leerling naar <strong>de</strong> gewone school teruggezon<strong>de</strong>n. Indien <strong>de</strong><br />
vroeger bestatig<strong>de</strong> gebreken opnieuw te <strong>voor</strong>schijn komen, wordt <strong>de</strong><br />
leerling naar <strong>de</strong> 4 Truant school » overgebracht. In dit internaat komen<br />
03k zij, op wie het stelsel <strong>de</strong>r o Industrial school » geen invloed had.<br />
Vrijheid <strong>voor</strong> <strong>de</strong> leerlingen is er onbekend ; altijd en in alles strenge<br />
tucht. De « Truant school » is nochtans geen gevangenis ; het is een<br />
school, doch een school waar <strong>de</strong> leerlingen niet <strong>de</strong> rninste vrijheid<br />
genieten, waar enkel gesproken wordt om te bevelen. Na 3 of 6 maan<strong>de</strong>n<br />
verblijf wordt <strong>de</strong> leerling naar <strong>de</strong> gewone school teruggestuurd.<br />
Indien hij zijn slecht leventje hervat, wordt hij een twee<strong>de</strong> maal naar<br />
<strong>de</strong> « Truant school n gebracht. En, zoo dit twee<strong>de</strong> verblijf <strong>de</strong>n leerling<br />
niet verbeterd heeft, wordt hij naar een vier<strong>de</strong> school gestuurd, het<br />
«Training ship u. Hier heeft <strong>de</strong> rechterlijke overheid stem in 't kapittel.<br />
De leerling moet zich hier on<strong>de</strong>rwerpen, willens of onwillens. Het<br />
« Training ship » komt eenigszins overeen met <strong>de</strong> school-gevangenis te<br />
Elmirat, in <strong>de</strong> Vereenig<strong>de</strong> Staten van Noord-Amerika.<br />
Die gansche reeks scholen is een methodische instelling, die tot uitmuntend<br />
<strong>voor</strong>beeld strekt.<br />
Van <strong>de</strong> thyroidische klier of liever <strong>de</strong> schildklier repte ik slechts<br />
een woordje. Laat ons thans wat stilstaan bij <strong>de</strong> hoogst merkwaardige<br />
functie van dat orgaan. De schildklier staat om zoo te zeggen gansch<br />
alleen in ons organism ; juist in die afzon<strong>de</strong>ring ligt <strong>de</strong> oorzaak van <strong>de</strong><br />
lange en volslagen onwetendheid betrekkelijk <strong>de</strong> functie van dat<br />
orgaan ; thans echter is die functie nagenoeg in haar geheel bepaald.<br />
Vooreerst dit : <strong>de</strong> schildklier staat niet gansch alleen : <strong>de</strong> talrijke<br />
bloedvaten die er door heen gaan, brengen ze in verband met ons<br />
organism.<br />
Een paar feiten nu :<br />
Het cretinism wordt o. a. gekenmerkt door <strong>de</strong> afwezigheid of cell
— 102 —<br />
sterke ongenoegzaamheid <strong>de</strong>r schildklier. — Bij <strong>de</strong> stompzinnigen<br />
heeft het in werking stellen <strong>de</strong>r schildklier een merkbaren en in 't<br />
oog vallen<strong>de</strong>n invloed op <strong>de</strong>n groei ; hun vleesch wordt daarenboven<br />
vaster ; <strong>de</strong> slapheid hunner spieren verdwijnt. — Een hoed, bij wien<br />
men <strong>de</strong> schildklier weggenomen heeft, kwijnt zichtbaar weg ; zijn<br />
haar wordt stijf en bros ; hij wordt door verschrikkelijke stuiptrekkingen<br />
aangetast en sterft na verloop van hoogstens 20 dagen.<br />
De biologie of levenskun<strong>de</strong> heeft bewezen dat <strong>de</strong> schildklier volstrekt<br />
noodzakelijk is tot <strong>de</strong>n groei en <strong>de</strong> ontwikkeling <strong>de</strong>r organen ; ver<strong>de</strong>r<br />
nog, dat zij een gewichtige rol speelt in <strong>de</strong> lichamelijke en verstan<strong>de</strong>lijke<br />
ontwikkeling van <strong>de</strong>n mensch.(1)<br />
* *<br />
Ik schreef dat het criterium van het verbandsvermogen <strong>de</strong>r <strong>de</strong>nkbeel<strong>de</strong>n<br />
of <strong>voor</strong>stellingen gelegen is in het wel of niet bestaan <strong>de</strong>r spierof<br />
gewichtsillusie, waardoor, van twee <strong>voor</strong>werpen die even zwaar<br />
zijn, maar welker grootte verschillend is, het kleinste <strong>voor</strong>werp het<br />
zwaarste schijnt. Men heeft me doen opmerken dat het on<strong>de</strong>rzoek<br />
<strong>de</strong>r gewichtsillusie wel een belangrijke aanwijzing is, maar niet tot<br />
criterium mag verheven wor<strong>de</strong>n. Ik zal hierover maar niet twisten.<br />
Laat ons alleenlijk uit het oog niet verliezen, dat niets absoluuts, niets<br />
volstrekts is in het gebied <strong>de</strong>r levenskun<strong>de</strong>.<br />
* *<br />
Scholen <strong>voor</strong> achterlijke kin<strong>de</strong>ren wor<strong>de</strong>n hier te lan<strong>de</strong> scholen <strong>voor</strong><br />
bijzon<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijs geheeten. In mijn vorige studie is nu en dan <strong>de</strong> uitdrukking<br />
« bijzon<strong>de</strong>re school ► gebezigd. Dat is verkeerd. De naam<br />
« bijzon<strong>de</strong>re scholen » duidt alle scholen aan in stand gehou<strong>de</strong>n door<br />
vereenigingen of door een privaat persoon, in tegenstelling met openbare<br />
scholen, door <strong>de</strong> gemeenten gesticht. Voortaan zal immer zorg<br />
gedragen wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> goe<strong>de</strong> uitdrukking « scholen <strong>voor</strong> bijzon<strong>de</strong>r<br />
on<strong>de</strong>rwijs » te gebruiken.<br />
**<br />
Verschillen<strong>de</strong> collega's hebben mij gevraagd welke toelage van<br />
jaarwed<strong>de</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers aan <strong>de</strong> scholen <strong>voor</strong> bijzon<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijs<br />
hier en el<strong>de</strong>rs ontvangen. Met genoegen voldoe ik aan dat verlangen,<br />
<strong>voor</strong> zoover ik <strong>de</strong> zaak heb kunnen naspeuren. Het spijt me, <strong>voor</strong><br />
het oogenblik, niet in staat te zijn vollediger inlichtingen daarOver te<br />
kunnen geven.<br />
( 1 ) Men raadplege :<br />
Dr E. HERTOGHE :<br />
I. De l' influence <strong>de</strong>s produits thyroidiens sur la croissance (Bulletin <strong>de</strong> l' Aca<strong>de</strong>mie<br />
royale <strong>de</strong> me<strong>de</strong>cine <strong>de</strong> Belgique, 1895).<br />
2. De l'influence <strong>de</strong>s produits thyroldiens sur les organes genitaux, thornciques et<br />
pelviens <strong>de</strong> la femme (id. 1896).<br />
3. Nouvelles recherches sur les arrets <strong>de</strong> croissance et l'infantilisme (id. 1897). Overgenomen<br />
in <strong>de</strong> 4 nnaks <strong>de</strong> /a societd medico-chirurgicale d' Anvers (Februari x898).
— 103 -,-<br />
In Duitschland bedraagt die jaarlijksche toelage <strong>voor</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers<br />
200 tot 30o mark (250 tot 375 frank) — in Berlijn : 3oo mark, in<br />
Breslau : 200 mark —, <strong>voor</strong> <strong>de</strong> hoof<strong>de</strong>n 200 tot 500 mark (250 tot<br />
625 frank) ; in Lon<strong>de</strong>n bedraagt ze <strong>voor</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers io pond (250<br />
frank) <strong>voor</strong> het eerste en i5 pond (375 frank) <strong>voor</strong> <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> jaren ;<br />
in Antwerpen, 200 frank <strong>voor</strong> on<strong>de</strong>rwijzers en hoofd ; in Brussel, loo<br />
frank <strong>voor</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers, en 5oo frank <strong>voor</strong> het hoofd. In Rotterdam<br />
wordt geen jaarlijksche toelage gegeven ; doch over <strong>de</strong> vijf jaren<br />
geduren<strong>de</strong> welke er klassen <strong>voor</strong> achterlijke kin<strong>de</strong>ren bestaan, hebben<br />
<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers 5oo gul<strong>de</strong>n (1o5o frank) en het hoofd 800 gul<strong>de</strong>n<br />
(168o frank) ontvangen. In Amsterdam wordt geen toelage verstrekt,<br />
vermits <strong>de</strong> leerkrachten er rechtstreeks betaald wor<strong>de</strong>n door <strong>de</strong><br />
« Vereeniging <strong>voor</strong> achterlijke en spraakgebrekkige kin<strong>de</strong>ren » die <strong>de</strong><br />
school stichtte.<br />
* 'le *<br />
Er werd insgelijks gevraagd naar <strong>de</strong> reeks klassen met het getal<br />
leerlingen in <strong>de</strong> School <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijs te Brussel en te<br />
Antwerpen.<br />
Ziehier <strong>de</strong> statistiek op 1 Februari Igo' :<br />
BRUSSEL.<br />
Medisch-achterlijke kin<strong>de</strong>ren. Bijzon<strong>de</strong>r studiejaar — Zachte behan<strong>de</strong>ling, r4 leerl.<br />
Iste studiejaar — Zachte behan<strong>de</strong>ling, 36 )<br />
222 I sddateeee _ Gemeng<strong>de</strong> tucht, 25 2.<br />
— Zachte behan<strong>de</strong>ling, 21 )<br />
::<br />
Paedagogisch-achterl. kin<strong>de</strong>ren<br />
— Zachte behan<strong>de</strong>ling, 25 )<br />
— Gemeng<strong>de</strong> tucht, 24 '<br />
2<strong>de</strong> D - Strenge tucht, 23<br />
3<strong>de</strong> , - Zachte behan<strong>de</strong>ling, 23 )<br />
3<strong>de</strong> ) — Strenge tucht, 26 )<br />
4d° , — Gemeng<strong>de</strong> tucht, 31 *<br />
5<strong>de</strong> , —,Gemeng<strong>de</strong> tucht, 17 )<br />
ANTWERPEN.<br />
Te zamen 265 leerl.<br />
Iste studiejaar — Medisch-achterlijken — 13 leerlingen<br />
2<strong>de</strong> . - Medisch- en paedagogisch-achterlijken — 19<br />
3<strong>de</strong> 2 34 1. 20<br />
4<strong>de</strong> 2. 2 , x8<br />
5<strong>de</strong> 2. 2) ) i8<br />
Tucht gemengd <strong>voor</strong> alle klassen.<br />
(Wordt <strong>voor</strong>tgezet).<br />
Te zamen 88 leerlingen<br />
TOBIE JONCKHEERE<br />
On<strong>de</strong>rmijzer aan <strong>de</strong> School <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rnn/s<br />
te Brussel,
104 —<br />
NOMVIA ALSCHOOL vat) LIEN,<br />
BOND DER OUD-LEERLINGEN.<br />
I.<br />
In <strong>de</strong> Normaalschool. De wij<strong>de</strong> wereld in. Twee wegen.<br />
Jan Gheluk en Frans Goudborst zaten nevens elkaar op <strong>de</strong> banken<br />
<strong>de</strong>r Liersche kweekschool <strong>voor</strong> on<strong>de</strong>rwijzers.<br />
't Waren twee flinke jongelingen, met een knap <strong>voor</strong>komen, een<br />
gezond brein, een vluggen geest en een gevoelig hart. Vol vlijt en<br />
leerzucht waren ze, en alleszins geschikt om in <strong>de</strong> wereld te gelukken.<br />
Ze verlieten allebei <strong>de</strong>nzelf<strong>de</strong>n dag <strong>de</strong> Alma mater <strong>de</strong>r Nethestad en<br />
trokken, welgezind en blijgemoed, gewapend met het langgewenschte<br />
ezelsvel, vol hoop in <strong>de</strong> toekomst, <strong>de</strong> wij<strong>de</strong> wereld in.<br />
Gheluk nam <strong>de</strong> wijk naar <strong>de</strong> groote stall. Hij trail er in dienst als<br />
hulpon<strong>de</strong>rwijzer. Dank aan gemel<strong>de</strong> hoedanighe<strong>de</strong>n, welke hem <strong>voor</strong>tdurend<br />
kenmerkten, stond hij aldra goed aangeschreven bij zijn<br />
Oversten, werd hooggeschat door <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs <strong>de</strong>r leerlingen, gaf links<br />
en rechts welbetaal<strong>de</strong> bijzon<strong>de</strong>re lessen, en zag zijn traktement vermeer<strong>de</strong>ren,<br />
naarmate hij in jaren toenam.<br />
He<strong>de</strong>n is hij schoolbestuur<strong>de</strong>r. Hij gaat netjes gekleed en draagt een<br />
lintje in zijn knopsgat. Hij troont op het bureel <strong>de</strong>r school en geniet<br />
een rond inkomen. Zijn oudste kin<strong>de</strong>rs beklee<strong>de</strong>n ook al eel ' goe<strong>de</strong><br />
positie ; <strong>de</strong> an<strong>de</strong>ren zullen volgen, want hij heeft centen om ze te laten<br />
stu<strong>de</strong>eren, en goe<strong>de</strong> betrekkingen om ze daarna rap en <strong>voor</strong>beeldig<br />
geplaatst te krijgen.<br />
Gheluk is een gelukkig man : 't viel hem mee in <strong>de</strong> groote, wij<strong>de</strong><br />
wereld ; hij kreeg er een goe<strong>de</strong> plaats, aanzien en.... schijven.<br />
*<br />
* *<br />
En Frans Goudborst ?<br />
Die was van <strong>de</strong>n buiten en trok naar <strong>de</strong>n buiten. Op een boerendorpken<br />
sloeg hij zijn tente neer. In <strong>de</strong>n beginne ging er ook alles wel.<br />
De boeren zeg<strong>de</strong>n, dat ze 'nen goe<strong>de</strong>n muster had<strong>de</strong>n, en Frans werd door<br />
<strong>de</strong> groote meer<strong>de</strong>rheid <strong>de</strong>r bevolking geacht en geprezen.<br />
1879 .... De schooloorlog breekt uit. De boerenburgemeester en zijn<br />
fanatieke trawanten. verklaren Goudborst <strong>de</strong>n oorlog.<br />
Op <strong>de</strong>n preekstoel wordt gezegd, dat hij een antichrist, een zielemoor<strong>de</strong>r, ,<br />
een duivel is.<br />
Ian Latvaai, een volbloedige schreeuwer, Haantje-<strong>voor</strong>uit van <strong>de</strong>
— 105 —<br />
parochie, hitst <strong>de</strong> boerenjongens tegen hem op, die hem allerlei<br />
schimpwoor<strong>de</strong>n naar 't hoofd slingeren.<br />
Trezeken Overlook, een verrimpeld kwezelken, sluipt bij <strong>de</strong> wijvekens<br />
uit <strong>de</strong> buurt.... en fiezelt er geheimzinnig.... en vraagt met gevouwen<br />
handjes en een meewarig gezichtje, of 't wel waar kan wezen, dat <strong>de</strong><br />
meester dit en dat zou gedaaa hebben.... « Maar 't en zal zeker toch niet<br />
waar zijn », voegt zij er schijnheilig verbeterend bij, en zoo brengt ze,<br />
stillekens aan, geruchten in omloop, welke <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer benemen,<br />
-wat hem toch zoo nauw aan 't harte ligt : zijn vlekkelooze faam, zijn<br />
eerlijken naam.<br />
Er blijft Goudborst toch nog iets over : zijn jaarwed<strong>de</strong>, welke juist<br />
i800 franken bedraagt.<br />
1884.... Date fatale !<br />
Met een enkelen pennetrek wordt Goudborst's jaarwed<strong>de</strong> op 't wettig<br />
minimum van 1200 franken gebracht ! En <strong>de</strong> man heeft een vrouw en<br />
vier kin<strong>de</strong>rs !<br />
..........<br />
1891.... 't Getal telgen is met een paar vermeer<strong>de</strong>rd, 't huishou<strong>de</strong>n<br />
bestaat thans uit acht personen, en, daar <strong>de</strong> wet van '8 4 geen verhoo-<br />
-gingen verplichtend heeft gemaakt, is <strong>de</strong> jaarwed<strong>de</strong>, tot he<strong>de</strong>n toe,<br />
— 1894 — bepaald gebleven op 1200 franken.<br />
**<br />
Wat verschil — is 't niet ? — tusschen <strong>de</strong> lotsbestemming van twee<br />
normalisten van 't zelf<strong>de</strong> gehalte, met gelijke verdiensten ! De eene<br />
kwam <strong>voor</strong>uit in <strong>de</strong> wereld, en hij verdien<strong>de</strong> zulks. De an<strong>de</strong>re verdien<strong>de</strong><br />
't ook, maar.... kwam er niet ! Dat is 's werelds loop. Alleman<br />
is niet met <strong>de</strong>n helm geboren, en een once geluk doet dikwerf meer of<br />
dan drie pond verstand en bekwaatnheid.<br />
Denk niet, dat het opgehangen tafereel to . somber gekleurd is.<br />
Schrijver <strong>de</strong>zes verbleef, geduren<strong>de</strong> een lange jarenreeks, op <strong>de</strong>n<br />
buiten, heeft <strong>de</strong>n strijd meegestre<strong>de</strong>n en kan er over meepraten. Het<br />
-volgen<strong>de</strong> is streng historiek :<br />
Een on<strong>de</strong>rwijzer, gehuwd en varier van twee kin<strong>de</strong>ren, werd in 1884<br />
in beschikbaarheid gesteld, met een wachtgeld van i000 franken.<br />
Een ongeluk komt nooit alleen.<br />
Ziekte kwam dit diep beproefd huisgezin bezoeken en maakte er een<br />
-slachtoffer. Het zoontje, een lief knaapje, bezweek. En <strong>de</strong> ongelukkige<br />
varier moest geld gaan Ieenen om.... een laatste bed<strong>de</strong>ken, een houten<br />
kistje, to koopen, waarin zijn lieveling zou ter aar<strong>de</strong> besteld wor<strong>de</strong>n !<br />
Is dat niet grievend ?
— 106 —<br />
If * *<br />
In 1884, en nog wat later, werd er over zulke toestan<strong>de</strong>n veel<br />
geschreven en gesproken. Er kwamen zelfs ver<strong>de</strong>digingskomiteiten tot<br />
stand, die <strong>de</strong> slachtoffers, min of meer, met raad en daad hielpen.<br />
Doch die komiteiten verdwenen van lieverle<strong>de</strong>. Daar bestaan er<br />
geen of althans weinige meer. Maar ongelukkige, behoeftige Collega's,<br />
ja, die bestaan er nog !<br />
*<br />
* *<br />
'k Ontmoette onlangs <strong>de</strong> weduwe van eenen on<strong>de</strong>rwijzer, oud-leer.,<br />
ling <strong>de</strong>r Liersche kweekschool.<br />
— « Frans, mijn oudste, zei ze, is een slimme jongen : wakker,<br />
verstandig, vlug van opvatting. 't Is heel en al zijn te vroeg ontslapen<br />
va<strong>de</strong>r, 4 voeg<strong>de</strong> zij er, een traan wegpinkend, bij.<br />
a Hoe jammer, ging ze <strong>voor</strong>t, dat die er niet meer is, en dat ik mijn<br />
jongen niet naar <strong>de</strong> normaalschool kan zen<strong>de</strong>n : <strong>de</strong> kosten loopen al te<br />
hoog ! »<br />
— « Uw echtgenoot, zei ik, maakte <strong>de</strong>el van <strong>de</strong>n Bond <strong>de</strong>r ouch<br />
normalisten ; vraag een subsidie. »<br />
— « Ja, hernam ze weemoedig en blozend, daar heb ik ook al<br />
inlichtingen over genomen : het getal aanvragen is groot, en bijgevolg<br />
zijn <strong>de</strong> beurzen maar gering ; daarmee kom ik er nog niet door ; 'k heb<br />
immers ook <strong>voor</strong> mijn an<strong>de</strong>re schaapkens te zorgen ! »<br />
1. * *<br />
Hoe spijtig, dacht ik, heengaan<strong>de</strong>, dat <strong>de</strong> Bond <strong>de</strong>r oud-leerlingen,<br />
in zulk geval, niet meer kan doen ! Kwamen al <strong>de</strong> oud-leerlingen, die<br />
het ietwat goed stellen, erbij, en betaal<strong>de</strong>n ze <strong>de</strong> bijdrage, die toch<br />
maar klein is, wat schoon work zou er dikwijls kunnen verricht<br />
wor<strong>de</strong>n !....<br />
En nu, waar<strong>de</strong> lezer, na die al te lange inleiding, ben ik er.<br />
'k Wil<strong>de</strong> u spreken over onzen Bond, over zijn ontstaan, zijn doe',<br />
zijn leven en streven ; over 't geen hij gedaan heeft, en over 't geen hij,<br />
zou kunnen doen, indien ons le<strong>de</strong>ntal merkelijk vermeer<strong>de</strong>r<strong>de</strong>.<br />
Doch genoeg <strong>voor</strong> vandaag.<br />
,Lier. JOZEF VAN HOVE,
— 107 —<br />
KIJKJES LINKS EN RECHTS.<br />
Op 8 Februari 1.1., werd laffelijk vermoord onze geachte<br />
abonnent, <strong>de</strong> heer P. J. VERMEIR, d.d. politie-kommissaris<br />
van het hulpbureel <strong>de</strong>r Anneessensstraat.<br />
Aan <strong>de</strong> treuren<strong>de</strong> echtgenoote en kin<strong>de</strong>ren van het slachtoffer<br />
wordt innige <strong>de</strong>elneming betuigd door<br />
De Redactie van Ons Woord.<br />
Flachsmann als Erzieher.(1) Een nieuw type, op weg om<br />
wereldkundig te wor<strong>de</strong>n. Een tegenhanger van Batavus Droogstoppel,<br />
(Lauriergracht, nr 37), belichamen<strong>de</strong> ditmaal het droogstoppelige schoolhoofd.<br />
Heeft Multatuli met een weergaloos talent het figuur geetst van <strong>de</strong>n<br />
harteloozen krui<strong>de</strong>nier, met een even bijten<strong>de</strong> en krassen<strong>de</strong> stift heeft<br />
OTTO ERNST SCHMIDT ons <strong>de</strong> beeltenis gesne<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n kleinzieligen,<br />
engguestigen, gemummifieer<strong>de</strong>n en door ukasen regeeren<strong>de</strong>n schoolvorst.<br />
FLACHSMANN zal in <strong>de</strong> pedagogische wereld, en ook daarbuiten, een<br />
karikatuurbeeld wor<strong>de</strong>n. Jammer helaas, dat hij zoo veelvuldig in <strong>de</strong><br />
werkelijkheid wordt aangetroffen.<br />
Hij houdt mordicus aan <strong>de</strong> doo<strong>de</strong> letter zijner <strong>voor</strong>schriften, bul<strong>de</strong>rt<br />
als <strong>de</strong> hock van 't geschrift afwijkt van 45', eischt dat <strong>de</strong> leerlingen 31<br />
ste<strong>de</strong>n kennen nit Engeland, dat <strong>de</strong> naamlijst <strong>de</strong>r profeten van buiten<br />
wor<strong>de</strong> gezegd van <strong>voor</strong> naar achter en van achter naar <strong>voor</strong>,..<br />
Zijn tegenvoeter is JAN FLEMMING, <strong>de</strong> type van een echt on<strong>de</strong>rwijzer.<br />
Deze gaat recht gemoe<strong>de</strong>lijk, edit va<strong>de</strong>rlijk om met <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren ; zijn<br />
doel is het<br />
. Harten, doen kloppen,<br />
Geesten doen vonken ! »<br />
Gansch zijn on<strong>de</strong>rwijs strekt om zijn leerlingen op te heffen.<br />
Prachtig is het tooneel waarin Flemming zijn i<strong>de</strong>een uitstort<br />
over kin<strong>de</strong>r-opvoeding. Een botsing was dan ook onvermij<strong>de</strong>lijk tusschen<br />
<strong>de</strong> aanhangers van het oud en het mo<strong>de</strong>rn regiem, tusschen <strong>de</strong>n<br />
«..Bildungsschuster » Flachsmann en <strong>de</strong>n « Schwarmer » Flemming.<br />
Een aanklacht volgt, <strong>de</strong> Regieringsschulrat prof. D r PRELL komt een<br />
on<strong>de</strong>rzoek inspannen, dat, verrassen<strong>de</strong>r wijze afloopt, met <strong>de</strong> afstelling<br />
van Flachsmann. Jan 1 lemming neemt <strong>de</strong>zes plaats in en zal beproeven<br />
<strong>de</strong> jeugd op te lei<strong>de</strong>n volgens het i<strong>de</strong>aal : benuttiging van <strong>de</strong> persoonlijkheid<br />
<strong>de</strong>s leerlings, eerbied <strong>voor</strong> <strong>de</strong> individualiteit <strong>de</strong>s leeraars.<br />
Wij hopen weldra op dit zoo belangwekkend werk terug te komen.<br />
( 1 ) Tooneelspel in drie hedrij yen, door Otto ERNST. - Opgevoerd te Hamburg,<br />
Leipzig, Dres<strong>de</strong>n. De schrijver ontving <strong>de</strong> gelukwenschen van Keizer Wilhelm II,<br />
_die een opvoering bijwoon<strong>de</strong> — Verkrijgbaar Ne<strong>de</strong>rland,sche Boekhan<strong>de</strong>l. Prijs :<br />
2.50.
— 108 —<br />
Wij lezen in La Gazette van 4 Februari 11. :<br />
La Caisse d'epargne, dans le but <strong>de</strong> pousser les membres du personnel<br />
enseignant <strong>de</strong>s ecoles primaires a engager les enfants a epargner, a, it y<br />
a plusieurs annees déjà, accor<strong>de</strong> aux instituteurs et institutrices une<br />
prime <strong>de</strong> <strong>de</strong>ux centimes par versement et <strong>de</strong> cinq centimes par livret<br />
nouveau acquis dans la classe dirigee par le professeur.<br />
Si, dans beaucoup d'ëcoles, le directeur remet religieusement aux<br />
instituteurs l'argent que la Caisse d'epargne lui envoie chaque semaine,<br />
et qui, au bout <strong>de</strong> l'annee represente une somme assez ron<strong>de</strong>lette, it<br />
parait que, dans quelques autres, les directeurs ont oblige leur personnel<br />
a verser cet argent dans une caisse dont le « chef » conserve seal l'administrati<br />
on .<br />
Des reclamations assez vives se soot fait entendre. L'echevin <strong>de</strong> l'Instruction<br />
publique vient d'ordonner une enquete a ce sujet et it est plus<br />
que probable que les directeurs d'ecole, dont on ne suspecte d'ailleurs<br />
en aucune maniere les intentions, — est-il besoin <strong>de</strong> le dire ? — seront<br />
invites a remettre a leurs instituteurs l'argent transmis par la Caisse<br />
d'epargne.<br />
Als hier te Antwerpen <strong>de</strong> beer Desguin aangaan<strong>de</strong> 't zelf<strong>de</strong> punt eens<br />
een on<strong>de</strong>rzoek wil instellen, dan zal hij bevin<strong>de</strong>n, dat onze schoolhoof<strong>de</strong>n<br />
(op Brie na, <strong>de</strong> H.H. Smits, De Meul<strong>de</strong>r en Hennen) insgelijks die<br />
premien storten in een kas waarvan zij alleen <strong>de</strong> administratie behou<strong>de</strong>n,<br />
in hun eigen kas namelijk.<br />
Wij hebben onlangs die heeren verzocht daarmee niet langer <strong>voor</strong>t te<br />
gaan. Zij hou<strong>de</strong>n zich stom. Hier krijgen zij een laatste kostelooze waarschuwing<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> vervolgingen.<br />
Het geval <strong>de</strong>r Roo<strong>de</strong>lijvekenstraat. — Weerom staan we hier<br />
<strong>voor</strong> een droevig geval van machtmisbruik, waarbij <strong>de</strong> min<strong>de</strong>re altijd<br />
ongelijk, <strong>de</strong> autoriteit — hoe slecht ook — altijd gelijk haalt, omdat zij<br />
<strong>de</strong> /malt aan hare zij<strong>de</strong> heeft.<br />
Eene on<strong>de</strong>rwijzeres, door langdurige plagerijen opgezweept, heeft in<br />
een oogenblik van waanzin hare klas en do opmerkingen van <strong>de</strong>n<br />
opziener ontloopen, om een ein<strong>de</strong> aan haar leven to stellen. Het is haar<br />
— gelukkig of ongelukkig — niet meegevallen.<br />
De inspecteur, in hoogst eigen persoon, liep er achter en bracht <strong>de</strong><br />
wanhopige terug eer ze 't water bereikte !<br />
't Is 'n afschuwelijk iets, 'n on<strong>de</strong>rwijzeres die zich zelfmoor<strong>de</strong>n wil<br />
omdat men haar 't leven ondragelijk maakt.<br />
Wat al praatjes <strong>de</strong> hoof<strong>de</strong>n nu ook maken, wat al legen<strong>de</strong>s nu ook om<br />
en tegen het meisje gebouwd wor<strong>de</strong>n — niets neemt weg : « Gij hebt ze<br />
tot die wanhopige poging gedreven ! »<br />
't Is een verschrikkelijke beschuldiging. le<strong>de</strong>r klassedoener weet hoe<br />
zoetsappig, hoe venijnig zuur-zacht <strong>de</strong> opmerkingen van een hoofd kunnen<br />
zijn — hoe dan <strong>de</strong> puntjes op <strong>de</strong> i's gezet wor<strong>de</strong>n — hoe <strong>de</strong> spel<strong>de</strong>prikies<br />
elkaar opvolgen en tot merg en been doordringen — hoe duizend<br />
nietige, onmerkbare ongerechtighe<strong>de</strong>n, te nietig om van te spreken, te<br />
onnoozel om to weerleggen, het zachtste gemoed vergallen en zich<br />
ophoopen om een leven van marteling tot een ondraagelijken last te<br />
tnaken,<br />
0 men meen<strong>de</strong> het niet kwaad, neen integen<strong>de</strong>el, men meen<strong>de</strong> het<br />
zelfs goed, al to goed.
— 109 —<br />
Men wees terecht ! Men Wil<strong>de</strong> 't beter doen wor<strong>de</strong>n.<br />
Maar dan rijst <strong>de</strong> vraag : hoe ?<br />
Hebt ge geholpen, getroost, gesteund ? Als <strong>de</strong> krachten te kort schoten<br />
hebt ge meelij<strong>de</strong>n.d, als goe<strong>de</strong> her<strong>de</strong>rs, <strong>de</strong> jonge on<strong>de</strong>rwijzeres, met raad<br />
en daad, maar meer nog met een warm hart en vrien<strong>de</strong>lijken handdruk<br />
opgebeurd en gesterkt? Hebt ge oor en oog gehad <strong>voor</strong> het weinige goe<strong>de</strong>,<br />
en het vele slechte zalvend trachten te heelen? Of hebt ge Enkel bevolen,<br />
gehekeld, terecht gewezen? Hebt ge <strong>de</strong> krachten die te kort schoten, door<br />
opjagen en bitterheid willen verdubbelen ? Hebt ge niet an<strong>de</strong>rs dan het<br />
vele slechte gezien, geoor<strong>de</strong>eld, veroor<strong>de</strong>eld<br />
Hebt ge een hart ontbeerd, als er een hart to winnen was ?<br />
Zijt ge alleen hoofd geweest. .. vol van uwe meer<strong>de</strong>rheid, overtuigd<br />
dat gij oneindig beter en bekwamer waart, dan <strong>de</strong> arme hopelooze, die<br />
niet kon han<strong>de</strong>len naar uw zin ?<br />
(On<strong>de</strong>rwijzersblad van Gent).<br />
Het Verjaringsnummer van a De Violier » (Arno 1901) verdient<br />
dit jaar een meer dan gewone melding en aanbeveling. Het doet<br />
ons zoo'n innig genoegen to mogen aanstippen, dat <strong>de</strong> redactie van .dit<br />
Feestnummer zich zelve hooge eischen heeft opgelegd, dat zij gezocht<br />
heeft naar het goe<strong>de</strong>, het schoone, het beste schier van wat er to garen<br />
valt tusschen <strong>de</strong> werken <strong>de</strong>r jongere beoefenaars op taal- en kunstgebied.<br />
Als we onbewimpc1(1 verklaren : « Dit hummer stelt zi;n <strong>voor</strong>gangers<br />
in <strong>de</strong> schaduw », dan is dit gees kritiek op het reeds vroeger gelever<strong>de</strong>.<br />
Enkel, het bewijst dat er een flinke schre<strong>de</strong> <strong>voor</strong>waarts is gedaan, dat er<br />
we g is afgelegd, dat er winst is...<br />
't Ware jammer, zoo we die aanwinst niet mochten vaststellen. 't Ware<br />
jammer, zoo er stilstand, ergo achteruitgang was, <strong>voor</strong> wat het kunstgehalte<br />
betreft van 't Verjaringsnummer.<br />
Al da<strong>de</strong>lijk had het ons ingenomen door zijn frisch-groen uiterlijk,<br />
zijn knappe verzorging, zijn matericel uitzicht, zoo heel bekoorlijk. En<br />
<strong>de</strong> inhoud?.. Zoo'n lange wijle kan men turen op <strong>de</strong> plastische bijdragen:<br />
Veousberg, door Rombaux ; Belluaire, door J. Dupon ; — <strong>de</strong> groep van<br />
Adam, Eva en Abel, door F. Huygelen; <strong>de</strong> Zomer. van E. van Ave' beke ;<br />
op <strong>de</strong> kunstprenten en kunstplakkaten van Alfred van Neste (een Dischkaart<br />
ter gelegenheid van het bezoek van prins en prinses Albert) en van<br />
Privat Livemont (Cacao Driessen).<br />
Heel nette teekeningen ook uit het « Vlaamsch Album » van Van<br />
Neste ; een gemoe<strong>de</strong>lijk-humoristisch tafereel « De Winter », van<br />
K. Collens ; benevens welgekozen reproducties van Ch. Bolland, Emiel<br />
Claus, H. Rul, E. van Mieghem, E. van Offel, N. Verbeeck, K. Dou<strong>de</strong>let.<br />
De letterkundige bijdragen zijn van uiteenloopen<strong>de</strong>n aard. Het merkwaardig<br />
artikel over « De Prentpostkaarten n , zoo ook <strong>de</strong> artikels over<br />
<strong>de</strong> « Ex-Libris » en (i Pro Populo » zetten in relief het streven <strong>de</strong>r<br />
« Violier ». Moeilijk to ver<strong>de</strong>digen, on<strong>de</strong>r dit betrek, is het historisch<br />
opstel over (( De Meir ».<br />
In doorsne<strong>de</strong> geaomen, is ook het letterkundig ge<strong>de</strong>elte zeer verdienstelijk.<br />
En nogmaals herhalen we : « De redactie van dit Feestnummer<br />
haalt eer van haar work I »
— 110 —<br />
WERKZAAMHEDEN DER VEREENIGING,<br />
NO MALE STIMIENIE<br />
1....T.,........,<br />
Wij lezen. in De Nieuwe Gazet van Zondag, 10 Februari :<br />
De normale studidn.<br />
Verle<strong>de</strong>n Don<strong>de</strong>rdag gaf <strong>de</strong> Heer F. Ley, leeraar aan <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> Normaalscholen en<br />
aan <strong>de</strong> Vrije Universiteit te Brussel, zijn zes<strong>de</strong> en laatste <strong>voor</strong>dracht in Diesterroeg's<br />
Plaatselijk Komiteit <strong>voor</strong> Antwerpen. Met klimmen<strong>de</strong> belangstelling hebben wij <strong>de</strong><br />
lessen over . metho<strong>de</strong>leer , van <strong>de</strong>n uitsteken<strong>de</strong>n leeraar gevolgd. De heer Ley is<br />
geen kamcrpedagoog, geen man, die u onbereikbare i<strong>de</strong>alen te koop biedt, geen<br />
droge utopist. Zon<strong>de</strong>r bluff of praal, met <strong>de</strong> meeste zedigbeid, zet hij u zijn gedachten<br />
uiteen, die getuigen van on<strong>de</strong>rvinding in het on<strong>de</strong>rwijsvak.<br />
Aihoewel geen volslagen « volgeling » van Pestalozzi, is hij toch een bewon<strong>de</strong>raar<br />
van dien grooten opvoe<strong>de</strong>r. Ley heeft een eigen gedacht, een meening, die <strong>de</strong> aanhoor<strong>de</strong>rs<br />
aangrijpt om haar frischheid, om haar weel<strong>de</strong> van logische en practische<br />
kennis. Daarbij bezit <strong>de</strong> heer Ley een welsprekcndheid, die u boeit, me<strong>de</strong>sleept.<br />
Stilaan, zacht als een windje <strong>voor</strong> het onwe<strong>de</strong>r, begint hij een bewijsvoering, wordt<br />
krachtig in zijn uitdrukkingen en barst uit in een.... storm : hij wijst u iets ou<strong>de</strong>rwetsch,<br />
iets van <strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>n slenter en trekt er als een kampioen tegen te vel<strong>de</strong>.<br />
Gelukkig, benij<strong>de</strong>nswaardig heeten wij <strong>de</strong> normalisten, die zulken man <strong>voor</strong><br />
leeraar hebben !<br />
Ley is onvermoeibaar, In tal van on<strong>de</strong>rwijzerskringen, zoowel bij Walen als bij<br />
Vlamingen, houdt hij <strong>voor</strong>drachten en strooit er met volle grepen het goe<strong>de</strong> aanmoedigen<strong>de</strong><br />
woord. Wilt gij zijn levensdoel kennen ? Het prijkt als motto op het<br />
blad L' Enseignement pratique, dat hij met zooveel gewaar<strong>de</strong>er<strong>de</strong> kun<strong>de</strong> leidt. Het<br />
luidt : Le plus grand bonheur pour l'hornme, c' est <strong>de</strong> se consacrer aux autres.<br />
Hooger aangehaald artikel schetst vrijwel <strong>de</strong>n algemeenen indruk,<br />
dien het speciaal publiek <strong>de</strong>r Normale Studien van <strong>de</strong> lessen <strong>de</strong>s<br />
Heeren Ley me<strong>de</strong>droeg.<br />
Op recht merkwaardige, meesterlijke wijze heeft professer Ley zich<br />
van zijne taak gekweten. Zijn eenvoudig, maar toch bevallig en welsprekend<br />
woord, word herhaal<strong>de</strong> keeren met toejuichingen on<strong>de</strong>rlijnd.<br />
Blijkbaar vertolkte professor Ley menigmalen <strong>de</strong> <strong>de</strong>nkbeel<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> gevoelens<br />
van zijn gehoor. Zijn hart — warm, krachtig kloppend <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
verzuchtingen van <strong>de</strong> ne<strong>de</strong>rigen in het algemeen en van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzersstand<br />
in het bijzon<strong>de</strong>r, moist genegenheid, sympathie te wekken.<br />
Zoowel op financieel gebied, als op dat <strong>de</strong>r schoolinrichting en <strong>de</strong>r<br />
metho<strong>de</strong>, wor<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> schoolwereld wenken gegeven en wenschen<br />
geopperd, die, zon<strong>de</strong>r eenigen twijfel, door <strong>de</strong>n Heer Ley wor<strong>de</strong>n bijgetre<strong>de</strong>n.<br />
De ge<strong>de</strong>eltelijke uiteenzetting van zijn persoonlijk programma <strong>voor</strong><br />
het lager on<strong>de</strong>rwijs, trof diep en gunstig. De me<strong>de</strong>werking van <strong>de</strong>n<br />
Heer Ley kan <strong>de</strong>rhalve niet op te hoogen prijs gesteld wor<strong>de</strong>n.
— 11.1 —<br />
In zijne twee<strong>de</strong> les, op Don<strong>de</strong>rdag, 10 Januari 1901, had Prof. Ley het<br />
over het on<strong>de</strong>rwijs <strong>de</strong>r<br />
Natuurwetenschappen :<br />
Hij werkte naar het volgen<strong>de</strong> syllabus :<br />
Les Sciences.<br />
Leur introduction dans le programme.<br />
Leur importance au point <strong>de</strong> vue utilitaire, psychologique et social.<br />
Principes sur lesquels cet enseignement doit etre base.<br />
Zoologie. — Un plan pour les trois <strong>de</strong>gres.<br />
Botanique. — Importance au point <strong>de</strong> vue esthetique dans l'education <strong>de</strong> la<br />
femme, particulierement.<br />
Mineralogie et un peu <strong>de</strong> geologie.<br />
Physique. Chimie.<br />
Prof. Ley <strong>de</strong>ed dus het groot belang <strong>de</strong>zer wetenschappen uitschijnen, zoowel<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong>genen, wier levensbeschouwing op het nuttigheidsbeginsel steunt en die<br />
alles herlei<strong>de</strong>n tot <strong>de</strong> wetenschap van het geidwinnen, als <strong>voor</strong> hen, die an<strong>de</strong>r<br />
i<strong>de</strong>alen koesteren en van oor<strong>de</strong>el zijn, dat, bijzon<strong>de</strong>r in het werk <strong>de</strong>r opvoeding,<br />
noodzakelijk leerstof moet on<strong>de</strong>rwezen wor<strong>de</strong>n, die niet onmid<strong>de</strong>llijk om te zetten<br />
is in klinkklare munt.<br />
De manners van 1879, die het on<strong>de</strong>rwijs <strong>de</strong>r natuurwetenschappen aan <strong>de</strong> dagor<strong>de</strong><br />
brachten, hebben verdienstelijk werk verricht, •ofschcon hunne pogingen niet heel<br />
en gansch aan <strong>de</strong> verwachtingen beantwoord<strong>de</strong>n door het stelsel van « van buiten<br />
leeren », dat door <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers en <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzeressen werd in praktijk gesteld<br />
om hun leerlingen te doen gelukken in <strong>de</strong> examens en wedstrij<strong>de</strong>n. « Als <strong>de</strong> zaaier<br />
die ging om te zaaien » heeft <strong>de</strong> Heer Ley vele gezon<strong>de</strong> <strong>de</strong>nkbeel<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> hersenen<br />
zijner toehoor<strong>de</strong>rs en toehoor<strong>de</strong>ressen doen dringen.<br />
Tusschen <strong>de</strong>ze <strong>de</strong>nkbeel<strong>de</strong>n stippen wij <strong>voor</strong>al aan, dat het on<strong>de</strong>rwijs <strong>de</strong>r natuurwetenschappen<br />
in <strong>de</strong> lagere school er niet naar streeft <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren cenige gereedgemaakte<br />
kennis of wetenschap merle te <strong>de</strong>elen, maar wel hunne geestelijke<br />
vermogens te oefenen, ze te on<strong>de</strong>rwerpen aan een « verstan<strong>de</strong>lijke gymnastiek ».<br />
Van <strong>de</strong> plantenkun<strong>de</strong> spreken<strong>de</strong>, toon<strong>de</strong> <strong>de</strong> leeraar bij <strong>voor</strong>beeld, van welk een<br />
onschatbaren invloed dit leervak zou kunnen zijn <strong>voor</strong> <strong>de</strong> louteriog van <strong>de</strong>n smaak<br />
in al <strong>de</strong> Stan<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r maatschappij en bijzon<strong>de</strong>r bij <strong>de</strong> geringe volksklassen. Vooral<br />
in <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijsgestichten <strong>voor</strong> meisjes zou <strong>de</strong> plantenkun<strong>de</strong> moeten beoefend<br />
wor<strong>de</strong>n, niet om het twijfelachtig plezier onzer toekomstige vrouwen. als snapzieke<br />
eksters, <strong>de</strong> kenmerken te hooren aframmelen van al <strong>de</strong> mogelijke plantenfamilien,<br />
maar wel om ze lust en lief<strong>de</strong> in te boezemen <strong>voor</strong> planten en bloemen en <strong>de</strong>zer<br />
behagelijke geuren, kleuren en vormen.<br />
Elk behan<strong>de</strong>ld punt gaf aanleiding tot een reeks uitweidingen. De rol <strong>de</strong>r natuurwetenschappen<br />
in <strong>de</strong> letterkun<strong>de</strong> werd niet vergeten. De eeuw van Lo<strong>de</strong>wijk XIV<br />
werd vergeleken met <strong>de</strong> 19 e eeuw en <strong>de</strong> kenmerken van die twee letterkundige<br />
tijdvakken in het licht gesteld.<br />
Ook kritieken wer<strong>de</strong>n in het mid<strong>de</strong>dgebracht ; zoo, <strong>de</strong> noodlottige invloe<strong>de</strong>n van<br />
het bijzon<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijs in aca<strong>de</strong>mieen en muziekscholen op <strong>de</strong> algemeene vorming<br />
<strong>de</strong>r leerlingen, zOo <strong>de</strong> dubbelzinnige rol van het staatsbestuur in zijnen strijd tegen<br />
het alcoolism, zoo <strong>de</strong> mangel aan volkspaleizen, aan kosteloos spoorwegvervoer, aan<br />
vele inrichtingen, die het yolk zou<strong>de</strong>n kunnen opheffen uit het slijk, waarin het, niet<br />
altijd door zijne schuld, verzinkt.
112 —<br />
De re<strong>de</strong>naar kritikeer<strong>de</strong> insgelijks <strong>de</strong> samenstelling <strong>de</strong>r natuurwetenschappelijke<br />
leerboeken, in het algerneen vol dorre, sappelooze beschrijvingen, terwijl er zoo<br />
heerlijke bladzij<strong>de</strong>n to garen zijn in Jean Mace, Michelet, Andre Theuriet en an<strong>de</strong>re<br />
talentvolle schrijvers.<br />
De <strong>voor</strong>dracht werd afgewisseld door <strong>voor</strong>lezingen uit, La Physiologie <strong>de</strong> l' Esprit<br />
par J. Paulhan (Paris. Germer-Bailliere) en L'Education, het geken<strong>de</strong> werk van<br />
Herbert Spencer.<br />
Zijne <strong>de</strong>r<strong>de</strong> les gaf <strong>de</strong>n Heer Ley op Don<strong>de</strong>rdag, 17 Januari. De<br />
leeraar han<strong>de</strong>l<strong>de</strong> over <strong>de</strong><br />
Rekenkun<strong>de</strong>.<br />
Het volgen<strong>de</strong> syllabus werd ontwikkeld :<br />
A. Proce<strong>de</strong>s employes iusqu'ici.<br />
Mecanisme. — Theories longues et inutiles. — Problemes absur<strong>de</strong>s. — Programme<br />
normal <strong>de</strong>s filles. — Absence <strong>de</strong> notions algebriques.<br />
B. Le programme primaire actuel. Grands principes :<br />
1 0 L'enseignement du calcul doit etre intuitif.<br />
• L'arithmometre Tecqmenne et les autres proce<strong>de</strong>s intuitifs. Parti a en tirer.<br />
20 L'enseignement du calcul mental doit prece<strong>de</strong>r celui du calcul ecrit et en etre<br />
la clef.<br />
30 L'enseignement du calcul doit etre un.<br />
40 L'enseignement du calcul doit se baser sur ce qui prece<strong>de</strong> et preparer ce qui<br />
suit.<br />
(La <strong>de</strong>monstration <strong>de</strong> ces <strong>de</strong>ux principes se fera surtout au cours <strong>de</strong> l'expose <strong>de</strong><br />
toute la metho<strong>de</strong>).<br />
C. Cours <strong>de</strong> premiere annee.<br />
Serie d'exercices sur le nombre 6, sur le nombre 12, le nombre 18.<br />
(Les quatreoperations et les fractions).<br />
Preparations <strong>de</strong>s caractéres <strong>de</strong> divisibilite.<br />
Groupement pour la comprehension <strong>de</strong> la numeration. — Systeme metrique<br />
facilite.<br />
Cours <strong>de</strong> secon<strong>de</strong> annee, a ramener a celui <strong>de</strong> premiere.<br />
D. Le calcul ecrit en troisieme annee. Demonstration du protege a suivre pour la<br />
division <strong>de</strong>s nombres entiers.<br />
E. Nombres dOcamauo, systeme metrique, fractions ordinaires, interet, etc., ramenes<br />
ez <strong>de</strong>s proce<strong>de</strong>s tres simples.<br />
De vier<strong>de</strong> les werd gehou<strong>de</strong>n op Don<strong>de</strong>rdag, 24 Januari en liep over<br />
De korte inhoud luid<strong>de</strong> als volgt :<br />
De Moe<strong>de</strong>rtaal.<br />
A. Importance <strong>de</strong> cet enseignement au point <strong>de</strong> vue du <strong>de</strong>veloppement intellectual<br />
et au point <strong>de</strong> vue utilitaire.<br />
Ce qu'il doit comprendre.<br />
B. Les exercices <strong>de</strong> langage.<br />
Citations <strong>de</strong> Locke, Comenius, Montaigne, Rousseau.<br />
Les premiers exercices.<br />
Recits en prose plutOt qu'en vers.<br />
Contes merveilleux, contes <strong>de</strong> fee, etc. Contes vraisemblables.
--- 113 ---.<br />
Extracts d'auteurs celares. Resumes <strong>de</strong> lectures et <strong>de</strong> lecons.<br />
C. La lecture elementaire.<br />
Historique.<br />
L'ecriture i<strong>de</strong>ographique.<br />
L'ecriture phonetique.<br />
La metho<strong>de</strong> par emission <strong>de</strong>s sons. (Metho<strong>de</strong> Gallet).<br />
De leeraar begon met in het licht te stellen, dat, in het taalon<strong>de</strong>rwijs, al te weinig<br />
gewicht wordt gehecht aan <strong>de</strong> « leven<strong>de</strong> taal », aan <strong>de</strong> taal zooals zij gekneed en<br />
gevormd wordt in <strong>de</strong>n mond <strong>de</strong>s yolks. Wij lij<strong>de</strong>n aan “ schoolpedantism r. Er<br />
wordt geen <strong>voor</strong><strong>de</strong>el getrokken uit <strong>de</strong>n schat van <strong>voor</strong>stellingen en begrippen, door<br />
<strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren vergaard te huis, op straat, in <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong> omstandighe<strong>de</strong>n van<br />
het kin<strong>de</strong>rleven, dat <strong>de</strong>n schooltijd <strong>voor</strong>afgaat. Voor zekere schoolmannen schijnt<br />
er geen taal te bestaan buiten <strong>de</strong> « schriltelij ke taal ), buiten <strong>de</strong> « boekentaal ). De<br />
gewestspraak is nochtans <strong>de</strong> <strong>voor</strong>raadschuur van <strong>de</strong> taal. Zon<strong>de</strong>r het dialect, dat<br />
met zijne gebreken en hoedanighe<strong>de</strong>n, van mond tot mond wordt overgeleverd, zou<br />
<strong>de</strong> taal bezwijken aan verzwakking en uitputting.<br />
Wie een taal niet wil leeren, kan zich verschillen<strong>de</strong> doelein<strong>de</strong>n stellen. In het<br />
algemeen streeft <strong>de</strong> lagere school er <strong>voor</strong>al naar, <strong>de</strong> taal te leeren schrijven, zon<strong>de</strong>r<br />
spelfouten. Aan <strong>de</strong> « spelling ), aan het ( rechtschrijven, ) aan <strong>de</strong>n « uiterlijken<br />
vorm ) wordt het grootste <strong>de</strong>el van <strong>de</strong>n tijd besteed. Sommige groote schrijvers,<br />
beroemd om hunnen boeien<strong>de</strong>n stijl, zijn nochtans niet in staat, een eenvoudigen<br />
brief te schrijven zon<strong>de</strong>r spelfouten. Zekere « garcons <strong>de</strong> cafe's' en « maitres<br />
d'hôtel, ) die <strong>de</strong> taal heel rad en vloeiend spreken, kunnen dat evenmin.<br />
Wij zondigen door 4 schoolpedantism ). De kin<strong>de</strong>ren die heel vrij en los hun<br />
gedachten uitdrukken, als zij ter school komen, stotteren soms in <strong>de</strong>n mid<strong>de</strong>lgraad<br />
en geraken heel vaak <strong>de</strong> kluts kwijt in <strong>de</strong>n hoogen graad. Wij verbeteren te veel. De<br />
kin<strong>de</strong>ren hebben een an<strong>de</strong>re logiek dan <strong>de</strong> onze. Wij hebben ongelijk, onze<br />
« groote-menschenlogiek ' brutaalweg op te dringen.<br />
Er wordt dus . te veel . spraakleer on<strong>de</strong>rwezen en daarbij wordt <strong>de</strong> spraakleer al<br />
te vaak « slecht ) on<strong>de</strong>rwezen. Comenius hekel<strong>de</strong> reeds onze manier om <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n<br />
tot leerstof te nemen in plaats van <strong>de</strong> zaken en <strong>de</strong> zinnen in plaats van <strong>de</strong><br />
gedachten. Onbeken<strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n scheppen geen gedachten. Wie een meesterstuk <strong>de</strong>r<br />
schil<strong>de</strong>rkunst beschouwt, <strong>de</strong>nkt er niet aan, <strong>de</strong> verf te ontle<strong>de</strong>n.<br />
Er wordt te weinig verteld, verhaald aan onze kin<strong>de</strong>ren. En, wat er verteld<br />
wordt, is, in <strong>de</strong> meeste gevallen, niet los, niet levendig, niet natuurlijk, niet aantrekkelijk,<br />
niet vroolijk genoeg.<br />
Er wordt ook niet genoeg met <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren gesproken over <strong>de</strong> genoegens, <strong>de</strong><br />
behoeften, <strong>de</strong> i<strong>de</strong>alen van hun leeftijd. Heel dikwijls wordt <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rlijke geest in<br />
<strong>de</strong> school afgetrokken van vertrouw<strong>de</strong> en genoegelijke zaken te huis en op <strong>de</strong><br />
straat, om hem te richten op Bingen, waar<strong>voor</strong> hij maar bitter weinig belangstelling<br />
gevoelt en kan gevoelen.<br />
Hier hekelt <strong>de</strong> leeraar <strong>de</strong> gewone « lecon <strong>de</strong> chose, ) van Amerikaanschen<br />
oorsprong, waarbij <strong>de</strong> leerlingen gedrild en geoefend wor<strong>de</strong>n, ten ein<strong>de</strong> in het<br />
exaam een beschrijving (?) te kunnen geven van <strong>de</strong> koe, het paard, <strong>de</strong> hond, <strong>de</strong> kat,<br />
of <strong>de</strong> kas, <strong>de</strong> tafel, <strong>de</strong>n stoel, het bord, <strong>de</strong> lessenaar.<br />
In plaats van met <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren te spreken over <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rfeesten, <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rspelen,<br />
het we<strong>de</strong>r, <strong>de</strong> <strong>voor</strong>tbrengselen van het jaargetij<strong>de</strong>, <strong>de</strong> <strong>voor</strong>vallen van <strong>de</strong>n dag.<br />
In <strong>de</strong>n winter zou men b. v. kunnen spreken over <strong>de</strong> « verlichting ) en haar<br />
geschie<strong>de</strong>nis (toortsen, stekjes, kaarsen, vetlampen, petrool, gas, elektriciteit). In<br />
an<strong>de</strong>re jaargetij<strong>de</strong>n over <strong>de</strong> « woning ), <strong>de</strong> c kleeding 3., <strong>de</strong> t voeding ) en <strong>de</strong>
— 114 —<br />
C mid<strong>de</strong>len van vervoer :.. Zoo zou men <strong>de</strong> gelegenheid vin<strong>de</strong>n om <strong>de</strong> leerlingen<br />
on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n indruk te laten van <strong>de</strong>n kolossalen <strong>voor</strong>uitgang in het geringe tijdsbestek<br />
van een paar eeuwen.<br />
De ze<strong>de</strong>lijke verhalen zou<strong>de</strong>n meer <strong>de</strong> hoedanighe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r hel<strong>de</strong>n moeten in het<br />
licht stellen dan hun on<strong>de</strong>ug<strong>de</strong>n en gebreken. Fantazij- en leugenverhalen , die <strong>de</strong><br />
kin<strong>de</strong>ren doen lachen en schateren, zijn in het geheel niet misplaatst in <strong>de</strong> lagere<br />
school. De kin<strong>de</strong>ren moeten het verhaal niet onmid<strong>de</strong>llijk navertellen. In een<br />
volgen<strong>de</strong> les kan <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer gebaren zijn verhaal vergeten te hebben. Ongedwongen<br />
zullen <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren hem het verhaal herinneren.<br />
Hier spreekt <strong>de</strong> leeraar over <strong>de</strong> al te veel verwaarloos<strong>de</strong> kunst van lezen. Lezen<br />
en lezen is twee. Een Boer, die zijn kerkboek kan ontcijferen, kan lezen. De<br />
professor van uitgalming aan een konservatorium leest ook. De afstand is groot<br />
Als <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren een bloemlezing kunnen orAcijferen, kunnen zij daarom nog geen<br />
boek lezen en verstaan. In al <strong>de</strong> klassen van <strong>de</strong>n hoogeren graad zou<strong>de</strong>n bibliotheken<br />
moeten zijn.<br />
In elke klas zou<strong>de</strong>n verschei<strong>de</strong>ne bloemlezingen ter beschikking moeten liggen,<br />
die beurtelings door <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren me<strong>de</strong> naar huis kon<strong>de</strong>n genomen wor<strong>de</strong>n om <strong>de</strong><br />
leeslessen <strong>voor</strong> te berei<strong>de</strong>n.<br />
Als een kind <strong>voor</strong> een boek <strong>de</strong>r <strong>bibliotheek</strong> geen lust gevoelt, d wing niet het<br />
<strong>voor</strong>t te lezen tegen heug en meug. Wees niet te streng <strong>voor</strong> het verslag, dat <strong>de</strong><br />
leerlingen over <strong>de</strong> boeken <strong>de</strong>r <strong>bibliotheek</strong> moeten geven.<br />
Hier komt <strong>de</strong> leeraar tot het aanvankelijk leeson<strong>de</strong>rricht. Wat is lezen ? Lezen is<br />
teekens verklaren. Teekens dienen als mnemotechnische mid<strong>de</strong>ls, als geheugenhelpers,<br />
om herinneringen wakker te hou<strong>de</strong>n. (In 't krijt staan, keien in <strong>de</strong>n Kongo,<br />
monumenten met of zon<strong>de</strong>r opschriften). Er zijn gedachtenteekens (hieroglyphen,<br />
<strong>de</strong> letters van het Chineesch alphabet) en klankenteekens of phonetische teekens.<br />
Hier schetst <strong>de</strong> leeraar <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> c spel-leesmetho<strong>de</strong> ,, <strong>de</strong> c leesmetho<strong>de</strong> door samenstelling<br />
., <strong>de</strong> zoogenaam<strong>de</strong> c blaasmetho<strong>de</strong> 3., <strong>de</strong> « metho<strong>de</strong> Bouman » en <strong>de</strong><br />
« klankmetho<strong>de</strong> Gallet ». De laatste is als <strong>de</strong> schuif van <strong>de</strong> lokomotief ; als het ei<br />
van Colombus.<br />
Wie ze kent, begrijpt dat het aanvankelijk lezen-leeren er aanzienlijk door<br />
vereenvoudigd en vergemakkelijkt moet zijn ?<br />
over<br />
De vijf<strong>de</strong> les werd gehou<strong>de</strong>n op Don<strong>de</strong>rdag, 31 Januari en han<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
Ziehier <strong>de</strong> korte inhoud<br />
Het Schoonlezen en het Opstellen.<br />
La Lecture Expressive.<br />
Explications prealables.<br />
Ce qu'il faut entendre par analyse littdraire primaire.<br />
Sans une gran<strong>de</strong> dose <strong>de</strong> tact on fait prendre le livre en horreur.<br />
Correction <strong>de</strong>s <strong>de</strong>fauts <strong>de</strong> prononciation.<br />
Ce qu'il faut lire ?<br />
Ce que <strong>de</strong>vrait etre un livre <strong>de</strong> lecture i<strong>de</strong>al ?<br />
Bibliotheques a l'usage <strong>de</strong>s &eves.
— tit —<br />
La Redaction.<br />
Son importance.<br />
Quand faut-il la commencer ?<br />
Elle se confond d'abord avec les exercices <strong>de</strong> langage.<br />
Les travaux <strong>de</strong> redaction doivent rester dans la sphere d'observation <strong>de</strong>s enfants.<br />
Il faut rediger tons les jours. (Comparer a ce qui se fait pour les autres branches).<br />
Inutilite d une correction minutieuse <strong>de</strong>s travaux journaliers.<br />
Travaux hebdomadaires. Preparation. La vraie lecon est la correction <strong>de</strong> ces<br />
travaux.<br />
Narrations. — Descriptions. — Promena<strong>de</strong>s, excursions, etc. — Description <strong>de</strong><br />
tableaux. — Lettres. — Travail preparatoire a la redaction. — Serie <strong>de</strong> sujets.<br />
De zes<strong>de</strong> en laatste les word gehou<strong>de</strong>n op Don<strong>de</strong>rdag, 17 Februari en<br />
liep over<br />
De Geschie<strong>de</strong>nis en <strong>de</strong> Aardrijkskun<strong>de</strong>.<br />
Ongetwijfeld was zij <strong>de</strong> belangrijkste, <strong>de</strong> schoonste van <strong>de</strong> reeks. Zij<br />
was het, die De Nieuwe Gazet het artikel <strong>de</strong>ed schrijven, dat prijkt aan<br />
het hoofd van dit overzicht. Met genoegen wordt hier kennis gegeven van<br />
<strong>de</strong>n korten inhoud :<br />
Histoire.<br />
H i storique <strong>de</strong> cet enseignement. — Rollin est le premier qui le preconise en<br />
France.<br />
Opinions <strong>de</strong> Spencer et <strong>de</strong> Rousseau.<br />
Tempels preconise une preparation a Petu<strong>de</strong> <strong>de</strong> l'histoire.<br />
En quoi consiste la veritable gran<strong>de</strong>ur <strong>de</strong> l'homme et ce que doit etre le vrai<br />
patriotisme.<br />
L'enseignement au 1 er <strong>de</strong>grfi par la metho<strong>de</strong> regressive.<br />
L'enfant, la famille, l'ecole, l'eglise, les jours <strong>de</strong> repos, le commerce et l'industrie<br />
<strong>de</strong> la localite. Il y a 20 ans, 40 ans, 6o, zoo ans, etc.<br />
Les <strong>de</strong>penses dans une commune. — La police, la justice.<br />
Jours <strong>de</strong> fetes communales. Moyens <strong>de</strong> transport.<br />
2e Degrê : L'habitation actuelle et jusqu'a la caverne.<br />
La nourriture actuelle et la nourriture primitive. Le sucre dans l'alimentation.<br />
L'eclairage.<br />
Le vetement.<br />
L'hygiene <strong>de</strong>s individus, <strong>de</strong>s habitations, <strong>de</strong>s localites.<br />
La poste. — L'imprimerie. — L'art.<br />
I<strong>de</strong>e <strong>de</strong> continuite.<br />
La civilisation se portant <strong>de</strong> l'Orient vers l'Occi<strong>de</strong>nt.<br />
L'homme prehistorique. — La litterature.<br />
3 e Degró : Faire du livre d'histoire un livre <strong>de</strong> lecture, en premiere annee<br />
<strong>de</strong>puis les ducs <strong>de</strong> Bourgogne, en secon<strong>de</strong> <strong>de</strong>puis les temps primitifs jusqu'a nos<br />
jours.<br />
Moyens intuitifs: Dans les villes, les monuments ; les gravures ; les tableaux.<br />
Bibliographie : Tra<strong>de</strong> <strong>de</strong>s etu<strong>de</strong>s par Rollin. — L' Emile <strong>de</strong> Rousseau. — Histoire<br />
du travail par Foucou. — Les races humaines par G. Pouchet. — Les ouvrages <strong>de</strong><br />
Mirguet.
— 116 —<br />
Geographie.<br />
Haute portee intellectuelle et morale <strong>de</strong> cet enseignement . lorsqu'il est bien<br />
compris.<br />
Importance qu'a prise la geographie en Belgique en ces <strong>de</strong>rniers temps. (Le Roi,<br />
M. <strong>de</strong> Gerlache. La Societe <strong>de</strong> Geographie).<br />
Ce qu'etait cet enseignement autrefois. Ce qu'il doit etre. Sa liaison intime avec<br />
d'autres sciences : Geologic, sciences naturelles, mathematiques.<br />
Principes.<br />
Metho<strong>de</strong> <strong>de</strong> Pestalozzi. — La valeur negative <strong>de</strong>s belles cartes. — Le raisonnement.<br />
— Citation <strong>de</strong> Sluys. — Rousseau.<br />
Repartition <strong>de</strong>s lecons en 3 e et en 4e annee. Le cours <strong>de</strong> l'Escaut et <strong>de</strong> la Meuse.<br />
Les voyages en Europe et dans le mon<strong>de</strong>.<br />
Exercices sur la sphere. Latitu<strong>de</strong>, longitu<strong>de</strong>, ealcul <strong>de</strong>s distances ; l'heure ;<br />
l'ombre. La cosmographie.<br />
Bibliographie : La geographie intuitive par Sluys. — La geographie physique,<br />
traduction <strong>de</strong> l'anglais par Houzeau. — Dictionnaire <strong>de</strong> geographie <strong>de</strong> Belgique par<br />
Jourdain. — Les diverses contrees du globe par Lanier. — Les oeuvres d'El. Reclus.<br />
— Les ouvrages <strong>de</strong> Roland.<br />
Conclusion gênèrale : Tout doit tendre a rendre l'enfant plus intelligent et<br />
meilleur. — I1 faut muscler l'esprit, non i'engraisser ; it faut forger <strong>de</strong>s Ames, <strong>de</strong>s<br />
caracteres.<br />
BOEKBEOORDEELINGEN.<br />
Lie<strong>de</strong>renboek <strong>de</strong>r Belgische Stu<strong>de</strong>nten, uitgegeven door <strong>de</strong> Stu<strong>de</strong>ntenverbindfing<br />
Lovania — Boo Lie<strong>de</strong>ren, met woord en wijs. (Prijs fr. 7.50). Bij I. B. Kcttto,<br />
Breitkopf en Hartel te Brussel.<br />
Over enkele jaren werd door eenige Stu<strong>de</strong>nten het gedacht opgevat in Belgie<br />
eenen kring tot stand te brengen, waar al <strong>de</strong> gebruiken <strong>de</strong>r vermaar<strong>de</strong> Duitsche<br />
Stu<strong>de</strong>ntenvereenigingen trouw zou<strong>de</strong>n nageleetd wor<strong>de</strong>n. Weldra bemerken zij op<br />
hunne verga<strong>de</strong>ringen het wezenlijke gebrek aan een Cie<strong>de</strong>rboek, dat het Duitsche<br />
Kommersbuch zou vervangen. Zulk een bock <strong>voor</strong> <strong>de</strong> Belgische stu<strong>de</strong>nten tot stand<br />
brengen, was het doel <strong>de</strong>r Lovania.<br />
Thans biedt <strong>de</strong> Lovania <strong>de</strong> vrucht van haren onverpoos<strong>de</strong>n arbeid in worm van<br />
<strong>de</strong>zen bun<strong>de</strong>l 654 blz . groot, en bevatten<strong>de</strong> al <strong>de</strong> lie<strong>de</strong>ren, zoowel Vlaamsche,<br />
Hollandsche, Fransche, Duitsche en Latijnsche die met genoegen door <strong>de</strong> Stu<strong>de</strong>nten<br />
kunnen gezongen wor<strong>de</strong>n. Den Normalisten warm aanbevolen.<br />
Werken van JOZEF VAN HovE, on<strong>de</strong>rwijzer aan <strong>de</strong> Oefenschool te Lier. (Vroeger<br />
gemeenteon<strong>de</strong>rwijzer te Rummen).<br />
I. Spelling. — Taal. — Stijl." Practische oefeningen <strong>voor</strong> leerlingen <strong>de</strong>r lagere<br />
af<strong>de</strong>elingen, welke werktuigelijk kunnen lezen, <strong>de</strong>r<strong>de</strong> uitgaaf. Prijs o.25 fr.<br />
2. St:Poefeningen <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n mid<strong>de</strong>lgraad. Deel <strong>de</strong>s leerlings, vier<strong>de</strong> uitgaaf. 0.25 fr.<br />
3. Zelt<strong>de</strong> work. Handboek <strong>de</strong>s on<strong>de</strong>rwijzers, tsvee<strong>de</strong> uitgaaf: o 65 fr.<br />
4. Mijn Schrijtboek van Spraakkunst, bevatten<strong>de</strong> het onontbeerlijke <strong>de</strong>r Vlaamsche<br />
spraakleer, <strong>de</strong>r<strong>de</strong> uitgaaf. 0.25.<br />
5. Oefeningen op ,4 Mijn Schrijfboek van Spraakkunst <strong>de</strong>r<strong>de</strong> uitgaaf. 0.25 fr.<br />
6. Het Opstellen, gegrond op wezenlijke feiten en toestan<strong>de</strong>n. Mo<strong>de</strong>llen en opgaven<br />
<strong>voor</strong> spreuk- en stijloefeningen. Hoogere graad. Deel <strong>de</strong>s leerlings, <strong>de</strong>r<strong>de</strong> uitgaaf,,<br />
0 35 fr.<br />
7. Het Opstellen, enz. — Handboek <strong>de</strong>s on<strong>de</strong>rwijzers, twee<strong>de</strong> uitgaaf, Loo fr.<br />
N.-B. De vijf eerste werkjes zijn uitgegeven bij Van<strong>de</strong>rpoorten, Pollepelstraat, 18,<br />
Gent. De twee laatste bij Jos. Van In & Cie te Lier. Te verkrijgen bij alle boekhan<strong>de</strong>laars.
ACIITSTE IAARGANG Nr 4 I April Igor<br />
Ohne ein Blatt, in welchem alles Laufen<strong>de</strong>n was die Lehrer interessiren kann zur Sprache kommt,<br />
ist eine lebendige Verbindung und Wechselwirkung <strong>de</strong>r Lehrer nicht <strong>de</strong>nkbar.<br />
In <strong>de</strong>r Vereinigung liegt unsere Kraft. Isoliere dich und du bist schwach o<strong>de</strong>r du wirst es.<br />
DIESTERWEG.<br />
INHOUD : In <strong>de</strong>n Gemeenteraad. — Nog iets over Achterlijke Kin<strong>de</strong>ren (Losse Nota's) Slot. —<br />
Normaalschool van Lier : Bond <strong>de</strong>r Oud-Leerlingen (Slot). — In <strong>de</strong> Zwitsersche scholen : Zurich.<br />
— Aan Peter Benoit.— Kijkj es links en rechts. — Werkzaamhe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r Vereeniging. — Vrije Tribuun :<br />
Uit <strong>de</strong> Praktijk : Het toezicht in <strong>de</strong> klas. Boekbeoor<strong>de</strong>eling.<br />
tn <strong>de</strong>n emeenteraad.<br />
Wij hebben thans <strong>voor</strong> ons 't verslag <strong>de</strong>r gemeenteraadzitting van<br />
Woensdag, 1 9 December 1900, waarin 't budget van openbaar on<strong>de</strong>rwijs<br />
<strong>voor</strong> 1901 word besproken en gestemd.<br />
De heer Desguin °pent <strong>de</strong> bespreking met <strong>de</strong> me<strong>de</strong><strong>de</strong>eling, dat <strong>de</strong><br />
begrooting <strong>voor</strong> 1901 een verhooging in <strong>de</strong> uitgaven aanwijst van<br />
122.000 fr.<br />
Buiten <strong>de</strong>n regelmatigen aangroei <strong>de</strong>r jaarwed<strong>de</strong>n is <strong>de</strong>ze verhooging bijzon<strong>de</strong>r<br />
toe to schrijven aan het maken van nieuwe plaatsen van on<strong>de</strong>rwijzers en on<strong>de</strong>rwijzeressen,<br />
aan <strong>de</strong> algemeene onkosten <strong>voor</strong> <strong>de</strong> scholen, gevolg van het vermeer<strong>de</strong>ren<br />
van het getal leerlingen, aan <strong>de</strong> verhooging van <strong>de</strong>n rooster <strong>de</strong>r jaarwed<strong>de</strong>n<br />
van <strong>de</strong> helpsters in <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rtuinen, ein<strong>de</strong>lijk aan <strong>de</strong> vermeer<strong>de</strong>ring van <strong>de</strong>n prijs<br />
<strong>de</strong>r kolen, geschat <strong>voor</strong> het jaar 1901 op 46.700 fr. n (1)<br />
( 1 ) Gemeenteblad, n r j aarg an g two, blz. 531. Wij doen opmerken dat <strong>de</strong> vermeer<strong>de</strong>ring<br />
van jaarwed<strong>de</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong> helpsters <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>rtuinen <strong>voor</strong> niet meer dan<br />
circa 7000 fr. in <strong>de</strong> 122.000 fr. begrepen is.
— 118 —<br />
Ook <strong>de</strong> onkosten <strong>voor</strong> on<strong>de</strong>rhoud <strong>de</strong>r scholen zijn gebracht van<br />
5o.000 op go.000 fr. Deze vermeer<strong>de</strong>ring van 40.000 fr. is insgelijks<br />
in <strong>de</strong> hoogervermel<strong>de</strong> 122.000 fr. begrepen.<br />
De heer Schepen maakt vervolgens een overzicht van wat door<br />
't gemeentebestuur se<strong>de</strong>rt 1884 is gedaan <strong>voor</strong> 't. Antwerpsche schoolwezen.<br />
Buiten 't bouwen en vergrooten van scholen, dus op_eigenlijk<br />
on<strong>de</strong>rwijskundig gebied, vermeldt hij : <strong>de</strong> inrichting van een kookleergang<br />
en huishou<strong>de</strong>lijke klassen in twee gemeentescholen ; van zes<br />
leergangen <strong>voor</strong> kleersne<strong>de</strong> ; van een leergang van confectie <strong>voor</strong><br />
meisjes; van een leergang van kookkunst en huishou<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>lbare<br />
jufferscholen ; van twee lagere hoofdscholen ; van een leergang<br />
van snelschrift <strong>voor</strong> volwassenen ; van <strong>de</strong>n toezichtsdienst van tandartsen<br />
; van een pedologischen dienst; van een school <strong>voor</strong> achterlijke<br />
kin<strong>de</strong>ren ; van een teekenschool <strong>voor</strong> volwassenen.<br />
Hij eindigt met <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> verklaring :<br />
(,, Ha College zou gelukkig zijn, u dit jaar eene verhooging van het cijfer <strong>de</strong>r<br />
jaarwed<strong>de</strong>n van het personeel <strong>voor</strong> te stellen. Vragen zijn hem toegekomen van<br />
wege <strong>de</strong> kostelooze scholen, <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rtuinen, <strong>de</strong> betalen<strong>de</strong> scholen en van <strong>de</strong><br />
schoolhoof<strong>de</strong>n, in een woord, van alle kanten. Het is ons niet mogelijk al <strong>de</strong>ze verlangens<br />
te bevredigen. Wij zijn begonnen met u <strong>voor</strong> te stellen en gij stemt eene<br />
verhooging <strong>de</strong>r jaarwed<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> ne<strong>de</strong>rigsten, dat is van <strong>de</strong> helpsters <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>rtuinen.<br />
Wij aanzien <strong>de</strong>zen eersten maatregel, rechtvaardig, als een begin naar eene<br />
herziening, zich uitbrei<strong>de</strong>n<strong>de</strong> op <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re reeksen van het on<strong>de</strong>rwijspersoneel. ” (I)<br />
*<br />
* *<br />
Vervolgens krijgt <strong>de</strong> gemeenteraad een re<strong>de</strong>voering te hooren van<br />
<strong>de</strong>n heer Terwagne, die wij niet dan uiterst belangrijk kunnen noemen.<br />
Jammer genoeg schenen onze vroe<strong>de</strong> gemeenteva<strong>de</strong>ren er niet<br />
alien zoo over te <strong>de</strong>nken. Hun niet te bedwingen ongeduld verplichtte<br />
<strong>de</strong>n spreker zijn opmerkingen <strong>voor</strong> <strong>de</strong> helft in te korten.<br />
Talrijke punten zijn door <strong>de</strong>n beer Terwagne aangeraakt of meer<br />
uitvoerig behan<strong>de</strong>ld. Hij heeft er door bewezen, dat hij van on<strong>de</strong>rwijskwesties<br />
een ernstige studie maakt.<br />
Over 't algemeen zijn wij 't geheel met hem eens. Hij heeft gesproken<br />
als socialist, wij zijn 't met hem eens als on<strong>de</strong>rwijzers.<br />
9kl'ile<br />
De beer Terwagne bekampt — en terecht — het bestaan van<br />
betalen<strong>de</strong> scholen, van stan<strong>de</strong>nscholen. Hij wijst er op hoe <strong>de</strong>ze on<strong>de</strong>r<br />
opzicht van hygieen beter be<strong>de</strong>eld zijn dan <strong>de</strong> kostelooze, een beter<br />
bezoldigd personeel hebben, over betere leermid<strong>de</strong>len beschikken en<br />
niet lij<strong>de</strong>n aan overbevolking.<br />
“ Dit zijn <strong>voor</strong><strong>de</strong>elen die niet op rekening kunnen gebracht van <strong>de</strong>n prijs betaald<br />
door <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren die daar ter schole gaan, omdat ik <strong>de</strong>nk dat, zoo men <strong>de</strong> respectievelijke<br />
cijfers <strong>de</strong>r uitgaven vergeleek, men zou bevin<strong>de</strong>n dat <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren <strong>de</strong>r<br />
( 1 ) Blz. 534.
— 119<br />
betalen<strong>de</strong> scholen meer kosten aan <strong>de</strong> Stad dan <strong>de</strong>genen <strong>de</strong>r kostelooze scholen.<br />
Deze cijfers wer<strong>de</strong>n reeds <strong>voor</strong>gebracht.<br />
1k heb hier eene tabel van het on<strong>de</strong>rwijspersoneel en zii is zeer waard bestu<strong>de</strong>erd<br />
te wor<strong>de</strong>n. Volgens <strong>de</strong>ze tabel zijn <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzeressen <strong>de</strong>r niet betalen<strong>de</strong> scholen<br />
na 25 jaren werken er toe geraakt een totaal te he ben ontvan_ en van 46.500 frank<br />
jaarwedcle, terwijl <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzeressen <strong>de</strong>r betalen<strong>de</strong> scholen na een zelt<strong>de</strong> getal<br />
jaren 62 800 frank getrokken hebben., (1)<br />
**<br />
Hij vindt, dat <strong>voor</strong> het on<strong>de</strong>rwijs nog veel te doen is in onze stad :<br />
onze scholen zijn niet genoeg in getal, <strong>de</strong> programtnas zijn onvolledig, <strong>de</strong> pedagogische<br />
inrichting is nog in <strong>de</strong> kiem, <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers zijn niet voldoen<strong>de</strong> bezoldigd ;<br />
alles is te doen, te herdoen of te volledigen. (2)<br />
Spreker prijst <strong>de</strong> trapsgewijze invoering aan van han<strong>de</strong>narbeid als<br />
leervak in <strong>de</strong> lagere school. Hij drukt vervolgens op het groote nut<br />
<strong>de</strong>r stenografie. De beschavinggeschie<strong>de</strong>nis wordt door hem ver<strong>de</strong>digd tegenover<br />
<strong>de</strong> nog immer woe<strong>de</strong>n<strong>de</strong> kronijk van vorsten en veldslagen.<br />
Ein<strong>de</strong>lijk belandt hij bij <strong>de</strong> beruchte teekenmetho<strong>de</strong> Peeters-Van Hoof.<br />
Dit ge<strong>de</strong>elte <strong>de</strong>r re<strong>de</strong>voering van <strong>de</strong>n heer Terwagne is zoo gewichtig,<br />
dat wij het in zijn geheel afdrukken.<br />
* *<br />
De heer Terwagne. — Ik ben zeer verwon<strong>de</strong>rd geweest te vernemen,<br />
dat die teekenmetho<strong>de</strong> te Antwerpen werd ingevoerd, ondanks een.<br />
bijna algemeen ongunstig advies van <strong>de</strong>genen die zich met <strong>de</strong>ze qusti.e<br />
onledig hou<strong>de</strong>n. Ik heb inlichtingen genomen en mij het verslag kunnen<br />
aanschaffen, over <strong>de</strong>ze metho<strong>de</strong> aangebo<strong>de</strong>n aan het Gemeente=<br />
bestuur van Brussel, en dit verslag zegt daar veel over. Neemt wel in<br />
aanmerking, dat gansch of bijna gansch het on<strong>de</strong>rwijspersoneel hardnekkig<br />
<strong>de</strong>ze metho<strong>de</strong> bestrijdt. Zekeren dag werd mij gezegd, dat <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>iwijzers tegenstrevers <strong>de</strong>r metho<strong>de</strong> waren, omdat zij hun te veel,<br />
werk geeft ; maar na <strong>de</strong> leerwijze te hebben bestu<strong>de</strong>erd, ben ik spoedig<br />
overtuigd geweest dat het tegenovergestel<strong>de</strong> eer<strong>de</strong>r waar is ; met <strong>de</strong><br />
leerwijze-Peeters hebben <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers veel min<strong>de</strong>r werk dan met<br />
eene an<strong>de</strong>re, en toch bestrij<strong>de</strong>n zij haar. Zij laat hun veel min<strong>de</strong>r<br />
initiatief ; en wanneer men iemand in een spoor zet, dat hij maar te<br />
volgen heeft, legt men hem niet meer werk op <strong>voor</strong> zooveel ik weet.<br />
1k vind dat <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers eene zekere vrijheid zou<strong>de</strong>n moeten hebben<br />
en niet gedwongen zijn uwe reeks mo<strong>de</strong>llen te volgen. Zoo men<br />
hun eenig verstandig initiatief vroeg, zij zou<strong>de</strong>n meer werk hebben<br />
dan met <strong>de</strong> metho<strong>de</strong>-Peeters.<br />
Ik wil u eenige bladzij<strong>de</strong>n lezen van dit verslag, gericht aan het<br />
Gemeentebestuur van Brussel — dat <strong>de</strong>n heer Sluys, oud-bestuur<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong>r mo<strong>de</strong>lschool, naar Antwerpen gezon<strong>de</strong>n had.<br />
(1) Blz. 536.<br />
(2) Blz. 537.
— 120<br />
Ziehier een ge<strong>de</strong>elte van dit verslag- :<br />
Ingevol,e <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rrichtingen, mij door het College gegeven, in zijn brief van<br />
28 November laatstle<strong>de</strong>n, heb ik mij gisteren naar Antwerpen begeven, om er <strong>de</strong><br />
teekenmetho<strong>de</strong> van <strong>de</strong>n beer Alfons Peeters, opzichter van het teekenon<strong>de</strong>rwijs in<br />
<strong>de</strong> scholen dier belangrijke gemeente, te on<strong>de</strong>rzoeken.<br />
Ik werd ontvangen door <strong>de</strong>n heer Peeters zelf en door <strong>de</strong>n hcer Van Hoof,<br />
ste<strong>de</strong>lijken opzichter <strong>de</strong>r scholen van Antwerpen. De eerste heeft mi .] al <strong>de</strong> mo<strong>de</strong>llen<br />
getoond en in alle bijzon<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>n zijne leermetho<strong>de</strong> uitgelegd ; <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> hec ft<br />
mij inlichtingen gegeven over <strong>de</strong>n economischen karat van <strong>de</strong>ze hervorming.<br />
Ongeveer 3 uren wer<strong>de</strong>n gewijd aan <strong>de</strong>ze studie en ik moet hul<strong>de</strong> betuigen aan <strong>de</strong><br />
klaarheid <strong>de</strong>r uitleggingen <strong>de</strong>zer Heeren, alsme<strong>de</strong> aan <strong>de</strong> welwillendheid waarme<strong>de</strong><br />
zij op mijne vragen geantwoord hebben. 1k voeg er bij, dat ik noch <strong>de</strong> grondbeginselen,<br />
noch <strong>de</strong> toepasEing besproken heb van het stelsel dat zij <strong>voor</strong>staan.<br />
De beer Peeters heeft 308 in graad opgaan<strong>de</strong> mo<strong>de</strong>llen <strong>voor</strong> <strong>de</strong> zes studiejaren <strong>de</strong>r<br />
lagere scholen gemaakt. Deze mo<strong>de</strong>llen waren tentoongesteld in <strong>de</strong> volgor<strong>de</strong> waarin<br />
zij moeten geteekend wor<strong>de</strong>n, wat mij heeft toegelaten ze in alle bijzon<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>n te<br />
on<strong>de</strong>rzoeken.<br />
Deze mo<strong>de</strong>llen zijn als volgt ver<strong>de</strong>eld.<br />
Ik sla <strong>de</strong> volledige beschrijving <strong>de</strong>r metho<strong>de</strong> over, die maar belang<br />
kan hebben <strong>voor</strong> <strong>de</strong>genen die zich rechtstreeks met <strong>de</strong> zaak zou<strong>de</strong>n<br />
willen bezighou<strong>de</strong>n en haar niet kennen. Maar er zijn ge<strong>de</strong>elten van<br />
dit verslag die gij moet kennen ; en wel het volgen<strong>de</strong> :<br />
Deze opgave bewijst, dat <strong>de</strong> teekening, met geheven hand, naar <strong>de</strong> natuur, in <strong>de</strong><br />
metho<strong>de</strong> maar eene geringe plaats beslaat : 5o mo<strong>de</strong>llen met vrije hand tegen 167<br />
met werktuigen, in <strong>de</strong>n 2n en 3n graad. Zoo er in <strong>de</strong>n In graad met vrije hand<br />
geteekend wordt, is het enkel omdat men oor<strong>de</strong>elt dat kin<strong>de</strong>ren van 6 a 8 jaar <strong>de</strong><br />
werktuigen niet kunnen hanteeren. De meeste teekeningen met vrije hand zijn<br />
kopijen, lijnen geteekend door <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer.<br />
Ziehier <strong>de</strong> bijzon<strong>de</strong>rste grief, die <strong>de</strong> mannen van het on<strong>de</strong>rwijs tegen<br />
<strong>de</strong> metho<strong>de</strong> hebben :<br />
De reeksen volgen goed in graad ; men ziet dat <strong>de</strong> leeraar is willen gaan van het<br />
eenvoudige naar het ingewikkel<strong>de</strong>, nemen<strong>de</strong> het abstracte <strong>voor</strong> het eenvoudige, bet<br />
meetkundig element.<br />
In<strong>de</strong>rdaad, <strong>voor</strong> een kind is een meetkundige vorm iets abstract.<br />
Bied het een natuurlijk <strong>voor</strong>werp aan, een bol, bij<strong>voor</strong>beeld, het kind<br />
begrijpt beter. Wat men <strong>de</strong> metho<strong>de</strong> verwijt is, dat men het kind iets<br />
wil doers begrijpen dat het niet kan begrijpen, dan na <strong>de</strong> natuur<br />
bestu<strong>de</strong>erd te hebben. Er wer<strong>de</strong>n daarover doorslaan<strong>de</strong> proefnemingen<br />
gedaan :<br />
Frcebel, zegt het verslag, heeft er zich niet in bedrogen : aan <strong>de</strong> kleinen toont hij<br />
eerst <strong>de</strong> vaste vormen ; <strong>de</strong> eerste zijn dus lichamen ; later komen <strong>de</strong> gegevens in<br />
<strong>de</strong>n vorm van plannen en op het ein<strong>de</strong> <strong>de</strong> lijnen en <strong>de</strong> punten. Dit is <strong>de</strong> gang <strong>de</strong>r<br />
natuurlijke ontwikkeling van <strong>de</strong>n geest. In eene lagere sehool volgt <strong>de</strong> loop <strong>de</strong>r<br />
meetkundige vormen <strong>de</strong>nzelf<strong>de</strong>n weg.<br />
Voor <strong>de</strong> teekening hebben <strong>de</strong> abstracte vormen, die <strong>de</strong>n grond van al <strong>de</strong> vormen<br />
van <strong>de</strong>n heer Peeters uitmaken, geene hoegenaam<strong>de</strong> aantrekkelijkheid <strong>voor</strong> <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren<br />
: het stelsel van <strong>de</strong>n heer Peeters werd toegepast met an<strong>de</strong>re reeksen, maar<br />
volgens hetzelf<strong>de</strong> grondbegin, in vele scholen en heeft er enkel afkeer <strong>voor</strong> het<br />
teekenen verwekt. Hier zelf, in <strong>de</strong> mo<strong>de</strong>lschoo!, in <strong>de</strong> Normaalschool, in <strong>de</strong> toepas-
— 121 —<br />
singschool, met uitsteken<strong>de</strong> leeraars en goe<strong>de</strong> reeksen van mo<strong>de</strong>llen, werd dit<br />
meetkundig teekenen geduren<strong>de</strong> jaren beproefd, en het mislukken is volledig<br />
geweest.<br />
De heer Peeters wil, dat <strong>de</strong> lagere school <strong>de</strong> leerlingen <strong>voor</strong>bereidt tot <strong>de</strong> verschillige<br />
stielen en daarop richt hij zijne metho<strong>de</strong> : <strong>de</strong> leerlingen, die <strong>de</strong>ze reeksen zullen<br />
gevolgd hebben, zullen, wanneer zij schrijnwerkers, timmerlie<strong>de</strong>n, ijzerbewerkers,<br />
slotmakers, glazenmakers, enz. wor<strong>de</strong>n, beter hunnen stiel begrijpeu, zegt hij,<br />
omdat zij <strong>de</strong> plans, <strong>de</strong> doorsne<strong>de</strong>, <strong>de</strong> profils, op <strong>de</strong> schaal zullen geteekend hebben,<br />
naar <strong>de</strong> mo<strong>de</strong>llen genomen in die stielen ; zijn er die advocates, geneesheeren,<br />
renteniers, enz. wor<strong>de</strong>n, nog zullen zij gelegenheid vin<strong>de</strong>n om eenig nut uit <strong>de</strong>ze<br />
teekening te trekken, bij <strong>voor</strong>beeld, wanneer zij een huis zullen te Louwen hebben.<br />
Deze re<strong>de</strong>neering, die dikwijls door <strong>de</strong> specialisten herhaald werd, schijnt gegrond<br />
te zijn, alhoewel het pedagogisch valsch is. Het teekenen in <strong>de</strong>n kin<strong>de</strong>rtuin, in <strong>de</strong><br />
lagere school, mag geene hoegenaam<strong>de</strong> specialiteit beoogen ; het moet zijn eene oefening<br />
van het oog, van <strong>de</strong> hand, van <strong>de</strong>n geest van <strong>de</strong>n esthetischen zin,<br />
(Het volgen<strong>de</strong> is <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n heer Schepen van Schoone Kunsten :)<br />
even als <strong>de</strong> leergang van natuurwetenschappen het er niet op aanlegt kruidkundigen<br />
, dierkundigen, aardkundigen, enz. te kweeken, maar alleen strekt om <strong>de</strong>n geest<br />
te oefenen door het inzicht, <strong>de</strong> vergelijking, het on<strong>de</strong>rricht, enz. De metho<strong>de</strong> van<br />
<strong>de</strong>n beer Peeters zal <strong>de</strong> hand van (len leerling oefenen in het min of meer hanteeren<br />
van <strong>de</strong>n winkelhaak en <strong>de</strong>n passer, maar niet in het kunstig weergeven van hetgeen<br />
hij ziet...., en zij zal het oog enkel oefenen in <strong>de</strong> enge palen, want het zijn <strong>de</strong> werktuigen<br />
dic <strong>de</strong>n vorm, <strong>de</strong> proportion, <strong>de</strong> omvangen zullen geven ; zij zal niet veel<br />
<strong>de</strong>n esthetischen smaak ontwikkelen, want <strong>de</strong> reeksen zijn uiterst arm in schoonheidsbestand<strong>de</strong>elen<br />
; het meetkundige, het intellectueele, het abstracte overheerschen<br />
in alley.<br />
In dit verslag wordt nog aangetoond, dat <strong>de</strong> in <strong>de</strong> scholen van<br />
Antwerpen gebruikte metho<strong>de</strong> alleen personen kan vormen, die er aan<br />
hou<strong>de</strong>n teekeningen eerier anti-esthetische stijfheid te maken.<br />
In <strong>de</strong> lagere school kan het meetkundige niet geraken dan tot eene vervorming,<br />
zon<strong>de</strong>r te rekenen dat dit stelsel van abstracten aard <strong>de</strong> leerlingen afkeerig maakt ;<br />
het trapsgewijze teekenen naar <strong>de</strong> natuur, integen<strong>de</strong>el, is belangwekkend, opvoe<strong>de</strong>nd,<br />
het bewerkt <strong>de</strong> opvoeding van het oog, <strong>de</strong>r hand, van <strong>de</strong>n smaak ; het<br />
bereidt <strong>voor</strong> tot het leven, in <strong>de</strong>zen zin, dat elke leerling, <strong>de</strong> lagere school verlaten<br />
hebben<strong>de</strong>, sterk en snel het bijzon<strong>de</strong>r soort van teekening zal leeren, dat behoort<br />
tot zij n beroep .<br />
Kortom, <strong>de</strong> beer Peeters heeft een leerwijze gemaakt, die nuttelooze on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>elen<br />
<strong>voor</strong>uitzet, die zou<strong>de</strong>n passen <strong>voor</strong> het on<strong>de</strong>rwijs in eene nijverheidschool of eene<br />
school <strong>voor</strong> kunstnijverheid, maar <strong>voor</strong> <strong>de</strong> lagere school kan zijn stelsel, in strijd<br />
met <strong>de</strong> zielleer <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren, veroor<strong>de</strong>eld door <strong>de</strong> ervaring, enkel afgewezen<br />
wor<strong>de</strong>n .<br />
Volgens dit verslag heeft men, zooals ik u zeg<strong>de</strong>, proefnemingen<br />
gedaan. Er is bewezen gewor<strong>de</strong>n dat kin<strong>de</strong>ren, die het on<strong>de</strong>rwijs ontvangen<br />
had<strong>de</strong>n volgens <strong>de</strong> metho<strong>de</strong> Peeters, er toe gekomen zijn later<br />
te moeten stu<strong>de</strong>eren naar <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re metho<strong>de</strong> en groote moeilijkhe<strong>de</strong>n<br />
hebben gehad ; terwijl <strong>de</strong>genen die naar <strong>de</strong> natuur gestu<strong>de</strong>erd had<strong>de</strong>n,<br />
er in gelukten meetkundige vormen weer te geven en een vollediger<br />
on<strong>de</strong>rricht bezaten.<br />
Volgens het verslag heeft <strong>de</strong>ze metho<strong>de</strong> een an<strong>de</strong>r bezwaar, te weten
— 122 —<br />
dat zij verschrikkelijk duur kost. De opzichter moet aan <strong>de</strong>n afgevaardig<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>r stad Brussel verklaard hebben, dat er i8000 frank <strong>voor</strong><br />
eerste inrichting is noodig geweest. Se<strong>de</strong>rt dan, geloof ik, zijn <strong>de</strong><br />
kosten altijd aangegroeid, omdat eene gansche reeks teekeningen<br />
noodig is.<br />
De heer Desguin, scheten. — Dit kost zeer weinig.<br />
De heer T erwagne. — Ik geloof dat er kleine listen zijn, die <strong>de</strong> zaak<br />
goedkoop doen schijnen ; met genoegen zal ik uwe uitlegging afwachten....<br />
(Wordt <strong>voor</strong>tgezet.)<br />
NOG IETS OVER AGHTERLIJKE KINDEREN.<br />
(LOSSE NOTA'S)<br />
(SLOT).<br />
« Vindt gij het raadzamer en nuttiger — in 't belang <strong>de</strong>r zaak —<br />
aan het hoofd van een school <strong>voor</strong> bijzon<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijs een on<strong>de</strong>rwijzer<br />
(schoolhoofd) of een dokter in <strong>de</strong> medicijnen te hebben ? » Zoo<br />
luidt <strong>de</strong> vraag mij onlangs gesteld.<br />
1k aarzel niet te antwoor<strong>de</strong>n dat aan 't hoofd van een school <strong>voor</strong><br />
bijzon<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijs een schoolman moet staan. Hij die on<strong>de</strong>rwijzer<br />
geweest is, hij die zijn gansch leven met schoolkin<strong>de</strong>ren doorgebracht<br />
heeft, hij die weet en voelt wat klas-doen is, omdat hij zelf geduren<strong>de</strong><br />
vele jaren een klas bestuurd heeft, hij alleen staat op zijn plaats aan<br />
't hoofd van <strong>de</strong>rgelijke school. Een dokter kan wel meer kundighe<strong>de</strong>n<br />
bezitten in wetenschappelijk opzicht, maar hij bezit toch <strong>de</strong><br />
paedagogische kennissen niet, welke onontbeerlijk zijn om <strong>de</strong> school<br />
met zuiver oor<strong>de</strong>el te besturen en er met verstandig beleid te werk te<br />
gaan. Nu, die paedagogische kennissen, dat zuiver oor<strong>de</strong>el, dat<br />
verstandig beleid leert men in geen boeken : dat alles kan enkel door<br />
<strong>de</strong> praktijk en <strong>de</strong> ervaring verkregen wor<strong>de</strong>n.<br />
Een dokter moet aan <strong>de</strong> school toegevoegd zijn, zooals te Brussel en<br />
te Antwerpen (te Brussel zijn twee dokters aan <strong>de</strong> School <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r<br />
On<strong>de</strong>rwijs toegevoegd ; te Antwerpen, een). Daar is hij <strong>de</strong> rechte<br />
man op <strong>de</strong> rechte plaats, — maar uitsluitend daar. Met <strong>de</strong> leiding <strong>de</strong>r<br />
school mag hij niets te maken hebben.<br />
**<br />
Na schooltijd geef ik les aan een elfjarig achterlijk meisje, vroeger<br />
leerlinge eener geestelijke kostschool, thans niet meer schoolgaan<strong>de</strong><br />
omdat het dui<strong>de</strong>lijk geblekt n is, dat noch <strong>de</strong> kostschool, noch een<br />
an<strong>de</strong>re school geschikt waren om het meisje eenigszins te ontwikkelen.
— 123 —<br />
Haar <strong>voor</strong>uitgang is zichtbaar. Bestond er nu een school <strong>voor</strong> bijzon<strong>de</strong>r<br />
on<strong>de</strong>rwijs <strong>voor</strong> meisjes, dan <strong>de</strong>ed ze stellig grooter en speller<br />
vor<strong>de</strong>ringen. Privaatlessen kunnen <strong>de</strong> school niet vervangen : naast<br />
<strong>de</strong> school mogen zij staan, en dan kunnen zij al <strong>de</strong> uitslagen opleveren,<br />
welke men er van verwacht.<br />
Het is jammer dat in ons land nog geen school bestaat <strong>voor</strong> bijzon<strong>de</strong>r<br />
on<strong>de</strong>rwijs <strong>voor</strong> meisjes. Het weze hier in 't <strong>voor</strong>bijgaan, doch met<br />
nadruk gezeid : het inrichten van scholen <strong>voor</strong> bijzon<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijs<br />
<strong>voor</strong> meisjes is een even dringend eisch als het inrichten van <strong>de</strong>rgelijke<br />
scholen <strong>voor</strong> jongens. (1) Welnu, <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r van mijn leerlinge verklaar<strong>de</strong><br />
me onlangs, dat; al bestond zulke school <strong>voor</strong> meisjes, zij er haar kind<br />
toch niet zou hcen zen<strong>de</strong>n. — Mag ik weten waarom ? vroeg ik<br />
da<strong>de</strong>lijk. — Oindat, antwoord<strong>de</strong> zij, eenie<strong>de</strong>r niet moet weten dat ik<br />
een kind heb, dat niet volkomen gelijk is aan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re kin<strong>de</strong>ren ; (2)<br />
<strong>voor</strong>al, omdat ik niet wil dat zij later lij<strong>de</strong> on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>ze verne<strong>de</strong>ren<strong>de</strong><br />
woor<strong>de</strong>n: «Zie dat meisje is naar <strong>de</strong> school <strong>voor</strong> achterlijken geweest».<br />
Het verblijf op zulke school ware een onuitwischbare \lel< <strong>voor</strong> haar<br />
gansche levee. •<br />
Het is plicht die menschen hun dwaling te doer inzien om hen op<br />
het rechte spoor te brengen. Zij hebben geenszins het recht hun<br />
kind niet te sturen naar <strong>de</strong> school <strong>voor</strong> bijzon<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijs ; aldus<br />
han<strong>de</strong>len ware een grove fout, een echte misdaad ; zij moeten er hun<br />
kind henen zen<strong>de</strong>n.<br />
Is dat dui<strong>de</strong>lijk en op betoogen<strong>de</strong>n toon uitgelegd, dan zullen <strong>de</strong><br />
ou<strong>de</strong>rs, evenals <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r in kwestie, diep doordrongen wor<strong>de</strong>n van<br />
<strong>de</strong> noodzakelijkheid hun kind naar <strong>de</strong> school <strong>voor</strong> bijzon<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijs<br />
te zen<strong>de</strong>n.<br />
:t. * *<br />
Een laatste punt. De vraag kwam mij toe een bibliographische lijst<br />
op te geven van al wat tot nog toe over het vraagstuk <strong>de</strong>r achterlijke<br />
kin<strong>de</strong>ren in Belgie en Ne<strong>de</strong>rland verschenen is. Het is mij <strong>de</strong>s te<br />
aangenamer dat verlangen in te willigen, daar ik aldus in <strong>de</strong> gelegenheid<br />
ben, aan te toonen hoezeer <strong>de</strong> taak op weinige jaren bestu<strong>de</strong>erd<br />
werd, maar ook hoezeer gewettigd is wat ik nog onlangs schreef :<br />
« Wanneer zullen al <strong>de</strong> overhe<strong>de</strong>n bewust zijn van <strong>de</strong>n ontzaglijken<br />
plicht die op hen ligt ? Wanneer vindt het grootsche <strong>voor</strong>beeld, door<br />
(1) In het begin <strong>de</strong>r maand Februari 1901 werd aan <strong>de</strong> heeren le<strong>de</strong>n van het<br />
Schepcncollege en <strong>de</strong>n Gemeenteraad te Brussel, een open brief gezon<strong>de</strong>n, geteekend<br />
: UNE MERE, getiteld : L'ëcole speciale pour fillettes arreres (Brussel, 1901.<br />
Wcd e D. Brismee), waarin het dringend verzoek gedaan wordt, spoedig een school<br />
<strong>voor</strong> bijzon<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijs <strong>voor</strong> meisjes in te richten.<br />
(2)Immers, weinige personen willen erkennen of kunnen het <strong>de</strong>nkbeeld verdragen<br />
achterlijke kin<strong>de</strong>ren ter wereld te hebben gebracht.
— 124 —<br />
Duitschland gegeven, overal navolging ? Wanneer wordt door <strong>de</strong><br />
groote gemeenten van Belgie en Ne<strong>de</strong>rland <strong>de</strong> zaak ter hand genomen,<br />
evenals te Brussel, te Antwerpen en te Amsterdam ? Wanneer ?.... ))(1)<br />
Want, indien op vele plaatsen het strij<strong>de</strong>n ten <strong>voor</strong><strong>de</strong>ele <strong>de</strong>r achterlijke<br />
kin<strong>de</strong>ren niet eerlang werkelijkheid wordt, zullen wij <strong>de</strong> bevoeg<strong>de</strong><br />
overhe<strong>de</strong>n streng mogen verwijten omtrent hun onverschilligheid<br />
jegens tallooze kin<strong>de</strong>ren, die ontwikkeld moeten wor<strong>de</strong>n, in hun eigen<br />
belang en in het belang <strong>de</strong>r maatschappij. — En hiermee wensch ik<br />
<strong>de</strong>ze nota's te sluiten.<br />
Ik heb melding gemaalit van alle studies, opstellen, artikels en<br />
artikeltjes van <strong>de</strong> hand van Belgen en Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>rs ; <strong>de</strong> schrijvers<br />
zijn naar alphabetische volgor<strong>de</strong> gerangschikt : (2)<br />
POL ANRI<br />
Schoolhoofd te Gent.<br />
« De fouten <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren » (Gent, 1900. Algemeene boekhan<strong>de</strong>l Ad. Hoste)<br />
bestaan<strong>de</strong> uit : « Wil en karakter ..— & Bestrijding van <strong>de</strong> baldadighe<strong>de</strong>n do r straatjeugd<br />
2.. - c Geestelijke vermocienis » (Verschenen in het « Tijdschrift van het<br />
Willems-Fonds », juli 1899). — « Hypnotisme in <strong>de</strong> opvoeding » (id. Decem. 1898).<br />
- K Achterlijke kin<strong>de</strong>ren » (id. Fehr. 1898). Samengevat in . Ons Woord ,, 1 April<br />
1898, in een opstel getiteld : « Bijzon<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijs <strong>voor</strong> achterlijke hin<strong>de</strong>rers ».<br />
— « Arbeidscholen <strong>voor</strong> gebrekkigen > (id. Mei 1898). — . Opruiming van snippers ».<br />
POL ANRI ' S werk : r: De fouten <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren' werd door TOBIE JONCKHEERE<br />
besproken in « De Vlaamsche Kunstbo<strong>de</strong> », Aug. - Sept. 1900.<br />
Dr J. DALLEMAGNE<br />
Hoogleeraar in <strong>de</strong> wettelijke geneeskun<strong>de</strong> aan <strong>de</strong> Vrije Hoogeschool te Brussel.<br />
« Degeneres et <strong>de</strong>sequilibres v (658 bl.). Brussel, 1894. Boekhan<strong>de</strong>l H. Lamertin,<br />
Dr G. DANIEL<br />
Toegevoegd geneesheer aan <strong>de</strong> School <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijs te Brussel.<br />
« Les instituts suedois pour enfants arrieres' (« Le Petit Bleu ', 29 November<br />
1896). — . Du traitement <strong>de</strong>s enfants arrieres' (« La Policlinique », 15 Decem. 1896).<br />
2e druk (in afzon<strong>de</strong>rlijk vlugschrift) bij D. Samain, An<strong>de</strong>rlues 1899. — . Les<br />
enfants arrieres a recole » (« L'Enseignement pratique », 1 Februari 1897). —<br />
« Rapport adresse a Mr l'Echevin <strong>de</strong> l'Instruction publiques sur la situation <strong>de</strong>s<br />
enfants arrieres a Bruxelles', (x6 Febr. 1897). Onuitgegevcn. — « Le traitement<br />
<strong>de</strong>s enfants a:Tieres » . Verslag over een <strong>voor</strong>dracht gehou<strong>de</strong>n in <strong>de</strong>n « Cercle<br />
<strong>de</strong>s institutrices et instituteurs <strong>de</strong> Bruxelles', verschenen in « L'Enseignement<br />
pratique », 15 Maart en 1 April 1897. — « Quelques petits <strong>de</strong>fauts <strong>de</strong> prononciation ,<br />
(« La Policlinique', I Juni 1897). — « Enfants arrieres » (« La Policlinique »,<br />
15 December 1898). — « Les enfants art ieres ». Causerie faite 4 la Policlinique (14<br />
April 1899) en overgenomen in (« La Policlinique ', 1 Mei 1899) —_« L'education<br />
(1) TOBIE JONCKHEERE. Achterlijke Kin<strong>de</strong>ren ( Vlaamsche Gazet van Brussel,<br />
13 Januari 1901).<br />
(2)Vrien<strong>de</strong>lijk verzoek ik <strong>de</strong> personen die an<strong>de</strong>re opstellen zou<strong>de</strong>n bezitten over<br />
dat on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el <strong>de</strong>r paedagogiek mij ze <strong>voor</strong> een paar dagen ter lezing te willen sturen<br />
(Adres : Zennestraat, 64, Brussel). Bij <strong>voor</strong>baat, zeg ik hun van harte dank.
- 125 -<br />
<strong>de</strong>s enfants arrieres ). Verslag over een <strong>voor</strong>dracht gehou<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> het on<strong>de</strong>rwijzend<br />
personeel <strong>de</strong>r stad Luik (17 Juni 1899), verschenen in La Meuse ),<br />
20 Juni 1899. — « Les ecoles <strong>de</strong> reforme et <strong>de</strong> discipline <strong>de</strong> la Gran<strong>de</strong>-Bretagne )<br />
(c La Policlinique', i Januari 1900). — t Ecoles pour enfants anormaux en Sue<strong>de</strong> )<br />
(c La Policlinique ,, 15 October 1900). — firaitement <strong>de</strong> la maladie <strong>de</strong> Little<br />
(.1 La Policlinique ), I en 15 December 190o).<br />
D r G. DANIEL en Dr V. PHILIPPE<br />
C L'etu<strong>de</strong> experimentale <strong>de</strong>s enfants , (« La Policlinique ), i Augustus 1899).<br />
Dr J. DE BOECK<br />
Hoogleeraar in <strong>de</strong> psychiatrie aan <strong>de</strong> Vrije Hoogeschool te Brussel.<br />
Un cas d'idiote (« Journal <strong>de</strong> me<strong>de</strong>cine, <strong>de</strong> chirurgie et <strong>de</strong> pharmacie<br />
7 December 18951.<br />
Dr JEAN DEMOOR<br />
Hoogleeraar in <strong>de</strong> algemeene physiologie aan <strong>de</strong> Vrije Hoogeschool te Brussel.<br />
Hoofdgeneesheer <strong>de</strong>r School <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijs te Brussel.<br />
De la conduite du me<strong>de</strong>cinvis-a-vis <strong>de</strong>s enfants arrieres et idiots ' (.4 Journal'<br />
medical <strong>de</strong> Bruxelles ), 30 Januari 1896). —« Les enfants anormaux. Leur education )<br />
(4: Bulletin <strong>de</strong> la Societe <strong>de</strong> tne<strong>de</strong>cine <strong>de</strong> mentale Belgique ), Juni 1897). Samengevat<br />
in c Die Kin<strong>de</strong>rfehler. Zeitschrift fur Kin<strong>de</strong>rfortchum; ( Jan. en Mcart1899). c Notes<br />
medico-pedagogiques '. (Y Journal medical <strong>de</strong> Bruxelles 13 Januari 1898) : I. « A<br />
propos d'une illusion musculaire D. In het Duitsch vertaald Welche Be<strong>de</strong>utung<br />
haben die Tauschungen <strong>de</strong>r Musket' mpfindungen fur die Diagnose auf<br />
Idiotismus ), en overgenomen in Die Kin<strong>de</strong>rfehler. Zeitschrift fur Kin<strong>de</strong>rforschung<br />
), Juli 1899. — II. « L'alcoolisme et les enfants arrieres ) In het Duitsch<br />
vertaald : g Der Alkoholismus and die geistig zuriickgebliebenen Kin<strong>de</strong>r 2 en<br />
overgenomen in 4 Die Kin<strong>de</strong>rfehler ), November 1898, L'ecole d'enseignement<br />
special <strong>de</strong> Bruxelles '. (c Journal medical <strong>de</strong> Bruxelles ), 22 September 1898). —<br />
« Les enfants anormaux et la criminologie ). Voordracht gehou<strong>de</strong>n in <strong>de</strong>n 4 Cercle<br />
<strong>de</strong> criminologie ) (December 1898), opgenomen in <strong>de</strong> g Revue <strong>de</strong> l'Universite <strong>de</strong><br />
Bruxelles April 1899 In het Duitsch vertaald en overgenomen in « Die Kin<strong>de</strong>rfehler.<br />
Zeitschrift fiir Kin<strong>de</strong>rforschung », Maart 19or. « Les bases physiologiques<br />
<strong>de</strong> l'education physique speciale <strong>de</strong>s enfants anormaux b (« Journal medical <strong>de</strong><br />
Bruxelles ,, 7 September 1899). In het Duitsch vertaald : « Die physiologischen<br />
Grundlagen einer angemessenen kOrperlichen Erziehung abnormer Kin<strong>de</strong>r en<br />
overgenomen in 4 Die Kin<strong>de</strong>rfehler. Zeitschrift fur Kin<strong>de</strong>rforschung Juli en<br />
Sept. 1900). — « Les enfants anormaux et leur traitement a (« Bulletin annuel <strong>de</strong><br />
la Societe <strong>de</strong> Pediatrie , Oct. 1899). « Les enfants anormaux' Beknopte inl,oud<br />
(Brussel, 1900. J. H. Moreau) van een leergang in 6 lessen gegeven in <strong>de</strong> «Extension<br />
<strong>de</strong> l'Ecole Normale <strong>de</strong> Bruxelles ,, Februari en Maart 190o. — « Le traitement <strong>de</strong>s<br />
idiots du premier <strong>de</strong>gre (c Journal medical <strong>de</strong> Bruxelles ", 5 April 1900. « La<br />
choree mentale et son traitement (Bulletin publie par la « Societe royale <strong>de</strong>s<br />
sciences medicales et naturelles <strong>de</strong> Bruxelles Zitting van 2 Juli 1900). — « Importance<br />
du mouvement au point <strong>de</strong> vue psychique Rappori presente au c Congres<br />
d'educa(ion physique Paris (two) ; opgenomen in c La Gymnastique scolaire<br />
Juli 1900).<br />
Dr JEAN DEMOOR en Dr G. DANIEL<br />
« Rapport medical relatif a l'Ecole d'enseignement special <strong>de</strong> Bruxelles presente<br />
a M r l'Echevin <strong>de</strong> l'Instruction publique ' Brussel, (Juni 1898. W e J. Baertsoen).
- 126 -<br />
« Note complementaire a ce rapport a (27 November 1898). Onuitgegeven. —<br />
L'Ecole d'enseignement special <strong>de</strong> la ville <strong>de</strong> Bruxelles , (c Revue internationale<br />
<strong>de</strong> pedagogie comparative ', Januari, Februari, Maart en Mei 190o).<br />
D r C. DE NEVE en V. MADOGE, on<strong>de</strong>rwijzer te St Jans-Molenbeek (bij Brussel).<br />
C Ecoliers normaux, arrieres, anormaux (Brussel, 1897. N. De Bremaeker-<br />
Wauts). Herdruk van het in Januari 1.88 verschenen vlugschrift Un examen<br />
d'entree a l'ecole primaire ). Samengevat in 4 Ons Woord', i Juli 1898, in een<br />
opstel getiteld Bijzon<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijs <strong>voor</strong> achterlijke kin<strong>de</strong>ren<br />
EM. GRAGOIRE<br />
Toegevoegd bestuur<strong>de</strong>r aan <strong>de</strong> Provinciale Inrichting <strong>voor</strong> doufstommen van<br />
Braband.<br />
C Apercu historique <strong>de</strong>s institutions belges en faveur <strong>de</strong>s sourds-muets, <strong>de</strong>s<br />
aveugles et <strong>de</strong>s anormaux a (( Revue internationale <strong>de</strong> pedagogie comparative 2,<br />
Maart 1899).<br />
TOBIE JONCKHEERE<br />
On<strong>de</strong>rwijzer aan <strong>de</strong> School <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijs te Brussel.<br />
C Het opvoe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r achterlijke kin<strong>de</strong>ren. Wenken en opmerkingen r (c De<br />
Vlaamsche Kunstbo<strong>de</strong> ), November 1898). — 4 Achterlijke kin<strong>de</strong>ren : De school<br />
<strong>voor</strong> bijzon<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijs te Brussel (4 Ons Woord 2, I Maart 1899). — Het<br />
boetseeren in <strong>de</strong> lagere school ' (4 Ons Woord Aug-Sept. 1899). In het Fransch<br />
vertaald : Le mo<strong>de</strong>lage a l'ecole primaire ,, en overgenomen in L'Enseignement<br />
pratique 2,15 December en 1 Januari 1900. — « Het muzikaal gevoel bij een stompzinnige<br />
of idiote vrouw 0 (. Ons Woord Januari 1900). — Le mo<strong>de</strong>lage<br />
l'ecole primaire. Nouvelle etu<strong>de</strong> ( L'Enseignement pratique 15 Februari en<br />
15 Maart 1900). « Het on<strong>de</strong>rzoek <strong>de</strong>r achterlijke kin<strong>de</strong>ren Ons Woord<br />
I April !goo). — Nieuwe wenken en opmerkingen over het opvoe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r achterhike<br />
kin<strong>de</strong>ren Ons Woord Aug.-Sept. en i October 190o) Van dat opstel<br />
werd een woordje gerept in " Het Volkshelang ", 13 Oct. 1900. — Les enfants<br />
arrieres n (t Le Soir I September 1903). Verschenen on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n leennaam AR1AM.<br />
La pedolo.gie (4 Le Soir 18 October 1900). Verschenen on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n leennaam<br />
ARIAM. C Achterlijke kin<strong>de</strong>ren (% Vlaamsche Gazet van Brussel ,, 13 Januari<br />
1901). — 4 Nog iets over achterlijke kin<strong>de</strong>ren. Losse notas (4 Ons Woord ',<br />
I Maart en I April 1901). — Ueber <strong>de</strong>n Einfluss <strong>de</strong>r Musik auf die Bewegungen<br />
bei schwachsinnigen Kin<strong>de</strong>rn (Zal verschijnen in C Die Kin<strong>de</strong>rfehler. Zeitschrift<br />
fur Kin<strong>de</strong>rforschung ), Mei 1901).<br />
J. KLOOTSEMA<br />
Bestuur<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r School <strong>voor</strong> achterlijke kin<strong>de</strong>ren te Amsterdam.<br />
De ban<strong>de</strong>loosheid <strong>de</strong>r jeugd (4 De Schoolwereld 12 en 19 December 1895).<br />
— « Over paedagogische pathologie » (« Vaktijdschrift <strong>voor</strong> Ondtrwijzers »,<br />
(Juli 1897). — « De oprichting van een instituut <strong>voor</strong> idiot( n » (« Het Schoololad »<br />
12 October 1897). « Achterli .iken » (« De Schoolwereld », 2 December 1897). —<br />
« Min<strong>de</strong>rwaardighe<strong>de</strong>n » (« De Schoolwereld », 23 en 3o December 1897). —<br />
« Paedagogische pathologic ». Re<strong>de</strong> uitgesproken op <strong>de</strong> 43e Jaarlijksche Verga<strong>de</strong>ring<br />
<strong>de</strong>r « Vereeniging <strong>voor</strong> Paedagogiek » te Utrecht, 23 December 1899. Opgenomen<br />
in het Jaarboek dier Vereeniging (Delft, 190o. J. Waltman Jr. — « Iets over idiotic »<br />
(Maatschappelijk Werk », II Augustus 190o). — « Jets over <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis van het<br />
on<strong>de</strong>rwijs aan idiote en achterlijke kin<strong>de</strong>ren » (« Maatschappelijk Werk », 20 Oct.<br />
en 3 November 1900). — « Het hysterisch karakter bij kin<strong>de</strong>ren » (« Vaktijdschrift
- 127 -<br />
<strong>voor</strong> On<strong>de</strong>rwijzers », 15 November 1900). — " De school <strong>voor</strong> achterlijke kin<strong>de</strong>ren<br />
te Amsterdam " (" Tijdschrift <strong>voor</strong> On<strong>de</strong>rwijs en Opvoeding ", Januari en Febr.<br />
I90I). Ge<strong>de</strong>eltelijk overgenomen in het " Vaktijdschrift <strong>voor</strong> On<strong>de</strong>rwijzers ",<br />
15 Februari 1901. — « Het on<strong>de</strong>rwijs aan achterlijke kin<strong>de</strong>ren » (« Maatschappelijk<br />
Werk », 26 Januari 1901). — " Achterlijke kin<strong>de</strong>ren ". Verslag over een <strong>voor</strong>dracht<br />
gehou<strong>de</strong>n te Den Haag (2 Maart 1901), verschenen in " Het Va<strong>de</strong>rland ", 5 Maart<br />
1901.<br />
A. KOECKELENBERGH<br />
On<strong>de</strong>rwijzer aan <strong>de</strong> School <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijs te Brussel.<br />
« Notes sur le traitement <strong>de</strong>s sourds-muets et enfants atteints <strong>de</strong> <strong>de</strong>fauts <strong>de</strong><br />
prononciation » (« La Policlinique », 15 December 1898). — " Un cas <strong>de</strong> begaiement<br />
tres prononce " (" La Policlinique ", 15 December 1899).<br />
D. KOHLER<br />
Hoofd <strong>de</strong>r school te Rotterdam waar 2 bijklassen <strong>voor</strong> medisch-achterlijke jongens<br />
en meisjes aan verbon<strong>de</strong>n zijn.<br />
« Plan <strong>voor</strong> een school <strong>voor</strong> achterlijke kin<strong>de</strong>ren te Rotterdam ». Verslag over<br />
een studiereis naar eenige Duitsche scholen. Ge<strong>de</strong>eltelijk opgenomen in <strong>de</strong> « Nieuwe<br />
Rotterdamsche Courant» en overgenomen in het bijvoegsel van « Het Schoolblad»,<br />
21 Mei 1895.<br />
H. DE WEMEL<br />
Schoolhoofd te Brussel.<br />
. Rapport a Mr l'Echevin <strong>de</strong> l'Instruction publique au sujet <strong>de</strong> la creation d'une<br />
ecole speciale <strong>de</strong>stinee aux enfants arrieres » (Maart 1897). Onuitgegeven.<br />
EM. LACROIX<br />
Bestuur<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r School <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijs te Brussel.<br />
« Rapport a Mr l'Echevin <strong>de</strong> l'Instruction publique sur l'utilite du piano pendant<br />
les lecons <strong>de</strong> gymnastique a l'Ecole <strong>de</strong> l'Enseignement special <strong>de</strong> Bruxelles " (April<br />
1898). Onuitgegeven. — c( Rapport a Mr l'Echevin <strong>de</strong> l'Instruction publique sur la<br />
premiere annee d'exisence <strong>de</strong> l'Ecole d'enseignement special <strong>de</strong> Bruxelles » (Juni<br />
1898). Onuitgegeven. — « Rapport sur la question <strong>de</strong>s bains a l'Ecole d'enseignement<br />
special <strong>de</strong> Bruxelles ». (8 Juni 1898). Onuitgegeven. -- y Rapport sur la question <strong>de</strong><br />
la creation d'un <strong>de</strong>mi-internat a l'Ecole d'enseignement special <strong>de</strong> Pruxelles »<br />
(6 Januari 1899). Onuitgegeven.<br />
Dr A. LEY<br />
Geneesheer <strong>de</strong>r School <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijs te Antwerpen.<br />
" Les enfants arrieres. Leur traitement educatif " (" Annales <strong>de</strong> la Societe<br />
medico-chirurgicale d'Anvers ", Februari 1898). Samengevat in " Ons Woord ",<br />
1 Juli 1898, in een opstel getiteld : " Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijs <strong>voor</strong> achterlijke kin<strong>de</strong>ren<br />
". —" Des troubles <strong>de</strong> la parole et <strong>de</strong> leur therapeutique educative " (.' Annales<br />
<strong>de</strong> la Societe medico-chirurgicale d' Anvers ", Februari 1899). — " Le traitement<br />
<strong>de</strong>s enfants idiots et arrieres en Belgique'' (" Bulletin <strong>de</strong> la Societe <strong>de</strong> me<strong>de</strong>cine<br />
mentale <strong>de</strong> Belgique ", December 1899. — " Enfant imbecile du type dit Mongol"<br />
(" Annales <strong>de</strong> la Societe medico-chirurgicale d'An vers ", Januari-Februari 19oo).<br />
— " Les ecoles pour enfants arrieres " (" La Belgique medicale ", 24 Mei 190o).<br />
— "Les enfants anormaux". Beknopte inhoud van een leergang in 6 lessen gegeven<br />
in <strong>de</strong> plaatselijke Hoogeschool-uitbreiding van Antwerpen, Maart en April 190o. —<br />
" Mesure et analyse <strong>de</strong> l'illusion <strong>de</strong> poids " (" Journal <strong>de</strong> neurologie ", 20 Augustus<br />
1900).
- 128 -<br />
D r A. LEY en D r F. SANO<br />
" De la pedologie " (" Journal <strong>de</strong> neurologie ", 20 April 1899).<br />
D r M. PRIJEs<br />
Den Haag.<br />
" Achterlijke kin<strong>de</strong>ren. Genezing van verstan<strong>de</strong>lijke en ze<strong>de</strong>lijke gebreken door<br />
<strong>de</strong> metho<strong>de</strong> Berllion " (Den Haag, 1899. M. Van <strong>de</strong>r Beek).<br />
A. J. SCHREUDER<br />
Schoolhoofd te Den Haag.<br />
" Gerrit W. Een paragraaf uit <strong>de</strong> leer <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>rgebreken ". (" Vaktijdschrift<br />
<strong>voor</strong> On<strong>de</strong>rwijzers ", 15 Mei en 15 Juli 1898). In het Duitsch vertaald : "Gerrit W.<br />
Ein psychopathisch min<strong>de</strong>rwertiger Knabe <strong>de</strong>r Offentlichen Schule ", en overgenomen<br />
in " Die Kin<strong>de</strong>rfehler. Zeitschrift fur Kin<strong>de</strong>rforschung ", Mei 190o. —<br />
" Naar aanleiding van een zinsbedrog " (" Tv'aktijdschrift <strong>voor</strong> On<strong>de</strong>rwijzers ",<br />
15 Mei 1899). — " Ben rapport over achterlijke kin<strong>de</strong>ren ". Bespreking van het<br />
rapport van <strong>de</strong>n heer M. van Wijhe Ezn. (Zie ver<strong>de</strong>r). (" Vaktijdschrift <strong>voor</strong><br />
On<strong>de</strong>rwijzers ", 15 November 1899). — " Achterlijke kin<strong>de</strong>ren ". Bijdrage in<br />
" Zernike's Paedagogisch Woor<strong>de</strong>nhoek " (Groningen, Igor. J. B. Wolters).<br />
M. SNYCKERS<br />
Bestuur<strong>de</strong>r van <strong>de</strong> Koninklijke Inrichting <strong>voor</strong> doofstommen en blin<strong>de</strong>n te Luik.<br />
" Le begayement et les autres <strong>de</strong>fauts <strong>de</strong> la parole. Leur traitement pedagogique",<br />
avec une preface du ll r G, Daniel. (Brussel, 190o. Boekhan<strong>de</strong>l Falk).<br />
J. A. TOURS<br />
" De gemeentescholen <strong>voor</strong> achterlijke kin<strong>de</strong>ren te Keulen " (" Algemeen<br />
Han<strong>de</strong>lsblad ", 22 Augustus 1897.) Ge<strong>de</strong>eltelijk overgenomen in " Het Nieuwe<br />
Schoolhlad ", 28 Augustus 1897.<br />
Mej. J. C. TOURS<br />
" Een min<strong>de</strong>rwaardige " (‘. Vaktijdschrift <strong>voor</strong> On<strong>de</strong>rwijzers ", 15 Maart 1898).<br />
H. N. VAN KALKEN<br />
Leeraar aan <strong>de</strong> riormaalscholen van Brussel en aan <strong>de</strong> Tuinbouwschool van<br />
Vil<strong>voor</strong><strong>de</strong>n.<br />
" Causcrie ". Kort verslag over een bezo2k aan <strong>de</strong> School <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijs<br />
te Brussel. (" L'Enseignement pratique ", r Maart 190o).<br />
L. VAN LIER<br />
Den Haag.<br />
" Achterlijke Kin<strong>de</strong>ren " (" Het Va<strong>de</strong>rland ", 2 Maart 1901).<br />
C. VAN OOST<br />
Hoofdon<strong>de</strong>rwijzer te St Martens-Laathem (bij Gent).<br />
" Het vraagstuk <strong>de</strong>r achterlijke kin<strong>de</strong>ren " (" Christene School, 15 Januari en<br />
I Februari 1901).<br />
Dr VAN RIJCKEVORSEL<br />
Rotterdam.<br />
" Een schoolbezoek te Brunswijk " (" Nieuwe Rotterdamsche Courant ",<br />
Februari 1894).
--- 129 -<br />
M. VAN WIJHE EZN.<br />
Den Haag.<br />
' C Achter lijke kin<strong>de</strong>ren ". Rapport uitgebracht op <strong>de</strong> jaarverga<strong>de</strong>ring <strong>de</strong>r Philanthropische<br />
Heldring-Gestichten Talitha en Bethel. Opgenomen in " De Bo<strong>de</strong> <strong>de</strong>r<br />
Heldring-Gestichtcn ", 15 Augustus 1899. Overgenomen in " De Vrije School ",<br />
21. en 31 Augustus 1899 en in het " Christelijk Schoolblad ", 13 October 1899. —<br />
" Achteriijke kin<strong>de</strong>ren ". Toelichting bij dat rapport. (" Christelijk Schoolblad ",<br />
26 Januari 1900). Overgenomen in "De Bo<strong>de</strong> <strong>de</strong>r Heldring-Gestichten", 15 Februari<br />
190o. — " Bijklassen en hulpscholen " (" Christelijk Schoolblad ", 23 Maart, 6, 13<br />
en ao April 19co). — " Moreel-zwakk en " (" De Bo<strong>de</strong> <strong>de</strong>r Heldring-Gestichten ",<br />
15 December 190o).<br />
ALLERLEI.<br />
" Les ecoles pour enfants arrieres ". Naamloos artikeltje verschenen in " La<br />
Gymnastique scolaire ", Mei 1897. — " L'ecole <strong>de</strong>s arrieres (<strong>de</strong> Bruxelles) ", door<br />
L. C. (" La Gazette ", 14 Juli 1898). — ".L'ecole d'enseignement special (<strong>de</strong><br />
Bruxelles) " door L. C (" La Gazette ", 20 October 1898). Ge<strong>de</strong>eltelijk vertaald en<br />
overgenomen in " Ons Woord ", 1 December 1898, in een opstel getiteld : " De<br />
school <strong>voor</strong> achterlijke kin<strong>de</strong>ren te Brussel ". — Discussion a la <strong>de</strong>man<strong>de</strong> <strong>de</strong> M. le<br />
Ministre <strong>de</strong> la Justice, sur " Les inconvenients qu'offrirait au point <strong>de</strong> vue <strong>de</strong> la<br />
contagion, la presence d'enfants epileptiques parmi la population d'un institut<br />
specialement affecte a l'education <strong>de</strong> jeunes gens arrieres ". (Zitting van 3o Juli<br />
1898. " Bulletin <strong>de</strong> la Societe <strong>de</strong> me<strong>de</strong>cine mentale <strong>de</strong> Belgique ", September 1898).<br />
— '. L'ecole d'enseignement special <strong>de</strong> Bruxelles ". Verschenen in het " Rapport<br />
presente au conseil communal en seance du 3 octobre 1898 par le College <strong>de</strong>s<br />
Bourgmestre et Echevins ". Hoofdstuk : Instruction publique et Beaux-arts. (Brussel,<br />
1898. We<strong>de</strong> J. Baertsoen). Ge<strong>de</strong>eltelijkovergenomen in " L'Etoile beige ",<br />
6 October 180 — " Verslag over <strong>de</strong> officieele opening <strong>de</strong>r school <strong>voor</strong> achterlijke<br />
kin<strong>de</strong>ren te Amsterdam " (" Algemeen Han<strong>de</strong>lsblad ", 3 Octob. 1899). — '' L'orthophrenie<br />
". Naamloos artikeltie verschenen in " L'In<strong>de</strong>pendance beige'', (8 Oct.<br />
1899.) — " L'ecole d'enseignement special <strong>de</strong> Bruxelles ". Rapport presente au<br />
Conseil Communal, au nom du College, en seance du y Oct. 1898, par M. Leon<br />
Lepage, Echevin d'Instruction publique. — " Nog eens : Achterlijke kin<strong>de</strong>ren ",<br />
door T. (" Christelijk Schoolblad", 5 Januari 190o). — " Het on<strong>de</strong>rwijs <strong>voor</strong><br />
abnormale kin<strong>de</strong>ren " (" Ons Woord ", 1 Februari 190o). — " Achterlijkheid van<br />
schoolkin<strong>de</strong>ren ". (" Algemeen Han<strong>de</strong>lsblad ", 13 Januari 1901). Overgenomen<br />
uit het " Weekblad van het Ne<strong>de</strong>rlandsch Tijdschrift <strong>voor</strong> Geneeskun<strong>de</strong> " waarin<br />
Dr Mouton het opstel bespreekt van Dr Schmid-Monard : " Die Ursachen <strong>de</strong>r Min<strong>de</strong>rbegabung<br />
von Schulkin<strong>de</strong>ren " (" Zeitschrift fur Schulgesundheitspflege ",1900,<br />
nr io). Dit opstel wordt insgelijks besproken in het " Vaktijdschrift <strong>voor</strong> On<strong>de</strong>rwijzers<br />
", 15 Febr. L901 : " Zwakbegaaf<strong>de</strong> Schoolkin<strong>de</strong>ren ". — " L'ecole speciale<br />
pour fillettes arrierees ", door " Une mere ". (Brussel, igoi. Wed e D. Brismee).<br />
Besproken in " Le Peuple " (Io Februari) en in " Le Petit Bleu " (14 Febr. 1901).<br />
TOBIE JONCKHEERE<br />
On<strong>de</strong>rwijzer aan <strong>de</strong> School <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rnmjs<br />
te Brussel.
— 130 —<br />
NOMVIAALSCHOOL vat) LIES.<br />
BOND DER OUD-LEERLINGEN.<br />
II.<br />
Stichting en doel van <strong>de</strong>n Bond. — Wat hij reeds gedaan heeft.<br />
't Zou nog beter moeten gaan. — Oproep.<br />
\Vie preutelt, knort en mort nooit over zijn lot ?<br />
Klagen hoort men veel op <strong>de</strong>es « on<strong>de</strong>rmaansche diep » en niet het<br />
minst in 't On<strong>de</strong>rwijs.<br />
Dat wij in 't Luilekkerland leven, zal ik niet trachten te betoogen<br />
<strong>voor</strong> een publiek, bestaan<strong>de</strong> uit <strong>de</strong> knappe lezers van 't wakker blad<br />
Ons Woord.<br />
Door eigen ervaring ingelicht, zal ik mij enkel veroorloven te<br />
bevestigen, dat <strong>de</strong> buitenon<strong>de</strong>rwijzer gewoonlijk meer re<strong>de</strong>n tot klagen<br />
heeft dan zijn collega van <strong>de</strong> stad.<br />
Eerstgenoem<strong>de</strong> zit vaak nog te tobben met 8o a zoo leerlingen,<br />
ver<strong>de</strong>eld in twee of Brie, zelfs, — indien hij er alleen <strong>voor</strong> staat — in<br />
vier of vijf af<strong>de</strong>elingen. Zijn jaarwed<strong>de</strong> stijgt, in <strong>de</strong>n regel, nooit boven<br />
't wettig minimum. Eentonig loopt zijn levensdraadje af, en 't aantal<br />
zijner beknibbelaars en afbrekers is legio.<br />
Als hij of zijn weerhelft geen persoonlijk fortuin bezitten, waar haalt<br />
hij dan het noodige, om hun kin<strong>de</strong>ren te laten stu<strong>de</strong>eren, en hun een<br />
behoorlijke opvoeding te bezorgen ?<br />
Reken maar eens uit, wat het tegenwoordig kost, een jongen geduren<strong>de</strong><br />
vier jaren normale studien te laten doen : het is te veel <strong>voor</strong><br />
menig on<strong>de</strong>rwijzer, die het dikwijls al druk genoeg heeft om <strong>de</strong> twee<br />
eindjes van 't jaar aaneengeknoopt te krijgen, en Jan en Alleman het<br />
zijne te kunnen geven !<br />
45o fr. 's jaars.... ja, ja, 't is een aanzienlijk sommeken <strong>voor</strong> vele<br />
ambtsbroe<strong>de</strong>rs, die 't waarlijk niet overvallen kunnen.<br />
Ware 't al een beetje min<strong>de</strong>r !....<br />
Hier had <strong>de</strong> Bond <strong>de</strong>r Oud-Leerlingen van <strong>de</strong> Liersche normaalschool<br />
dikwijls <strong>de</strong> gelegenheid sommige ambtgenooten een behulpzame<br />
hand te reiken.<br />
In 1885 door eenige <strong>de</strong>r verdienstelijkste oud-leerlingen gesticht,<br />
heeft die Bond sindsdien <strong>voor</strong> niet min<strong>de</strong>r dan 6825 fr. studiebeurzen<br />
uitge<strong>de</strong>eld.<br />
We waren reeds in <strong>de</strong> gelegenheid collega's te ontmoeten, die ons<br />
openhartig zeg<strong>de</strong>n : « Zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n Bond zou onze jongen misschien<br />
geen on<strong>de</strong>rwijzer zijn, we geraakten er niet door 1 »
— in —<br />
Dus mogen we besluiten, dat <strong>de</strong> Bond, se<strong>de</strong>rt zijne stichting, al<br />
schoon werk heeft verricht, en dat hij zijn eerste doel : « Aanmoediging<br />
<strong>de</strong>r normale studien » wel <strong>de</strong>gelijk tracht te bereiken.<br />
Denk nu niet, dat die beurzen enkel gegeven wor<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers<br />
van <strong>de</strong>n buiten. Voor die het niet weten, zullen we hier<br />
neerschrijven, dat daarbij <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> or<strong>de</strong> wordt gevolgd :<br />
1. Zonen van bondsle<strong>de</strong>n, die in <strong>de</strong> Normaalschool van Lier hunne<br />
studien doen ;<br />
2. Dochters van bondsle<strong>de</strong>n, die in eene officieele normaalschool<br />
hunne studien voltrekken ;<br />
3. Weezen van oud-leerlingen <strong>de</strong>r Liersche normaalschool, die aan<br />
<strong>de</strong> <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>n, on<strong>de</strong>r n" 1 en 2 vermeld, voldoen ;<br />
4. Aan an<strong>de</strong>re leerlingen <strong>de</strong>r normaalschool van- Lier.<br />
Beoogt <strong>de</strong> Bond nog een an<strong>de</strong>r doel ?<br />
* .* :1<br />
On<strong>de</strong>rwijzers, oud-leerlingen van <strong>de</strong> Liersche normaalschool, duet<br />
het U niet goed aan 't harte, van tijd tot tijd, een of meer makkers te<br />
ontmoeten, met welke ge drie <strong>de</strong>r schoonste jaren van uw leven in <strong>de</strong><br />
normaalschool doorbracht ?<br />
J a, niet waar ?<br />
Ge praat dan nog eens graag over het « Zuur en Zoet van 't normalistenleven<br />
», over <strong>de</strong> onnoozele grappen, die ge samen in <strong>de</strong> normaalschool<br />
hebt uitgezet, over <strong>de</strong> kasteelen, die ge toen in <strong>de</strong> lucht<br />
bouw<strong>de</strong>t, en waarvan er, helaas ! wellicht al vele als kaartenhuizen<br />
zijn ingestort, ja, over duizend an<strong>de</strong>re herinneringen uit dien tijd,<br />
welke tot <strong>de</strong> Lente uws levens behoort.<br />
Gewis is 't oprecht aangenaam nog eens met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> en trouwe<br />
makkers te kunnen praten, met hen te verbroe<strong>de</strong>ren.<br />
V erbroe<strong>de</strong>ren !<br />
Zie, met dat woord hebben we het twee<strong>de</strong> <strong>de</strong>el van <strong>de</strong>n Bond aangewezen<br />
: <strong>de</strong> verbroe<strong>de</strong>ring bevor<strong>de</strong>ren iusschen <strong>de</strong> oud-leerlingen <strong>de</strong>r normaalschool.<br />
Welke plaats is er beter geschikt om, na 't verlaten <strong>de</strong>r normaalschool,<br />
nog eens gezellig samen te komen dan ons Nethestadje ?<br />
Waarom zou<strong>de</strong>n zij, die daar samen op <strong>de</strong> banken zaten, er niet van<br />
tijd tot tijd eens terugkomen, om er met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> vrien<strong>de</strong>n eenige<br />
aangename uurkens te slijten ?<br />
De jaarlijksche verga<strong>de</strong>ring zal in 't vervolg plaats hebben op<br />
Sinxendag. Ie<strong>de</strong>re on<strong>de</strong>rwijzer heeft dan twee dagen verlof. Voor die<br />
er willen aan <strong>de</strong>elnemen, zal er nabij <strong>de</strong> statie een goedkoop middagmaal<br />
besteld wor<strong>de</strong>n.<br />
Welaan, Ambtsbroe<strong>de</strong>rs, laat ons te zamen bij <strong>de</strong>n Bond gaan, en<br />
aldus elkaar <strong>de</strong> broe<strong>de</strong>rhand toereiken !<br />
Laat ons, op Sinxendag, naar 't Nethestadje stoomen, er eenige
— 132<br />
uurkens samen kouten, en al zingen<strong>de</strong> vergeten — <strong>voor</strong> een luttel tijds<br />
— dat we stillekens aan beginner.... oud en grijs te wor<strong>de</strong>n !<br />
De jaarlijksche bijdrage is gering.<br />
V oor <strong>de</strong> oud-leerlingen, werken<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n, is <strong>de</strong> minimum-bijdrage<br />
bepaald op drie franken<br />
Wat is drie franken ?<br />
Als ge 'nen avond naar schouwburg, bal, zelfs naar een boerenkermis<br />
gaat, zijt ge vaak meer dan drie franken kwijt.<br />
Een pintenpartij, 'nen « souper » van dit of dat, duivenspel, vogelpik,<br />
en wat weet ik al : hoe dikwijls verteren we daaraan Been drie<br />
franken ?<br />
Wie kan niet-vrij.willig eenmaal 's jaa?s drie franken uitsparen, om ze<br />
te offeren aan een vereeniging, die al veel goeds heeft gesticht, en er<br />
nog meer stichten zou, indien haar le<strong>de</strong>ntal ware lijk 't zou moeten<br />
zijn ?<br />
De Bond zou dan immers meer en aanzienlijker beurzen kunnen<br />
toekennen ? En zeggen, dat het <strong>voor</strong> ie<strong>de</strong>r van ons maar drie franken<br />
kosten zou !<br />
*<br />
* *<br />
Daarom :<br />
On<strong>de</strong>rwijzers van stad en dorp, die het tamelijk wel stelt, komt bij<br />
<strong>de</strong>n Bond !<br />
Collega's, die het min<strong>de</strong>r breed hebt, tracht op uw karig budget ook<br />
een drietal franken uit te sparen, en sluit U aan bij <strong>de</strong>n Bond, die in<br />
moeilijke omstandighe<strong>de</strong>n, U ook zal on<strong>de</strong>rsteunen !<br />
Vele kleintjes maken een groot, vele druppeltjes een glas, en vele<br />
hoopjes van slechts drie franken een ron<strong>de</strong> som, die <strong>de</strong>n Bond toelaten<br />
zal een groot getal ambtgenooten een red<strong>de</strong>n<strong>de</strong> hand toe te steken !<br />
Samenwerking is er noodig, <strong>voor</strong>al in 't on<strong>de</strong>rwijs !<br />
Eendracht maakt macht<br />
Laat ons <strong>de</strong> schoone leuze toepassen die, — bekennen wij 't maar<br />
openhartig — nog al dikwijls in onze corporatie uit het oog wordt<br />
verloren, al prijkt ze dan ook aan 't hoofd van 't orgaan <strong>de</strong>s Algemeenen<br />
Belgischen On<strong>de</strong>rwijzersbonds :<br />
« le<strong>de</strong>r <strong>voor</strong> alien,<br />
Allen <strong>voor</strong> ie<strong>de</strong>r ».<br />
Lier. JOZEF VAN HOVE,<br />
on<strong>de</strong>rrrezer aan <strong>de</strong> Oefenschool.<br />
P. S. Wie verlangt <strong>de</strong>el te maken van <strong>de</strong>n Bond <strong>de</strong>r 0. N., zen<strong>de</strong> een kaartje aan<br />
<strong>de</strong>n schrijver M. DE Vos, gemeenteon<strong>de</strong>rwijzer te Lier-Hagenbroek.<br />
De namen <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers, welke een beurs vragen en verkrijgen wor<strong>de</strong>n op <strong>de</strong><br />
jaarlijksche verga<strong>de</strong>ring en in 't verslag niet vermeld.
— 183 —<br />
IN DE ZWITSERSGHE SCHOLEN.<br />
III. ZURICH.<br />
SCHOLEN ZONDER HOOFD.<br />
Wanneer er in <strong>de</strong> laatste jaren in ons land gesproken werd van<br />
on<strong>de</strong>rwijstoestan<strong>de</strong>n in Zwitserland, werd in <strong>de</strong>n regel alleen aan het<br />
kanton Zurich gedacht. De groote financieele opofferingen, die dit kanton,<br />
zich <strong>voor</strong> zijn on<strong>de</strong>rwijs getroost, en <strong>de</strong> <strong>de</strong>mokratische geest, die dry<br />
wetgeving van <strong>de</strong>zen Zwitserschen staat kenmerkt, <strong>de</strong><strong>de</strong>n natuurlijk<br />
gaarne het oog daarheen richten van hen, die <strong>voor</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers in<br />
oils land een betere maatschappelijke positie en weer invloed op schoolzaken<br />
verlangen. En in<strong>de</strong>rdaad, <strong>de</strong> totaalindruk, lien wij in Zurich<br />
ontvingen, was, dat <strong>de</strong> materieele toestand van <strong>de</strong> lagere on<strong>de</strong>rwijzers<br />
(Primarlehrer) beslist gunstiger is, dan bij ons to lan<strong>de</strong>, en dat <strong>de</strong><br />
schoolaangelegenhe<strong>de</strong>n er niet wor<strong>de</strong>n geregeld, zon<strong>de</strong>r dat eerst <strong>de</strong><br />
meening is ingewonnen van hen, die er het meest mee bekend zijn.<br />
In <strong>de</strong> regeling van het on<strong>de</strong>rwijs is op onbekrompen wijze <strong>voor</strong> ales<br />
gezorgd. De scholen zijn uit ruime beurs gebouwd : bree<strong>de</strong> gangers, een<br />
flinke speelplaats, meestal rondom het schoolgebouw.<br />
Het systeem van scholen is als volgt :<br />
1. De Alltagschule (Primarschule) 6-12 jaar, 6 klassen met 44 schoolweken<br />
; aantal lesuren : l e klasse 18-20<br />
2e klasse 21-24<br />
hoogere klassen 24-27<br />
De eerste drie leerjaren vormen <strong>de</strong> Elementarschule, <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> drie<br />
<strong>de</strong> Realschule.<br />
2° De Sekundarschule 12-15 jaar.<br />
Een klein aantal leerlingen, die, of wegens geringe vor<strong>de</strong>ringen, of<br />
omdat huiselijke omstandighe<strong>de</strong>n het noodig maken, dat zij reeds geld<br />
verdienen, <strong>de</strong> sekundarschule niet kunnen volgen, moeten zich na hun<br />
12 e jaar tevre<strong>de</strong>n stellen met hetgeen onze Ziiricher vrien<strong>de</strong>n noem<strong>de</strong>n<br />
Eine nothdiirftige Anstalt n. 1. :<br />
3° De Erganzungsschule van 12-15 jaar. flier wordt les gegeven op<br />
2 <strong>voor</strong>middagen telkens 4 uur met nog een uur per week « Singstun<strong>de</strong> ».<br />
Aan 'thoofd van het kantonale on<strong>de</strong>rwijs staat een Erziehungsdirection<br />
met een Erziehungsrat. Daaron<strong>de</strong>r staat in <strong>de</strong> on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>elen van het<br />
kanton (Bezirke) <strong>de</strong> Bezirksschulpflege, die in elke gemeente <strong>de</strong> Schub,<br />
pflege on<strong>de</strong>r zich heeft. Men kan zich <strong>de</strong>ze Schalpfiege als <strong>de</strong> Schoolcommissie<br />
<strong>voor</strong>stellen, wits men er <strong>de</strong> bevoegdheid <strong>de</strong>r Schoolopzieners aan<br />
verbon<strong>de</strong>n <strong>de</strong>nkt. In groote gemeenten met name in <strong>de</strong> stall Zurich heeft<br />
men een on<strong>de</strong>rver<strong>de</strong>eling in Kreisen (wijken). Elke Kreis heeft een
— X34 —<br />
Kreisschulpflege en aan 't hoofd van <strong>de</strong>ze commission van toezicht staat<br />
dan <strong>de</strong> Zentralschulpflege.<br />
De le<strong>de</strong>n van al <strong>de</strong>ze lichamen wor<strong>de</strong>n evenals alle regeeren<strong>de</strong> personen<br />
en ambtenaren (dus ook <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwij zers) door het yolk gekozen. De<br />
on<strong>de</strong>rwijzers zen<strong>de</strong>n vertegenwoordigers in <strong>de</strong>ze commission, die met<br />
raadgeven<strong>de</strong> stem <strong>de</strong> verga<strong>de</strong>ringen bijwonen. Het hoogste lichaam, <strong>de</strong><br />
Erziehungsrat, bestaat uit 6 le<strong>de</strong>n, waarvan 4 benoemd wor<strong>de</strong>n door<br />
<strong>de</strong>n kantonalen raad en 2 met goedkeuring van dozen raad door <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rwijzers gekozen wor<strong>de</strong>n. De on<strong>de</strong>rwijzers hebben het goed.<br />
floof<strong>de</strong>n van scholen zijn er niet. Een <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers is <strong>voor</strong> een jaar<br />
met <strong>de</strong> administratieve leiding <strong>de</strong>r school belast. Hij draagt <strong>de</strong>n naam<br />
van Hausvorstand en krijgt een paar hon<strong>de</strong>rd franks extra. Door hem<br />
wor<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong> klassen <strong>de</strong> uren <strong>voor</strong> <strong>de</strong> vakon<strong>de</strong>rwijzers<br />
vastgesteld. De overige uren ver<strong>de</strong>elt ie<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzer naar zijn eigen<br />
inzicht in overeenstemming met het vastgestel<strong>de</strong> leerplan.<br />
Het <strong>de</strong>nkbeeld, dat <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers gezamenlijk in <strong>de</strong> regeling van<br />
schoolaangelegenhe<strong>de</strong>n door <strong>de</strong> Regeering moeten wor<strong>de</strong>n gekend, is in<br />
<strong>de</strong> Wet dui<strong>de</strong>lijk uitgesproken en zorgvuldig uitgewerkt. De verga<strong>de</strong>ringen,<br />
die tot <strong>de</strong> uitvoering <strong>de</strong>r bepalingen hieromtrent noodig zijn,<br />
moeten wor<strong>de</strong>n bijgewoond (3 fr. boete), De on<strong>de</strong>rwijzers van elk Bezirk<br />
vormen een kapittel, dat 4 maal per jaar verga<strong>de</strong>rt. On<strong>de</strong>rwijzers, die<br />
niet in betrekking zijn, moeten ook wor<strong>de</strong>n uitgenoodigd. Door tweemaal<br />
niet te komen verliezen doze het recht om mee to spreken. Alle <strong>voor</strong>stellen<br />
van <strong>de</strong>n Erziehungsrat wor<strong>de</strong>n aan 't oor<strong>de</strong>el van <strong>de</strong> kapittels on<strong>de</strong>rworpen.<br />
Bovendien wor<strong>de</strong>n op <strong>de</strong> verga<strong>de</strong>ringen <strong>voor</strong>drachten gehou<strong>de</strong>n<br />
enz., zooals dat ook bij ons to lan<strong>de</strong> op bijeenkomsten van on<strong>de</strong>rwijzers<br />
geschiedt. De kapittels vormen to zamen <strong>de</strong> Syno<strong>de</strong>. Zij benoemen na <strong>de</strong><br />
behan<strong>de</strong>ling <strong>de</strong>r <strong>voor</strong>stellen van <strong>de</strong>n Erziehungsrat een afgevaardig<strong>de</strong>, die<br />
met <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>zitter van <strong>de</strong> Schulsyno<strong>de</strong> een bijeenkomst houdt, waarbij<br />
ook een lid van <strong>de</strong>n Erziehungsrat met raadgeven<strong>de</strong> stem aanwezig is.<br />
Zon<strong>de</strong>r last of ruggespraak wordt nu gestemd over het « gutachten » dat<br />
uit naam van <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers zal wor<strong>de</strong>n afgegeven. De Syno<strong>de</strong> en <strong>de</strong><br />
kapittels omvatten alle on<strong>de</strong>rwijzers (volgens onze toestan<strong>de</strong>n dus : lager,<br />
mid<strong>de</strong>lbaar en gymnasiaal on<strong>de</strong>rwijs). De Voorzitters van <strong>de</strong> kapittels<br />
komen elk jaar met <strong>de</strong>n Voorzitter <strong>de</strong>r Syno<strong>de</strong> samen, om <strong>de</strong> zaken <strong>voor</strong><br />
het volgen<strong>de</strong> jaar te regelen. Het verslag van doze bijeenkomst wordt<br />
aan <strong>de</strong>n Erziehungsrat gezon<strong>de</strong>n, die <strong>de</strong> noodige me<strong>de</strong><strong>de</strong>elingen aan <strong>de</strong><br />
kapittels doet. De Syno<strong>de</strong> komt elk jaar bijeen en wordt door een<br />
Pro-Syno<strong>de</strong> <strong>voor</strong>afgegaan. De le<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r lichamen van toezicht kunnen<br />
met raadgeven<strong>de</strong> stem <strong>de</strong> verga<strong>de</strong>ring bijwonen. Terwijl dus <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers,<br />
zooals uit bovenstaan<strong>de</strong> blijkt, op <strong>de</strong> algemeene schoolzaken in<br />
het kanton rechtstreeks grooten invloed uitoefenen, wor<strong>de</strong>n ook <strong>de</strong><br />
plaatselijke aangelegenhe<strong>de</strong>n niet geregeld of gewijzigd, zon<strong>de</strong>r dat <strong>de</strong>
— 135 —<br />
leerkrachten die aan <strong>de</strong> scholen werkzaam zijn, <strong>voor</strong>af hunne meening<br />
hebben doen kennen.<br />
In <strong>de</strong> stad Zurich vormen <strong>de</strong> Primar-en Secundarlehrer aan <strong>de</strong> scholen,<br />
die in een « kreis » gelegen zijn, een Lehrerconvent ; <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers<br />
(leeraren) aan scholen van <strong>voor</strong>tgezet on<strong>de</strong>rwijs in <strong>de</strong> geheele stad<br />
vormen een afzon<strong>de</strong>rlijk Lehrerconvent. Deze conventen zijn vereenigd<br />
tot een ste<strong>de</strong>lijk Lehrerconvent, waarin dus alien, die bij het lager,<br />
mid<strong>de</strong>lbaar en gymnasiaal on<strong>de</strong>rwijs werkzaam zijn, zitting hebben.<br />
Deze verschillen<strong>de</strong> wettelijk geregel<strong>de</strong> Vereenigingen van on<strong>de</strong>rwijzers,<br />
zen<strong>de</strong>n hare vertegenwoordigers niet alleen in <strong>de</strong> Kreisschulpflege en <strong>de</strong><br />
Zentralschulpflege, maar ook in <strong>de</strong> Aufsichtssectionen, waarin <strong>de</strong><br />
Kreisschulpflege ver<strong>de</strong>eld is, en die met het regelmatig toezicht op<br />
on<strong>de</strong>rwijs en on<strong>de</strong>rwijzers belast zijn. Evenzoo hebben vertegenwoordigers<br />
van on<strong>de</strong>rwijzers zitting in <strong>de</strong> commission <strong>voor</strong> schoolbouw en<br />
leermid<strong>de</strong>len, die uit <strong>de</strong> Zentralschulpfiege wor<strong>de</strong>n gevormd. Alleen op<br />
<strong>de</strong> beslissingen, die <strong>de</strong> aanstelling van on<strong>de</strong>rwijzers betreffen, en wat<br />
daarme<strong>de</strong> samenhangt, hebben zij goon invloed.<br />
Ook <strong>de</strong> meer rechtstreeksche invloed van on<strong>de</strong>rwijzers op allerlei<br />
aangelegenhe<strong>de</strong>n is betrekkelijk groot, daar het hun niet verbo<strong>de</strong>n is,<br />
zitting to nemen in <strong>de</strong> regeeringslichamen. In <strong>de</strong>n grooten stadraad<br />
(gemeenteraad) varieert het aantal on<strong>de</strong>rwijzersle<strong>de</strong>n tusschen 10 en<br />
20 0/0, va n 9 le<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n kleinen stadraad (Burg. en Weth.) zijn<br />
3 on<strong>de</strong>rwijzers. Deze le<strong>de</strong>n zijn volstrekt niet door <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzersvereenigingen<br />
in <strong>de</strong> regeering gebracht, maar door <strong>de</strong> burgerij zelf,<br />
geleid door politieke overwegingen, gekozen.<br />
Indien wij <strong>de</strong> geheele positie van <strong>de</strong>n lageren on<strong>de</strong>rwijzer in het<br />
kanton Zurich samenvatten in vergelijking met zijn ambtgenoot hier to<br />
lan<strong>de</strong>, zou<strong>de</strong>n wij zeggen : Hij is economisch veel beter verzorgd en<br />
wordt in verband daarme<strong>de</strong> maatschappelijk veel meer geteld. Daarbij<br />
wordt van zijn krachten eer<strong>de</strong>r min<strong>de</strong>r dan meer gevergd. Dit laatste<br />
zal dui<strong>de</strong>lijker blijken, indien wij nagaan wat <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer in <strong>de</strong> stad<br />
Zurich to doen heeft. Het totaal aantal leerlingen <strong>de</strong>r Alltagschule<br />
bedroeg ein<strong>de</strong> 1898 13165, het totaal on<strong>de</strong>rwijzers ea on<strong>de</strong>rwijzeressen<br />
248, zoodat gemid<strong>de</strong>ld 53 leerlingen aan elken on<strong>de</strong>rwijzer waren toevertrouwd.<br />
Het aantal lesuren -varieer<strong>de</strong> tusschen 23 en 33 en bedroeg<br />
gemid<strong>de</strong>ld 28 uren per week. Neemt men hierbij in aamnerking, dat elk<br />
lesuur ook <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer door een rustpoos van 7 minuten van<br />
het volgen<strong>de</strong> lesuur geschei<strong>de</strong>n is, dat ver<strong>de</strong>r door <strong>de</strong> uitsteken<strong>de</strong> inrichting<br />
<strong>de</strong>r schoolgebouwen <strong>de</strong> arbeid in ruime lokalen wordt gegeven, waar<br />
<strong>de</strong> <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> het bewaren <strong>de</strong>r physieke kracht buitengewoon<br />
gunstig zijn, dat doze arbeid slechts gevor<strong>de</strong>rd wordt geduren<strong>de</strong> 43<br />
woken in het jaar, dan schijnt het ons toe dat <strong>de</strong> eischen aan <strong>de</strong> werkkracht<br />
<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers in Zurich gesteld lager zijn dan die in ons land.
— 136 —<br />
Men zou echter <strong>de</strong> vraag kunnen stellen, of misschien <strong>de</strong> wijze, waarop<br />
on<strong>de</strong>rwijs wordt gegeven, <strong>de</strong> metho<strong>de</strong> van on<strong>de</strong>rwijs, het eigenlijke les<br />
geven in <strong>de</strong> Ziirische scholen inspannen<strong>de</strong>r is, meer intensief dan in<br />
onze scholen. Onze indruk was zeer beslist, dat dit niet het geval is.<br />
le*<br />
Ziedaar, in 't kort geschetst, <strong>de</strong> positie van <strong>de</strong>n Zwitserschen on<strong>de</strong>rwijzer<br />
in <strong>de</strong> klas en zijn verhouding tot <strong>de</strong> overhe<strong>de</strong>n. Uit lien vluchtigen<br />
blik op <strong>de</strong> Zwitsersche schoolaangelegenhe<strong>de</strong>n is <strong>voor</strong> ons veel to leeren.<br />
Vooreerst is het van belang to weten en vast to stellen eens en <strong>voor</strong> al,<br />
dat scholen zon<strong>de</strong>r hoofd, waarvan ge hier niet reppen moogt zon<strong>de</strong>r<br />
-<strong>voor</strong> een dwazen utopist to wor<strong>de</strong>n aanzien, geen hersenschimmige<br />
droombeel<strong>de</strong>n zijn, maar dat zij bestaan, in alle wezenlijkheid bestaan.<br />
Zelfs wordt er volgens <strong>de</strong> inlichtingen <strong>de</strong>r Zwitsersche overhe<strong>de</strong>n, uitstekend<br />
werk geleverd.<br />
Vervolgens verdient het opmerking, dat in Zwitserland <strong>de</strong> bevoegdhe<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijs-autoriteiten meestal opgedragen zijn aan een<br />
verga<strong>de</strong>ring van meer<strong>de</strong>re personen. Zoo zien wij in Zurich en Bern <strong>de</strong><br />
bevoegdhe<strong>de</strong>n van schoolopziener opgedragen aan <strong>de</strong> schoolcommissien ;<br />
in Bazel hebben <strong>de</strong> schoolcommissien toezicht over <strong>de</strong> rectoren en <strong>de</strong><br />
inspecteurs ; zclfs <strong>de</strong> ministers van on<strong>de</strong>rwijs hebben in <strong>de</strong> Brie kantons<br />
te beraadslagen met hun respectievelijken opvoedingsraad, waar van <strong>de</strong><br />
le<strong>de</strong>n door het yolk gekozen wor<strong>de</strong>n. Blijkbaar koestert men in Zwitserland<br />
<strong>de</strong> meening, dat een korps van meer<strong>de</strong>re personen <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n goe<strong>de</strong>n<br />
gang <strong>de</strong>r zaken meer waarborgen aanbiedt dan een enkel mensch.<br />
Wat ons niet min<strong>de</strong>r treft is het feit, dat tusschen overhe<strong>de</strong>n en<br />
on<strong>de</strong>rwijzers een <strong>voor</strong>tduren<strong>de</strong> wisseling van gedachten, een onafgebroken<br />
voeling bestaat, best geschikt om elkaar van hunne we<strong>de</strong>rzijdsche<br />
verzuchtingen op <strong>de</strong> hoogte to hou<strong>de</strong>n.<br />
Bewon<strong>de</strong>rt daarbij <strong>de</strong> onafhankelijkheid dier on<strong>de</strong>rwijzers in <strong>de</strong><br />
uitoefening van hun ambt en in <strong>de</strong> citing hunner wijsgeerige en maatschappelijke<br />
overtuiging, bewon<strong>de</strong>rt die on<strong>de</strong>rwijzers-verga<strong>de</strong>ringen, die<br />
synocien en kapittels, waar <strong>de</strong> hoogste schoolautoriteiten hun <strong>voor</strong>stellen<br />
ter bespreking leggen.<br />
Zou<strong>de</strong>n we durven vergelijken met onze toestan<strong>de</strong>n ? Ginds wordt <strong>de</strong>n<br />
on<strong>de</strong>rwijzer voile vrijheid gelaten in het volvoeren zij nor hooge taak.<br />
Bij, alles wat men wil veran<strong>de</strong>ren of invoeren wordt zijn mooning<br />
gevraagd en van gewicht geacht. Hier is <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer tot <strong>de</strong>n rol van<br />
automaat verwezen. Niet zijn ingeving zal hij volgen maar een or<strong>de</strong>woord<br />
: uitvoeren wat wordt<strong>voor</strong>geschreven of.... <strong>voor</strong>gezegd. eroorlooft<br />
hij zich een greintje initiatief to bezitten, zoo stuit hij vaak met <strong>de</strong>n Deus<br />
op een eindje reglement of het onbuigzaam oor<strong>de</strong>el van een muffig<br />
sehoolhoofd. Zijn meening schijnt van geen tel.
- 187 -<br />
Aan PETER BENOIT !<br />
Gij rust thans in het graf,<br />
o kloeke Vlaamsche Zanger,<br />
vereerd door heel een yolk,<br />
beweend door heel een ras !<br />
Nog trillen in ons ziele<br />
uw klankenrijke en dichterlijke akkoor<strong>de</strong>n,<br />
nog bidt zij mee, en juicht en lijdt en streeft !<br />
Ter zege tiegt zij mee<br />
van onze Vlaamsche rechten,<br />
van d'heilge moe<strong>de</strong>rspraak,<br />
van eigen kunst, getooid in eigen kleed.<br />
Ze weent een dankbren traan<br />
op 't graf van onze hel<strong>de</strong>n,<br />
en jubelt weer bij kleurig feestgezang<br />
eu dondrend bomgeknal !<br />
Gij rust thans in het graf<br />
o geniale Zanger,<br />
die koen <strong>de</strong> bane weest,<br />
waarop, zelfstandig, wij<br />
als mensch en yolk<br />
naar eigenaardig daarzijn streven !<br />
Uw standbeeld rijze in ons !<br />
Uw grootsche naam weerklinke met uw lied<br />
ons Viaan<strong>de</strong>rland en heel <strong>de</strong> wereld rond !<br />
Blaast thans, schelklinken<strong>de</strong> bazuinen<br />
van belfort- en van torentransen<br />
ons yolk uit zijnen sluimer op !<br />
Jaagt ie<strong>de</strong>r hart in gloed,<br />
staalt elken arm ten stri<strong>de</strong><br />
<strong>voor</strong> eigen Vlaamsch 1-3estaan !<br />
Stort moed in 't hart van Vlaandren's beste zonen !<br />
Steunt hun ontvoogdingskamp :<br />
Gesterkt het Vlaamsche brein !<br />
Gesmeed een ijzren wil !<br />
Een hooger Vlaamsche leven<br />
<strong>voor</strong> heel <strong>de</strong>n Vlaamschen stam<br />
door on<strong>de</strong>rricht in eigen tale !<br />
" Ons zelven ziin en blijven "<br />
dat wilien wit<br />
in taal, in kunst, in kennis, in beschaving !<br />
En wees alsdan, o eedle Zanger,<br />
<strong>de</strong> Vlaamsche Zonne,<br />
die kiemen doet op eigen bo<strong>de</strong>m<br />
ons eigen zaad tot vruchtbre boomen !<br />
Uw Geest,<br />
hij dale en leve in ons<br />
tot op het eind <strong>de</strong>r tij<strong>de</strong>n,<br />
en wekke ons duurbaar yolk tot hooger da<strong>de</strong>n op !<br />
WILLEM DE BOM.
— 188 —<br />
KIJKJES LINKS EN RECHTS.<br />
In memoriam.— Op :1 Maart <strong>de</strong>zer werd het afsterven herdacht<br />
I<br />
van wijlen AMEDEE SNEYERS, kanionalen schoolopziener. Het<br />
Uitvoerend Komiteit van Diesterweg heeft then dag eenrans lijkk<br />
neergelegd op <strong>de</strong> grafstee van <strong>de</strong>n hetreur<strong>de</strong>n afgeschei<strong>de</strong>ne, die<br />
immer was<br />
Echt en recht,<br />
In raad en daad !<br />
Aan <strong>de</strong> Le<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijsvereeniging " DIESTERWEG ".<br />
GEACHTE MEDELE DEN,<br />
PETER BENOIT is flood.<br />
De groote Vlaamsche Meester is <strong>voor</strong> zijn yolk een Opvoe<strong>de</strong>r geweest, een<br />
Opvoe<strong>de</strong>r ook <strong>voor</strong> <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren.<br />
Als on<strong>de</strong>rwijzers ston<strong>de</strong>n wij dus dicht bij hem, arbei<strong>de</strong>nd aan een zelf<strong>de</strong><br />
taak.<br />
Maar hoeveel na<strong>de</strong>r zijn wij nog tot hem getre<strong>de</strong>n als Diesterwegers. Met<br />
lief<strong>de</strong> en eerbiedvolle zorg vertolkte ons Gemengd Koor zijn werken : Rubens-<br />
Cantate, Lucifer, Conscience-Cantate, De Leye, De Genius <strong>de</strong>s Va<strong>de</strong>rlands. Zijn<br />
naam ontbrak op geen <strong>de</strong>r programma .s onzer zeven Jaarconcerten.<br />
Hoezeer ons streven door <strong>de</strong>n Meester werd gewaar<strong>de</strong>erd, daarvan getuigen,<br />
or<strong>de</strong>r meer, zijn brieven en zijn beeltenis, met eigenhandige opdracht, door<br />
hem aan onze Zangaf<strong>de</strong>eling geschonken.<br />
Kring Diestermeg, meer dan remand, moet er aan hou<strong>de</strong>n <strong>de</strong>n onsterfelijken<br />
Toondichter een laatste blink van hul<strong>de</strong> te brengen bij zijn teraar<strong>de</strong>bestelling.<br />
Een rouwkroon zal door uw Bestuur op het graf van Peter Benoit wor<strong>de</strong>n<br />
neergelegd. Al <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r Vereeniging wor<strong>de</strong>n dringend aanzocht ons in <strong>de</strong>n<br />
lijkstoet te vergezellen.<br />
Wij rekenen op uw aller tegenwoordigheid om <strong>de</strong> <strong>de</strong>elneming van Kring<br />
Diestermeg zoo grootsch mogeliik te maken, <strong>de</strong>n doo<strong>de</strong> en onze Vereeniging<br />
waardig.<br />
Met ambtsbroe<strong>de</strong>rlijken groet.<br />
HET BESTUUR.<br />
Een flinke groep dames en heeren le<strong>de</strong>n was opgekomen om dit<br />
rouwbetoon kracht bij to zetten. Daar<strong>voor</strong> hartelijk dank ! in naam<br />
<strong>de</strong>r nagedachtenis van <strong>de</strong>n grooten meester, in naam ook van<br />
Diesterweg.<br />
Den doorluchtigen ontslapene moest hul<strong>de</strong> gebracht door een<br />
betoog in <strong>de</strong> rangen, door rechtstreeksche <strong>de</strong>elneming aan <strong>de</strong>n<br />
stoet ; — geenszins door <strong>de</strong>n hoop te vergrooten <strong>de</strong>r vrouwen en<br />
kin<strong>de</strong>ren en slenteraars, die <strong>de</strong>n rouwstoet ston<strong>de</strong>n. aan te gapes.<br />
Dat hebben sommigen wel vergeten.<br />
....... ,<br />
UZIIIMIIIIUIIIIIIMIIIIIIIIIIIIIIMIIIIIMIINMIIIIIMIIIIIIIMMIIIIIMIWI<br />
Peter Benoit's afsterven, hoewel lang <strong>voor</strong>zien, heeft toch<br />
diepen indruk gemaakt. Als Vlaming en als on<strong>de</strong>rwijzer had<strong>de</strong>n wij<br />
hem lief en schatten wij hem hoog ; als Diesterweger lag hij ons<br />
nauw aan 't hart.<br />
Aan al <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r Vereeniging werd on<strong>de</strong>rstaan<strong>de</strong> rouwaankondiging<br />
gezon<strong>de</strong>n :<br />
II Maart 1901<br />
1
— 139 —<br />
Ge<strong>de</strong>nkmaal Karel Van Beeck. — Met een waar genoegen vernemen<br />
we, dat het grafmonument van <strong>de</strong>r diepbetreur<strong>de</strong>n vriend en<br />
collega KAREL VAN BEECK ein<strong>de</strong> April of begin_ Mei zal ingehuldigd<br />
wor<strong>de</strong>n. Een nailer bericht overigens zal op het geschikte oogenblik<br />
eenie<strong>de</strong>r ver<strong>de</strong>r inlichten.<br />
« Diesterweg » krijgt een zustervereeniging , kijkje verschenen<br />
in nr 2 van dit jaar, lokte een antwoord uit in het Journal <strong>de</strong>s<br />
Instituteurs, van 21 Februari.<br />
Steller van het artikel teekent E.<br />
NI. E. is.... een nijdige, spijtige reus, die niet<br />
verdragen kan, dat het iemand goed in <strong>de</strong> wereld<br />
gaat. (1)<br />
Volgens E. schrijven wij <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis « a la L o r i q u e t » ;<br />
volgens E. wenscht « Diesterweg » niet min<strong>de</strong>r dan <strong>de</strong>n val van <strong>de</strong>n<br />
Algemeenen Belgischen On<strong>de</strong>rwijzersbond !!!<br />
Wat galachtig, wat venijnig mensch, die M. E !<br />
In het algemeen bestuur van <strong>de</strong>n Bond. heeft men, hopen we, beteren<br />
dunk van « Diesterweg ». Ga eens hooren, M. E.<br />
Het was echter volgen<strong>de</strong> steek, die ons noopte to antwoor<strong>de</strong>n.<br />
« Dans le n° du i fevrier, Ons Woord annonce avec une joie non<br />
)) dissimulee que les membres du cercle cantonal <strong>de</strong> Bruxelles se sont<br />
» constitues en association autonome et qu'ainsi « Diesterweg » a une<br />
» association so3ur, sepal-6e <strong>de</strong> la F. G. <strong>de</strong>s I. B.<br />
» Ons Woord retar<strong>de</strong> <strong>de</strong> plusieurs mois, puisque cette tentative <strong>de</strong><br />
)) scission n'a pas eu lieu.... »<br />
J. d. I. du 21-2-01.<br />
Wij lezen in hetzelf<strong>de</strong> orgaan aangaan<strong>de</strong> doze kwestie.<br />
Societe peciagogique <strong>de</strong> Bruxelles.<br />
Secretariat : RUE LEBEAU, 9.<br />
.M.,<br />
» En séance du 27 octobre Bernier, le cercle <strong>de</strong>s institutrices et <strong>de</strong>s<br />
» instituteurs <strong>de</strong> Bruxelles a <strong>de</strong>ci<strong>de</strong> <strong>de</strong> se constituer en association<br />
» autonome sous le titre <strong>de</strong> « Societe Pedagogique <strong>de</strong> Bruxelles ».<br />
OOOOOOOO ••• OOOOOOOOOOO ••<br />
» Par esprit <strong>de</strong> conciliation et par solidarite, nous presenterons a la<br />
» Fe<strong>de</strong>ration une <strong>de</strong>man<strong>de</strong> d'affiliation,....<br />
. . ......................<br />
» Nous vous ferons presenter, au nom <strong>de</strong> la Societe Pedagogique <strong>de</strong><br />
» Bruxelles une quittance d'uu import <strong>de</strong> <strong>de</strong>ux francs, montant <strong>de</strong> la<br />
» cotisation pour l'annee 1900-1901 D.<br />
Pour la Societe pedagogique <strong>de</strong> Bruxelles,<br />
LE COMM.<br />
J. d. I. du 21 nov. 1900.<br />
Section provinciale du Brabant.<br />
« Séance du comite : • • • • . • • ........<br />
D M. Smelten <strong>de</strong>clare, a la <strong>de</strong>man<strong>de</strong> <strong>de</strong> M. le Presi<strong>de</strong>nt, que les quit-<br />
» Lances dont it s'agit dans la circulaire sont déjà mises en recouvre-<br />
(1) Van <strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>n beer Smits.
— 140 —<br />
» ment. — S'il en est ainsi, dit le Presi<strong>de</strong>nt, M. Cuypers, la separation<br />
» est un fait accompli. »<br />
J. d. I. du 22 nov. 1900.<br />
Aux confreres Bruxellois.<br />
« C'est avec une hien vivo tristesse que j'ai lu la resolution que vous<br />
» avez prise.<br />
» Permettez-moi, chers confreres, etc. » ... OOOOO<br />
(Get.) A. THIRY.<br />
J. d. I. du 29 nov. 1900.<br />
Reunion du comae executif <strong>de</strong> la F. G. <strong>de</strong>s I. B.<br />
« Communications : — 12° M. le Presi<strong>de</strong>nt donne lecture d'une lettre<br />
D que lui ont adressee MM. les Presi<strong>de</strong>nts et Secretaires <strong>de</strong> la Societe<br />
» Pedagogique <strong>de</strong> Bruxelles par laquelle cette societe <strong>de</strong>man<strong>de</strong> que son<br />
» affiliation a la Fe<strong>de</strong>ration se Passe sur <strong>de</strong>s bases nouvelles. Le comite<br />
» executif soumettra cette proposition au comite general et estime qu'il<br />
» n'y a pas lieu <strong>de</strong> publier cette lettre au « J. d. I. »<br />
J. d. I. du 13 <strong>de</strong>c. 1900.<br />
Cette tentative <strong>de</strong> scission n'a pas eu lieu. C'est moi, qui le dis, moi,<br />
M. E.<br />
Zou die 1\I. E. zich oefenen in <strong>de</strong>n rol van Tartufe ?<br />
**<br />
Onze lezers zij tot inlichting verstrekt, dat <strong>de</strong> « Societe Pedagogique<br />
<strong>de</strong> Bruxelles », on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> leiding van MM. Ley, Kemp en Smelten,<br />
opgehou<strong>de</strong>n heeft zelfwerkend te besta p n en we<strong>de</strong>r als kantonale kring<br />
aangesloten is bij <strong>de</strong>n A. B. 0.<br />
« Diesterweg » is er 't hart van in !!<br />
Een Schoolraad. — St Gilles heeft het <strong>voor</strong>beeld gevolgd van Elsene<br />
en Schaarbeek en een schoolraad ingericht.<br />
Deze raad zetelt un<strong>de</strong>r <strong>voor</strong>zitterschap van <strong>de</strong>n heer Schepen van<br />
Openbaar On<strong>de</strong>rwijs en bestaat bovendien uit 14 le<strong>de</strong>n : 2 bestuur<strong>de</strong>rs,<br />
2 bestuursters, 5 on<strong>de</strong>rwijzers en 5 on<strong>de</strong>rwijzeressen. Hij houdt zich<br />
uitsluitend met on<strong>de</strong>rwijszakeii onledig.<br />
Bet princiep van raadpleging van het on<strong>de</strong>rwijzend personeel in wat<br />
betreft <strong>de</strong> algemeene richting van het on<strong>de</strong>rwijs vindt dus langzamerhand<br />
ingang bij <strong>de</strong> vrijgezin<strong>de</strong> en verlichte centrums.<br />
Wil <strong>de</strong> heer schepen Desguin ook niet Bens <strong>de</strong> proef semen ? Wig<br />
verzekeren hem ouzo beste me<strong>de</strong>werking..<br />
Een Amerikaansch <strong>de</strong>nkbeeld. — Fen Amerikaansch leeraar,<br />
M r EDWARD P. SCHUTE, gehecht aan <strong>de</strong> Philipps school te Boston, stelt<br />
in <strong>de</strong> Noord-Amerikaansche pe gs <strong>voor</strong> alle zeven jaar een rustjaar te<br />
gunnen <strong>voor</strong> <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n van het on<strong>de</strong>rwijzend personeel.<br />
En.... 't i<strong>de</strong>e ontmoet veel bij val.<br />
Dit rustjaar zou door <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzQr besteed worsen aan pedagogische<br />
reizen in het buitenland, en het opmaken van een verslag daarover.<br />
De gewone jaarwed<strong>de</strong> blijft toegekend.<br />
De geken<strong>de</strong> Fransche pedagoog F. Buisson vraagt het oor<strong>de</strong>el <strong>de</strong>r<br />
on<strong>de</strong>rwijzers over dit <strong>de</strong>nkbeeld en stelt <strong>de</strong> kolommen van bet Manuel<br />
general ter hunner beschikking.<br />
wij vin<strong>de</strong>n het i<strong>de</strong>e.... uitstekend.
— 141 —<br />
Een volksreferendum word onlangs uitgeschreven door het ste<strong>de</strong>lijk<br />
bestuur van Dres<strong>de</strong>n, en dat wel op on<strong>de</strong>rwijsgebied.<br />
Se<strong>de</strong>rt verschei<strong>de</strong>ne jaren ving <strong>de</strong> school aan om 7 uur 's morgens,<br />
tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> heete zomermaan<strong>de</strong>n : Juni, Juli, Oogst. 's Namiddags was<br />
er dan verlof.<br />
Van sommige zij<strong>de</strong>n waren klachten opgerezen. An<strong>de</strong>ren betoon<strong>de</strong>n<br />
zich tevre<strong>de</strong>n.<br />
Het geschil zou dus geslecht wor<strong>de</strong>d door een rechtstreeksche on<strong>de</strong>rvraging<br />
<strong>de</strong>r ou<strong>de</strong>rs. 21.409 ou<strong>de</strong>rs wer<strong>de</strong>n geraadpleegd. Hiervan uitten<br />
zich 19343 <strong>voor</strong> het vroege aanvangsuur, en 2.266 tegen. De werken<strong>de</strong><br />
en lagere burgersstand lever<strong>de</strong> 95 clo <strong>de</strong>r gunstige stemmen.<br />
Een zulkdanige raadpleging verdient <strong>de</strong> aandacht <strong>de</strong>r belangstel.<br />
len<strong>de</strong>n.<br />
Chineesche aardrijkskun<strong>de</strong>. — In <strong>de</strong>n laatsten tijd wer<strong>de</strong>n we<br />
overstelpt met barbaarsche namen uit het Hemelsch Rijk, namen die<br />
schemer<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> 't oog en die niets zeg<strong>de</strong>n tot <strong>de</strong>n geest.<br />
Hieron<strong>de</strong>r volgt een lijstje <strong>de</strong>r meest gebruikte benamingen in <strong>de</strong><br />
aardrijkskundige betitelingen.<br />
Chang stall Pa acht<br />
Chan berg Pai wit<br />
Chen provincie Pei noor<strong>de</strong>n<br />
Fou hoofdplaats eener Si westen<br />
Hai zee [provincie Ta groot<br />
Ho stroom Tai goeverneur<br />
Hoang geel Tche zeven<br />
llou weer Tchou poort<br />
Hsien distrikt Tien hemelsch<br />
Kaou, Kou monding Tchou(Kiaou)brug<br />
Kiang rivier Toung oosten<br />
Kiaou brug Tse zoon<br />
Kou rijk Tsing hol<strong>de</strong>r<br />
Li Chineesche mij l Yamen ambtenaarswoning<br />
Ling dorp Yang oceaan<br />
Nan zui<strong>de</strong>n<br />
Daaruit lei<strong>de</strong>n we <strong>de</strong> beteekenis of van :<br />
Pe-Kin hoofdstad van het noor<strong>de</strong>n<br />
Pei-Ho stroom van het noor<strong>de</strong>n<br />
Chan-Tong berg van het oosten<br />
Tien-Tsin hemelsch oord<br />
Pai-Chan witte berg<br />
bang-Ho gele stroom<br />
Ta-Kou groote monding<br />
Nan-Kin hoofdstad van het zui<strong>de</strong>n<br />
Pa-Li-Kiaou brug aan <strong>de</strong> 8ste mijl<br />
Ta-Tsing-Kou rijk <strong>de</strong>r groote zuiverheid (China).<br />
Nota. — De g, aan 't Bind van een woord, wordt niet uitgesproken. De h<br />
wordt lichtjes aangeblazen.
— 142 —<br />
WERKZAAMHEDEN DER VEREENIGING.<br />
Uitbroiding <strong>de</strong>r Nomale Stud*<br />
INESTEIRWEIG'S<br />
PLAATSELIJK KOMITEIT VOORANTWERPEN<br />
Tien<strong>de</strong> zitting.<br />
DE SCHOOLKOLONIEEN<br />
KORTE INHOUD <strong>de</strong>r Voordracht, gehou<strong>de</strong>n op Don<strong>de</strong>rdag,<br />
2I Februari 1901, door <strong>de</strong>n Heer ACME BOGAERTS, gemeenteon<strong>de</strong>rwijzer<br />
en gediplomeerd inspecteur van het lager on<strong>de</strong>rwijs te<br />
Gent, <strong>voor</strong>zitter van <strong>de</strong> provinciale af<strong>de</strong>eling van <strong>de</strong>n Belgischen<br />
On<strong>de</strong>rwijzersbond <strong>de</strong>r provincie Oost-Vlaan<strong>de</strong>ren, oud-hoofdopsteller<br />
van het vakblad De lagere School, me<strong>de</strong>werker aan verschillen<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijsbla<strong>de</strong>n,<br />
schrijver van verschillen<strong>de</strong> schoolboeken, enz., enz.<br />
I. Oudheid <strong>de</strong>r schoolwan<strong>de</strong>lingen-Sparta. Athene. TOpfer (Voyages en zig-zag).<br />
2. Tegenwoordige inrichting. Historiek : Pfarrer Bion uit Zurich. De schoolkolonieen<br />
in Zwitserland, Duitschland, Ne<strong>de</strong>rland, Engeland en Frankrijk.<br />
3. De schoolkolonieen in Belgie. Brussel, Luik, Gent, Antwerpen.<br />
4. Kritiek <strong>de</strong>r gevolg<strong>de</strong> stelsels :<br />
a. bloot liefdadig.<br />
b. enkel officieele inrichting.<br />
c. gemengd (liefdadig en officieel).<br />
d. betalen<strong>de</strong>.<br />
5. Kritiek <strong>de</strong>r verzorging en organisatie<br />
a. begeleiding.<br />
b. inwoon en kost.<br />
c. onkostenberekening (eigen exploitatie of on<strong>de</strong>rneming).<br />
d. bezighe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren.<br />
6. Studie <strong>de</strong>r soorten van kolonieen :<br />
a. — Blijven<strong>de</strong> gezondheidskolonie (herstellingsoord).<br />
b — Tij<strong>de</strong>lijke opbeuringskolonie.<br />
c. — Opvoe<strong>de</strong>n<strong>de</strong> kolonie.<br />
Geschikte type van elke soort. Noodwendigheid van elk <strong>de</strong>zer.<br />
7. De reizen<strong>de</strong> kolonie als i<strong>de</strong>aal. Hare roeping. Onkostenberekening. Practische<br />
toepassing.<br />
a. De begelei<strong>de</strong>rs. — De leerlingen : keus. Voorzorgen hierbij.<br />
b. Het materiaal : <strong>de</strong> wagen, inrichting, doelmatige ver<strong>de</strong>eling, gebruik.<br />
c. Het vervoer. Onkosten. Voor<strong>de</strong>elen en na<strong>de</strong>elen. Eene drijven<strong>de</strong><br />
kolonie.<br />
d. De keuken. Twee<strong>de</strong>rlei : volkskeuken of veldkeuken. — Eigen leven<br />
en vaardigheid.<br />
e. Het slapen. Moeilijkhe<strong>de</strong>n. Hoe te doen ? De slaapwagen.<br />
f. Practische bevindingen : a. De reis <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren van Cempuis naar<br />
<strong>de</strong>n Haver in 1892. b. De twee reizen<strong>de</strong> kolonieen van (lent 1899-<br />
19oo. Verkregen uitslagen. Weerstandsvermogen <strong>de</strong>r kin <strong>de</strong>ren.<br />
Uitslagen en rekeningen.<br />
BESLUIT : Algemeene invoering noodzakelijk tot algemeen gelukken.
- 143 -<br />
VRIJE TRIBUUN.<br />
UIT DE PRAKTIJK. -HET TOEZIGHT IN DE KLAS.<br />
Het weer was te slecht om met <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren op <strong>de</strong> speelplaats te blijven. Daarom<br />
liet <strong>de</strong> van dienstzijn<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer ze onmid<strong>de</strong>llijk in hun klas gaan. Jongens <strong>de</strong>r<br />
hoogste af<strong>de</strong>eling wer<strong>de</strong>n als u opletters n aangesteld.<br />
Toen ik, op het aanvangsuur, mijn k las binnentrad, keken <strong>de</strong> leerlingen mij<br />
guitig aan. Ik begreep die schalksche blikken niet, noch het moeilijk te on<strong>de</strong>rdrukken<br />
gegichel dat zich weldra oploste in een uitbundigen lachen. De aopletter,, las <strong>de</strong><br />
namen of <strong>de</strong>r leerlingen, die zich niet goed gedragen had<strong>de</strong>n. Ik zag hem verwon<strong>de</strong>rd<br />
aan. Mijn jongens had<strong>de</strong>n hem beet genomen. Geen enkel dier namen was<br />
nauwkeurig : ze waren alien verdicht. 'k Hoor nog het schateren dat telkens een<br />
zoo vreemdklinken<strong>de</strong>n naam begroette ! ,<br />
*-4(<br />
's Avonds, rustig op mijn kamer gezeten, herdacht ik dat <strong>voor</strong>val, doch nu stel<strong>de</strong><br />
ik het grappige ervan terzij<strong>de</strong>.<br />
Mijn leerlingen weten, dat zij, eenmaal in <strong>de</strong> klas, niet meer mogen doen wat op <strong>de</strong><br />
speelplaats toegelaten is. Zij tre<strong>de</strong>n, wel is waar, nooit twee aan twee, noch stil als<br />
muisjes <strong>de</strong> kias binnen. Doch eenmaal gezeten, gaan zij aan 't werk : zij kiezen een<br />
bezigheid zon<strong>de</strong>r dat iemand hen bespiedt, zon<strong>de</strong>r dat iemand namen opneemt.<br />
Zeker zou<strong>de</strong>n zij dien middag gedaan hebben als altijd, doch <strong>de</strong> dienstdoen<strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rwijzer had u volgens gewoonte ,, een opletter aangeduid. Die opletter vat<br />
natuurlijk zijn taak zeer ernstig op. Geen leerling mag zich roeren of hij wordt in<br />
<strong>de</strong> kolom a stout n opgeschreven.<br />
Naar ik on<strong>de</strong>rstel, zal <strong>de</strong> eerste opwelling <strong>de</strong>r meeste leerlingen een gevoel van<br />
verontwaardiging geweest zijn. Min<strong>de</strong>r nog dan groote menschen, erkennen zij een<br />
macht, die in wezenlijkheid niet bestaat. In <strong>de</strong>n a . opletter ,, zien zij geen plaatsvervanger<br />
<strong>de</strong>s on<strong>de</strong>rwijzers, beklecd met <strong>de</strong>zes gezag, maar enkel een leerling zooals<br />
zij. De kin<strong>de</strong>ren luisteren wel naar een u sterke ,,, naar een " vluggen geest ,,, doch<br />
<strong>de</strong> opletter toont niet een van bei<strong>de</strong>n te zijn. '1. Is dus heel natuurlijk dat <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren<br />
hem niet gehoorzamen. Maar hij heeft een dwangmid<strong>de</strong>l : het briefje, met <strong>de</strong><br />
namen <strong>de</strong>r onwilligen, dat <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer wordt getoond. Dan komt <strong>de</strong> straf <strong>voor</strong><br />
<strong>de</strong> <strong>de</strong>ugnieten, <strong>de</strong> schijnheiligen, die in 's meesters afwezigheid geen ontzag had<strong>de</strong>n<br />
<strong>voor</strong> zijn plaatsvervanger. En <strong>de</strong> opletter krijgt een a prijsken ,, omdat hij zoo<br />
omstandig verhaalt wat Peer en Pauw misdaan hebben !<br />
Schoone moraal ! Niet heel stiehtend <strong>voor</strong> jonge harten ! u Bemint elkan<strong>de</strong>r ,,,<br />
zegt <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer, en in <strong>de</strong> praktijk zaait hij tweedracht ; hid hitst <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren<br />
tegen elkaar op in ste<strong>de</strong> van ze als broe<strong>de</strong>rs te leeren omgaan ; hij bestempelt ze<br />
met <strong>de</strong>n naam van u <strong>de</strong>ugnieten ,, en a schijnheiligen ,,, zij die een bespie<strong>de</strong>r, een<br />
verklikker verfoeien ; hij belet <strong>de</strong>n vrijmoedigen omgang <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren, hij die in<br />
conferenciewerken en bij an<strong>de</strong>re gelegenhe<strong>de</strong>n gewaagt over ze<strong>de</strong>lijke opvoeding,<br />
over 't ontwikkelen van <strong>de</strong>n wil, over 't vormen van 't karakter.<br />
Collega's, laat ons logisch blijven. Toonen wij door da<strong>de</strong>n : <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n die wij<br />
schrijven en spreken, zijn niet touter woor<strong>de</strong>n, maar <strong>de</strong> uiting van ons innig streven.<br />
Wij prediken <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren <strong>voor</strong> : a Bemint uwe naasten gelijk u zelven ,,. a Doet<br />
aan een an<strong>de</strong>r wat gij wilt dat u geschie<strong>de</strong> ,,. Die kin<strong>de</strong>ren voe<strong>de</strong>n we op tot onze<br />
me<strong>de</strong>menschen. Hebben wij ze lief als ons zelven ; behan<strong>de</strong>len wij ze zooals wij<br />
zou<strong>de</strong>n willen behan<strong>de</strong>ld wor<strong>de</strong>n, indien we hun plants op <strong>de</strong> schoolbanken<br />
innamen. J.
- i44 -<br />
BOEKBEOORDEELINGENT.<br />
Handboek <strong>voor</strong> <strong>de</strong> Opvoed- en On<strong>de</strong>rwijskun<strong>de</strong>. Gids <strong>voor</strong> on<strong>de</strong>rwijzers, on<strong>de</strong>rwijzeressen<br />
en normalisten, door H. TEMMERMAN, Bestuur<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r Normaalschool van<br />
Lier.<br />
Uitgever : Ad. Droste, Gent.<br />
De beoor<strong>de</strong>eling van dit belangrijk en hoogst aanbevelenswaardig werk verschijnt<br />
in het volgend nummer.<br />
Geschie<strong>de</strong>nis van <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandsche letterkun<strong>de</strong>, <strong>voor</strong> het mid<strong>de</strong>lbaar on<strong>de</strong>rwijs, door<br />
E. DENEEF, leeraar aan het koninklijk Atheneum te Mechelen. Door <strong>de</strong> koninklijke<br />
Aka<strong>de</strong>mie van Belgie met een . prijs De Keyn ) bekroond.—Brussel, J. Lebêque &Co,<br />
190o. — Prijs 2.50 fr.<br />
M. Deneef heeft er naar gestreefd goed te doen uitkomen, al wat in <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis<br />
<strong>de</strong>r Ne<strong>de</strong>rlandsche letterkun<strong>de</strong> hoofdzaak en van overwegend belang is.<br />
Schrijvers van twee<strong>de</strong>n en min<strong>de</strong>ren rang heeft hij onvermeld gelaten.<br />
Maerlant, <strong>de</strong> REINAERT, Ruusbroec, Zuster Ha<strong>de</strong>wyck, Marnix, Anna Bijns,<br />
Hooft, Von<strong>de</strong>l, Bre<strong>de</strong>ro<strong>de</strong>, Cats, Langendijk, Wolff-Deken, Bil<strong>de</strong>rdijk, <strong>de</strong> groep <strong>de</strong>r<br />
romantiekers en <strong>de</strong> he<strong>de</strong>ndaagsche schrijvers zijn door M. Deneef op gelukkige<br />
wijze gekenschetst. Daarbij echter is 't hem <strong>voor</strong>al te doen geweest <strong>de</strong>n innigen<br />
samenhang aan te toonen, die bestaat tusschen <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandsche letterkun<strong>de</strong> eenerzijds,<br />
<strong>de</strong> staatkundige en godsdienstige lotgevallen van Oud-Ne<strong>de</strong>rland an<strong>de</strong>rzijds.<br />
Dit in-verband-brengen van <strong>de</strong> letterkundige met <strong>de</strong> va<strong>de</strong>rlandsche geschie<strong>de</strong>nis<br />
biedt een dubbel <strong>voor</strong><strong>de</strong>el aan : het doet <strong>de</strong> tallooze dra<strong>de</strong>n zien, die en <strong>de</strong> gedachteuitingen<br />
en <strong>de</strong> levensgebeurtenissen van een yolk tot een on<strong>de</strong>elbaar geheel<br />
samenknoopen ; het leert aan <strong>de</strong> jeugd, welke prijs dient te wor<strong>de</strong>n gehecht aan <strong>de</strong><br />
letterkundige <strong>voor</strong>tbrengselen van <strong>de</strong>n menschelijken geest.<br />
Het boek van M. Deneef is aangenaam om lezen en dat is zeker geen geringe<br />
verdienste. Het is aangewezen orri, bij prijsuit<strong>de</strong>elingen en in schoolboekerijen, <strong>de</strong><br />
plaats in te nemen van heelwat doorslechte handboeken, die, als pad<strong>de</strong>stoelen, in<br />
<strong>de</strong>ze laatste jaren met onrustbaren<strong>de</strong> snelheid zijn komen opschieten.<br />
Uit het Bulletin <strong>de</strong> l' Aca<strong>de</strong>mie royale <strong>de</strong> Belgique, (no 5, mai 'goo).<br />
Uit <strong>de</strong> school en <strong>voor</strong> <strong>de</strong> school, lees- en taalboek <strong>voor</strong> lager- en mid<strong>de</strong>lbaar<br />
on<strong>de</strong>rwijs door J. VANDERWALLEN, III <strong>de</strong>el. Drukkerij I. Van<strong>de</strong>rpoorten, Pollepelstr.<br />
Gent.<br />
Met lust en genoegen hebben wij <strong>de</strong> g8 lesjes van dit gemoe<strong>de</strong>lijke bock gelezen<br />
en herlezen. Er heerscht daarin een Loon van hartelijkheid, welke niet kan Palen <strong>de</strong><br />
11. te ontroeren en hun een indruk te laten waardoor zij beter wor<strong>de</strong>n of in 't goe<strong>de</strong><br />
zullen wor<strong>de</strong>n gesterkt. Benevens eenige paarlen <strong>de</strong>r wereld-kin<strong>de</strong>rlitteratuur, met<br />
smaak en kennis door een beproefd schoolman gekozen en geor<strong>de</strong>nd, treffen wij er<br />
talrijke bestgelukte, oorspronkelijke opstellen in aan, gevloeid uit <strong>de</strong> welversne<strong>de</strong>n<br />
pen van <strong>de</strong>n schrijver. Voor wat zuiverheid van taal, afwisseling in <strong>de</strong>n stijl, aantrekkelijkheid<br />
<strong>de</strong>r stof betreft, is ons geen beter leesboek bekend.<br />
Elke les is gevolgd van tweeerlei oefeningen. De eerste dienen om <strong>de</strong> 11. te<br />
gewennen aan het lezen <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n inhoud ; <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> zijn taal- en spraakleeroefeningen<br />
in overeenstemming met het officieel programma.<br />
De zacht-gele tint van het papier, <strong>de</strong> ruime dui<strong>de</strong>lijke druk, <strong>de</strong> nette, welverzorg<strong>de</strong><br />
plaatjes zijn eene aanbeveling te meer <strong>voor</strong> dit puike werk, dat wij twijfelen er niet.<br />
aan, met veel bijval zal wor<strong>de</strong>n onthaald.
DIESTER WEG'S<br />
GEMENGD KOOR<br />
Vil e JAARCONC ii,RT
Groote Zaal <strong>de</strong>r Koninklijke Harmoniemaatschappij<br />
MAANDAG, I APRIL 1901<br />
ten 8 l<br />
h uren 's avonds<br />
ingericht ten <strong>voor</strong><strong>de</strong>ele van het Werk<br />
SCHOOLKOLONIËN - SCHOOLVOEDING<br />
Gemengd Koor <strong>de</strong>r<br />
on<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />
DOOR HET<br />
" Diesterweg »<br />
van <strong>de</strong>n Heer JORIS DE BOM<br />
EERSTE DEEL:<br />
L'ENFANCE DU CHRIST<br />
Trilogie sacrée<br />
Paroles et musique <strong>de</strong> HECTOR BERLIOZ<br />
i f<br />
e PARTIE : Le songe d'Héro<strong>de</strong>.<br />
2me PARTIE: La fuila en Egypte. — 3e PARTIE: L'Arrivée a ?aïs<br />
PERSONNAGES:<br />
Le Récitant M R<br />
C<strong>ONS</strong>TANTIN DE BOM<br />
Marie<br />
M E<br />
M JUDELS-KAMPHUIZEN<br />
Joseph M R<br />
Jos. JUDELS<br />
? 6 r o<br />
^ e<br />
, f .,, j. . . . M R<br />
Le pere <strong>de</strong> iamille /<br />
HENRY FONTAINE<br />
Polydore M 1<br />
' ALBERT TYCK<br />
Un centurion M R<br />
LEOPOLD SELENS<br />
Devins, Bergers, Anges, Romains, Israelites et Ismaëlites.<br />
TWEEDE DEEL :<br />
MIJN MOEDERSPRAAK PETER BENOIT<br />
Lied met begeleiding van strijk-instrumenten en harp.<br />
(M R<br />
Henry Fontaine)<br />
2. KLOKKE ROELAND JANBLOCKX<br />
Cantate <strong>voor</strong> Groot Koor, Kin<strong>de</strong>rkoor en Orkest, woor<strong>de</strong>n<br />
van ALBRECHT RODENBACH.<br />
DKOKK. FL. MSLSBN, BRUf^STR.
L/Enfance du Chri<br />
Paroles et musique <strong>de</strong> HECTOR BERLIOZ<br />
(1854)<br />
PREMIERE PARTIE<br />
Le songe d'Héro<strong>de</strong><br />
LE RÉCITANT.<br />
Dans la crèche,en ce temps, Jésus venait <strong>de</strong> naitre,<br />
Mais nul prodige encor ne l'avait fait connaïtre ;<br />
Et déja les puissants tremblaient,<br />
Déja les faibles espéraient,<br />
Tous attendaient....<br />
Or,apprenez, chrétiens, quel crimeépouvantable<br />
Au roi <strong>de</strong>s Juifs alors suggéra la terreur.<br />
Et le celeste avis que, dans leur humble étable,<br />
Aux parents <strong>de</strong> JésLS envoya le Seigneur.<br />
S C E N E P R E M I E R E .<br />
UN CENTURION, POLYDORUS.<br />
Une rue <strong>de</strong> Jerusalem. Un corps <strong>de</strong> gar<strong>de</strong>. Soldats romains<br />
faisant la ron<strong>de</strong> <strong>de</strong> nuit.<br />
Qui vient ?<br />
Rome.<br />
UN CENTURION.<br />
POLYDORUS.<br />
LE CENTURION.<br />
Avancez !<br />
POLYDORUS.<br />
Halte !<br />
LE CENTURION.<br />
Polydorus !<br />
Je te croyais déja, soldat, aux bords du Tibre!
POLYDORUS.<br />
Par Bacchus ! j'y serais en effet, si Gallus,<br />
Notre illustre préteur, m'eüt enfin laissé libre ;<br />
Mais il m'a, sans raison,<br />
Impose pour prison,<br />
Cette triste cité, pour y voir ses folies,<br />
Et d'un roitelet juif gar<strong>de</strong>r les insomnies.<br />
Que fait Héro<strong>de</strong> ?<br />
LE CENTURION.<br />
POLYDORUS.<br />
II réve, il tremble,<br />
II voit partout <strong>de</strong>s traitres, il assemble<br />
Son conseil chaque jour ; et du soir au matin<br />
II faut sur lui veiller : il nous obsè<strong>de</strong> enfin.<br />
LE CENTURION.<br />
Ridicule tyran ! Mais va, poursuis ta ron<strong>de</strong>.<br />
POLYDORUS.<br />
II le faut bien. Adieu. Jupiter le confon<strong>de</strong> !<br />
(La patrouille se remet en marche et s'éloigne).<br />
SCÈNE II.<br />
L'intérieur du palais d'Héro<strong>de</strong>.<br />
HÉRODE, seul.<br />
Toujours ce rêve ! encore eet enfant<br />
Qui doit me détróner ! Et ne savoir que croire<br />
De ce présage menacant<br />
Pour ma vie et ma gloire !<br />
O misère <strong>de</strong>s rois !<br />
Régner et ne pas vivre !<br />
A tous donner <strong>de</strong>s lois,<br />
Et désirer <strong>de</strong> suiyre<br />
Le chevrier aux bbis 1<br />
O nuit profon<strong>de</strong>,<br />
Qui tiens le mon<strong>de</strong><br />
Dans le repos plongé,<br />
A mon sein ravage<br />
Donne la paix une heure,<br />
Et que ton voile effleure<br />
Mon front d'ennuis chargé !...<br />
Effort sterile !<br />
Le sommeil fuit;<br />
Et ma plainte inutile<br />
Ne hate point ton cours, interminable nuit!<br />
Seigneur !<br />
SCÈNE III.<br />
HÉRODE, POLYDORUS.<br />
POLYDORUS.
HÉRODE, tirant son épée.<br />
Laches ! tremblez, je sais tenir encore<br />
Une épée...<br />
Arrêtez !<br />
POLYDORUS.<br />
HERODE, le reconnaissant.<br />
Ah ! c'est toi, Polydore !<br />
Que viens-tu m'annoncer ?<br />
POLYDORUS.<br />
Seigneur, les <strong>de</strong>vinsjuifs viennent <strong>de</strong> s'assembler<br />
Par vos ordres.<br />
Enfin !<br />
HÉRODE.<br />
POLYDORUS.<br />
Ils sont la.<br />
HÉRODE.<br />
SCÈNE IV.<br />
LES DEVINS, HÉRODE.<br />
LES DEVINS.<br />
Qu'ils paraissent !<br />
Les sages <strong>de</strong> Judée, o roi ! te rccónnaissent<br />
Pourun prince savant et généreux.<br />
Ils te sont dévoués ; parle, qu'attends-tu d'eux ?<br />
HÉRODE.<br />
Qu'ils veuillent m'cclairer.Est-il quelque remè<strong>de</strong><br />
Au souci dévorant qui dès longtcmps m'obsè<strong>de</strong> ?<br />
Quel est-il ?<br />
LES DEVINS.<br />
HÉRODE.<br />
Chaque nuit,<br />
Le même songe m'épouvarte ;<br />
Toujours une voix grave et lente<br />
Merépètecesmots: « Ton heureux tempss'enfuit!<br />
» Un enfant vient <strong>de</strong> naitre<br />
» Qui fera disparaitre<br />
» Ton tróne et ton pouvoir... »<br />
Puis-je <strong>de</strong> vous savoir<br />
Si cette terreur qui m'accable<br />
Est fondée. et comment ce danger refutable<br />
Peut être détourné ?<br />
- 5 —
LES DEVINS.<br />
Les esprits le sauront,<br />
Et, par nous consulten, bientót ils répondront<br />
(Les <strong>de</strong>vins font <strong>de</strong>s evolutions cabalistiques et procè jent a<br />
la conjuration.)<br />
LES DEVINS.<br />
La voix dit vrai, seigneur. Un enfant vient <strong>de</strong> naïtre<br />
Qui fera disparaitre<br />
Ton tröne et ton pouvoir.<br />
Mais nul ne peut savoir<br />
Ni son nom ni sa race.<br />
HÉRODE.<br />
Que faut-il que je fasse ?<br />
LES DEVINS.<br />
Tu tomberas, a moins que l'on ne satislassc<br />
Les noirs esprits, et si, pour conjurer le sort,<br />
Des enfants nouveau-nés tu n'ordonnes la mort.<br />
HÉRODE.<br />
Eh bien, par le fer qu'ils périssent!<br />
Je ne puis hcsiter. Que dans Jerusalem,<br />
A Nazareth, a Bethléem,<br />
Surtous les nouveau-ncs mes coups s'appesantissent !<br />
Malgré les cris, malgré les pleurs<br />
De tarit <strong>de</strong> mères éperdues,<br />
Des rivières <strong>de</strong> sang vont être répandues.<br />
Je serai sourd a ces douleurs.<br />
La beauté, la grace, ni l'age<br />
Ne feront faiblir mon courage :<br />
II faut un terme a. mes terreurs !<br />
LES DEVINS.<br />
Oui, oui, par le fer qu'ils périssent !<br />
N'hésite pas. Que dans Jerusalem,<br />
A Nazareth, a Bethléem,<br />
Sur tous les nouveau-nés tes coups s'appesantissent i<br />
Malgré les cris, malgré ies pleurs<br />
De tant <strong>de</strong> mères éperdues,<br />
Les rivières dë sang qui seront répandues,<br />
Demeure sourd a ces douleurs ;<br />
Que rien n'ébranle ton courage !<br />
Et vous, pour attiser sa rage,<br />
Esprits, redoublez ses terreurs.
SCÈNE V.<br />
L'étable <strong>de</strong> Bethléem.<br />
LA VIERGE MARIE, SAINT JOSEPH,<br />
L'ENFANT JÉSUS.<br />
SAINTE MARIE.<br />
0 mon eherfils, donne cette herbe tendre<br />
A ces agneaux qui vers toi vont bêlant ;<br />
lis sont si doux ! laisse-les prendre,<br />
Ne les l'ais pas languir, 6 mon enfant.<br />
Répands encor ces fleurs sur leur litière.<br />
JOSEPH et MARIE, ensemble.<br />
Ils sont heureux <strong>de</strong> tes dons, cher enfant ;<br />
Vois leur gaité, vois leurs jeux, vois leur mère<br />
Tourner vers toi son regard caressant.<br />
1 MARIE.<br />
\ Oh ! sois béni, mon cher et tendre enfant!<br />
j JOSEPH.<br />
[ Oh ! sois béni, divin enfant!<br />
SCÈNE VI.<br />
LES ANGES INVISIBLES,<br />
SAINT JOSEPH, SAINTE MARIE.<br />
LES ANGES.<br />
Joseph ! Marie !<br />
Ecoutez-nous.<br />
MARIE et JOSEPH.<br />
Esprits <strong>de</strong> vie,<br />
Est-ce bien vous ?<br />
LES ANGES.<br />
Tu dois sauver ton fils qu'un grand peril menace,<br />
Marie !<br />
O ciel ! mon fils !<br />
MARIE.<br />
LES ANGES.<br />
Qui, vous <strong>de</strong>vez partir,<br />
Et <strong>de</strong> vos pas bien dérober la trace ;<br />
Dès ce soir au <strong>de</strong>sert vers l'Egypte il faut fuir.
MARIE et JOSEPH.<br />
A vos ordres soumis, purs esprits <strong>de</strong> lumière,<br />
Avec Jésus, au désert nous fuirons.<br />
Mais accor<strong>de</strong>z anotre humble prière<br />
La pru<strong>de</strong>nce, la force, et nous le sauverons.<br />
LES ANGES.<br />
La puissance celeste<br />
Saura <strong>de</strong> vos pas écarter<br />
Tout er.contre funeste.<br />
MARIE et JOSEPH.<br />
En hate allons tout preparer.<br />
LES ANGES.<br />
Hosanna ! Hosanna !<br />
DEUXIÈME PARTIE.<br />
La fuite en Egypte.<br />
SCÈNE PREMIÈRE.<br />
MARIE, JOSEPH, L'ENFANT JÉSUS,<br />
BERGERS.<br />
(Les bergers se rassemblent auprès <strong>de</strong> l'étable <strong>de</strong> BethléemJ<br />
(Ouverture).<br />
Adieux <strong>de</strong>s bergers k la sainte familie.<br />
CHCEUR DES BERGERS.<br />
II s'en va loin <strong>de</strong> laterre<br />
Oü dans l'étable il vit le jour,<br />
De son père et <strong>de</strong> sa mère<br />
Qu'il reste le constant amour !<br />
Qu'il grandisse, qu'il prospi-re<br />
Et qu'il soit bon père a son tour !<br />
Oncques, si, chez l'idolatre,<br />
II vient a sentir le malheur,<br />
Fuyant la terre maratre,<br />
Chez nous qu'il revienne au bonheur !<br />
Que la pauvreté du patre<br />
Reste tpujours chère a son cceur !<br />
Cher enfant, Dieu te bénisse !<br />
Dicu vous bénisse, heureux époux !<br />
Que jamais <strong>de</strong> l'injustice<br />
Vous ne puissiez sentir les coups !<br />
Qu'un ange vous avertisse<br />
De tout danger planant sur vous 1
LE RÉCITANT.<br />
Les pèlerins étant venus<br />
En un lieu <strong>de</strong> belle apparence,<br />
Oü se trouvaient arbres touffus<br />
Et <strong>de</strong> l'eau pure en abondance,<br />
Saint Joseph dit : « Arrêtez-vous<br />
Prés <strong>de</strong> cette claire fontaine,<br />
Après si longue peine<br />
Reposons-nous. ><br />
L'enfant Jésus dormait. Pour lors sainte Marie,<br />
Arrêtant l'ane, répondit :<br />
« Voyez ce beau tapis d'herbe douce ct fleurie,<br />
Le Seigneur pour mon fils au désert l'étendit. »<br />
Puis, s'élant assis sous l'ombrage<br />
De trois palmiers au vert feuillage,<br />
L'ane paissant,<br />
L'enfant dormant,<br />
Les sacrés voyageurs quelque temps sommeillèrent<br />
Bercés par <strong>de</strong>s songes heureux,<br />
Et les anges du ciel, a genoux autour d'eux,<br />
Le divin enfant adorèrent.<br />
LES ANGES.<br />
Alleluia !<br />
Alleluia !<br />
TROISIÈME PARTIE.<br />
L'arrivée a Saïs.<br />
LE RÉCITANT.<br />
Depuis trois jours, malgré l'ar<strong>de</strong>urdu vent,<br />
lis cheminaient dans le sable mouvant,<br />
Le pauvre serviteur <strong>de</strong> la familie sainte,<br />
L'ane, dans Ie désert était déja tombé ;<br />
Et, bien avant <strong>de</strong> voir d'une cité l'enceinte,<br />
De fatigue et <strong>de</strong> soif son maïtre eüt succombc<br />
Sans le sccours <strong>de</strong> Dieu. Seule sainte Marie<br />
Marchait calme et sereine, et <strong>de</strong> son doux enfant<br />
La blon<strong>de</strong> chevelure ct la tête bénie<br />
Semblaient la ranimer, sur son cceur reposant.<br />
Mais bientöt ses pas chancelèrent...<br />
Combien <strong>de</strong> fois les époux s'arrctèrent....<br />
Enfin pourtant, ils arrivèrent<br />
A Saïs, haletants,<br />
Presque mourants.<br />
C'était une cité, dès longtemps réunie<br />
A l'empire romain,<br />
Pleine <strong>de</strong> gens cruels, au visage hautain.<br />
Oyez combien dura la navrante agonie<br />
Des pèlerins cherchant un asile et du pain.
SCÈNE PREMIÈRE.<br />
SAINTE MARIE, SAINT JOSEPH, L'ENFANT JÉSUS.<br />
(Chceurj <strong>de</strong> Romains et d'Égyptiens).<br />
L'lNTÉRIEUR DE LA VIIXE DE SAÏS.<br />
SAINTE MARIÈ.<br />
Dans cette ville immense<br />
Oü lepeuple en toule s'élance,<br />
Quelle rumeur !...<br />
Joseph !... j'ai peur !<br />
Je n'en puis plus., las !... je suis mortc...<br />
Allez frappér a. cette porte.<br />
SAINT JOSEPH, après aveir frappé.<br />
Ouvrez, ouvrez, secourez-nous !<br />
Laissez-nous reposer chez vous !<br />
Que l'hospitalité sainte soit accordée<br />
A la mère, al'enl'ant. Hélas ! <strong>de</strong> la Judée<br />
Nous arrivons apied<br />
CHCEUR DES ROMAINS.<br />
(Voix <strong>de</strong> l'intérieur <strong>de</strong> Ia maison. 1<br />
Arrière, vils Hébreux !<br />
Les gens <strong>de</strong> Rome n'ont que faire<br />
De vagabonds et <strong>de</strong> lépreux<br />
SAINTE MARIE.<br />
Mes pieds ile sang teignent la terre '.<br />
Jésus va mourir... c'en est fait:<br />
Mon sein tari n'a plus <strong>de</strong> lait !<br />
SAINT JOSEPH.<br />
Seigneur ! ma femme est presque morte !<br />
Frappons encore a cette porte.<br />
(Après avoir frappé.)<br />
Oh ! par pitié secourez- nous,<br />
Laisse^-nous reposer chez vous !<br />
Que i hospitalité sainte soit accordée<br />
A la mère, a Penfant ! Héas ! <strong>de</strong> la Judée<br />
Nous arrivons a pied.<br />
CHCEUR DES ÉGYPTIENS.<br />
fVoix <strong>de</strong> l'intérieur <strong>de</strong> la maison.)<br />
Arrière, vils Hébreux !<br />
Les gens d'Éi'ypte n'ont que faire<br />
De vagabonds et <strong>de</strong> lépreux.<br />
— 10 —
SAINT JOSEPH.<br />
Seigneur ! Seigneur ! sauvez la mere I<br />
Marie expire... e'en est fait...<br />
Et son enfant n'a plus <strong>de</strong> lait.<br />
Votre maison, cruels, reste fermée !<br />
Vos cceurs sont durs... Sous la ramée<br />
De ces sycomores, l'on voit<br />
Tout a l'écart un humble toit...<br />
Frappons encor... mais qu'a ma voix unie<br />
Votre voix si douce, Marie,<br />
Tente aussi <strong>de</strong> les attendrir.<br />
SAINTE MARIE.<br />
Hélas ! nous aurons a souffrir<br />
Partout 1'insulte et l'avanie !<br />
Je vais tomber...<br />
MARIE et JOSEPH ensemble.<br />
Pitié ! pitié ! secourez-nous,<br />
Laissez-nous reposer chez vous !<br />
Que l'hospitalité sainte soit accordée<br />
Aux parents \ , ,, , . ,,,, , , , 7<br />
a 1 e n f a n t<br />
A la mere j - H e l a s ! d e l a<br />
Ju<strong>de</strong>e<br />
Nous arrivons a pied.<br />
SCÈNE II.<br />
LES PRECEDENTS, UN PÈRE DE FAMILLE.<br />
Chmur d'lsmaélües.<br />
(Après un instant <strong>de</strong> silence.)<br />
LE PÈRE DE FAMILLE, sur le seuil <strong>de</strong> sa maison.<br />
Entrez, pauvres Hébreux :<br />
La porte n'est jamais fermée,<br />
Chez nous, aux malheureux.<br />
(Josepb et Marie entrenl^.<br />
(L'intérieur <strong>de</strong> la maison <strong>de</strong>s Ismaélites.;<br />
Grands dieux ! quelle détresse !<br />
Qu'autonr d'eux on s'empresse !<br />
Fillesetfils et serviteurs,<br />
Montrez la bonté <strong>de</strong> vos cceurs.<br />
Que <strong>de</strong> leurs piedsmeurtrison lave les blessures ;<br />
Donnez<strong>de</strong> i'eau, du lait, <strong>de</strong>s grappes mures ;<br />
Pi éparez a l'instant<br />
Une couchette pour l'enfant.<br />
CHCEUR.<br />
Que <strong>de</strong> leurs pieds meurtris on lave les blessures ;<br />
Donnons <strong>de</strong> l'eau, du lait, <strong>de</strong>s grappe- mures ;<br />
Préparons a l'instant<br />
Une couchette pour l'enfant.
LE PÈRE DE FAMILLË.<br />
Sur vos traits fatigues la tristesse est empreinte ;<br />
Ayez courage, nous ferons<br />
Ce que nous pourrons<br />
Pour vous ai<strong>de</strong>r. Bannissez toute crainte ;<br />
Les enfants d'Ismaël<br />
Sont frères <strong>de</strong> ceux d'Israël.<br />
Nous avons vu le jour au Liban, en Syrië.<br />
Comment vous nomme-t-on ?<br />
SAINT JOSEPH.<br />
Elle a pour nom Marie,<br />
Je m'appelle Joseph, et nous nommons l'enfant<br />
Jésus.<br />
LE PÈRE DE FAMILLE,<br />
Jésus ! Quel nom charmant!<br />
Dites, que faites-vous pour gagner votre vie ?<br />
Oui, quel est votre état ?<br />
SAINT JOSEPH.<br />
Moi, je suis charpentier.<br />
LE PÈRE DE FAMILLE.<br />
Eh bien, c'est mon métier,<br />
Vous êtes mon compère.<br />
Ensemble nous travaillerons,<br />
Bien <strong>de</strong>s <strong>de</strong>niers nous gagnerons,<br />
Laissez faire.<br />
Prés <strong>de</strong> nous Jesus grandira,<br />
Puis bientót il vous ai<strong>de</strong>ra,<br />
Et la sagesse il apprendra.<br />
LE CHCEUR.<br />
Prés <strong>de</strong> nous Jésus grandira,<br />
Puis bientót il vous ai<strong>de</strong>ra,<br />
Et la sagesse il apprendra.<br />
LE PÈRE DE FAMILLE.<br />
Pour bien finir cette soiree<br />
Et réjouir nos hótes, employons<br />
La science sacrée,<br />
Le pouvoir <strong>de</strong>s doux sons.<br />
Prenez vos instruments, mes enfants: toute peine<br />
Ce<strong>de</strong> a. la flüte unie a la harpe thébaine.<br />
Trio your <strong>de</strong>uxfldtes et harpe.<br />
LE PÈRE DE FAMILLE.<br />
Vous pleurez, jeune mère....<br />
Douces larmes, tant mieux ! Allez dormir. bon père,<br />
Bien reposez,<br />
Mal ne songez,<br />
Plus d'alarmes ;<br />
Que les charmes<br />
De l'espoir du bonheur<br />
Rentrent en votre coeur !
aq<br />
w<br />
m<br />
JOSEPH et MARIE.<br />
• Adieu, merci, bon père.<br />
Déja ma peine amère<br />
Semble s'enfuir,<br />
S'évanouir.<br />
Plus d'alarmes !<br />
J Oui, les charmes<br />
j De l'espoir du bonheur<br />
Rentrent en notre cceur.<br />
I<br />
CHCEUR.<br />
I Allez<br />
dormir, bon père,<br />
Doux enfant, tendre mère.<br />
Bien reposez,<br />
Mal ne songez.<br />
Plus d'alarmes !<br />
Que les charmes<br />
De l'espoir du bonheur<br />
Rentrent en votre coeur.<br />
LE RÉCITANT.<br />
Ce fut ainsi que par un infidèle<br />
Fut sauvé le Sauveur.<br />
Pendant dix ans Marie, et Joseph avec elle,<br />
Virent fleurir en lui la sublime douceur,<br />
La tendresse infinie,<br />
A la sagesse unie.<br />
Puis enfin <strong>de</strong> retour<br />
Au lieu qui lui donna le jour,<br />
II vou'.ut accomplir le divin sacrifice<br />
Qui racheta le genre humain<br />
De l'éternel supplice,<br />
Et du salut lui fraya le chemin.<br />
CHCEUR MYSTIQUE.<br />
O mon ame, pour toi que reste-t-il a faire,<br />
Qu'a briser ton orgueil <strong>de</strong>vant un tel mystère !...<br />
O mon cceur, emplis-toi du grave et pur amour<br />
Qui seul peut nous ouvrir le cèleste séjour.<br />
Amen !<br />
Amen !
MIJN MOEDERSPRAAK<br />
In 't Aldietsch overgezet<br />
(Gedicht van KLAUS GROTH)<br />
door D r<br />
C. J. Hansen Muziek van Peter Benoit<br />
Myn moe<strong>de</strong>rspraak, wat klingst du schoon,<br />
Wat bist du my vertrüwd !<br />
Waar ook myn hart als staal un steen,<br />
Du dreetsl <strong>de</strong>n stoult er üut.<br />
Du böegst myn styven nek soo licht<br />
Als Moe<strong>de</strong>r mit 'aar'n arm,<br />
Du viggelst my urn 't angesicht<br />
Un stil is alle larm.<br />
Ik voel my als een luttel kind,<br />
De gantse werld is weg.<br />
Du poest my als een <strong>voor</strong>jaarswind,<br />
De kranke borst to-recht.<br />
Myn oul<strong>de</strong> voelt my nog <strong>de</strong> hand'<br />
Un sesit tot my : nu beê !<br />
Un « Vadcr-ünse » vang ik an,<br />
Als ik wel vroe(g)cr <strong>de</strong>é.<br />
Un voel zoo diep : dat wardt verstaan,<br />
Soo spreekt dat hart sich tiüt (oet).<br />
Un roew van hemel waeit my aan<br />
Un all's is wé<strong>de</strong>r goed.<br />
Myn' moe<strong>de</strong>rspraak, soo slecht un recht<br />
Du oul<strong>de</strong> vrome reed' !<br />
Wen bloot een münd « myn Va<strong>de</strong>r » segt<br />
Soo klingt my 't als een beed'.<br />
Soo heerlik klingt my keen muziek<br />
Un singt keen nachtigaal :<br />
My loopt ja, glyck in oogenblik,<br />
De helle traan heen-daal.<br />
1834-1901<br />
Gezongen door M. HENRY FONTAINE, met begeleiding van orkest.
Klokke Roeland<br />
Gedicht van Albrecht Ro<strong>de</strong>nbach. Muziek van J an Blockx<br />
Boven Gent rijst<br />
eenzaam en grijsd<br />
'toud Belfort, zinbeeld van't verle<strong>de</strong>n.<br />
Somber en grootsch,<br />
steeds stom en doodsch,<br />
treurt <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> Reus op 't Gent van he<strong>de</strong>n.<br />
Maar soms hij rilt<br />
en eensklaps gilt<br />
zijn bronzen stemme door <strong>de</strong> ste<strong>de</strong>.<br />
Trilt in uw graf, trilt, Gentsche hel<strong>de</strong>n,<br />
gij, Jan Hyoens, gij Artevel<strong>de</strong>n :<br />
« mijn name is Roeland, kleppe brand<br />
en lui<strong>de</strong> storm in Vlaan<strong>de</strong>rland. »<br />
Een bont verschiet<br />
schept't bronzen lied<br />
prachtig wêertooverd mij <strong>voor</strong> <strong>de</strong> oogen ;<br />
mijn ziele erkent<br />
het ou<strong>de</strong> Gent ;<br />
't volk komt gewapend toegevlogen ;<br />
't land is in nood,<br />
« Vrijheid of dood ! »<br />
De Gil<strong>de</strong>n komen aangetogen.<br />
'k Zie Jan Hyoens, 'k zie <strong>de</strong> Artevel<strong>de</strong>n,<br />
en stormend roept Roeland <strong>de</strong>n hel<strong>de</strong>n :<br />
« mijn name is Roeland, kleppe brand<br />
en lui<strong>de</strong> storm in Vlaan<strong>de</strong>rland. »<br />
O hel<strong>de</strong>ntolk,<br />
O reuzenvolk,<br />
O pracht en macht van vroeger dagen ;<br />
O bronzen lied,<br />
'k wete uw bedied,<br />
en ik versta 't verwijtend klagen.<br />
Doch wees getroost :<br />
Zie, 't Oosten bloost<br />
en Vlaandrens zonne gaat aan 't dagen.<br />
Vlaandren dieLeeu ! Tril, ou<strong>de</strong> toren,<br />
en paar uw lied met onze koren :<br />
zing : « Ik ben Roeland, kleppe brand,<br />
en luid triomfe in Vlaan<strong>de</strong>rland ! »<br />
(1888)
AANHANGSEL.<br />
Diesterweg's Gemengd Koor is uitsluitend samengesteld uit le<strong>de</strong>n<br />
van het On<strong>de</strong>rwijzend personeel <strong>de</strong>r Antwerpsche officieele scholen.<br />
Het werd gesticht door het Bestuur <strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijsvereeniging<br />
Diesterweg tot loutering van <strong>de</strong>n kunstsmaak <strong>de</strong>r le<strong>de</strong>n, tot ontwikkeling<br />
hunner muzikale kennis. De Zangkursus. daartoe in 't leven<br />
geroepen, is thans zon<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rbreking zeven jaren in werking.<br />
Ten bate van Diesterweg's Hulpkas <strong>voor</strong> behoeftige schoolkin<strong>de</strong>ren<br />
(Werk <strong>de</strong>r Schoolvoeding en <strong>de</strong>r Schoolkoloniën) werd jaarlijks eene<br />
publieke uitvoering gehou<strong>de</strong>n. De zes vorige Jaarconcerten brachten<br />
netto ii.ooo frank op <strong>voor</strong> dit Werk.<br />
Hier volgt <strong>de</strong> lijst <strong>de</strong>r <strong>voor</strong>naamste werken aldus ten gehoore<br />
gebracht:<br />
Vlaandrens' Kunstroem (Rubens-Cantate, i= <strong>de</strong>el) PETKR BENOIT<br />
Lucifer (fragment) . . ' PETER BENOIT<br />
Conscience-Cantate PETKR BENOIT<br />
De Lege, cantate PETER BENOIT<br />
De Genius <strong>de</strong>s Va<strong>de</strong>rlands, cantate PETIR BENOIT<br />
Jacob van Artevel<strong>de</strong>, cantate F. A. GEVAERT<br />
Het Graf, koor JAN BLOCKX<br />
Men droom uit 't Varadvs, oratorio (2 d<br />
^ <strong>de</strong>el) . JAN BLOCKX<br />
Klokke Roeland, cantate JAN BLOCKX<br />
Drie Rid<strong>de</strong>rs, <strong>voor</strong> Solo en koor EDGARn TINEL<br />
Trcee Koralen, bewerkt door BOD. MORTELMANS<br />
Ave Verum, koor . . . : W. A. MOZART<br />
Paulus (fragment) . , F. MENDELSSOHN<br />
Fest-Ouveriur mit Gesang ROB. SCHUMANN<br />
Rienti (fragmenten iste akt) RICHARD WAGNER<br />
Kaiser-Marsch mit Chor RICHARD WAGNER<br />
Gallia, Solo en kooren . CHARLES GOUNOD<br />
La Chevauché du Cid, Solo en kooren . . . . VINCENT D'INDY<br />
Re<strong>de</strong>mption, oratorio CESAR FRANCK<br />
Rebecca, oratorio CESAR FRANCK<br />
L'Enfance du Christ, oratorio HECTOR BERLIOZ<br />
Ver<strong>de</strong>r Oud-Vlaamsche Madrigalen en kleine Koornummers,<br />
Lie<strong>de</strong>ren en orkestnummers van Paul Gilson. Lod. Mortelmans,<br />
Em. Wambach, Florimond van Duyse, H. Waelput, F. Van <strong>de</strong>r<br />
Stucken, Jan Blockx, J. Brahms, Svendsen, E. Grieg, F. Schubert,<br />
R. Schumann, Beethoven, Richard Wagner, Peter Benoit.<br />
Een Lie<strong>de</strong>r-avond werd gewijd aan <strong>de</strong> uitvoering van Mid<strong>de</strong>neeuwsche<br />
volkslie<strong>de</strong>ren en kooren ; een concert <strong>voor</strong> een Pestalozzi-viering,<br />
en een Duitsche Lie<strong>de</strong>ravond von<strong>de</strong>n insgelijks plaats.<br />
Als Solisten verleen<strong>de</strong>n hunne welwillen<strong>de</strong> me<strong>de</strong>werking: Mev.<br />
Arnouts-Levering, Mej. Jeanne Eeckels, Mej. A. Van Elsacker, Mev.<br />
Ju<strong>de</strong>ls-Kamphuizen ; <strong>de</strong> heer Lo<strong>de</strong>wijk Mortelmans, componist ; <strong>de</strong><br />
HH. L. Leysen, Henry Fontaine, Alb. Baets, Conslantin De Bom,<br />
i e r<br />
Jos. Ju<strong>de</strong>ls, M <strong>de</strong> Ravenne (recitant), Albert Tijck, L. Selens.<br />
Van <strong>de</strong> 4 d=<br />
gehou<strong>de</strong>n.<br />
en 6 d<br />
= Jaarconcerten werd een twee<strong>de</strong> uitvoering<br />
Het Stadsbestuur on<strong>de</strong>rsteun<strong>de</strong> <strong>de</strong> uitvoeringen van Diesterweg's<br />
Gemengd Koor, door het kosteloos gebruik toe te staan van <strong>de</strong>n<br />
Koninklijken Schouwburg, en door het nemen van kaarten, van af het<br />
4 d<br />
e Jaarconcert, <strong>voor</strong> <strong>de</strong> leerlingen <strong>de</strong>r Lagere Hoofdscholen.
ACIITSTE JAARGANG N: 5 I Mei igot<br />
Ohne ein Blatt, in welchem alles Laufen<strong>de</strong>n was die Lehrer interessiren kann zur Sprache kommt,<br />
ist eine lebendige Verbindung und Wechselwirkung <strong>de</strong>r Lehrer nicht <strong>de</strong>nkbar.<br />
In <strong>de</strong>r Vereinigung liegt unsere Kraft. Isoliere dich und du bist schwach o<strong>de</strong>r du wirst es.<br />
DIESTERWEG.<br />
INHOUD : Een karakterspectrum. — Ons VII<strong>de</strong> Jaarconcert. — In <strong>de</strong>n Gemeenteraad (Slot). —<br />
Schoolmutualiteit. — Flachsmann als Opvoe<strong>de</strong>r (le bedrijf!. — Over lichamelijke straffen. — Bockbeoor<strong>de</strong>eling<br />
.<br />
i<br />
En<br />
, xABAKTEEspEcin I 1 1 BM.<br />
In Flachsmann als Er zieher heeft OTTO ERNST <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijswereld ten<br />
tooneele gebracht. Hij heeft <strong>de</strong> ziel van het leeraarskorps geplaatst<br />
vOOr het prisma <strong>de</strong>r observatie, en aldus het zielespook verkregen dat<br />
getrouw weergeeft <strong>de</strong> uiterlijke han<strong>de</strong>lingen en <strong>de</strong> innerlijke drijfkrachten.<br />
Wellicht zal alhier — juist als het ging in Duitschland — menigeen<br />
het stuk on<strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>lijk afkeuren in zijn geheel ; wellicht zal er<br />
scherpe kritiek oprijzen over dit of dat on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el.<br />
Maar <strong>de</strong> overgroote meer<strong>de</strong>rheid — hopen we — zal juichen om <strong>de</strong><br />
vrome daad van Otto Ernst. Hij heeft het gewaagd te wijzen op individun,<br />
wier plaats niet is in 't on<strong>de</strong>rwijs, en die slechts door bespotting<br />
van hun kwaal kunnen genezen — als zij geneesbaar zijn. Hij heeft<br />
ook gewaagd het hoogste en belangrijkste vraagstuk te stellen dat in<br />
<strong>de</strong>n tegenwoordigen tijd <strong>de</strong> school beroert.<br />
Zal <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer een ambachtsman zijn, die het opgelegd<br />
program van lezen, schrijven, rekenen naar <strong>de</strong> letter uitvoert, koud en
— 146 —<br />
flood aan zijn taak werkt en wiens verhouding tot zijn leerlingen gelijk<br />
staat met die van een timmermansbaas tot zijn klanten ?<br />
Of zal <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer, naast <strong>de</strong> <strong>voor</strong>geschreven verstandsontwikkeling,<br />
ook leven zvekken bij <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren ? Zal hij die kin<strong>de</strong>rziel<br />
verwarmen en doen ontvonken, zal hij tot goe<strong>de</strong> da<strong>de</strong>n aansporen, zal<br />
hij doen voelen wat hij gevoelt ?... Kortom, zal hij een kunstenaar<br />
zijn, die eigen licht en warmte uitstraalt over <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren en hun <strong>de</strong>n<br />
weg toont naar het hooger ?<br />
De oplossing van Otto Ernst is ten <strong>voor</strong><strong>de</strong>ele <strong>de</strong>s on<strong>de</strong>rwijzers.<br />
Edoch, hies` client gewezen op het type van on<strong>de</strong>nvijzer, zooals <strong>de</strong><br />
schrijver hem <strong>voor</strong>stelt.<br />
Jan Flemming is geen pedant, geen boekenworm, geen kluizenaar.<br />
Hij beweegt zich in <strong>de</strong> wereld en is niet bang van een prettig partijtje,<br />
op tijd en stond. Maar bovenaan staat bij hem <strong>de</strong> eisch tot zelfontwikkeling,<br />
boven alles drijft een sterke gehechtheid aan zijn leerlingen,<br />
werkt <strong>de</strong> wil en <strong>de</strong> begeerte om te on<strong>de</strong>rwijzen wat goed en nuttig is,<br />
't zij dit al dan niet is <strong>voor</strong>geschreven door het schoolprogramma.<br />
De on<strong>de</strong>rwijzer van Otto Ernst is dus een man die en zich zelven en<br />
zijn leerlingen zoo hoog mogelijk opvoert. Die twee taken staan in<br />
onmid<strong>de</strong>llijk verband.<br />
De on<strong>de</strong>rwijzer moet dus wezen een man van karakter. Karakters<br />
treft men schaars aan, zelfs tusschen <strong>de</strong>genen, wier ambt het is<br />
karakters te vor men.<br />
Dit komt, in <strong>de</strong> eerste plaats, omdat sommige on<strong>de</strong>rwijzers geen<br />
roeping voelen bij 't uitoefenen van hun beroep.<br />
Vrij hard klinkt die uitspraak, en weinig vleiend <strong>voor</strong> onzen stand.<br />
Maar, waarheid is het !<br />
Er loopen in onze rangen collega's— gelukkig wor<strong>de</strong>n die specimens<br />
hoe langer hoe zeldzamer, on<strong>de</strong>rwijzers met <strong>de</strong>n naarn, niet met <strong>de</strong><br />
daad.<br />
Laat <strong>de</strong> schoolklok haar « kermistonen » galmen ten vier uur, dan<br />
schud<strong>de</strong>n ze het schoolstof van hun zolen, en keeren terug in <strong>de</strong><br />
buitenwereld. Daar gaan ze op, geheel en al op, in... duivenmelkerij,<br />
whistpartij en in herbergtafelpolitiek.<br />
Om opvoedkun<strong>de</strong>, fraaie <strong>letteren</strong>, schoone kunsten bekreunen zij<br />
zich even weinig als een koe om theosofie. Hun i<strong>de</strong>aal is het winner<br />
van een d poule » of een « eereprijs », hun paradijs is <strong>de</strong> « ron<strong>de</strong> tafel ».<br />
Zij verbannen zich zelven uit <strong>de</strong> gemeenschap hunner ambtgenooten.<br />
Zalig zijn <strong>de</strong> armen van geest... Hun arme geest ruste in vre<strong>de</strong>!... Amen.<br />
Op een even laag standpunt bewegen zich <strong>de</strong> overtuiging- en<br />
karakterloozen. Deze vindt ge steeds geschaard langs <strong>de</strong>n kant <strong>de</strong>r<br />
machtigen. Uit <strong>voor</strong>zichtigheid, ziet ge, want in <strong>de</strong>n regel zijn <strong>de</strong><br />
.gezagdragers ook <strong>de</strong> sterken.
147 —<br />
IDeze in alles bijstemmen, hun woor<strong>de</strong>n toejuichen, hun da<strong>de</strong>n<br />
ophemelen, hun verkeerdhe<strong>de</strong>n vergoelijken, hun eigenschappen<br />
verheffen tot in <strong>de</strong> wolken... dat is <strong>de</strong> taktiek van <strong>de</strong>ze an<strong>de</strong>re reeks<br />
« schoolmeesters D.<br />
Die doenwijze ontheft van na<strong>de</strong>nken en ook — wat vrij wat moeizamer<br />
is — ontslaat ze van hun meening te ver<strong>de</strong>digen of in ruimer<br />
kring te verbrei<strong>de</strong>n.<br />
Zij gelijken le<strong>de</strong>poppen, bewogen door <strong>de</strong>n wit en <strong>de</strong> gril van <strong>de</strong><br />
hooger-in-ambt-staan<strong>de</strong>n ; zon<strong>de</strong>r eenig besef van eigen verantwoor<strong>de</strong>lijkheid,<br />
van levensi<strong>de</strong>aal.<br />
Hun arbeid mist dan ook lijn en richting, stevigheid ontbreekt<br />
geheel ; hun doen is onzeker, tastend, onvruchtbaar in zijn uitslagen.<br />
Gemakzucht en eigenbelangzoekerij lei<strong>de</strong>n tot <strong>de</strong>rgelijke karakterverlaging,<br />
tot <strong>de</strong>rgelijke bloedverwatering.<br />
En daarom is 't zoo 'n verheugend verschijnsel, een on<strong>de</strong>rwijzer te<br />
ontmoeten die zeggen durft :<br />
« Dit is mijn plicht, 'k vervul hem geheel en stipt !<br />
« Dit is mijn recht, ik zal het handhaven ! »<br />
Zoo'n on<strong>de</strong>rwijzer, werkend aan zijn taak met overtuiging en<br />
geestdrift, aan zijn leerlingen het beste schenkend dat hij in zich<br />
draagt.... Zoo'n on<strong>de</strong>rwijzer, bij wien plicht en recht onwrikbaar zijn<br />
dooreengestrengeld, bewust van zijn waar<strong>de</strong> en zijn waardigheid, die<br />
zijn overtuiging ver<strong>de</strong>digen durft op elke plaats en tegenover alien...<br />
Zoo'n on<strong>de</strong>rwijzer die, zon<strong>de</strong>r vermakeii en uitspanningen te versma<strong>de</strong>n<br />
of te ontwijken, vriend is van natuur en kunst en vakstudie, en<br />
die daaraan het grootste <strong>de</strong>el zijner vrije ston<strong>de</strong>n opoffert...<br />
Zoo'n on<strong>de</strong>rwijzer : en geest, en hart en karakter !...<br />
Zoo'n on<strong>de</strong>rwijzer wordt ons als toonbeeld vcorgespiegeld in Jan<br />
Flemming.<br />
Op hem het oog gehou<strong>de</strong>n, hem nagestreefd in zijn werken en<br />
wroeten,... <strong>de</strong>snoods in zijn trots en karaktersterkte.<br />
Edoch, het eene niet zon<strong>de</strong>r het an<strong>de</strong>re : wie rechten eischt moet<br />
plichten vervullen. Wie eerbied wil afdwingen van vreem<strong>de</strong> personen,<br />
beginne met zich zelf te eerbiedigen. Hij ontwikkele en loutere zich !<br />
Wanneer het slag <strong>de</strong>r Flemmings — thans, o zoo zeldzaam — zal<br />
aangroeien en algemeen wor<strong>de</strong>n, dan zal het ras <strong>de</strong>r Flachsmann's,<br />
<strong>de</strong>r Diercks'en en Wei<strong>de</strong>nbaum'en spoedig zijn uitgestorven.<br />
Dat wenschen, dat hopen we !
— 148 —<br />
<strong>ONS</strong> Vil e<br />
VII e JAARCONCERT<br />
Op Maandag, I April 11. dus,<br />
heeft Diesterweg's 7<strong>de</strong> Jaarconcert<br />
plants gehad.<br />
Om 't maar aanstonds en met<br />
een woord te zeggen : het is een<br />
triomf geweest. ZOO groot, dat<br />
ineens onze, zes vorige jaarconcerten<br />
— en die waren toch rijk<br />
(1)<br />
aan glans on<strong>de</strong>r veel opzichten<br />
nu heelemaal in <strong>de</strong> schaduw zijn gesteld. Zelfs met hun financieelen<br />
kart, wat antlers zoo licht niet te does viel. Want daartoe moesten<br />
we over 't maximum, geleverd door 't Duitsch-Vlaamsch Zangfeest<br />
(2 <strong>de</strong> jaarconcert, 1896) : 2100 fr. Maar... we beschikten toen kosteloos<br />
over <strong>de</strong>n Franschen Schouwburg en werkten zon<strong>de</strong>r orkest. Dit laatste<br />
werd volstrekt onmisbaar van of 't volgen<strong>de</strong> jaar en <strong>de</strong>ed 't gemid<strong>de</strong>ld<br />
batig overschot zakken op i600 fr. En thans, dat <strong>de</strong> kosten van<br />
inrichting waren verzwaard met <strong>de</strong>n huurprijs van <strong>de</strong> feestzaal, thans<br />
maken we plotseling een sprong, maar een die verrast en verbaast (2)<br />
we bereiken 2800 fr. (3)<br />
't Scheen nochtans gewaagd een werk als Berlioz zijn L'Enfance du<br />
Christ op 't programma te brengen. Ook wel om <strong>de</strong> moeilijkheid <strong>de</strong>r<br />
uitvoering, ja, maar in min<strong>de</strong>re mate toch. Want Joris De Born had<br />
met zijn Gemengd Koor al wel <strong>voor</strong> an<strong>de</strong>re vuren gestaan (4) en 't zijn<br />
<strong>de</strong> kooren hoofdzakelijk die over 't al of niet gelukken van werken als<br />
bovengenoem<strong>de</strong> beslissen. Nu mogen Diesterweg's zangeressen en<br />
zangers er op bogen — zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong> minste grootspraak kan 't gezegd —<br />
dat zij <strong>voor</strong> geen moeilijkhe<strong>de</strong>n meer uit <strong>de</strong>n weg hoeven te gaan, dank<br />
zij hun ongeevenaar<strong>de</strong> tucht, hun geduldige, zorgzame, eerbiedige<br />
studie van 't <strong>voor</strong> te brengen werk, hun ernstig zich doordringen van<br />
zijn geest, hun levendig bewustzijn dat zij een faam te ver<strong>de</strong>digen en<br />
te vergrooten hebben.<br />
(1)Dit medaljon is <strong>de</strong> verklein<strong>de</strong> reproduksie van <strong>de</strong> plakkaat, door kunstschil<strong>de</strong>r<br />
Karel Mertens geteekend <strong>voor</strong> 't 5<strong>de</strong> Jaarconcert, waarop Re<strong>de</strong>mption werd ten<br />
gehoore gebracht.<br />
(2) Dit verrast) en « verbaast zal misschien verwon<strong>de</strong>ren. Om het te verstaan<br />
moet men van nabij aan <strong>de</strong> inrichting van een feest hebben meegewerkt.<br />
(3) 't Juiste cijfer is 2825.57 fr.<br />
(4) Men <strong>de</strong>nke b.v. aan Franck's Re<strong>de</strong>mption.
— 149 —<br />
Neen, gewaagd scheen 't alleen met het oog op 't publiek. Dit is op<br />
Diesterweg's concerten altijd zeer gemengd : naast een min<strong>de</strong>rheid van<br />
kunstenaars, dilettantes, liefhebbers, kenners en fijnproevers, die<br />
komen om 't programma, een overgroote meer<strong>de</strong>rheid van gewoon<br />
burgermenschen, door vrien<strong>de</strong>n en kennissen meegetroond naar « een<br />
feest <strong>voor</strong> <strong>de</strong>.schoolsoep ». Hoe gingen <strong>de</strong>ze zich nu hou<strong>de</strong>n tegenover<br />
een muziekstuk, dat onafgebroken twee uren speelt, en geen enkel <strong>de</strong>r<br />
effekten bevat, waarvan men kan <strong>voor</strong>spellen : die zullen vat hebben<br />
op <strong>de</strong> menigte ? Hoe !<br />
Publiek, 't zoo dikwijls en zoo zeer gesma<strong>de</strong> publiek, heeft <strong>de</strong> weifelaars<br />
beschaamd doen staan, maar ook van <strong>de</strong> manners met vast vertrouwen<br />
<strong>de</strong> stoutste verwachtingen overtroffen. Het heeft zich prachtig<br />
gehou<strong>de</strong>n ! Twee uren lang heeft in <strong>de</strong> zaal een plechtige, heilige<br />
stilte geheerscht, verwekt door het werk, door het dieproerend,<br />
dramatisch verhaal dat het poema van Berlioz is, met zijn sobere,<br />
simpele woor<strong>de</strong>n, en daarop <strong>de</strong> spreken<strong>de</strong>, schil<strong>de</strong>ren<strong>de</strong>, zacht maar<br />
vast grijpen<strong>de</strong> — wie zegt toch vreem<strong>de</strong> ? — muziek ; daarvan uitgaan<strong>de</strong>,<br />
maar dan weer naar 't werk terugkeerend, het volledigend,<br />
't omgevend met een atmosfeer van rein, godsdienstig gevoel, onmisbaar<br />
mid<strong>de</strong>n om het tot zijn voile recht te laten komen. En alleen<br />
zulke aandacht, als <strong>de</strong> uitvoer<strong>de</strong>rs van uit <strong>de</strong> zaal tot zich voel<strong>de</strong>n<br />
stroomen, maakte 't mogelijk, dat en vertolkers en hoor<strong>de</strong>rs ten slotte<br />
<strong>de</strong>el<strong>de</strong>n in een zelf<strong>de</strong> groot en klaar gevoelen, dat bij <strong>de</strong>n roeren<strong>de</strong>n<br />
slotzang volledig gpenging.<br />
Dit bekomen te hebben maakt onze grootste vreug<strong>de</strong>. En niet in <strong>de</strong><br />
intimiteit van een klein, uitgelezen gezelschap ! De groote zaal <strong>de</strong>r<br />
Koninklijke Harmonie-Maatschappij was gevuld als zel<strong>de</strong>n of nooit<br />
gezien wordt. Een feestelijke aanblik : in heel <strong>de</strong> wij<strong>de</strong> ruimte geen<br />
plaatsje onbezet; op <strong>de</strong> gaan<strong>de</strong>rijen een zesdubbele menschenrij; <strong>de</strong> trap<br />
stampvol ; achteraan tientallen die nergens zich meer bergen kon<strong>de</strong>n !<br />
DaarvOOr dan : het groote halfron<strong>de</strong> verhoog met <strong>de</strong> indrukwek ken<strong>de</strong><br />
schaar <strong>de</strong>r uitvoer<strong>de</strong>rs : <strong>de</strong> 18o Diesterwegers, <strong>de</strong> 6o muzikanten, <strong>de</strong><br />
125 kin<strong>de</strong>ren. Alles samen een zee van menschen. Daarboven, alleen<br />
uitstekend : kollega Joris De Bom, beheerschend, bezielend, in al die<br />
hon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n <strong>de</strong>n reinen a<strong>de</strong>m <strong>de</strong>r ware, hooge kunst inblazend.<br />
Als tot slot nu <strong>de</strong> klanken losgingen van Klokke Roeland, galmend uit<br />
leven<strong>de</strong>, volbewuste klokken, vrouwen- en mannenborsten waarin <strong>de</strong><br />
geest van Benoit, <strong>de</strong> geest van Blockx, <strong>de</strong> geest van 't Vlaamsche land<br />
gevaren was ; <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> borsten die <strong>de</strong> Rubens-Cantate had<strong>de</strong>n gezongen,<br />
en Conscience-Cantate, en De Leye, en Jacob Van Artevel<strong>de</strong> en De Genius <strong>de</strong>s<br />
V a<strong>de</strong>rlands ; als zij Vlaan<strong>de</strong>rens leed en strijd klagend <strong>de</strong><strong>de</strong>n kieppen,<br />
Vlaan<strong>de</strong>rens heropbeuring juichend <strong>de</strong><strong>de</strong>n galmen en dreunen ; als<br />
boven 't bonzend geestdriftig feestgelui <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>tstemmen,. vreugdige
— 150 —<br />
beierd, een blije toekomst aanmeld<strong>de</strong>n ; dan weer leef<strong>de</strong>n die hon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n<br />
menschen in een zelf<strong>de</strong> gevoelen, van begeestering ditmaal, dat<br />
zich ten slotte lucht gaf in stormachtig handgeklap en gelukkig<br />
gej uich !<br />
* *<br />
Om te bewijzen dat wij in niets overdrijven, enkele aanhalingen uit<br />
<strong>de</strong> beoor<strong>de</strong>elingen <strong>de</strong>r dagbladpers :<br />
Uit Le Matin :<br />
....il y avait foule ; méme les marches du grand escalier etaient remplies <strong>de</strong><br />
mon<strong>de</strong>. Cette affluence doit avoir ete particulierement agreable a notre brave personnel<br />
enseignant, qui consacre ses loisirs au soulagement <strong>de</strong>s miseres <strong>de</strong>s enfants<br />
du peuple, tout en cultivant l'art divin <strong>de</strong> la musique.<br />
Uit Het Laatste Nieuws :<br />
....L'Enfance du Christ, van Berlioz, een werk dat bijna twee uren duurt, werd<br />
door het koor keurig tot zijn recht gebracht en <strong>de</strong> solisten, Mev. Kamphuizen, <strong>de</strong><br />
hhn Fontaine, Ju<strong>de</strong>ls, Const. De Born, Selens en Tyck verdienen, evenals het<br />
orkest, alien lof <strong>voor</strong> <strong>de</strong> wijze waarop zij zich van hunne taak gekweten hebben.<br />
Bij elke mogelijke gelegenheid werd <strong>de</strong> vertolking warm toegejuicht.<br />
Na afloop van dit prachtig werk werd er <strong>de</strong>n knappen aanleer<strong>de</strong>r en bestuur<strong>de</strong>r,<br />
<strong>de</strong>n hr Joris De Born, te mid<strong>de</strong>n eener schoone ovatie eene Tier van bloemen<br />
aangebo<strong>de</strong>n.<br />
. . . . . .<br />
Tot slot werd Klokke Roeland, van Jan Blockx, cantate <strong>voor</strong> groot koor, kin<strong>de</strong>rkoor<br />
en orkest, op woor<strong>de</strong>n van een an<strong>de</strong>ren betreur<strong>de</strong>n Vlaming, Albrecht Ro<strong>de</strong>nbach,<br />
<strong>de</strong>rwijze uitgevoerd, dat er <strong>de</strong> gansche zaal werd door in geestdrift gebracht.<br />
............... . . . . . . .<br />
Wij wenschen Diestermeg geluk met zijn zeven<strong>de</strong> jaarconcert, alsook <strong>de</strong> koren<br />
<strong>voor</strong> hunne toewijding en opoffering, maar bijzon<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n hr Joris De Born, die zijn<br />
leger zoo kundig weet aan te voeren en tot zulken uitslag te brengen.<br />
Uit L'Opinion :<br />
....L'immense salle <strong>de</strong> l'Harmonie etait absolument bon<strong>de</strong>e d'une foule sympathique<br />
qui a prouve par <strong>de</strong> chaleureux applaudissements la gran<strong>de</strong> satisfaction<br />
que lui donnait la brillante execution <strong>de</strong>s divers numeros inscrits eu programme.<br />
L,'ceuvre capitale du genie meconnu en son temps, Hector Berlioz, L' Enfance du<br />
Christ, a fait une tres profon<strong>de</strong> impression.<br />
Cette trilogie sacree contient <strong>de</strong>s pages superbes, qui font regretter que les<br />
productions d'un Berlioz sortent si rarement <strong>de</strong>s cartons. Le Diestermeg n'en a que<br />
plus <strong>de</strong> merite, en presentant au public <strong>de</strong>s oeuvres <strong>de</strong> tout premier ordre. Les<br />
chceurs tres bien styles ont fait gran<strong>de</strong> honneur a leur excellente et ancienne reputation.<br />
L'orchestre <strong>de</strong> son cote, sous la direction competente <strong>de</strong> M. Joris De Born,<br />
a beaucoup contribue lui aussi a mettre en relief L'Enfance du Christ.<br />
... .. ............ • • •<br />
En somme, une tete superbe qui aura pleinement satisfait les plus difficiles.<br />
Uit Ons Recht :<br />
....buiten <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n en kennissen van t Diesterweg v, had<strong>de</strong>n ook onze Antwerpsche<br />
muziekliefhebbers er aan gehou<strong>de</strong>n <strong>de</strong>ze buitengewone muzikale plechtigheid<br />
bij te woven.
— 151 —<br />
Zeggen wij aanstonds dat <strong>de</strong> uitvoering prachtig was. De koren waren onberispelijk,<br />
het orkest ken<strong>de</strong> geen zwakhe<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> leiding van Joris De Born was uitstekend.<br />
Uit De Nieuwe Gazet :<br />
....Zel<strong>de</strong>n hebben wij talrijker menschenschaar met meer eerbied en ingetogenheid<br />
van een kunstwerk zien genieten ; en dat is niet weinig gezegd, waar een<br />
gewrocht van <strong>de</strong>n aard en <strong>de</strong>n omvang van L'Enfance du Christ wordt uitgevoerd !<br />
Hoe willen we al <strong>de</strong>n lof uitdrukken dien <strong>de</strong> knappe Joris De Bom bier verdient<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> recht merkwaardige uitvoering die hij ineengezet heeft en ten triomf geleid ?<br />
Met zijn kooraf<strong>de</strong>eling komt hij, <strong>de</strong> een na <strong>de</strong> an<strong>de</strong>r, tot steeds w on<strong>de</strong>rlijker resultaten.<br />
Een dreunen<strong>de</strong> ovatie werd hem gebracht toen, namens het Toonkunstenaarsverbond<br />
<strong>de</strong> heer Faes hem een Tier in bloemen aanbood.<br />
De geestdrift <strong>de</strong>r vertolkers liep als een vuur op <strong>de</strong> toehoor<strong>de</strong>rs over en het<br />
ge<strong>de</strong>nkwaardig concert sloot in <strong>de</strong> uitbundigste vervoering.<br />
*<br />
* *<br />
Wie alleen op <strong>de</strong> verslagen <strong>de</strong>r dagbla<strong>de</strong>n afgaat, kan allicht <strong>de</strong><br />
meening opdoen : Diesterweg's hoofddoel is liefdadigheid en zijn<br />
Gemengd Koor daartoe hulpmid<strong>de</strong>l.<br />
Zeker, onze Hulpkas is een zeer <strong>voor</strong>naam element in onze<br />
Vereeniging, maar niet min<strong>de</strong>r onze Kooraf<strong>de</strong>eling en er niet aan<br />
on<strong>de</strong>rgeschikt.<br />
Wat is natuurlijker, dan dat in een zelf <strong>de</strong>n kring <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>elen elkaar steunen en sterken. En van 't oogenblik dat ons Koor<br />
optreedt <strong>voor</strong> 't publiek, zou 't beter kunnen dan <strong>voor</strong> 't werk, dat we<br />
zelf hebben in 't leven geroepen ?<br />
Maar dit mag niet uit 't oog wor<strong>de</strong>n verloren : ons Gemengd Koor<br />
voert een zelfstandig bestaan en streeft naar eigen doelein<strong>de</strong>n. Op <strong>de</strong>ze<br />
moet nu nog even gewezen, omdat we thans weer een stap, een grooten<br />
stap er na<strong>de</strong>r toe gekomen zijn.<br />
Eerst dan dient genoemd <strong>de</strong> vorming, ontwikkeling, loutering van<br />
kunstsmaak bij on<strong>de</strong>rwijzeres en on<strong>de</strong>rwijzer. Dat juist is in hun<br />
opleiding 't meest, liever geheel verwaarloosd ! En 't is er zoo goed,<br />
zoo gemakkelijk aan te zien I Maar gemakkelijk en spoedig te verhelpen<br />
is het niet. Edoch, jets does is altijd beter dan klagend berusten.<br />
Wij blijven dan op een klein hoekje van 't wijdstrekken<strong>de</strong> veld <strong>de</strong>r<br />
kunst, maar verkennen het zorgvuldig. 't Is langzame arbeid, geduldige<br />
studie, doch <strong>de</strong> winst is groot. Een enkel gewrocht van een<br />
toondichter aldus mee doorwerken, aldus zich bezielen met wat hij er<br />
aan ziel heeft ingelegd, om ten slotte, eerbiedige en ne<strong>de</strong>rige dienaar,<br />
met al wat in u is aan verstand en gevoel, <strong>de</strong> groote ziel van <strong>de</strong>n toondichter<br />
te helpen openbaren, dit <strong>voor</strong>waar geeft grooter winst, dan<br />
't lijdzame toehooren van reeksen muziekwerken kan brengen.
— 152 —<br />
En als nu die intieme kennismaking met <strong>de</strong> grooten uit het rijk <strong>de</strong>r<br />
tonen geduren<strong>de</strong> jaren wordt <strong>voor</strong>tgezet, dan, niemand zal 't betwisten,<br />
kan er spraak van zijn een doel, zoo vaag omschreven als « loutering<br />
van kunstsmaak », te bena<strong>de</strong>ren, ja, te bereiken.<br />
't Is hier <strong>de</strong> plaats <strong>de</strong> nota of te drukken, <strong>voor</strong>komend op <strong>de</strong> laatste<br />
bladzij<strong>de</strong> van <strong>de</strong> tekstboekjes :<br />
Diestertveg' s Gemengd Boor, is uitsluitend samengesteld uit le<strong>de</strong>n van het On<strong>de</strong>rwijzend<br />
personeel <strong>de</strong>r Antwerpsche officieele scholen.<br />
Het werd gesticht door het Bestuur <strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijsvereeniging Diestern'eg tot<br />
loutering van <strong>de</strong>n kunstsmaak <strong>de</strong>r le<strong>de</strong>n, ter ontwikkeling hunner muzikale kennis.<br />
De Zangkursus, daartoe in 't leven geroepen, is thans zon<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rbreking zeven<br />
jaren in werking.<br />
Ten bate van Diesterweg's Hulpkas <strong>voor</strong> behoeftige schoolkin<strong>de</strong>ren (Werk <strong>de</strong>r<br />
Schoolvoeding en <strong>de</strong>r Schoolkolonien) werd jaarlijks eene publieke uitvoering gehou<strong>de</strong>n.<br />
De zes vorige Jaarconcerten brachten netto Ii.000 frank op <strong>voor</strong> dit Werk.<br />
Hier volgt <strong>de</strong> lijst <strong>de</strong>r <strong>voor</strong>naamste werken aldus ten gehoore gebracht :<br />
Vlaandrens' Kunstroem (Rubens-Cantate, I ste <strong>de</strong>el) . Peter Benoit<br />
Lucifer (fragment) Peter Benoit<br />
Conscience-Cantate Peter Benoit<br />
De Leye, cantate . Peter Benoit<br />
De Genius <strong>de</strong>s Va<strong>de</strong>rlands, cantate . Peter Benoit<br />
Jacob Van Artevel<strong>de</strong>, cantate . F. A. Gevaert<br />
Het Graf, koor . . . • • • • Jan Blockx<br />
Een Droom uit 't Paradijs, oratorio (2e <strong>de</strong>el) . Jan Blockx<br />
Klokke Boeland, cantate . . Jan Blockx<br />
Drie Bid<strong>de</strong>rs, <strong>voor</strong> Solo en koor Edgard Tinel<br />
Twee Koralen, bewerkt door Lod. Mortelmans<br />
Ave Verum, koor . W. A. Mozart<br />
Paulus (fragment) . F. F Men<strong>de</strong>lssohn<br />
Fest-Ouvertur mit Gesang . Rob. Schumann<br />
Rienzi (fragmenten Iste akt) Richard Wagner<br />
Kaiser-Marsch mit Chor . Richard Wagner<br />
Gallia, Solo en kooren . . Charles Gounod<br />
La Chevauch,ee du Cid, Solo en kooren Vincent d'Indy<br />
Re<strong>de</strong>mption, oratorio . . Cesar Franck<br />
Rebecca, oratorio . Cesar Franck<br />
L'Enfance du Christ, oratorio . Hector Berlioz<br />
Ver<strong>de</strong>r Oud-Vlaamsche Madrigalen en kleine Koornummers, Lie<strong>de</strong>ren en orkestnummers<br />
van Paul Gilson, Lod. Mortelmans, Em. Wambach, Florimond van<br />
Duyse, H. Waelput, F. Van <strong>de</strong>r Stucken, Jan Blockx, J. Brahms, Svendsen,<br />
E. Grieg, ' F. Schubert, R. Schumann, Beethoven, Rich. Wagner, Peter Benoit.<br />
Een Lie<strong>de</strong>r-avond werd gewijd aan <strong>de</strong> uitvoering van Mid<strong>de</strong>neeuwsche yolkslie<strong>de</strong>ren<br />
en kooren ; een concert <strong>voor</strong> een Pestalozzi-viering, en een Duitsche<br />
Lie<strong>de</strong>ravond von<strong>de</strong>n insgelijks plaats.<br />
Als Solisten verleen<strong>de</strong>n hunne welwillen<strong>de</strong> me<strong>de</strong>werking : Mevr. Arnouts-<br />
Levering, Mej. Jeanne Eeckels, Mej. A. Van Elsacker, Mevr. Ju<strong>de</strong>ls-Kamphuizen ;<br />
<strong>de</strong> heer Lo<strong>de</strong>wijk Mortelmans, componist ; <strong>de</strong> HH. L. Leysen, Henry Fontaine,<br />
Alb. Baets, Constantin He Born, Jos. Ju<strong>de</strong>ls, Mter <strong>de</strong> Ravenne (recitant), Albert<br />
Tijck, L. Selens.<br />
Van <strong>de</strong> 4<strong>de</strong> en 6<strong>de</strong> Jaarconcerten werd een twee<strong>de</strong> uitvoering gehou<strong>de</strong>n.
— 153 —<br />
Het Stadsbestuur on<strong>de</strong>rsteun<strong>de</strong> <strong>de</strong> uitvoeringen van Diesterweg's Gemengd<br />
Koor, door het kosteloos gebruik toe te staan van <strong>de</strong>n Koninklijken Schouwburg, en<br />
door het nemen van kaarten, van of het 4<strong>de</strong> Jaarconcert, <strong>voor</strong> <strong>de</strong> leerlingen <strong>de</strong>r<br />
Lagere Hoofdscholen.<br />
*<br />
Terloops maar willen wij er op wijzen : hoe groot en hoe goed <strong>de</strong><br />
invloed van Diesterweg's Jaarconcerten moet zijn op zoovelen die Been<br />
an<strong>de</strong>re gelegenheid hebben omvangrijke muziekuitvoeringen bij te<br />
woven. 't Is dan maar billijk dat 't Stadsbestuur een kleine gel<strong>de</strong>lijke<br />
tegemoetkoming schenkt : kunst is regeeringszaak.<br />
Ten slotte hoort het tot 't streven van ons Gemengd Koor <strong>de</strong> solidariteit<br />
te wekken en wakker te 'lou<strong>de</strong>n. Bestaat daartoe geschikter<br />
mid<strong>de</strong>l dan ons <strong>voor</strong>tdurend samenkomen, nauw kennismaken,<br />
kameraadschappelijk werken aan een taak, daarbij ie<strong>de</strong>reen arbei<strong>de</strong>r,<br />
niemand toeschouwer, met kans en gelegenheid tot meedoen <strong>voor</strong> al<br />
wie wil ?<br />
En, <strong>de</strong> omstandighe<strong>de</strong>n hebben 't bewezen, <strong>de</strong> Kooraf<strong>de</strong>eling is <strong>de</strong><br />
sterke kern gewor<strong>de</strong>n van « Diesterweg ». Of moeten wij zeggen<br />
alle sterke Diesterwegers zijn daar vereenigd ? In elk geval, onze<br />
zangeressen en zangers vormen <strong>de</strong> groep kloeken en moedigen, die;<br />
onzer en rond <strong>de</strong> banier onzer Vereeniging geschaard, met fierheid<br />
ze <strong>voor</strong> <strong>de</strong> hunne bekennen ; die, trots leugen en laster en alle drukking<br />
ten trots, er <strong>voor</strong> uitkomen, dat zij Diesterwegers zijn en fier<br />
zich zoo te molten noemen.<br />
* *<br />
In naam <strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijsvereeniging « Diesterweg » brengen wij hier<br />
dank aan al <strong>de</strong>genen, die hebben bijgedragen om ons 7 <strong>de</strong> Jaarconcert<br />
te hebben does gelukken op buitengewone wijze.<br />
Dank dus<br />
aan <strong>de</strong> solisten Mevrouw Ju<strong>de</strong>ls-Kamphuizen, <strong>de</strong> heeren Constantin<br />
De Born, Henry Fontaine, Ju<strong>de</strong>ls en Tyck <strong>voor</strong> hun bereidwillige en<br />
schitteren<strong>de</strong> me<strong>de</strong>werking ;<br />
aan kollega Pol Selens, wiens naam naast <strong>de</strong> bovenstaan<strong>de</strong> met eere<br />
mag genoemd ;<br />
aan hen, die door ijverige propaganda naar <strong>de</strong> Harmonie <strong>de</strong> verbazen<strong>de</strong><br />
massa toehoor<strong>de</strong>rs gebracht hebben ;<br />
aan <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n van het Gemengd Koor, <strong>voor</strong> hun weergalooze toewijding<br />
en ernstige studie ;<br />
aan Mevr. Claessens en Mej. Goossens, <strong>de</strong> heeren Reynaers en<br />
Grimbers, <strong>voor</strong> hun groote diensten als begelei<strong>de</strong>rs bewezen ;<br />
aan zoovelen die bij <strong>de</strong> inrichting een behulpzame hand uitstaken<br />
en waartusschen in <strong>de</strong> eerste plaats kollega A. Hautteman client<br />
vermeld ;
- 154 -<br />
dank ein<strong>de</strong>lijk en ten laatste aan kollega Joris De Born, <strong>de</strong> van alien<br />
gaarne geziene koorbestuur<strong>de</strong>r, <strong>de</strong> gezaghebben<strong>de</strong> orkestdirigent, met<br />
hart en ziel gehecht aan ons Gemengd Koor, 't zijne liever, van top<br />
tot teen Diesterweger, verknocht aan <strong>de</strong>n Kring, vergroeid met <strong>de</strong>n<br />
Kring, lei<strong>de</strong>r in onze Vereeniging en gelukkig te behooren tot<br />
<strong>de</strong>genen, van wie werd verklaard : «Nous trouvons que les instituteurs<br />
ont le <strong>de</strong>voir <strong>de</strong> <strong>de</strong>cliner toute solidarite avec les meneurs du<br />
Diesterwegkring » .<br />
DAN K B ETU IGI NG. - Met innig genoegen wijzen wij op een reeks van personen<br />
die <strong>de</strong>n schitteren<strong>de</strong>n finantieelen uitslag van het VIIe Jaarconcert hielpen<br />
verzekeren. Wig brengen hun bier openlijk een tol van hul<strong>de</strong> en dankbaarheid.<br />
Tusschen hen vermel<strong>de</strong>n we :<br />
I. Het College van Burgemeester en Schepenen . . . fr. 80.00<br />
2. H r K. Weyler, bestuur<strong>de</strong>r van het ste<strong>de</strong>lijk on<strong>de</strong>rwijsgesticht <strong>de</strong>r<br />
Van Maerlantstraat . . . . . . . . » 821.2o<br />
3. Hr Temming, leeraar aan <strong>de</strong> q Allgemeine Deutsche Schule » , 255.0o<br />
4. Hr A. Reynaers, on<strong>de</strong>rwijzer te Hoboken . 2. 69.00<br />
30.0o<br />
5 Mevr. Fre<strong>de</strong>ric Delvaux (Christiane du Matin) >><br />
On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n van Diestermeg maakten zich verdienstelijk :<br />
Mej. A. Hoefmans fr. 234.0o<br />
Mevr. Van Noten ) 131.00<br />
Mej. E. Werbrouck ) 58.00<br />
» Estur » 49.00<br />
» Biebuyck » 47.0o<br />
» Zom . 45.0o<br />
Mevr. Van Haute ' 36.00<br />
, L. Augusteyns . 33.0o<br />
Mej. Cl. Gillet » 33.00<br />
Mevr. E. Campe » 27.0o<br />
Mej. Oostvogels » 26.0o<br />
Mevr. H. <strong>de</strong> Wolf X. 25.00<br />
Allen dank !<br />
Hr F. Reynaers fr. 275.00<br />
. R. Hellebuyck ) 242.00<br />
. Joris <strong>de</strong> Born ) 193.00<br />
, Frits Haegens ) 103.00<br />
. H. Serneels ) 93.00<br />
. J. van <strong>de</strong> Werke ) 90.00<br />
» J. J. Jaecks » 77.0o<br />
. J. Lemmers ) 76.00<br />
. E. Kemps . 68.00<br />
. E. <strong>de</strong> Mol » 59.0o<br />
» P. Lepage » 51.0o<br />
3E. <strong>de</strong> Winter » 49.00<br />
» A. Wuyts<br />
» 41.0o<br />
» G. Segers » 34.0o<br />
» A. Corthals » 28.0o<br />
. J. van Antro » 26.0o<br />
. H. Verhey<strong>de</strong>n . 25.0o<br />
» A. Mortelmans 1. 25.0o
— 155 —<br />
tn <strong>de</strong>n Gemeenteraad.<br />
(SLOT).<br />
De heer Terwagne, na <strong>de</strong> aftakeling <strong>de</strong>r teekenmetho<strong>de</strong> Peeters-Van<br />
Hoof, zegt zijn meening over het on<strong>de</strong>rwijs <strong>de</strong>r twee<strong>de</strong> taal in <strong>de</strong><br />
lagere school. Hij vindt : in <strong>de</strong>ze kwestie mag niet alleen wor<strong>de</strong>n gelet<br />
op zoogenaam<strong>de</strong> behoeften van 't leven ; rekening dient ook gehou<strong>de</strong>n<br />
met <strong>de</strong> psychologische behoeften van 't kind. Deze nu laten niet toe<br />
met 't on<strong>de</strong>rwijs eener twee<strong>de</strong> taal aan te vangen, als 't kind zijn<br />
moe<strong>de</strong>rtaal nog niet op tamelijk voldoen<strong>de</strong> wijze beheerscht.<br />
Deze woor<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n heer Terwagne hebben temeer waar<strong>de</strong>, daar<br />
zij komen van een Waal en in voile vrijheid wer<strong>de</strong>n gesproken. Zij<br />
zijn, dunkt ons, van aard, om menig Vlaming tot inkeer, misschien<br />
wel tot bekeering te brengen.<br />
* *<br />
Spreker behandLlt vervolgens het vraagstuk <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>rvoeding en<br />
kleeding. Hij zou gaarne een on<strong>de</strong>rzoek zien naar <strong>de</strong>n gezondheids- en<br />
huishou<strong>de</strong>lijken toestand van <strong>de</strong> leerlingen onzer scholen. 't Gebeur<strong>de</strong><br />
te Brussel in 1896 en bracht 't volgen<strong>de</strong> aan 't licht :<br />
Op 14.447 leerlingen waren er 16.8o ofo slecht geschoeid ; 25.06 o/ o slecht gekleed ;<br />
25.35 0/o onvoldoen<strong>de</strong> gevoed ; 10543 sliepen in een bed ; 538 had<strong>de</strong>n geen bed ;<br />
26o8 sliepen in een kamer waar gekookt werd ; 99 in een kel<strong>de</strong>rkamer of kel<strong>de</strong>r.<br />
Te Brussel schat het College <strong>de</strong> som, benoodigd om <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren van 13 a 14 jaar<br />
van al <strong>de</strong> scholen, niet alleen <strong>de</strong>r stad, maar ook <strong>de</strong>r vrije scholen, te voe<strong>de</strong>n en te<br />
<strong>voor</strong>zien van goe<strong>de</strong> kleeren, op 800.000 fr. (1)<br />
Ook drukt spreker <strong>de</strong>n wensch uit, dat <strong>de</strong> inrichting <strong>de</strong>r schoolsoep<br />
en <strong>de</strong>r schoolkolonien, thans in han<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijsvereeniging<br />
« Diesterweg » en door <strong>de</strong> stad gel<strong>de</strong>lijk on<strong>de</strong>rsteund, geheel officieel<br />
zou wor<strong>de</strong>n.<br />
* *<br />
Na <strong>de</strong> invoering te hebben aangeprezen van het stijlschrift in <strong>de</strong><br />
plaats van het thans algemeen in gebruik zijn<strong>de</strong> hellend schrift, gaat<br />
<strong>de</strong> heer Terwagne <strong>voor</strong>t :<br />
Er zijn in onze scholen bestuur<strong>de</strong>rs, die gelooven, (ik beschuldig niet, ik duid<br />
enkel <strong>de</strong> dwaling aan,) dat zij geduren<strong>de</strong> <strong>de</strong> speeluren <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren moeten verbie<strong>de</strong>n<br />
te loopen en lawijd te maken. De kin<strong>de</strong>ren wor<strong>de</strong>n verplicht zeer wijs en stil te zijn.<br />
De heer Desguin, schepen. Dat is verkeerd.<br />
De heer Terwagne. Hierover herinner ik u zelfs een ministerieelen omzendbrief<br />
die zegt :<br />
(1) Gemeenteblad, nr i6, jaargang 1900, blz. 547.
— 156 —<br />
Geduren<strong>de</strong> <strong>de</strong> speeluren mogen <strong>de</strong> leerlingen niet verplicht wor<strong>de</strong>n in rang te n'an<strong>de</strong>len,<br />
on<strong>de</strong>r toezicht van hunne meesters ; zif moeten vrij zijn zich over te leveren aan vermaken<strong>de</strong><br />
spelen, die berveging <strong>de</strong>r spieren vragen : alleen <strong>de</strong> gevaarlijke spelen moeten<br />
verbo<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n. (Ministerieele omzendbrief van 30 April 1896).<br />
Ik hield er aan u dit aan te dui<strong>de</strong>n, omdat ik zeker ben dat gij in dien zin han<strong>de</strong>len<br />
zul t. (1)<br />
**<br />
De heer Terwagne heeft daar niets overdreven. Niet alleen dat <strong>de</strong><br />
kin<strong>de</strong>ren verplicht wor<strong>de</strong>n stil te staan op <strong>de</strong> speelplaats, 't gebeurt<br />
dat zij in 't geheel niet buiten komen. Zoo in meisjesschool g,<br />
Provinciestraat, waar, van <strong>de</strong> 8 hoogere klassen, er regelmatig 5 zijn<br />
die van 8 1/2 tot 's middags en van 2 tot 4 geen lucht zien.<br />
Haasten wij ons te zeggen, dat <strong>de</strong> bestuurster hiertoe haar on<strong>de</strong>rwijzeressen<br />
niet verplicht. Enkel, zij laat het gebeuren en is er dus<br />
niet min<strong>de</strong>r schuldig om.<br />
Als on<strong>de</strong>rwijzeressen wetens en willens hun eigen gezondheid willen<br />
bena<strong>de</strong>eligen, dat staat hun vrij. Maar 't zou hun niet mogen toegelaten<br />
wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> gezondheid <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren te krenken. En zulks gebeurt<br />
ongetwijfeld als men ze drij uren en half achtereen in een klas houdt<br />
opgesloten.<br />
fE<br />
* *<br />
Nu trekt <strong>de</strong> heer Terwagne te vel<strong>de</strong> tegen prijsuit<strong>de</strong>elingen. Hij<br />
leest <strong>de</strong> merkwaardige re<strong>de</strong>voering door <strong>de</strong>n heer Buls, gewezen<br />
burgemeester van Brussel, in <strong>de</strong>n gemeenteraad <strong>de</strong>r hoofdstad over dit<br />
on<strong>de</strong>rwerp uitgesproken, en die wij later in haar geheel hopen mee te<br />
<strong>de</strong>elen. Terloops wijst hij op het overgroot verschil tusschen <strong>de</strong><br />
sommen uitgetrokken <strong>voor</strong> <strong>de</strong> prijsuit<strong>de</strong>elingen in <strong>de</strong> kostelooze en in<br />
<strong>de</strong> betalen<strong>de</strong> scholen : goo fr. tegen 3200 fr.<br />
*<br />
* *<br />
In <strong>de</strong> schoolra<strong>de</strong>n (wij veron<strong>de</strong>rstelen dat hierme<strong>de</strong> <strong>de</strong> « schoolkomiteiten<br />
)) bedoeld wor<strong>de</strong>n) zou spreker gaarne <strong>de</strong> huisva<strong>de</strong>rs<br />
vertegenwoordigd zien en ook huisnioe<strong>de</strong>rs zou<strong>de</strong>n er volkomen op<br />
hun plaats zijn.<br />
Hij vraagt vervolgens loonsverhooging <strong>voor</strong> <strong>de</strong> mei<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>rtuinen<br />
en hekelt ten slotte <strong>de</strong>n post <strong>de</strong>r begrooting die 2000 fr. aanwijst<br />
on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> melding « kosten <strong>voor</strong> <strong>de</strong> jury ».<br />
(1) Biz. 549.
Se L<br />
— 157 —<br />
A A t<br />
Kgu rr,<br />
I u<br />
Li<br />
rr;<br />
II -ri A , IT„<br />
*<br />
De schoolmutualiteit is meermalen op zeer kundige wijze door yakgenooten<br />
behan<strong>de</strong>ld gewor<strong>de</strong>n. Dit neemt niet weg dat wij onze lezers in<br />
kennis willen brengen met eon zeer merkwaardige brochuur van <strong>de</strong>n<br />
hoer Karel Heinz, hoofdschoolopziener, en getiteld : Les mutualites<br />
sco/aires.Extraits <strong>de</strong> conferences.<br />
De schrijver bepaalt eerst wat client verstaan te wor<strong>de</strong>n door on<strong>de</strong>rlingen<br />
bijstand en geeft daarop <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis <strong>de</strong>r mutualiteit, wier<br />
oorsprong hij vastknoopt aan het ontstaan <strong>de</strong>r gil<strong>de</strong>n. Hij wijst crop, hoe<br />
het begrip van mutualiteit tal van toepassingen kreeg van allerlei aard<br />
en betreurt dat in ons land <strong>de</strong> politick zich van dit schoone i<strong>de</strong>e meester<br />
maakte. In <strong>de</strong> standregelen van een groot getal kringen van 0, B. leest<br />
men dat <strong>de</strong> maatschappij gesticht word met het doel verbroe<strong>de</strong>ring te<br />
bewerken, en, een weinig ver<strong>de</strong>r, door een welkdanig artikel, weert men<br />
<strong>de</strong> personen, die <strong>de</strong> politieke, wijsgeerige of godsdienstige 'peening <strong>de</strong>r<br />
inrichters niet <strong>de</strong>elen... « et ainsi on se sort d'une i<strong>de</strong>e d'union, d'entente<br />
» et <strong>de</strong> pair, pour precher la discor<strong>de</strong>, pour faire naitre et exciter la plus<br />
D odieuse <strong>de</strong>s haines, la haine politique et la haine religieuse ».<br />
In <strong>de</strong> verkiaringen, waarme<strong>de</strong> <strong>de</strong> stichting van die mutualiteiten<br />
gepaard gaat, zet men gewoonlijk <strong>voor</strong>uit dat men door mutualiteit wil<br />
me<strong>de</strong>werken tot <strong>de</strong> verheffing van <strong>de</strong>n werken<strong>de</strong>n stand, en, door an<strong>de</strong>rs<strong>de</strong>nken<strong>de</strong>n<br />
te weigeren, heeft men <strong>de</strong>n bedroeven<strong>de</strong>n moed <strong>de</strong>n werkman<br />
tusschen zijn belang en zijn overtuiging to plaatsen ! Men komt er aldus<br />
toe soms geloofsverzakers, schijnheiligen te vormen : men volvoert een<br />
werk van onteering en verlaging en dat durft men bestempelen met <strong>de</strong>n<br />
naam van maatschappelijke verheffing !?<br />
Na bewezen te hebben dat, in zake van mutualiteit, noch <strong>de</strong> politick,<br />
"loch <strong>de</strong> godsdienst iets te makes hebben, stelt <strong>de</strong> h r Heinz <strong>de</strong> vraag : «Is<br />
het stichteri van schoolmutualiteiten wenschelijk ? » In een welsprekend<br />
pleidooi betoogt hij hoe <strong>de</strong> welbegrepen 0. B. <strong>de</strong> ze<strong>de</strong>lijke worming <strong>de</strong>s<br />
kinds ten goe<strong>de</strong> moot beInvloe<strong>de</strong>n. Hij moot aan onze leerlingen doer<br />
begrijpen hoe, door vereeniging, <strong>de</strong> zwakken in nood <strong>de</strong> hand niet zullen<br />
hoeven uit to steken om een aalmoes of te be<strong>de</strong>len. Zoo ontwikkelt <strong>de</strong><br />
0. B. het gevoel van eigenwaar<strong>de</strong>, het gevoel van broe<strong>de</strong>rlijkheid, het<br />
vertrouwen in zich zelven. Hij leert hoe <strong>de</strong> ne<strong>de</strong>rigste mensch zich een<br />
zekere onafhankelijkheid kan bezorgen en daarin ligt <strong>de</strong> ze<strong>de</strong>lijke<br />
verheffing van het yolk. In<strong>de</strong>rdaad <strong>de</strong> leerling, eons tot een man opge-<br />
* Naar aanleiding van het werk c Conferences sur les mutualites scolaires v, door<br />
K. HEINZ, hoofdschoolopziener, ons door <strong>de</strong>n schrijver toegezon<strong>de</strong>n.
— 158 —<br />
groeid en gewoon aan <strong>voor</strong>uitzicht, zal zijn bezorgdheid richten naar<br />
verheven doelein<strong>de</strong>n. Als familieva<strong>de</strong>r zal hij in <strong>de</strong> mutualiteit <strong>de</strong><br />
verzachting zoeken van toestan<strong>de</strong>n, pijnlijk <strong>voor</strong> hem en zijn huisgezin,<br />
zijn aansluiting bij kringen van 0. B. zal hem _van <strong>de</strong> kroeg verwij<strong>de</strong>rd<br />
hou<strong>de</strong>n, hem het leven mid<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r zijnen doen liefhebben en aldus <strong>de</strong><br />
familiegeest ontwikkelen tot welzijn <strong>de</strong>r maatschappij in 't algemeen.<br />
Moet <strong>de</strong> opvoeding in <strong>de</strong> lagere school, <strong>de</strong> eenige school van <strong>de</strong> groote<br />
meer<strong>de</strong>rheid <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren, niet oplei<strong>de</strong>n tot het praktische leven ?<br />
De schrijver weerlegt ver<strong>de</strong>r tal van tegenwerpingen, die <strong>de</strong> invoering<br />
<strong>de</strong>r mutualiteit in <strong>de</strong> lagere school ontmoet. Als in sommige scholen vele<br />
bijkomen<strong>de</strong> werkzaamhe<strong>de</strong>n <strong>de</strong> taak van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer verzwaren, zoo<br />
dient een keus gedaan tusschen <strong>de</strong> instellingen, die in <strong>de</strong> school tot stand<br />
kwamen en diegene behou<strong>de</strong>n die aan een. wezenlijke behoefte beantwoordt,<br />
in eerste plaats <strong>de</strong> schoolmutualiteit.<br />
De grootste moeielijkheid ligt in het vaststellen <strong>de</strong>r mutualiteit, die<br />
het best in overeenkomst is met <strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>rdom onzer leerlingen en <strong>de</strong>n<br />
ze<strong>de</strong>lijken geest, die in <strong>de</strong> school moet heerschen.<br />
Is het <strong>de</strong> mutualiteit tegen ziekte ?<br />
Haar doel is dan het kosteloos verstrekken van geneeskundige hulp en<br />
geneesmid<strong>de</strong>len. In dit geval is zij van geen nut <strong>voor</strong> kin<strong>de</strong>ren, Wier<br />
ou<strong>de</strong>rs door het weldadigheidsbureel on<strong>de</strong>rsteund wor<strong>de</strong>n en biedt zij het<br />
grow; na<strong>de</strong>el van die leerlingen te doen kennen. Ofwel <strong>de</strong>ze mutualiteit<br />
verzekert een dagelijksche vergoeding aan zieke leerlingen. De moeielijkhe<strong>de</strong>n<br />
zijn dan niet min<strong>de</strong>r : groote onkosten, te zware bijdrage,<br />
ingewikkeld beheer, aanstelling van bezoekers, geneesheeren, enz. ;<br />
daarbij staat <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur open <strong>voor</strong> bedrog, bedrog dat in sommige bijzon<strong>de</strong>re<br />
gevallen moeielijk te heteugelen zou zijn.<br />
Is het <strong>de</strong> schoolmutualiteit tot het aanschaffen van schoolgerief ? '<br />
Deze mutualiteit heeft geen ro<strong>de</strong> van bestaan in scholen waar, loffelijke<br />
maatregel, het gerief door <strong>de</strong> gemeente kosteloos verstrekt wordt. Ver<strong>de</strong>r<br />
vergt die M. veel schrijfwerk en is haar beheer ingewikkeld.<br />
Is het <strong>de</strong> mutualiteit tot het waken van schoolreisjes?<br />
Dit is het gewone doel niet van <strong>de</strong>n 0. B., waarbij men <strong>voor</strong>al<br />
beletten wil, dat, tengevolge van betreuren<strong>de</strong> omstandighe<strong>de</strong>n, <strong>de</strong><br />
aangeslotenen het noodzakelijke zou<strong>de</strong>n moeten ontberen. Overigens<br />
wanneer men in nood is, moet men uitgaven <strong>voor</strong> weel<strong>de</strong> of vermaak<br />
moeten te beperken of zelfs of te schaffen.<br />
Is het <strong>de</strong> mutualiteit tot aansluiting bij <strong>de</strong> lijfrentkas ?<br />
Deze kringen zijn talrijk in Henegouwen. Zij hebben niets gemeen met<br />
het grondbeginsel <strong>de</strong>r M. en, niettegenstaan<strong>de</strong>hun nut, vindt <strong>de</strong> hr Heinz<br />
dat ze niet aan het doel beantwoor<strong>de</strong>n, dat wij bereiken moeten.<br />
Hier ontwikkelt <strong>de</strong> schrijver <strong>de</strong> <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>n die <strong>de</strong> schoolmutualiteit<br />
vereenigen moet.
159 —<br />
1 0 De schoolmiitualiteit moet een verheven doe! nastreven.<br />
« Des que les enfants entrent a l'ecole, l'instituteur a pour mission <strong>de</strong><br />
1) combattre leurs <strong>de</strong>fauts, d'extirper lours vices, <strong>de</strong> faire nature chez ses<br />
► pupilles <strong>de</strong>s aspirations genereuses, nobles : la mutualite scolaire doit<br />
» contribuer a obtenir ces rósultats<br />
» Ensuite c'est surtout dans la perio<strong>de</strong> du jeune Age et <strong>de</strong> l'adoles-<br />
» cence, alors que le struggle for life n'a pas encore appris a l'homme a<br />
» calculer, a un point <strong>de</strong> vue trop materiel et trop interesse, les conse-<br />
» quences <strong>de</strong> ses actes, c'est dans cette perio<strong>de</strong> que l'on constate les<br />
» plus genereux mouvements <strong>de</strong> cceur. Done, en donnant a noire creation<br />
D un but eleve, nous la rendons concordaute et avec le caractere <strong>de</strong><br />
» l'ecole, et avec la nature <strong>de</strong> l'enfant » .<br />
2° De kring van 0. B. moet toegankelijk zijn <strong>voor</strong> al <strong>de</strong> leerlingen<br />
eener school en zelfs van al <strong>de</strong> scholen eener gemeente. De 0. B. moet<br />
vereenigen, niet schei<strong>de</strong>n : door haar moot verdraagzaamheid aangekweekt<br />
wor<strong>de</strong>n.<br />
3° Het is goed dat, ten minste <strong>voor</strong> wat <strong>de</strong> eigenlijke uitoefening van<br />
<strong>de</strong>n 0. B. betreft, <strong>de</strong> stortingen zich bij <strong>de</strong> hulpbronnen <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren<br />
bepalen. In <strong>de</strong> maatschappij, stelsel Heinz, is <strong>de</strong> eigenlijke bijdrage<br />
<strong>voor</strong> 0. B. 0.07 fr. per maand, nog geen 0.02 fr. per week.<br />
4° Volstrekte uitsluiting van alle eere- en beschermen<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n. Verre<br />
van aan <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n een welbegrepen onafhankelijkheid te bezorgen, plaatst<br />
men ze daardoor on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> gel<strong>de</strong>lijke voogdij <strong>de</strong>r eerele<strong>de</strong>n. Deze voogdij<br />
sleept bijna onvermij<strong>de</strong>lijk na zich <strong>de</strong> ze<strong>de</strong>lijke en politieke voogdij,<br />
waaraan <strong>de</strong> maatschappij zich moeielijk onttrekken kan. Waar blijft<br />
daarbij <strong>de</strong> ze<strong>de</strong>lijke verheffing ? Zijn <strong>de</strong> bijdragen van eere- en beschermen<strong>de</strong><br />
le<strong>de</strong>n geene verborgen aalmoezen, 'die het gevoel van eigenwaar<strong>de</strong><br />
moeten kwetsen ? Wat volgens <strong>de</strong>n schrijver het meest moet bijdragen<br />
tot <strong>de</strong> verheffing van het individu is het vertrouwen in zich zelven. De<br />
hulp van an<strong>de</strong>ren oefent dikwijls een vermin<strong>de</strong>ren<strong>de</strong>n invloed uit op <strong>de</strong><br />
wilskracht, <strong>de</strong> vastbera<strong>de</strong>nheid van <strong>de</strong>n mensch. Is het getal armen niet<br />
het grootst daar, waar <strong>de</strong> aalmoezen het gemakkelijkst en het over vloedigst<br />
uitge<strong>de</strong>eld wor<strong>de</strong>n ?<br />
De mutualiteit mag dus geene an<strong>de</strong>re inkomsten hebben dan : 1° <strong>de</strong><br />
bijdragen <strong>de</strong>r le<strong>de</strong>n en 2° <strong>de</strong> hulpgel<strong>de</strong>n, die <strong>de</strong> Staat, <strong>de</strong> Provincie en<br />
<strong>de</strong> Gemeente aan alle soortelijke inrichtingen verleent. Deze hulpgel<strong>de</strong>n<br />
hebben niets verne<strong>de</strong>rends en beinvloe<strong>de</strong>n in geenen <strong>de</strong>ele <strong>de</strong> vrijheid<br />
<strong>de</strong>r aangeslotenen.<br />
5° Alle bedrog dient geweerd.<br />
6" Men moet niet storten dan met <strong>voor</strong>behou<strong>de</strong>n kapitaal. De stortingen<br />
met afgestaan kapitaal zijn veelal door baatzucht ingegeven ; wij<br />
mogen bij het kind het <strong>de</strong>nkbeeld niet inplanten van maar enkel <strong>voor</strong><br />
zich zelven te zorgen en zich om an<strong>de</strong>ren niet te bekommeren.
— 160 —<br />
Voorwaar<strong>de</strong>n van bestuurlijken aard :<br />
1° De bijdragen moeten eenvormig zijn en op vaste tijdstippen gestort<br />
wor<strong>de</strong>n.<br />
2° Het schrijfwerk moet zooveel mogelijk beperkt wor<strong>de</strong>n.<br />
Voorwaar<strong>de</strong>n van economischen aard :<br />
1° De maatschappij weze een ware mutualiteit, waar <strong>de</strong> leerliogen<br />
zelfwerkend optre<strong>de</strong>n.<br />
2° De risico moet nagenoeg van <strong>de</strong>nzelf<strong>de</strong>n aard zijn.<br />
3° De bijdrage moet in evenredigheid zijn met het gevaar en <strong>de</strong><br />
toegezeg<strong>de</strong> <strong>voor</strong><strong>de</strong>elen.<br />
4° De on<strong>de</strong>rbreking in <strong>de</strong> stortingen mag geen te gevoelig verlies na<br />
zich slepen <strong>voor</strong> het lid in achterstal van aanbetaling.<br />
De schoolmutualiteit (stelsel Heinz) heeft <strong>voor</strong> doel aan <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren,<br />
die het ongeluk hebben va<strong>de</strong>r of moe<strong>de</strong>r te verliezen, stortingen te<br />
verzekeren op <strong>de</strong> lijfrentkas van ten minste 0.05 fr. per week tot <strong>de</strong>n<br />
ou<strong>de</strong>rdom van 20 jaar. In geval van afsterven van een lid wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong><br />
gestorte sommen aan <strong>de</strong> rechthebben<strong>de</strong>n uitgekeerd. De aangeslotenen<br />
storten <strong>de</strong>n eersten Maandag elker maand 12 centiemen, <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re<br />
Maandagen slechts 5 centiemen ; men schrijft op hun boekje slechts 5 c.<br />
in. Met het overige wordt een reservefonds gevormd om <strong>de</strong> bestuurlijke<br />
uitgaven to <strong>de</strong>kken en <strong>de</strong> wekelijksche stortingen to verzekeren ten<br />
<strong>voor</strong><strong>de</strong>ele <strong>de</strong>r le<strong>de</strong>n, die va<strong>de</strong>r of moe<strong>de</strong>r verloren hebben. Die som van<br />
7 centiemen per maand of 84 c. per jaar word door M. Heinz naar<br />
vertrouwbare officieele gegevens berekend,<br />
Doze leerlingenmaatschappij bezorgt dus <strong>voor</strong>eerst aansluiting bij <strong>de</strong><br />
lijfrentkas, waarop <strong>de</strong> wekelijksche bijdrage van vijf centiemen belegd<br />
wordt en huldigt het princiep van 0. B. door <strong>de</strong> bijkomen<strong>de</strong> storting<br />
van 7 c. per maand. De wekelijksche bijdrage van 5 c. wordt veron<strong>de</strong>rsteld<br />
door <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs gestort ; <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer en <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs zullen er<br />
<strong>voor</strong>al op aandringen dat <strong>de</strong> buitengewone bijdrage van 7 c. door <strong>de</strong><br />
kin<strong>de</strong>ren zelven op hunne zondagcenten uitgespaard wor<strong>de</strong>.<br />
* *<br />
Het stichten van schoolmutualiteiten heeft <strong>voor</strong>al een ze<strong>de</strong>lijk en opvoe<strong>de</strong>nd<br />
doel : <strong>de</strong> jeugd met het werkelijke leven bekendmaken. Het sparen<br />
en het <strong>voor</strong>uitzicht, even als alle an<strong>de</strong>re <strong>de</strong>ug<strong>de</strong>n, leert men slechts aan<br />
door het <strong>voor</strong>beeld en <strong>de</strong> praktijk. Herinnert het woord van <strong>de</strong>n grooten<br />
Herbert Spencer : « L'ecole pour la vie ». Het is het sparen in <strong>de</strong> school,<br />
dat <strong>de</strong> spaarkas heeft doen kennen aan <strong>de</strong>n workman en <strong>de</strong> kleine<br />
burgerij ; het zal evenzoo <strong>de</strong> school zijn, die <strong>de</strong> <strong>voor</strong><strong>de</strong>elen .van <strong>de</strong><br />
mutualiteit en van <strong>de</strong> lijfrentkas door <strong>de</strong> werken<strong>de</strong> klas zal doen naar<br />
waar<strong>de</strong> schatten.
- 161 -<br />
FLACHSMANN ALS OPVOEDER*<br />
TOONEELSPEL IN DRIE BEDRIJVEN<br />
DOOR<br />
Otto ERNST<br />
PERSON EN :<br />
Jurgen Heinrich Flachsmann, bestuur<strong>de</strong>r aan een lagere jongensschooL<br />
Jan Flemming<br />
Bernhard Vogelsang<br />
Garsten Diercks<br />
Emil Wei<strong>de</strong>nbaum on<strong>de</strong>rwijzers.<br />
Claus Riemann<br />
Franz Romer<br />
Betty Sturhahn<br />
Gisa Holm<br />
on<strong>de</strong>rwijzeressen <strong>de</strong>r aanvangsklassen.<br />
Negendank, schoolbo<strong>de</strong> bij Flachsmann.<br />
Kluth, schoolbo<strong>de</strong> in <strong>de</strong> naburige meisjesschool.<br />
Schoolopziener Briisecke.<br />
Prof. D r Prell, staats-schoolraad.<br />
Vrouw DOrmann.<br />
Max, haar zoon, 6 jaar.<br />
Brockmann.<br />
Vrouw Biesendahl.<br />
Alfred, haar zoon, 14 jaar<br />
Robert Pfeiffer, 14 jaar )<br />
leerlingen van Flemming<br />
Carl Jensen, leerling van Vogelsang.<br />
***<br />
Plaats <strong>de</strong>r han<strong>de</strong>ling : een kleine provinciestad.<br />
Tijd : speelt ten huidigen dage.<br />
Tussehen <strong>de</strong> bedrijven ligt telkens een tijdruimte van 14 dagen.<br />
Leipzig. — Boekhan<strong>de</strong>l van L. STAACKMANN.<br />
1901<br />
* Met bijzon<strong>de</strong>re toelating <strong>de</strong>s schrijvers vertaald.<br />
Verbo<strong>de</strong>n nadruk.
- 1 62 ----<br />
EERSTE BEDRIJF.<br />
(Rechts en links van <strong>de</strong>n toeschouwer)<br />
Het kabinet van <strong>de</strong>n schoolbestuur<strong>de</strong>r Flachsmann.<br />
De stoffeering getuigt van oprechte smakeloosheid. Op <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>grond, een<br />
weinig rechts, <strong>de</strong> schrijftafel in verlakt <strong>de</strong>nnenhout, zon<strong>de</strong>r eenige versiering ; alles<br />
duidt nauwgezette or<strong>de</strong> aan. Achter <strong>de</strong> tafel is een draaistoel. In <strong>de</strong>n rechterhoek<br />
een gewone stoel <strong>voor</strong> geringe lie<strong>de</strong>n ; links een armstoel <strong>voor</strong> <strong>voor</strong>name bezoekers.<br />
Langsheen <strong>de</strong> muren kasten met boeken, kaarten, aanschouwingspraten, natuurkundige<br />
toestellen, enz., ge<strong>de</strong>eltelijk zichtbaar door glazen <strong>de</strong>uren. Achteraan links<br />
een tafel met groote wereldglobe, be<strong>de</strong>kt met een soort ammelaken. Aan <strong>de</strong>n wand<br />
tafels van werkzaamhe<strong>de</strong>n en allerhan<strong>de</strong> tabellen, on<strong>de</strong>r meer een overgroote<br />
plakbriet in dichten tekst, met het opschrift c Schoolreglement ,. Een <strong>de</strong>ur in het<br />
mid<strong>de</strong>n (vleugel<strong>de</strong>ur) en een <strong>de</strong>ur links. Rechts en links van <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>n<strong>de</strong>ur een<br />
paar goedkoope beeltenissen van Wilhelm I en keizerin Augusta. Links van <strong>de</strong><br />
mid<strong>de</strong>n<strong>de</strong>ur een sleutelberd, <strong>voor</strong> <strong>de</strong> sleutels <strong>de</strong>r klassen. Eenige sleutels zijn<br />
opgehangen. Door <strong>de</strong> geopen<strong>de</strong> mid<strong>de</strong>n<strong>de</strong>ur ziet men in <strong>de</strong>n gang, waar meer<strong>de</strong>re<br />
personen wachtend op- en neer wan<strong>de</strong>len. Aan gene zij<strong>de</strong> van <strong>de</strong>n gang ziet men<br />
een <strong>de</strong>ur, met het opschrift in ou<strong>de</strong>rwetsche letters c Klasse III ,. Gaat die <strong>de</strong>ur<br />
open, dan ziet men een leeraarstoel, een muurbord, enz. In <strong>de</strong>n wand rechts een<br />
venster. Op <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur links staat eveneens in dui<strong>de</strong>lijke, ou<strong>de</strong>rwetsche <strong>letteren</strong><br />
C Kamer <strong>de</strong>r leermid<strong>de</strong>len 2 .. De school is een oud gebouw, niet <strong>voor</strong> zijn tegenwoordige<br />
bestemming bcrekend.<br />
.1 ste TOONEEL.<br />
NEGENDANK. (Schoolbo<strong>de</strong>, half in <strong>de</strong> vijftig, oud-gedien<strong>de</strong>, vollen baard met geschoren<br />
kin. Spreektoon goedmoedig doch barsch, bewegingen zeer rustig. Brengt <strong>de</strong> schrijftafel van<br />
Flachsmann in or<strong>de</strong>). VROUW DOR MANN (armelijk dock zin<strong>de</strong>lijk gekleed, zeer hupsche<br />
vrouw van 32 jaar, zit wachtend in <strong>de</strong>n gang). Haar zoontje MAX (een flinke jongen van<br />
6 jaar) staat bij haar.<br />
VROUW DORMANN. Heer Negendank ! Heer Negendank !<br />
NEGENDANK. Hm ?<br />
VROUW DORMANN. Zou Mijnheer <strong>de</strong> Directeur nog lang wegblijven ?<br />
NEGENDANK. Heb maar geduld ! Hij zal spoedig komen !<br />
VROUW DORMANN. Ik heb geen tijd meer. Er zijn nog vier kleine kin<strong>de</strong>ren te huis ;<br />
die heb ik opgesloten.<br />
NEGENDANK. Jaaa ! Wij hebben vier hon<strong>de</strong>rd kin<strong>de</strong>ren hier, ook alien te verzorgen !<br />
Wij moeten 's morgens eerst inspecteeren, of alles in or<strong>de</strong> is.<br />
VROUW DORMANN. Ja, uwe kin<strong>de</strong>ren passen van zelf op.<br />
NEGENDANK. Waar<strong>de</strong> vrouw DOrmann, van ons beroep hebt gij maar een zeer<br />
oppervlakkig begrip. Zie eens — (Men hoort sprehen achter <strong>de</strong> schermen). Een<br />
oogenblik ! (poet teeken aan vroun; DOrmann zich weer in <strong>de</strong>ngang le begeven).<br />
2 <strong>de</strong> TOONEEL.<br />
WEIDENBAUM. (Mager persoon met sterk gebogen rug, grauwblond haar en dito kortgesne<strong>de</strong>n<br />
vollen baard, gerimpel<strong>de</strong> trekken, spreekt langzaam en door <strong>de</strong>n neus, gou<strong>de</strong>n bril).-<br />
RIEMANN (type van <strong>de</strong>n boerschen schoolmeester, breed, rood aangezicht, kort vlasblond<br />
haar, dito korten snorbaard. Hij draagt een jahet, een bijna niet uitgesne<strong>de</strong>n vest, beenhoozen<br />
die zoo kort zijn dat <strong>de</strong> grauwe housen en <strong>de</strong>n rand zijner rijgschoenen zichtbaar wor<strong>de</strong>n.<br />
Draagt geen hemdsboor<strong>de</strong>n. Onzuivere, gewestelijke uitspraak). NEGENDANK.
- 163 -<br />
RIEMANN. Alzoo, hij dwingt mij zoo hoog te spelen, en... ik zit er in. 1k keer <strong>de</strong><br />
kaart : tref zeven ! Heb ze echter bloot. Tref acht en negen, speel alsdan<br />
zon<strong>de</strong>r acht !<br />
WEIDENBAUM. Ja.... Negendank, zijn al <strong>de</strong> vensters in mijn klas gesloten ? Ge weet,<br />
ik kan geen tocht verdragen.<br />
NEGENDANK. Voorzeker, heer Wei<strong>de</strong>nbaum, alles is in or<strong>de</strong>. (Af kings <strong>de</strong>n gang).<br />
RIEMANN. Hoor nu ver<strong>de</strong>r : alzoo, ik leg<strong>de</strong> schoppen heer en schoppen tien in <strong>de</strong>n<br />
boek, mijn <strong>voor</strong>man speelt een kleine harten. 1k snij met <strong>de</strong>n heer en <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong><br />
man moet harten dame geven. Nu speel ik natuurlijk harten aas uit, tien en acht<br />
vallen...<br />
WEIDENBAUM. Ja, waar<strong>de</strong> Riemann, ik gelool, <strong>de</strong> plicht roept...<br />
RIEMANN. Hoor nog even : ik speel alzoo schoppen aas...<br />
3<strong>de</strong> TOONEEL.<br />
Voorgaan<strong>de</strong>n. BETTY STURHAHN. Later VOGELSANG. Nog later vrouw<br />
DORMANN en MAX.<br />
BETTY (plomp persoon met hoekigenkop en buldoggezicht. Zij stapt alsof ze heerenlaarzen<br />
draagt, en gelifk,t in gang en spreektoon een vrourvelijk on<strong>de</strong>rollicier ; smak,eloos<br />
eenvoudig gekleed). Morgen !<br />
RIEMANN<br />
beantwoor<strong>de</strong>n vluchtig lien groet.<br />
WEIDENBAUM 1 •<br />
BETTY (Riemann na<strong>de</strong>rend). Gij hebt gister mijn klas overhoop gezet met een schikking<br />
van uw uitvinding. Als gij dat nog een keer durft doen, dan zal ik u eens<br />
inpeperen. Verstaat ge ?<br />
RIEMANN. Hoe zoo ?... ik weet in 't geheel niet.. ik heb slechts. .<br />
BETTY. Onthou dit !<br />
RIEMANN (Als ze buiten gehoor is, ter zij<strong>de</strong>). Ouwe draak !<br />
BETTY (Gaat met stijve schre<strong>de</strong>n beaten en loopt Vogelsang op het lig). Nu.., kunt ge<br />
niet uit uw oogen zien ?<br />
VOGELSANG (Opgeruimd vilftiger, met overvloedig grejzend Naar, zwaren snor en<br />
knevelbaard,k,rachtige stem. Vlug optre<strong>de</strong>n. Vat Betty bij <strong>de</strong> ellebogen en duvet ze<br />
terug <strong>de</strong> kamer in. Zeer hoffelijk). Uw aanblik verblind<strong>de</strong> mij, mejuffrouw.<br />
BETTY. Ge zijt een hansworst !<br />
VOGELSANG. Mijn God ! dat weet ik ; moet ge dat een mensch nu altijd verwijten ?<br />
BETTY. Laat me los<br />
VOGELSANG (Met een zucht). Als het dan toch zijn moet ? ! (Zij wringt zich los en gaat<br />
woe<strong>de</strong>nd al). Goe<strong>de</strong>n morgen, heeren ! (Handdruk en begroeting). Nu, heeren,<br />
wat zest ge over <strong>de</strong> laatste ukase van onzen Flachsmann ?<br />
RIEMANN. Och, die is krankzinnig !<br />
WEIDENBAUM. 1k heb tot levensregel verkozen, nooit <strong>de</strong> <strong>voor</strong>schriften mijner overhe<strong>de</strong>n<br />
te bespreken ; dat leidt tot niets. 1k doe mijn plicht en om <strong>de</strong> rest<br />
bekommer ik mij niet.<br />
VOGELSANG. Dat is het zekerste, Wei<strong>de</strong>nbaum. (Bei<strong>de</strong>n gaan near achter om hun<br />
sleutels te nemen).<br />
RIEMANN (Plaatst zich aan <strong>de</strong>n rechterkant van Wei<strong>de</strong>nbaum). Nu, ik wou u nog<br />
vertellen : alzoo, ik speel harten aas, acht en lien vallen, en dan schoppen aas<br />
daarna. ( Dear Vogelsang en Wei<strong>de</strong>nbaum, zon<strong>de</strong>r naar hem te luisteren, met hun<br />
gespreh <strong>voor</strong>tgaan, k,lampt hij Negendank clan, di,? juist binnentreedt). Dame en<br />
zeven vallen. Dan kwam ik uit met schoppen negen, en toen...<br />
NEGENDANK. Maar, heer Riemann, ik versta niets van strut.
- 164 -<br />
RIEMANN (Met uiterste verbazing). Gij verstaat niets van skat ? Wat speelt gij dan ?<br />
NEGENDANK. Solo.<br />
RIEMANN Wet minachtend lachen). Hahahaha ! Solo ? (Neemt zijn sleutel). Dat<br />
mensch speelt solo ! Hoor eens ! Ik zie op een... solo ! (Af).<br />
VROUW DORMANN ( V erschij nt weer in <strong>de</strong> -<strong>de</strong>ur). Heer Negendank -<br />
NEGENDANK. Ja, ja, hij zal da<strong>de</strong>lijk komen. Mag ik <strong>de</strong> re<strong>de</strong>n van uw bezoek kennen,<br />
vrouw DOrmann ?<br />
VROUW DORMANN. Ik kom <strong>voor</strong> een gunst. Ik zou van <strong>de</strong> verplichting willen ontheven<br />
wor<strong>de</strong>n, schoolgeld te betalen ; ik -<br />
NEGENDANK. Ja, waard: vrouw Dorman, dat zal moeilijk gaan. In het laatste jaar<br />
hebben wij <strong>voor</strong> het schoolwczen bijna een half miljoen uitgegeven. En <strong>voor</strong><br />
ons (luj n:ijst op het geboulv) is er nog niet eens een nieuw lokaal afgevallen.<br />
Onze uitgaven zijn te groot, en — nu, ik zal een goed woord <strong>voor</strong> u doen.<br />
VROCW DORMANN. 0 ! dat is lief van u -<br />
NEGENDANK. ja, vervolgens — (Gerucht links). Hedaar ! dat is alweer mijnheer<br />
Flemming, pas op ! In<strong>de</strong>rdaad !<br />
4<strong>de</strong> TOON EEL.<br />
De <strong>voor</strong>gaan<strong>de</strong>n. ALFRED BIESENDAHL en ROBERT PFEIFFER, twee scholieren<br />
(homen al springen<strong>de</strong>, achter hen), FLEMMING (eenvoudig, doch goed en zorgvuldig gehleed :<br />
zwarten role en vest, lichte broele ; blon<strong>de</strong>n snorbaard ; beslist en wellevend optre<strong>de</strong>n). Later<br />
DIERCKS.<br />
FLEMMING. Zeg, mannen, zooveel lawijd niet, hoort ge ?<br />
DE LEERLINGEN (hem bestormend). Mijnheer Flemming, mag ik <strong>de</strong>n wereldbol dragen<br />
— als 'tu belieft, mijnheer Flemming, ik ! —als 't u belieft, mijnheer Flemming!<br />
FLEMMING (met boertige barschheid). Ssstil !!! (Neemt <strong>de</strong> globe. Tot een leerling). Gij !<br />
`Vie werd er door Jupiter gestraft, om <strong>de</strong> wereld op zijn kop en op zijn<br />
schou<strong>de</strong>rs te dragen ?<br />
ALFRED. Ajax !<br />
FLEMMING. He !! (Duvet hem <strong>de</strong>n globe-overtrek over <strong>de</strong>n kop)<br />
ROBERT. Mijnheer Flemming, ik weet het, ik weet het !<br />
FLEMMING. Nu, laat hour en !<br />
ROBERT ( Van opgewon<strong>de</strong>nheid stamelend). A-A-A-Atlas !<br />
FLEMMING, Goed, Atlas ; aan u <strong>de</strong>n wereldbol ; laat hem echter niet vállen, of ik<br />
trek u een been uit !<br />
ALFRED (Lacht overluid).<br />
FLEMMING. 0, wat kunt gijlie schateren ! (Gaat links mar eenkast). En bier... (haalt<br />
een opgerol<strong>de</strong> plaat nit en geeft ze <strong>de</strong>n eersten leerling).... neem !<br />
ALFRED. Wat is dat, mijnheer Flemming ?<br />
FLEMMING (Geheimrol). Dat is het beeld van Tijl Uilenspiegels grootmoe<strong>de</strong>r I<br />
BEIDE LEERLINGEN (la<strong>de</strong>n).<br />
FLEMMING. Kin<strong>de</strong>ren, lacht toch beleefd ! Het paard hinnikt. De mensch lacht. Als<br />
wij weer eens dartelen in <strong>de</strong> wei, dan hinniken we. Verstaan ?<br />
DE LEERLINGEN. Ja, mijnheer Flemming.<br />
FLEMMING. God zegene u ! Rechts om, marsch !<br />
LEERLINGEN (Af).<br />
FLEMMING. Die daar zijn gelukkig, vrouw DOrmann, zij lachen met een nietigheid.<br />
VROUW DORMANN. Ja, mijnheer Flemming. Zeg goe<strong>de</strong>n dag, Max !
- 165 -<br />
MAX (Slaat krachtig in Flemming's hand). Goe<strong>de</strong>n dag !<br />
FLEMMING (Bukt zich <strong>voor</strong>over tot <strong>de</strong>n knaap). Is dat <strong>de</strong> jongste ?<br />
VROUW DORMANN. Ho ! mijnheer Flemming, wat <strong>de</strong>nkt u wel ! Nog drie komen er<br />
achterna !<br />
FLEMMING. Zeg eens, jongen, wilt ge eens op <strong>de</strong>n paardjesmoleu rij<strong>de</strong>n ?<br />
MAX. 0, ja ! Gaarne !<br />
FLEMMING (Bukt, zet <strong>de</strong>n knaap op zijn rechterknie, en draait snel in een kring). Is dat<br />
goed ?<br />
MAX. 0, ja, nog ! nog !<br />
FLEMMING. Als ge nog eens komt. Thans moet ik tot <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re kin<strong>de</strong>ren. I ie willen<br />
ook allemaal op <strong>de</strong>n paardjesmolen zitten.<br />
VROUW DORMANN (Gelukk,ig en geroerd). Mijnheer Flemming, ik wou u graag een<br />
woordje spreken.<br />
FLEMMING. Ja ? Laat hooren.<br />
VROUW DORMANN. Ik moet u bedanken uit hoof<strong>de</strong> van mijnen Peter. Se<strong>de</strong>rt <strong>de</strong><br />
jongen bij u zit, is hij geheel omgekeerd. Vroeger was die bengel met geen<br />
stokslagen naar <strong>de</strong> school te krijgen (Stil maar met nadruk). Vooral met mijnheer<br />
Diercks kon <strong>de</strong> jongen volstrekt niet over <strong>de</strong> baan. Goe<strong>de</strong> hemel, wat een<br />
ellendige tijd ! Alle weken 1 fatsen 2 ., alle weken straatlooperij.<br />
NEGENDANK. Dat is te zeggen ! Het kereltje verkocht veel last. Zoo omtrent een<br />
jaar gele<strong>de</strong>n, stond hij pier bij mijnheer Flachsmann om eens 1 ingevet ) te<br />
wor<strong>de</strong>n. En terwill mijnheer Flachmann maar eventjes <strong>de</strong>n rug keer<strong>de</strong>, (<strong>de</strong><br />
herinnering aan <strong>de</strong> poets doet hem schokken van lachen) sprong het kereltje het<br />
venster uit, daar ! Het venster uit, zoo waar ik hier sta. Als schoolman verdroot<br />
mij die zaak ; alhoewel ze mij als mensch smakelijk heeft doen lachen !<br />
DIERCKS (Groot mensch met vol, brutaal en baar<strong>de</strong>loos gelaat, getuigend van boerenslun,held.<br />
Praat immer in grootsprekerigen loon. Goed gekleed, niterlijk van een<br />
sportman. Kona links nit <strong>de</strong> kamer <strong>de</strong>r leermid<strong>de</strong>len en is bezig aan een least. Men<br />
merkt op dat Ay aandachtig toeluistert, en het gesprek volgt met nijdige gelaatsuitdrukking).<br />
VROUW DORMANN. Ja,... en nu ? Met mijn grooten hoop kleine kin<strong>de</strong>ren kan ik hem<br />
niet altijd missen ; ik heb geen man meer, en moet bij vreem<strong>de</strong>n uit naaien<br />
gaan, en gij weet dat ook wel, mijnheer Flemming, als men zes kin<strong>de</strong>rs gehad<br />
heeft, dan is men zoo sterk niet meer als vroeger ; <strong>de</strong> grootste jongen moet<br />
daarom al een handje uitsteken. Dat gaat zoo in een huishou<strong>de</strong>n met vele<br />
kin<strong>de</strong>ren : zijn ze eenmaal op <strong>de</strong> wereld, dan wil men er geen van missen.<br />
Maar, als ik gcnoodzaakt ben te zeggen : Peter, vandaag moet ge een uur later<br />
naar <strong>de</strong> school... dan schreit <strong>de</strong> bengel heete tranen.<br />
FLEMMING. Het manneken is heel verstandig <strong>voor</strong> zijn ou<strong>de</strong>rdom.<br />
VROUW DORMANN (Beschei<strong>de</strong>n). Neen, het gevolg alleen van uwe lessen. Gij hebt<br />
zijn vertrouwen gewonnen ; met een opwek li end woord kan men alles van hem<br />
gedaan krijgen. Zijn varier was ook zoo.<br />
FLEMMING (Op zijn uurwerk kijkend). Vrouw DOrmann, ik moet thans...<br />
VROUW DORMANN. Ik wou u enkel zeggen, mijnheer Flemming — ziet ge, geld heb<br />
ik zelve niet : maar hebt ge eenmaal wat te naaien, te stoppen of te verstellen<br />
— bij jonggezellen is er steeds wat onklaar -<br />
FLEMMING (Zich zelven guitig bekijkend). Zoo ?!!!<br />
VROUW DORMANN. Ik wil het gaarne <strong>voor</strong> u doen en het zal u geen centiem kosten...<br />
FLEMMING (Aangedaan lachend). Waar<strong>de</strong> vrouw DOrmann ! wij arbei _len uit plichtbesef,<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> eer, bijna kosteloos ! Een geschie<strong>de</strong>nis als die van uw Peter, is<br />
<strong>voor</strong> een schoolmeester <strong>de</strong> rijkste belooning.
- 166 -<br />
VROUW DORMANN (Hem met aandacht beschoun'end). Ja, dat zal wel zoo zijn —<br />
an<strong>de</strong>rs ? — Ik begrijp niet waar ge het geduld vandaan haalt ! Ik zou geen<br />
professor kunnen zijn ! -<br />
FLEMMING. En ik, vrouw DOrmann, ik zou niets antlers kunnen zijn. Schoolmeester<br />
zijn is mijn ambacht, mijn roeping. Ben ik eenmaal geen schoolmeester meer,<br />
dan is het met mij u-i-t-uit. (Wil af).<br />
DIERCKS. He, Flemming !<br />
FLEMMING Ja ?<br />
DIERCKS (Hem terzij<strong>de</strong> nemend. Vroun' DOrmann treht zich terug in <strong>de</strong>n gang met<br />
Negendank). Kent ge reeds <strong>de</strong>n allerlaatsten eisch van ons eerbiedwaardig<br />
schoolhoofd ?<br />
FLEMMING. Hm ?<br />
DIERCKS. Van nu af zal elk antwoord, door een leerling gegeven, beoor<strong>de</strong>eld<br />
wor<strong>de</strong>n, aldus : Hoeveel is 3 en 4 ? 3 en 4 maakt 7 — Opgeteekend ! Hoeveel<br />
pooten heeft <strong>de</strong> hond ? De hond heeft 4 pooten — Opgeteekend ! En <strong>de</strong>ze aanteekeningen<br />
zullen overgebracht wor<strong>de</strong>n op wekelijksche en maan<strong>de</strong>lijksche<br />
lijsten.<br />
FLEMMING. Hij is een vos.<br />
DIERCKS. Een VOS.<br />
FLEMMING. Ja. Hij verdient zijn brood met duizend listen.<br />
DIERCKS. Ha ha ! zeer goed. Vervolgens wil hij <strong>voor</strong> <strong>de</strong> toekomst, dat al <strong>de</strong> boeken in<br />
aschgrauw papier wor<strong>de</strong>n gebon<strong>de</strong>n ; geen an<strong>de</strong>re kleur wordt geduld.<br />
FLEMMING. Nu ja : eenvormigheid is het hoogste geluk <strong>de</strong>r mo<strong>de</strong>rne aardbewoners.<br />
In <strong>de</strong>ze, zoo geniaal bestuur<strong>de</strong> school, mogen <strong>de</strong> leeraars <strong>de</strong>n grootsten onzin<br />
verkoopen, als zij hem maar verkoopen op <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> manier.<br />
DIERCKS. Maar wij mogen ons toch niet alles laten welgevallen ! Gij moet e <strong>de</strong>n<br />
baas 2. gaan spreken. Gij zijt <strong>de</strong> aangewezen persoon..,<br />
FLEMMING. Ik ? Neen, mijn waar<strong>de</strong>, vroeger was ik wel zoo dom. Ik word door u<br />
<strong>voor</strong>uit geschoven, en achter mijn rug valt ge omver ; en dan ben ik... <strong>de</strong><br />
zon<strong>de</strong>bok. Ik geef niet om plagerij of miskenning ; doch, om <strong>de</strong> lief<strong>de</strong> uwer<br />
schoone oogen, wil ik mijn ambt niet prijsgeven, en in loterijbiljetten gaan<br />
sjacheren. Wilt ge gemeenschappelijk work on<strong>de</strong>rnemen, goed : ik zal mij niet<br />
terugtrekken. Voor <strong>de</strong> rest, ik draag op eigen kracht het juk (met een gebaar<br />
naar buiten) van <strong>de</strong>zen... man, zoolang ik het kan... niet 'anger !<br />
5<strong>de</strong> TOON EEL.<br />
Vorigen. GISA HOLM. (Schoon, bekoorlijk wezen van midielbare gestalte, met groote<br />
levendige oogen, bruin haar, op <strong>voor</strong>hoofd en slapen sierlijk gekroezeld, <strong>de</strong> bewegingen opgewekt.<br />
Biedt in kleeding en optre<strong>de</strong>n sen volkomen tegenstelling met <strong>de</strong> vrouwelijke schoolpedante ; zij is<br />
mo<strong>de</strong>rn en bevallig gekleed, zon<strong>de</strong>r overdrzjving of opvallindheid. Kokette zonnescherm ; op <strong>de</strong>n<br />
boezem draagt ze mooie rozen).<br />
GISA. Goe<strong>de</strong>n morgen, Heeren ! (Zzj neemt een sleutel van het berd).<br />
DIERCKS. (Schijnbaar schertsend, maar loch op stekeligen toon). Mejuffer Holm, al<br />
vijf minuten <strong>voor</strong> achten ?<br />
GISA. (Lustig ofwerend). Hoog tijd dan, dat ge optrekt naar uw klas !<br />
FLEMMING. Alweer zoo schoon met rozen getooid. De roos heeft toch geen behoefte<br />
aan zusters ?<br />
GISA. Nagels <strong>voor</strong> <strong>de</strong> doodskist van ons gelield schoolhoofd ! In bloemen heeft hij<br />
<strong>de</strong>n duivel gezien ! (Men hoort Flachsmann's stem). Pst, mijne heeren, daar is <strong>de</strong><br />
ongeluksvogel !
V origen, FLACHSMANN.<br />
- 167 -<br />
6<strong>de</strong> TOON EEL.<br />
FLACHSMANN. (Achter <strong>de</strong> schermen). Daar hangt alweer een klak aan <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rsten<br />
haak ! 1k had nochtans bevolen dat <strong>de</strong> klakken aan <strong>de</strong>n bovensten haak<br />
moesten hangen. (Treedt op Mager heerschap, in <strong>de</strong> vijfig, dungezaai<strong>de</strong>n baard,<br />
met nog eenige donkere plaatsen, gou<strong>de</strong>n brit. Zijn spreektoon Ivisselt of tusschen<br />
geveins<strong>de</strong> vrien<strong>de</strong>lijkheid en bureaukratisch-hoogmoedige hardheid. Zijn kop<br />
neigt <strong>voor</strong>uit, zijn blik, zoekt in (ale hoeken rond. TV anneer hij iemandin 't aangezicht<br />
k,ijk,t — wat zees zel<strong>de</strong>n en slechts schun, geschiedt — zoo doet AO <strong>de</strong> met<br />
afgoven<strong>de</strong>n gluipen<strong>de</strong>n blik. Donkere kleedij, zin<strong>de</strong>lijk dock afgesleten. Na <strong>de</strong><br />
begroetinq). Mijnheer Flemming !? Uw klas was onbewaakt.<br />
FLEMMING. Ik weet het, mijnheer Flachsmann ; was er rumoer ?<br />
FLACHSMANN. (Ontwijkend, dock stekelig). Ze was onbewaakt,<br />
FLEMMING. Dus, er was geen rumoer. Dat verheugt me. (Buiten). Dag, vrouw<br />
DOrmann, dag Max. (Af).<br />
DIERCKS. (Heeft het laatste tooneel met beteekenisvol gelaat gevolgd, wisselt met Flachsmann<br />
een blik, van verstandhouding en gaat langzaam of naar Masse III).<br />
GISA. ( Wit eveneens gaan).<br />
FLACHSMANN. He ! juffrouw Holm !<br />
GISA. Mijnheer Flachsmann ?<br />
FLACHSMANN. Gisteren hebt ge in <strong>de</strong> school en tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong>n schooltijd lui<strong>de</strong> gezongen<br />
en daarbij zijt gij <strong>de</strong>n heelen gang door gedanst. Gij houdt veel van dansen ?<br />
GISA. Hartstochtelijk ! Kent ge Godfried Keller ? Lie-<br />
FLACHSMANN. (Haar in <strong>de</strong> re<strong>de</strong> vallend). Neen. Mij is het onverschillig met wien<br />
ge danst. Ik wil u evenwel over het dansen een paar verzen opzeggen.<br />
GISA. 0, ja, die van GOthe ! (Hem met smachten<strong>de</strong> blihken aankijkend).<br />
K Lasz sie rich drehen and last du uns wan<strong>de</strong>ln ;<br />
Wan<strong>de</strong>ln <strong>de</strong>r Liebe ist himmlischer Tanz !.<br />
FLACHSMANN. Ik lees GOthe niet, mejuffer Holm. De verzen, die ik bedoel, lui<strong>de</strong>n<br />
als volgt :<br />
Q Dans, jacht, spel en tooneel daarbij,<br />
Dat noemt <strong>de</strong> wereld
- 168 —<br />
FLACHSMANN. ...en zult het, naar alien schijn, moeten blijven, tenzij ge zoudt<br />
trouwen ..<br />
GISA. 0 trouwen ! Dat is mijn vurigste wensch ! Maar ik kan me zelven toch niet<br />
aanbie<strong>de</strong>n !<br />
FLACHSM INN. (Jfet omzichtigheid). Haast zou men gelooven, dat zulks bij uwe<br />
levensaanschouwing past.<br />
GISA. Meent ge ? Nu, misschien kom ik er wel toe.<br />
FLACHSMANN. Ik zou in <strong>de</strong> school ook geen bloemen dragen, juffrouw Holm.<br />
GISA. Bloemen zou<strong>de</strong>n u nochtans zou verrukkelijk staan !<br />
FLACHSMANN. (In verwarring). Daarvan is hier geen spraak. In <strong>de</strong> school behooren<br />
geen bloemen.<br />
G15A. (Stout). Voor mijn <strong>de</strong>el, wel !<br />
FLACHSMANN. (Zeer onaangenaam). Juffrouw Holm ? ! Hier gel<strong>de</strong>n niet uwe meeningen,<br />
maar <strong>de</strong> mijne.<br />
GISA. (Maakt met ernstig gelaat een diepe bulging en goat. Achter zijn rug draait zij<br />
zich een paar malen rond, <strong>de</strong> heupen schommelend en spotgebaren tegen Flachsmann<br />
makend. Vervolgens at met gemeten tred).<br />
7 <strong>de</strong> TOONEEL.<br />
FLACHSMANN. Daarna NEGENDANK.<br />
FLACHSMANN. (ffeeft zich gezet aan zzjn schrifft-tfel en neemt met langzame beweging<br />
een pen. Hij belt).<br />
NEGENDANK. (Treedt binnen, immer in militaire hooding en onwrikbare rust). Heer<br />
Bestuur<strong>de</strong>r ?<br />
FLACHSMANN. Ik had bevolen, dat <strong>de</strong> zwarte inkt rechts zou staan, en <strong>de</strong> roo<strong>de</strong> inkt<br />
links.<br />
NEGENDANK. Juist, beer Bestuur<strong>de</strong>r.<br />
FLACHSMANN. De roo<strong>de</strong> staat nogtans rechts en <strong>de</strong> zwarte staat links.<br />
NEGENDANK. Joist, heer Bestuur<strong>de</strong>r.<br />
FLACHSMANN. Had ik het niet bemerkt, dan waren <strong>de</strong> ambtelijke stukken met roo<strong>de</strong>n<br />
inkt geteekend.<br />
NEGENDANK. Joist, beer Bestuur<strong>de</strong>r. ( V erwisselt <strong>de</strong> inktkokers).<br />
(Men hoort <strong>de</strong> schoolklok lui<strong>de</strong>n).<br />
FLACHSMANN. (Beziet zijn uurwerk ; opgewon<strong>de</strong>n). Men luidt bijna twee minuten te<br />
laat ! Wie heeft vandaag <strong>de</strong>n dienst <strong>de</strong>r klok ?<br />
NEGENDANK. Mijnheer Diercks, heer Bestuur<strong>de</strong>r.<br />
FLACHSMANN. (Aanstonds afbrekend). Zoo... Laat <strong>de</strong> menschen binnenkomen !<br />
8 ste TOONEEL.<br />
Vorigen. VROUW DORMANN en MAX.<br />
VROUW DORMANN. (Komt met haar zoontje binnen).<br />
FLACHSMANN. (Opk,ijkend). Vrouw DOrmann ? Ge wenscht ?<br />
VROUW DORMANN. Ik kom Max laten opschrijven.<br />
FLACHSMANN. Zet u. (Plechtige stilte, terwijl Flachsmann schrijft).<br />
MAX. (Eensklaps luidruchtig, termijl hij wijst naar een wandplaat). 0, mama, kijk<br />
eens, een groote ooievaar !<br />
VROUW DORMANN. (Beangat). Sst !...<br />
FLACHSMANN. (Onvrien<strong>de</strong>lijk). Sst ! (Even Lange pooze. Na met schrz:fven te hebben<br />
opgehou<strong>de</strong>n, wendt hij zich o,fficieel-kin<strong>de</strong>rvriendschappelijk, tot <strong>de</strong>n knaap en reikt<br />
hem <strong>de</strong> hand). Welnu, vriendje, hoe heet ge ?
— 169 —<br />
MAX. (Trekt :churl) achteruit).<br />
VROUW DORMANN. Max, geef gauw een handje. Toe !<br />
MAX. (Doet het met on,vil).<br />
VROUW DORMANN. Hoe heet ge ?<br />
MAX. Max DOrmann. ( Trekt zijn hand snel teruq en dringt tegen zijn moe<strong>de</strong>r aan).<br />
FLACHSMANN. (Ambtelijk-<strong>de</strong>ftig). Hebt ge <strong>de</strong> papieren ?<br />
VROUW DORMANN. Ja. (Geeit ze).<br />
FLACHSMANN. In or<strong>de</strong>. Later krijgt ge bescheid.<br />
VROUW DORMANN. Mijnheer Flachsmann.<br />
FLACHSMANN. Hm ?<br />
VROUW DORMANN. Zou het niet mogelijk zijn, <strong>voor</strong> mijn twee oudsten het schoolgeld<br />
kwijt te schel<strong>de</strong>n ?<br />
FLACHSMANN (Opmerkzaam). Waarom ?<br />
VROUW DORMANN. Ik kan het niet meer opbrengen. Met <strong>de</strong> vijftien mark, die ik per<br />
week verdien, moet ik zes kin<strong>de</strong>ren on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n, en dan nog schoolgeld<br />
betalen... ik weet waarlijk niet hoe <strong>de</strong> twee eindjes aaneen te knoopen.<br />
FLACHSMANN. Ja, ziet ge, vrouw DOrmann (Ter'vijl hij op hare schou<strong>de</strong>rs klopt, ftablj<br />
haar boezem). Ge kondt... Negendank, ga eens <strong>de</strong> klassen door met <strong>de</strong>ze lijsten...<br />
NEGENDANK. Gaarne, beer Bestuur<strong>de</strong>r ! (Af).<br />
FLACHSMANN. (Schuift met zijn stoel dichter bif vroun' Dermann, legt <strong>de</strong> hand op<br />
haren schou<strong>de</strong>r. Tij<strong>de</strong>ns het gesprek, last hij <strong>de</strong> hand afglij<strong>de</strong>n kings <strong>de</strong>n ron<strong>de</strong>n<br />
arm van vroury DOrmann ; hij legt <strong>de</strong> hand op haar bovendij, enz. Hij spreekt met<br />
begeerige, rvellustigevrien<strong>de</strong>lijk,heid. Vroury DOrmann, angstig en beklemd, is met<br />
tegenzin het slachto,fer van die behan<strong>de</strong>ling). Kunt ge dan niet meer verdienen,<br />
vrouw DOrmann ?<br />
VROUW DORMANN. Neen. Op welke manier zou ik dat kunnen !<br />
FLACHSMANN. Nu, daar is raad <strong>voor</strong> te schaffen.<br />
VROUW DORMANN. 0, als ge dat kon<strong>de</strong>t ?...<br />
FLACHSMANN. Wellicht kan ik u behulpzaam zijn...<br />
VROUW DORMANN. jaaa ?<br />
FLACHSMANN. 0 ja ! ik heb een menigte betrekkingen in gegoe<strong>de</strong> kringen .. Als ik u<br />
aanbeveel, dan zijt ge welkom... en ge zult zeer goed betaald wor<strong>de</strong>n...<br />
VROUW DORMANN. 0, dat ware zeer heusch van uwentwege.<br />
FLACHSMANN. Hm... 'k Zal eens nakijken. (Gaat rechts naar een least, neemt een vel<br />
papier, na<strong>de</strong>rt langs achter vroulv DOrmann en slaat zijn arm om haar mid<strong>de</strong>l met<br />
va<strong>de</strong>rlijke vertrouvelijkheid. Zijn stem sid<strong>de</strong>rt van begeerltjkheid en drift). Ziet<br />
ge, lieve vrouw DOrmann, ge moet maar niet bang zijn...<br />
VROUW DORMANN (Staat schielijk op en trekt haar zoontje naar zich toe). Verschoon<br />
me, mijnheer Flachsmann,. . ik... ik heb geen tijd meer... ik moet naar huis...<br />
<strong>de</strong> kleine kin<strong>de</strong>ren... geef u geen moeite <strong>voor</strong> een betrekking... ik kan toch geen<br />
aannemen. .ik zal er mij wel uit helpen... Laat mij gaan, als 't u belieft...<br />
(Wordt sprakeloos).<br />
FLACHSMANN ( Volkomen koel). Zooals ge wilt, vrouw DOrmann Maar, van het<br />
schoolgeld te laten vallen, komt niets. Dat gaat niet.<br />
VROUW DORMANN. Vooraleer aan schoolgeld te <strong>de</strong>nken, moet ik <strong>voor</strong> mijn kin<strong>de</strong>ren<br />
toch broodgeld hebben.<br />
FLACHSMANN (Honen(1). Dat is uw meening.<br />
VROUW DORMANN. Moet ik misschien mijn kin<strong>de</strong>ren laten verhongeren ?...<br />
FLACHSMANN (Gaat naar <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>l<strong>de</strong>ur en opent ze). De volgen<strong>de</strong>, als 't u belieft !<br />
(Vroum DOrmann eu Maw af, tertvill Brockmann binnentreedt).
170 -<br />
9<strong>de</strong> TOON EEL.<br />
FLACHSMANN. BROCKMANN. Klein, verneuteld ventje, blifft achteruitstaan met<br />
<strong>de</strong>n hoed in <strong>de</strong> hand).<br />
FLACHSMANN. Korn dichter.<br />
BROCKMXNN. Wel bedankt, heer Bestuur<strong>de</strong>r, wel bedankt.<br />
FLACHSMANN. Zet u neer.<br />
BROCKMANN. Wel bedankt, heer Bestuur<strong>de</strong>r, wel bedankt. ( Wil gaan zitten op <strong>de</strong>n<br />
stoel links).<br />
FLACHSMANN ( Wijzend op <strong>de</strong>n stoel rechts). Hier !... Wat verlangt ge ?<br />
BROCKMANN. Ik kom ter oorzake van mijn Rudolf, beer Bestuur<strong>de</strong>r.<br />
FLACHSMANN. M ?<br />
BROCKMANN. Hij heeft namelijk van mijnheer Flemming een rammeling gekregen.<br />
FLACHSMANN (Met veel belangstelling). Hobo ! ( Vrien<strong>de</strong>lijk). En heeft <strong>de</strong> knaap geen<br />
letsel bekomen ?<br />
BROCKMANN (Vurig). He, he... neen !<br />
FLACHSMANN. Of werd hij onschuldig gestraft ?<br />
BROCKMANN (Vurig). He, he. . neen !<br />
FLACHSMANN. Ge komt u toch beklagen over mijnheer Flemming.<br />
BROCKMANN. Neen ! neen !. . danken... danken wil ik hem.<br />
FLACHSMANN (Koel). ZOO.<br />
BROCKMANN. Ja, hartelijk bedanken. We kon<strong>de</strong>n namelijk met <strong>de</strong>n knaap geen weg<br />
meet-. De jongen is sterker dan mijn vrouw en ik te zamen. Hij tastte zijn eigen<br />
oudcrs aan. Zijn eigen moe<strong>de</strong>r wou hij slaan ! Dat moet iemand aan mijnheer<br />
Flemming verteld hebben ; <strong>de</strong>ze is schrikkelijk boos gewor<strong>de</strong>n, heeft <strong>de</strong>n jongen<br />
beet gepakt en hem eens duchtig on<strong>de</strong>r han<strong>de</strong>n genomen. En dat heeft geholpen.<br />
Zeggen we thans enkel : x Mijnheer Flemming zal het weten, ) seffens houdt<br />
hij zich kozs. Die man is <strong>voor</strong> ons een weldoener. 't Is <strong>de</strong> eenige <strong>voor</strong> wren hij<br />
ontzag heeft...<br />
FLACHSMANN (Die ongnarne heeft toegeluisterd, en bif gelegenheicl met een spottend<br />
« Hm ! ' on<strong>de</strong>rbrak, snijdt het gesprek of met een onheelz:ike berveging). 't Is goed.<br />
Ik zat <strong>de</strong> boodschap overmAken. Adieu.<br />
BROCKMANN (Getrofen). A.. adieu, beer Bestuur<strong>de</strong>r.<br />
FLACHSMANN (clan <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur). De volgen<strong>de</strong>, als het u belieft !<br />
I O<strong>de</strong> TOON EEL.<br />
FLACHSMANN. VROUW BIESENDAHL. Later NEGENDANK en ALFRED<br />
BIESENDAHL,<br />
VROUW BIESENDAHL (fn <strong>de</strong> veertiq, verwelkt uiterlijk, poogt door kleeding, taal en<br />
manzeren zees <strong>voor</strong>naanz te schihien. Zij betoont rich uiterst verontn'aardigd).<br />
Goe<strong>de</strong>n morgen, heer Bestuur<strong>de</strong>r.<br />
FLACHSMANN. Goe<strong>de</strong>n morgen, vrouw Biesendahl, Belief plaats te nemen. Waarmee<br />
kan ik u dienen ?<br />
VROUW BIESENDAHL. Heer Bestuur<strong>de</strong>r, ik kom, helaas, weeral klagen over Fredi's<br />
leeraar.<br />
FLACHSMANN. Zoo, zoo .. weeral mijnheer Flemming.<br />
VROUW BIESENDAHL. Jawel.<br />
FLACHSMANN. Zulke klachten zijn geen nieuws, waar<strong>de</strong> vrouw Biesendahl. Wat is<br />
er nu ?
— 171 —<br />
VROUW BIESENDAHL. Menheer <strong>de</strong> Directeur, gij weet dat wij erop gesteld zijn onze<br />
kin<strong>de</strong>ren een fijne, verzorg<strong>de</strong> opvoeding te geven en hen te onttrekken aan alle<br />
ruwheid. Mijn man is ambtenaar en ik 1:en <strong>de</strong> dochter van een tolassistent ;<br />
zoodus hoef ik u niet te zeggen dat in ons huis <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren geen t leelijke<br />
woor<strong>de</strong>n » hooren. Nogtans gebruikt mijnheer Flemming uitdrukkingen tegenover<br />
<strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren, die alle palen <strong>de</strong>r welvoeglijkheid te buiten gaan.<br />
FLACHSMANN. Haha ! alweer scheldwoor<strong>de</strong>n. Wat heeft hij gezegd ?<br />
VROUW BIESENDAHL. Heer Bestuur<strong>de</strong>r, ge kunt wel <strong>de</strong>nken, dat het een beschaaf<strong>de</strong><br />
vrouw zwaar valt, zulke straatjes-uitdrukking te gebruiken ; edoch, een<br />
moe<strong>de</strong>r heeft <strong>voor</strong> plicht hare kin<strong>de</strong>ren te beschermen. « Schaapskop ,, heeft<br />
hij gezegd tot mijn kind.<br />
FLACHSMANN. Zoo. (Druid op een belknop).<br />
NEGENDANK (Treedt binnen). Heer Bestuur<strong>de</strong>r ?<br />
FLACHSMANN. Ga Alfred Biesendahl halen uit <strong>de</strong> eerste klas.<br />
NEGENDANK. Onmid<strong>de</strong>llijk, heer Bestuur<strong>de</strong>r ! (Ap.<br />
FLACHSMANN. Heeft hij nog an<strong>de</strong>re schimpwoor<strong>de</strong>n gebruikt ?<br />
VROUW BIESENDAHL (Na<strong>de</strong>nkend). Onmid<strong>de</strong>llijk valt er tnij geen te binnen. En ook<br />
dat hij het woord « schaapskop ) gebruikt heeft, heb ik vernomen uit <strong>de</strong>n mond<br />
van an<strong>de</strong>re kin<strong>de</strong>ren ; mijn zoon is zich te huis niet komen beklagen. Maar zoo<br />
iets kan men toch niet over zijn gemoed krijgen. Mijn kin<strong>de</strong>ren hooren te huis<br />
nooit een grof of onvoeglijk woord ; ik wil ook niet, dat ze baidadige woor<strong>de</strong>n<br />
in <strong>de</strong> school hooren. Mijn man was er schrikkelijk kwaad om ; met moeite heb<br />
ik hem tot bedaren kunnen brengen.<br />
ALFRED BIESENDAHL (Treedt binnen).<br />
FLACHSMANN (Met ogicieele kin<strong>de</strong>rvriendschap). Welnu, mijn zoon ? Zeg eens, zijt ge<br />
hier soms in <strong>de</strong> school niet beschimpt gewor<strong>de</strong>n ?<br />
ALFRED ( V emon<strong>de</strong>rd). Beschimpt...? Neee !<br />
FLACHSMANN. Bezin u eens. Heeft bij<strong>voor</strong>beeld mijnheer Flemming niet eens<br />
« schaapskop ' tegen u gezegd ?<br />
ALFRED (gich bezinnend, kalm en gemoe<strong>de</strong>lijk). 0, ja !<br />
FLACHSMANN. Misschien heeft mijnheer Flemming nog an<strong>de</strong>re scheldwoor<strong>de</strong>n tegen<br />
u gebruikt ?<br />
ALFRED. Scheldwoor<strong>de</strong>n ? Neee...<br />
FLACHSMANN (Steeds vrien<strong>de</strong>lijk aanmoedigend). Be<strong>de</strong>nk u eens goed... Welnu ?<br />
ALFRED. 0 ! mijnheer Flemming, is soms zoo plezant met ons. Dan neemt hij ons<br />
bij <strong>de</strong> ooren vast en zegt : Oppassen, schelmpjes, of ik hang u bij <strong>de</strong> beenen op.<br />
En dan lachen we dat we schokken.<br />
VROUW BIESENDAHL (Schudt het hoofd en wisselt een blik, met Flachsmann).<br />
FLACHSMANN. Thans spreken we van geen gekscheer<strong>de</strong>rij. Ik vraag of mijnheer<br />
Flemming u niet in ernst heeft beschimpt, bij<strong>voor</strong>beeld.... 4 domkop ,, of<br />
c ezel », of « rundvee s...?<br />
ALFRED. Neen. « Rundvee ), dat is het woord van onzen varier.<br />
VROUW BIESENDAHL. Maar Fredi toch !!<br />
FLACHSMANN. Goed, mijn jongen, ge moogt terugkeeren. (Alfred af).<br />
VROUW BIESENDAHL. 1k begrijp niet hoe mijn zoon zoo iets kan uitkramen...<br />
« Rundvee ' ! Foci !<br />
FLACHSMANN. Ge moogt er op betrouwen, vrouw Biesendahl, dat ik met mijnheer<br />
Flemming een ernstig on<strong>de</strong>rhoud zal hebben. lk eisch van mijn on<strong>de</strong>rhoorigen<br />
dat zij lief<strong>de</strong>vol met <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren omgaan, en alien schimp en boon achterwege<br />
laten. (Met nadruk) In waarheid, wie niet <strong>de</strong> rechte lief<strong>de</strong> bezit...<br />
VROUW BIESENDAHL. Ja, heer Bestuur<strong>de</strong>r, dat moogt ge wel zeggen ! Deze heer
- 172 -<br />
Flemming schijnt een zon<strong>de</strong>rling kin<strong>de</strong>ropvoe<strong>de</strong>r te wezen. Ik heb mij laten<br />
wijsmaken, dat hij het beeld van een naakten mensch in <strong>de</strong> klas heeft opgehangen,<br />
en daarover on<strong>de</strong>rricht heeft gegeven aan <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren. Ik meen dat<br />
zoo lets niet past in <strong>de</strong> school, en <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer, die <strong>de</strong> jeugd opvoe<strong>de</strong>n wil,<br />
moet zich toch een beetje geneeren. (Met aanmatiging). Als een mensch geen<br />
genie bezit, dan <strong>de</strong>ugt hij tot niets.<br />
FLACHSMANN, Mmm... ja, lieve vrouw Biesendahl, dat on<strong>de</strong>rricht is mij ook niet<br />
naar <strong>de</strong>n zin, maar het is ons opgelegd. Nu... <strong>de</strong> zaak zal Naar beslag krijgen.<br />
(Oppervlakkige buiginq)... Adieu.<br />
VROUW BIESENDAHL. Adieu, heer Bestuur<strong>de</strong>r.<br />
1 .1 <strong>de</strong> TOON EEL.<br />
FLACHSMANN. NEGENDANK. Later DIERCKS.<br />
FLACHSMANN (Roepend). Negendank !<br />
NEGENDANK. Heer Bestuur<strong>de</strong>r.<br />
FLACHSMANN. Hebt ge <strong>de</strong> afwezigheidslijsten ?<br />
NEGENDANK. Ja, heer Bestuur<strong>de</strong>r !<br />
FLACHSMANN. En <strong>de</strong> briefjes van verontschuldiging.<br />
NEGENDANK. Ja, heer Bestuur<strong>de</strong>r !<br />
FLACHSMANN (Yeemt <strong>de</strong> listen, zet zich neer).<br />
NEGENDANK (Met eenige briejjes in <strong>de</strong> hand, gaat insgelijks tot aan <strong>de</strong> tafel).<br />
FLACHSMANN. Karl Dieckmann ontbreekt alweer ? Wat scheelt hem ?<br />
NEGENDANK. Hier is het briefje. ( Wil lezen).<br />
DIERCKS (Korizt haastig door <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>n<strong>de</strong>ur). Mijnheer Flachsmann ! Kan ik u een<br />
oogenblik spreken ?<br />
FLACHSMANN. Ja?... Is er lets ?...<br />
DIERCKS. Ja. (A-nal).<br />
FLACHSMANN. Negendank, laat ons alleen !<br />
NEGENDANK. Gaarne, heer Bestuur<strong>de</strong>r. (df).<br />
DIERCKS. Groot nieuws !<br />
FLACHSMANN. Welf111 ?<br />
DIERCKS. Daar juist komt Wei<strong>de</strong>nbaum bij me in <strong>de</strong> klas, en vertelt dat Kleinmiiller<br />
van nacht gestorven is. Daardoor komt een plaats open van leeraar eerste klas.<br />
Flemming en ik komen daar<strong>voor</strong> in aanmerking ; we hebben evenveel dienstjaren.<br />
FLACHSMANN. Wees onbezorgd en verlaat u op mij : mijn verslag zal zoodanig<br />
lui<strong>de</strong>n dat gij wordt bevor<strong>de</strong>rd, en hij niet.<br />
DIERCKS. Zoo ? Neen mijn waar<strong>de</strong>, zoo zeker schijnt mij <strong>de</strong> zaak niet !<br />
FLACHSMANN (Met een blik op <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur). Pst ! (HO gaat aan <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur links en overtuigt<br />
zich dat er niemand achter staat).<br />
DIERCKS (Zachter). Wie weet heeft die kerel geen vrien<strong>de</strong>n tusschen <strong>de</strong> overhe<strong>de</strong>n !<br />
De schobbejak heeft er een handje van om zijn pad schoon te vagen. In <strong>de</strong> normaalschool<br />
begon dat spelletje al ! Jan Flemming was altijd het e lieve kindje ,,<br />
omdat in zijn opstellen en <strong>voor</strong>bereidingen altijd c gedachten , kwamen waar<br />
niets achter stak, en hij zijn me<strong>de</strong>leerlingen bij <strong>de</strong>n bestuur<strong>de</strong>r verklikte !<br />
FLACHSMANN (Met mistrourven). Is dat waar ?<br />
DIERCKS (Aarzelend). Ik kan dat natuurlijk niet bewijzen... ge hoeft dat ook niet<br />
ver<strong>de</strong>r te vertellen... maar ik wil er toch op zweren ! Hij leg<strong>de</strong> het natuurlijk<br />
zoo aan boord, dat niemand het bemerkte. Niet zon<strong>de</strong>r re<strong>de</strong>n klonk. het altoos
- 173 -<br />
( Flemming bier v en 4 Flemming daar v. 0, als ik <strong>de</strong>zen schoft een beentje<br />
lichten kon, als ik hem zoo in 't aangezicht zeggen kon : 4 Gij, <strong>de</strong> alwijze, <strong>de</strong><br />
geniale Flemming, die alles kent, gij zijt niet bevor<strong>de</strong>rd. Maar ik ben bevor<strong>de</strong>rd...<br />
v Dat ware mij een wellust, dat ware <strong>de</strong> grootste zegepraal, die ik mij<br />
<strong>voor</strong>stellen kan ! De klas van Diercks is rumoerig gervor<strong>de</strong>n ; het aanvankelijk<br />
gefluister <strong>de</strong>r k,in<strong>de</strong>ren is gestegen tot een geharrervar van stemmen).<br />
FLACHSMANN (Schuchter). Ge moest eens naar uw klas omzien.<br />
DIERCKS (Opent <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>n<strong>de</strong>ur, step zich in <strong>de</strong> geopen<strong>de</strong> <strong>de</strong>ur <strong>de</strong>r klas en schreeurvt).<br />
Wilt ge rustig zijn ?! (Onmid<strong>de</strong>lltjke stilte). Als ik nog een zucht hoor, dan haal<br />
ik <strong>de</strong>n eersten <strong>de</strong>n besten er uit, en klop hem het stof eens duchtig uit <strong>de</strong><br />
kleeren. (Sluit <strong>de</strong> eerste <strong>de</strong>ur). En, let wel, Vrijdag morgen reeds is het raadszitting.<br />
In elk geval zal nog om uw advies gevraagd wor<strong>de</strong>n. Ook <strong>de</strong> inspecteur<br />
zal een van <strong>de</strong>es dagen inlichtingen nemen, en ik wil<strong>de</strong> u nog een vracht<br />
materiaal bezorgen tegen hem.<br />
FLACHSMANN (Met nijdig begeeren). Zoo, hebt ge nog iets ? Wat dan ?<br />
DIERCKS. Onlangs, terwijl hij ziek was, heb ik hem in zijn klas vervangen.<br />
FLACHSMANN. Ja wel ! En...?<br />
DIERCKS (Beslist). Neem uw notaboek !<br />
FLACHSMANN (Set zich snel aan zijn schrifflafel).<br />
DIERCKS (Voor <strong>de</strong> schrifitafel, dicteerend). De leerlingen van <strong>de</strong>n heer Flemming<br />
kunnen <strong>de</strong> profeten van het Ou<strong>de</strong> Testament, wel van <strong>voor</strong> naar achter, maar<br />
niet van achter naar <strong>voor</strong> opzeggen.<br />
FLACHSMANN. En nochtans heb ik die oefening speciaal <strong>voor</strong>geschreven !<br />
DIERCKS. 83 0/0 <strong>de</strong>r leerlingen schrijven niet met een hoek van 45 gra<strong>de</strong>n ; sommige<br />
schrijven schuiner, <strong>de</strong> meesten echter steiler De heer Flemming heeft aan<br />
<strong>de</strong> jongens gezegd : a Daar moogt ge mee doen, zooals ge best kunt v.<br />
FLACHSMANN. Dat is... dat is toch... die vermetele kerel werpt al omver, wat ik<br />
opgebouwd heb !<br />
DIERCKS. Op <strong>de</strong>n 27sten Mei heeft Flemming eigenmachtig aan een knaap oorlof<br />
geschonken, <strong>de</strong> klas tweemaal te verzuimen.<br />
FLACHSMANN. 't Is ongelooflijk. Zan<strong>de</strong>r het mij te vragen !<br />
DIERCKS. De heer Flemming heeft in zijn klas <strong>de</strong> zwerftochten verhaald van<br />
Odysseus, hoewel ze niet op het leerplan <strong>voor</strong>komen.<br />
FLACHSMANN. In plaats van tammer wordt die mensch immer stoutmoediger.<br />
DIERCKS. Op /5<strong>de</strong>n Juni... Vandaag dus... betitel<strong>de</strong> <strong>de</strong> heer Flemming zijn bestuur<strong>de</strong>r<br />
als 4 ou<strong>de</strong> vos v.<br />
FLACHSMANN (Threendig gevleid). Zoo ?! Hij schijnt me dan niet meer <strong>voor</strong> zoo dom<br />
te hou<strong>de</strong>n als vroeger ?<br />
DIERCKS. Toch wel ! Hij voeg<strong>de</strong> er terstond hij dat on<strong>de</strong>r uw leiding slechts onzin<br />
wordt verkocht. Voor zich zelf maakt hij natuurlijk een uitzon<strong>de</strong>ring !<br />
FLACHSMANN. Wij zullen hem knijpen met zijn onzin !<br />
DIERCKS. Geef thans acht. Op <strong>de</strong>n 8sten Juni bezocht mejuffer Gisa Holm <strong>de</strong>n beer<br />
Flemming in zijn klaslokaal, <strong>de</strong>n i-<strong>de</strong>n i Juni <strong>de</strong> heer Flemming mejuffer Holm<br />
in hare klas en <strong>de</strong>n Iq. ' <strong>de</strong>n Juni mejuffer Holm alweer <strong>de</strong>n beer Flemming in<br />
zijn klas ; telkens vertoef<strong>de</strong>n zij er zekeren tijd, tot 13 minuten toe... Wat<br />
zegt ge van mijn opmerkingen ?<br />
FLACHSMANN. Belangwekkend ! 't Is...<br />
DIERCKS. In uw verslag mag dat niet <strong>voor</strong>komen ; hij passen<strong>de</strong> gelegenheid is het<br />
evenwel te benuttigen !<br />
FLACHSMANN. Kostelijk ! en tegen mij is ze... (Zich snel hervattend) Ik meen...<br />
tegenover alle an<strong>de</strong>re collega's speelt ze <strong>de</strong> ongenaakbare dame !
- 174 -<br />
DIERCKS. Ze zal wel genaakbaar<strong>de</strong>r wor<strong>de</strong>n !<br />
FLACHSMANN. We zullen een oog in 't zeil hou<strong>de</strong>n ! (In zijn opgewon<strong>de</strong>nheid over <strong>de</strong><br />
laatste me<strong>de</strong><strong>de</strong>eling, is hij opgestaan en wan<strong>de</strong>lt heen en weer. Het lawaai in <strong>de</strong><br />
klas is weer verontrustend gewor<strong>de</strong>n. Flachsmann gaat er heen en stelt zich in het<br />
<strong>de</strong>urgat).<br />
FLACHSMANN (Met ambtelijke goedheid). Maar, lieve kin<strong>de</strong>ren, wat is dat <strong>voor</strong> een<br />
gedrag ? Il{ dacht, dat ge lieve, brave kin<strong>de</strong>ren waart ! Wilt ge eens rustig en<br />
wijs zijn en uw werk maken ?<br />
KooR DER KINDEREN. (Achter <strong>de</strong> schermen). Jaaa !<br />
FLACHSMANN. Belooft ge het mij ?<br />
KooR. Jaaaaa !<br />
FLACHSMANN. (Komt weer terug en sluit <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>n<strong>de</strong>ur).<br />
DIERCKS. In uw verslag moet ge <strong>voor</strong>al laten doorschemeren dat hij bestendig uw<br />
gezag on<strong>de</strong>rmijnt, dat hij op <strong>de</strong> schoolverga<strong>de</strong>ringen altoos oppositie maakt,<br />
dat hij het personeel verontrust met zijn eeuwige <strong>voor</strong>stellen en nieuwighe<strong>de</strong>n.<br />
Aan hoogerhand kunnen ze zoo jets niet lij<strong>de</strong>n.<br />
FLACHSMANN. Wees gerust. Laat maar betijen. 1k zelf heb nog een hoop materiaal<br />
tegen hem. Hij wordt niet bevor<strong>de</strong>rd, daarop kunt ge staat maken. (Schuchter).<br />
Ge moest thans in uw klas gaan...<br />
DIERCKS. Hm.<br />
FLACHSMANN. En. . gij... Diercks...<br />
DIERCKS. Ja ?<br />
FLACHSMANN. Onlangs schreeft ge, on<strong>de</strong>r klastijd, han<strong>de</strong>lsbrieven... <strong>voor</strong> uw verzekerings-agentschap...<br />
zorg dat niemand het ooit te zien krijgt !<br />
DIERCKS. Als gij <strong>de</strong> oogen sluit ziet het geen mensch !<br />
FLACHSMANN. Verschei<strong>de</strong>ne zaken zijn ook bij u niet in or<strong>de</strong>. Moest <strong>de</strong> inspecteur<br />
komen...<br />
DIERCKS. Lieve vriend, gij zelf weet best, dat <strong>de</strong> inspecteur niets ziet, dan hetgeen<br />
ge hem toonen wilt.<br />
FLACHSMANN. Van regeeringswege kan er ook een komen afgezakt.<br />
DIERCKS. Hebt ge er ooit een gezien ? En komt er een, dan wurdt hij zoo ingebakerd,<br />
dat hij niet uit zijn oogen zien kan. Groote para<strong>de</strong> en klein garnizoen !<br />
FLACHSMANN. Zoo ! Maar als Flemming er iets van te weten komt ?<br />
DIERCKS. Flemming ? Die groote mijnheer draagt <strong>de</strong>n neus te hoog in <strong>de</strong> lucht ; die<br />
ziet niets. En, als hij wat ziet, dan zegt hij nog niets.<br />
FLACHSMANN. En daareven zegiet ge zelf, dat hij u bij <strong>de</strong>n bestuur<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r normaalschool<br />
verklikt had ?<br />
DIERCKS (In oogenblikkelijke verlegenheed). Jaaa... toen.., dat is wat an<strong>de</strong>rs...<br />
FLACHSMANN. In elk geval, ik wil u zeggen, stuur <strong>de</strong>n boel niet in <strong>de</strong> war... ik leg u<br />
geen stroopiil in <strong>de</strong>n weg !... maar, aan alles zijn grenzen. De inspecteur heeft<br />
reeds met een half woord laten hooren...<br />
DIERCKS. Dat is niet waar ! Of wel hebt gij hem wat in 't oor geblazen ! Hoe zou hij<br />
an<strong>de</strong>rs op <strong>de</strong>n inval komen !... Best is het, dat we aan onze ou<strong>de</strong> afspraak<br />
hou<strong>de</strong>n : gij doet mij geen leed, ik u ook niet. Wees onbezorgd : door mij komt<br />
ge niet in <strong>de</strong>n druk. (Hem geschrei en weeklagen uit <strong>de</strong> klas, als bij een vechtpartij).<br />
Verdomie ben<strong>de</strong> ! (Vol woe<strong>de</strong> al; naar zijn klas).<br />
FLACHSMANN (Elem nastarend, bij zichzelven). Schurk ! Als ik eens, op 'n goe<strong>de</strong><br />
wijze, van u kon afgeraken ! (Zet zich aan <strong>de</strong> tatel en druid na eene pooze op <strong>de</strong>n<br />
schelknop).
FLACHSMANN. NEGENDANK.<br />
- 175 -<br />
I 2 <strong>de</strong> TOONEEL.<br />
NEGENDANK. Heer Bestuur<strong>de</strong>r !<br />
FLACHSMANN. Negendank ! ( V ertroutvelijk). Kunt ge me iets over <strong>de</strong>n Flemming<br />
berichten ?<br />
NEGENDANK. Over <strong>de</strong>n heer -Flemming ? Neen, heer Bestuur<strong>de</strong>r I<br />
FLACHSMANN. 1k zei u immers loch, dat ge eens moest toekijken en toeluisteren wat<br />
<strong>de</strong> heer Flemming zooal doet en uitzet... in <strong>de</strong> klas .. en el<strong>de</strong>rs... weet gij<br />
dat niet meer ?<br />
NEGENDANK. Jawel, heer Bestuur<strong>de</strong>r.<br />
FLACHSMANN. Welnu ? Wat hebt ge bemerkt ?<br />
NEGENDANK. Ik, heer Bestuur<strong>de</strong>r ?<br />
FLACHSMANN. Ja, ja ?<br />
NEGENDANK. Niets, heer Bestuur<strong>de</strong>r.<br />
FLACHSMANN. Niets ? (Fluisterend). Ik zei u toch, ge zoudt, zon<strong>de</strong>r dat iemand het<br />
bemerkte, in <strong>de</strong> kamer gaan naast heer Flemmings klas, waar men alles dui<strong>de</strong>lijk<br />
hooren en door een spleet in het <strong>de</strong>urpaneel alles aanschouwen kan !<br />
NEGENDANK. Gewis, heer Bestuur<strong>de</strong>r.<br />
FLACHSMANN. Welnu, hebt ge dat gedaan ?<br />
NEGENDANK. Neen, heer Bestuur<strong>de</strong>r.<br />
FLACHSMANN (Opgetvon<strong>de</strong>n). Waarom niet ?<br />
NEGENDAMC (Zn'ijgt).<br />
FLACHSMANN (Scherp, met on<strong>de</strong>rdrukte stem). Wat ik u gebied, dat hebt ge te doen,<br />
't zij eens en your altijd gezegd.<br />
NEGENDANK. Ja, heer Bestuur<strong>de</strong>r.<br />
FLACHSMANN. Ik kan toch niet alles doen.<br />
NEGENDANK. Neen, heer Bestuur<strong>de</strong>r.<br />
FLACHMANN. Ge zijt een schaap.<br />
NEGENDANK (Beslist, met militaire koelbloedigheid). Neen, heer Bestuur<strong>de</strong>r.<br />
FLACHSMANN. W at?<br />
NEGENDANK (Als hooger). Ik ben quasi geen schaap.<br />
FLACHSMANN. Toch wel !... Lees <strong>de</strong> briefjes !<br />
NEGENDANK (Z et een knzjpbril op <strong>de</strong>n news en neemt <strong>de</strong> verontschuldigingsbriefjes).<br />
FLACHSMANN. Hoe staat het met Karl Dieckmann).<br />
NEGENDANK (Leest onverzettelijk ernstig en ambtelijk).<br />
Geeer<strong>de</strong> Heer Flachsmann<br />
On<strong>de</strong>rgeteeken<strong>de</strong> meldt hierbij dat wij, tengevolge van een verlovingsfeest,<br />
<strong>de</strong>n tijd verslapen hebben. He<strong>de</strong>n morgen natuurlijk, hevige pijn in 't haar,<br />
dat kent ge wel ; als we naar <strong>de</strong> horlogie keken en dachten 't is zeven uur, dan<br />
was het natuurlijk acht, omdat ze was blijven stilstaan. Derhalve bid ik u mijn<br />
zoon Karl niet te straffen ; eigenlijk heb ik priegel verdiend, wat ge beleef<strong>de</strong>lijk<br />
verontschuldigen zult.<br />
Fritz Dieckmann.<br />
FLACHSMANN. Als hij 't zell zegt, moet ik het niet uitvin<strong>de</strong>n. Een ferm pak slaag<br />
heeft hij in<strong>de</strong>rdaad verdiend. Maar wie bindt zoo'n kat <strong>de</strong> bel aan ?<br />
NEGENDANK. Heer Bestuur<strong>de</strong>r ; ik vermeen dat we toch het oog moeten hou<strong>de</strong>n op<br />
<strong>de</strong> sociaal-politieke verhoudingen ; <strong>de</strong> man heeft alle dagen hard te werken.<br />
FLACHSMANN. Ver<strong>de</strong>r, ver<strong>de</strong>r. Gustaaf Waldau.<br />
NEGENDANK (Leest).
- 176 -<br />
Hooggeboren Heer Directeur,<br />
Vol ontroering grijp ik naar <strong>de</strong> pen, om UEd. Hooggeboren te on<strong>de</strong>rrichten,<br />
dat ik mijn Guschi, ter oorzake van ziekte zijns persoons, Brie dagen uit <strong>de</strong><br />
school gehou<strong>de</strong>n heb. De dokter houdt het <strong>voor</strong> een hevige darmguitarre, (1)<br />
maar mijns dunkens zijn het inwendige klieren.<br />
Met <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rdanigste hoogachting,<br />
Ilse Waldau.<br />
FLACHSMANN. De goe<strong>de</strong> vrouw had dit wel eer kunnen mel<strong>de</strong>n.<br />
NEGENDANK. Gewis, heer Bestuur<strong>de</strong>r ; doch laat ons ditmaal toegevendheid beoefenen<br />
; 't is een zeer fijne, wel opgevoe<strong>de</strong> vrouw. ,<br />
FLACHSMANN (ills terloops). Wat schrijft ze ? c Hooggeboren... ? ' (Neemt het briefje<br />
en leest). Hm... nu... <strong>voor</strong> ditmaal wil ik het verontschuldigen. Doch zeg haar,<br />
dat ze in tijcls bericht moet zen<strong>de</strong>n als haar zoon nog eens ziek wordt. Ver<strong>de</strong>r :<br />
Hermann Stoppenbrink.<br />
NEGENDANK (Leest):<br />
Geachte Heer Leeraar,<br />
mijn beminnelijke we<strong>de</strong>rhelft is er van door getrokken. 1k sta er nu gansch<br />
alleen <strong>voor</strong> en speel <strong>de</strong>n rol van vrouw, knecht, dienstmeid, vee en alles, zooals<br />
het moet. Om die re<strong>de</strong>n komt Hermann he<strong>de</strong>n te laat. Wees maar niet boos, heer<br />
leeraar, mijn wijf heeft nooit ge<strong>de</strong>ugd, Dit meldt met hoogachting,<br />
Hans Stoppenbrink,<br />
<strong>voor</strong>loopig weduwnaar met 4 kin<strong>de</strong>ren.<br />
FLACHSMANN. Dat moet daar een echte varkensstal zijn.<br />
NEGENDANK. Zoo heb ik het mij altoos <strong>voor</strong>gesteld. De vrouw scheen mij quasi een<br />
filologisch raadsel...<br />
FLACHSMANN. Zoo. Ver<strong>de</strong>r : Gerhard Maasz.<br />
NEGENDANK. (Leest) :<br />
Hooggeachte Heer,<br />
mijn zoon Gerhard kan <strong>de</strong> school niet bezoeken,<br />
wijl hij zijn voet verzeerd heeft.<br />
Hoogachtend,<br />
Friedrich Maasz.<br />
Komieke stijl ! Zoo kort afgebeten ! Zoo c nikske ' vorm !<br />
(Men klopt).<br />
FLACHSMANN. Binnen.<br />
I 3<strong>de</strong> TOONEEL.<br />
FLACHSMANN. NEGENDANK. De schoolofiziener BROSECKE komt binnen. (Groot,<br />
breed en welgevoed heerschap, met vol, rood gelaat, sneeuwwit haar ex dito visschers baard. Geen<br />
bril. Lange, toegeknofite rok. Zijn heele verschijning a<strong>de</strong>mt welgedaanheid, behaaglykheid en<br />
goedzakkigheid. Vettige, joviale spreektoon eens ou<strong>de</strong>rlings. Wat hij vertelt, doet hij dikwijls —<br />
ook zon<strong>de</strong>r grond — vergezeld gaiin van een vergenoegd lachen).<br />
BROSECKE. Goe<strong>de</strong>n morgen, waar<strong>de</strong> beer Flachsmann !<br />
FLACHSMANN (Rem behan<strong>de</strong>lend met groote <strong>voor</strong>komendheid, dock zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong>nminsten<br />
schroom). Ha ! goe<strong>de</strong>n morgen, heer inspecteur ! Veel eer, heer inspecteur !<br />
Wees zoo goed plaats te nemen.<br />
(1) (Catarrhe).
---- 177 -<br />
BROSECKE. Dank u, dank u. ( Wil zich zetten op <strong>de</strong>n eenvoudigen stoel rechts).<br />
FLACHSMANN. Als ik u bid<strong>de</strong>n mag, heer Inspecteur, neem <strong>de</strong>zen.<br />
BROSECKE (Z et zich in <strong>de</strong>n armstoel links). Dank u, dank u zeer.<br />
FLACHSMANN. Negendank, leg <strong>de</strong> briefjes in dit omslag, ik zal ze zelf nazien. Neem<br />
dit rondschrijven en doe het on<strong>de</strong>rteekenen door al <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n van het personeel.<br />
NEGENDANK. Jawel, heer Bestuur<strong>de</strong>r ! (Af).<br />
BROSECKE. Immer aan 't werk ! Altijd inrichter ! Hahahahaha !...<br />
FLACHSMANN, Or<strong>de</strong> beheerscht <strong>de</strong> wereld, heer Inspecteur.<br />
BROSECKE. Hahahahaha.... ia, ja. 't Is me steeds een genoegen uw school te<br />
bezoeken, hahaha... alles loopt er op wieltjes... alsof het gesmeerd werd...<br />
hahahahaha... Alles militarisch : pan-pan, ratapan... als op een oefeningsplein...<br />
als in een kazernew hahahahaha... Bravo, bravo. Gij maakt mijn ambt<br />
gemakkelijk, waar<strong>de</strong> beer Flachsmann.<br />
FLACHSMANN. Dat doet mij oneindig genoegen, heer Inspecteur. Wilt ge niet eens<br />
een toertje doen in <strong>de</strong> klassen ?<br />
BROSECKE (Zeer bera<strong>de</strong>n en lachend afiverend), Neeneeneeneenee ! Waartoe noodig ?<br />
Ik weet dat alles 'op zijn beste gaat 1 Hahahahaha... zou het ra<strong>de</strong>rwerk enkel<br />
stooren, hahahaha... ja.<br />
FLACHSMANN. En <strong>de</strong> gezondheid, heer Inspecteur ?<br />
BROSECKE. Hehehehehe... dat kon beter. Ik heb 's nachts zoo 'n drukking rond <strong>de</strong><br />
maag, hahahaha... ja. ( Vurig) Het valt mij in, ik moest u het adres vragen van<br />
<strong>de</strong> firma, waarvan gij uw hespen krijgt.<br />
FLACHSMANN. Ik zal het eens op een briefken zetten, heer Inspecteur.<br />
BROSECKE. Uwe hesp is namelijk... hohohohoho... iets won<strong>de</strong>rbaars. Het mager<br />
he ?... zoo vast... en daarbij malsch... als boter<strong>de</strong>eg, hahahahaha... en het vet !<br />
rozig als een appelboom in bloesem. En zoet ! (Mond en vingers spitsend). Zoet<br />
als aman<strong>de</strong>len. Heel... heel kostelijk !<br />
FLACHSMANN (Die meermalen heeft toegeknikt, reikt hem een briefie). Hier is 't, heer<br />
Inspecteur.<br />
BROSECKE (Leest). Jochem Immensack... (Het overige onverstaanbaar). Dank u,<br />
dank u, waar<strong>de</strong> heer Flachsmann, wel bedankt. (De schoolklok luidt). Wat... is<br />
dat <strong>voor</strong> negen uur ?<br />
FLACHSMANN. Ja, heer Inspecteur.<br />
BROSECKE. 0 ! dan moet ik haasten dat ik <strong>voor</strong>tkom. Ik moet bier naast,. naar <strong>de</strong><br />
meisjesschool... Me dunkt dat ik u nog iets te zeggen had... (Cegt <strong>de</strong>n vinger op<br />
het <strong>voor</strong>hoofd). Hm !... Neen, het. schiet mij niet te binnen. Hahahahaha...<br />
schiet mij niet te binnen ! Nu, adieu, waar<strong>de</strong> heer Flachsmann, adieu ! Blijf<br />
daar.<br />
FLACHSMANN. Ik bid u, heer Inspecteur (Hem aan <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur gelei<strong>de</strong>nd).<br />
BROSECKE (Draait zich plotseling om in het <strong>de</strong>urgat). Halt, ik heb het. Hahahahaha.<br />
Juist. Vrijdag morgen hebben we zitting , er is een plaats te begeven van<br />
leeraar eerste k las door het afsterven van. . he...<br />
FLACHSMANN. Kleinmiiller.<br />
BROSECKE. jUiSt : Kleinmiiller. Twee on<strong>de</strong>rwijzers van uw school k omen in aanmerking...<br />
Heer Diercks, meen ik, en heer...<br />
FLACHSMA_NN. Flemming.<br />
BROSECKE. Flemming, juist. Wie beveelt gij aan, he ?<br />
FLACHSMANN. Zon<strong>de</strong>r aarzelen <strong>de</strong>n heer Diercks.<br />
BROSECKE. Zoo, zoo, Heer Diercks. Dat is <strong>de</strong> zoon van wijlen <strong>de</strong>n predikant<br />
Diercks, lid van <strong>de</strong>n schoolraad, niet waar ?<br />
FLACHSMANN. Zeer juist, heer Inspecteur.
- 178 -<br />
BROSECKE. Zoo, zoo .. Den heer Flemming beveelt gij dus niet aan !<br />
FLACHSMANN. Neen, in 't geheel niet. De heer Flemming is een eigenzinnig en<br />
weerbarstig persoon, vol hoovaardij, hoewel hem veel ontbreekt om een goed<br />
on<strong>de</strong>rwijzer te zijn. Hij wil zich niet on<strong>de</strong>rwerpen aan een strenge tucht en is<br />
een zeer storend element in ons personeel.<br />
BROSECKE (Trekt <strong>voor</strong> 't eerst een ernstig, k,ommervol gelaat). Hohohoho ! .. wat ge<br />
zegt, mijnheer Flachsmann. De ronk gaat dat <strong>de</strong>ze Flemming een ongemeen<br />
begaafd man is. Ja, ja, ik heb meermalen on<strong>de</strong>rvon<strong>de</strong>n : een groote begaafdheid<br />
dient even dikwijls ten vloek als ten zegen. Dat heeft mij immer getroost.<br />
Ja. Nu, gij zendt over bei<strong>de</strong>n nog een verslag in, niet waar ?<br />
FLACHSMANN. Natuurlijk, heer Inspecteur, en uit dit omstandig verslag zult ge<br />
aflei<strong>de</strong>n, dat naar alle recht en billijkheid, alleen <strong>de</strong> heer Diercks mag wor<strong>de</strong>n<br />
bevor<strong>de</strong>rd.<br />
BROSECKE. Jajajajaja, mijnheer Flachmann, ik verlaat me geheel op u. « Omstandig<br />
verslag )0, dat is het juist ! Opdat ik nauwkeurig wor<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rricht, niet waar ?<br />
Goed, heel goed. Nu, tot weerziens !<br />
FLACHSMANN. Tot weerziens, heer Inspecteur ! (Gaat met hem uit).<br />
-I 4<strong>de</strong> TOONEEL.<br />
FLACHSMANN. NEGENDANK. Onmid<strong>de</strong>lltjk daarna FLEMMING.<br />
FLACHSMANN. (Staat in <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur van <strong>de</strong>n gang, <strong>de</strong> hand boven het oog). Staat daar niet...<br />
<strong>de</strong> heer Flemming?<br />
NEGENDANK. Jawel, heer Bestuur<strong>de</strong>r !<br />
FLACHSMANN Doe hem bij mij komen.<br />
NEGENDAI, K. Da<strong>de</strong>lijk, heer Bestuur<strong>de</strong>r ! (Terrvill hij naar rechts gaat). Mijnheer<br />
Flemming... (Het overige onverstaanbaar).<br />
FLACHSMANN. (Zet zich <strong>voor</strong> zijn tafel en legt een zwart boekje <strong>voor</strong>).<br />
FLEMMING (Komi binnen en gaat naar <strong>de</strong> tafel). Mijnheer Flachsmann ?<br />
FLACHSMANN (Met ambtelijke maardigheid). Neem plaats.<br />
FLEMMING (Zet zich).<br />
FLACHSMANN. Ge hebt thans een uur vrij-af, niet waar ?<br />
FLEMMING. Juist.<br />
FLACHSMANN (Na een lange poos). Over u is verslag gevraagd. Om u te bewijzen, dat<br />
ik tegenover u steeds openhartig en welwillend han<strong>de</strong>l, zal ik u <strong>de</strong>n inhoud van<br />
mijn verslag mon<strong>de</strong>ling me<strong>de</strong><strong>de</strong>elen.<br />
FLEMMING (Toont geduren<strong>de</strong> <strong>de</strong> eerste helft van het tooneel een rustigen humor). Zou<br />
het niet ruim zoo openhartig en welwillend zijn, mij het verslag te laten lezen?<br />
FLACHSMANN. Het verslag is geheim.<br />
FLEMMING. Dat gij me persoonlijk uw aanmerkingen me<strong>de</strong><strong>de</strong>elt, is uw plicht.<br />
FLACHSMANN. Het staat mij geheel vrij, mij naar believen te kwijten van <strong>de</strong>zen<br />
plicht.<br />
FLEMMING. Zijn plicht vervult men geheel, mijnheer Flachsmann.<br />
FLACHSMANN. Het verheugt me dat gij tot <strong>de</strong>ze meening gekomen zijt.<br />
FLEMMING. Dat is geen « meening ', mijnheer Flachsmann ; 't is een gevoel dat<br />
sinds lang in mij vergroeid is.<br />
FLACHSMANN (Geergerd). Ter zake... In <strong>de</strong> eerste plaats wat uw houding betreft<br />
buiten <strong>de</strong> school. Eergisteren zijt ge, met meer<strong>de</strong>re vrien<strong>de</strong>n, 's nachts ten drie<br />
uur, van een feestpartij teruggekeerd ; in dollen overmoed hebt ge u, geheel<br />
gekleed, in het mole nwater laten vallen en langen tijd rondgezwommen.
- 179 -<br />
FLEMMING (Opgetogen). Ja, 't was overheerlijk !<br />
FLACHMANN. Ge zijt door een nachtwacht opgeschreven wegens ongeoorloofd<br />
ba<strong>de</strong>n.<br />
FLEMMING. jlliSt.<br />
FLACHSMANN. Ik trek er uw aandacht op dat ge door zulke han<strong>de</strong>ling bij <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs<br />
het noodzakelijke gezag verliest, dat aan uw ambt moet verbon<strong>de</strong>n blijven. Een<br />
on<strong>de</strong>rwijzer moet heel <strong>voor</strong>zichtig zijn.<br />
FLEMMING (Drooqjes). Als hij niet zwemmen kan... stellig.<br />
FLACHSMANN. Ik bedoel bier geen zwemmen, ik spreek in 't algemeen. Men heeft u<br />
ook opgemerkt in een verga<strong>de</strong>ring, waar gesproken werd over het woningenvraagstuk.<br />
FLEMMING. Juist. Als on<strong>de</strong>rwijzer stel ik er belang in, hoe mijn leerlingen gehuisvest<br />
zijn.<br />
FLACHSMANN. Onnoodig. Een on<strong>de</strong>rwijzer bepaalt zich bij zijn arbeid in <strong>de</strong> klas ;<br />
het overige kan hij gerust overlaten aan <strong>de</strong> overhe<strong>de</strong>n.<br />
FLEMMING (Steeds vergenoegd). En dan, wat weet ge ervan, of ik niet met <strong>de</strong> beste<br />
bedoelingen <strong>de</strong> verga<strong>de</strong>ring bijwoon<strong>de</strong>,<br />
FLACHSMANN. Dat is gelijk. Een on<strong>de</strong>rwijzer hou<strong>de</strong> zich verwij<strong>de</strong>rd van het openbaar<br />
leven. Aldus behoudt hij <strong>de</strong> achting <strong>de</strong>r burgers, en, <strong>voor</strong> hem is het ook<br />
veiliger en <strong>voor</strong><strong>de</strong>eliger.<br />
FLEMMING. Mijnheer Flachsmann, ik hecht veel meer waar<strong>de</strong> aan mijn recht dan aan<br />
veiligheid en <strong>voor</strong><strong>de</strong>el.<br />
FLACHSMANN (Boosaardip). Welnu, als ge <strong>de</strong> gevolgen wilt dragen...<br />
FLEMMING. Dat wil ik.<br />
FLACHSMANN. Met betrek tot uw dienst zijn u nog grooter verwijten toe te sturen.<br />
FLEMMING (Vreesachtig). Zoo... !<br />
FLACHSMANN. Op een heeten dag zijt ge met <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren op <strong>de</strong> speelplaats gegaan ;<br />
ge hebt toegelaten dat zij hun vest uit<strong>de</strong><strong>de</strong>n en gij zelf hebt in uw hemdsmouwen<br />
on<strong>de</strong>rwijs gegeven.<br />
FLEMMING. Is het u bekend dat Pestalozzi dat dikwerf <strong>de</strong>ed ?<br />
FLACHSMANN. Pestalozzi mocht doen wat hij wou. Gij moogt niet doen wat ge wilt.<br />
Behalve dat het op zichzelf reeds onwaardig en ergerlijk is, hebt ge u vermeten<br />
mij geen oorlof te vragen. De on<strong>de</strong>rwijzer moet zich on<strong>de</strong>rwerpen aan zijn<br />
onmid<strong>de</strong>llijke overheid.<br />
FLEMMING (Balm), De on<strong>de</strong>rwijzer mag geen knecht wezen, zegt Rousseau, an<strong>de</strong>rs<br />
maakt hij van het kind een twee<strong>de</strong>n knecht.<br />
FLACHSMANN. Hier is geen spraak van Rousseau. Wat ik zeg, geldt mijn school. De<br />
school zal <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren opvoe<strong>de</strong>n, niet tot knechten, maar tot on<strong>de</strong>rdanen.<br />
FLEMMING. Haha !<br />
FLACHSMANN. Ver<strong>de</strong>r hebt ge, in <strong>de</strong> schrijfboeken <strong>de</strong>r leerlingen, fouten over<br />
't hoofd gezien.<br />
FLEMMING. Mijnheer Flachsmann ! Bij het verbeteren van vijftig schriften wordt<br />
men ten slotte stompzinnig. Hij slechts wordt niet stompzinnig, die het niet<br />
meer behoeft te wor<strong>de</strong>n.<br />
FLACHSMANN. Hohoho !... In mijn leven heb ik zooveel schriften verbeterd en toch<br />
ben ik niet stompzinnig gewor<strong>de</strong>n.<br />
FLEMMING (Droogjes). Neen ?<br />
FLA CHSMANN (Kijitt hem mistroumend aan). Neen. Ver<strong>de</strong>r veroorlooft gij u willekeurige<br />
afwijkingen van het leerplan. Zoo hebt ge, b. v. van Engeland slechts<br />
15 ste<strong>de</strong>n aangeleerd, terwij1 het programma er 33 <strong>voor</strong>schrij ft.<br />
FLEMMING. In plaats daarvan heb ik aan <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren veel verhaald over steenkolen
- 180 -<br />
en katoen. Dat zijn zaken die ze behoeven en dagelijks <strong>voor</strong> oogen hebben, en<br />
die <strong>voor</strong> Engeland en Duitschland meer waar<strong>de</strong> hebben dan 197 ste<strong>de</strong>n. Dat<br />
schenkt <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren vreug<strong>de</strong> en is van meer helang dan hun kop vol te<br />
pompen met doo<strong>de</strong> namen, waar later geen haan naar kraait.<br />
FLACHSMANN (Met bedaar<strong>de</strong> booseardigheid). Mijnheer Flemming ?! Het staat u vrij<br />
<strong>de</strong>ze gedadhten te koesteren, maar in <strong>de</strong> school moogt gij ze niet toepassen. In<br />
<strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> klas hebt ge <strong>de</strong> zwerftochten van Odysseus verhaald.<br />
FLEMMING. Ja wel. Om wille van hun rijken, poetischen inhoud.<br />
FLACHSMANN. Mijnheer Flemming ?! Poezie is bijzaak. Poezie heeft met <strong>de</strong> school<br />
niets te maken... natuurlijk, in zoo ver ze door <strong>de</strong> overhe<strong>de</strong>n niet is <strong>voor</strong>geschreven.<br />
Dat doet mij <strong>de</strong>nken aan wat antlers. Tot <strong>de</strong>... g hervormingen ,,<br />
die ge nastreeft, behoort ook het invoeren van <strong>de</strong> kunst in <strong>de</strong> school. Gij hebt<br />
<strong>de</strong> muren uwer klas behangen met afbeeldingen ; gij kweekt bloemen in <strong>de</strong><br />
klas ; gij hebt zelfs <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren <strong>de</strong>s avonds verzameld, hun brokken van GOthe<br />
en Schiller <strong>voor</strong>gelezen en muziek gemaakt. Daardoor wekt ge bij <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren<br />
ij<strong>de</strong>le begeerten op en trekt ze af van het onmid<strong>de</strong>llijk noodzakelijke. Ik moet<br />
u dat verbie<strong>de</strong>n.<br />
FLEMMING (Nog kalm). Mijnheer Flachsmann... Van af <strong>de</strong>n eersten dag, dat ik uw<br />
school binnentrad, kunt gij me niet uitstaan. Van mijn kant, ik kan u ook niet<br />
luchten. Waarom dat niet eerlijk bekend. Reeds een jaar gele<strong>de</strong>n heb ik, zooals<br />
ge weet, mijn verplaatsing aangevraagd. Het g groen tapijt . verstond mijn<br />
drijfveren niet. Het c groen tapijt , erkent geen persoonlijke <strong>voor</strong>keur. Het<br />
K groen tapijt ) kaatste mijn aanvraag af en bevool me mij te schikken naar <strong>de</strong><br />
<strong>voor</strong>schriften mijner overheid.<br />
FLACHSMANN (Heimelijk zegevierend). Alzoo ?<br />
FLEMMING. Wij staan diametraal tegenover elkan<strong>de</strong>r. Gij wilt het « ou<strong>de</strong>rwetsche ,<br />
miljoenenmaal herhalen, ik wil het nieuwe beproeven. Jammer is het <strong>voor</strong> ons<br />
ambt, dat geen Icarusvlucht er toegelaten is, geen initiatier, geen storm en<br />
drang ! Wie iets grootsch wil uitvoeren, moet het onmogelijke willen. Gij wilt<br />
in het spoor loopen uwer hon<strong>de</strong>rdduizend <strong>voor</strong>gangers.., ik zoek nieuwe<br />
wegen, ik...<br />
FLACHSMANN (Altoos met heimelijke gelatenheid). Mijnheer Flemming ? De school<br />
heeft uw nieuwe wegen niet noodig. Zij heeft behoefte aan trouwe plichtsvervulling,<br />
<strong>voor</strong>al aan nauwlettend achtgeven op het oneindig kleine. De opvoedkun<strong>de</strong><br />
is ten huidigen dage zoo volmaakt, dat geen hervormingen nog noodig<br />
zijn.<br />
FLEMMING (zijn spreektoon nabootsend). Mijnheer Flachsmann ?! Aldus <strong>de</strong>nken <strong>de</strong><br />
Chineezen, maar niet <strong>de</strong> Duitschers. Op an<strong>de</strong>re wijze wil ik beproeven u mijne<br />
gedachte uit te spreken. g Schoolmeesterij , is <strong>voor</strong> u een ambacht, <strong>voor</strong> mij<br />
is het een kunst. Gij meent dat wezenlijk on<strong>de</strong>rricht kan ,K veror<strong>de</strong>nd<br />
wor<strong>de</strong>n... Mijnheer Flachsmann, door een miljoen g veror<strong>de</strong>ningen . wijzigt ge<br />
het werk niet van een echten on<strong>de</strong>rwiger. Wanneer ik sta <strong>voor</strong> mijn vijftig<br />
jongens, dan stijgen <strong>voor</strong> mij op vijftig zielen en werk ik aan een vijftigvoudige<br />
taak. Als die vijftig zielen mij tegemoet zweven en ik hun het schoonste en<br />
beste geef wat ik bezit, dan is ie<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r<strong>de</strong> persoon een indringer, dan vloeit uit<br />
mijn ziel zelve <strong>de</strong> veror<strong>de</strong>ning van mijn werk. Wanneer ik <strong>voor</strong> mijn vijftig<br />
jongens sta, dan zijn een en vijftig sm.idsen in gang, in wier vuur <strong>de</strong> toekomst<br />
wordt gesmeed, en niet het verle<strong>de</strong>ne. (Met stijgen<strong>de</strong> marnite). Voor mijn arbeid<br />
en zijn vrucht hebt ge nooit een blik of een woord over gehad. Sinds vier jaren<br />
hijg ik naar lucht in <strong>de</strong>zen stikken<strong>de</strong>n dampkring van geestelijken dood ! Sinds<br />
vier jaren schroeft gij mij aan als een dood rad in het levenlooze uurwerk uwer
- 181 -<br />
school, ik ben een vrije, scheppen<strong>de</strong>geest, en ik maak wat ik wil en wat ik moet<br />
FLACHSMANN (Als hooger). Het zal wellicht wenschelijk zijn, dat ik uw arbeid in <strong>de</strong><br />
toekomst nog nauwkeuriger ga<strong>de</strong>sla dan <strong>voor</strong>heen.<br />
FLEMMING (Staat schielijk op).<br />
FLACHSMANN. Waarom staat ge op ? Ik gaf u geen oorlof heen te gaan.<br />
FLEMMING (Zeer kort en rum). Ik wensch te staan.<br />
FLACHSMANN (Loerend van omlaag). Van nu of zult ge mij dagelijks <strong>de</strong> werken uwer<br />
leerlingen tot nazicht <strong>voor</strong>leggen.<br />
FLEMMING (Beschoun, hem doordringend en zwijgt. Poos).<br />
FLACHSMANN (Als hooger, allengs onzeker wor<strong>de</strong>nd). Gij zult uw lessen schriftelijk<br />
<strong>voor</strong>berei<strong>de</strong>n en mij <strong>de</strong>ze telkens <strong>voor</strong> on<strong>de</strong>rzoek overleggen.<br />
FLEMMING (Als hooger. Poos).<br />
FLACHSMANN (Als hooger, steeds onzeker wor<strong>de</strong>nd). Ver<strong>de</strong>r zult ge mij over het verloop<br />
van ie<strong>de</strong>re les schriftelijk bericht zen<strong>de</strong>n. (Poos). Op <strong>de</strong>ze wijze hoop ik van<br />
u, mettertijd, nog een bruikbaren on<strong>de</strong>rwijzer te maken.<br />
FLEMMING (Beziet hem nog steeds doordringend, en breekt dan in een goveldig schaterlachen<br />
uit). Hahahahahaha L.. Gij hoopt van mij een geschikten on<strong>de</strong>rwijzer te<br />
maken ? Hahahahahaha... Zijt Of dan een on<strong>de</strong>rwijzer ?<br />
FLAcHsmANN (Loerend). Dat <strong>de</strong>nk ik.<br />
FLEMMING. Gij ? een on<strong>de</strong>rwijzer ? Een opvoedings-schoenlapper zijt ge. En dan<br />
nog een heel ellendige, vermits ge slechts een leest bezit. (Poos).<br />
FLACHSMANN (Is langzaam opgestaan en verheft zich achter zijn tafel). Mijnheer<br />
Flemming, <strong>voor</strong> <strong>de</strong>ze beleedigingen zult ge u tegenover <strong>de</strong>n tuchtraad moeten<br />
verantwoor<strong>de</strong>n. Toch moet ik u nog eerst rekenschap vragen <strong>voor</strong> een an<strong>de</strong>r<br />
geval. Gij hebt Peter DOrmann, die zich weerspannig betoon<strong>de</strong> tegenover<br />
mijnheer Diercks, niet gestraft, hoewel ik het bevolen had.<br />
FLEMMING. De leerling Peter DOrmann werd door <strong>de</strong>n heer Diercks op lichtvaardige<br />
en onrechtvaardige wijze beschuldigd: De knaap ver<strong>de</strong>dig<strong>de</strong> zich in behoorlijken<br />
vorm. Daarop notm<strong>de</strong> <strong>de</strong> beer Diercks hem een c onbeschaamd<br />
leugenaar >> en trachtte hem te slaan. De knaap spartel<strong>de</strong> tegen en had gelijk.<br />
FLACHSMANN (Aanmatigend). Dat komt er niet op aan. Een leerling moet zich in<br />
alle omstandighe<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwerpen.<br />
FLEMMING. Dat is uw stelsel, 'k weet het. Al wat karakter en zelfstandigheid toont,<br />
moet verpletterd, vermorzeld. Daarmee stem ik niet in. Ik duldt geen onrecht<br />
en ik bescherm mien leerlingen.<br />
FLACHSMANN. Dan zal <strong>de</strong> knaap gestraft wor<strong>de</strong>n door iemand an<strong>de</strong>rs.<br />
FLEMMING. Ik geloot dat niet, mijnheer Flachsmann. Want, wie <strong>de</strong>n jongen slaan<br />
wil, moet eerst mij slaan, en wat mij betreft... ik sla terug !<br />
FLACHSMANN (Opschreeuwend). Mijnheer Flemming ? ! Gij zult on<strong>de</strong>rvin<strong>de</strong>n dat ik<br />
hier <strong>de</strong> meester ben !<br />
FLEMMING (Met <strong>voor</strong>name kalmte). Mijnheer Flachsmann ?! Gij verkeert in dwaling.<br />
Van ons bei<strong>de</strong>n zijt gij <strong>de</strong> overheidspersoon ; doch ik ben <strong>de</strong> meester. Ik sluit <strong>de</strong><br />
zitting. ( V).<br />
DIERCKS (Komt haastig en triomfanteliijk uit <strong>de</strong> kamer <strong>de</strong>r leermid<strong>de</strong>lew. nit valt<br />
overheerlijk !<br />
FLACHSMANN. Dat breekt hem <strong>de</strong>n nek.<br />
(De gordijn valt).<br />
(Wordt <strong>voor</strong>tgezet)<br />
Erratum. — Blz. 163, repel 2 vervangen door<br />
kaart : klaver zeven! Heb buiten dit enkel klaver acht en negen. speel alsdan. .
— 182 —<br />
Over lichamelijke straffen, <strong>de</strong> baldadigheid <strong>de</strong>r jeugd<br />
en <strong>de</strong> rechtspositie <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers.<br />
Weer een brochuur van J. W. Gerhard en weer een zeer belangrijke.<br />
Onze Ne<strong>de</strong>rlandsche ambtsbroe<strong>de</strong>rs mogen zich gelukkig achten,<br />
<strong>voor</strong>kampers als Gerhard een is — taai en altijd in <strong>de</strong> bres — in hun<br />
gele<strong>de</strong>ren te tellen.<br />
Aanleiding tot dit vlugschrift gaf 't volgen<strong>de</strong> :<br />
Op 2 November 190o maakten Burgemeester en Wethou<strong>de</strong>rs van<br />
Amsterdam kond : dat het <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzers <strong>de</strong>r openbare scholen<br />
<strong>voor</strong>taan verbo<strong>de</strong>n was nog gebruik te maken van lichamelijke straffen,<br />
wil<strong>de</strong>n zij niet onmid<strong>de</strong>llijk ontslagen wor<strong>de</strong>n.<br />
't Verbod had eigenlijk altijd bestaan. Steeds echter had <strong>de</strong> overheid<br />
<strong>voor</strong> overtredingen <strong>de</strong> oogen geloken. Dit nog langer te doen was haar<br />
thans onmogelijk gewor<strong>de</strong>n.<br />
't Ongeluk wil<strong>de</strong>, dat bijna aanstonds na 't verscherpt verbod zich<br />
een geval van overtreding <strong>voor</strong><strong>de</strong>ed. Een gymnastiek-on<strong>de</strong>rwijzer had<br />
een jongen een paar klappen gegeven. De zaak werd ruchtbaar en <strong>de</strong><br />
vastgestel<strong>de</strong> sanctie werd toegepast : <strong>de</strong> ongelukkige werd ontslagen.<br />
Zon<strong>de</strong>rling genoeg, het was een half ontslag : <strong>de</strong> turnleeraar was in<br />
twee scholen werkzaam : in een mocht hij zijn taak <strong>voor</strong>tzetten.<br />
Men kan begrijpen dat 't heel wat beroering en ontroering verwekte.<br />
In <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzerswereld allereerst, maar ook daarbuiten. Want in<br />
Holland doet <strong>de</strong> drukpers an<strong>de</strong>r dan bij ons : <strong>de</strong> dagbla<strong>de</strong>n — <strong>de</strong><br />
<strong>voor</strong>naamste niet uitgezon<strong>de</strong>rd — behan<strong>de</strong>len er uitvoerig kwesties,<br />
welke, als te speciaal schoolsch, ten onzent tot geen grootere publiciteit<br />
geraken dan die van een on<strong>de</strong>rwijs-periodiek.<br />
Natuurlijk verwijd<strong>de</strong> zich aanstonds 't <strong>de</strong>bat tot <strong>de</strong>n heelen omvang<br />
van 't vraagstuk <strong>de</strong>r lichamelijke straffen. En Gerhard was van <strong>de</strong><br />
eersten bij <strong>de</strong> hand met een uitvoerige behan<strong>de</strong>ling.<br />
Hier is haar besluit :<br />
Wil men een welopgevoed yolk krijgen, dan dienen huisgezin en school samen te<br />
gaan. De ou<strong>de</strong>rs en <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers dienen elkan<strong>de</strong>r te steunen bij <strong>de</strong> gemeenschappelijke<br />
taak : <strong>de</strong> opvoeding van het jonge geslacht. Wij1 zon<strong>de</strong>r autoriteit noch <strong>de</strong><br />
ou<strong>de</strong>rs, noch <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers hun doel kunnen bereiken, maar integen<strong>de</strong>el <strong>de</strong><br />
verwil<strong>de</strong>ring <strong>de</strong>r jeugd steeds grootere afmetingen zal aannemen, dienen zij niets te<br />
doen wat <strong>de</strong> autoriteit van hun me<strong>de</strong>opvoe<strong>de</strong>rs zou kunnen scha<strong>de</strong>n. Aangezien<br />
in bepaal<strong>de</strong> omstandighe<strong>de</strong>n een lichamelijke straf of een <strong>de</strong>r best werken<strong>de</strong>, of het.<br />
laatste tuchtmid<strong>de</strong>l <strong>voor</strong> sommige kin<strong>de</strong>ren is, moeten niet alleen <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs, maar<br />
ook <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers-opvoe , iers bet recht hebben in die gevallen <strong>de</strong> lichamelijke straf<br />
toe te passen. In <strong>de</strong> hoogste mate <strong>de</strong>moraliseerend en <strong>de</strong> algemeene volksbeschaving<br />
bena<strong>de</strong>elend is het, indien <strong>de</strong> jeugd weet : c <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer mag mij niet slaan >,
— 183 —<br />
wijl dit zijn autoriteit on<strong>de</strong>rmijnen moet. Daarentegen zal <strong>de</strong> wetenschap, dat <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rwijzer hem tuchtigen mag, in <strong>de</strong> meeste gevallen reeds voldoen<strong>de</strong> zijn, om<br />
een leerling van een of an<strong>de</strong>r kwaaddoen of te hou<strong>de</strong>n. Als dus door <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers<br />
het recht verlangd wordt lichamelijke straffen toe te dienen, waar zij <strong>de</strong>ze op nauwgezet<br />
overwogen pedagogische gron<strong>de</strong>n noodig achten, dan wordt dit meer verlangd,<br />
om kwaaddoen en daarmee gepaard gaan<strong>de</strong> straffen te <strong>voor</strong>komen, dan om in<br />
enkele gevallen een lichamelijke straf te kunnen toedienen.<br />
De meest natuurlijke weg echter om het kwaad onmogelijk te maken is :<br />
I. Een betere opleiding van <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers.<br />
2. De verheffing van zijn sociale positie : behoorlijke betaling van zijn arbeid en<br />
behan<strong>de</strong>ling als mensch en burger ma alle burgerrechten.<br />
3. De wegruiming van alle ver<strong>de</strong>re hin<strong>de</strong>rpalen, die een rustig, vruchtbaar<br />
werken in <strong>de</strong> school bemoeilijken of onmogelijk maken.<br />
Wie het wel meent met onze volksontwikkeling en volksbeschaving, die streve<br />
naar <strong>de</strong> vervulling harer bovengenoem<strong>de</strong> noodzakelijke <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>n.<br />
Gerhard is gewoon zijn besluiten op stevige gron<strong>de</strong>n te vesten.<br />
Zoo heeft hij 't nu weer gedaan.<br />
Sprekend <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n na<strong>de</strong>eligen invloed van een openbare en volstrekte<br />
verbodsbepaling, als in Amsterdam is uitgevaardigd, zijn <strong>de</strong><br />
volgen<strong>de</strong> feiten die zich aldaar hebben <strong>voor</strong>gedaan na <strong>de</strong>n omzendbrief van<br />
2 November 1900 :<br />
Een jongen wit op <strong>de</strong> aanmaning van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer niet uit zijn bank komen.<br />
Deze durft hem thans niet meer aan te raken. Hij roept het hoofd ; <strong>de</strong> jongen weigert<br />
nog. On<strong>de</strong>rwijzer en hoofd nemen bank en jongen op en zetten bei<strong>de</strong>n<br />
buiten het Iokaal.<br />
Op een an<strong>de</strong>re school een soortgelijke jongen. Het hoofd ontbiedt een politie-agent,<br />
en <strong>de</strong>ze pakt <strong>de</strong>n jongen wel beet en haalt hem uit <strong>de</strong> klasse.<br />
Een jongen is brutaal. De on<strong>de</strong>rwijzer raakt hem niet aan, maar ontbiedt <strong>de</strong>n<br />
va<strong>de</strong>r : <strong>de</strong>ze komt en geeft zijn zoon in <strong>de</strong> school een ferm pak ransel.<br />
Voor 't overige ra<strong>de</strong>n wij onze lezers ten sterkste aan zelf eens<br />
kennis te nemen van Gerhard's brochuur. De redactie van Ons 3 oord<br />
zal ze volgaarne doen toekomen aan wie 't verlangt.<br />
BOEKBEOORDEELINGENT.<br />
Handbook <strong>voor</strong> <strong>de</strong> Opvoed- en On<strong>de</strong>rwijskun<strong>de</strong>. Gids year on<strong>de</strong>rwijzers, on<strong>de</strong>rwijzeressen<br />
en normalisten, door H. TEMMERMAN, bestuur<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r normaalschool van <strong>de</strong>n Staat te<br />
Lier. Hoste 1900.<br />
1 Een werk over opvoedkun<strong>de</strong> van 460 bladz. groot formaat, dat zal niet smakelijk<br />
zijn I hoor<strong>de</strong>n wij een paar onzer kollega's zuchten. En nochtans, laat ons het<br />
maar aanstonds zon<strong>de</strong>r aarzelen verklaren : zulk oor<strong>de</strong>el is onjuist. Niet alleen<br />
worth <strong>de</strong> belangstelling gewekt door <strong>de</strong> ongekunstel<strong>de</strong>, eenvoudige taal ; door <strong>de</strong>n<br />
natuurlijken schrijftrant, die alle vertoon van geleerdheid vermijdt zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>gelijkheid en wetenschappelijke juistheid tekort te doen ; niet alleen verwijlt <strong>de</strong>
- 184 -<br />
oud-leerling <strong>de</strong>r Liersche normaalschool, aangenaam getroffen bij menig kapittel,<br />
dat herinneringen uit vroeger dagen wakk er roept ; — maar claarbij is <strong>de</strong> stof goed<br />
gekozen en inge<strong>de</strong>eld, is <strong>de</strong> theorie zoozeer met praktische raadgevingen doorweven,<br />
dat <strong>de</strong> aandacht gespannen blijft en <strong>de</strong> eene bladzij<strong>de</strong> na <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re met<br />
genoegen wordt gelezen.<br />
Het handboek bevat buiten eenige algemeenhe<strong>de</strong>n over <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer en zijn<br />
ambt vijf groote af<strong>de</strong>elingen : lichamelijke opvoeding; opvoeding <strong>de</strong>r ziel (verstand,<br />
gevoel- en begeervermogen) ; algemeene en bijzon<strong>de</strong>re metho<strong>de</strong>leer ; schoolkun<strong>de</strong><br />
(betrekkingen van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer met overhe<strong>de</strong>n, gelijken en on<strong>de</strong>rhoorigen ;<br />
stoffelijke inrichting <strong>de</strong>r school ; tucht, straffen, belooningen ; spelen, uitspanningen,<br />
wan<strong>de</strong>lingen, schoolreizen ; programma's <strong>voor</strong> lagere scholen, kin<strong>de</strong>rtuinen,<br />
scholen <strong>voor</strong> volwassenen en <strong>voor</strong> uitgebreid lager on<strong>de</strong>rwijs) ; daarbij is een rijke<br />
bibliographie van pedagogische v‘ erken gevoegd.<br />
De heer Temmerman erkent <strong>de</strong>n grooten <strong>voor</strong>uitgang, op zielkundig gebied door<br />
<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoekingen van Taine, Perez, Fechner, Wundt, Sully e. a. verwezenlijkt.<br />
c Wij hebben daarin het proces van <strong>de</strong> zielsontwikkeling <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren trachten te<br />
ont<strong>de</strong>kken. Wij hebben die geleer<strong>de</strong>n niet gevolgd tot in hun laatste wetenschappelijke<br />
opzoekingen, loch wij hebben hun besluiten opgespoord en overwogen. Met<br />
genoegen hebben wij vastgesteld, dat zij, <strong>voor</strong> wat althans <strong>de</strong> practische aanwendbaarheid<br />
hunner <strong>de</strong>nkbeel<strong>de</strong>n betreft, meestal niet hoofdzakelijk verschillen van <strong>de</strong><br />
Benekesche leer ; het zijn, <strong>voor</strong> wat <strong>de</strong> opvoedkundige toepassing betreft, veelal<br />
niets meer dan <strong>de</strong> leerstelsels van Beneke verjongd en volledigd. Wij hebben<br />
getracht <strong>de</strong> re<strong>de</strong>matige grondbeginselen <strong>de</strong>r nieuwere zielkun<strong>de</strong> in rechtstreeksche<br />
toepassing te brengen...... ) Deze woor<strong>de</strong>n van het <strong>voor</strong>bericht wor<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong><br />
bladzij<strong>de</strong>n ten voile bewaarheid: <strong>de</strong> zielkundige wetten wor<strong>de</strong>n op eenvoudige<br />
wijze verklaard en winnen nog in dui<strong>de</strong>lijkheid door <strong>de</strong> praktische wenken die ze<br />
opvolgen en die <strong>de</strong>n waren schoolman verra<strong>de</strong>n ; bij <strong>de</strong> bespreking <strong>de</strong>r vraagstukken<br />
van opvoedkun<strong>de</strong> wordt in <strong>de</strong>n regel naar <strong>de</strong> zielkun<strong>de</strong> verwezen (als <strong>voor</strong>beeld zij<br />
<strong>de</strong> behan<strong>de</strong>ling <strong>de</strong>r c Moe<strong>de</strong>rtaal ) aangehaald).<br />
Waar <strong>de</strong> schrijver zijn gedachten bij an<strong>de</strong>ren goed vertolkt vond, heeft hij niet<br />
geaarzeld soms voile bladzij<strong>de</strong>n letterliik aan te halen ; dit vermin<strong>de</strong>rt evenwel <strong>de</strong>n<br />
indruk niet dat wij te doen hebben met een oorspronkelijk werk, met lang gedragen<br />
overtuigingen ; hij ver<strong>de</strong>digt het Belgisch schrift, het teekenprogramma van het<br />
gouvernement, <strong>de</strong>n han<strong>de</strong>narbeid <strong>voor</strong> knapen, het cijfermuziek, het Zweedsch<br />
turnstelsel, spelen, schoolwan<strong>de</strong>lingen en schoolreizen, enz. ; het geheel draagt een<br />
eigen stempel : hoewel grondig is het niet te zeer afgetrokken, als vele Duitsche,<br />
hoewel klaar, niet oppervlakkig als sommige Fransche werken over opvoedkun<strong>de</strong> ;<br />
ver<strong>de</strong>r zijn het onze programma's, onze toestan<strong>de</strong>n, die behan<strong>de</strong>ld, onze scholen, die<br />
bedoeld wor<strong>de</strong>n ; dat verhoogt <strong>de</strong> aantrekkelijkheid en <strong>de</strong> waar<strong>de</strong> van <strong>de</strong>n arbeid<br />
<strong>de</strong>s heeren Temmerman.<br />
Hij heeft daarmee <strong>de</strong> kroon gezet op zijn reeds welgevul<strong>de</strong> loopbaan ; toen hij<br />
<strong>voor</strong> achttien jaar <strong>de</strong> hoofdstad, waar hem zoovele ban<strong>de</strong>n hechtten, <strong>voor</strong> het ne<strong>de</strong>rige<br />
Lier verliet, was het om zich met hart en ziel te wij<strong>de</strong>n aan wat hij als zijn levenstaak<br />
beschouw<strong>de</strong> : het woord <strong>de</strong>r streven<strong>de</strong>, ontwikkelen<strong>de</strong> pedagogiek verkondigen<br />
daar, waar hij het <strong>voor</strong> 't eerst gehoord had en vanwaar het over het Vlaamsche<br />
land weerklonken had en weerklinken moest ; wij zijn er hem dankbaar <strong>voor</strong> dat<br />
hij ook zijn pen in dienst van zijn i<strong>de</strong>aal heeft gesteld. Wij hopen van harte, dat<br />
menig kollega zich opgewekt moge gevoelen om nu en dan een uurtje te heste<strong>de</strong>n<br />
om het c Handboek v te doorbla<strong>de</strong>ren en even stil te staan en na te <strong>de</strong>nken bij het<br />
vele goe<strong>de</strong>, ware en schoone dat er ons in gebo<strong>de</strong>n wordt.
ACHTSTE jAARGANO N' 6 I Juni 1901<br />
Ohne ein Blatt, in welchem alles Laufen<strong>de</strong>n was die Lehrer interessiren kann zur Sprache kommt,<br />
ist eine lebendige Verbindung und Wechselwirkung <strong>de</strong>r Lehrer nicht <strong>de</strong>nkbar.<br />
In <strong>de</strong>r Vereinigung liegt unsere Kraft. Isoliere dich und du bist schwach o<strong>de</strong>r du wirst es.<br />
DIESTERWEG.<br />
INHOUD : Het On<strong>de</strong>rwijs in Belgia on<strong>de</strong>r het Fransch Beheer : VI. — Een kijkje in <strong>de</strong> school<br />
<strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijs te Antwerpen : I. De Kin<strong>de</strong>ren. — William Morris. — Flacbsmann<br />
als Opvoe<strong>de</strong>r (2e bedrijf). — Kijkjes links en rechts. — Werkzaamhe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r Vereeniging. —<br />
Het On<strong>de</strong>rwijs in Belgie<br />
on<strong>de</strong>r het Fransch Beheer.<br />
1 795-1 81 5<br />
VI<br />
VI. Het hooger on<strong>de</strong>rwijs.<br />
Het Nationaal Instituut, door <strong>de</strong> Conventie .(1) gesticht om <strong>de</strong> ont<strong>de</strong>kkingen<br />
te verzamelen, <strong>de</strong> kunsten en wetenschappen te volmaken,<br />
bevatte drie klassen : <strong>de</strong> physieke en wiskundige wetenschappen, <strong>de</strong><br />
ze<strong>de</strong>leer en staatkun<strong>de</strong>, <strong>de</strong> letterkun<strong>de</strong> en schoone kunsten. Bonaparte<br />
verminkte <strong>de</strong>ze instelling. Hij schafte <strong>de</strong> laatste klasse af, welke bijna<br />
geheel bestond uit republiekeinen, vijandig aan zijn opperhecrschappij.<br />
Hij herstel<strong>de</strong> <strong>de</strong> Fransche Aka<strong>de</strong>mie on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n naam van klasse <strong>voor</strong><br />
taal en letterkun<strong>de</strong>, en <strong>de</strong> Aka<strong>de</strong>mie <strong>de</strong>r inschrijvingen en schoone<br />
<strong>letteren</strong>, welke <strong>de</strong> klasse, <strong>voor</strong> geschie<strong>de</strong>nis en ou<strong>de</strong> letterkun<strong>de</strong><br />
werd (2). Hij <strong>de</strong>ed <strong>de</strong> secties van ontleding <strong>de</strong>r gewaarwordingen en<br />
gedachten, van ze<strong>de</strong>leer, van maatschappelijke kennis, van wetgeving<br />
en staathuishoudkun<strong>de</strong> verdwijnen. Het Instituut genoot geene <strong>de</strong><br />
(1) Grondwet van het jaar III, artikel 298. — Wet van <strong>de</strong>n I5n Germinal.<br />
(2) Dekreet van <strong>de</strong>n 3n Pluviose jaar XI.
— 186 —<br />
Minste vrijheid : <strong>de</strong> benoeming zijner le<strong>de</strong>n moest door het hoofd <strong>de</strong>s<br />
Staats bekrachtigd wor<strong>de</strong>n. Hun werken waren aan het boekengericht<br />
on<strong>de</strong>rworpen. De beroem<strong>de</strong> wiskundige, Jerome <strong>de</strong> Lalan<strong>de</strong><br />
werd veroor<strong>de</strong>eld en mocht niets weer drukken, omdat hij « vrankweg<br />
<strong>de</strong> godverloochening on<strong>de</strong>rwees, vernietigend grondbeginsel van alle<br />
maatschappelijke inrichting ». (1)<br />
Aan M. <strong>de</strong> Chateaubriand werd verbo<strong>de</strong>n, in zijn ontvangstre<strong>de</strong>, lof<br />
te spreken over zijn <strong>voor</strong>ganger, <strong>de</strong>n dichter Marie Chenier, een oud-<br />
Conventioneelen koningsmoor<strong>de</strong>r. Bij <strong>de</strong>ze gelegenheid zeg<strong>de</strong> <strong>de</strong><br />
Keizer tot <strong>de</strong>n Grootmeester : « Ik gebied u aan <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> klasse van<br />
het Institut te zeggen, dat ik niet wil dat men in zijn zittingen van<br />
staatkun<strong>de</strong> spreke.... Indien <strong>de</strong> klasse niet gehoorzaamt, zal ik ze<br />
vernietigen als een slecht klubhuis ». (2)<br />
De le<strong>de</strong>n van het Institut, waardigheidbeklee<strong>de</strong>rs en beambten,<br />
moesten aan het or<strong>de</strong>woord gehoorzamen. Het staatsbestuur begunstig<strong>de</strong><br />
hun wetenschappelijke werken, doch on<strong>de</strong>r uitdrukkelijke<br />
<strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>n dat zij noch ze<strong>de</strong>leer noch staatkun<strong>de</strong> aanraakten. Niets<br />
ontsnapte dat van verre of nabij kon aanschouwd wor<strong>de</strong>n als een<br />
bedilling van <strong>de</strong>n heerschen<strong>de</strong>n regeeringsvorm. M. <strong>de</strong> Tracy werd<br />
niet gemachtigd zijn Commentaires sur l'estrit <strong>de</strong>s lois in Frankrijk uit te<br />
geven, waarvan een Engelsche vertaling in Amerika verscheen, door<br />
<strong>de</strong>n Voorzitter <strong>de</strong>r Vereenig<strong>de</strong>-Staten, Jefferson, in al <strong>de</strong> scholen <strong>de</strong>r<br />
groote Republiek ingevoerd. J. B. Say mocht zijn Traiti d'économie<br />
politigme niet meer heruitgeven.<br />
Chaptal moest zijn statistieken schorsen. De geschie<strong>de</strong>nis, zelfs <strong>de</strong><br />
geschie<strong>de</strong>nis <strong>de</strong>r Oudheid, was gevaarlijk <strong>voor</strong> <strong>de</strong> veiligheid <strong>de</strong>s<br />
Keizerrijks. Het boekengericht belette <strong>de</strong> uitgave van een : « Kort<br />
geschiedkundig begrip over het Romeinsche recht », wijl dit werk kon<br />
aanleiding geven tot een vergelijking van het gezag on<strong>de</strong>r Keizer<br />
Augustus met <strong>de</strong> regeering van Napoleon en aldus een noodlottigen<br />
invloed op <strong>de</strong> openbare <strong>de</strong>nkwijze uitoefenen. (3)<br />
Villemain verzekert ons dat, vanaf het jaar 1812, alle schriftelijke<br />
uiting eener gedachte, alle geschiedkundige vermelding, als een<br />
gewaag<strong>de</strong> en verdachte zaak moest aanschouwd wor<strong>de</strong>n. (4)<br />
(1) Brieven van Napoleon aan M. <strong>de</strong> Champagny, 13 December 1805 en 3 Januari<br />
x8o6.<br />
(2) H. Taine. 4 Les origines <strong>de</strong> la France contemporaine ,, II, 217.<br />
(3) 24n Januari 181o.<br />
(4) Van <strong>de</strong> 73 dagbla<strong>de</strong>n die er in 1800 beston<strong>de</strong>n, liet er Napoleon slechts vier<br />
bestaan, waarvan <strong>de</strong> Minister van Policie <strong>de</strong> hoofdopstellers benoem<strong>de</strong>. Het publiek<br />
mocht niets kennen dan <strong>de</strong> besluiten van het Staatshoofd en het bulletijn <strong>de</strong>r ware<br />
of valsche overwinningen. Er was een officieele almanak, <strong>de</strong> eenige die toegelaten<br />
AN as, om <strong>de</strong> gedachten <strong>de</strong>s yolks te herstellen, zijn va<strong>de</strong>rland lief<strong>de</strong> en verkleefdheid<br />
aan <strong>de</strong>n heiligen persoon zijner Majesteit en Napoleon's stamhuis te on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n<br />
en te bewaren.
— 187 —<br />
De jonge lie<strong>de</strong>n, uit <strong>de</strong> lyceums komen<strong>de</strong> en die zich tot een vrije<br />
loopbaan wil<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>berei<strong>de</strong>n, moesten zich bij <strong>de</strong> fakulteiten aanbie<strong>de</strong>n,<br />
of in bijzon<strong>de</strong>re scholen, rechtstreeks of onrechtstreeks on<strong>de</strong>r het<br />
beheer van het Staatsbestuur geplaatst. Daar leer<strong>de</strong>n zij slechts het<br />
gansch onontbeerlijke <strong>voor</strong> <strong>de</strong> uitoefening van hun toekomend beroep.<br />
De geneesheeren, apothekers en advokaten ontvingen een oppervlakkige<br />
<strong>voor</strong>bereiding. Niets werd doorgrond. De lessen had<strong>de</strong>n over<br />
't algemeen het uitzicht van openbare leergangen, wie wil<strong>de</strong> kwam.<br />
Niemand was gehou<strong>de</strong>n ze te volgen. Bijzon<strong>de</strong>re oefeningen, on<strong>de</strong>rvragingen<br />
of persoonlijke opzoekingen kwamen niet <strong>voor</strong> ; enkel<br />
klare, oppervlakkige, soms sierlijke <strong>voor</strong>drachten. Een stu<strong>de</strong>nt, met<br />
lets of wat getrouw geheugen, die <strong>de</strong> geschreven lessen <strong>de</strong>r leeraars of<br />
goed geken<strong>de</strong> boeken van buiten leer<strong>de</strong>, kon zich nog al licht uit <strong>de</strong>n<br />
slag trekkers. Taine met zijn gewone ,scherpzinnigheid, zijn levendige<br />
verbeeldingskracht merkt op : « Napoleon kon zich gemakkelijk <strong>de</strong><br />
toekomen<strong>de</strong> onfeilbare <strong>voor</strong>tbrengsels zijner inrichting <strong>voor</strong>stellen.<br />
Hier eenige raadsheeren met <strong>de</strong> tok op het hoofd, zitten<strong>de</strong> of rechtstaan<strong>de</strong><br />
in hunne verhoorzaal ; tegenover hen pleiten<strong>de</strong> advokaten in<br />
hunnen tabbaard gehuld ; ver<strong>de</strong>r <strong>de</strong> groote verbruikers van gezegeld<br />
papier, zooals : gerechtelijke zaakvoer<strong>de</strong>rs en notarissen, omringd van<br />
een hoop processtukken en bezig met hun akten op te stellen ;<br />
el<strong>de</strong>rs, prefekten, on<strong>de</strong>r-prefekten, raadsheeren <strong>de</strong>r prefektuur, kommissarissen<br />
van het Staatsbestuur, eenvoudige werktuigen <strong>de</strong>r wet,<br />
alien in bediening en han<strong>de</strong>len<strong>de</strong> naar <strong>de</strong> inzichten <strong>de</strong>s Keizers. Nu,<br />
nog min<strong>de</strong>r dan vroeger, kon die school een geleerd en onafhankelijk<br />
<strong>de</strong>nker, een Montesquieu <strong>voor</strong>tbrengen. (')<br />
De Keizerlijke Aka<strong>de</strong>mie van Brussel vertegenwoordig<strong>de</strong> het hooger<br />
on<strong>de</strong>rwijs in Belgie. (2) Zij bevatte Brie fakulteiten ; <strong>de</strong> rechten, wier<br />
leergangen <strong>de</strong>n 25n Maart 1806, geopend wer<strong>de</strong>n ; <strong>de</strong> wetenschappen<br />
en <strong>letteren</strong>, en een praktischen kursus van geneeskun<strong>de</strong>. Deze Aka<strong>de</strong>mie<br />
betrok <strong>de</strong> gebouwen, gekend on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n naam van Ancienne COUY .<br />
Zij verdween met het Keizerlijk beheer. De leergang <strong>voor</strong> geneeskun<strong>de</strong><br />
alleen bleef behou<strong>de</strong>n.<br />
In 1806, tel<strong>de</strong> het Keizerrijk 29 lyceums en 370 on<strong>de</strong>rgeschikte<br />
gemeentescholen, met 50.200 leerlingen. In 1815, beston<strong>de</strong>n er<br />
12 fakulteiten van geneeskun<strong>de</strong> en rechten, 36 lycea met goon leerlingen,<br />
368 kollegies met 28000 leerlingen, 4.1 seminaries met 5233 leerlingen<br />
en 1255 kostscholen en bijzon<strong>de</strong>re gestichten wier bevolking<br />
39623 leerlingen bedroeg.<br />
(1) H. Taine aangehaald werk, II, 208.<br />
(2) Haar rechtgebied strekte zich uit over 3 lyceums, 3o kollegies en tal rijke lagere<br />
scholen. Zij werd door een rektor, vier toezichters en een Al% a<strong>de</strong>mischen raad<br />
bestierd.
— 188 —<br />
Het Staatsbestuur had gaar niets gedaan <strong>voor</strong> het mid<strong>de</strong>lbaar<br />
on<strong>de</strong>rwijs <strong>de</strong>r vrouwen. Dit werd <strong>de</strong>erlijk vernalatigd en gansch aan<br />
bijzon<strong>de</strong>re scholen overgelaten.<br />
VII. De lagere scholen.<br />
Het lager on<strong>de</strong>rwijs werd geheel verwaarloosd. De Keizer verachtte<br />
het yolk, al zijne beambten <strong>de</strong>el<strong>de</strong>n dit gevoelen. Boeren en werklie<strong>de</strong>n<br />
moesten dom blijven ; dit was het beste mid<strong>de</strong>l om ze gemakkelijk te<br />
doen gehoorzamen.<br />
Volgens Napoleons opvatting, moest het yolk slechts arbei<strong>de</strong>n en<br />
soldaten leveren. Hij toon<strong>de</strong> zich gansch onverschillig, ja vijandig,<br />
tegenover <strong>de</strong> hervorming <strong>de</strong>r volksopvoeding, die Pestalozzi met zulke<br />
onvermoeibare verkleefdheid beproef<strong>de</strong>. In 1802, kwam <strong>de</strong> uitsteken<strong>de</strong><br />
opvoedkundige naar Parijs, als lid van <strong>de</strong>n Consulta. Hij ontmoette<br />
er Adriaan Lezay-Marnesia, die zijn gesticht te Burgdorf bezocht had<br />
en zijn <strong>de</strong>nkbeel<strong>de</strong>n was toegedaan. Deze stel<strong>de</strong> Pestalozzi <strong>voor</strong> aan<br />
Rce<strong>de</strong>rer, bestuur<strong>de</strong>r van het openbaar on<strong>de</strong>rwijs. Hij drong tevens<br />
bij hem aan, Fransche on<strong>de</strong>rwijzers naar Zwitserland te zen<strong>de</strong>n, om<br />
<strong>de</strong> nieuwe leerwijze te bestu<strong>de</strong>eren : maar dit <strong>voor</strong>stel kreeg geen<br />
oplossing. Pestalozzi vroeg een verhoor aan bij Bonaparte om hem<br />
zijn <strong>de</strong>nkbeel<strong>de</strong>n bloot te leggen, doch <strong>de</strong>ze weiger<strong>de</strong> hem te ontvangen,<br />
zeggen<strong>de</strong> : « Ik heb <strong>de</strong>n tijd niet, om mij met het a. b. c. bezig te<br />
hou<strong>de</strong>n ». In Januari 1803, schreef <strong>de</strong> Zwitsersche opvoe<strong>de</strong>r uit Parijs<br />
aan zijne vrien<strong>de</strong>n van Burgdorf : « Het zal met Frankrijk gaan zooals<br />
met varier Bonifacius. (9 De Fransche vrouwen zijn goed ; <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren<br />
hebben <strong>de</strong> landsgebreken nog niet ; men zou van hen nog het<br />
eerste yolk van Europa kunnen maken, indien ze door Duitsche<br />
han<strong>de</strong>n opgeleid wer<strong>de</strong>n. Edoch, <strong>de</strong> mannen zijn niets waard. Het<br />
zijn louter ra<strong>de</strong>rwerken, geheel hun persoonlijkheid en menschelijke<br />
waardigheid steken in het groote werktuig waaraan ze zijn <strong>voor</strong>gespannen.<br />
De invoering mijner leerwijze moet tot later verschoven<br />
wor<strong>de</strong>n. Tastbare bewijzen zullen Frankrijk verplichten op te hou<strong>de</strong>n<br />
met lachen. Degenen welke <strong>de</strong> gekhe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r omwentelingskwakzalverij<br />
moe<strong>de</strong> zijn, moeten zonneklaar overtuigd wor<strong>de</strong>n dat mijn<br />
leerwijze geen drogerij is uit een' kwakzalverswinkel. Zelfs verstandige<br />
lie<strong>de</strong>n hebben door <strong>de</strong> buitensporighe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r omwenteling<br />
<strong>voor</strong>oor<strong>de</strong>elen ingezogen tegen al wat recht en waarheid heet u.<br />
De Elzasser Neef, een leerling van Pestalozzi, kreeg in 1803, door<br />
het toedoen van Lezay-Marnesia vergunning om in een weezenhuis te<br />
on<strong>de</strong>rwijzen. Het volgen<strong>de</strong> jaar ging Bonaparte, vergezeld van<br />
( 1) Zinspeling op een plaats van zijn werk : 4 Hoe Geertrui haar kin<strong>de</strong>ren opleidt v.
— 189 —<br />
Talleyrand, het on<strong>de</strong>rzoek bijwonen <strong>de</strong>r leerlingen, volgens <strong>de</strong> nieuwe<br />
metho<strong>de</strong> opgeleid. De kin<strong>de</strong>ren had<strong>de</strong>n verbazen<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>uitgang<br />
gemaakt. Zij spraken, lazen en schreven schoon en klaar, verston<strong>de</strong>n<br />
het gelezene, kon<strong>de</strong>n rekenen, <strong>de</strong> <strong>voor</strong>werpen beschrijven en rangschikken,<br />
kortom zij toon<strong>de</strong>n een regelmatige verstandsontwikkeling.<br />
Zij geleken in 't geheel niet op <strong>de</strong> papegaaien die men in <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re<br />
scholen africhtte.<br />
Een Amerikaan, Mac-Lure, tegenwoordig bij het on<strong>de</strong>rzoek, hoor<strong>de</strong><br />
Talleyrand tot <strong>de</strong>n eersten Consul zeggen : « Dat is te veel <strong>voor</strong> het<br />
yolk ». Dat was ook <strong>de</strong> meening van Bonaparte, die er bepaald niet<br />
aan hield dat het yolk verstandig en geleerd was. (1)<br />
Fourcroy, gelast <strong>de</strong> organische <strong>de</strong>kreten <strong>de</strong>r Hoogeschool op te<br />
maken stel<strong>de</strong> <strong>voor</strong>, wat <strong>de</strong> lagere scholen aangaat, « <strong>de</strong>n jjver <strong>de</strong>r<br />
gemeentebesturen te prikkelen, <strong>de</strong> belangstelling <strong>de</strong>r beambten op te<br />
wekken en <strong>de</strong> natuurlijke liefdadigheid <strong>de</strong>r Fransche harten te doen<br />
herleven ». Schoone woor<strong>de</strong>n doch niets meer. De gemeentebesturen<br />
bleven bijna overal onverschillig en <strong>de</strong> beambten dwarsboom<strong>de</strong>n <strong>de</strong><br />
zeldzame on<strong>de</strong>rnemingen ten <strong>voor</strong><strong>de</strong>ele <strong>de</strong>r lagere volksscholen. De<br />
gemeenten, die scholen oprichtten, had<strong>de</strong>n, ten opzichte van <strong>de</strong>n<br />
on<strong>de</strong>rwijzer geen an<strong>de</strong>re verplichting dan een woning of een belachelijke<br />
vergoeding. Zijn stoffelijk bestaan moest die on<strong>de</strong>rwijzer<br />
afbe<strong>de</strong>len aan <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs. Het ambt van on<strong>de</strong>rwijzer was een ellendig<br />
beroep.<br />
Het Staatsbestuur had <strong>voor</strong> <strong>de</strong>zen dienst noch begrooting, noch<br />
krediet. Zijn geheele e<strong>de</strong>lmoedigheid beperkte zich er bij <strong>de</strong> kleine<br />
scholen te ontslaan van <strong>de</strong>n cijns aan <strong>de</strong> Hoogeschool verschuldigd.<br />
Maar het bepaal<strong>de</strong> een programma, een veror<strong>de</strong>ning en een school..<br />
toezich t<br />
Programma : « De Opzieners <strong>de</strong>r Aka<strong>de</strong>mie zullen zorgen dat <strong>de</strong><br />
lagere schoolmeesters niets on<strong>de</strong>rwijzen dan lezen en rekenen ». (2)<br />
Het rekenen bevatte slechts <strong>de</strong> kennis <strong>de</strong>r vier hoofdregels. Dit<br />
programma was gansch voldoen<strong>de</strong> um soldaten, korporaals, serjanten<br />
en zelfs on<strong>de</strong>r-luitenanten te vormen, getuige hiervan, Coignet, die<br />
om on<strong>de</strong>r-luitenant te wor<strong>de</strong>n eerst leer<strong>de</strong> schrijven en niet ven<strong>de</strong>r<br />
dan het groot schrift geraakte, hetgeen hem niet belette het tot kapitein<br />
te brengen.<br />
Urn <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers te beletten buiten <strong>de</strong>zen kring te gaan, wor<strong>de</strong>n<br />
zij aan een strenge tucht on<strong>de</strong>rworpen. Wie on<strong>de</strong>rwijzer wil<strong>de</strong> wor<strong>de</strong>n<br />
moest eerst <strong>de</strong> toelating van <strong>de</strong>n prefekt bekomen, die nauwkeurig <strong>de</strong><br />
(1)Mac-Lure zond Neef naar Phila<strong>de</strong>lphia om er eene school naar <strong>de</strong> leerwijze<br />
van Pestalozzi op te richten.<br />
(2)Dekreet van 1811.
— 190 —<br />
inlichtingen on<strong>de</strong>rzocht, door <strong>de</strong> policie over <strong>de</strong>n kandidaat ingewonnen.<br />
Dan nog, had hij « veto » over <strong>de</strong> aanstelling door het gemeentebestuur.<br />
De on<strong>de</strong>rwijzer moest in het Fransch on<strong>de</strong>rwijzen, zelfs in<br />
<strong>de</strong> Vlaamsehe gewesten, waar geen enkel kind die taal verstond. Hij<br />
mocht verschillige bedieningen waarnemen : griffier d oz meierij,<br />
klokopwin<strong>de</strong>r, koster, zanger, klokkenlui<strong>de</strong>r. Hij moest getrouwheid<br />
zweren aan <strong>de</strong> statuten <strong>de</strong>r hoogeschool. Hij werd scherp bewaakt ;<br />
want hij kon gevaarlijk wor<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n Staat, door onheusche<br />
bemerkingen of zinspelingen tegen het Keizerlijk beheer.<br />
De opzieners <strong>de</strong>r Aka<strong>de</strong>mie speel<strong>de</strong>n heer en meester en had<strong>de</strong>n<br />
voile macht tot afsteiling, zon<strong>de</strong>r ver<strong>de</strong>r beroep. Even streng werd hij<br />
bewaakt door <strong>de</strong> pastoors die in last kregen <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n bisschop een<br />
omstandig verslag op te maken over zijn gedrag en on<strong>de</strong>rwijs. De<br />
Grootmeester <strong>de</strong>r Hoogeschool diplomeer<strong>de</strong> en bekrachtig<strong>de</strong> in hun<br />
ambt, enkel die on<strong>de</strong>rwijzers, die wel aangeschreven ston<strong>de</strong>n bij <strong>de</strong>n<br />
veiligheidsdienst, bij <strong>de</strong>n Aka<strong>de</strong>mischen toezichter en bij <strong>de</strong>n bisschop.<br />
Indien <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer, orn een of an<strong>de</strong>re oorzaak aan <strong>de</strong> pastoors<br />
mishaag<strong>de</strong>, verving <strong>de</strong> Grootmeester hem door <strong>de</strong>ngene, welke <strong>de</strong><br />
bisschop aanduid<strong>de</strong>. Het inrichtend <strong>de</strong>kreet van . <strong>de</strong>n 1 7" Maart i8o8,<br />
art. 107 en io8, beval dat o<strong>de</strong> Hoogeschool moest maatregelen nemen,<br />
opdat <strong>de</strong> kunst om te leeren lezen, schrijven en aanvankelijk rekenen,<br />
alleen,door verlichte meesters zou uitgeoefend wor<strong>de</strong>n, die met gemak<br />
en zekerheid <strong>de</strong>ze eerste noodige kennissen aan ie<strong>de</strong>r zou<strong>de</strong>n me<strong>de</strong><strong>de</strong>elen.<br />
Te dien ein<strong>de</strong>, zullen er bij elke Aka<strong>de</strong>mie, lyceum of kollegie,<br />
normale leergangen ingericht wor<strong>de</strong>n, bestemd om on<strong>de</strong>rwijzers te<br />
vormen. Men zal er <strong>de</strong> best geschikte metho<strong>de</strong>n toepassen om <strong>de</strong> kunst<br />
van, leeren lezen, schrijven en cijferen te volmaken ».<br />
Dit bekrompen programma werd zelfs niet uitgevoerd. Een enkele<br />
lagere kweekschool, die van Straatsburg, werd gesticht en in itho<br />
geopend. Deze was men nog verschuldigd aan <strong>de</strong>n ijver van <strong>de</strong>n<br />
prefekt en <strong>de</strong>n rector Lavaud, twee <strong>voor</strong>stan<strong>de</strong>rs <strong>de</strong>r opvoedkundige<br />
hervorming van Pestalozzi. Zij schoei<strong>de</strong>n dit gesticht op <strong>de</strong>n leest <strong>de</strong>r<br />
Duitsche seminaries, waar se<strong>de</strong>rt Lang <strong>de</strong> opvoedkun<strong>de</strong> in eere was,<br />
terwijl ze in Frankrijk onbekend bleef. Men nam er 6o leerlingen op<br />
met een studiebeurs en een onbeperkt getal buitenleerlingen. Het is<br />
aan <strong>de</strong>ze kweekschool dat <strong>de</strong> <strong>de</strong>partementen van <strong>de</strong>n Elzas <strong>de</strong>n eersten<br />
rang verschuldigd zijn, dien zij in Frankrijk bekleed<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
ontwikkeling van het lager on<strong>de</strong>rwijs. Op <strong>voor</strong>stel van Carnot zou<br />
geduren<strong>de</strong> <strong>de</strong> Hon<strong>de</strong>rd Dagen, te Parijs, als proef een school wor<strong>de</strong>n<br />
geopend, <strong>voor</strong> lagere opvoedkun<strong>de</strong>, zoodanig ingericht dat ze tot<br />
<strong>voor</strong>beeld kon strekken en in kweekschool veran<strong>de</strong>rd wor<strong>de</strong>n, waar<br />
men lagere on<strong>de</strong>rwijzers zou vormen. Maar dit ontwerp werd niet<br />
uitgevoerd.
— 191 —<br />
Ten an<strong>de</strong>re, Napoleon beschouw<strong>de</strong> <strong>de</strong> Broe<strong>de</strong>rs van Lief<strong>de</strong> ( 1 ) als<br />
<strong>de</strong> best geschikte on<strong>de</strong>rwijzers om het yolk naar zijn inzichten op te<br />
lei<strong>de</strong>n, « op <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong> dat ze niets an<strong>de</strong>rs on<strong>de</strong>rwezen dan lezen,<br />
schrijven, rekenen en <strong>de</strong> veror<strong>de</strong>ning <strong>de</strong>r Hoogeschool on<strong>de</strong>rhiel<strong>de</strong>n 4.<br />
De algemeene Overste van Rome verzaakte geree<strong>de</strong>lijk aan alle toezicht<br />
over hen. Hij zond een broe<strong>de</strong>r naar Lyon met <strong>de</strong>n titel van<br />
Algemeen Overste <strong>voor</strong> het Fransche Keizerrijk. Broe<strong>de</strong>r Gerbaud<br />
bracht, in r8io, het moe<strong>de</strong>rhuis naar Parijs over. Overal, waar zich<br />
broerkens aanbo<strong>de</strong>n, om het ambt van on<strong>de</strong>rwijzer uit te oefenen,<br />
moest <strong>de</strong> prefekt hun <strong>de</strong> <strong>voor</strong>keur geven op <strong>de</strong> wereldlijke on<strong>de</strong>rwijzers.<br />
Immers, zij vorm<strong>de</strong>n een leger ongehuw<strong>de</strong>n, aan regeltucht<br />
on<strong>de</strong>rworpen, weinig geleerd, vreemd aan alien geest van bedilling en<br />
volgens een werktuigelijke opvoedkun<strong>de</strong> afgericht die Napoleons<br />
i<strong>de</strong>aal moest bereiken.<br />
De broe<strong>de</strong>rs Joly en Agapet, uit het noviciaat van Mareville<br />
(Nancy), stichtten in Belgie, ten jare 17 9 1, <strong>de</strong> eerste broerkensschool<br />
te Sint Hubert. Hetzelf<strong>de</strong> jaar open<strong>de</strong>n twee zusters Mantelottes,<br />
van Nancy, aldaar een meisjesschool. In 1793, wer<strong>de</strong>n die twee<br />
broe<strong>de</strong>rs aangehou<strong>de</strong>n, te Brussel opgesloten en <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n krijgsraad<br />
gedaagd als Fransche uitwijkelingen. De heer Bucq, gemeenteraadslid<br />
van Nancy, bevestig<strong>de</strong> dat zij Frankrijk verlaten had<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
afkondiging van het besluit tegen <strong>de</strong> uitwijkelingen. Alzoo wer<strong>de</strong>n zij<br />
gered. Zij richten te Sint Hubert ook een kostschool op, die tot aan<br />
<strong>de</strong>n dood van Joly in 1818, bleef bestaan. Geen an<strong>de</strong>re broerkensschool<br />
werd, on<strong>de</strong>r het keizerrijk, in Belgie opgericht. (2)<br />
(Wordt <strong>voor</strong>tgezet). . ALEX. SLUYS.<br />
(Bestuur<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r Normaalschool te Brussel).<br />
(1) In 1681, stichtte J. B. <strong>de</strong> la Salle het Instituut <strong>de</strong>r Broe<strong>de</strong>rkens van Lief<strong>de</strong>,<br />
erkend door <strong>de</strong> bul van Paus Benedictus XIII, in 1725 en door <strong>de</strong> gevolmachtig<strong>de</strong><br />
brieven ,van Lo<strong>de</strong>wijk XV, van hetzelf<strong>de</strong> jaar. In 1789, tel<strong>de</strong> hun instelling<br />
121 huizen, met i000 broerkens en omstreeks 36000 leerlingen. De wet van<br />
Februari 1790 op <strong>de</strong> afschaffing <strong>de</strong>r kloosters, verstrooi<strong>de</strong> ze. Door het Concordaat<br />
van x8o1, liet <strong>de</strong> eerste Consul hun toe in Frankrijk terug te keeren. Zij vestig<strong>de</strong>n<br />
zich te Lyon en te Parijs in 1802 en trokken hun kleed in 1805 opnieuw aan.<br />
(2) Van 1816 tot 1825 richtten zij scholen op te Dinant, Namen, Luik en Doornik ;<br />
doch het Hollandsche bestuur verbood, in 1825, ver<strong>de</strong>r te on<strong>de</strong>rwijzen. Van 1831<br />
tot 1856 brachten zij talrijke scholen in Belgie tot stand. In 1885 tel<strong>de</strong> men 584<br />
broe<strong>de</strong>rkens, waarvan 48 stu<strong>de</strong>nten aan <strong>de</strong> Hoogeschool van Leuven of in <strong>de</strong><br />
Kweekschool stu<strong>de</strong>er<strong>de</strong>n. Daarenboven had<strong>de</strong>n zij te Aalst 35 novicen en 6o<br />
inwonen<strong>de</strong>n van 13 tot i6 jaren te Chaumont (Florennes). Zij bestuur<strong>de</strong>n 83 lagere<br />
vrije scholen, 6 aangenomen, io mid<strong>de</strong>lbare, 4 kostscholen, 3 kweekscholen,<br />
I mid<strong>de</strong>lbare kweekschool, 1 landbouwschool, 6 teekenscholen, ix scholen <strong>voor</strong><br />
volwassenen ; in 't geheel 409 klassen met 18000 leerlingen.
— 192 —<br />
Eep kijkje ir? <strong>de</strong> 5eipol <strong>voor</strong><br />
Bijzori<strong>de</strong>r OR<strong>de</strong>rwijs te ptwerperz.<br />
I. DE KINDEREN.<br />
Zoo om en rond <strong>de</strong> hon<strong>de</strong>rd in getal, verdringen ze zich op <strong>de</strong><br />
beperkte speelplaats. Groot en klein, klein en groot, het woelt en joelt<br />
er al dooreen !<br />
Sterk opvallend is het verschil in gestalte,. in ou<strong>de</strong>rdom, in han<strong>de</strong>ling.<br />
Al da<strong>de</strong>lijk merkt ge dat ge hier te doen hebt met verschoppelingen<br />
<strong>de</strong>r natuur, ge ont<strong>de</strong>kt bij <strong>de</strong>n eersten oogopslag sterke<br />
anatomische afwijkingen : anomalieen in <strong>de</strong> sche<strong>de</strong>lvorming, hoof<strong>de</strong>n<br />
van te grooten of te kleinen omvang, asymetrie van het aangezicht,<br />
onregelmatige inpianting <strong>de</strong>r ooren, menigvuldige scheelziendheid....<br />
Niet alle achterlijken vertoonen <strong>de</strong>ze stigmata. Men heeft zich<br />
gewoon gemaakt <strong>voor</strong> elke klas van menschen of <strong>voor</strong> elk beroep een<br />
zeker type <strong>voor</strong> te stellen, <strong>voor</strong> elk herkenbaar op 't eerste zicht. En<br />
<strong>de</strong> wisselwerking tusschen individu en beroep drukt op <strong>de</strong>n man vaak<br />
<strong>de</strong>n stempel van het vak, zoodat ge al licht het type gaat vereenzelvigen<br />
met het gewone individu. De benaming artist roept u onvermij<strong>de</strong>lijk<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong>n .geest 'n man met lange haarlokken, fluweelen jas,<br />
bree<strong>de</strong>n halsstrik... De militair verrijst <strong>voor</strong> uw verbeelding met <strong>de</strong>n<br />
opgevul<strong>de</strong>n uniformjas, <strong>de</strong>n stijven knevel, <strong>de</strong> kortgesne<strong>de</strong>n haren...<br />
De schoolmeester wekt bij u <strong>de</strong> beeltenis van een man met ernstig,<br />
stroef gelaat, gou<strong>de</strong>n bril, vollen baard... De geestelijke, <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nt, <strong>de</strong><br />
aristokraat, <strong>de</strong> voyou, zooveel an<strong>de</strong>ren, bezitten een bijna klassieke<br />
uitbeeldings-type.<br />
Evenwel, zoo elk afzon<strong>de</strong>rlijk individu min of meer het <strong>voor</strong>stellingstype<br />
kan nabijkomen van zijn stand of ambt, zoo bestaan er toch ook<br />
vele uitzon<strong>de</strong>ringen aan dies regel. Elk misdadiger vertoont niet<br />
noodwendig <strong>de</strong> stigmata, die Lombroso of an<strong>de</strong>re crimineele anthropologen<br />
hun toeschrijven.<br />
Evenzoo is <strong>de</strong> achterlijke niet altoos een in 't oog vallend min<strong>de</strong>rwaardig<br />
wezen. Ge vindt tusschen hen jongens, flunk gebouwd,<br />
normaal van lichaam, bekoorlijk van wezenstrekken.<br />
**<br />
Wan<strong>de</strong>len we even rond.<br />
Hier hebt ge <strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>rdoms<strong>de</strong>ken, althans <strong>de</strong>n G grootste » <strong>de</strong>r<br />
school. Met eenige trekken is zijn portret geschetst. Edward P...,<br />
geboren te Antwerpen, i8 Juni 1885, leerling <strong>de</strong>r hoogste klas, meet<br />
I m. 695 en weegt 64 1/2 Kg. 't Hoofd is grooter dan normaal, <strong>de</strong> han<strong>de</strong>n
— 193 —<br />
ook. Kwabbig, waterig vleesch, opgedrongen oogle<strong>de</strong>n. Is traag, loom<br />
in zijn bewegingen.<br />
Zij n tegenvoeter is ons « Nantj e » . Ferdinand L..., geboren te Antwerpen,<br />
27 September 1887, wellicht het volledigste en <strong>de</strong>erniswekkendste<br />
type <strong>de</strong>r somatische <strong>de</strong>generatie-- ontaarding naar het lichaam —. Hij<br />
meet 12o cin5 en weegt 18.2 Kg. Is kleinsche<strong>de</strong>lig (microcefaal), heeft<br />
het borstbeen hoekig gekromd — een zoogenaam<strong>de</strong> a kiekenborst » —,<br />
en <strong>de</strong> ruggegraat vertoont <strong>de</strong> sterke slingerlijn <strong>de</strong>r scoliose. Geheel<br />
het lichaam is Leer en tenger, ziekelijk, on<strong>de</strong>rkomen, ontvleeschd ; <strong>de</strong><br />
kleine vinger van elke hand is onvoiwassen en verstuikt, van af <strong>de</strong><br />
geboorte. Goedig, schuchter karakter; nooit een krachtige beweging ;<br />
steeds een zwakke wilsuiting.<br />
Tusschen <strong>de</strong> « lichte gewichten » met overeenkomstige bekrompen<br />
gestalte treffen we hier nog E. van <strong>de</strong>n E..., geboren te Antwerpen,<br />
12 Januari 1893, meten<strong>de</strong> roi cm 1 en wegen<strong>de</strong> 15.3 Kg.; Hendrik H...,<br />
gestalte 1o3 cm8 en gewicht 17 Kg. Daar slibbert er u haast een tusschen<br />
<strong>de</strong> beenen door ; 't is « Duimken ». Alzoo wordt hij snaaksgewijze<br />
door zijn me<strong>de</strong>leerlingen betiteld; zijn heele persoon is louter 'n hoofd<br />
en twee waggelbeentjes. Jozef van <strong>de</strong>n S..., is geboren te Berchem,<br />
13 Oogst 1894 ; hij meet 94 cm en weegt met kleedsel en schoeisel,<br />
met huid en haar, 16 Kg.<br />
Ei ! daar knijpt men u hevig in ' <strong>de</strong> hand. Dat is stellig weer een<br />
« farce » van Jozef van T... Die is er op uit u zoo onverwacht te<br />
knijpen of u een « plak » in <strong>de</strong> hand te geven. Ge keert u om : in<strong>de</strong>rdaad,<br />
't is onze Jef, die schaterlacht van leute. En zoo ge dan <strong>de</strong><br />
scherts ver<strong>de</strong>r drijft, een pijnlijk gezicht trekt en uitroept : « Ei mij !<br />
dat doet zeer ! Jef wat slaat ge hard ! » dan schokt hij van lachen en<br />
gilt dat heel <strong>de</strong> koer opziet.<br />
Jef is een vies man, een kluchtigaard, door al zijn me<strong>de</strong>scholieren<br />
behan<strong>de</strong>ld als een lieveling.<br />
Voor een vijftien maan<strong>de</strong>n was hij nog een onhebbelijk, ongezellig<br />
wezen : hij stond op <strong>de</strong> grenslijn van 't idiotism. Hij kon noch spreken,<br />
noch gearticuleerd geluid geven ; hij zeever<strong>de</strong>, was onhandig in<br />
alles en behoef<strong>de</strong> hulp bij <strong>de</strong> vervulling van elke natuurlijke behoefte.<br />
Voorgesteld door dokter Ley in <strong>de</strong> hoogeschool-uitbreiding, begon<br />
hij te huilen en te spartelen, zoo dat hij da<strong>de</strong>lijk moest weggevoerd.<br />
Volgens verklaring zijner ou<strong>de</strong>rs — koeboeren in <strong>de</strong>n omtrek van<br />
Zurenborg — bestond <strong>de</strong> geliefkoos<strong>de</strong> bezigheid van <strong>de</strong>n jongen om<br />
heele dagen met een grooten lepel te roeren in <strong>de</strong>n mestput...<br />
De eerste dagen van schoolgaan <strong>voor</strong>spel<strong>de</strong>n weinig goods. Uren<br />
aan een stuk was hij aan 't krijten en huilen, dwaal<strong>de</strong> rond <strong>de</strong> klas,<br />
schreeuw<strong>de</strong> om zijn moe<strong>de</strong>r. Het ging niet om hem in <strong>de</strong> bank te<br />
hou<strong>de</strong>n of tot bedaren te brengen ; hij stootte al <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren af die
— 194 —<br />
hem na<strong>de</strong>ren wil<strong>de</strong>n. Ein<strong>de</strong>lijk, na een paar weken van volhar<strong>de</strong>n<strong>de</strong><br />
zorgen en toewijding, gelukte zijn on<strong>de</strong>rwijzer er in hem te u temmen».<br />
En rijkelijk werd hij er om beloond !<br />
Jef is onherkenbaar gewor<strong>de</strong>n. Hij spreekt, noemt <strong>de</strong> <strong>de</strong>elen van<br />
zijn lichaam, <strong>de</strong> <strong>voor</strong>werpen uit zijn omgeving, zoo te huis als in <strong>de</strong><br />
klas, hij rijgt zelfs zinnen aaneen ; hij rekent, schrijft en teekent....<br />
'n Echte metamorfose !<br />
Jef van T... is het meest kenmerken<strong>de</strong> en treffendste <strong>voor</strong>beeld van<br />
<strong>de</strong>n invloed en het vermogen <strong>de</strong>r school <strong>voor</strong> <strong>de</strong> opvoeding <strong>de</strong>r achterlijke<br />
wezens.<br />
*<br />
* *<br />
« Dag, mijnheer !» Reeds <strong>voor</strong> <strong>de</strong> vier<strong>de</strong> of vijf<strong>de</strong> maal is Leopold C...<br />
na<strong>de</strong>r getre<strong>de</strong>n om u <strong>de</strong> hand te drukken, zijn klak in <strong>de</strong> hand, en<br />
goedig glimlachend.<br />
Pol C... is geboren te Antwerpen, io Juli 1884. Meet I n' 56 'en weegt<br />
45.8 Kg. Een licht dons verft eventjes zijn bovenlip. Hij trok reeds<br />
daar straks uw aandacht, door zijn zwaren tred, zijn horten<strong>de</strong>,<br />
hoekige, linksche bewegingen. Bij <strong>de</strong> minste beweging ontwikkelt hij<br />
een forsche kracht, die... hem het doel doet missen. Het ontbreekt<br />
hem, dat is da<strong>de</strong>lijk zichtbaar, aan beheersching van zijn spierstelsel.<br />
Maar <strong>de</strong> wezenlooze facie, <strong>de</strong> glazige, waterige oogen, iets « zon<strong>de</strong>rlings<br />
» in <strong>de</strong>n blik verra<strong>de</strong>n ook <strong>de</strong> geestelijke armoe<strong>de</strong> van <strong>de</strong>n<br />
knaap, <strong>de</strong> bekrompenheid van zijn oorspronkelijken aanleg. Te voren<br />
bezocht hij <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>lbare school hier ter ste<strong>de</strong>, en daar was Pol<br />
dikwijls het slachtoffer van zijn goedzakkigheid.<br />
Edoch, zijn zenuwachtigheid, zijn prikkelbaarheid zijn tegelijk verrassend.<br />
Stuur hem het woord toe. De reactie openbaart zich onmid<strong>de</strong>llij<br />
k door <strong>de</strong> beweging zijner han<strong>de</strong>rs : zij gaan van rechts naar links,<br />
tasten, heffen het <strong>de</strong>ksel van <strong>de</strong> bank op, of trommelen met een of<br />
an<strong>de</strong>r <strong>voor</strong>werp... Zijn lippen trillen... Ein<strong>de</strong>lijk komt het antwoord<br />
op <strong>de</strong> gestel<strong>de</strong> vraag in kort afgebeten woor<strong>de</strong>n, « gehakt stroo »,<br />
zooals we dat noemen.<br />
Zeer gering is bij Pol het vermogen om willekeurige aandacht te<br />
concentreeren. Die zwakheid openbaart zich op <strong>de</strong> meest grillige<br />
wijze. Nu eens zal hij achter een reeks van woor<strong>de</strong>n telkens een punt<br />
of een komma plaatsen, of een regel slechts ten halve invullen, of zijn<br />
naam schrijven met een kleine letter. Zulke stoornissen en leemten in<br />
zijn bewustzijn hangen dik well saam met meteorologische veran<strong>de</strong>ringen.<br />
Een an<strong>de</strong>r dui<strong>de</strong>lijk stigmaat van zijn psychologische ontaarding is<br />
<strong>de</strong> vorming van het speeksel wanneer hij spreken moet. Tusschen<br />
boven- en on<strong>de</strong>rlip hangen speekseldra<strong>de</strong>n, die ten slotte als zeeverdroppels<br />
afdalen. Dit verschijnsel wordt slechts bij twee leerlingen
— 195 —<br />
<strong>de</strong>r hoogste klas opgemerkt : allebei behooren ze tot <strong>de</strong> meest achterlij<br />
ken.<br />
Heel gebrekkig zijn bij hem ook <strong>de</strong> « verbindingscentrums », waardoor<br />
nauwkeurigheid en scherpte van waarneming verhin<strong>de</strong>rd wor<strong>de</strong>n.<br />
Hiervan een typiek <strong>voor</strong>beeld.<br />
We had<strong>de</strong>n saam een leertochtje gemaakt naar <strong>de</strong> Groote Markt en<br />
belen<strong>de</strong>n<strong>de</strong> straten om er het Stadhuis, <strong>de</strong> fontein van Brabo, <strong>de</strong><br />
0. L. Vrouwe kerk en an<strong>de</strong>re monumenten te bekijken.<br />
Een tijdje later stel<strong>de</strong> ik <strong>de</strong> vraag : « Wat is het hoogste gebouw<br />
<strong>de</strong>r Groote Markt ? » Pol verhief <strong>de</strong>n vinger en gaf ten antwoord « De<br />
Eiffeltoren, mijnheer ! » Algemeen gelach.<br />
Ik bepaal<strong>de</strong> mij niet tot enkel lachen. Ik was benieuwd te weten<br />
langs welke zon<strong>de</strong>rlinge wegen Pol aan dit zon<strong>de</strong>rling antwoord<br />
geraakt was. En zijn on<strong>de</strong>rvraging gaf het volgen<strong>de</strong> resultaat.<br />
Tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> groote vacantie van 1900 was Pol's va<strong>de</strong>r door het Staatsbestuur<br />
afgevaardigd — als ambtenaar in het telegraafwezen — een<br />
bezoek te brengen aan <strong>de</strong> wereldtentoonstelling van Parijs. Na <strong>de</strong><br />
terugkomst had hij in <strong>de</strong>n familiekring verhaald over <strong>de</strong> merkwaardighe<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong>r stad, en natuurlijk ook van <strong>de</strong>n Eiffeltoren. Van die<br />
beschrijving had Pol onthou<strong>de</strong>n het begrip van het hooge en het<br />
indrukwekken<strong>de</strong>. Van <strong>de</strong>n an<strong>de</strong>ren kant, in het <strong>voor</strong>stellingsvermogen<br />
van Pol vormen Groote Markt en Groenplaats slechts een plein, <strong>de</strong><br />
tusschenliggen<strong>de</strong> blokken telt hij niet.<br />
Bij het stellen <strong>de</strong>r vraag zag hij dus een plein, met <strong>de</strong>n 0. L. Vrouwe<br />
toren, zoo hoog oprijzend, dat hij hem vereenzelvig<strong>de</strong> met <strong>de</strong>n Eiffeltoren,<br />
en in een oogenblik van onbewustzijn, hem aldus doopte.<br />
Eenige dagen <strong>voor</strong> Nieuwjaar, een Vrijdag, herinner<strong>de</strong> Pol zich dat<br />
we 's zomers dien dag <strong>de</strong>r week naar <strong>de</strong> zwemdok gaan. Pol komt bij<br />
me en vraagt heel naief : « Mijnheer, gaan we van namiddag zwemmen<br />
? » — Het vroos dat het kraakte !...<br />
Evenwel kan die jongen gevaarlijk wor<strong>de</strong>n. In gewone omstandighe<strong>de</strong>n<br />
laat hij zich <strong>de</strong>n rol van . Lamme Goedzak , welgevallen.<br />
Edoch, wanneer men hem sart of onrecht aandoet, verliest hij alle<br />
beheersching, alle overwegingskracht en re<strong>de</strong>neering en is hij tot het<br />
uiterste in staat. Stellig is, in zulk geval, <strong>de</strong> jongen ontoerekenbaar <strong>voor</strong><br />
zijn la<strong>de</strong>n.<br />
** *<br />
« Nou, mijnheer, die is grappig !..., zoo landt Johan C... bij u aan.<br />
De taal verraadt <strong>de</strong>n Hollandschen knaap. Daarvan is hij een mooi<br />
exemplaar. Stevig gebouwd, wel geevenredigd naar le<strong>de</strong>n, bevallig<br />
van uiterlijk, verstandig en beleefd bij het praten, zou niemand vermoe<strong>de</strong>n<br />
dat hij hier te huis boort. Zijn uitzicht is eer dat van een<br />
veelbelovend stu<strong>de</strong>nt aan een hoogere burgersschool. Bij een nailer
— 196 —<br />
on<strong>de</strong>rzoek blijkt dat hij 'n eenvoudig pedagogisch-achterlijke is, fel<br />
verwaarloosd in zijn jeugd, ten minste, on<strong>de</strong>r verstan<strong>de</strong>lijk oogpunt.<br />
In <strong>de</strong> hoofdvakken — lezen, schrijven, rekenen — toont hij zich een<br />
beginneling, geenszins een stommeling.<br />
En Johan vertelt <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis met het brandglas. Een <strong>de</strong>r jongens<br />
had een lens me<strong>de</strong>gebracht, waarmee gaatjes wer<strong>de</strong>n gebrand in een<br />
stukje papier ; het werd ook gericht op <strong>de</strong> hand <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren ;<br />
niemand die 't langer kon uithou<strong>de</strong>n dan 1-2 minuten. Maar Jozef T...<br />
had zegevierend weerstaan aan <strong>de</strong> verbon<strong>de</strong>n krachten van zon en<br />
lens : hij trok z'n hand niet terug, zelfs niet na vijf minuten. En die<br />
ongevoeligheid bracht elk in verbazing !<br />
Ting-ting ! ting-ting<br />
De bel breekt het spel, en stelt <strong>voor</strong>loopig een ein<strong>de</strong> aan onze waarnemingen<br />
op <strong>de</strong> levenslustige schaar.<br />
Laten we thans een kijkje nemen in <strong>de</strong> klassen.<br />
William M OR RI<br />
(1 834-1 896)<br />
J. J. JAECKS.<br />
Aan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re zij<strong>de</strong> van 't kanaal heeft een man geleefd, die gansch<br />
zijn bestaan wijd<strong>de</strong> aan <strong>de</strong> ze<strong>de</strong>lijke verheffing zijner me<strong>de</strong>menschen.<br />
Zinn naam is WILLIAM MORRIS. Ilij trad op als dichter ; zijn stukken :<br />
Ver<strong>de</strong>diging van Geneva, _Het Leven en <strong>de</strong> Dood van Jaso, Het<br />
Aardsch Paradqs, zullen zijn naam vereeuwigen.0)<br />
Te Manchester, waar hij een <strong>voor</strong>dracht hield over 't verkeer<strong>de</strong> in <strong>de</strong><br />
huidige samenleving, eiudig<strong>de</strong> hij alzoo : « Moeten wij <strong>de</strong> sombere dagen<br />
welke ons nog van <strong>de</strong> veran<strong>de</strong>ring schei<strong>de</strong>n werkeloos blij yen ? Laat ons<br />
van he<strong>de</strong>n af, te mid<strong>de</strong>n van al 't slechte rondom ons, het work <strong>voor</strong>berei<strong>de</strong>n<br />
van :norgen, waaneer <strong>de</strong> ikzucht zal verdreven zijn, wanneer<br />
twist en strijd zal ophou<strong>de</strong>n, wanneer een nieuwe kunst zal tronen, een<br />
kunst van het Yolk en <strong>voor</strong> het yolk, een bron van geluk <strong>voor</strong> haar<br />
schepper en haar genieters 3).<br />
En Morris bleef niet werkeloos. Met Burne Jones, Mador Brown en<br />
enkele an<strong>de</strong>re artisten, stichtte hij een werkhuis <strong>voor</strong> yersiering, in.<strong>de</strong><br />
hoop een herleving <strong>de</strong>r <strong>de</strong>koratieve kunsten te verwekken. Hij, <strong>de</strong><br />
dichter word workman en vorm<strong>de</strong> al zijn helpers. Hij hield zich opvolgens<br />
bezig met het woven en het verwen van stoffen, het vervaardigen<br />
( 1 ) Bij <strong>de</strong>n dood van Tennyson, <strong>de</strong>n nationalen dichter, hood Gladstone hem <strong>de</strong>n<br />
titel en het ambt aan van g Laureaat Poeet ,, een van staatswege bezoldig<strong>de</strong> plaats,<br />
dock Morris bedankte <strong>voor</strong> <strong>de</strong> ter, omdat hij het nuttelooze dier sinekuur inzag.
— 197 —<br />
van gekleurd papier, tapijten, beschil<strong>de</strong>r<strong>de</strong> vensterramen. Hij word ook<br />
drukker : hij is stichter <strong>de</strong>r vermaar<strong>de</strong> Kelmscott drukkerij.<br />
In zijn vlugschrift Les buts <strong>de</strong> l' Art betreurt hij het verval <strong>de</strong>r kunst.<br />
Hij hekelt het vernietigen van 't natuurschoone en 't beletten van het<br />
<strong>voor</strong>tbrengen van echte kunstwerken Hij zegt : < De menschen zijn<br />
slaven <strong>de</strong>r machienen, in plaats dat zij ze zou<strong>de</strong>n bezigen als hun<br />
helpers ». Volgens hem kan er slechts veran<strong>de</strong>ring in dien betreurenswaardigen<br />
toestand komen, door een omwenteling, welke aan <strong>de</strong> individieen<br />
hun totale vrijheid zal geven, <strong>de</strong>rwijze, dat zij 't bezig zijn,<br />
't werken, niet meer als een last, een straf, maar als een bron van geluk<br />
zullen aanzien.<br />
William Morris heeft <strong>de</strong> maatschappij zijner droomen geschetst in zijn<br />
werk : Nieuws uitNergensoord.( 1) Bij 't lezen dier enkele bladzij<strong>de</strong>n voelt<br />
ge u mo<strong>de</strong>getrokken naar dat . Nergensoord , , naar dat schoone land<br />
met zijn heerlijke natuur en zijn gelukkige bewoners.<br />
't Ligt niet in mijn bedoeliig, een outleding van 't geheele werk te<br />
maken. 'k Wil slechts aanhalen wat mij, als on<strong>de</strong>rwijzer, getroffen heeft.<br />
**<br />
Morris <strong>de</strong>nkt zich verplaatst in « Nergensoord ». Dick een zijner<br />
bewoners is zijn gids en leidt hem door het land.<br />
Op een hunner tochten re<strong>de</strong>n zij door het Kessingtonbosch, even buiten<br />
Hammersfoort. 't Bosch was niet verlaten. Zij ontmoetten wan<strong>de</strong>len<strong>de</strong><br />
groepen en zagen vele kin<strong>de</strong>ren. Enkelen slenter<strong>de</strong>n rond tenten, an<strong>de</strong>ren<br />
zaten bij kleine vuren. Ver<strong>de</strong>r in 't bosch ston<strong>de</strong>n twee hutten.<br />
— (( Er schijnen nog al vrij wat kin<strong>de</strong>ren te wonen, Dick ».<br />
— « 0, die kin<strong>de</strong>ren komen niet alleen uit <strong>de</strong> enkele huizen in <strong>de</strong>n<br />
omtrek, maar uit <strong>de</strong> geheele streek. Zij komen 's zomers bij partijen in<br />
<strong>de</strong> bosschen spelen en wonen in tenten, zooals gij zien kunt. Wij<br />
moedigen dat nog al aan. De kin<strong>de</strong>ren leeren zich red<strong>de</strong>n en raken<br />
gewend aan <strong>de</strong> natuur. Hoe min<strong>de</strong>r zij zitten te suffen in <strong>de</strong> huizen hoe<br />
beter ».<br />
— (( Nu, die jonge lui zullen beter geschikt zijn om we<strong>de</strong>r naar <strong>de</strong><br />
school te gaan als <strong>de</strong> zomer <strong>voor</strong>bij is ».<br />
— « School ? ja, wat bedoelt ge daarmee ? I.k begrijp niet hoe dat iets<br />
met kin<strong>de</strong>ren kan te maken hebben. Wij spreken over eene a school<br />
haringen », over (( eene schil<strong>de</strong>rschool » en in dien zin zou men ook over<br />
eene « school kin<strong>de</strong>ren » kunnen spreken. 1k moet bekennen dat ik u<br />
niet begrijp ».<br />
1k (Morris) wil<strong>de</strong> hem niet uitleggen dat wij gewoon waren <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rgestichten<br />
met <strong>de</strong>n naam van school te bestempelen, en 'k hernam<br />
da<strong>de</strong>lijk.<br />
(1) Ne<strong>de</strong>rlandsche vertaling door F. VAN DER GOES-VAN LOOY, Amsterdam.
— 198 —<br />
— « 1k gebruikte dit woord in <strong>de</strong>n zin van « stelsel van opvoeding D.<br />
— « Opvoeding ! Ik heb 't woord wel hooren gebruiken, rnaar ik heb<br />
nog nooit iemand ontmoet die er mij een juiste verklaring van kon<br />
geven ».<br />
— « Wel, opvoeding beteekent, eene manier van kin<strong>de</strong>ren te on<strong>de</strong>rwijzen<br />
».<br />
— « Waarom ook geen groote menschen ? Maar, 'k kan u verzekeren<br />
dat onze kin<strong>de</strong>ren leeren, al on<strong>de</strong>rgaan zij eene manier van on<strong>de</strong>rwijzen<br />
of niet. Kijk, gij ztilt bier niet een dozer snaken vin<strong>de</strong>n die niet kan<br />
zwemmen. Allen kunnen met kleine boschpaar<strong>de</strong>n omgaan. Zij kunnen<br />
komen ; <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>re jongens kunnen maaien ; velen zijn op <strong>de</strong> hoogte van<br />
metselen en timmeren. Ik kan u verzekeren dat ze heel wat kunnen N.<br />
— « Ja maar, hun geestelijke ontwikkeling ? »<br />
— « Gast, misschien hebt gij niet geleerd <strong>de</strong> dingen te doen die ik<br />
noem<strong>de</strong>, en als dat zoo is, geloof dan niet dat er geen bekwaamheid toe<br />
noodig is en iemands geest niet veel werk geeft. Gij zoudt wel van<br />
gedacht veran<strong>de</strong>ren als ge een jongen uit Doretshire aan 't metselen<br />
zaagt. Maar ik meen dat gij van boekengeleerdheid spreekt. 0, die is,<br />
bij ons eenvoudig genoeg. De meeste kin<strong>de</strong>ren raken aan 't lezen <strong>voor</strong><br />
hun vijftien<strong>de</strong> jaar. Vat schrijven aangaat, wij zetten ze niet aan daarmee<br />
te vroeg te beginnen, omdat het <strong>de</strong> gewoonte geeft van leelijk<br />
schrift ».<br />
— « En als <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren kunnen lezen en schrijven, leeren zij dan niets<br />
an<strong>de</strong>rs, talen bij<strong>voor</strong>beeld ? »<br />
— « Natuurlijk ; soms <strong>voor</strong> zij lezen, kunnen zij Fransch praten. Zij<br />
komen ook gauw op <strong>de</strong> hoogte van 't Duitsch, dat gesproken wordt door<br />
een ontzaglijk getal gemeenten en gemeenten op 't vasteland. Hunne<br />
ou<strong>de</strong>rs spreken die talen, en bovendien, brengen onze gasten van over<br />
zee hun kin<strong>de</strong>ren met zich en <strong>de</strong> kleintjes gaan met elkaar om en<br />
leeren spoedig elkaars taal D.<br />
— « En <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re talen ? »<br />
— « 0, ja, zij leeren meest Latijn en Grieksch met <strong>de</strong> Lieuwere talen,<br />
schoon zij <strong>de</strong>zen spreken<strong>de</strong> leeren ».<br />
— « En, hoe on<strong>de</strong>rwijst gij geschie<strong>de</strong>nis ? »<br />
-- 0 Wel, als iemand lezen kan, dan leest hij natuurlijk wat hij liefst<br />
wil ; hij kan gemakkelijk iemand vin<strong>de</strong>n om hem <strong>de</strong> beste boeken over<br />
een of an<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwerp aan te dui<strong>de</strong>n, of om hem te verklaren wat hij<br />
niet begrijpt ».<br />
— « Wat leeren ze nog weer ? Ik <strong>de</strong>nk toch dat ze niet allemaal<br />
geschie<strong>de</strong>nis zullen leeren ? »<br />
— « Neen, zeker niet ! Sommigen geven er niet om, <strong>de</strong> meesten eigenlijk<br />
niet, geloof ik. Ik heb van mijn grootva<strong>de</strong>r gehoord, dat het meest in<br />
tij<strong>de</strong>n van wrijving en strijd en verwarring is, dat <strong>de</strong> menschen veel om
— 199 —<br />
geschie<strong>de</strong>nis geven, en, ge weet, in zoo'n perio<strong>de</strong> zijn wij tegenwoordig<br />
Diet. Neen, veel menschen bestu<strong>de</strong>efen het samenstel <strong>de</strong>r dingen en <strong>de</strong><br />
kwesties van oorzaak en gevolg. An<strong>de</strong>ren, zooals gij van mijn vriend Bob<br />
gehoord hebt, beste<strong>de</strong>n hun tijd aan wiskun<strong>de</strong>. Men kan <strong>de</strong>n smaak<br />
<strong>de</strong>r menschen niet dwingen ! »<br />
— « Maar gij wilt toch niet zeggen dat <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren al die dingen<br />
leeren ? »<br />
- « Dat hangt er van of wat gij kin<strong>de</strong>ren noemt. Ge moet be<strong>de</strong>nken<br />
dat zij on<strong>de</strong>rlin veel verschillen. In <strong>de</strong>n beginne, doen zij niet veel aan<br />
lezen. Wij moedigen dat vroegtijdig boekenlezen niet aan, ofschoon er<br />
altijd kin<strong>de</strong>ren gevon<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n die al vroeg dol op boeken zijn, wat<br />
misschien niet geed <strong>voor</strong> hen is, maar beletten kan men het toch niet ;<br />
meestal zijn ze op hun twintigste jaar als <strong>de</strong> rest. Gij weet wel dat <strong>de</strong><br />
kin<strong>de</strong>ren gaarne hun ou<strong>de</strong>rs nadoen, en daar zij <strong>de</strong> meeste menschen<br />
om zich henen bezig zien met echt plezierig werk zooals : huizenbouwen,<br />
straten maken, tuinieren, timmeren, enz., willen zij dat ook doen. Wij<br />
hoeven niet te vreezen <strong>voor</strong> te veel boekengeleer<strong>de</strong>n. En, 't kan niet veel<br />
kwaad, al komen er toch enkelen. Het is plezierig zulke lie<strong>de</strong>n te zien,<br />
zoo gelukkig zijn zij. Geleer<strong>de</strong> menschen zijn gewoonlijk zoo aangenaam,<br />
zoo vrien<strong>de</strong>lijk, zoo goed gehumeurd, zoo ne<strong>de</strong>rig en zoo begeerig om aan<br />
ie<strong>de</strong>reen te leeren wat zij weten. Wezenlijk, ik houd bijzon<strong>de</strong>r veel aan<br />
<strong>de</strong>genen die ik ken ».<br />
Dick leid<strong>de</strong> mij bij zijn ou<strong>de</strong>n grootva<strong>de</strong>r Hammond. Wanneer hij mij<br />
met hem alleen liet, waag<strong>de</strong> ik het nogmaals over <strong>de</strong> opleiding <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren<br />
te spreken.<br />
— Wij1 ik zooeven van Dick vernam, dat gij <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren in 't wild<br />
laat loopen en hun niets leert, in een woord, dat gij <strong>de</strong> opvoeding zoo<br />
verfijnd hebt dat er niets meer van over blijft, zou ik gaarne uwe i<strong>de</strong>een<br />
over opvoeding willen hooren ».<br />
— « Dan hebt gij maar <strong>de</strong> helft gehoord, gast. Ik ken uw standpunt<br />
in zake van opvoeding dat <strong>voor</strong> ons tot <strong>de</strong>n vroegeren tijd<br />
behoort, toen <strong>de</strong> strijd om het bestaan, zooals <strong>de</strong> menschen dat noem<strong>de</strong>n,<br />
<strong>de</strong> opvoeding <strong>de</strong>ed ontaar<strong>de</strong>n in het geven eener beperkte hoeveelheid<br />
niet al te nauwkeurige feitenkennis, iets dat moest verzwolgen wor<strong>de</strong>n<br />
door <strong>de</strong>n beginner in <strong>de</strong> levenkunst tegen « heug en meug n, of hij er<br />
Haar verlang<strong>de</strong> of niet, en dat herhaal<strong>de</strong>lijk moest herkauwd en verteerd<br />
wor<strong>de</strong>n door menschen die er niet om geven, ter wille van an<strong>de</strong>ren die er<br />
ook niet omgaven. Toen was bet regel dat <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren a naar school »<br />
gingen, op <strong>de</strong>n leeftijd gemakshalve beschouwd als <strong>de</strong> gepaste, onverschillig<br />
alle on<strong>de</strong>rscheid in begaafdheid en neiging, om, eenmaal daar,<br />
met gelijke verwaarloozing te wor<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rworpen aan een zelf<strong>de</strong>n<br />
konventioneelen gang van on<strong>de</strong>rwijs. Gij ziet, vriend, dat die manier van
— 200 —<br />
doen geen rekening hield van <strong>de</strong>n ontwikkelingsgraad, noch lichamelijk,<br />
noch geestelijk. Niemand kon het in zulke fabrieken zon<strong>de</strong>r scha<strong>de</strong><br />
afbrengen, en alleen zij, die <strong>de</strong> kracht had<strong>de</strong>n zich te verzetten, kon<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong> kans ontloopen te wor<strong>de</strong>n verpletterd. Gelukkig hebben bij ons al <strong>de</strong><br />
kin<strong>de</strong>ren die kracht gehad, en dus zou<strong>de</strong>n wij nooit gekomen zijn waar<br />
wij nu zijn. Dit alles was een gevolg van armoe<strong>de</strong> ; <strong>de</strong> maatschappij,<br />
dank <strong>de</strong> stelselmatige berooving waarop zij berustte, maakte een echte<br />
opvoeding bijna <strong>voor</strong> niemand mogelijk. Men aanzag als doel <strong>de</strong>r opvoeding<br />
: het kind eene zekere hoeveelheid kennis inpompen, al was bet<br />
<strong>voor</strong> hem een pijniging : <strong>de</strong> drang van 't gebrek verbood al 't an<strong>de</strong>re. Die<br />
tijd is lang <strong>voor</strong>bij ! wij hebben geen haast meer en <strong>de</strong> kennis ligt <strong>voor</strong><br />
ie<strong>de</strong>r gereed als zijn eigen neiging hem drijft haar te zoeken. In dit gelijk<br />
in vele an<strong>de</strong>re opzichten zijn wij rijk gewor<strong>de</strong>n : wij hebben tijd, om op<br />
ons gemak te groeien ! »<br />
— « Ja, maar, gesteld zijn<strong>de</strong>, dat het kind, <strong>de</strong> knaap, <strong>de</strong> man nooit<br />
die kennis begeert, zich nooit ontwikkelt in <strong>de</strong> gehoopte richting , gesteld<br />
b. v. dat hij bezwaar heeft tegen wiskun<strong>de</strong> : dwingen kunt gij hem niet<br />
als hij volwassen is, hoort gij hem dan niet te dwingen <strong>voor</strong> lien tijd ? »<br />
_ « Wel, word gij dan gedwongen wiskun<strong>de</strong> te leeren ? »<br />
— « Een beetje ».<br />
...... « En hoe oud zijt gij ? »<br />
— « Zeg maar zes-en-vijftig ».<br />
— « En hoeveel wiskun<strong>de</strong> kent gij nu. ? »<br />
-- « In 't geheel niets moor, tot mijn siiijt ».<br />
Hammond lachte, en ik liet het opvoedingson<strong>de</strong>rwerp varen.<br />
BLADVULLING.<br />
ERN TWEEDE TAAL.<br />
Soil ich franzOsisch re<strong>de</strong>n, eine frem<strong>de</strong> Sprache, in <strong>de</strong>r man immer<br />
albern erscheint, man mag sich stollen, wie man will, weil man immer<br />
nur das Gemeine, nur die groben Ziige und noch dazu stockend und<br />
stotternd ausdriicken kann. Denn was unterschei<strong>de</strong>t <strong>de</strong>n Dummkopf vom<br />
geistreichen Menschen, als dasz dieser das Zarte, GehOrige <strong>de</strong>r Gegenwart<br />
schnell, lebhaft und eigenthiimlich ergreift und mit Leichtigkeit<br />
ausdriickt, als dasz jene, gera<strong>de</strong> wie wir es in einer frem<strong>de</strong>n Sprache<br />
thun, sich mit schon gestempelten hergebrachten Phrasen bei je<strong>de</strong>r<br />
Gelegenheit behelfen miissen. GOETHE (Briefe aus <strong>de</strong>r Schweie).
q01<br />
FLACHSMANN als OPVOEDER<br />
(Vervolg)<br />
TWEEDE BEDRI JF.<br />
De !gamer <strong>voor</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers <strong>de</strong>r school. Aan <strong>de</strong> muren haarten en wandplaten, een tafel van<br />
werhzaamhe<strong>de</strong>n, ver<strong>de</strong>r een has met eon Klein handbibliotheeh ; twee groote portretten van<br />
Pestalozzi en Comenius. De <strong>de</strong>ur in het mid<strong>de</strong>n, het venster rechts van <strong>voor</strong>. In het mid<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r<br />
plaats een tafel waaraan 8 a io personen hunnen zitten. Op <strong>de</strong> tafel staan twee inhtpotten, een<br />
links en een rechts.<br />
1 ste TOON EEL.<br />
BETTY STURHAHN, WEIDENBAUM.<br />
BETTY (Zit <strong>voor</strong> een hoogen stapel schrijfboeken en verbetert ijverzg, tertvill zij met<br />
nadruk on<strong>de</strong>rlijnt, beoor<strong>de</strong>elt, <strong>de</strong> schriften'toeklapt en op een hoop . pakt. Een foot<br />
met verkropte evoe<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rlijnend). Don<strong>de</strong>rsche drommel !<br />
WEIDENBAUM (Komt op). Goe<strong>de</strong>n morgen, juffrouw.<br />
BETTY (Norsch als naar genvonte). Morgen.<br />
WEIDENBAUM (Begint met veel bedachtzaamheid en omslag zijn morgenmaal gereed te<br />
maken. gij neemt een spiritus-vuurtje uit <strong>de</strong> kas, steekt het aan, zet zijn theepotje<br />
erop, haalt een tas te <strong>voor</strong>schzjn,doet een zorgvuldig afgemeten hoeveelheid vleeschextract<br />
erin, enz.) Ik kook nu het water <strong>voor</strong> mijn bouillon maar liever zelf. De<br />
vrouw van <strong>de</strong>n schoolbo<strong>de</strong> laat het nooit genoeg koken naar mijn zin. Ik moet<br />
toch zoo <strong>voor</strong>zichtig zijn met mijn maag.<br />
BETTY (Z vsj g t).<br />
WEIDENBAUM (Gaat buiten om in zijn theepot water te halen ; komt nmer op). Nu, ge<br />
weet toch al, dat het spel begint ? Het on<strong>de</strong>rzoek tegen Flemming is aan gang.<br />
Flachsmann heeft een klacht neergelegd en zij is reeds aan <strong>de</strong> regeering overgemaakt.<br />
BETTY (Mompelt iets tusschen <strong>de</strong> tan<strong>de</strong>n en gaat <strong>voor</strong>t met verbeteren).<br />
WEIDENBAUM. Nu, eens <strong>de</strong> zaak in han<strong>de</strong>n van 't hooger bestuur, dan riekt het<br />
aangebrand. Dan gaan <strong>de</strong> poppers aan het dansen. Dan krijgt hij zijn paspoort<br />
zon<strong>de</strong>r gena<strong>de</strong>. De nieuwe schoolraad heeft nog onlangs een on<strong>de</strong>rwijzer recht<br />
uit <strong>de</strong> klas weggezon<strong>de</strong>n en gezegd, dat hij niet meer mocht terugkomen. Zoo<br />
maar weggejaagd, zon<strong>de</strong>r komplimenten. Hij moet gezegd hebben : Wie niet<br />
gehoorzaamt, lien jaag ik <strong>de</strong> school uit ). Die is kort van stof, ei mij !<br />
BETTY (Z1vijgt)<br />
WEIDENBAUM. Ja, en dat moet ik zeggen : 't is maar juist, zooals 't zijn moet.<br />
Gehoorzaamheid is er noodig. Als <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer niet gehoorzaam is, hoe<br />
zullen dan <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren gehoorzaamheid leeren ? %Vie het gevaar bemint, zal er<br />
in vergaan, zegt het spreekwoord !<br />
BETTY (Als boven).<br />
WEIDENBAUM. Maar stoor ik u niet ?<br />
BETTY (Bztsig). Ja !!<br />
WEIDENBAUM. Verschooning ! (Na een k<strong>de</strong>ine poos) Ja, dat heeft hij nu met zijn<br />
eeuwig tegenstribbelen, zijn betweterij, zijn hoogvliegerij en zijn nieuwe<br />
i<strong>de</strong>een. Ik ben nu al 18 jaar bij <strong>de</strong>n heer Flachsmann hebt gij al obit gehotird<br />
dat ik tegenpreutel<strong>de</strong> ?
202 -<br />
BETTY (Luid) Nee !! Enkel als er kwestie was van <strong>de</strong> jaarwed<strong>de</strong>n, toen waart gij <strong>de</strong><br />
giftigste, namelijk, toen er geen gevaar bij was.<br />
WEIDENBAUM. Nu, ja, dat is ook een heel an<strong>de</strong>re zaak, niet waar ? .... He.... Als ik<br />
wil, heb ik ook nieuwe i<strong>de</strong>een ; maar in <strong>de</strong> school breng ik ze niet binnen. Dat<br />
verwekt maar stoornis. Daarmee doet men zichzelf maar last aan. Ik doe mijn<br />
plicht en om <strong>de</strong> rest bekommer ik mij niet. Zoo kan mij geen mensch ter wereld<br />
iets verwijten. Als <strong>de</strong> minister van on<strong>de</strong>rwijs zelf moest komen, zou hij nog<br />
niets tegen mij vin<strong>de</strong>n. Zoolang ik leef, heb ik nog geen enkele ' schraba<strong>de</strong><br />
gekregen. Waarom doet Flemming niet als ik ? 1k kan er geen me<strong>de</strong>lij<strong>de</strong>n om<br />
hebben. (De schoolbel klept).<br />
BETTY (Pakt vinnig haar schriffboeken bijeen en neemt ze on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n arm) Zoo ! Nu,<br />
ik wil u ook eens iets zeggen. Voor mij is <strong>de</strong> heer Flemming ook een gruwel,<br />
zooals alle mansvolk. Omdat hij bezeten is van <strong>de</strong>n duivel . <strong>de</strong>s hoogmoeds,<br />
zooals alle mansvolk. Omdat hij zoo dom is, zich aan een net gezichtje gelegen<br />
te laten, zooals alle mansvolk. Maar.... als is 't ook niet veel.... hij is ten minste<br />
een man.<br />
WEIDENBAUM, Zoo... en ik ben zeker geen man, he ?<br />
BETTY. Gij ?... Maar hoor toch eens aan ! Als gij een man zijt, dan is uw theepot<br />
er ook een. Salut !<br />
(Gast of door <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>n<strong>de</strong>ur, waar z# Vogelsang en Riemann ontmoet, welke joist<br />
binnenkomen. Deze maken, als bevreesd, <strong>voor</strong> haar plaats, en met vasten tred, zon<strong>de</strong>r<br />
hen te bezien of aan te spreken, gaat zij tusschen hen door).<br />
RIEMANN, VOGELSANG.<br />
2 <strong>de</strong> TOONEEL.<br />
RIEMANN (Een on<strong>de</strong>rbroken gesprek <strong>voor</strong>tzettend, met triomfeeren<strong>de</strong> zelfvoldoening).<br />
Nu, hij snapt dan natuurlijk mijn klaveren-dame met <strong>de</strong>n beer en speelt<br />
klaveren aas daarna. 1k, met mijn ruitenboer er op. Nu speel ik ruiten aas...<br />
heer en zeven vallen, dan schuppen aas... dame en acht vallen ; dan herten<br />
aas... negen en zeven vallen ; klaveren tien afgelegd maakt 62. Met glans<br />
gewonnen ! Hahahahaha !<br />
VOGELSANG (Heel t een sigaar aangestoken). Gij speelt wel alle dagen skat, niet ?<br />
RIEMANN. Wat zal men dan an<strong>de</strong>rs doen ?<br />
VOGELSANG. Nu ! Men kan bij <strong>voor</strong>beeld wat lezen.<br />
RIEMANN. Dat doe ik ook.<br />
VOGELSANG. Wat dan ?<br />
RIEMANN. Och. . <strong>de</strong> gazet !<br />
VOGELSANG. Hoelang speelt gij dan zoo per dag ?<br />
RIEMANN. Nu .. zoo van rond <strong>de</strong>n zevenen tot <strong>de</strong>n twaalven... hoogstens !<br />
VOGELSANG. Vijf uren.. alle respekt ! En wat doet gij dan <strong>voor</strong> dien tijd ?<br />
RIEMANN. Voor dien tijd slaap ik.<br />
VOGELSANG. Wat... tot zeven uren houdt gij middagslaap ?!<br />
RIEMANN. 0 ! neee... ik drink ook mijn koffie, en dan ga ik soms eens op mijn.veld<br />
en spit of hak een beetje.<br />
VOGELSANG. Een bespiegelend daarzijn ! En mat zulk leven u dan niet of ?<br />
RIEMANN (Naiej). Neee.
— 203 —<br />
3<strong>de</strong> TOON EEL.<br />
De <strong>voor</strong>gaan<strong>de</strong>n. FLACHSMANN. Later DIERCKS en ROMER.<br />
FLACHSMANN. Mijne heeren, wilt gij <strong>de</strong>ze lijst invullen, ja ? En dan... hoogstwaarschijnlijk<br />
zal <strong>de</strong> heer inspecteur BrOsecke nog vandaag komen en <strong>de</strong> klassen<br />
nazien.<br />
WEIDENBAUM. Mijnheer <strong>de</strong> inspecteur ?<br />
FLACHSMANN. Ja. Zorgt er eens <strong>voor</strong>, dat alles in regel zij, niet waar ?<br />
DE ANDEREN (Tracy). Ja... ja.<br />
VOGELSANG (Houdt zijn sigaar achter <strong>de</strong>n rug verborgen). Waaraan danken wij <strong>de</strong> eer<br />
van dit hooge bezoek ? Dat gebeur<strong>de</strong> toch vroeger niet !<br />
FLACHSMANN. Ach !... dat komt... met Flemming. Enkel, omdat hij eens hier zou<br />
geweest zijn en zou kunnen antwoor<strong>de</strong>n als hem iets gevraagd wordt.<br />
WEIDENBAUM (Met glimlachen<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rdaniqheid). Nu, <strong>de</strong> heer inspecteur zal toch<br />
geen van ons <strong>de</strong>n kop aftrekken...<br />
FLACHSMANN. Om 't even ; alles moet toch in regel zijn.<br />
WEIDENBAUM. Jaaa !... ik doe mijn plicht... wat mij betreft...<br />
RIEMANN (Nieurosgiery). Komt dan <strong>de</strong> zaak kortelings op 't tapijt ?<br />
FLACHSMANN. Ja. (Korte poos. Diercks en .Ramer komen binnen). De heer Flemming<br />
heeft toch wel het toezicht op <strong>de</strong>n koer, niet waar ?<br />
DIERCKS. Ja.<br />
FLACHSMANN. Is hij ook het volgen<strong>de</strong> uur niet vrij ? (Gant naar <strong>de</strong> tafel van werkzaamhe<strong>de</strong>n<br />
en zoekt met <strong>de</strong>n vinger).<br />
VOGELSANG (Doet een trek aan zijn sigaar). Ja wel !<br />
DIERCKS. Hij en juftrouw Holm, geloof ik.<br />
FLACHSMANN. Hm... (Nadat hij gevon<strong>de</strong>n heeft) Jawel : heer Flemming en juffer<br />
Holm... ( Wisselt een blik met Diercks) Hm... (Snuffelend) Mijne heeren ?! Hier<br />
is weer gerookt !<br />
VOGELSANG (Oa snuffelend). Ja, 't schijnt zoo.<br />
FLACHSMANN. Laat dat, Mijnheeren. Ik heb dat nu herhaal<strong>de</strong>lijk verbo<strong>de</strong>n. Gij geeft<br />
daardoor aan <strong>de</strong> scholieren een <strong>voor</strong>beeld van verkwisting.<br />
VOGELSANG (Altijd met gelaten aanblik toestemmend). Ja.<br />
FLACHSMANN. Een on<strong>de</strong>rwijzer moest maar in 't geheel niet rooken.<br />
VOGELSANG. Hm !...<br />
FLACHSMANN, De jaarwed<strong>de</strong>n schijnen altijd nog te hoog te wezen. (4/).<br />
4<strong>de</strong> TOONEEL.<br />
(De <strong>voor</strong>gaan<strong>de</strong>n zon<strong>de</strong>r FLACHSMANN. Later FLEMMING. Eenige heeren hebben hun<br />
morgenmaal uit een papier genomen en, uit een has, bier of moll? bijgehaald).<br />
VOGELSANG (Met <strong>de</strong> grootste zielsrust <strong>voor</strong>trookend). Ge moet weten, hij zelf zou heel<br />
gaarrie rooken ; maar zijn vrouw heeft het verbo<strong>de</strong>n.<br />
DIERCKS (Is van <strong>voor</strong> rechts naar het venster gegaan), Ziet me dien warboel daar<br />
maar eens aan ! (Doet het venster open ; men hoort het verwij<strong>de</strong>rd gejoel eener<br />
spelen<strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rschaar). Hoort dat schandaal maar eens ! (Sluit rimer het venster).<br />
Zoo gaat het ie<strong>de</strong>ren keer, dat HIJ het toezicht heeft ! En zoo moeten wij <strong>de</strong><br />
tucht doen heerschen in <strong>de</strong> school.<br />
WEIDENBAUM (Is insgelijks na<strong>de</strong>rgetre<strong>de</strong>n). Ja, en wij krijgen dan <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren verhit<br />
en met vuurroo<strong>de</strong> aangezichten in <strong>de</strong> klas. Hij laat <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren veel te veel<br />
toe ; hij zelf joelt me<strong>de</strong>, of hij een jonge snaak ware.
- 204 -<br />
ROMER (Baar<strong>de</strong>looze jongeling van 21 "(tar met vurig temperament. Normalkleedij van<br />
een jager, .staan<strong>de</strong> binnenkraag). Dat moet hij ook ! Dat moet een on<strong>de</strong>rwijzer<br />
doen !<br />
WEIDENBAUM. Zoo ! en als dan later 'n jongen zijn been breekt, wat dan ? Dan staan<br />
wij <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n last !<br />
ROMER (Hoogdravend). Beter een gebroken been dan een gebroken yolk !<br />
VOGELSANG (Glimlacht).<br />
DE ANDEREN. Oei-Oei-Oei !<br />
ROMER. Daarom vergo<strong>de</strong>n <strong>de</strong> jongens hem ook ! En niet enkel daarom ! Maar<br />
tevens, omdat hij een <strong>de</strong>r Neste on<strong>de</strong>rwijzers is, die er bestaan !<br />
DE ANDEREN, BEHALVE VOGELSANG (Lachen luidop).<br />
RIEMANN (Etend). Flemming ? Flemming ? Dat is een heel domme kerel.<br />
VOGELSANG (Lacht behagelijk).<br />
RIEMANN. Ja, dat is hij ook ! Als hij zoo lomp niet was, dan zoa hij toch wat uit <strong>de</strong><br />
oogen zien en zorgen, dat ze hem niet afzetten ! En dan : hij is, bij <strong>voor</strong>beeld,<br />
een heel mid<strong>de</strong>lmatig mathematieker.<br />
VOGELSANG. Hebt gij hem daarin <strong>de</strong> les <strong>voor</strong>gespeld, Riemann ?<br />
RIEMANN. Dat komt er niet op aan, he ! Ik weet het van Schwensen, die zegt het ook.<br />
DIERCKS. Ja, en kent hij dan misschien jets van <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re vakken ? Niets dan<br />
woor<strong>de</strong>nkramerij ! In schijn is 't veel, maar 't is al gezwets.<br />
WEIDENBAUM. Ja, en een slecht kollega. Altijd dringt hij zichzelf op het <strong>voor</strong>plan.<br />
Zijn manier van doen, altijd <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n dag te komen met openbare <strong>voor</strong>drachten<br />
en opvoedkundige verhan<strong>de</strong>lingen... dat moet ge toch zelf zeggen : kollegiaal<br />
is dat niet (Instemming).<br />
VOGELSANG (Met <strong>de</strong> grootste bedaardheid). Ja, en het ergste van ar... (Algemeene spanning)...<br />
het allerergste is, dat hij alleen meer kent dan wij allemaal te zamen.<br />
(Hoongelach en protest).<br />
RIEMANN. Dat is niet waar !<br />
DIERCKS. Belachelijk ! Onnoozel ! Dom !<br />
te geliik.<br />
WEIDENBAUM. Dat zullen wij God en <strong>de</strong>n mul<strong>de</strong>r laten schei<strong>de</strong>n!<br />
ROMER. Dat kent hij ! Ja, dat kent hij !<br />
VOGELSANG. Nu, kin<strong>de</strong>rs, zoo ge eerlijk wilt zijn, moet ge het toch zelf bekennen !<br />
Als Flemming in <strong>de</strong> conferentie er eens or<strong>de</strong>ntelijk aan wil gaan, dan zitten wij<br />
daar toch alien als nachtlichtjes, en het tristigste oordjeskaarsken is toch nog<br />
wel onze Flachsmann . Onze Flachsmann kan niets dan zijn armzalig Sic volo<br />
sic jubeo... c Ik wil het zoo hebben, en wat ik wil, dat gebeurt ). Hahahaha. .<br />
Kin<strong>de</strong>rs, een leute was het toch wel, toen Flemming zekeren dag rechtstond en<br />
heel gelaten zeg<strong>de</strong> : ‘ Heer Flachsmann ? ! ou zijt niet <strong>de</strong> hoofdzaak in <strong>de</strong><br />
school, maar wel <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren ! ,<br />
DIERCKS (Spottend en triomfeerend). Ja, daarom vliegt hij nu ook buiten !<br />
ROMER. Zoo ?? Dat zullen wij eens zien ! Dat zou gemeen zijn ? Dan protesteeren<br />
wij ! (Luken), Als zij aan hoogerhand bij <strong>de</strong> regeering wisten, wat <strong>voor</strong> een<br />
genie hij is — (Langdurig spotgelach <strong>de</strong>r an<strong>de</strong>ren, uitgezon<strong>de</strong>rd Vogelsang).<br />
RIEMANN. Lieve Romer, gij zijt nog niet droog genoeg achter <strong>de</strong> ooren om tusschen<br />
on<strong>de</strong>rvindingrijke kollega's me<strong>de</strong> te spreken. Doe eerst wat ervaring op,<br />
ja ? Word eerst een twintig jaarkens ou<strong>de</strong>r ; het verstand komt met <strong>de</strong> jaren.<br />
ROMER. Nu, als dat uw laatste hoop is !...<br />
RIEMANN. (Het niet juist begrijpend). Hoezoo... hoop ?...<br />
VOGELSANG (Met een vergenoegd lachje, va<strong>de</strong>rlijk 9vel7villend tot Milner). Kollega, nu<br />
vind ik toch ook, dat gij een toontje lager zoudt mogen zingen... Gaarne beken<br />
ik, dat we in onzen tijd ook zoo'n 4 stouterds , waren ; die tijd is echter al wat
- 205 -<br />
<strong>voor</strong>bij... Ge meent , het goed... Gelijk hebt ge ook... enkel <strong>de</strong> temperatuur<br />
'n heel klein tietsken naar 't vriespunt laten zakken, he ?<br />
ROMER (Gewillig). Ja.<br />
RIEMANN. Maar wat wilt ge nu eigenlijk daarmee zeggen ? Gij schijnt te durven !<br />
R5MER (Dreigt rce<strong>de</strong>r op te vliegen).<br />
VOGELSANG (Bedaart hem en drukt hem Ive<strong>de</strong>r op <strong>de</strong>n stoel).<br />
WEIDENBAUM (Steekjes on<strong>de</strong>r water gevend en ze<strong>de</strong>sprekend). Dat is <strong>de</strong> geest van <strong>de</strong>n<br />
hoogmoed, die, eilaas ! on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> jongere kollega's heerscht en waarvan ook onze<br />
vriend Flemming van kop tot teen doortrokken is. Ik moet zegger. : mij is het<br />
naar <strong>de</strong>n zin, dat <strong>de</strong> nieuwe schoolraad besloten heeft dat stalleken eens en <strong>voor</strong><br />
goed te kuischen. De belhamels, <strong>de</strong> oproerzaaiers hebben het bij hem gedaan.<br />
Hij is mijn man ! Zijn Hoogheid Flemming <strong>de</strong>nkt altijd, dat hij geroepen is om<br />
<strong>de</strong> school tot een « hooger ) en « nog hooger ' en dan c nog eens hooger ) peil<br />
te brengen.<br />
DIERCKS. Bah ! hij <strong>de</strong>nkt in 't geheel niet aan <strong>de</strong> school. Meent ge, dat die kerel hart<br />
heeft <strong>voor</strong> <strong>de</strong> school ?! Zichzelf wil hij verheffen ! 'n Heel gemeene gelukzoeker<br />
is hij !<br />
VOGELSANG. Ho, ho !<br />
RIEMANN. Ja, dat is hij ! En dan... wat moet er komen van al dat zot gedoen :<br />
« Ou<strong>de</strong>rsavon<strong>de</strong>n !... , c Verga<strong>de</strong>ringen, samenkomsten met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs ! ' « De<br />
natuurlijke verbinding tusschen ou<strong>de</strong>rs en on<strong>de</strong>rwijzers, wil hij inrichten ). —<br />
« Heel het yolk zou het werk <strong>de</strong>r school on<strong>de</strong>r zijn bescherming nemen 5,.<br />
— Wat zeever ! Wat kennen <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs van kin<strong>de</strong>ren ! Ik ben blij dat <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs<br />
mij gerust laten ! En wat le vert het op ? Meer werk <strong>voor</strong> ons en an<strong>de</strong>rs niets !<br />
« Minstens een avond per maand ), meent hij, « zou<strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>rs en on<strong>de</strong>rwijzers<br />
bijeen moeten komen 14. Ik <strong>de</strong>nk er nog niet aan ! 'k Heb 's avonds geen tijd !<br />
WEIDENBAUM. Neee ! (<br />
i te gelijk, !<br />
DIERCKS. Neen !<br />
RIEMANN (Zich steeds meer opran<strong>de</strong>nd). En dan : 't zou beter zijn, dat het werk van<br />
<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer vereenvoudigd werd I Wat mak en wij met al die vod<strong>de</strong>nvakken<br />
als geometrie en geschie<strong>de</strong>nis enzoo<strong>voor</strong>ts ! Als <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren maar al lezen en<br />
schrijven kunnen, dan is het genoeg ! Met <strong>de</strong> rest vangen zij toch niets aan !<br />
VOGELSANG. Riemann, wees zoo nijdig niet !<br />
RIEMANN (Lummelachtig). Nijdig... hoezoo ?<br />
VOGELSANG. En dan, een noodzakelijk yak hebt gij vergeten : het rekenen.<br />
RIEMANN. Nu ja, rekenen.<br />
VOGELSANG. Dat hebben ze later noodig om skat te spelen !<br />
RIEMANN (Steeds vuriger). En nog 't onnoozelste van al : « Wij moeten <strong>de</strong> kunst in<br />
<strong>de</strong> school brengen ! ) Wat 'n bluf ! Wat verstaan toch <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren van kunst !<br />
Kunst is daarbij maar iets <strong>voor</strong> rijke menschen ! En dan : « Bloemen kweeken<br />
in <strong>de</strong> school ! , Al <strong>de</strong> vensterdorpels heeft hij vol bloemen staan ! (Dom lachend).<br />
Precies alsof al <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren hoveniers moesten wor<strong>de</strong>n !<br />
WEIDENBNUM. Wat mij batrelt, ik heb tegen die zoogenaam<strong>de</strong> « esthetieke opvoeding<br />
) <strong>voor</strong>al beweegre<strong>de</strong>nen van ze<strong>de</strong>lijken aard.<br />
DIERCKS. Heel juist !<br />
RIEMANN (Steeds zeer vurig). Ja ! Halt, daar moet ik eens iets van vertellen ! Ik was<br />
laatst bij hem thuis... dat moat ik u vertellen ! Daar heeft hij, moet ge weten,<br />
een plaat : Daar zit 'n soldaat met een pluimhoed op <strong>de</strong>n kop ; die zit <strong>voor</strong><br />
een ge<strong>de</strong>kte tafel en houdt een glas champagne in <strong>de</strong> hoogte. En een vrouwspersoon<br />
zit op zijn schoot, en die heeft hij om het mid<strong>de</strong>l gevat. En die twee<br />
kijken zoo frank weg <strong>de</strong> ,schil<strong>de</strong>rij uit. Hoe beet het ook weer ? Jii... hij heeft
- 206 -<br />
mij nog gezegd, hoe 't beet... mmm... Ram... Rem... juist : c Rembrandt als<br />
Opvoe<strong>de</strong>r ) heet het.<br />
VOGELSANG<br />
lachen laid op.<br />
ROMER<br />
RIEMANN. Wat is daar nu zoo belachelijks aan ?<br />
VOGELSANG. Niets, niets, vertel maar <strong>voor</strong>t.<br />
RIEMANN. Nu dan, ik vraag hem : c Zoudt gij <strong>de</strong>ze plaat ook in 't schoollokaal<br />
durven ophangen? ' — t Denkt gij niet dat het goed zou zijn, beste Riemann ?<br />
zeg<strong>de</strong> hij.<br />
VOGELSANG (Lachend). Goe<strong>de</strong> Riemann, hij heeft u daar weer eens fijntjes in 't oken<br />
gehou<strong>de</strong>n.<br />
DIERCKS. Nu, hij heeft toch ook op zijn kast in <strong>de</strong> klas 'n halfnaakt beeld staan !<br />
En dat zou kunst zijn ! Merci <strong>voor</strong> zulke vuiligheid. Een waar geluk, dat <strong>de</strong><br />
kerel uit <strong>de</strong> school gejaagd wordt.<br />
VOGELSANG. Maar jongens, als hij dan toch een lijk is, dan begrijp ik niet, waarom<br />
ge u om hem zoo moe maakt. Gij geeft daardoor eigenlijk slechts het bewijs<br />
van heel veel eerbied, heel groot ontzag.<br />
ROMER. Zeer jUiSt !<br />
DE ANDEREN (Schieten te gelijk in een verbitterd hoongelach).<br />
DIERCKS. 4 Een lijk ? 3. Nu, nog is hij niet dood. Wie weet, hoe schoon hij zich uit<br />
<strong>de</strong>n slag trekt. Hij heeft er te veel verstand van, zich als het c lieve kin<strong>de</strong>ken 3.<br />
aan te stellen. Hij heeft zoo'n 4 air '. (Met plotselinge 'voe<strong>de</strong>). Maar dat zeg ik u :<br />
wordt die beslagmaker, die windbuil niet weggejaagd, dan vraag ik bij <strong>de</strong><br />
regeering] mijn verplaatsing aan, en als re<strong>de</strong>n geef ik op dat ik met zulken<br />
kerel niet langer wil samen werken.<br />
VOGELSANG (Lacht kortaf).<br />
DIERCKS. Ja, gij kiest nog altijd zijn partij, Vogelsang. (De schoolbel klept; men staat<br />
op om buiten te gaan. Diercks, als gevolg op een plotselingen inval). Daar ! vraag<br />
maar eens aan Flachsmann, wat Flemming over het personeel onzer school<br />
gezegd heeft ! Wij zijn alien dood en vermemeld ; hij gaat bier ten on<strong>de</strong>r bij<br />
ons ; hij alleen leeft. In heel ons korps is overigens geen streven naar hooger,'<br />
geen i<strong>de</strong>alism ; hij alleen bezit i<strong>de</strong>alism ! Wij zijn lui en bekrompen ; hij is een<br />
twee<strong>de</strong> Pestalozzi ! zoo heeft hij dat letterlijk gezegd. Als gij het van mij niet<br />
gelooven wilt, ga dan maar da<strong>de</strong>lijk naar Flachsmann en vraag het hem ; wij<br />
hebben het bei<strong>de</strong>n gehoord. Gij gelooft toch niet dat wij alle twee zou<strong>de</strong>n liegen.<br />
VOGELSANG (Bedachtzaam). Zoo lets kan er toch niet door !<br />
ROmER. Dat is een gemeenheid ! Als hij dat gezegd heeft, dan krijgt hij geen woord<br />
meer van mij I<br />
DIERCKS. Vroeger heeft hij toch ook nog zoo'n uitvalletjes gedaan ! (Spreekt <strong>voor</strong>t met<br />
Roomer).<br />
FLEMMING (Komt binnen, hangt zijn hoed aan een k,apstok).<br />
DIERCKS. Ik moet in <strong>de</strong> klas. (Spoedt zich, met lovalijk verborgen haast, eerst van alien<br />
naar buiten).<br />
FLEMMING. Ha, bier binnen is 't koeler dan buiten. Jongens is me dat een hitte !<br />
Hebt gij nog een flesch bier <strong>voor</strong> mij laten staan ? (Algemeen stilzwijgen.<br />
Riemann en W ei<strong>de</strong>nbaum spoe<strong>de</strong>n zich weg te komen ; Romer gaat gejaagd dicht<br />
<strong>voor</strong>bij Flemming en c ziet hem nog niet staan ) ; Flemming ziet hem na ; Vogelsang<br />
gaat, bedachtzaam, met vorschen<strong>de</strong>n blik, op Flemming, als laatste, buiten.<br />
Flemming ziet hen verbluft na en schiet dan in een zenuivachtigen lack).<br />
Hahahaha I Mijn zaak moet slecht staan... men laat mij links liggen ! De<br />
kollega's zou<strong>de</strong>n zich kunnen .g comprometteeren ), <strong>de</strong> « kollega's 3. I Hahaha 1
- 207 -<br />
Viet weer een tijd naar <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur, strek,t dan <strong>de</strong> armen loodrecht omhoog met eett,<br />
bevrij<strong>de</strong>n<strong>de</strong> bemeging). Nnna ! (Gaat aan <strong>de</strong>n rechterkant <strong>de</strong>r tafel zitten, neemt<br />
een hoop schrij fboeken, Welke daar lag, en begint te verbeteren ; legt echter weldra<br />
het hoofd in <strong>de</strong> hand en staart vOor zich uit).<br />
GISA. FLEMMING.<br />
3<strong>de</strong> TOON EEL.<br />
GISA. (Komt binnen zon<strong>de</strong>r van Flemming bemerkt te wor<strong>de</strong>n. Zif draagt rozen op <strong>de</strong><br />
borst en in het haar. On<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n linker arm draagt zij een stapel schriffboeken. Zij<br />
beziet Flemming en hoest dan eens).<br />
FLEMMING (Schrikt op en knikt haar dan lachend toe).<br />
GISA. Mag ik hier bij u verbeteren ? Boven is het zoo heet.<br />
FLEMMING. Maar ik ,bid er u om, juffrouw Holm.<br />
GISA (Legt hare schrOlboeken op <strong>de</strong> tafel en zet zich links). Wat scheelt u ? Toen ik<br />
binnenkwam, zaat gij daar zoo in gedachten verzonken.<br />
FLEMMING. 1k dacht na over mijn eigen afschuwelijkheid en over <strong>de</strong> lieftalligheid<br />
<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re menschen !<br />
GISA. Dat klinkt valsch. Wat is er geweest ?<br />
FLEMMING. Als ik daar even van <strong>de</strong> speelplaats naar hier kwam, bejegen<strong>de</strong>n <strong>de</strong> kollega's<br />
mijn vrager met een ijskoud zwijgen. Men c zag mij nog niet staan<br />
ik sta c in kwa<strong>de</strong>n geur ).<br />
GIsA. Dan moet men u gelasterd hebben. En dat heeft geen an<strong>de</strong>re gedaan<br />
dan Mijnheer Diercks. Onlangs heb ik Mijnheer Vogelsang nog gewaarschuwd ;<br />
<strong>de</strong>ze wil<strong>de</strong> mij echter niet gelooven ; maar Mijnheer Diercks is een intrigant ;<br />
ik zie hem daar<strong>voor</strong> aan.<br />
FLEMMING (Bedaard). Hij is een schurk, ja. Een goed doorvoe<strong>de</strong> schurk : vet en laf.<br />
Zoolang die iemand in het oog moeten blikken, zijn ze tamelijk braaf ; als zij<br />
echter maar even van u weg molten zien, wor<strong>de</strong>n het <strong>de</strong> grootste smeerpoetsen.<br />
GISA. Dat weet gij ? En dan zijt ge dikwijls nog zoo openhartig met hem ?<br />
FLEMMING. Ja, ik ben niet bang <strong>voor</strong> intriganten. (Zich <strong>voor</strong>over buigend). Ziet ge,<br />
lieve juffrouw, in heel het dierenrijk is er geen vuiler, lomper beest dan het<br />
varken. Maar zoo'n lomp, vuil beest kan eigenlijk geen kwaad.<br />
GISA. (Lacht).<br />
FLEMMING. Dat is <strong>de</strong> zoologie <strong>de</strong>r moraal.<br />
GISA. Wilt gij aan <strong>de</strong> kollega's dan geen uitleg vragen ?<br />
FLEMMING (Kortaf lachend). Neen. De moeite niet waard.<br />
GISA. Gij zijt trotsch, hoogmoedig, om bang van te zijn.<br />
FLEMMING (Altijd schreboeken verbeterend). Dat kan wel zijn.<br />
GISA. Schoon is dat wel 1... Maar toch treurt gij.<br />
FLEMMING. En waarom ?<br />
GISA. Omdat men u afstellen wit.<br />
FLEMMING (Bukt zich over zijn boek). Hm !<br />
GISA. (Met komischen toorn op <strong>de</strong> tafel trommelend). Hou nu toch ein<strong>de</strong>lijk met dat<br />
domme verbeteren eens wat op !<br />
FLEMMING. Als ik maar kon !<br />
GISA. Dwaasheid, ik moet ook ; 'k doe het echter toch niet.<br />
FLEMMING (Lacht <strong>voor</strong> zich keen).<br />
GISA (Gaat naar hem, neemt hem <strong>de</strong> pen uit <strong>de</strong> hand, klapt het schrijfboek toe en legt
- 208 -<br />
het weg). Zoo !... Vandaag gaat ge toch geen huiswerk opgeven ? Bij zulke hitte<br />
gaan <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren toch 's namiddags naar huis ! Wij hebben 3o gra<strong>de</strong>n in het<br />
lommer !<br />
FLEMMING. Gij overdrij ft.<br />
GISA. Nu ? (Loopt naar <strong>de</strong>n thermometer, die nevens <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur hangt). Ach, lieve hemel !<br />
maar 19 gra<strong>de</strong>n ! Weet ge wat ? Wij doen er wat bij. (Neemt <strong>de</strong>n thermometer<br />
van <strong>de</strong>n muur). Hoeveel gra<strong>de</strong>n moeten er zijn, eer namiddag-verlof wordt toegestaan<br />
?<br />
FLEMMING. 22.<br />
GISA (Neemt <strong>de</strong>n thermometer en laat vol liver er <strong>de</strong>n a<strong>de</strong>m over keen gaan).. Die heb<br />
ik !<br />
FLEMMING (Lachend). Hangt <strong>de</strong> school u nog altijd zoo <strong>de</strong> keel uit ?<br />
GISA. De keel uithangen ? Waarom die mil<strong>de</strong>ren<strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n? 1k ken geen afschuwelijker<br />
on<strong>de</strong>rbreking <strong>de</strong>r vacantie dan <strong>de</strong> school.<br />
FLEMMING. Toe maar !<br />
GISA. Laat eens zien : gij zoudt mij misschien een raad kunnen geven.<br />
FLEMMING. Ja ?<br />
GISA. Vind mij eens <strong>de</strong> grootste domheid uit, die ik zou kunnen bedrijven, zon<strong>de</strong>r<br />
mijn eer te schen<strong>de</strong>n.<br />
FLEMMING. En wat zoudt gij met die domheid aanvangen ?<br />
GISA. Ik zou ze begaan om door <strong>de</strong> schooloverheid weggejaagd te wor<strong>de</strong>n.<br />
FLEMMING. Maar waarom zijt gij dan on<strong>de</strong>rwijzeres gewor<strong>de</strong>n ?<br />
GISA. Omdat mijn stiefva<strong>de</strong>r mij daartoe verplicht heeft. Ik wil<strong>de</strong> muziek leeren,<br />
maar ik mocht niet.<br />
FLEMMING. En waarom breekt gij dan niet of met uw stiefva<strong>de</strong>r ?<br />
GISA. Omdat ik mijn moe<strong>de</strong>r niet mag verlaten. Omdat ik... maar lath mij als het<br />
u belieft niet uit... (Ten gron<strong>de</strong> zien<strong>de</strong>) omdat... omdat zij zegt, dat ik haar eenige<br />
troost ben. (Poos). In <strong>de</strong> normaalschool vond ik het baantje nog al plezierig.<br />
Alle dagen leeren, dat was hemelsch. Ik zou immers altijd willen leeren. Maar<br />
on<strong>de</strong>rnnjzen, dat kan ik nu, eens en <strong>voor</strong> al, niet ! En dan nog dat atgrijselijk<br />
herhalen ! En dat verbeteren... ik kan het niet. En daarbij heb ik er zooveel<br />
verdriet over, dat ik zoo'n slechte on<strong>de</strong>rwijzeres ben ; <strong>de</strong> kleine jongetjes zijn<br />
loch zoo lief ! Maar eerst ben ik altijd te toegevend, en, als ik dan later streng<br />
wil wor<strong>de</strong>n, dan lachen zij mij vierkant uit. Ik kan met dien grooten hoop<br />
kin<strong>de</strong>ren niet over <strong>de</strong> baan ! (Met koddige onschuld). Ja, als 't <strong>de</strong> mijne nog<br />
waren ! (Torte poos) Als ik dan aan u <strong>de</strong>nk... o hemel ! gij leidt <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren met<br />
vaste hand, en toch komen <strong>de</strong> handjes u toegeviogen !<br />
FLEMMING. En toch heb ik <strong>de</strong>nzelf<strong>de</strong>n har<strong>de</strong>n strijd gestre<strong>de</strong>n als gij.<br />
GISA Verwon<strong>de</strong>rd). Hoezoo ?<br />
FLEMMING. Ik weet niet of het u bekend is, dat ik zes jaar lang slotmaker geweest<br />
ben.<br />
GISA. Slotmaker ??!<br />
FLEMMING (Steeds zon<strong>de</strong>r sentimentaliteit, met een sill lachje <strong>de</strong>r herinnering, vertellend).<br />
Mijn voogd verklaar<strong>de</strong>, dat on<strong>de</strong>rwijzer wor<strong>de</strong>n geen doen was <strong>voor</strong><br />
arme kin<strong>de</strong>ren en hij <strong>de</strong>ed mij in <strong>de</strong> leer bij een slotmaker. Overdag stond ik aan<br />
aambeeld of draaibank 's avonds ging ik naar <strong>de</strong> nijverheidschool. En uit <strong>de</strong><br />
nijverheidschool thuis gekomen, dan kwamen <strong>de</strong> enkele boeken aan <strong>de</strong> beurt,<br />
die ik mij had weten aan te schaffen. In die jaren slaapt men echter even<br />
gaarne, als men eet, en dat zegt al iets. Mijn God, hoe zoet was het, <strong>de</strong> armen<br />
op het boek te leggen, <strong>de</strong>n kop op <strong>de</strong> armen, en daarna in te slapen !<br />
'S An<strong>de</strong>rdaags 's morgens werd ik dan door miin geweten gefolterd als een
- 209 -<br />
speler, die in een enkelen nacht zijn leven verspceld heeft. (Met weeMoed<br />
napeinzend). Ach neen, zulke smarten kent een speler <strong>voor</strong>zeker niet. Dat was<br />
dan een ontwaken zon<strong>de</strong>r hoop, een troosteloos grauwe morgen. En hoe meer<br />
ik mij lichamelijk verkwikt gevoel<strong>de</strong>, <strong>de</strong>s te toorniger verweet ik mij mijn<br />
zwakheid.<br />
GISA (Met innige <strong>de</strong>elneming). En hoe werd gij dan ein<strong>de</strong>lijk on<strong>de</strong>rwijzer ?<br />
FLEMMING. Na twee jaar slotmakersgast te zijn geweest, dreef ik mijn <strong>voor</strong>nemen<br />
door, naar <strong>de</strong> normaalschool te gaan. De bestuur<strong>de</strong>r zag been over <strong>de</strong> leemten<br />
in mijn kennissen ; hij voel<strong>de</strong> met mij, dat ik on<strong>de</strong>rwijzer moest wor<strong>de</strong>n.<br />
Nu kwam een schoon tijdperk vol arbeid en honger. Den winter bracht ik<br />
meest te bed door, want kolen kon ik niet bekostigen. Ik beschikte per dag over<br />
<strong>de</strong>rtig penningen <strong>voor</strong> morgen- en avondmaal en had per week drijmaal vrije<br />
tafel. In <strong>de</strong>n beginne had ik er vijf, maar op twee plaatsen moest ik mijn<br />
gezindheid verduiken en daar bleef ik weg. Den Zondag, bij <strong>voor</strong>beeld, had ik<br />
geen middagmaal. En juist 's Zondags kookte mijn huisbazin altijd zulke<br />
lekkere vleeschsoep, waarvan <strong>de</strong> geur tot in mijn kamer doordrong... Eens<br />
was ik op het punt te kapituleeren. Mijn huisbazin hield een groot brood in<br />
<strong>de</strong>n arm en sneed er zoo smakelijk, malsch door. Ik had reeds <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n op<br />
<strong>de</strong> lippen : , Geef mij, als het u belieft, die dikke snee ; ' maar ik leg<strong>de</strong> mijn<br />
han<strong>de</strong>n op <strong>de</strong>n rug en drukte <strong>de</strong> eene vast in <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re, zoo ! Als ik dat <strong>de</strong>ed,<br />
dan kon ik alles. En zoo keer<strong>de</strong> ik mij snel om en liep <strong>de</strong> trappen op... Natuurlijk<br />
moest ik schul<strong>de</strong>n maken ; maar ik werd on<strong>de</strong>rwijzer en daardoor rijk met<br />
al mijne schul<strong>de</strong>n ! (Korte poos).<br />
GISA (Met <strong>de</strong> han<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> <strong>de</strong> knie gevoloven en in <strong>de</strong> verle blikkend, met stale, peinzen<strong>de</strong><br />
begeestering). Gij zijt zoo sterk, zoo moedig ! (Kortaf, stil lachend).<br />
Hahaha ! als ik nog een heel dom gansje was... nog dommTs dan thans. . dan<br />
kon ik mij een sterk, moedig man, maar niet an<strong>de</strong>rs <strong>voor</strong>stellen dan met een<br />
grooten baard en door <strong>de</strong> zon getaan<strong>de</strong> borst ! Toen meen<strong>de</strong> ik, mijn toekomen<strong>de</strong><br />
man kan niet an<strong>de</strong>rs dan een zeeman zijn !<br />
FLEMMING (Haar star bezien<strong>de</strong>)... En nu ?...<br />
GISA (Schrikt plotselzngs op, wordt rood tot in <strong>de</strong>n hals en stamelt in <strong>de</strong> pijnlijkste<br />
verwarring). Nu ?... 0 !... ik... ik... weet niet meer wat ik gezegd heb... ik heb<br />
zeker weer een domheid gezegd... ik .. (Grijpt een schrijfboek en begint met<br />
koddigen haast te verbeteren).<br />
FLEMMING (Beschouwt haar een poos, richt dan <strong>de</strong>n bli p Jen gron<strong>de</strong>, zucht diep en<br />
neemt een schriPboek om er werktuigelijit in te bla<strong>de</strong>n).<br />
GISA ( Weer op ongedn'ongen toon, maar zon<strong>de</strong>r hem can te zien). Nu begrijp ik ook,<br />
waarom gij on<strong>de</strong>rwijzer zijt gebleven. Ik heb zoo dikwips gedacht : een man<br />
met zulken geest en zulke kracht, waarom is die niet lets meer, lets beter, lets<br />
hooger gewor<strong>de</strong>n dan on<strong>de</strong>rwijzer ? ,1<br />
FLEMMING (Met natuuritYken eenvoud). Jets hooger dan on<strong>de</strong>rwijzer bestaat er niet.<br />
GISA. Nu ja... ik dacht : minstens professor aan het atheneum... of aan <strong>de</strong> hoogeschool...<br />
FLEMMING. Voor mij, lieve juffrouw, is volks-on<strong>de</strong>rwijzer het allerhoogste. En zelfs<br />
hoe armer, hoe verlatener, hoe verwaarloos<strong>de</strong>r, hoe vuiler <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren zijn,<br />
<strong>de</strong>s te schooner is <strong>de</strong> strijd ! Wilt gij gelooven, dat mijn grootste eerzucht zou<br />
zijn, achterlijke kin<strong>de</strong>ren te kunnen on<strong>de</strong>rwijzen ?<br />
GISA. Ho !<br />
FLEMMING (Met gelukkige opgeruimdheid). Ja, bestaat er dan een grooter genoegen<br />
dan, <strong>de</strong> een na <strong>de</strong>n an<strong>de</strong>r, <strong>de</strong> duizend strikken te ontwarren, die een gevangen<br />
geest omknellen ? Dan het licht te doen doorbreken, dat heel, heel verre achter
duizend nachten glimt ?.., Zoo:<strong>de</strong>n dikken, loggen Draak <strong>de</strong>r stompzinnigheid<br />
in zijn donkerste schuilhoeken op te zoeken en ne<strong>de</strong>r te vellen en <strong>de</strong> Prinses,<br />
<strong>de</strong> ziel, met zekere hand naar buiten te lei<strong>de</strong>n : ziedaar het rid<strong>de</strong>rlijkst genoegen<br />
dat ik ken !<br />
GIsA. En juist gij moest bij <strong>de</strong>zen Flachsmann terecht komen !<br />
FLEMMING (Bitter lachend). Ja !... (Springt recht). Bij dit spook, dat met het hoofd<br />
in <strong>de</strong> hand rondloopt ! Zijn notaboekje namelijk is zijn hoofd. Wat in dit<br />
boekje staat, hoeft hij zich niet in <strong>de</strong>n geest te prenten : dit <strong>de</strong>nkbeeld houdt<br />
hem recht... Mijn God, indien het nog een man ware ! Voor mijn <strong>de</strong>el een<br />
<strong>de</strong>bpoot, maar iemand, die iets eerlijks kan en wil. Maar dat mensch heeft er,<br />
gelijk <strong>de</strong> as <strong>de</strong>r aar<strong>de</strong>, niets tegen een niets te zijn, als maar alles om hem<br />
draait ! Hem is het voldoen<strong>de</strong> <strong>de</strong> bovenste te zijn, evenals <strong>de</strong> horzel op <strong>de</strong>n rug<br />
van een paard.<br />
farsA. Nu, gij raakt hem toch kwijt ! En zeker zult ge aan een an<strong>de</strong>re school wel<br />
' een nieuwe plaats vin<strong>de</strong>n !<br />
FLEMMING. Als weggejaag<strong>de</strong> ? Als schipbreukeling? Voorzeker vind ik geen plaats,<br />
die mij bevalt. In Duitschland althans niet. 't Is waar : in 't buitenland bestaan<br />
er ook scholen met het Duitsch als voertaal. Maar, eilaas, geen Duitsche<br />
scholen. (Met droeve scherts). g Ach, wel zijn het an<strong>de</strong>re meisjes ; maar die<br />
eene... is het niet. ,<br />
GISA. Gij hebt <strong>de</strong> school lief als een meisje ?<br />
FLEMMING (Na kort be<strong>de</strong>nken, aarzelend). Ja. Zoo moet het nagenoeg iets zijn. En<br />
dat is, eilaas ! niet genoeg lief<strong>de</strong>. Het is een zelfzuchtige lief<strong>de</strong>. Geestelijk genot<br />
is het, dat mij bij <strong>de</strong>n schoolarbeid bekoort. Omdat... omdat, zoodra ik mijn<br />
les begin, als in <strong>de</strong> lente duizend i<strong>de</strong>een kiemen in mijn geest over het wezen,<br />
<strong>de</strong> werking, <strong>de</strong> lotsbestemming van <strong>de</strong>n menschelijken geest. Een les is <strong>voor</strong><br />
mij <strong>de</strong> schoonste geestesgymnastiek. Maar, als ik mij dan afvraag : hebt gij <strong>de</strong><br />
kin<strong>de</strong>ren eigenlijk lief ?... Gij doet <strong>voor</strong> hen wellicht al wat gij kunt ; gij<br />
wenscht aan elk hunner het beste... maar is dat lief<strong>de</strong>... lief<strong>de</strong> ?... dat woord<br />
klinkt in mijn binnenste met ij<strong>de</strong>len klank. 0, ik zou het eens willen voelen,<br />
dit onbeschrijflijk gegloei bij onuitputtelijk zich-geven en verbloe<strong>de</strong>n ! (Hij is<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> beeltenis van Pestalozzi blijven staan, en spreidt, begeesterd, zijn armen naar<br />
het beeld). Dat kon hij, Pestalozzi, <strong>de</strong> groote, <strong>de</strong> heilige ! Zijn <strong>de</strong>nken was verward<br />
en zon<strong>de</strong>rling, zijn taal ondui<strong>de</strong>lijk ; maar uit <strong>de</strong> duisternis zijner <strong>de</strong>nkbeel<strong>de</strong>n<br />
weerklinkt <strong>de</strong> nachtegaalstem <strong>de</strong>r lief<strong>de</strong> zoo zoet en vol en onvermoeibaar<br />
!... Reeds zoolang ik on<strong>de</strong>rwijzer ben zoek ik het geheim te ont<strong>de</strong>kken :<br />
waar is <strong>de</strong> weg, die tot zulke groote lief<strong>de</strong> voert ?<br />
GISA (Na een nnjl, met schuchter ontzag). Weet gij, hoe ik het aanleg ?... Ik heb een<br />
kleinen bruethr gehad, die op achtjarigen ou<strong>de</strong>rdom gestorven is. Rudolf heette<br />
hij. En als ik met een jongen in 't geheel geen weg meer weet... als ik van<br />
wanhoop zou willen gaan loopen... dan zeg ik stil tot mij zelven : . Denk dat<br />
het Rudi is '. En dan gaat het wat beter.<br />
FLEMMING (Is tot haar getre<strong>de</strong>n en grijpt met zijn linkerhand langzaam <strong>de</strong> hare).<br />
Lieve... lieve juffrouw... Dat is misschien <strong>de</strong> weg... (Haar steeds peinzend<br />
beschourvend). Als gij <strong>voor</strong> het eerst onze school zijt binnengetre<strong>de</strong>n vond ik,<br />
dat gij schoon <strong>voor</strong>kwaamt. Dat was een dwaling : gij rift schoon.<br />
GISA (Neigt het hoofd <strong>voor</strong>over, stil en bevangen). 0 neen.<br />
FLEMMING. Neen ? Nu ik weet tusschen al <strong>de</strong> meisjes, die ik ken, geen, dat mij zoo...<br />
dat ik... ik meen : dat zoo... (Bij mordt zeer verlegen). Verschooning, mejuffrouw...<br />
<strong>de</strong>ter dagen is het mij zoo verward en wild in het hoofd... ik vrees dat<br />
ik nog <strong>de</strong> een of an<strong>de</strong>re dwaasbeid zal uitrichten... (Bevangen pm).
- 211 -<br />
GISA (Staat op en gaat langzaam aan het venster). Zoo warm is het bier. Mag ik het<br />
venster wat openzetten ? De zon is toch weg.<br />
FLEMMING. Als 't u belieft.<br />
(Als Gisa het venster geopend heeft, dringt <strong>de</strong> plank van een to voren maul?) hoorbaar<br />
gezang dui<strong>de</strong>lijker op het tooneel. Meisjes uil <strong>de</strong> naburige school zingen drdstemmig<br />
<strong>de</strong> eerste strofe van het lied c Antje van Tharau » :<br />
Antje van Tharau is't die ih bemin,<br />
Zzj is mtjnleven, mijn goed, mijn gewin.<br />
Antje van Tharau heeft eeuwig haar hart<br />
Mij <strong>voor</strong>behou<strong>de</strong>n in vreugd en in smart.<br />
Antje van Tharau, mijn rijhdom, mijn goed,<br />
Gi) mijne ziele, mijn vleesch en mijn bloed )•<br />
GISA (Tij<strong>de</strong>ns het gezang). Ssst !... in <strong>de</strong> meisjesschooi zingt men... hoe schoon !<br />
(Zij is een iveinig van het venster teruggerveken).<br />
FLEMMING (Staat achter haar en luistert insgelijks).<br />
GISA (Na het gezang). Hoe lief dat klinkt, niet waar ? Zoo vroolijk en goed 1 rk'hopr<br />
zoo dolgaarne kin<strong>de</strong>ren zingen ! Al zij het dan ook een simpel eenstemmig lied.<br />
FLEMMING. Het kin<strong>de</strong>rhart zingt nog eenstemmig. En 't zingt <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> stem als <strong>de</strong><br />
mond. Dat harmoniseert goed... Dat is <strong>de</strong> klas van Krause. Hij is een echte<br />
toonkunstenaar ; ik heb mij reeds dikwijls over...<br />
GISA. Ssst ! ze zingen weer !<br />
(Gezang <strong>de</strong>r Meisjes).<br />
Net als <strong>de</strong> paltnboom zich hooger verheft,<br />
Al naar <strong>de</strong> stormwind hem martelt en treft,<br />
Zoo wordt <strong>de</strong> lief<strong>de</strong> in ons machtig en diep,<br />
Bij 't treurig lot, dat <strong>de</strong> wereld ons schlep.<br />
Antje van Tharau, mijn rijkdom,m(ln goed,<br />
Gij mijne ziele, mijn vleesch en mijn bloed )).<br />
(Gisa stond met het gezicht naar het venster en had, toen zij state gebood, <strong>de</strong> linkerhand<br />
naar achter uitgestoken. Zij blijft, met gespannen aandacht luisterend, in<br />
<strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> houding. Flemming vat schroomvallig die hand ; Gisa ziet hem, met een<br />
blik,semsnelle mending van het hoofd aan en blikt dan even ras ny<strong>de</strong>r het venster<br />
uit. Hij legt zijn rechterhand op haar rechterschou<strong>de</strong>r ; zij sluit <strong>de</strong> oogen en laat<br />
langzaam het hoofd achterover zingen aan zijn borst ; hij trust haar op het <strong>voor</strong>hoofd.<br />
Nadat zij een oogenblik in die houding hebben vertoefd, keert Gisa zich om,<br />
slingert met plotselinge drift <strong>de</strong> armen om zijn hals en verbergt het hoofd aan<br />
zijn borst).<br />
FLEMMING (Heft langzaam haar hoofd op en stamelt stil en tee<strong>de</strong>r). Gisa!<br />
GISA (Ook zoo, eveneens <strong>de</strong> ve,rtrouneltjke aanspraak, beproeven<strong>de</strong> :) Jan !... Roe<br />
vreemd dat ik nu a Jan ) mag zeggen. Wil ik nog eens probeeren ?<br />
FLEMMING (Mil). Probeer nog eens.<br />
GISA (Stil). Jan... Mijn Jan.<br />
FLEMMING (Eveneens)... Mijn Gisa. (Drukt zijn mond met een langen kies op <strong>de</strong>n<br />
haren. De <strong>de</strong>ur gaat langzaam en zon<strong>de</strong>r gerucht open, en op <strong>de</strong>n drempel versch4jnen<br />
Dierchs en Flachsmann. Bij <strong>de</strong> eerste nwor<strong>de</strong>n van Diercks stuiven bei<strong>de</strong>n<br />
uiteen).
- 212 -<br />
6<strong>de</strong> TOON EEL.<br />
De <strong>voor</strong>gaan<strong>de</strong>n. FLACHSMANN, DIERCKS.<br />
DIERCKS (Hoonlachend). Hum, hum... het doet mij schrikkelijk spijt, dat ik het<br />
on<strong>de</strong>rhoud kom storen. 1k wil<strong>de</strong> u maar <strong>de</strong> gelukkige tijding brengen, mijn<br />
lieve Flemming, dat ik daareven het bericht mijner bevor<strong>de</strong>ring heb on tvangen.<br />
Naar gij nu op trouwen staat, doet het mij dubbel spijt, dat niet gij zijt bevor<strong>de</strong>rd<br />
gewor<strong>de</strong>n...<br />
FLEMMING (Ras we<strong>de</strong>r op zijn gemak, met lichte ironie). Lieve Diercks ! gij <strong>de</strong>nkt ons<br />
te verrassen met hier triomfantelijk uw waar karakter bloot te komen leggen.<br />
Gij vergist u : wij weten al Lang dat gij een schobbejak zijt.<br />
DIERCKS (Schuimbekkend). Wat ? wat ? Dat... dat...<br />
FLEMMING ( Vergenoegd). Ja, ja, vraag het maar aan juffrouw Holm. Hebben wij,<br />
<strong>voor</strong> een half uurtje nog, niet gezegd, dat Diercks een schobbejak was ?<br />
GISA. Neen.<br />
FLEMMING. Neen ?<br />
GISA. Een schurk, hebben wij gezegd.<br />
FLEMMING (Tot Diercks). Juist zoo, pardon : schurk !<br />
FLACHSMANN. Mijnheer Flemming ?! Gij hebt hier <strong>voor</strong>eerst met uw overste te<br />
doen en met niemand antlers. Gij hebt <strong>de</strong> schaamteloosheid zoo ver gedreven,<br />
<strong>de</strong>n gewij<strong>de</strong>n grond <strong>de</strong>r school...<br />
FLEMMING (Zeer bedaard). Halt. Gij wilt eenige onbeschofthe<strong>de</strong>n plaatsen. Sta mij<br />
toe, dat ik eerst <strong>de</strong> dame buiten lei<strong>de</strong>. (Neemt Gisa bij <strong>de</strong> hand).<br />
GISA. Jan, als gij aangerand wordt, wit ik u ter zij<strong>de</strong> staan<br />
FLEMMING (Glimlachend). Tegenover zulke lie<strong>de</strong>n, mijn kind ? Dat loont <strong>de</strong> moeite<br />
niet. (Hy /lust Naar <strong>de</strong> hand). Tot weerziens !<br />
GISA. Tot weerziens. (Aj).<br />
FLEMMING. Mijnheer Flachsmann ?! Wat hebt gij mij te zeggen ?<br />
FLACHSMANN (Met koel zelf-behagen). Niets... Mijn verslag zal genoeg zeggen. De<br />
maat is nu vol. Zij loopt over. Indien nog iets ontbroken had<strong>de</strong> om u in uw<br />
waar daglicht te stellen, in alle gevalle, nu is het spel....<br />
De <strong>voor</strong>gaan<strong>de</strong>n. NEGENDANK.<br />
7 <strong>de</strong> TOON EEL.<br />
NEGENDANK (Komt binnen en blet met gewone krzygshaftige bedaardheid aan <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur<br />
staan). Heer Bestuur<strong>de</strong>r ! De heer Schoolraad is binnen.<br />
FLACHSMANN. Wat... Schoolraad ? Gij wilt zeggen : <strong>de</strong> heer Inspecteur.<br />
NEGENDANK. Neen, heer Bestuur<strong>de</strong>r ! De heer regeerings-schoolraad professor<br />
doctor Prell is binnen.<br />
FLACHSMANN (Het hoofd verliezend, keen en weer). Waar... waar... waar is... is<br />
hij ?... Breng hem in mijn kabinet... ik kom seffens...<br />
NEGENDANK. De heer Schoolraad is reeds hier.<br />
SCHOOLRAAD PRELL (A chter <strong>de</strong>, schermen). Waar is het kabinet van <strong>de</strong>n bestuur<strong>de</strong>r ?<br />
WEIDENBAUM (Komt met hem binnen, ingetogen). Hier als 't u belieft, heer Schoolraad.
- 213 -<br />
8 ste TOONEEL.<br />
De <strong>voor</strong>gaan<strong>de</strong>n. PRELL. WEIDENBAUM.<br />
PRELL (Klein, genet, breedgeschou<strong>de</strong>rd heer met een da hoofd, met borstelig-staand,<br />
kort, glanzend, grijs haar, , jets of tvat rood aangezicht, stompen news, korten grijzen<br />
snorbaard en korten hats. , Hij is geheel in het z'vart en met govetensvolle zorg<br />
gekleed (frak met lange van <strong>voor</strong> afgeron<strong>de</strong> slippen), draagt een lagers cilin<strong>de</strong>rhoed,<br />
vonkelen<strong>de</strong> ron<strong>de</strong> brilglazen en kraken<strong>de</strong>, goed geblonken laarzen. Hij is een mensch<br />
vol boveging en steeds met jets bezi g , gaat immer met heel korte, rassche schre<strong>de</strong>n en<br />
draagt, ie<strong>de</strong>re maal dat hij optreedt, <strong>de</strong>n hoed in <strong>de</strong> rechter en verschillige<br />
papieren in <strong>de</strong> linkerhand. Hij gelijk,t, in houding en gebaren, een gepensionneerd<br />
ojicier en spreekt bijna altajd in snaurven<strong>de</strong>n toon en zeer luid. Hij beklemtoont<br />
scherp en spreekt meest met korte afgebeten zinnen, in overeenstemming met zijn<br />
gang.. Tusschen <strong>de</strong> verschillige zinnen maakt hij, gervoonlijk, een Norte pause. Hij<br />
gad regelrecht naar <strong>de</strong>n linkerk,ant <strong>de</strong>r tafel en legt daar papieren en hoed neer).<br />
Morgen !<br />
DE ANDEREN. Goe<strong>de</strong>n morgen, heer Schoolraad.<br />
PRELL (Tot Flachsmann, die met herhaal<strong>de</strong> buigingen behoedzaam na<strong>de</strong>r is gekomen).<br />
Gij zijt mijnheer Flachsmann ?<br />
FLACHSMANN. Om u te dienen, heer Schoolraad.<br />
PRELL. Ik ben <strong>de</strong> regeerings-schoolraad Prell.<br />
_FLACHSMANN (Buigt diep, met beven<strong>de</strong> stem). Veel eer... staat mij toe <strong>de</strong>n beer<br />
Schoolraad zeer... zeer welkom te heeten.<br />
PRELL (Heeft zich neergezet en doorbla<strong>de</strong>rt zijne papieren). Merci. Ik kom echter ook<br />
als ik niet welkom ben. (Teekent lets met inlet aan in zijn papieren). Gij moet op<br />
dit uur on<strong>de</strong>rrichten ?<br />
FLACHSMANN. Ja wet, heer Schoolraad.<br />
PRELL. Hoe komt het, dat ik u hier en niet in <strong>de</strong> klas vind ?<br />
DIERCKS<br />
! (Maken spoedig dat ze weg komen).<br />
WEIDENBAUM )<br />
FLACHSMANN (Met vastheid). Ik was hier <strong>voor</strong> ambtelijke aangelegenhe<strong>de</strong>n, heer<br />
Schoolraad. Ik moest (op Flemming tvijzend) <strong>de</strong>zen beer op heeterdaad betrappen,<br />
terwijl hij <strong>de</strong>n gewij<strong>de</strong>n grond <strong>de</strong>r school op onbeschaam<strong>de</strong> manier<br />
ontheilig<strong>de</strong>.<br />
FLEMMING ( Die zich, aan <strong>de</strong>n rechterkant <strong>de</strong>r tafel, met zijn boeken, bezighield, treedt<br />
met viugge beweging een paar schre<strong>de</strong>n, nrr<strong>de</strong>r).<br />
PRELL (Tot Flachsmann). Vat beteekent dat<br />
FLACHSMANN. Ik vond <strong>de</strong>zen beer zooeven in tee<strong>de</strong>re omarming met een dame<br />
van ons personeel.<br />
-PRELL (Is met rassche schre<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> Flemming komen staan, ,ke-elluid en barsch). Hoe<br />
beet gij ?<br />
FLEMMING (Even luid en &nisch+. Ik heet Flemming !<br />
PRELL (ATa eene klezne wzjl plots stiller). Waarom schreeuwt gij zoo hard ?<br />
FLEMMING (Met droge beleefdheid). Omdat gij zoo luid spraakt, heer Schoolraad,<br />
ik meen<strong>de</strong>, dat gij doof waart.<br />
PRELL (Hem metend, dan we<strong>de</strong>r snauwend). Gekheid. 'k Hoor heel goed ! Maar gij<br />
zijt een w?,erbarstige kop !... Gij zijt het toch, tegen wien <strong>de</strong> tuchtmaatregelezi<br />
zijn aangevraagd ?!<br />
FLEMMING. Om u te dienen, heer Schoolraad.<br />
PRELL (Hem met <strong>de</strong>n wijsvinger op <strong>de</strong>n kraag tikkend). Juist om uwentwille ben ik<br />
hier. Ik zal alles grondig on<strong>de</strong>rzoeken.
II<br />
— 214 —<br />
FLEMMING. Zeer wel, beer Schoolraad. (Gaat rechts naar <strong>de</strong>n uitgang toe).<br />
PRELL (Neemt <strong>de</strong> papieren en <strong>de</strong>n hoed weer ter hand). Gij zult mij da<strong>de</strong>lijk <strong>voor</strong> uw<br />
klas brengen.<br />
FLEMMING (Met zelfbemuste opgeruimdheid). Met plezier, heer Schoolraad.<br />
PRELL (Staat weer dicht <strong>voor</strong> hem, beziet hem nogmaals van <strong>de</strong>n hop tot <strong>de</strong> voeten ; dare<br />
scherp). Dat zullen wij eens zien !<br />
(De gordijn valt).<br />
KIJKJES LINKS EN RECHTS.<br />
.<br />
..........,<br />
Op Vrijdag, 26 April 11.<br />
werd naar hare laatste<br />
rustplaats gebracht mevrouw<br />
Suzainie Molter-KRugely, 1<br />
I<br />
on<strong>de</strong>rwijzeres aan kin<strong>de</strong>rtuin<br />
1 3 , Provinciestr.<br />
Geboren te Antwerpen.<br />
op 21 Juli 1 868 . Oudleerling<br />
oiizer gemeente- 1<br />
scholen. Als helpster aangesteld<br />
op 11 September<br />
1884, en tot on<strong>de</strong>rwijzeres<br />
benoemd op 3 October<br />
1892.<br />
Innige <strong>de</strong>elneming aan<br />
<strong>de</strong> treuren<strong>de</strong> bloedverwanten,<br />
wordt hierbij<br />
betuigd door<br />
De redactie vac g ORS <strong>WOORD</strong> D.<br />
Gelijkstelling. - Pas eenige dagen gele<strong>de</strong>n werd het on<strong>de</strong>rwijzend<br />
personeel <strong>de</strong>r stad Antwerpen uitgenoodigd een <strong>voor</strong>dracht bij te wonen<br />
in <strong>de</strong> feestzaal <strong>de</strong>r Blin<strong>de</strong>nstraat. Het doet ons recht genoegen vast te<br />
stellen, dat ditmaal ook <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzeressen <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>rtuinen in <strong>de</strong><br />
uitnoodiging waren begrepen. De heer dr V. Desguin, schepen van<br />
on<strong>de</strong>rwijs, heeft daardoor een blijk gegeven zijner gevoelens van sympathie<br />
en van rechtschapenheid.
— '215 —<br />
Wij drukken <strong>de</strong> hoop nit dat het tijdperk gansch <strong>voor</strong>bij is <strong>de</strong>r<br />
in<strong>de</strong>eling in klassen ; <strong>voor</strong> <strong>de</strong> toekomst, alien gelijk in waardigheid, <strong>voor</strong><br />
plichten en <strong>voor</strong> rechten<br />
Zulke maatregels dragon <strong>de</strong> algemeene goedkeuring weg.<br />
Een on<strong>de</strong>rzoek. — Het bestuur van <strong>de</strong> Fe<strong>de</strong>ration <strong>de</strong> l'enseignement<br />
moyen officiel af<strong>de</strong>eling <strong>de</strong>r mid<strong>de</strong>lbai e scholen, heeft (en on<strong>de</strong>rzoek<br />
ingesteld om zoo nauwkeurig mogelijk <strong>de</strong>n toestand te or <strong>de</strong>rzoeken<br />
<strong>de</strong>r gestichten <strong>voor</strong> mid<strong>de</strong>lbaar on<strong>de</strong>rwijs, on<strong>de</strong>r hygiènisch en didactisch<br />
opzicht.<br />
De uitslagen van dit on<strong>de</strong>rzoek zijn bijeenvergaard tot een verslag, dat<br />
zal gezon<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> besturen<strong>de</strong> bureelen <strong>de</strong>r mid<strong>de</strong>lbare scholen.<br />
Het verslag bespreekt <strong>de</strong>n toestand van 91 mid<strong>de</strong>lbare scholen, op <strong>de</strong><br />
123 bestaan<strong>de</strong> gestichten toehooren<strong>de</strong> aan <strong>de</strong>n staat of aan <strong>de</strong> gemeenten.<br />
Uit het on<strong>de</strong>rzoek blijkt dat een groot aantal lokalen oorspronkelijk<br />
niet bestemd waren <strong>voor</strong> schoolgebouwen. Meestal zijn het ou<strong>de</strong><br />
kloosters, of als onbruikbaar afgekeur<strong>de</strong> gasthuizen of verlaten gevangenissen<br />
. Weinig scholen zijn <strong>de</strong>gelijk ingericht.<br />
Op <strong>de</strong>ze 91 scholen zijn er 68 zon<strong>de</strong>r bijzon<strong>de</strong>re studiezaal : in talrijke<br />
gestichten blijven <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren heel <strong>de</strong>n dag in <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> klas. In 33 scholen<br />
bestaat geen turnzaal of is <strong>de</strong>ze totaal ongeschikt. In het Vlaamsche<br />
land is er een mid<strong>de</strong>lbare school, wier turnzaal is... een zol<strong>de</strong>r, gelegen<br />
boven <strong>de</strong> klassen, on<strong>de</strong>r een leien dak, waar men bevriest in <strong>de</strong>n winter<br />
en smelt in <strong>de</strong>n zomer.<br />
Voor teekenen en natuurwetenschappen is <strong>de</strong> toestand niets beter. De<br />
helft <strong>de</strong>r mid<strong>de</strong>lbare scholen hebben geen fysiekzaal, noch verzamelingen<br />
<strong>voor</strong> natuurwetenschappen en kruidkun<strong>de</strong>. Sleeks in twee of drie<br />
gestichten bestaan schoolbibliotheken...<br />
De verslaggever is niemand min<strong>de</strong>r dan <strong>de</strong> <strong>voor</strong>zitter <strong>de</strong>r Vereeniging,<br />
E. <strong>de</strong> Geynst, bestuur<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r Staatsnormaalscholen te Gent. (Etoile<br />
Beige, 20 April 1901).<br />
Als die ook maar Diet op <strong>de</strong> vingers getikt wordt !...<br />
Een nieuw Werk. Voor eenige dagen is te Brussel in leven<br />
geroepen het Werk tot bescherming <strong>de</strong>r achterlijke kin<strong>de</strong>ren. Het<br />
<strong>voor</strong>loopig komiteit verga<strong>de</strong>r<strong>de</strong> ten stadhuize, on<strong>de</strong>r <strong>voor</strong>zitterschap van.<br />
raadsheer Grauwels. Tusschen <strong>de</strong> aanwezigen wer<strong>de</strong>n opgemerkt staatsminister<br />
Le Jeune, hoogleeraar De Moor, <strong>de</strong> secretaris van het, Werk <strong>de</strong>r<br />
kin<strong>de</strong>ren-martelaars , h r Jaspar, en <strong>de</strong> bestuur<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r Spaar- en Lijfrentkas,<br />
hr De Roover.<br />
Als doel van dit Werk is aangeduid : het beschermen en <strong>voor</strong>thelpen<br />
<strong>de</strong>r achterlijke kin<strong>de</strong>ren, na 't verlaten <strong>de</strong>r school. Rekening hou<strong>de</strong>nd van<br />
hun geschiktheid en bijzon<strong>de</strong>re neigingen, zou hun werk wor<strong>de</strong>n<br />
verschaft bij vertrouw<strong>de</strong> personen, die zoowel <strong>de</strong> ze<strong>de</strong>lijke ontwikkeling<br />
zou<strong>de</strong>n bevor<strong>de</strong>ren als <strong>de</strong> vakbekwaamheid. Door <strong>de</strong>n hr Lacroix,<br />
bestuur<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r bijzon<strong>de</strong>re school te Brussel, en prof. De Moor werd dit<br />
doel klaar uiteengezet, en dat wel met gunstig gevolg. Minister Le Jeune<br />
heeft da<strong>de</strong>lijk het eere-<strong>voor</strong>zitterschap aanvaard, en <strong>de</strong> bepaal<strong>de</strong> stichting<br />
is op dit oogenblik een voltrokken feit.<br />
Moge dit werk goe<strong>de</strong> vruchten opleveren !
— 216 —<br />
WERKZAAMHEDEN DER VEREENIGING.<br />
FEESTAVOND<br />
ingericht door a DIESTERWEG 'S GEMENGD KOOR »<br />
<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r Kooraf<strong>de</strong>eling en hun familie aangebo<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> schouwburgzaal<br />
«EL BARDO», St jacobsmarkt, op Woensdag, 15 Mei 1901, ten 8 1/2 ure 's avonds.<br />
Me<strong>de</strong>werhers :<br />
I. H r HUBERT LAROCHE, hoofdrol bij <strong>de</strong>n Ne<strong>de</strong>rlandschen Schouwburg.<br />
2. H r GUSTAVE WALTHER, viool, Iste prijs van het Koninklijk Conservatorium<br />
van Brussel.<br />
3. Hr Jos. COOTMANS, clarinette, Is l e prijs van het Koninklijk Conservatorium<br />
van Brussel, leeraar aan het Koninklijk Vlaamsch Conservatorium van<br />
Antwerpen.<br />
4. DIESTERWEG ' S KLEIN KOOR.<br />
PROGRAMMA :<br />
1 ite DEEL :<br />
I. Van twee Coninckskin<strong>de</strong>ren FLOR. VAN DUYSE<br />
Oud Volkslied, <strong>voor</strong> Gemengd Koor bewerkt.<br />
2. 'Isle waer, Marie? EM. SEIPGENS<br />
Monoloog in Hollandsch-Limburgsch dialect, door <strong>de</strong>n beer H. LAROCHE.<br />
3. Clarinetten-Concert n o I (Adagio en Rondo) L. SPOHR<br />
door <strong>de</strong>n beer J. COOTMANS. (1784-1859)<br />
4. De drie Slu<strong>de</strong>ntjes PIET PAELTJENS<br />
Monoloog door <strong>de</strong>n heer H. LAROCHE.<br />
. La Folia (variations ; — ca<strong>de</strong>nce <strong>de</strong> Leonard) A. CORELLI<br />
door <strong>de</strong>n beer G. WALTHER. (1653-1713)<br />
6. Een Vers dat als een nachtlicht uitgaat E. LAURILLARD<br />
door <strong>de</strong>n beer H. LAROCHE.<br />
7. Het Afzijn FLOR. VAN DUYSE<br />
Oud Volkslied, <strong>voor</strong> Gemengd Koor bewerkt.<br />
2<strong>de</strong> DEEL :<br />
8. a) Chanson Moyen-age A. TIMMERMANS<br />
b) Taublein Weiss JOHANNES BRAHMS<br />
<strong>voor</strong> Gemengd Koor.<br />
9. Kermisreizigers WILLEM VAN ZUYLEN<br />
Monoloog door <strong>de</strong>n heer H. LAROCHE.<br />
Io. Concertstuk (Adagio en Allegro Vivo) J. DE MERSSEMAN<br />
door <strong>de</strong>n heer Jos. COOTMANS.<br />
II De Schipbreuk uit <strong>de</strong> gedichten van DEN SCHOOLMEESTER<br />
dcor <strong>de</strong>n beer H. LAROCHE.<br />
12. a) Abendlied ROB. SCHUMANN<br />
b) Zigeunerweisen PABLO DE SARASATE<br />
door <strong>de</strong>n heer G. WALTHER.<br />
13. Een Hel<strong>de</strong>nvolk THEODOOR DORTHEN<br />
Monoloog door <strong>de</strong>n heer H. LAROCHE.<br />
14. Het Leven GRENET DANCOURT<br />
Monoloog door <strong>de</strong>n beer H. LAROCHE.<br />
Klavier van het huis L. ANTHONIS, Arembergstraat.
— 217 —<br />
Deze feestavond is uitstekend gelukt. Eerst en <strong>voor</strong>al omdat al <strong>de</strong> nummers van<br />
het programma in <strong>de</strong> beste <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>n zijn vertolkt ; twee<strong>de</strong>ns, omdat <strong>de</strong> dichtbezette<br />
zaal zich heel sympathiek heeft betoond tegenover <strong>de</strong> uitvoer<strong>de</strong>rs. Een<br />
flink en welverdiend applaus viel ten <strong>de</strong>el aan <strong>de</strong> hoogernoem<strong>de</strong> me<strong>de</strong>werkers<br />
-- hh. Laroche, Walther, Cootmans en <strong>de</strong> begelei<strong>de</strong>r Van Etsen — evenals aan het<br />
Klein Koor, on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> leiding van Joris <strong>de</strong> Born.<br />
Een puike avond was 't, een waarvan <strong>de</strong> indruk nimmer wordt uitgewischt.<br />
NOR/WALE STIMIEN,<br />
ELFDE ZITTING.<br />
PETER BENOIT en <strong>de</strong> Vlaamsche Muzikale Beweging.<br />
KORTE INHOUD <strong>de</strong>r elf<strong>de</strong> <strong>voor</strong>dracht, gegeven op Woensdag,<br />
<strong>de</strong>n 8sten Mei, om 8 uren 's avonds in <strong>de</strong> Aula van het Hooger<br />
Han<strong>de</strong>lsgesticht door Mr C<strong>ONS</strong>TANT STOFFELS, advocaat.<br />
I. — De kindsheid van Benoit ; haar invloed op zijne ontwikkehng als kunstenaar.<br />
II. — Zijne werken. — Het oratorio. — Het lyrisch drama.<br />
HI. — Eenige <strong>voor</strong>beel<strong>de</strong>n. De Conscience-cantate. — De Feest:ang. — De Rubens-cantate.<br />
—Tooneelmatig en beel<strong>de</strong>nd karakter van Benoit's muziek on<strong>de</strong>r open lucht.<br />
— De Kin<strong>de</strong>rcantate. — De godsdienstige muziek van Benoit. — De lie<strong>de</strong>ren en<br />
zangen. — Het lied Mijn Moe<strong>de</strong>rspraak.<br />
IV. — Karakter en invloed <strong>de</strong>r kunst van Benoit. Uitdrukking van <strong>de</strong>n volksaard ;<br />
hij werkt op hem in, en vere<strong>de</strong>lt hem.<br />
V. — Benoit als<strong>de</strong>nker en als strijdschrijver. — Het nationalism in <strong>de</strong> kunst. — De<br />
Ne<strong>de</strong>rlandsche taal in het muziekon<strong>de</strong>rwijs. — De Volkskun<strong>de</strong> en <strong>de</strong> ou<strong>de</strong><br />
volkslie<strong>de</strong>ren.<br />
VI. — De Vlaamsche Muziekschool door Benoit ingesteld. — De leerlingen van <strong>de</strong>n<br />
meester ; hunne hoofdwerken — Het Ne<strong>de</strong>rlandsch Lyrisch Tooneel : zijn<br />
doel, zijne werking. — Het Koninklijk Vlaamsch Konservatorium.<br />
VII. — Herhaling. — De loopbaan, het Werk, <strong>de</strong> werking. — Benoit en Verdi. —<br />
De figuur van Benoit — Zijne verheerlijking. — Zijne plaats tusschen <strong>de</strong><br />
groote mannen. — Zijne onsterfelijkheid.<br />
DERTIENDE ZITTING.<br />
DE LONGTERING<br />
Hare verspreiding en hare geneesbaarheid ; rol <strong>de</strong>r<br />
school bij <strong>de</strong> bestrijding <strong>de</strong>r ziekte (Mel lick/bee/<strong>de</strong>n).<br />
KORTE INHOUD <strong>de</strong>r <strong>de</strong>rtien<strong>de</strong> <strong>voor</strong>dracht, gegeven op Woensdag,<br />
22 Mei 1901, om 8 uren 's avonds, in <strong>de</strong> Aula van het<br />
Hooger Han<strong>de</strong>lsgesticht, door <strong>de</strong>n Heer Dr LEY, schoolarts.
— 218 —<br />
De longtering doodt in Belgie 18.000 personen per jaar ; in Frankrijk<br />
150.000 personen ; in Duitschland 160.000 personen ; in Europa<br />
1.000.000 personen. Zij is zeer aanstekelijk.<br />
De bacterie van Koch ; hare aanwezigheid in <strong>de</strong> fluimen, in <strong>de</strong>n<br />
otter, in <strong>de</strong> melk. Wanneer <strong>de</strong>ze bacterien in een orgaan dringen,<br />
vermenigvuldigen zij er zeer snel, verpoppen, en vormen longknobbeltjes.<br />
Deze ontwikkelen zich op twee wijzen :<br />
l e Door verweeking met uitdrijving (fluimen).<br />
2e Door verkalking met samentrekking en vernieling <strong>de</strong>r Kochbacterien<br />
(genezing).<br />
De besmetting : verdroog<strong>de</strong> fluimen, melk, etter.<br />
Voorbehoedmid<strong>de</strong>len : a) De fluimen opvangen in eene be<strong>de</strong>rfweren<strong>de</strong><br />
vloeistof.<br />
b) De melk laten koken.<br />
c) De kamers <strong>de</strong>r teringlij<strong>de</strong>rs ontsmetten.<br />
d) Verbetering <strong>de</strong>r gezondheids<strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>n en van bet menschelijk<br />
leven: scholen, kantoren, fabrieken ; betere verluchting en verlichting<br />
<strong>de</strong>r huizingen. — Het arbeidsloon ; het overjagen ; <strong>de</strong> lichamelijke<br />
en geestelijke afmatting. — De strijd tegen het drankmisbruik.<br />
Rol van <strong>de</strong> school in <strong>de</strong>n strijd : Bij <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren het <strong>de</strong>nkbeeld<br />
stichten, dat al onze afscheidingen, ook <strong>de</strong> . fluimen, opgevangen<br />
en onscha<strong>de</strong>lijk moeten gemaakt wor<strong>de</strong>n. Hun <strong>de</strong> fluimen leeren<br />
kennen als gevaarlijke besmettingsmid<strong>de</strong>len. — Hun het gebruik leeren<br />
kennen van het zakspuwpotje en hen aan het <strong>de</strong>nkbeeld gewennen, dat<br />
elk fluimend mensch er gebruik moet van maken.<br />
Hun ook <strong>de</strong>n kamerspuwbak toonen en uitleggen hoe hij ineenzit,<br />
werkt en gereinigd wordt.<br />
Mogelijke besmetting <strong>voor</strong>komen door gebruik van schoolgerief (pennenhou<strong>de</strong>rs,<br />
enz.) Beletten dat <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren hun schoolgerief in <strong>de</strong>n<br />
mond steken (<strong>de</strong> Kochbacterie in het speeksel).<br />
Strenge schoolhygieen : <strong>de</strong> school op <strong>de</strong>n buiten, in <strong>de</strong>n omtrek<br />
<strong>de</strong>r stad ; wel verluchte klassen (bestendige verluchting, veelvuldige<br />
luchtstroomingen). — Licht : <strong>de</strong> zon, eene <strong>de</strong>r beste be<strong>de</strong>rfweersters. —<br />
zuiverheid <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren : waschplaatsen en stortba<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> school.<br />
Voeding <strong>de</strong>r arme kin<strong>de</strong>ren in <strong>de</strong> school. Ernstig geneeskundig<br />
on<strong>de</strong>rzoek <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren met volledig anthropologisch dossier (anthropologie-natuurleer<br />
van <strong>de</strong>n mensch ; wetenschap van <strong>de</strong>n mensch ten<br />
opzichte zijner Latuurlijke gesteldheid). Inlichtingen over <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs.<br />
Bestendige gezondheidskolonien <strong>voor</strong> <strong>de</strong> meer ontvankelijken en<br />
<strong>voor</strong>beschikten. De longtering bij <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer : Beroepshygieen.<br />
Verslag over <strong>de</strong> Voordracht van Dr LEY in " Le Mein "<br />
van Don<strong>de</strong>rdag, 23 Mei 1901.<br />
Extension <strong>de</strong>s etu<strong>de</strong>s normales. — La treiziême conference du comite<br />
anversois a ete faite, hier soir, par le Dr Ley, qui a traits <strong>de</strong> la tuberculose. Le<br />
sujet pourrait paraitre rabattu, a dit le conferencier, mail au point <strong>de</strong> vue <strong>de</strong> l'ecole<br />
it a un grand inter6t.
- 219 -<br />
L'orateur a expose le sujet avec une tres gran<strong>de</strong> clarte. On s'effraie du cholera<br />
dont les victimes sont cent mille lorsqu'une epi<strong>de</strong>mie ravage un grand pays ; on se<br />
<strong>de</strong>sinteresse trop <strong>de</strong> la tuberculose, qui tue reguliêrement un million <strong>de</strong> personnes<br />
par an en Europe. La Belgique fournit a elle seule 18.000 victimes au minautore.<br />
Les bacilles penetrent dans les poumons par les poussieres pathogênes. C'est donc<br />
leur inhalation qu'il faut combattre en maintenant humi<strong>de</strong>s et en <strong>de</strong>sinfectant les<br />
crachats <strong>de</strong>s mala<strong>de</strong>s. On <strong>de</strong>vrait enseigner a tous les enfants a l'ecole, que le<br />
crachoir <strong>de</strong> poche — it y en a <strong>de</strong> si jolis, que l'on peut cacher dans un mouchoir —<br />
sont un <strong>de</strong>voir pour toute personne qui crache. L'orateur montre sur l'ecran<br />
lumineux ce y a <strong>de</strong> bacilles <strong>de</strong> la tuberculose dans un atome <strong>de</strong> crachat comprime<br />
entre 1.2s <strong>de</strong>ux lamelles <strong>de</strong> verre du miscroscope ; puis <strong>de</strong>s coupes d'organes<br />
avec leur tubcrcules ', parfois confluents, leurs cavernes enormes, vi<strong>de</strong>es par les<br />
expectorations. Veut-on que tout cela soit aspire par <strong>de</strong>s personnes predisposees,<br />
balaye par les traines <strong>de</strong>s dames ? Les reglements <strong>de</strong> police interdisent d'uriner en<br />
rue, it <strong>de</strong>vraient <strong>de</strong>fendre d'y cracher. Le million <strong>de</strong> victimes est 1A.<br />
L'orateur, apres avoir traite <strong>de</strong> la contagion, <strong>de</strong> la prophylaxie <strong>de</strong> la maladie, <strong>de</strong><br />
sa guerison ou <strong>de</strong> la calcification <strong>de</strong>s bacilles englobes par les leucocytes ou globules<br />
blancs, a fait une tres large part au role <strong>de</strong> l'ecole dans la lutte, tout en plaidant<br />
l'agrandissement constant <strong>de</strong>s locaux, voire leur tranfert a la campagne, oii l'on<br />
pourra les inon<strong>de</strong>r d'air et <strong>de</strong> lumiere, ces Brands tueurs <strong>de</strong> bacilles-virgule. Le<br />
tram electrique sera a ce point <strong>de</strong> vue un precieux auxiliaire. Enfin, apres avoir<br />
fait une rapi<strong>de</strong> incursion dans les sanatoria allemands et suisses, aux classiques<br />
galeries a a bains d'air et <strong>de</strong> soleil, l'orateur a termine par l'annonce d'une future<br />
conference sur la tuberculose chez l'instituteur — si expose a contracter une<br />
maladie affectant surtout les organes <strong>de</strong> la respiration dont it fait un si ru<strong>de</strong> usage<br />
en classe — enfin, sur Phygiene professionnelle. L'orateur a ete chaleureusement<br />
applaudi. DELTA.<br />
Diesterweg's Hulpkas <strong>voor</strong> Behoeftige Schoolkin<strong>de</strong>ren.<br />
Voorwaar een merkwaardige feestzitting, die plaats had ten stadhuize, op Zondag,<br />
12 Mei 11.<br />
De groote, prachtige trouwzaal en <strong>de</strong> belen<strong>de</strong>n<strong>de</strong> kleine Leyszaal gevuld met een<br />
sympathieke menigte : vertegenwoordigers of bestuurlijke afvaardigingen van<br />
maatschappijen, hou<strong>de</strong>rs van lokalen waar <strong>de</strong> album-doosjes van Diesterweg<br />
gevuld wor<strong>de</strong>n, bijzon<strong>de</strong>ren die <strong>de</strong> weldadige werking onzer Hulpkas <strong>voor</strong>tdurend<br />
steunen, leerlingen van het ste<strong>de</strong>lijk on<strong>de</strong>rwijsgesticht <strong>de</strong>r Van Maerlandstraat en<br />
stu<strong>de</strong>nten onzer han<strong>de</strong>lsuniversiteit... Ook enkele Diesterwegers, aldus hart<br />
toonend en belangstelling <strong>voor</strong> hun eigen zaak.<br />
Aan het bureel : collega Jan Lemmers, <strong>voor</strong>zitter, bijgestaan door het bestuur<br />
<strong>de</strong>r Hulpkas, <strong>de</strong> gemeenteraadsle<strong>de</strong>n Wittemans, Steger, Brands, hoofdinspecteur<br />
Heinz, Karel Weyler, bestuur<strong>de</strong>r van het ste<strong>de</strong>lijk on<strong>de</strong>rwijsgesticht n r 2, John <strong>de</strong><br />
Wit, <strong>voor</strong>zitter van het Kleedingwerk .. De heer burgemeester Jan Van Rijswijck en<br />
<strong>de</strong> heer schepen V. Desguin had<strong>de</strong>n zich bij brieve verontschuldigd.<br />
Het verslag <strong>de</strong>r Hulpkas, <strong>voor</strong>gelezen door collega Franz Elen, wijst, aan dat <strong>de</strong>zer<br />
werking een <strong>voor</strong>tdurend stijgen<strong>de</strong> lijn beschrijft.<br />
De bronnen van inkomsten drogen niet uit, verre van daar. Het aantal beschermen<strong>de</strong><br />
le<strong>de</strong>n bedraagt 185, met een inschrijving van 1216.99 fr,
- 220 -<br />
Onze volkskringen brachten in <strong>de</strong> kas 5458 fr. ; <strong>de</strong> 18 eerste in die reeks <strong>voor</strong><br />
geen min<strong>de</strong>r bedrag dan 3728.93 fr. De omhalingen en Glen verkoop van confetti<br />
tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> vastenavonddagen lever<strong>de</strong>n op 12o6.91 fr. ; <strong>de</strong> 169 albumdoosjes in <strong>de</strong><br />
koffiehuizen 1311.01 Ir.<br />
De stall Antwerpeu schonk een toelage van 8000 fr.<br />
Met <strong>de</strong> giften van allerhan<strong>de</strong>n aard beliepen aldus <strong>de</strong> inkomsten 24.372.18 fr.<br />
1)e uitgaven waren niet Bering. De voedselbe<strong>de</strong>eling in <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rtuinen verg<strong>de</strong><br />
3114.45 fr. en die in <strong>de</strong> gemeentescholen 1636.40 fr. De schoolkolonies — 268 leerlingen<br />
geduren<strong>de</strong> drie woken — kosten 11.523.21 fr.<br />
Het batig slot — met het saldo <strong>de</strong>r <strong>voor</strong>gaan<strong>de</strong> jaren — klimt op tot 26.123.02 fr.<br />
Deze som vormt <strong>de</strong> eerste inzet <strong>voor</strong> <strong>de</strong> bestendige schoolkolonie, het droombeeld<br />
onzer Hulpkas.<br />
Dan volg<strong>de</strong> <strong>de</strong> uitreiking <strong>de</strong>r eerediploma's en eerepenningen aan <strong>de</strong> mil<strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rsteuners van het werk <strong>de</strong>r Schoolkolonies. Een verrassing was weggelegd <strong>voor</strong><br />
De Schel<strong>de</strong>, <strong>de</strong> geken<strong>de</strong> milddadige wielrij<strong>de</strong>rsvereeniging, die in 't afgeloopen jaar<br />
1673.78 fr. <strong>voor</strong> <strong>de</strong> Hulpkas vergaar<strong>de</strong>.<br />
Een prachtstuk in gedreven metaal, vetvaardigd door <strong>de</strong>n beer Verdickt, een<br />
meesterstuk van drijfkunst, en het wapenschild <strong>de</strong>r Hulpkas <strong>voor</strong>stellend, werd het<br />
bestuur van De Schel<strong>de</strong> in bewaring gegeven. Deze schaal D zal het eigendom<br />
wor<strong>de</strong>n van die vereeniging, welke drie achtereen volgen<strong>de</strong> jaren <strong>de</strong> hoogste som<br />
zal gestort hebben in <strong>de</strong> Hulpkas.<br />
Ten slotte een hartelijk woord van <strong>de</strong>n heer Karel Weyler. Een woord van hul<strong>de</strong><br />
en dank aan collega Lemmers — uitwendig zinnebeeld van al <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r Hulpkas<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong>n onverdroten arbeid en nooit gedoof<strong>de</strong> vuur, hun werkzaamhe<strong>de</strong>n<br />
kenmerken <strong>de</strong> .<br />
Wij zijn gelukhig dat een bevoeg<strong>de</strong> stem, buiten onze Vereeniging, zich heeft<br />
doen hooren om het werk <strong>de</strong>r Hulpkas en <strong>de</strong> verdiensten harer bestuurle<strong>de</strong>n naar<br />
waar<strong>de</strong> to schatten.<br />
Wij zelven, Diesterwegers, kunnen en mogen elkaar geen gelukwenschen aanbie<strong>de</strong>n,<br />
Een eenvoudig a Proficiat ! hoor-<strong>de</strong> ! is een summum, dat niet licht overschre<strong>de</strong>n<br />
wordt.<br />
Doch he<strong>de</strong>n voegen wij, <strong>de</strong> collega's, onze stem bij die van <strong>de</strong>n beer Weyler, en<br />
brengen warm lof aan het bestuur <strong>de</strong>r Hulpkas. Niet enkel gansch het jaar door<br />
wor<strong>de</strong>n zij ingespannen <strong>voor</strong> een zware taak ; maar als <strong>de</strong> rustdagen aanbreken <strong>de</strong>r<br />
groote .vacantie, wordt hun nog geen verpoozen gegund: <strong>de</strong> zorg <strong>voor</strong> <strong>de</strong> kolonisten,<br />
ou<strong>de</strong>rsSamenkomsten, regeling <strong>de</strong>r vertrekk en en aankomsten rooven het zuiverste<br />
<strong>de</strong>el weg van hun vrijen tijd.<br />
Allerminst verwachten zij zich aan een officieele waar<strong>de</strong>ering van hun weldoen.<br />
Van meer waar<strong>de</strong> is <strong>de</strong> erkentenis en <strong>de</strong> hooge achting die elk kin<strong>de</strong>rvriend, elk<br />
on<strong>de</strong>rwijzer, elk Diesteiweger hen toedragen.<br />
En <strong>de</strong>ze is hun verzekerd, in ruime mate verzekerd !<br />
Dankbetuiging.— In ons vorig nummer werd onvrijwillig vergeten, in <strong>de</strong> reeks<br />
van personen die <strong>de</strong>n schitteren<strong>de</strong>n finantieelen uitslag hielpen verzekeren van het<br />
VII<strong>de</strong> Jaarconcert : H. Franz Elen (lijst van leeraar Temming)... 255 fr.
ACHTSTE AARGANG Nr 7 1 juli igot<br />
Ohne ein Blatt, in welchem alles Laufen<strong>de</strong>n was die Lehrer interessiren kann zur Sprache kommt,<br />
ist eine lebendige Verbindung und Wechselwirkung <strong>de</strong>r Lehrer nicht <strong>de</strong>nkbar.<br />
In <strong>de</strong>r Vereinigung liegt unsere Kraft. Isoliere dich und du bist schwach o<strong>de</strong>r du wirst es.<br />
DIESTERWEG.<br />
INHOUD : Het On<strong>de</strong>rwijs in Belgie on<strong>de</strong>r het Fransch Beheer : VII (Slot). — De Schoolbibliotheken.<br />
— Achterlijkheid. — Jaarwed<strong>de</strong>n in Zwitserland. — Werkzaamhe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r Vereeniging. — Flacbsmann<br />
als Opvoe<strong>de</strong>r (Slot) : 3e bedrijf. — Kijkjes links en rechts. — Boekbeoor<strong>de</strong>eling.<br />
Het On<strong>de</strong>rwijs in Beigie<br />
on<strong>de</strong>r het Fransch Beheer.<br />
I 7 9 5-1 81 5<br />
VII (Slot).<br />
De wereldlijke on<strong>de</strong>rwijzer, evenals het broe<strong>de</strong>rken, moesten<br />
beloven <strong>de</strong>n catechismus, door het keizerrijk aanvaard, te on<strong>de</strong>rwijzen.<br />
Tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> twee jaren, <strong>voor</strong>afgaan<strong>de</strong> aan <strong>de</strong> eerste communie,<br />
wend alle wereldlijk on<strong>de</strong>rwijs opgeschorst <strong>voor</strong> <strong>de</strong> jongens en meisjes<br />
van io jaren, die zich tot dit sakrament <strong>voor</strong>bereid<strong>de</strong>n. Men <strong>de</strong>ed<br />
hen in <strong>de</strong> klas <strong>de</strong> officieele gebe<strong>de</strong>n en <strong>de</strong> antwoor<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n<br />
catechismus van buiten opzeggen. De keizer had <strong>de</strong>n Gallikaanschen<br />
catechismus van Bossuet aangenomen en hij zelf had <strong>de</strong> vie les,<br />
over het vier<strong>de</strong> gebod : « Eert va<strong>de</strong>r en moe<strong>de</strong>r » volledigd. Hij<br />
had <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rplichten tot ' alle overhe<strong>de</strong>n uitgebreid en bijzon<strong>de</strong>rlijk<br />
tot hem zelven, <strong>de</strong>n va<strong>de</strong>r aller Franschen. Men moet lien<br />
catechismus lezen, om zich een <strong>de</strong>nkbeeld te vormen van <strong>de</strong> monsterachtige<br />
leugens welke <strong>de</strong> leeraars, <strong>de</strong> schoolmeesters en alle<br />
katholieke, protestantsche en israelietsche priesters, op bevel <strong>de</strong>s<br />
staatsbestuurs, moesten on<strong>de</strong>rwijzen.
— 222 —<br />
VRAAG. - Welk zijn <strong>de</strong> plichten <strong>de</strong>r Christenen ten opzichte <strong>de</strong>r prinsen die hen<br />
bestieren en in' t bijzon<strong>de</strong>r, onze plichten jegens Napoleon I, onzen Keizer ?<br />
ANT<strong>WOORD</strong>. - De Christenen zijn aan <strong>de</strong> prinsen die hen bestieren, en wij zijn in<br />
't bijzon<strong>de</strong>r aan Napoleon, onzen Keizer, verschuldigd : lief<strong>de</strong>, eerbied, on<strong>de</strong>rdanigheid,<br />
getrouwheid, legerdienst en <strong>de</strong> bevolen belastingen <strong>voor</strong> het behoud en <strong>de</strong><br />
ver<strong>de</strong>diging van <strong>de</strong>n Keizer en zijnen troon. Wij zijn hem ook verschuldigd onze<br />
vurige gebe<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> zijn geluk en <strong>de</strong> geestelijke en tij<strong>de</strong>lijke welvaart van <strong>de</strong>n<br />
Staat.<br />
V. — W aarom zijn mil gehou<strong>de</strong>n al <strong>de</strong>ze plichten te volbrengen opzichtens onzen Keizer?<br />
A. — Ten eerste, omdat God, die <strong>de</strong> keizerrijken schept en naar zijnen wil<br />
uit<strong>de</strong>elt, onzen Keizer met welda<strong>de</strong>n overla<strong>de</strong>n<strong>de</strong>, hetzij in vre<strong>de</strong> of in oorlog, hem<br />
als onzen Souverein heeft aangesteld en hem tot minister zijner macht en zijn<br />
evenbeeld hier op aar<strong>de</strong> getnaakt heeft. Ten twee<strong>de</strong> : omdat onze Heer, Jesus-<br />
Christus, door zijn leering en <strong>voor</strong>beel<strong>de</strong>n ons zelf geleerd heeft wat wij <strong>de</strong>n<br />
Souverein schuldig zijn : Hij is geboren, on<strong>de</strong>rdanig aan het edikt van Cesar-<br />
Augustus ; Hij heeft <strong>de</strong> <strong>voor</strong>geschreven belasting betaald en evenals Hij beval aan<br />
God te geven wat Hem toekomt, zoo ook heeft Hij bevolen aan Cesar te geven wat<br />
aan Cesar behoort.<br />
V. — Zijn er geen an<strong>de</strong>re beweegre<strong>de</strong>nen vaarom wij ons sterker aan Napoleon I,<br />
onzen Keizer, moeten hechten ?<br />
A, — Ja, zeker, want hij wend door God geroepen in moeilijke omstandighe<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong> openbare uitoefening van <strong>de</strong>n heiligen godsdienst onzer va<strong>de</strong>ren te herstellen en<br />
te beschermen ; door zijn diepe en krachtdadige wijsheid heeft hij <strong>de</strong> openbare<br />
or<strong>de</strong> teruggebracht en bewaard ; zijn moedige arm ver<strong>de</strong>digt <strong>de</strong>n Staat ; hij is <strong>de</strong><br />
gezalf<strong>de</strong> <strong>de</strong>s Heeren door <strong>de</strong> wijding welke hij van <strong>de</strong>n Opperpriester, hoofd <strong>de</strong>r<br />
algemeene kerk, ontvangen heeft.<br />
V. — Wat moet men <strong>de</strong>nken van <strong>de</strong>genen die aan <strong>de</strong> plichten jegens <strong>de</strong>n Keizer te<br />
kort blzyven?<br />
A. — Volgens <strong>de</strong>n apostel Paulus weerstaan zij aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong> door God zelf<br />
gesticht en verdienen <strong>de</strong> eeuwige verdoemenis.<br />
V. — Verbin<strong>de</strong>n <strong>de</strong> plichten, die 7v4 gehou<strong>de</strong>n zijn nopens onzen Keizer, ons ook ten<br />
opzichten zijner opvolgers, naar <strong>de</strong> or<strong>de</strong> door <strong>de</strong> grond'vet <strong>de</strong>s keizerrijks ingesteld?<br />
A. — Ja, ongetwijfeld, want wij lezen in <strong>de</strong> Heilige Schriftuur dat God, Heer van<br />
hemel en aar<strong>de</strong>, door een bijzon<strong>de</strong>re schikking van zijn opperwil en zijn Voorzienigheld,<br />
<strong>de</strong> Keizerrijken niet alleen aan een persoon, maar ook aan zijn familie geeft.<br />
V. — Welke zijn onze plichten jegens onze magistraten?<br />
A. — Wij moeten hen eeren, eerbiedigen en gehoorzamen, omdat zij <strong>de</strong> bewaar<strong>de</strong>rs<br />
zijn van 's keizers gezag.<br />
De laatste vraag somt het geheel kapittel op.<br />
V. — Wat wordt ons verbo<strong>de</strong>n door het vier<strong>de</strong> gebod?<br />
A. — Het verbiedt ons ongehoorzaam te zijn jegens onze oversten, hen te<br />
bena<strong>de</strong>elen of kwaad van hen te zeggen. (I)<br />
Zulk on<strong>de</strong>rwijs schiep <strong>de</strong> legen<strong>de</strong> van een Napoleon, afgezant van<br />
God en Jesus-Christus, opvolger van <strong>de</strong>n heiligen Paulus, al<strong>voor</strong>zienig<br />
hoofd van Kerk en Staat, meester <strong>de</strong>r wereld, <strong>voor</strong> wie eenie<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />
knie moest buigen. Nooit had een alleenheerscher <strong>de</strong>n hoogmoed en<br />
<strong>de</strong> verachting <strong>voor</strong> het menschdom zoo ver gedreven. Geen won<strong>de</strong>r,<br />
( 1) PAUL BEURDELEY. Les Catechismes revolutionnaires. Bibl. Gilon, 1893.
..........<br />
cF)3<br />
,,...., ..n...<br />
dat heel Europa in 't harnas vloog om zulk dwingeland van 't wereldtooneel<br />
te verwij<strong>de</strong>ren.<br />
Bij <strong>de</strong>n val <strong>de</strong>s keizerrijks, was Frankrijk even verachterd in<br />
zake van on<strong>de</strong>rwijs als in 1789. Het bezat slechts 22.000 kleine yolksscholen<br />
juist als daags <strong>voor</strong> <strong>de</strong> omwenteling. Niet zel<strong>de</strong>n vond men<br />
twintig, <strong>de</strong>rtig gemeenten van een zelf<strong>de</strong> arrondissement, in wier<br />
mid<strong>de</strong>n slechts een on<strong>de</strong>rwijzer was. Wie, in 1817, lezen en schrijven<br />
kon, werd door zijn geburen als een « wijze » geraadpleegd. ( 1) De<br />
4500 gemeentescholen <strong>de</strong>s keizerrijks tel<strong>de</strong>n in 1806 slechts 25000<br />
leerlingen. In 1815, beston<strong>de</strong>n er 22348 lagere scholen met 737369<br />
leerlingen. Van 1786 tot 1789 tel<strong>de</strong> men on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> mannen 47 V. en<br />
on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> vrouwen 27 c/° die hunnen naam kon<strong>de</strong>n schrijven. Van 1816<br />
tot 1824 klommen <strong>de</strong>ze getallen tot 54 °/ 0 en 34 o/o. Magere winst, na<br />
25 jaren van omwenteling en overwinning. In <strong>de</strong> Vlaamsche gewesten,<br />
waar een lagere school bestond, werd ze door <strong>de</strong>n koster of koorzanger<br />
bestierd. Het tafereel van DE BRAECKELEER, « De graaf van<br />
Half-Vasten » te zien in het museum <strong>voor</strong> he<strong>de</strong>ndaagsche kunst te<br />
Brussel, geeft ons een <strong>de</strong>nkbeeld van zoo een laag, donker schoolvertrekje.<br />
Doch naast <strong>de</strong> school van <strong>de</strong>n dorpskoster, kwam er wat<br />
an<strong>de</strong>rs tot stand. Twee of Brie vrouwen vorm<strong>de</strong>n een soort van<br />
vennootschap om <strong>de</strong> verstan<strong>de</strong>n te ontginnen. Hiertoe dien<strong>de</strong> een'<br />
kamer, tevens <strong>de</strong> keuken. Als bemeubeling: eenige withouten bankjes,<br />
een stoel <strong>voor</strong> elke meesteres, evenveel lange roe<strong>de</strong>n, waarmee zij <strong>de</strong><br />
onwillige bengels kon<strong>de</strong>n inpeperen, zon<strong>de</strong>r hun plaats te verlaten.<br />
War leer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren, <strong>de</strong>s winters, eerst het abc. van buiten, uit<br />
hun Kruisken ABC. De volgen<strong>de</strong> jaren leer<strong>de</strong>n zij spellen en daarna,<br />
met veel moeite, <strong>de</strong> gothische letters lezen.<br />
Ontbrak het <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs niet aan cooed om <strong>de</strong> opvoeding hunner<br />
kin<strong>de</strong>ren nog ver<strong>de</strong>r uit te brei<strong>de</strong>n, dan leer<strong>de</strong> men hun rechte lijnen<br />
of stokjes trekken, en, indien <strong>de</strong> meesteressen ook <strong>de</strong> kunst bezaten<br />
om pennen to vermaken, leer<strong>de</strong>n zij zelis hun leerlingen schrijven.<br />
Het on<strong>de</strong>rwijzersambt was, <strong>voor</strong> een werkloozen kleermaker, een<br />
onschatbaar mid<strong>de</strong>l om 's winters zijn snipperuurtjes door te brengen.<br />
Hij behoef<strong>de</strong> slechts zijn werktafel uiteen te nemen, om er banken van<br />
te maken. Wat al wagenmakers, herbergiers, verwers, aanstrijkers,<br />
enz. speel<strong>de</strong>n bij winterdag <strong>de</strong>n rol van on<strong>de</strong>rwijzer. Deze immers<br />
had<strong>de</strong>n hun herbergzaal of hun werkhuizen om er <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren in te<br />
plaatsen. (2)<br />
In het Walenland was <strong>de</strong> toestand geenszins beter, zoo als blijkt uit<br />
het volgen<strong>de</strong> ambtelijk bericht : « De wanor<strong>de</strong> was algemeen ; hier<br />
(1) A. RENDU. Rapport, p. 107.<br />
(2) Etat <strong>de</strong> l'instruction primaire en Belgique, VAN NERUM, ancien directeur <strong>de</strong>s<br />
ecoles communales <strong>de</strong> Gand, 1883.
2 2 —<br />
kozen eenige huisva<strong>de</strong>rs een on<strong>de</strong>rwijzer om zich <strong>de</strong>s winters,<br />
geduren<strong>de</strong> <strong>de</strong> huisbezighe<strong>de</strong>n, van hun kin<strong>de</strong>ren te ontlasten ; dadr,<br />
was het <strong>de</strong> her<strong>de</strong>r alleen die <strong>de</strong>n kefis <strong>de</strong>ed ; el<strong>de</strong>rs was het <strong>de</strong> priester<br />
bijgestaan door een lid van het gemeentebestuur of zelfs door een<br />
bedien<strong>de</strong> <strong>de</strong>r ou<strong>de</strong> staatsinrichting, die on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n onwettigen en<br />
afgeschaften titel van hoofdman, zich met <strong>de</strong> gemeentezaken bemoei<strong>de</strong>.<br />
Had<strong>de</strong> men ten minste zijn vertrouwen geschonken aan menschen<br />
die bekwaam waren om te on<strong>de</strong>rwijzen. Duch p een, men wend<strong>de</strong> zich<br />
tot onbeken<strong>de</strong>n, tot zwervers, die bij gebrek aan veldarbeid, ledig<br />
liepen ; tot metsers. wevers of schoenlappers, die <strong>voor</strong>loopig bun<br />
werktuig tegen <strong>de</strong> ABC-plak verwissel<strong>de</strong>n. Zij wer<strong>de</strong>n aanvaard, niet<br />
wegens hun kenissen, daarvan was geen spraak, maar wegens het<br />
geringe loon dat zij vroegen. Wat verne<strong>de</strong>rcncle toestand <strong>voor</strong> die<br />
ongelukkigen, verplicht hun ellendige lessen te geven in een nog<br />
ellendiger kamerken, en genoodzaakt <strong>de</strong> huizen hunner leerlingen af<br />
te loopen om het schaarsche voedsel af te smeeken, dat men hun nog<br />
met tegenzin gaf. 'Lei<strong>de</strong>n ontvingen zij <strong>de</strong> voile betaling van het<br />
schoolgeld. Erger nog ! Niet altijd kon<strong>de</strong>n <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs het Bens wor<strong>de</strong>n<br />
omtrent <strong>de</strong> keuze van een meester en dan bleef <strong>de</strong> gemeente soms<br />
jaren lang zon<strong>de</strong>r er een te bezitten.<br />
In <strong>de</strong> steken was <strong>de</strong> toestand even ellendig. Nadat door het Concordaat<br />
<strong>de</strong>n godsdienst hersteld was, moesten <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers te Brussel<br />
<strong>de</strong> pastorijen verlatec. De weduwe Froment, on<strong>de</strong>rwijzeres, verliet<br />
laatst van al, die van S te Gudula, <strong>de</strong>n 1 9 Floreal, jaar XI (i8 Juni<br />
1804). De on<strong>de</strong>rwijzers waren verplicht in bijzon<strong>de</strong>re huizen hun<br />
intrek te nemen. Zij had<strong>de</strong>n geen overlast van leerlingen, bun inkomen<br />
bedroeg 600 fr. vergoeding <strong>voor</strong> woning, benevens het schoolgeld <strong>de</strong>r<br />
leerlingen. In <strong>de</strong> scholen on<strong>de</strong>rwees men aan <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren <strong>de</strong>r kleine<br />
burgers <strong>de</strong> grondbeginselen <strong>de</strong>r Fransche taal en <strong>de</strong>r rekenkun<strong>de</strong>. De<br />
rijke burgers stuur<strong>de</strong>n <strong>de</strong> hunne naar <strong>de</strong> bijzon<strong>de</strong>re scholen, beter<br />
ingericht, dank aan het hooge schoolgeld. Toch waren <strong>de</strong> scholen<br />
overal even veel waard als <strong>de</strong> meesters. Nergens ont<strong>de</strong>kte men<br />
opvoedkundige richting, noch programma, noch re<strong>de</strong>matige in<strong>de</strong>eling<br />
<strong>de</strong>r werkzaamhe<strong>de</strong>n. le<strong>de</strong>r han<strong>de</strong>l<strong>de</strong> naar eigen goeddunken. De<br />
zoogenaam<strong>de</strong> openbare scholen, zoowel als <strong>de</strong> bijzon<strong>de</strong>re gestichten,<br />
verzonken in droevigen slenter. De hand vormen <strong>voor</strong> schoonschrift<br />
en het hoofd vol spraakkundige regels steken, ziedaar het i<strong>de</strong>aal. Het<br />
meeren<strong>de</strong>el <strong>de</strong>r arme kin<strong>de</strong>ren wer<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> onwetendheid en<br />
barbaarschheid overgelaten. In <strong>de</strong> stegen en straatjes <strong>de</strong>r volkrijke<br />
wijken krioel<strong>de</strong>n zij te mid<strong>de</strong>n van allerlei maatschappelijk schuim,<br />
bedierven elkan<strong>de</strong>r of oefen<strong>de</strong>n zich in alle slag van strooperijen. In<br />
het centrum en het hooge ge<strong>de</strong>elte <strong>de</strong>r stad, wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> <strong>voor</strong>bijgangers<br />
lastig Fallen door kleine be<strong>de</strong>laars, in lompen gehuld.
— 225 —<br />
In 1807 werd <strong>de</strong> beer 's Jonghers toezichter <strong>de</strong>r gemeentescholen<br />
benoemd met een vaste jaarwed<strong>de</strong> van 600 franker. Den 13 n Juni 1809,<br />
stond <strong>de</strong> gemeenteraad hem het gebruik <strong>de</strong>r gebouwen van <strong>de</strong> kapel<br />
van het H. Kruis af, om er <strong>de</strong> 600 leerlingen <strong>de</strong>r christelijke school<br />
die hij gesticht had, te herbergen. Die weldoener richtte ook een<br />
godshuis op <strong>voor</strong> blin<strong>de</strong>n en ongeneesbaren van bei<strong>de</strong> geslachten.<br />
De Republiek noch het Keizerrijk hebben in Belgie iets duurzaams<br />
in zake van on<strong>de</strong>rwijs <strong>voor</strong>tgebracht. Ons land, tegen dank ingelijfd,<br />
was een proof <strong>voor</strong> <strong>de</strong> Franschen. Meer dan 300 miljoen frank werd<br />
gewapen<strong>de</strong>rhand aan die verwoeste provincien ontroofd ; geen enkel<br />
grondbezitter of zijn fortuin werd in beslag genomen, of hij werd<br />
totaal ten on<strong>de</strong>r gebracht door <strong>de</strong> belastingen, <strong>de</strong> rnenigvuldige en<br />
ver<strong>de</strong>rfelijke hoofdgel<strong>de</strong>n, het ontstelen <strong>de</strong>r roeren<strong>de</strong> goe<strong>de</strong>ren, het<br />
onvermogen waarin <strong>de</strong> Keizer en <strong>de</strong>n Staat zich bevon<strong>de</strong>n hun<br />
schul<strong>de</strong>n te betalen en ein<strong>de</strong>lijk door <strong>de</strong> onwettige en willekeurige<br />
verbeurdverklaringen.<br />
Het Keizerrijk ging met <strong>de</strong> plun<strong>de</strong>ring <strong>de</strong>s lands <strong>voor</strong>t. De loting<br />
ontrukte bier i80000 jonge Belgen, waarvan er een groot ge<strong>de</strong>elte op<br />
het slagveld sneuvel<strong>de</strong>n, <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n roem van Napoleon die hun va<strong>de</strong>rland<br />
verdrukte. De overigen brachten naar hun haardste<strong>de</strong> <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>ug<strong>de</strong>n en <strong>voor</strong>oor<strong>de</strong>elen over van kazerne en kamp.<br />
Art. 203 van het burgerlijk wetboek. « Door het huwelijk verbin<strong>de</strong>n<br />
zich <strong>de</strong> echteliagen hun kin<strong>de</strong>ren voedsel, on<strong>de</strong>rhoud en opvoeding te<br />
bezorgen », bleef onuitgevoerd, daar <strong>de</strong> groote meer<strong>de</strong>rheid van<br />
werklie<strong>de</strong>n en boeren, zich met een hongerloon moesten bevredigen.<br />
De kin<strong>de</strong>ren wer<strong>de</strong>n slecht gevoed en gekleed, ontvingeii noch een<br />
on<strong>de</strong>rwijs noch een opvoeding, menschelijke wezens waardig. De<br />
liefdadigheidsgestichten van het ou<strong>de</strong> beheer waren afgeschaft en hun<br />
vermogen door <strong>de</strong> krijgskassen verzwolgen.<br />
Om <strong>de</strong> be<strong>de</strong>larij te verhelpen, open<strong>de</strong> <strong>de</strong> prefekt <strong>de</strong>r Dijle, <strong>de</strong>n<br />
27 December 1800, een weldadigheidswerkhuis te Brussel. Hij <strong>de</strong>kte<br />
<strong>de</strong> onkosten met het inkomen van <strong>de</strong> belasting op <strong>de</strong> eetwaren. De<br />
ongelukkige opgeslotenen leer<strong>de</strong> men kemp, linnen, katoen en wol<br />
spinnen en weven.<br />
Kin<strong>de</strong>ren bene<strong>de</strong>n twaalf jaren, waren daar, te mid<strong>de</strong>n van volwassenen,<br />
aan hetzelf<strong>de</strong> werk. In i8o6 leer<strong>de</strong> men hun hoe<strong>de</strong>n maken.<br />
Om hun opvoeding bekreun<strong>de</strong> men zich bepaald niet. Die kiem van<br />
werkschool werd later naar Leuven overgebracht, waar ze weldra<br />
stikte.<br />
Na <strong>de</strong>n slag van Waterloo, die Belgie verloste van <strong>de</strong> geweldigste<br />
dwingelandij, die het se<strong>de</strong>rt Philips II on<strong>de</strong>rging, moest het openbaar<br />
on<strong>de</strong>rwijs. geheel ingericht wor<strong>de</strong>n. De keizerlijke lycea gemaakt om<br />
<strong>de</strong> jeugd tot een willekeurig soldatenbeheer op te lei<strong>de</strong>n, waren niet
— 223 —<br />
geschikt <strong>voor</strong> <strong>de</strong> nieuwere Staat en <strong>de</strong> lagere gemeentescholen waren<br />
onvoldoen<strong>de</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong> verstan<strong>de</strong>lijke en ze<strong>de</strong>lijke ontwikkeling van een<br />
vrij yolk.<br />
ALEX. SLUYS.<br />
(Bestuur<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r Normaalschool te Brussel).<br />
DE SCHOOL rib, ri)IBLIOTHEKEN.<br />
We hebben in ie<strong>de</strong>re school een lees<strong>bibliotheek</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong> leerlingen.<br />
Maar het dunkt ons tijd, meer dan tijd dat er eens ernstig wordt naar<br />
omgezien : ze bevindt zich bier en daar — of is 't ook overal ? — in<br />
<strong>de</strong>erniswaardigen toestand. De kas bevat nog slechts' enkele tot<br />
't uiterste versleten, verhakkel<strong>de</strong> boeken, met loshangen<strong>de</strong> bla<strong>de</strong>n en<br />
vieselijk vette omsla.gen. Van eenige an<strong>de</strong>re, beter bewaard, verraadt<br />
<strong>de</strong> titel : <strong>voor</strong> kin<strong>de</strong>ren niet geschikt.<br />
Ze wordt dan ook niet meer geopend, <strong>de</strong> boekenkas. Aan uit<strong>de</strong>..'.1en<br />
en lezen van boeken wordt niet eens meer gedacht. 't Is juist alsof er<br />
nooit spraak was van geweest.<br />
Hoe 't toch mogelijk is !<br />
Onverschilligheid heeft er zeker groote schuld aan. De exaamdressuur<br />
is er <strong>voor</strong> een <strong>de</strong>el mee oorzaak van. 't Kan ook wel min of<br />
meer een geldkwestie zijn.<br />
*e<br />
We herinneren ons nog zeer goed <strong>de</strong> inrichting <strong>de</strong>r schoolbibliotheken.<br />
't Kan zoowat een vijf-en-twintig jaar gele<strong>de</strong>n zijn. Er kwam<br />
ineens een heele kas vol boeken, stevig en fraai gebon<strong>de</strong>n in roodleeren<br />
ban<strong>de</strong>n, met stadsstempel. Klaarblijkelijk was er op geen geld<br />
gezien.<br />
In elk boek een « uittreksel van het reglement ». Daarin lazen we<br />
on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re :<br />
Art. 7. — De lezer kan slechts aanspraak maken op een an<strong>de</strong>r boek, als hij zijnen<br />
on<strong>de</strong>rwijzer <strong>de</strong> verzekering kan geven, dat hij het gelezen en er <strong>de</strong>n inhoud van<br />
begrepen heeft.<br />
Art. 8. — Om het verstan<strong>de</strong>lijke lezen te bevor<strong>de</strong>ren en <strong>de</strong> overtuiging te hebben,<br />
dat er een goed gebruik van <strong>de</strong> boeken gemaakt wor<strong>de</strong>, zal <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer wekelijks<br />
<strong>de</strong> leerlingen on<strong>de</strong>rvragen over hitgeen ze gelezen hebben en hun verklaren, wat<br />
hun eenigszins duister <strong>voor</strong>komt. Zij zullen ook aangezet wor<strong>de</strong>n om <strong>de</strong>n korten of<br />
zakelijken inhoud op te geven van het boek, dat ze gelezen hebben.<br />
Art. 1o. — Het uit<strong>de</strong>elen <strong>de</strong>r boeken geschiedt 's Zaterdagnamiddags ten 3 1/2 en<br />
het terugbrengen ten i 1/2 ure.
— 227 —<br />
*<br />
* *<br />
En er werd gelezen !<br />
En 't waren wat prettige uurtjes als over 't gelezene werd on<strong>de</strong>rvraagd,<br />
als <strong>de</strong> inhoud van een boek <strong>voor</strong> <strong>de</strong> klas werd verteld !<br />
Stilaan versleten <strong>de</strong> boeken, natuurlijk ; ze raakten los, verloren<br />
bla<strong>de</strong>s, wer<strong>de</strong>n dan, als onbruikbaar, verwij<strong>de</strong>rd. De beste wet-ken<br />
't eerst : die had<strong>de</strong>n 't meest te lij<strong>de</strong>n.<br />
Maar — en dit is min<strong>de</strong>r natuurlijk — ze wer<strong>de</strong>n niet vervangen,<br />
<strong>de</strong> ledige plaatsen niet aangevuld. Zoo was ten laatste <strong>de</strong> <strong>bibliotheek</strong><br />
Opgelezen.<br />
Dan werd <strong>de</strong> kas <strong>voor</strong> goed dichtgemaakt, <strong>de</strong> sleutel geborgen, en<br />
alles was weer als vroeger, toen er nog geen school<strong>bibliotheek</strong> bestond.<br />
* * *<br />
Dat hierdoor in <strong>de</strong> gewoonten van on<strong>de</strong>rwijzer en leerlingen en in<br />
<strong>de</strong> tijdsver<strong>de</strong>eling niet plotseling een sterk gevoel<strong>de</strong> gaping ontstond,<br />
daar had het jaarlijksch exaam <strong>voor</strong> gezorgd.<br />
't Was langzamerhand regel gewor<strong>de</strong>n, dat <strong>de</strong> leerlingen <strong>de</strong>r<br />
hoogste klasse <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n tijd van 't exaam geen boek meer te lezen<br />
kregen. Ze moesten stu<strong>de</strong>eren !! Lezen ? — tijdverlies ! Maar eens<br />
't exaam <strong>voor</strong>bij, <strong>de</strong> laatste maand van 't schooljaar dus, mochten ze<br />
weer hun hart eens ophalen aan lektuur, ten minste <strong>voor</strong> zoover <strong>de</strong><br />
<strong>voor</strong>raad nog leesbare werken dit toeliet. En dan ook zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />
noodige zorg en 't onmisbare strenge toezicht. 't Werd louter tijdverdrijf<br />
in plaats van geduldige, goed geregel<strong>de</strong> oefening in <strong>de</strong> moeilijke<br />
kunst van aandachtig lezen.<br />
* •*<br />
We <strong>de</strong>nken — of hebben we 't mis ? — dat het schoolhoofd te<br />
zorgen heeft <strong>voor</strong> 't on<strong>de</strong>rhoud <strong>de</strong>r <strong>bibliotheek</strong>. Maar hoe is 't dan :<br />
beschikt hij over een vaste som — mogelijk begrepen in 't schoolbudget<br />
— en wendt hij die liever aan <strong>voor</strong> an<strong>de</strong>re doelein<strong>de</strong>n, of<br />
ontbreken er hem <strong>de</strong> geldmid<strong>de</strong>len <strong>voor</strong>. Mocht 't laatste waar zijn,<br />
waarom dan niet al lang hierop <strong>de</strong> aandacht <strong>de</strong>r overheid ingeroepen?<br />
Onvergeeflijk vin<strong>de</strong>n we 't in elk geval, dat iets van 't belang als <strong>de</strong><br />
<strong>bibliotheek</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong> leerlingen z(56 wordt verwaarloosd, dat er ten<br />
laatste niets meer van overblijft.<br />
* *<br />
•<br />
De keus <strong>de</strong>r boek en was ver van onberispelijk. Tal van werken<br />
wer<strong>de</strong>n door <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren niet gelezen, waren teenemaal ongeschikt.<br />
Gemakkelijk is <strong>de</strong> samenstelling van een goe<strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rboekerij<br />
zeker niet. Waar een persoon zich daarmee gelast — is 't vroeger zoo<br />
niet gebeurd ? — daar kan 't moeilijk antlers of hij moet misslagen<br />
begaan.
— 228 —<br />
Bij <strong>de</strong> herinrichting, die, hopen we, niet lang zal uitblijven, zou<strong>de</strong>n<br />
dwalingen best verme<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n, indien <strong>de</strong> taak werd opgedragen<br />
niet aan een persoon, maar aan een groep, een kommissie, bestaan<strong>de</strong>,<br />
't spreekt van zelf, uit <strong>de</strong> meest geschikten. En dan niet alleen te<br />
ra<strong>de</strong> gegaan bij eigen lektuur, maar ook in Ne<strong>de</strong>rland, bij onze<br />
Hollandsche kollega's, kostbare inlichtingen ingewonnen<br />
**<br />
We dringen er sterk op aan, dat <strong>de</strong>ze zaak spoedig haar beslag zou<br />
krijgen. 't Molt in 't belang van onze jongens en meisjes. En van hen<br />
niet alleen. 't Is weinig eervol <strong>voor</strong>.... laat ons maar zeggen <strong>voor</strong> onze<br />
scholen, dat 't leeson<strong>de</strong>rricht — want daar is het toch eigenlijk om te<br />
does, niet waar ? — in <strong>de</strong> laatste jaren zoozeer is veronachtzaamd<br />
gewor<strong>de</strong>n.<br />
't Gebeurt wel eens dat een vreem<strong>de</strong>ling onze klassen bezoekt. Als<br />
hij <strong>voor</strong> <strong>de</strong> boekenkas stil houdt en om uitleg vraagt, wie gaat hem<br />
dien kunnen geven zon<strong>de</strong>r op zijn minst een beetje verlegen te staan ?<br />
Dat zou immers toch niet mogen in Antwerpen !<br />
ACHTERLIJKHEID<br />
We zullen ten slotte moeten gelooven dat het niet uit onwetendheid<br />
maar uit onwil geschiedt.<br />
Weer hebben onze jongens op het exaam <strong>de</strong> vraag te beantwoor<strong>de</strong>n<br />
gehad : verbuig in volledige zinnen, enkel- en meervoud : mijn<br />
goe<strong>de</strong> vriend, <strong>de</strong> weirieken<strong>de</strong> roost<br />
Daarmee zijn <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers an<strong>de</strong>rmaal gewaarschuwd dat ze nog<br />
altijd hebben <strong>voor</strong>t te gaan met aan <strong>de</strong> leerlingen <strong>de</strong> naamvallen in te<br />
stompen, <strong>de</strong> naamvallen die niet meer bestaari, die ze niet gebruiken,<br />
die ze niet mogen gebruiken.<br />
We zijn nu in 1 901. In 1894 verscheen <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandsche Spraakkunst<br />
van J. Vercoullie, leeraar aan <strong>de</strong> Gentsche hoogeschool, en daarin<br />
lezen we op blz. 61 :<br />
« Een naamwoord is on<strong>de</strong>rwerp, gezeg<strong>de</strong>, rechtstreeksch <strong>voor</strong>werp,<br />
bepaling van een an<strong>de</strong>r naamwoord of omstandigheidsbepaling.<br />
Die verschillen<strong>de</strong> bedieningen wor<strong>de</strong>n aangeduid door <strong>de</strong> plaats in<br />
<strong>de</strong>n volzin of door mid<strong>de</strong>l van vormwoor<strong>de</strong>n :<br />
Mijn va<strong>de</strong>r benzint mijn vriend ; mijn vriend bemint nzijn va<strong>de</strong>r ; hij heeft zijn<br />
land een vorst ontroofd ; hij heeft een vorst zijn land ontroofd ; het huis van tnijn<br />
vriend ; dat zeg ik aan mijn vriend ; ik ga uit met mijn vriend.<br />
Zoodat men zeggen mag, dat die bedieningen in 't Ne<strong>de</strong>rlandsch<br />
niet meer wor<strong>de</strong>n aangeduid door naamvallen, d. i. door veran<strong>de</strong>ringen<br />
in <strong>de</strong> uitgangen n.
— 229 —<br />
We zou<strong>de</strong>n wat willen geven om eenige <strong>de</strong>r « volledige zinnen » te<br />
kunnen mee<strong>de</strong>elen, waarnaar <strong>de</strong> jury zal te beoor<strong>de</strong>elen hebben <strong>de</strong>n<br />
graad van meesterschap die twaalfjarige Vlamingen over hun eigen<br />
taal bezitten. Er zou uit blijken, klaar als <strong>de</strong> zon, tot wat mizerabel<br />
geknoei we <strong>de</strong> leerlingen dwingen, gedwongen op onze beurt, en hoe<br />
<strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren door ons zoogenaamd spraakleer-on<strong>de</strong>rwijs, hun moe<strong>de</strong>rtaal<br />
verleeren.<br />
De volgen<strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n zou<strong>de</strong>n onze school-autoriteiten eens goed<br />
dienen te overwegen :<br />
« Hoe komt het, dat mensen, die vlot en vloeiend kunnen spreken,<br />
die misschien niet mooi spreken, maar dan toch dui<strong>de</strong>lijk — dikwijls<br />
niet in staat zijn enige regels op draaglijke manier te schrijven ?<br />
Het antwoord is gemakkelijk te geven.<br />
Onze schrijftaal wemelt van spellingkutistjes ; heeft een ingewikkeld<br />
verbuigingsysteem dat <strong>de</strong> spreektaal mist, en eist — naar <strong>de</strong> gewone<br />
opvatting — het gebruik van woor<strong>de</strong>n die in <strong>de</strong> beschaaf<strong>de</strong> spreektaal<br />
niet <strong>voor</strong>komen.<br />
In plaats van <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren beter te leren spreken en ze dan te laten<br />
opschrijven wat ze zeggen — en net zo als ze het zeggen ; in plaats van ze<br />
zodoen<strong>de</strong> te oefenen in waarnemen, in vOOrstellen, in naiwkeurig<br />
<strong>de</strong>nken — dwingt men ze hun gedachten te persen in <strong>de</strong> niet-passen<strong>de</strong><br />
woor<strong>de</strong>n en uitdrukkingen van An<strong>de</strong>re lui. En daar komen dan al die<br />
voetangels en klemmen van onze schrijftaalgrammatica noch bij ! Is<br />
het te verwon<strong>de</strong>ren dat <strong>de</strong> les in Ne<strong>de</strong>rlandse taal zo dikwijls vervelend<br />
wordt gevon<strong>de</strong>n en dat <strong>de</strong> resultaten zoo droevig zijn ?<br />
Multatuli doel<strong>de</strong> op dit alles, Coen hij schreef : « Wij hebben school<br />
gegaan en op die school onze taal verleerd, en zoo is letterkundige<br />
onnatuur onze natuur gewor<strong>de</strong>n dat we vaak meenen buitensporig te<br />
zijn, waar we terugkeeren tot eenvoud ». R. A. KOLLEWIJN in Taal<br />
en Letteren, 4<strong>de</strong> jaargang : Over taalfouten en noch wat, blz. 244).<br />
BLADVULLING.<br />
Een slijpsteen past niet <strong>voor</strong> alle messen ; menig scholier leert<br />
meer in 't leven dan in <strong>de</strong> school.<br />
P. K. ROSEGGER<br />
(Die Schriften <strong>de</strong>s W aldschulmeisters).
- 230 -<br />
SAAR \/ / EDDEN IN Z ITSERL<br />
A ,<br />
F \ ND.<br />
Ziehier eenige opgaven omtrent jaarwed<strong>de</strong>n van Zwitsersche on<strong>de</strong>rwijzers,<br />
waaruit blijken zal dat wij, vergeleken bij onze Zwitsersche ambtsbroe<strong>de</strong>rs <strong>de</strong>r<br />
groote ste<strong>de</strong>n, tamelijk schriel be<strong>de</strong>eld wor<strong>de</strong>n.<br />
Wij hebben uitgerekend wat een on<strong>de</strong>rwijzer geduren<strong>de</strong> een vijf-en-twintigjarige<br />
loopbaan in een <strong>de</strong>r Zwitsersche ste<strong>de</strong>n Bern, Zurich en Bazel gemid<strong>de</strong>ld per jaar<br />
meer verdient dan in Antwerpen. \Vat <strong>de</strong> wed<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzeressen betreft, wij<br />
bezitten geen voldoen<strong>de</strong> gegevens om <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> berekening te maken. Wij kunnen<br />
nochtans verzekeren, dat, alhoewel <strong>de</strong> vrouwelijke on<strong>de</strong>rwijskrachten nog niet met<br />
<strong>de</strong> mannelijke gelijk gesteld zijn, dit reeds als on<strong>de</strong>rscheiding kan gedaan wor<strong>de</strong>n<br />
<strong>voor</strong> on<strong>de</strong>rwijzeressen in <strong>de</strong> stad Bern en dat <strong>de</strong> verschillen, die wij hier aanstippen<br />
tusschen on<strong>de</strong>rwijzers-loonen van hier en van gin<strong>de</strong>r, ook bestaan tusschen <strong>de</strong><br />
respectievelijke traktementen <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzeressen. (1)<br />
***<br />
Te Antwerpen wint een gewoon on<strong>de</strong>rwijzer geduren<strong>de</strong> vijf-en-twintig jaren<br />
57000 fr. (2 ) Vergelijken wij <strong>de</strong>ze som opvolgentlijk met hetgeen een gewoon<br />
on<strong>de</strong>rwijzer wint te Bern, te Zurich en te Bazel.<br />
I. BERN.<br />
Jaarwed<strong>de</strong> te Bern : minimum 2700 fr.<br />
maximum 360o fr. (na 15 jaren).<br />
Van i tot en met 5 dienstjaren 2700 fr. 2700 fr. maal 5 is 13500 fr.<br />
, 6 , io ,3050 3o5o fr. fr. . 5 15250 fr.<br />
3. II , 15 , 340o fr. 3400 fr. ' 5 moo fr.<br />
Meer dan 15 ' 3600 fr. 3600 fr. , io 36000 fr.<br />
Totaal geduren<strong>de</strong> 25 jaren 81750 fr.<br />
81750 fr. - 57000 fr. blijft 24750 fr. wint een on<strong>de</strong>rwijzer te Bern meer.<br />
24750 fr. : 25 is ggo fr.<br />
Een on<strong>de</strong>rwijzer <strong>de</strong>r stad Bern wint dus op vijf-en-twintig jaren gemid<strong>de</strong>ld<br />
990 fr. per jaar meer, dan een on<strong>de</strong>rwijzer <strong>de</strong>r stad Antwerpen.<br />
II. ZURICH.<br />
Jaarwed<strong>de</strong> te Zurich : minimum 28o0 fr.<br />
maximum 3800 fr. (na 20 jaren)<br />
Van x tot en met 5 dienstjaren 2800 fr. 280o fr. maal 5 is 14000 fr.<br />
, 6 ' xo ' 305o fr. 3o5o fr. -' 5 1525o fr.<br />
, I I , 15 , 3300 fr.., 330o fr. 5 16500 fr.<br />
, 16 ' 20 , 355o fr. 355o fr. ' 5 Imo fr.<br />
Meer dan 20 ' 380o fr. 380o fr. ' 5 I goo° fr.<br />
Totaal geduren<strong>de</strong> 25 jaren 82500 fr.<br />
82500 fr. - 57000 fr. blijft 25500 fr. wint een on<strong>de</strong>rwijzer te Zurich meer.<br />
25500 fr. : 25 is 1020 fr.<br />
Een on<strong>de</strong>rwijzer <strong>de</strong>r stad Zurich wint dus op vijf-en-twintig jaren gemid<strong>de</strong>ld<br />
1020 fr: per jaar meer, dan een on<strong>de</strong>rwijzer <strong>de</strong>r stad Antwerpen.<br />
(1)De opgaven <strong>voor</strong> Zwitserland zijn getrokken uit het werkje onzer Ne<strong>de</strong>rlandsche<br />
collega's t In <strong>de</strong> Zwitsersche scholen ,.<br />
(2)Zie reglement <strong>de</strong>r jaarwed<strong>de</strong>n na 1895 blz. io.
— 231 —<br />
III. BAZEL.<br />
Jaarwed<strong>de</strong> te Bazel : minimum 2880 fr.<br />
maximum 4340 fr. (na i8 jaren).<br />
(dit <strong>voor</strong> on<strong>de</strong>rwijzers aan <strong>de</strong> primarscholen, die slecht on<strong>de</strong>rwijs geven aan leerlingen<br />
van 6 tot io jaar oud; <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers aan <strong>de</strong> secundarscholen, die leerlingen<br />
van io tot 14 jaar oud on<strong>de</strong>rwijzen, hebben een minimum van 330o fr. en een<br />
maximum van 4700 fr. ook na 18 jaren). (1)<br />
On<strong>de</strong>rwijzers aan <strong>de</strong> primarscholen.<br />
Van x tot en met 3 dienstjaren 288o fr. 288o fr. maal 3 is 8640 fr.<br />
) 4 , 10 , 3040 fr. 3040 fr. • 7 21280 fr.<br />
, II , 15 , 376o fr. 376o fr. ' ' 18800 fr.<br />
, x6 ' 18 ' 4180 fr. 4180 fr. ' ) 12540 fr.<br />
Meer dan 18 ' 4340 fr. 4340 fr. ' 30380 fr.<br />
Totaal geduren<strong>de</strong> 25 jaren 91640 fr.<br />
91640 fr. - 5700o fr. blijft 34640 fr. wint een on<strong>de</strong>rwijzer te Bazel meer.<br />
34640 fr. : 25 is 1385,6 fr.<br />
Een on<strong>de</strong>rwijzer <strong>de</strong>r stad Bazel wint dus op vijf-en-twintig jaren gemid<strong>de</strong>ld<br />
1385 fr. per jaar meer dan een on<strong>de</strong>rwijzer <strong>de</strong>r stad Antwerpen.<br />
* * *<br />
Misschien zal men beweren, dat <strong>de</strong> levens<strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>n in Zwitserland meer geld<br />
vergen dan die ten onzent. Wij bezitten geen gegevens om het tegenovergestel<strong>de</strong><br />
te bewijzen, maar wat we reeds weten is, dat een inspecteur te Bazel 6000 fr.<br />
verdient, te Bern 4200 fr. (2) en te Antwerpen... 7500 fr.<br />
BLADVULLING.<br />
Vouloir enseigner les resultats <strong>de</strong> la science, c'est une táche<br />
<strong>de</strong>courageante par son immensit6, <strong>de</strong>sesperante par sa sterilite.<br />
La verite capitale en pedagogie, c'est qu'il ne faut pas enseigner<br />
la science ; it faut enseigner la metho<strong>de</strong> qui conduit a la science.<br />
(1) Zie artikels in Ons Woord, nrs 2, 3 en 4 van dit jaar.<br />
(2) Te Zurich bestaan geen inspecteurs.<br />
A. BERTRAND<br />
(L'Enseignement integral)
- 232 -<br />
WERKZAAMHEDEN DER VEREENIGING,<br />
Algemeene Verga<strong>de</strong>ring, gehou<strong>de</strong>n op Don<strong>de</strong>rdag, 3o Mei, om 7 ure 's avonds,<br />
in het Antwerpsch Kofieh,uis, on<strong>de</strong>r <strong>voor</strong>zitterschap van <strong>de</strong>n heer J. J. JAECKS,<br />
on<strong>de</strong>r<strong>voor</strong>zitter.<br />
I. Het verslag <strong>de</strong>r <strong>voor</strong>gaan<strong>de</strong> verga<strong>de</strong>ring wordt zon<strong>de</strong>r aanmerking goedgekeurd.<br />
2. De heeren Van <strong>de</strong> Caveye, De Bruyn, Peeters en Scholaert hebben hun<br />
ontslag schriftelijk ; <strong>de</strong> heeren Kennis, Rylant, juffer Recourdon en mevr. Rylant-<br />
Velle, mon<strong>de</strong>ling aan hun afgevaardig<strong>de</strong>n, ingediend.<br />
3. Wor<strong>de</strong>n bij eenparigheid van stemmen, als nieuwe le<strong>de</strong>n aangenomen :<br />
Jw M. De Decker, Ms 6 ; Jw M. Pieters, Ms 15 ; J w C. Adriaensen, M s 8 ; Jw C. Van<br />
<strong>de</strong> Venne, Kt ix ; J wen Bollangier en Kenis, Kt 4.<br />
4. Het Bestuur van <strong>de</strong>n Kring heeft zich gewend tot s La societe <strong>de</strong>s bains<br />
Anversois ', om prijsvermin<strong>de</strong>ring te bekomen bij het bezoeken dier inrichting. Al<br />
<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n kunnen zich toegangsbewijzen aanschaffen aan <strong>de</strong>n prijs van 0.50 fr.<br />
(Voorloopig echter, omdat die bewijzen ten getalle van 5o moeten genomen wor<strong>de</strong>n<br />
en slechts <strong>voor</strong> een tijdverloop van 3 maan<strong>de</strong>n geldig zijn, hebben wij besloten te<br />
wachten tot na <strong>de</strong> groote vacantie, <strong>voor</strong>aleer ze tusschen <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n kring in<br />
omloop te brengen).<br />
Ter dier gelegenheid do.t ook <strong>de</strong> Heer Christiaens aanmerken, dat er <strong>voor</strong> het<br />
oogenblik zeer weinig gebruik gemaakt wordt van <strong>de</strong> kaarten <strong>voor</strong> het Diorama, in<br />
zooverre dat hij zich afvt aagt of hef wel noodzakelijk is in 't vervolg nog toegangskaarten<br />
te koopen. Hij hoopt echter dat <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n kring het groot nut van<br />
een bezoek aan <strong>de</strong> inrichting zullen inzien en dat er in 't vervolg meer aanvraag<br />
zal geschie<strong>de</strong>n.<br />
4. Herkiezing <strong>de</strong>r le<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> Hulpkas <strong>voor</strong> behoeftige schoolkin<strong>de</strong>ren.<br />
De heer <strong>voor</strong>zitter brengt warme hul<strong>de</strong> aan <strong>de</strong>n ijver, waarme<strong>de</strong> al <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n <strong>de</strong>zer<br />
af<strong>de</strong>eling zich van hun mandaat hebben gekweten. Hij is er dan ook gelukkig om,<br />
dat meest alien er in toestemmen, <strong>de</strong> zware taak opnieuw <strong>voor</strong> een jaar op <strong>de</strong><br />
schou<strong>de</strong>rs te nemen.<br />
De Heer Serneels wil zijn mandaat niet meer laten hernieuwen.<br />
De uittre<strong>de</strong>n<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n herkozen met algemeene stemmen en het Komiteit<br />
volledigd met juffer Gilliard en <strong>de</strong>n heer F. Geefs.<br />
5. Herkiezing van <strong>de</strong> bestuurle<strong>de</strong>n van het Reiskomitett.<br />
In korte woor<strong>de</strong>n geeft M r Christiaens verslag over <strong>de</strong> werking van dit Komiteit.<br />
In het jaarverslag reeds heeft ie<strong>de</strong>reen kunnen bestatigen hoeveel nuttige en aangename<br />
uitstapjes het heeft ingericht. Hij hoopt ook binnen eenige dagen een geheel<br />
bestu<strong>de</strong>erd plan van een reis naar <strong>de</strong> boor<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n Rijn aan <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n<br />
kring te kunnen <strong>voor</strong>leggen.<br />
Na een warme; dankbetuiging van <strong>de</strong>n heer Van Laer aan <strong>de</strong> aftre<strong>de</strong>n<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n<br />
wor<strong>de</strong>n zij bij eenparigheid van stemmen herkozen ; <strong>de</strong> beer H. Serneels zal <strong>voor</strong><br />
dit jaar <strong>de</strong>n heer Geefs vervangen.<br />
6. Herkiezing van <strong>de</strong> bestuurle<strong>de</strong>n van het Gemengd Boor.<br />
Die verkiezing werd verschoven tot <strong>de</strong> algemeene repetitie -van Woensdag,<br />
12 Juni. In die verga<strong>de</strong>ring zijn al <strong>de</strong> uittre<strong>de</strong>n<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n eenparig herkozen.<br />
De zitting wordt om 8 1/2 ure geheven.
110<br />
r,<br />
- 233 -<br />
MALE sPuDitc,<br />
VEERTIENDE ZITTING.<br />
IETS OVER ZANGSPELEN.'<br />
KORTE INHOUD <strong>de</strong>r vefstien<strong>de</strong> <strong>voor</strong>dracht, gegeven op Woensdag,<br />
29 Mei, om 8 uren 's avonds, in <strong>de</strong> Aula van het Hooger Han<strong>de</strong>lsgesticht, door<br />
<strong>de</strong>n Heer RAFAEL VERHULST, letterkundige.<br />
I. Wat niet waard is te wor<strong>de</strong>n gezegd, is niet waard te wor<strong>de</strong>n gezongen.<br />
II. Waarom moet <strong>de</strong> zangspeldichter zich nog strenger eischen stellen dan hij die<br />
schrijft <strong>voor</strong> het gesproken tooneel ? Oor<strong>de</strong>el van Catulle Men<strong>de</strong>s.<br />
III. Realism en waarheid OD het tooneel. — De taal. — Geen slordigheid, geen<br />
onbeholpenheid van uitdrukking kan geduld wor<strong>de</strong>n. — De zangerigste, <strong>de</strong><br />
verhevenste, <strong>de</strong> dichterlijkste taal is weer <strong>de</strong> waarheid nabij, als zij ware<br />
gevoelens uitdruht, dan uit <strong>de</strong>n mond van het yolk afgeluister<strong>de</strong> grofhe<strong>de</strong>n en<br />
rumhe<strong>de</strong>n. Voorbeel<strong>de</strong>n.<br />
IV. Beteekenis en hoofdgedachte van De Kin<strong>de</strong>ren <strong>de</strong>r Zee, zangspel door Raf.<br />
Verhulst.<br />
a. Wordingsgeschie<strong>de</strong>nis van dit zangspel.<br />
b. Beteekenis van <strong>de</strong> zee <strong>voor</strong> het visschersvolk. Het Noodlot.<br />
c. De intrigue of verwihkeling.<br />
d. De karakters.<br />
e. De tooneelschikking.<br />
f. Ontleding en <strong>voor</strong>lezing van het 1ste bedrjjf, 2e bedrijf en 3e bedrijf.<br />
De <strong>voor</strong>dracht van <strong>de</strong>n Heer Raf. Verhulst is, <strong>voor</strong> het gewone publiek <strong>de</strong>r<br />
Normale Studien, <strong>de</strong> openbaring geweest van een rijk, oorspronkelijk talent.<br />
De Heer Rafael Verhulst heeft zich doen kennen, niet alleen als een dichter, vol<br />
dramatische vinding, beheerschen<strong>de</strong> zoowel <strong>de</strong> tooneeltechniek van het zangspel,<br />
als <strong>de</strong>n woor<strong>de</strong>nschat en <strong>de</strong>n klankenrijkdom onzer alou<strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandsche taal,<br />
maar ook als een meester van het gesproken woord, die zijn gehoor weet te boeien<br />
door <strong>de</strong>n sierlijken golfslag zijner perio<strong>de</strong>n en <strong>de</strong> wellui<strong>de</strong>n<strong>de</strong> zangerigheid zijner<br />
uitspraak.<br />
Gij hebt ons alien, zon<strong>de</strong>r uitzon<strong>de</strong>ring — zoo zeg<strong>de</strong> <strong>de</strong> Heer J. Van <strong>de</strong> Venne in<br />
zijne bedankingsre<strong>de</strong> — on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n indruk gebracht van uwe kunst, van uwe<br />
machtige schrijf- en zeggingskracht. De a<strong>de</strong>mlooze stilte, die — zoolang <strong>de</strong> <strong>voor</strong>dracht<br />
duur<strong>de</strong> — in <strong>de</strong> zaal geheerscht heeft, kan zulks getuigen. Vooral uwe<br />
beschrijving van <strong>de</strong> zee, van <strong>de</strong> duinen en van het leven op <strong>de</strong>n grooten plas (zang<br />
van Petrus, in het 2e bedrijf) heeft ons bijzon<strong>de</strong>r getroffen.<br />
In <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>leeuwen had<strong>de</strong>n wij <strong>de</strong> minnezangers — dichters en muzikanten,<br />
trekken<strong>de</strong> van kasteel tot kasteel om lie<strong>de</strong>ren te zingen en geestige, naleve vertelsels<br />
in verzen (fabliaux) <strong>voor</strong> te dragen, tot vermaak van <strong>de</strong>n kasteelheer en zijn<br />
gezin. Deze minnezangers waren <strong>de</strong> opvolgers <strong>de</strong>r scal<strong>de</strong>n en bar<strong>de</strong>n van het<br />
Noor<strong>de</strong>n uit vroeger dagen. Overal wer<strong>de</strong>n zij door <strong>de</strong> e<strong>de</strong>le heeren en <strong>de</strong> e<strong>de</strong>le<br />
vrouwen vrien<strong>de</strong>lijk ontvangen en mild beloond.<br />
(*) Naar aanleiding van het dramatisch zangspel in drie bedrijven : De Kin<strong>de</strong>ren<br />
<strong>de</strong>r Zee door Raf. VERHULST. Antwerpen. Ne<strong>de</strong>rlandsche Boekhan<strong>de</strong>l. 1901. — Prijs<br />
I fr.
-234-- ---<br />
Thans zijn <strong>de</strong> bakens verzet. De dichter bij Gods gena<strong>de</strong> fabelt niet meer — <strong>voor</strong><br />
het plezier van <strong>de</strong> grooten <strong>de</strong>zer aar<strong>de</strong> — over keizers en koningen, prinsen en<br />
prinsessen, toovenaars en draken. Hij zingt van het yolk en <strong>voor</strong> het yolk. IN<br />
zingt van zijn strij<strong>de</strong>n en zijn Iij<strong>de</strong>n, van zijn lief en zijn geed, van zijn nood en<br />
zijn dood. Hij telt <strong>de</strong> offers, vallen<strong>de</strong>, jaar in jaar uit, op het slagveld van <strong>de</strong>n<br />
arbeid en wijdt een meewarig lied aan <strong>de</strong> duizen<strong>de</strong>n, die sterven <strong>de</strong>n hel<strong>de</strong>ndood op<br />
zee en wier geschie<strong>de</strong>nis niet geschreven wordt. Als het yolk nu maar luisteren<br />
w il !...<br />
Wat ervan zij, <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers en <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzeressen hebben geluisterd met al<br />
het genot, dat schoone gedachten en woor<strong>de</strong>nmuziek schenken kunnen aan outvankelijke<br />
gemoe<strong>de</strong>ren. Zij hebben geluisterd met gretig oor, dankbaar hart en<br />
bewon<strong>de</strong>rend verstand. Ook van dichters kan veel geleerd war<strong>de</strong>n. Taalgevoel en<br />
taaltvetenschap zijn in<strong>de</strong>rdaad eer<strong>de</strong>r het erf<strong>de</strong>el van <strong>de</strong>n kunstenaar, dan dat van<br />
<strong>de</strong>n doctor in <strong>de</strong> <strong>letteren</strong>. De muziek van <strong>de</strong>n dichter maakt die van <strong>de</strong>n muzikant<br />
haast overbodig. En meer eerbied zal <strong>de</strong> dichter ons inboezemen <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n rijkdom<br />
en <strong>de</strong> plooibaarheid onzer taal, door <strong>de</strong> zuivere, expressieve <strong>voor</strong>dracht van zijn<br />
kunstgewrocht, dan <strong>de</strong> doctoren en professoren met al hun geleer<strong>de</strong> pleidooien en<br />
pedante haarklieverijen.<br />
VIJFTIENDE ZITTING.<br />
De gymnastiek in Belgie en het Zweedsch stelsel<br />
KORTE INHOUD <strong>de</strong>r vijftien<strong>de</strong> <strong>voor</strong>dracht gegeven op Woensdag,<br />
19 Juni 1901, om 8 uren 'savonds, in <strong>de</strong> Groote Conferentiezaal van het Hooger<br />
Han<strong>de</strong>lsgesticht, door <strong>de</strong>n heer WILLEM KOOPAL, turnleeraar, schrijver van het<br />
Dagboek <strong>voor</strong> turnoefeninges in <strong>de</strong> Gemeentescholen on<strong>de</strong>r toezicht <strong>de</strong>s heeren N. J. Cup&<br />
rus ; leeraar bij <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>turners- en turnlei<strong>de</strong>rsleergang <strong>de</strong>r Noor<strong>de</strong>rgouw van <strong>de</strong>n<br />
Belgischen Turnbond. (Jaargang Igoo-I9o1).<br />
Ie De gymnastiek : a. ten opzichte van het lichaam en <strong>de</strong> le<strong>de</strong>maten ; b. ten<br />
opzichte van het hersen- en zenuwstelsel ; c haar invloed op <strong>de</strong> onwillekeurige<br />
levensverrichtingen ; d. als opvoedkundig leervak.<br />
2e Geschiedkundig overzicht : De gymnastiek <strong>de</strong>r Grieken ; — <strong>de</strong> Olympische<br />
spelen.(*) De mo<strong>de</strong>rne school : Pestalozzi, Basedow, Guts-Muth's, Jahn,<br />
Diesterweg, Vieth, Eiselen, Spiess ; Clias, Ling, Amoros.<br />
3e De gymnastiek in Belgie beoefend : Het stelsel Happel ; — <strong>de</strong> turnzaal —<br />
<strong>de</strong> toestellen en tuigen — <strong>de</strong> oefeningen en hunne ver<strong>de</strong>eling in soorten,<br />
aar<strong>de</strong>n, gra<strong>de</strong>n en reeksen. De turntaal — <strong>de</strong> les. De kracht — vlugheids- en<br />
omvangmeter <strong>de</strong>r lichaams<strong>de</strong>elen. De spelen.<br />
4e De gymnastiek in Zwe<strong>de</strong>n beoefend : Het stelsel P. H. Ling — <strong>de</strong><br />
turnzaal — <strong>de</strong> toestellen en tuigen — <strong>de</strong> turntaal — <strong>de</strong> oefeningen — <strong>de</strong> les.<br />
5e Eenige praktische <strong>voor</strong>beel<strong>de</strong>n.<br />
( 4 ) Plechtige Oud-Grieksche volksspelen, die in strijdoefeningen, wedloopen,<br />
worstelen, wagenmennen, enz. beston<strong>de</strong>n en bij 't marktvlek Olympia om <strong>de</strong> 4<br />
jaren gehou<strong>de</strong>n wer<strong>de</strong>n.
— 235 —<br />
***<br />
Het on<strong>de</strong>rwerp van <strong>de</strong>n Heer Koopal is eene quxstie aan het or<strong>de</strong> van <strong>de</strong>n dag,<br />
die aanleiding geeft tot heel wat woor<strong>de</strong>ntwist en strijdgeschrijf. In <strong>de</strong> <strong>voor</strong>naamste<br />
organen <strong>de</strong>r pedagogische pers, kampen <strong>de</strong> <strong>voor</strong>stan<strong>de</strong>rs <strong>de</strong>r bei<strong>de</strong> gymnastische<br />
stelsels — dat van Happel en dat van P. H. Ling — met kracht van argumenten,<br />
om <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>rang.<br />
Wij hebben gedacht, dat <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers en on<strong>de</strong>rwijzeressen—als eerste belanghebben<strong>de</strong>n<br />
!— niet onverschillig mochten blijven aan dien strijd en dat zij minstens<br />
<strong>voor</strong> plicht had<strong>de</strong>n, zich over <strong>de</strong> quxstie in te lichten, opdat zij — eens daartoe<br />
geroepen ! — hun oor<strong>de</strong>el zou<strong>de</strong>n kunnen uitspreken met kennis van zaken.<br />
Daarom hebben wij ons gewend tot een bevoegd man, theoretisch en practisch<br />
beslagen in het yak, heel het land door gek end om zijne bedrijvigheid op het<br />
gebied <strong>de</strong>r gym nastiek.<br />
Het on<strong>de</strong>rwijzend personeel heeft <strong>de</strong> bereidwilligheid, waarme<strong>de</strong> <strong>de</strong> Heer Koopal<br />
zich te zijnen dienste stel<strong>de</strong> naar waar<strong>de</strong> geschat en is talrijk opgetre<strong>de</strong>n om <strong>de</strong>n<br />
re<strong>de</strong>naar — en <strong>de</strong> gymnasten, die hem vergezeld<strong>de</strong>n — naar verdienste toe te<br />
juichen.<br />
Ziehier het verslag dat wij over <strong>de</strong>ze <strong>voor</strong>dracht aantreffen in De<br />
Nieuwe Gazet van Zondag, 23 Juni.<br />
OVER GYMNASTIEK<br />
Voordracht van <strong>de</strong>n heer Willem KOOPAL.<br />
Woensdag heeft <strong>de</strong> beer Willem Koopal, <strong>de</strong> knappe turnleeraar, in <strong>de</strong> groote<br />
Konferentiezaal van ons Han<strong>de</strong>lsinstituut, eene <strong>voor</strong>dracht gegeven over Belgische<br />
en Zweedsche gymnastiek. De zaal was gansch gevuld door eenuitgelezen, aandachtig<br />
auditorium, <strong>voor</strong> het grootst ge<strong>de</strong>elte samengesteld uit on<strong>de</strong>rwijzers en on<strong>de</strong>rwijzeressen,<br />
le<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n gewaar<strong>de</strong>er<strong>de</strong>n kring Diesterweg. De heeren Heinz,<br />
hoofdinspekteur <strong>voor</strong> het schooldistrikt Antwerpen, Van Hest, turnleeraar, Peeters,<br />
on<strong>de</strong>r-<strong>voor</strong>zitter van <strong>de</strong>n Volkskring, waren aanwezig. De heer N. Cuperus had<br />
zich doen verontschuldigen.<br />
N a door <strong>de</strong>n heer J. Van <strong>de</strong> Venne, secretaris van Diesterweg's komiteit <strong>voor</strong><br />
uitbreiding vau normale stuclièn, te zijn <strong>voor</strong>gesteld, begon <strong>de</strong> heer Willem Koopal,<br />
in een dui<strong>de</strong>lijke, eenvoudige en gekuischte taal, <strong>de</strong> inleiding zijner konferentie<br />
met een geschiedkundig overzicht <strong>de</strong>r gymnastiek. De Olympische spelen, waren <strong>de</strong><br />
vierjaarlijksche kampstrij<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r Ou<strong>de</strong> Grieken. Zij beston<strong>de</strong>n uit voetloop,<br />
paar<strong>de</strong>nrennen, het schijfwerpen [discus] en het speerwerpen.<br />
Bij <strong>de</strong> opkomst van het Kristendom vervielen <strong>de</strong> Olympische spelen, om in <strong>de</strong><br />
mid<strong>de</strong>leeuwen vervangen te wor<strong>de</strong>n door <strong>de</strong> barbaarsche tornooien, Daarna zien<br />
we niets meer <strong>voor</strong>brengen op sport of turngebied, tot ein<strong>de</strong>lijk <strong>de</strong> pedagogen :<br />
Montaigne, Vossius, Rousseau en <strong>voor</strong>namelijk Pestalozzi in hunne schriften <strong>de</strong><br />
noodzakelijkheid aanprediken <strong>de</strong>r lichamelijke opvoeding.<br />
De eerste openbare turnplaats werd ingericht door <strong>de</strong>n va<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r Duitsche<br />
gymnastiek, Jahn, in 1811 op <strong>de</strong> Hazenhei<strong>de</strong> bij Berlijn. Doch weldra ontstond<br />
eene beweging tegen <strong>de</strong> turnerij en door <strong>de</strong>kreet van 1819 werd het instituut van<br />
Jahn gesloten, als zijn<strong>de</strong> een gesticht waar een oproerig geslacht gekweekt werd.<br />
Dit dom besluit werd ingetrokken door een <strong>de</strong>kreet van 1842, afgevaardigd door<br />
Fre<strong>de</strong>rik Wilhelm IV, waarbij <strong>de</strong> openlijke beoefening <strong>de</strong>r gymnastiek toegelaten<br />
ward.
- Q3<br />
De va<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r schoolgymnastiek is Spiess, die in 1810 geboren, op jeugdigen<br />
OU<strong>de</strong>rdom reeds iever<strong>de</strong> <strong>voor</strong> het schoolturnen. Zijn stelsel beveelt het bouwen aan<br />
van turnzalen bij <strong>de</strong> scholen. Het behan<strong>de</strong>lt <strong>de</strong> metho<strong>de</strong> van <strong>de</strong> gymnastiek <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
bei<strong>de</strong> geslachten.<br />
Het stelsel van Spiess is volledigd, tot volmaking gebracht door <strong>de</strong>n heer Happel.<br />
Met Happel's stelsel kunnen kin<strong>de</strong>ren van vier jaar tot ou<strong>de</strong>rlingen toe, zich<br />
alzijdig, harmonisch ontwikkelen.<br />
Het wordt ver<strong>de</strong>eld in oefeningssoorten : vrije oefeningen, tuigoefeningen en<br />
toesteloefeningen. Die soorten wor<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rver<strong>de</strong>eld in 21 oefeningsaar<strong>de</strong>n, die op<br />
hunne beurt in een oneindig getal reeksen hunne toepassing vin<strong>de</strong>n.<br />
Ruim twee jaar zou een knap turnleeraar noodig hebben om een dagboek op te<br />
maken met al <strong>de</strong> oefeningsreeksen, volgens Happel's stelsel.<br />
De turnzaal moet een oppervlakte hebben van 12 met. op 18 met. goed verlicht en<br />
verlucht, met een volledig stel werktuigen en toestellen. De vloer, <strong>de</strong> toestellen en<br />
<strong>de</strong> werktuigen zullen alle dagen afgestolt wor<strong>de</strong>n met een vochtige vod.<br />
Bij <strong>de</strong>n aanvang van ie<strong>de</strong>r half-schooljaar moet er overgegaan wor<strong>de</strong>n tot <strong>de</strong><br />
krachtmeting van ie<strong>de</strong>r leerling. Na 6 maan<strong>de</strong>n wordt er tot eene nieuwe meting<br />
overgegaan, met <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> stipthoid als <strong>voor</strong> het intellectueel exaam,<br />
De heer Willem Koopal doet ons kennen wat er in ie<strong>de</strong>re turnles moet gedaan<br />
wor<strong>de</strong>n : algemcene vrije oefeningen, tuigoefeningen, toesteloefeningen in <strong>de</strong> vier<br />
toestan<strong>de</strong>n : stand, steun, hang en zweven<strong>de</strong>n toestand, en ten slotte een turnspel.<br />
Daarna gaat <strong>de</strong> <strong>voor</strong>drachtgever over tot het bespreken van het Zweedsch stelsel.<br />
Terwijl Jahn's stelsel geschikt was <strong>voor</strong> sterke menschen, Spiess zich beiever<strong>de</strong><br />
om een goe<strong>de</strong> metho<strong>de</strong> <strong>voor</strong> schoolgymnastiek in bet leven te roepen, heeft Ling <strong>de</strong><br />
va<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r Zweedsche gymnastiek, niets an<strong>de</strong>rs beoogd dan zieke menschen of<br />
zwakkellugen we<strong>de</strong>r op te knappen. Hij zelve, na een veelbewogen en zwervend<br />
leven, voild <strong>de</strong> metho<strong>de</strong> uit, die hij te Stock holm toepaste in zijn heilinstituut, om<br />
zijn geschokte levenskrachten zoolang mogelijk te rekken.<br />
Met het Zweedsch stelsel is er geene harmonische, alzijd]ge ontwikkeling van het<br />
menschelijk lichaam te bekomen. Met <strong>voor</strong>beel<strong>de</strong>n bewijst <strong>de</strong> heer Koopal, met<br />
oefeningen <strong>voor</strong>gedaan door twee turners, dat het Zweedsch turnen droog en stroef<br />
is en err afkeer geeft dan wel lust om later <strong>voor</strong>t te gaan.<br />
Onze oefeningeu zijn zoo min gevaarlijk als <strong>de</strong> Zweedsche en zel<strong>de</strong>n hoort men<br />
van een ongeval in onze turnzalen. Zelfs in onze turnvereenigingen <strong>voor</strong> volwassenen<br />
komt dit hoogst zel<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>.<br />
De spreker brengt hul<strong>de</strong> aan het Zweedsch gouvernement dat heel veel doet <strong>voor</strong><br />
<strong>de</strong> turnzalen, terwijl er bier in het land van on<strong>de</strong>rsteuning van Staatswege geen<br />
spraak is.<br />
In Zwe<strong>de</strong>n zelve wor<strong>de</strong>n thans veel tegenstrevers gevon<strong>de</strong>n van het heilstelsel.<br />
De spreker besluit met een oproep tot het on<strong>de</strong>rwijzend personeel om zijne beste<br />
zorgen te wij<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> lichamelijke opvoeding <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren en hoopt dat zijn<br />
<strong>voor</strong>dracht daartoe <strong>de</strong>n noodigen prikkel zal gegeven hebben.<br />
De heer Koopal, Wiens heele <strong>voor</strong>dracht tintel<strong>de</strong> van apostolische overtuiging,<br />
werd warm toegejuicht, bijzon<strong>de</strong>rlijk na <strong>de</strong> bedankingsre<strong>de</strong> van <strong>de</strong>n heer Van <strong>de</strong><br />
Yonne.<br />
NIK.
- 2 3 7 -<br />
FLACHSMANN als OPVOEDER<br />
DERDE BEDRIJF.<br />
Tooneelschikking van <strong>de</strong>n eersten akt.<br />
1 ste TOONEEL.<br />
NEGENDANK, KLUTH. Later FLACHSMANN.<br />
NEGENDANK (Houdt zich bezig met stoelen rond <strong>de</strong> schreafel to zetten).<br />
KLUTH (Schoolbo<strong>de</strong> van <strong>de</strong> naburige meisjesschool, een groote, sterke kerel, maar die,<br />
in tegenstelling met zijn uiterlijk, ongemeen vreesachtig optreedt ; draagt dienstklak,<br />
die hij bij het binnentre<strong>de</strong>n atneemt. Hij heeft papieren in <strong>de</strong> hand en loert<br />
<strong>voor</strong>zichtig binnen). Hoort men bier geen lichtje ?<br />
NEGENDANK. Al <strong>de</strong> lichtjes zijn uitgedoofd. Flachsmann geeft les en <strong>de</strong> Schoolraad is<br />
bij hem en hoort toe.<br />
KLUTH. Hier, <strong>de</strong>ze lijsten moet ik afgeven. (Geeft Negendank, een onslag).<br />
NEGENDANK. (Neemt het aan en legt het op <strong>de</strong> schrOftafel).<br />
KLUTH. (Blijft van tijd tot tijd omzien). Zeg, dat 's hier een affaire ' geweest, he ?<br />
NEGENDANK. Ja. Wij hebben er een buitengelapt.<br />
KLUTH. Dat ziet er geen kleine gevaarlijke kennis uit, die Prell ?<br />
NEGENDANK. (Maakt met <strong>de</strong> hand een bevestigend teeken). Die bijt ! En wat het ergste<br />
is : hij verstaat wat van <strong>de</strong> zaak.<br />
KLUTH. 0 wee !<br />
NEGENDANK. Die laat zich geen rad <strong>voor</strong> <strong>de</strong> oogen draaien. Die ziet alles.<br />
KLUTH. Ja, ja, met zulke mannen is het slecht kerseneten.<br />
NEGENDANK. Die ? Die eet in het geheel geen kersen. (Hij gnat dichter op Kluth aan).<br />
Den twee<strong>de</strong>n dag, dat hij hier was, had Flachsmann een heel lekker ontbijt laten<br />
klaar maken, en op klokslag tien uur, zegt hij : . Zou mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad<br />
misschien een stukje willen eten ? ) Daar halt gij <strong>de</strong>n brilleman mceten<br />
zien ! c Merci v, snauwt hij, c daar maak ik geen gewoonte van v. En hier<br />
moogt ge staat opmaken, beste Kluth : een overheidspersoon, die het ontbijt<br />
afwijst, dat hem wordt aangebo<strong>de</strong>n, is zeer gevaarlij k.<br />
KLUTH. Wel, wel ; dat zal hem niet weinig nuchter op <strong>de</strong> maag gevallen zijn !<br />
NEGENDANK. Hem ? Wie ?<br />
KLUTH. Wel, mijnheer Flemming.<br />
NEGENDANK. Flemming ?<br />
KLUTH ja... van wien spreekt gij an<strong>de</strong>rs ?<br />
NEGENDANK. Maar niet van Flemming ! Houdt gij nu ook al met <strong>de</strong>n duivel aan !<br />
Diercks heeft hij buitengeflikkerd.<br />
KLUTH. Diercks ?<br />
NEGENDANK. Wel natuurlijk !<br />
KLUTH. (Altijd nieumsgierig en beangst). Maar waarom dan ?<br />
NEGENDANK. Omdat hij <strong>de</strong> werken <strong>de</strong>r leerlingen vervalscht heeft. . Omdat hij<br />
Bingen <strong>voor</strong> kin<strong>de</strong>rwerk heeft uitgegeven, die hij zelf gemaakt had... Maar dat<br />
is het ergste nog niet ! Hij heeft <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren rechtstreeks tot liegen en bedriegen<br />
aangezet.
— 238 —<br />
XLUTH. 0 wee, 0 wee ! En daarom heeft hij hem weggejaagd !<br />
NEGENDANK. Op staan<strong>de</strong>n voet ! c Gij kunt er van door' — heeft hij gezegd — c en<br />
gij moogt hier nooit weer binnen '. De kerel is buitengeraakt, hij weet zelf<br />
niet hoe.<br />
KLUTH. Ja, dat moet ik u nu toch zeggen : Zoo ver zou het bij ons nooit kunnen<br />
komen hebben.<br />
NEGENDANK. (Erg gekrenkt). Zoo ! Nu, mijn waar<strong>de</strong> Kluth, dan wil ik u ook wel wat<br />
zeggen : Al wer<strong>de</strong>n er hier nog drie Diercksen buitengewalst, he, dan nog bleef<br />
onze alma mater hon<strong>de</strong>rd mijlen hooger staan dan uw zoogenaamd opvoedingsgesticht.<br />
(Men hoort <strong>de</strong> stem van Flachsmann).<br />
KLUTH. (leer beteuterd, gaat naar <strong>de</strong>n uitgang). Ja, hoe dan... ik... wat. .<br />
NEGENDANK. Wacht maar tot <strong>de</strong> Schoolraad bij u zal geweest zijn ! De schoolbo<strong>de</strong>n<br />
inspecteert hij ook !<br />
KLUTH. Ja ?... Nu moet ik weg !<br />
NEGENDANK. Dat geloof ik ook.<br />
KLUTH. (Loopt in <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur op Flachsmann ; stamelt gelui<strong>de</strong>n zon<strong>de</strong>r zin). He... e... e...<br />
ik... aba... bebe... ek... <strong>de</strong> trimesterlijsten heb... heb ik...<br />
FLACHSMANN (Achteloos). Goed ! Goed.<br />
KLUTH (Af).<br />
FLACHSMANN. NEGENDANK.<br />
2<strong>de</strong> TOONEEL.<br />
FLACHSMANN (Heeft zich in het mart gezet. Lk is gansch terneergeslagen en heeft het<br />
hoofd verloren en droogt zich herhaal<strong>de</strong>lijk het zweet van het <strong>voor</strong>hoofd). Staan <strong>de</strong><br />
stoelen in or<strong>de</strong> ? Zijn er genoeg ? (gij telt ze herhaal<strong>de</strong>lijk opnieum, maar kan<br />
zijn telling niet ten ein<strong>de</strong> brengen, daar hij telkens in gedachten verzinkt). Zit<br />
mijn striksken goed ?<br />
NEGENDANK. Laat eens zien. (R -ij brengt zijn stradasje in or<strong>de</strong>).<br />
FLACHSMANN (Draait zich om en doet een paar stappen. Dan haastig op Negendank<br />
aantre<strong>de</strong>nd ). Hebt gij nog iets.... dat Flemming.... ik bedoel : hebt gij nu iets<br />
over mijnheer Flemming achterhaald.... hebt gij iets gezien of gehoord ?....<br />
NEGENDANK. Van mijnheer Flemming ? Neen, mijnheer <strong>de</strong> Directeur !<br />
FLACHSMANN (Met teruggehou<strong>de</strong>n onrust), Hebt gij hem niet ga<strong>de</strong>geslagen.... zooals<br />
ik u bevolen had ?....<br />
NEGENDANK (Altijd doodbedaard). Neen, mijnheer <strong>de</strong> Directeur !<br />
FLACHSMANN (Bevend). Waarom niet ?<br />
NEGENDANK. Een soldaat luistert aan <strong>de</strong> <strong>de</strong>uren niet, mijnheer Flachsmann.<br />
FLACHSMANN (In razen<strong>de</strong> fvoe<strong>de</strong> uitbarsten<strong>de</strong>). Ezel ! Vervloekte ezel ! Gij zijt hier<br />
schoolknecht en geen soldaat.<br />
NEGENDANK. Een soldaat blijft soldaat ; overal, mijnheer Flachsmann !<br />
FLACHSMANN (Nog lui<strong>de</strong>r bul<strong>de</strong>rend). Ik zal u buitensrnijten, ik zal... (Plotseling naar<br />
buiten zien<strong>de</strong> en zich bezinnend, heel dicht tegen K -egendank).... ik zal u dat<br />
betaald zetten !<br />
NEGENDANK (Onben;ogen). Best, mijnheer <strong>de</strong> Directeur.<br />
FLACHSMANN (Loopt n,e<strong>de</strong>r doelloos rond, komt tot bij zijn schrijftafel en rukt en plukt<br />
aan <strong>de</strong> voonverpen, die daarop liggen. Wrzjft over zijn jas en over zijn gilet ;<br />
plots met bezorgdheid). Heb ik mij sums niet wit gemaakt van achter ? Borstel<br />
mij nog eens af....<br />
NEGENDANK. Alles is in or<strong>de</strong>, mijnheer <strong>de</strong> Directeur.<br />
FLACHSMANN. Borstel mij toch nog maar eens af 1
- 239 -<br />
NEGENDANK (Neemt een borstel uit <strong>de</strong> la<strong>de</strong> <strong>de</strong>r schrfftalel en doet het).<br />
FLACHSMANN (Nogmaals met plotselinge gejaagdheid). Hebt gij Diercks intusschen<br />
gezien ? Heeft hij jets tot u gezegd ?<br />
NEGENDANK. Mijnheer Diercks ? Neen, mijnheer Diercks heeft alleen maar.... (De<br />
schoolraad treedt binnen).<br />
FLACHSMANN. Stil !<br />
De vorigen. PRELL.<br />
3<strong>de</strong> TOON EEL.<br />
PRELL (Is met haastigen stap binnengek,omen en blijft bij <strong>de</strong>n palstaan<strong>de</strong>n Negendank<br />
stil. Na hem reelivillend bekeken te hebben). Goe<strong>de</strong>n morgen.<br />
NEGENDANK. Goe<strong>de</strong>n morgen, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad.<br />
PRELL. Hebt gij heel het professoraal korps hier om elf uren doen bijeenkomen ?<br />
NEGENDANK. Tot uw or<strong>de</strong>rs, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad.<br />
PRELL. Dan blijven <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren zeker onbewaakt. Hoe doen « wij ' dat dan,<br />
mijnheer Negendank ?<br />
NEGENDANK. Dan zen<strong>de</strong>n wij heel eenvoudig al <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren op <strong>de</strong> speelplaats en<br />
dan neem ik <strong>de</strong> directie op mij.<br />
PRELL. Zoo. Gaat u dat of ?<br />
NEGENDANK. Heel goed, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad. Ik doe het overigens altijd<br />
wanneer <strong>de</strong> dames en heeren hier samenkomen om « quasi 1, hun maandgeld<br />
in ontvangst te nemen.<br />
PRELL. Zoo. Nu, laat ons dan maar alleen.<br />
NEGENDANK. Gaarne, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad.<br />
PRELL. Wacht, nog iets. VOor <strong>de</strong> verga<strong>de</strong>ring begint, moet mijnheer Flemming<br />
nog eons alleen bij mij komen.<br />
NEGENDANK. Tot uw or<strong>de</strong>rs, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad. (Al).<br />
FLACHSMANN, PRELL.<br />
4<strong>de</strong> TOON EEL.<br />
PRELL (Heeft in Flachsman's zetel plaats genomen). Mijnheer Flachsmann !<br />
FLACHSMANN (Loopt naar <strong>de</strong> linkerzy<strong>de</strong> van <strong>de</strong>n Schoolraad). Mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad<br />
?<br />
PRELL. Gij zijt mij nog altijd een verklaring schuldig : Hoe kon Diercks zoo'n<br />
ongehoord bedrog plegen ?<br />
FLACHSMANN (Stotterend). Ja, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad, ik, ik weet het ook niet....<br />
PRELL. c Ik weet het ook niet } is een zot bescheid. Gij weet toch, dat gij hier<br />
aangesteld zijt Om te vveten ?<br />
FLACHSMANN. Zeker, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad.<br />
PRELL. En hier is er van geen kortstondig verzuim spraak. Heel <strong>de</strong> klas van dat<br />
mensch is verwaarloosd en verslonst. Hoe legt gij dat uit ? Hoe verklaart gij,<br />
dat gij, <strong>voor</strong> enkele weken, nog een zeer gunstig verslag over <strong>de</strong>n man hebt<br />
uitgebracht en hem <strong>voor</strong> bevor<strong>de</strong>ring bebt aanbevolen .<br />
FLACHSMANN. Ik, ik ben in lien persoon verblind geweest ; ik had hem mijn voiledig<br />
vertrouwen geschonken en....<br />
PRELL (Bitsig het vervolg <strong>de</strong>r verontschuldiging afsnij<strong>de</strong>nd). Waarom ?<br />
FLACHSMANN. Omdat ... omdat hij vroeger heel goed werk lever<strong>de</strong>, heel goed werk.<br />
PRELL. Zoo. Dat kan. Zoo blind kon echter uw vertrouwen niet zijn, of gij moest<br />
opgemerkt hebben, dat die man <strong>de</strong>n luiaard uithing. Dat kon een blin<strong>de</strong> zien.
— 240 —<br />
FLACHSMANN (Tracht aan <strong>de</strong> zaak een vroolijke wending te geven). Ik, ik ben weer<br />
veel te goedhartig geweest, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad<br />
PRELL. Zoo. Waarom waart gij dan niet even goedhartig tegenover an<strong>de</strong>re le<strong>de</strong>n<br />
van uw personeel, die veel beter op uw goedhartigheid aanspraak mochten<br />
maken ?.... Welnu ?<br />
FLACHSMANN. (Schokschou<strong>de</strong>rt als een hulpelooze. Daar wordt geklopt).<br />
PRELL (Den mijsvinger heen en weer bovegend). Daar hapert hier iets.... Binnen ! ....<br />
Wij komen daar nog eens op terug.<br />
5 <strong>de</strong> TOON EEL.<br />
FLEMMING, PRELL, FLACHSMANN. Later CARL JENSEN.<br />
FLEMMING (Treedt binnen). Mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad ?<br />
PRELL (Als altijd op snaun,en<strong>de</strong>n toon, maar toch welmillend). Zet u. (Flemming neemt<br />
plaats op <strong>de</strong>n laatsten stoel links). Mijnheer Flemming, gij hebt u erg aan <strong>de</strong><br />
tucht vergrepen. Met het verstand, waarover gij beschikt, zult ge u wel <strong>voor</strong>stellen,<br />
dat zoo iets niet zon<strong>de</strong>r gevolgen blijft.<br />
FLEMMING. Natuurlijk.<br />
PRELL. Verstand hebt gij waarlijk niet te kort. Uw werk in <strong>de</strong> klas bewijst dat.<br />
Gij zijt meer dan verstandig. — Gij zijt... (Afbijtend) nu ja. — Uw werk in <strong>de</strong><br />
klas is goed. — Is zeer goed. (Ziet een oogenblik <strong>voor</strong> zich teat en springt dan recht).<br />
FLEMMING (Staat rustig op en gaat op lz:fn stoel leunen).<br />
PRELL (Loopt verschei<strong>de</strong>ne k,eeren op en of en blijft dan dicht <strong>voor</strong> Flemming staan).<br />
Buitengewoon goed. (Na eenige ver<strong>de</strong>re stappen). Maar dat komt hier niet te pas.<br />
Gij hebt uw bestuur<strong>de</strong>r als een ezel behan<strong>de</strong>ld. Dat gaat niet. Die gewoonten<br />
mogen wij er niet laten insluipen. En uw gaven mogen dan nog zoo schitterend<br />
zijn — bijzon<strong>de</strong>r uw geschie<strong>de</strong>nison<strong>de</strong>rwijs heeft rriij bevailen.... Gij moet wel<br />
gaarne geschie<strong>de</strong>nis on<strong>de</strong>rwijzen ?<br />
FLEMMING. Eigenlijk niet.<br />
PRELL. Waarom niet ?<br />
FLEMMING. 1k <strong>de</strong>nk over geschie<strong>de</strong>nis als Schopenhauer en Nietzsche.<br />
PRELL. Zoo. — Daar moeten wij eens samen over binnengaan. Maar gij beheerscht<br />
<strong>de</strong> leerstof volledig. Gij hebt Lamprecht gelezen ?<br />
FLEMMING. Jawel.<br />
PRELL. En Ranke natuurlijk ?<br />
FLEMMING. Jawel.<br />
PRELL. En Droysen ?<br />
FLEMMING. Jawel.<br />
PRELL. Hduffer ?<br />
FLEMMING. Ook.<br />
PRELL. Janssen insgelijks ?<br />
FLEMMING. Jawel.<br />
PRELL (Glimlachend). Ik heb dat wel opgehad. En wat een.... gemak, wat een.. .<br />
zwier, wat een.... losheid in uw on<strong>de</strong>rwijs. De bevalligheid van een kunstenaar.<br />
Gij schijnt <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren <strong>voor</strong>tdurend in <strong>de</strong> koppen te zien. Gij weet, hoe <strong>voor</strong>stellingen<br />
en begrippen ontstaan en groeien. (Tot Flachsmann) Dat is iets<br />
grootsch. Dat maakt <strong>de</strong>n schoolmeester.<br />
FLACHSMANN (Hulpeloos toestemmend). Jawel, jawel.<br />
PRELL (Weer dicht tegen Flemming). Hoe <strong>de</strong>nkt gij over <strong>de</strong> twistvraag : Natorp of<br />
Herbart ?
-241-<br />
FLEMMING. In hoofdzaak ben ik partijganger van Natorp.<br />
PRELL. Ik ook. Zeer beslist. De « analyse van <strong>de</strong>n begripsinhoud , dat verstaat gij<br />
meesterlijk ! En <strong>de</strong> synthese niet min<strong>de</strong>r. (Tot Flachsmann). Dat is iets won<strong>de</strong>rbaars<br />
!<br />
FLACHSMANN. Jawel, jawel.<br />
PRELL. Ik heb zoo iets nooit.... (Plots n,e<strong>de</strong>r afbif tend, zelf lovaad om zijn geestdrift,<br />
met een grimmigen blik op Flemming, zon<strong>de</strong>r mil<strong>de</strong>ring luid en scherp). Nu ja !<br />
Weerspannigheid blijft niettemin weerspannigheid. En van weerspannigheid<br />
moet ik niet hebben. Gij hebt uw bestuur<strong>de</strong>r.... wat hebt gij gezegd ?....<br />
schoenmaker ?.... Opvoedings-schoenlapper ?....<br />
FLEMMING. Ellendige opvoedings-schoenlapper.<br />
PRELL. Jajaja, dat kan er niet door. Dat kunnen wij in geen geval laten <strong>voor</strong>bijgaan<br />
!.... Zoo iets moogt ge niet zeggen ! Daar zijn geen verontschuldigingen<br />
<strong>voor</strong> te vin<strong>de</strong>n. Voor <strong>de</strong> gevolgen kan ik niet instaan. (Er nwrdt geklopt).<br />
Bin nen !<br />
CARL JENSEN (Een tienjarige jongen treedt biunen).<br />
PRELL (Legt hem een hand op <strong>de</strong>n schou<strong>de</strong>r). Wat wilt gij, kleine ?<br />
CARL. De komplimenten van mijnheer Vogelsang aan mijnheer Flachsmann en hij<br />
laat zeggen, dat <strong>de</strong> opperbonze naar <strong>de</strong> meisjesschool is.<br />
PRELL (Staat een oogenblik verblult). Opperbonze ?.... Ha zoo ! .... Nu, zeg maar aan<br />
mijnheer Vogelsang : De komplimenten van mijnheer <strong>de</strong>n Schoolraad en hij<br />
laat zeggen, dat mijnheer Vogelsang verkeerd is en dat <strong>de</strong> opperbonze nog altijd<br />
hier is. Verstaan ?<br />
CARL. Jawel. (Aj).<br />
PRELL Na eenige nieune stappen over en meet .). Zooals gezegd : <strong>de</strong> gevolgen kunnen<br />
niet weggeruimd. Maar ik kan ze verzachten. Ik zal over uw goed werk in <strong>de</strong><br />
klas, over uw ... (korzelia) nu ja : over uw goed werk bericht inzen<strong>de</strong>n. Gij zult<br />
mijnheer Flachsmann om verschooning vragen en dan zal u het ergste<br />
gespaard blijven en zult gij er met een strenge berisping van afkomen.<br />
FLEMMING (Rustig). Mijnheer Flachsmann om verschooning vragen, dat zou het<br />
ergste zijn.<br />
PRELL. Wat.... Wat zegt gij ?<br />
FLEMMING. Een Flachsmann zal ik nooit om verschooning vragen ?<br />
PRELL. Wat.... Waarom niet ?<br />
FLEMMING. Omdat het onnatuurlijk en niet gemeend zou zijn.<br />
PRELL (Staart hem langdurig van dichtbij aan en zegt dan tot Flachsmann). Laat ons<br />
all een.<br />
FLACHSMANN. Jawel, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad. ( Vreesachtig en schijnheilig). Mijnheer<br />
<strong>de</strong> Schoolraad, ik zie gaarne van die plichtpleging af.... tegen een verzoening<br />
heb ik niets.... als het op mij aankomt....<br />
PRELL. Op u komt het niet aan.<br />
FLACHSMANN (Zich teruglrekkend). Jawel, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad. (Af).<br />
FLEMMING, PRELL.<br />
6<strong>de</strong> TOON EEL.<br />
PRELL (Zet zich fve<strong>de</strong>r). Zet u eens wat na<strong>de</strong>rbij.<br />
FLEMMING (K. et zich eveneens),<br />
PRELL. Niet als ambtenaar spreek ik nu tot u. Ik spreek als vriend, Wat ik van<br />
mijnheer Flachsmann <strong>de</strong>nk, kan ik u natuurlijk niet zeggen. Dat hoe! ik u ook<br />
niet te zeggen.
- 242 -<br />
FLEMMING. Neen. En ik zou uw meening ook niet <strong>voor</strong>tvertellen.<br />
PRELL (Lacht knorrig bij zichzelven). Natuurlijk zoudt gij ook niet langer on<strong>de</strong>r het<br />
bestuur van mijnheer Flachsmann werken. 1k zou u naar een an<strong>de</strong>re school<br />
verplaatsen. Aldus is die fameuze vraag om verschooning toch niets meer dan<br />
een bloote formaliteit.<br />
FLEMMING (Ilartelijk). Verschooning, Mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad, hartelijk dank ik u<br />
<strong>voor</strong> uw welwillendheid ; maar toch is het met uw <strong>voor</strong>stel als met <strong>de</strong>n beul,<br />
die aan <strong>de</strong>n veroor<strong>de</strong>el<strong>de</strong> zeggen zou : c Laat u gewillig <strong>de</strong>n kop afslaan, het is<br />
een bloote formaliteit.<br />
PRELL. Dat is onzin. Er is over u geen doodvonnis uitgesproken. Gij wordt niet<br />
geexecuteerd. Voor mij blijft gij altijd <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong>.<br />
FLEMMING (Zacht). Maar niet <strong>voor</strong> mijzelf, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad. Na zulk een<br />
daad, zou ik van miizelf geen stuk brood meer durven aannemen.<br />
PRELL. Dat is belachelijk L.. Op die manier maakt ge u kapot, jongen I— Het zou<br />
effenaf krankzinnig zijn, wanneer iemand met uw gaven geen schoolmeester<br />
bleef !... Ik zou u <strong>voor</strong> <strong>de</strong> school willen behou<strong>de</strong>n ! (Blikt 've<strong>de</strong>r een poos star<br />
vOor zich uit, springt dan recht en loopt <strong>de</strong> Kamer op en af).<br />
FLEMMING (Staat eveneens opnieuw recht en leunt op zijn stoel).<br />
PRELL (Bliffl bij hem staan, zon<strong>de</strong>r hem aan te zien). De les over letterkun<strong>de</strong> was<br />
bijzon<strong>de</strong>r goed. — Uitstekend. — Uitmuntend. — Ik meen<strong>de</strong>, dat ware lyrische<br />
gedichten boven het bereik <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren lagen. En nu zie ik, dat ik mij vergist<br />
heb. Gij hebt aan het gedicht niet zitten plukken en bijten, tot het er uitzag als<br />
een uitgeknaag<strong>de</strong> knuppelkoek. Voorzichtig hebt gij <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren in <strong>de</strong> vereischte<br />
stemming gebracht om het gedicht te verstaan en te genieten ; alleen<br />
<strong>de</strong>n grond hebt gij <strong>voor</strong>bereid en dan hieft gij (Met sprekend gebaar) <strong>de</strong> gansche<br />
leven<strong>de</strong> plant met wortels en al uit <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>raar<strong>de</strong> op om ze in het hart <strong>de</strong>r<br />
kin<strong>de</strong>ren rechtstreeks over te planten. Niet eerst in <strong>de</strong>n kop ! Dat was een<br />
heerlijke les ! De wijding <strong>de</strong>r kunst lag erover. Hebt gij <strong>de</strong> oogen gezien ?<br />
FLEMMING (Gelukkig toestemmend) Ja, ja !<br />
PRELL Men hoor<strong>de</strong> <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rharten kloppen ! En ik moet het u zeggen : Mij ook<br />
heeft het hart geklopt. Ook ik was uw scholier. Ook ik was een kleine jongen.<br />
Ook ik hing in spanning aan uw lippen. Als <strong>de</strong> les ten ein<strong>de</strong> was, <strong>de</strong><strong>de</strong>n al <strong>de</strong><br />
kin<strong>de</strong>ren... (Met een zucht van ontspanninq) ha !... en ik heb gedaan als <strong>de</strong><br />
kin<strong>de</strong>ren.<br />
FLEMMING. Miinheer <strong>de</strong> Schoolraad, gij maakt mij zeer gelukkig. (Zij drukken<br />
elkan<strong>de</strong>r onwillekeurig <strong>de</strong> hand).<br />
PRELL. Zou het nu geen echte dwaasheid, geen krankzinnigheid zijn, moest gij<br />
<strong>voor</strong> een niets <strong>de</strong> school in <strong>de</strong>n steek laten, wie weet om misschien hier of daar<br />
een sigarenwinkel te openers.<br />
FLEMMING (Geprikkeld). Mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad.... ik zou het u toch zoo gaarne<br />
dui<strong>de</strong>lijk maken. Die Flachsmann is mij een gruwel. Tusschen al <strong>de</strong> menschen<br />
die ik ken, is er geen, die mij zoo tegen steekt. Dat voel<strong>de</strong> ik reeds, toen ik hem<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong>n eersten keer zags... Hij boezemt mij een afkeer in, dien ik niet te<br />
boven kom. Heel mijn wezen komt tegen hem in opstand. Het is lets als het<br />
gevoel van <strong>de</strong> vrouw, die walgt van <strong>de</strong>n man, waaraan zij zich moet on<strong>de</strong>rwerpen....<br />
Het geldt bier een quaestie van eergevoel, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad....<br />
PRELL (Ziet hem een poos aan, dan op beslisten toon). Nu ja... Wanneer gij 't dan<br />
toch niet kunt.... Ik zal nauwkeurig verslag inzen<strong>de</strong>n over <strong>de</strong>n zakentoestand<br />
alhier en ik zal met alle kracht werken, opdat <strong>de</strong> vraag om verschooning u<br />
gespaard blijve en alles op een herisping uitloopt. Maar dat moet ik u al op<br />
<strong>voor</strong>hand zeggen : Het zal een berisping zijn, zooals gij er nog nooit eene zult<br />
gehoord of gezien hebben. Daarop kunt gij u gereed hou<strong>de</strong>n.
'241 -<br />
FLEMMING. Mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad, ook die berisping schuif ik van <strong>de</strong> hand en zend<br />
ik aan <strong>de</strong> regeering terug.<br />
PRELL (Een oogenblik sprakeloos, dan zeer luid). Mijnheer, dan hale u <strong>de</strong> duivel !...,<br />
Dan zult gij weggejaagd wor<strong>de</strong>n, dat er u <strong>de</strong> schoenen zullen bij uitvallen !<br />
FLEMMING. Ik draag laarzen, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad.<br />
PRELL (Nog lui<strong>de</strong>r). Gij zijt een hoogmoedige kerel !<br />
FLEMMING. Mag ik antwoor<strong>de</strong>n ?<br />
PRELL (Buiten zichzelven, schreeumend). Neen, Miinheer, neen, dat moogt ge niet !<br />
(Loopt verschei<strong>de</strong>ne keeren op en neer, <strong>de</strong> han<strong>de</strong>n op <strong>de</strong>n rug, Flemming nu en dan<br />
met vonkelen<strong>de</strong> oogen aanzien<strong>de</strong> ; ein<strong>de</strong>lijk blijft hij aan <strong>de</strong> schrijftafel staan. Nog<br />
altijd luid en gram). Wat hebt gij te zeggen ?<br />
FLEMMING. (Zeer beschei<strong>de</strong>n, eenvoudig en natuurlijk). Er bestaan hoogmoedige<br />
schoolmeesters, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad, en er bestaan on<strong>de</strong>rdanige schoolmeesters<br />
; van bei<strong>de</strong> soorten meer dan genoeg ; ik streef ernaar, het getal <strong>de</strong>r<br />
trotsche schoolmeesters met een te vermeer<strong>de</strong>ren.<br />
PRELL. Dat streven zal u <strong>de</strong>n nek breken.<br />
FLEMMING. Dat kan zijn. Want men beschouwt ons maar als werkvolk, dilmijls<br />
maar als machienwerkers en soms maar als eenvoudige werktuigen of dommekrachten,<br />
in plaats van in ons <strong>de</strong> eerzucht op te wekken kunstenaars te<br />
wor<strong>de</strong>n, die ten bate van het va<strong>de</strong>rland nieuwe zielslan<strong>de</strong>n ont<strong>de</strong>kken en<br />
inlijven. Mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad, <strong>de</strong>rtig jaren lang had <strong>de</strong>ze school een Baas<br />
Pekdraad tot bestuur<strong>de</strong>r.<br />
PRELL. Mijnheer Flemming, ik mag u dat niet laten zeggen !<br />
FLEMMING. Verschooning ! Wij zullen dus zeggen : <strong>de</strong>ze school is bestuurd gewor<strong>de</strong>n<br />
door een man, die alle kin<strong>de</strong>ren op <strong>de</strong>nzelf<strong>de</strong>n leest schoei<strong>de</strong>, ze over <strong>de</strong>n knie<br />
leg<strong>de</strong> en hun het <strong>voor</strong>geschreven aantal nagels in <strong>de</strong>n kop hamer<strong>de</strong>... op zoo'n<br />
zool of achterlap — zon<strong>de</strong>l zelfstandig <strong>de</strong>nkvermogen ! — kunnen an<strong>de</strong>ren dan<br />
gemakkelijk wan<strong>de</strong>len, trappen en slaan. Dertig jaren lang heeft <strong>de</strong>ze Flachsmann<br />
bier <strong>voor</strong> <strong>de</strong> tafel gezeten en op <strong>de</strong> knoppekens gedrukt en aan <strong>de</strong><br />
bellekens getrokken. Nu kan men heel goed, met slechts op een enkelen knop<br />
te drukken, een gansch arsenaal mach,ienen in beweging zetten, maar kin<strong>de</strong>ren<br />
en on<strong>de</strong>rwijzers en scholen zijn leven<strong>de</strong> organismen en bij zulken komt men<br />
met knopdrukken niet terecht ! Dertig jaren lang kon <strong>de</strong>ze man over het wel<br />
en wee van kin<strong>de</strong>ren en on<strong>de</strong>rwijzers beslissen ; want boven hem stond een<br />
opperknoppendrukker. Haha, wel zeggen <strong>de</strong> menschen in hun bekend spreekwoord<br />
: e Het oog van <strong>de</strong>n meester maakt <strong>de</strong> paar<strong>de</strong>n vet 24, maar <strong>de</strong> menschen<br />
hebben meer verstand van <strong>de</strong>n paar<strong>de</strong>nstal dan van <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rkamer, want<br />
paar<strong>de</strong>n zijn artikels van waar<strong>de</strong>. Se<strong>de</strong>rt <strong>de</strong>rtig jaren, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad,<br />
zijt gij waarschijnlijk <strong>de</strong> eerste man, die naar bier komt met <strong>de</strong> zien<strong>de</strong> hand en<br />
met <strong>de</strong> voelen<strong>de</strong> oogen van een hovenier !<br />
PRELL. Mijnheer Flemming, zoo ik nog niet heelemaal <strong>de</strong> beteekenis <strong>de</strong>r woor<strong>de</strong>n<br />
vergeten ben, dan zijt gij op dit oogenblik bezig, <strong>de</strong> regeering een berisping te<br />
geven.<br />
FLEMMING. Dat is mijn werk niet.<br />
PRELL. Toch gaat bet u goed af. Gij begaat echter een schrikkelijken misslag. Gij<br />
beoor<strong>de</strong>elt alle on<strong>de</strong>rwijzers naar u zelf. Wetten en reglementen zijn echter<br />
<strong>voor</strong> Jan en Alleman gemaakt en ie<strong>de</strong>reen mod er zich naar gedragen. Wij<br />
kunnen aan een ambtenaar niet veroorloven, wat wij aan alle ambtenaars niet<br />
kunnen toestaan. En wij kunnen niet aan alle ambtenaars toestaan, hun<br />
onmid<strong>de</strong>llijke overheid .4 ellendige opvoedings-schoenlapper 2. te noemen. 1k<br />
vraag u <strong>voor</strong> <strong>de</strong> laatste maal : Wilt gij u <strong>de</strong> berisping laten welgevallen in<br />
welken vorm het ook zij I
- 244 -<br />
FLEMMING. Neen, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad.<br />
PRELL. (Rey besluit nemend, naar omstandighe<strong>de</strong>n rustiq). Dan zijt ge er aan. (Ietwat<br />
lui<strong>de</strong>r). Dan moet gij springers ! (Nog wat lui<strong>de</strong>r). Dan wordt gij afgesteld I — Gij<br />
kunt gaan. Laat Flachsmann hier komen.<br />
FLEMMING. Jawel, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad. (Af).<br />
PRELL. FLACHSMANN.<br />
7<strong>de</strong> TOONEEL.<br />
PRELL. (Gaat geprikkeld over en weer, blijft <strong>voor</strong> <strong>de</strong> plakaat 4 scho' olreglement 2. staan,<br />
schudt het hoofd en zet dan zijne wan<strong>de</strong>ling <strong>voor</strong>t. Er wordt geklopt. Prell hoort<br />
het, maar zegt er niets op).<br />
FLACHSMANN. (Opent <strong>voor</strong>zichtig <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur en schuift stil en langzaam binnen. Poos).<br />
Ik dacht vast, dat mijnheer Flemming zich uw goedheid, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad,<br />
zou ten nutte gemaakt hebben.<br />
PRELL. (Zon<strong>de</strong>r op <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n van Flachsmann te letten, zeer onaangenaam). Gij wordt<br />
een lure panel <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n Staat, mijn waar<strong>de</strong> !<br />
FLACHSMANN. (Zwzjyt verlegen).<br />
PRELL. Gij kost aan <strong>de</strong>n Staat een zijner beste on<strong>de</strong>rwijzers ! — Als het niet <strong>de</strong><br />
beste is !<br />
FLACHSMANN. Mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad, aan mij zal het niet liggen ! Ik hen nog<br />
altijd gereed om <strong>de</strong> hand tot verzoening te reik en ; ik heb in het geheel niets<br />
tegen mijnheer Flemming...<br />
PRELL (Als hooger). Waarom haat gij dien man ?<br />
FLACHSMANN. Ik ? Haten ?... mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad, ik haat niemand, integen<strong>de</strong>el,<br />
ik heb...<br />
PRELL (Als hooger). De haat van <strong>de</strong>n kruiper tegen <strong>de</strong>n vlieger. — De haat van <strong>de</strong>n<br />
gelukzoeker tegen <strong>de</strong>n geboren overwinnaar.<br />
FLACHSMANN. Mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad, ik beken volgaarne, dat mijnheer Flemming<br />
een hoogbegaafd mensch is, en als hij...<br />
PRELL (Staat bij <strong>de</strong> plakaat . Schoolreglement v en slaat er verachtend met <strong>de</strong> hand op).<br />
Wat is dat <strong>voor</strong> een belachlijke vod ? Een schoolregiement van 123 paragrafen !<br />
Dat is een reglement <strong>voor</strong> een verbeteringschool ! Als iemand zoo lets heeft<br />
nageleefd, dan is zeker <strong>de</strong> dag naar <strong>de</strong>n weerlicht ! Met zulke kleinzielighe<strong>de</strong>n<br />
beneemt gij <strong>de</strong>n menschen het uitzicht op <strong>de</strong> hoofdzaken, <strong>de</strong>n zin <strong>voor</strong> het<br />
grootsche.<br />
FLACHSMANN (Beproeft een zoetsappigen loon aan le slaan). Mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad,<br />
ik ben altijd een vriend van or<strong>de</strong> en regeltucht geweest ; als in een school geen<br />
streng reglement wordt toegepast...<br />
PRELL. Gij hebt er niet eens aan gedacht, welk man gij <strong>voor</strong> u halt. Gij hebt <strong>de</strong>n<br />
man geplaagd, bedild, nesten gezocht ! En gij moogt blij zijn, dat hij u gerust<br />
liet ! Hadt gij <strong>de</strong>n man stil laten <strong>voor</strong>twerken, dan zou er niets zijn <strong>voor</strong>gevallen,<br />
omdat hij <strong>de</strong> verstandigste is. (Zeer dicht bij Flachsmann en hem met <strong>de</strong>n<br />
wijsvinger op <strong>de</strong>n jas tik,kend). Bij zulke lie<strong>de</strong>n vergenoegt men zich in uwe<br />
plaats met <strong>de</strong>n schijn <strong>de</strong>r opperheerschappij. Zulke lie<strong>de</strong>n maakt men tot eerste<br />
ministers en men laat hun stilzwijgend <strong>de</strong>n scepter ; an<strong>de</strong>rs krijgen zij ook nog<br />
<strong>de</strong> burgerlijke lijst !<br />
FLACHSMANN (Met schroomvaltige kwaadwilligheid). Het verwon<strong>de</strong>rt mij, mijnheer<br />
<strong>de</strong> Schoolraad, zoo te hooren spreken ; mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad is toch an<strong>de</strong>rs<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> monarchie !
- 245 -<br />
PRELL (Zeer dicht bij Flach,smann en hem in het gezicht snauwend). Maar niet <strong>voor</strong><br />
<strong>de</strong> beperkte !<br />
FLACHSMANN. Mijnheer Flemming heeft echter gedurig mijn gezag on<strong>de</strong>rmijnd.<br />
Se<strong>de</strong>rt mijnheer Hemming hier is, is <strong>de</strong> tucht in het leeraarskorps....<br />
PRELL (Zeer barsch). Praat <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n vaak Ik ken maar een tucht : <strong>de</strong> tucht van<br />
hem, die wat in <strong>de</strong>n mars heeft. Die wat kent en wat kan, heeft tucht. Die niets<br />
kan, speelt <strong>de</strong>n dwingeland. Zoo gaat het altijd.<br />
FLACHSMANN Vermaand). Als ik niets kan, dan had <strong>de</strong> Staat mij maar niet moeten<br />
aanstellen.<br />
PRELL. Mijnheer, daar spreekt gij het eerste verstandig woord. Gij zijt zoo goed<br />
<strong>voor</strong> schoolmeester in <strong>de</strong> wieg gelegd als het wild schaap <strong>voor</strong> gedachtenlezer !<br />
(De armen over elkan<strong>de</strong>r slaan<strong>de</strong>). Wat was dat <strong>voor</strong> een les, die gij daar<br />
gaaft ! Het was niet om te gelooven ! De antwoor<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren waren<br />
dikwijls verstandiger dan uw vragen ! Uw vragen had<strong>de</strong>n <strong>de</strong> fortuin gemaakt<br />
van een spotblad ! Gij vroegt aan <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren : .Wat wordt bij <strong>de</strong> bruiloft van<br />
<strong>de</strong> familie gelegd ? n en als antwoord wil<strong>de</strong>t gij hebben : « Den grond ! Ja, nu<br />
vraag ik het aan eenen mensch ! (Gaat nogmaals over en veer. Dan me<strong>de</strong>r, terhij<br />
bij Flachsmann staan Waar hebt gij eigenlijk uw exaam afgelegd ?<br />
FLACHSMANN. Te Weiszenfels.<br />
PRELL. Te Weiszenfels ? Wanneer ?<br />
FLACHSMANN. In 1869.<br />
PRELL. In 1869 ?.... Dan hebt gij dat exaam als buitenstu<strong>de</strong>nt afgelegd.<br />
FLACHSMANN (Hapert een oogenblik). Ja.... jawel.<br />
PRELL. Ik ben namelijk te Weiszenfels op <strong>de</strong> normaalschool geweest en heb in 1869<br />
mijn exaam afgelegd.<br />
FLACHSMANN (Beklemd). Jaa ? Zoo.... Mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad, het uur moet om<br />
zijn.... ik ben er gaarne bij, als <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren op <strong>de</strong>n koer gaan....<br />
PRELL. Zoo erg is dat toch niet noodig !.... Ik herinner mij niet, u toen daar gezien<br />
of uw naam gehoord te hebben.<br />
FLACHSMANN. Ik was ziek, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad, en ben later <strong>voor</strong> <strong>de</strong> jury<br />
gekomen.<br />
PRELL. Zoo. Hebt gij dan in het geheel geen normaalschool bezocht ?<br />
FLACHSMANN. Toch, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad.<br />
PRELL. Welke ?<br />
FLACHSMANN. Die van Eszlingen.<br />
PRELL. Waarom hebt gij dan niet in Eszlingen uw exaam afgelegd ?<br />
FLACHSMANN. Ik heb het daar afgelegd, maar ik ben er niet doorgekomen.<br />
PRELL. En <strong>de</strong> re<strong>de</strong>n ?<br />
FLACHSMANN. De professor van metho<strong>de</strong>leer had « een pik ) op mij. Hij heeft mij<br />
altijd doen « buizen'.<br />
PRELL. Als gij werkelijk jets gekunnen hadt, dan kon hij u niet doen buizen ).<br />
De metho<strong>de</strong>leer was het dus in het bijzon<strong>de</strong>r, waar gij niet mee over <strong>de</strong> baan<br />
kon<strong>de</strong>t. En te Weizenfels zijt ge er dan doorgekomen ? Dat begrijp ik niet. Hoe<br />
komt gij zoo in eenen keer van Eszlingen naar Weiszenfels ?<br />
FLACHSMANN. 1k had dicht tegen Weiszenfels een aanstelling tot <strong>voor</strong>loopig<br />
on<strong>de</strong>rwijzer bekomen en daarom heb ik ook te Weiszenfels mijn exaam afgelegd.<br />
PRELL. Hm ! — Dat wil er niet goed in. In dien tijd waren ze te Weiszenfels buitengewoon<br />
streng. Er werd heel wat gevraagd. In geschie<strong>de</strong>nis, bij <strong>voor</strong>beeld, kon<br />
professor Christian <strong>de</strong> normalisten nog al ferm op <strong>de</strong>n rooster leggen. En wat<br />
een geschie<strong>de</strong>nison<strong>de</strong>rwijs geeft gij toch ! Wat gij <strong>de</strong>n kin<strong>de</strong>ren <strong>voor</strong>droegt, is<br />
nooit geschie<strong>de</strong>nis geweest.... Welk diploma hebt gij bekomen ?
-- 246 -<br />
PLACHSMANN. Een, twee<strong>de</strong> diploma, met eervolle on<strong>de</strong>rscheiding.<br />
PRELL (Zeer hevig). Dat is niet mogelijk !<br />
FLACHSMANN. Ja, en toch is het....<br />
PRELL. Dat moet een schrijffout zijn ! Dan moest gij u.... neen, dat is niet mogelijk.<br />
Zijt gij erg ziek geweest ?<br />
FLACHSMANN. Ziek ?.... (De gedachten vatten<strong>de</strong>). Ja.... zeker. (Het luidt. Flachsmann<br />
als ontlast). Het belt, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad ! ( Wil at).<br />
PRELL. Dat boor ik.... Blijf ! — (Hem vast aanzien<strong>de</strong>). Hoe langer ik bier ben, hoe<br />
meer raadsels gij mij opgeeft, mijnheer Flachsmann ! Wat zeg<strong>de</strong>t gij daar<br />
straks. Gij hebt altijd van strenge tucht gehou<strong>de</strong>n ? Deedt gij dat ook <strong>voor</strong><br />
Diercks ?<br />
FLACHSMANN. Mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad, in het geval Diercks heb ik mij misgrepen,<br />
dat moet ik toegeven. Maar ik heb het uit lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong> een ou<strong>de</strong>n vriend<br />
gedaan. De varier van Diercks was namelijk een ou<strong>de</strong> vriend van mij ; wij<br />
waren van hetzelf<strong>de</strong> dorp, ja, en als kleine kin<strong>de</strong>ren hebben wij samengespeeld....<br />
PRELL. ZOO.<br />
FLACHSMANN. Ja.... onze ou<strong>de</strong>rs woon<strong>de</strong>n <strong>de</strong>ur neven <strong>de</strong>ur.... ja, en.... mijnheer<br />
<strong>de</strong> Schoolraad ! Uit lief<strong>de</strong> tot mijn ou<strong>de</strong>n vriend.... zou ik mijnheer <strong>de</strong>n<br />
Schoolraad nog eens willen verzoeken of mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad nog eens met<br />
Diercks opnieuw zou willen probeeren. (Met sentimenteele verheging <strong>de</strong>r stem).<br />
Iemand, die zoo in eenen keer op <strong>de</strong> straat wordt gegooid, moet noodzakelijk<br />
slechter wor<strong>de</strong>n dan hij reeds is....<br />
PRELL. Mijnheer....<br />
FLACHSMANN. Hij zal zoo lets <strong>voor</strong>zeker niet meer doen....<br />
PRELL (Zeer scherp). Mijnheer Flachsmann ! Gij spreekt <strong>voor</strong> iemand, die van zijn<br />
leerlingen bedriegers maakte. — En plotseling toont gij een onverklaarbare<br />
zucht tot verzoening met <strong>de</strong>n man, waarover gij ons met <strong>de</strong> nauwlettendheid<br />
van een giftigen haat rapport hebt gemaakt. 1k hoop dat gij mij niet zult<br />
dwingen een ver<strong>de</strong>nking uit te spreken. Heb ik eenmaal een ver<strong>de</strong>nking<br />
uitgesproken, dan blijf ik erbij en tracht ze op te hel<strong>de</strong>ren !<br />
FLACHSMANN. H000, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad, ik.... ik versta in het geheel niet, wat<br />
mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad....<br />
PRELL. Des te beter <strong>voor</strong> u. (Er wordt geklopt). Binnen !<br />
8 ste TOON EEL.<br />
De vorigen. Dan tre<strong>de</strong>n achter elkan<strong>de</strong>r binnen : BETTY STURHAHN, GISA,<br />
VOGELSANG, ROMER, WEIDENBAUM, RIEMANN en FLEMMING. Later<br />
NEGENDANK.<br />
WEIDENBAUM (Bij het binnentre<strong>de</strong>n nog in gesprek met Romer). Neen, het is heelemaal<br />
in or<strong>de</strong> ! Dat is mijn man : rechtvaardig en kordaat. Als iemand zijn plicht<br />
doet.... (Men beduidt hem, dat hij zwijgen moet, door hem op <strong>de</strong> tegenwoordigheid<br />
van <strong>de</strong>n Schoolraad opmerkzaam to maken).<br />
PRELL (Beeft zich in <strong>de</strong>n stoel van Flachsmann gezet). Gelieft plaats te nemen.<br />
HET I EERAARSKORPS (Neernt in <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> hallcirkelvormige or<strong>de</strong> plaats):
— 217 —<br />
E<br />
(„1<br />
ob<br />
,sn o<br />
..,9 e., E<br />
a9<br />
rn 's<br />
cit 4 ."2 A<br />
E =<br />
E<br />
z'<br />
`il 0<br />
wo<br />
c<br />
c:4 :0<br />
—<br />
-e15 5 lk. E,<br />
c:4 il<br />
q q 0 q q q q<br />
as<br />
q6<br />
PRELL. Dames en Heeren. — Ik heb in <strong>de</strong>ze school een <strong>voor</strong>beeld moeten stellen.<br />
Mijnheer Diercks heeft, om zijn plichtverzuim te verbergen, niet alleen zelf<br />
bedrog gepleegd, maar ook zijn leerlingen tot me<strong>de</strong>plichtigen gemaakt aan<br />
dat bedrog. Jets afschuwelijkers kan een on<strong>de</strong>rwijzer niet plegen. In herhaal<strong>de</strong><br />
brieven heeft mijnheer Diercks mij gebe<strong>de</strong>n en gesmeekt, op zijn afstelling<br />
terug te komen. Ik <strong>de</strong>nk er niet aan. Voor zulke feiten ken ik geen toegevendheid.<br />
Even openhartig erken ik echter het goe<strong>de</strong>, dat ik opmerk en <strong>de</strong> meesten<br />
uwer bedank ik, omdat zij mij zooveel goeds te zien en te genieten hebben<br />
gegeven ..... Het meeste van hetgeen ik te zeggen had, heb ik u reeds on<strong>de</strong>r<br />
vier oogen gezegd. Ik heb er maar weinig bij te voegen. (Korte poos). Mijnheer<br />
Romer....<br />
ROMER (Staat recht en buigt).<br />
PRELL. De strijd tegen <strong>de</strong> onwetendheid is een langdurige belegeringsoorlog. Met<br />
stormloopen alleen komt men niet terecht. Het verheugt mij, dat het bij u<br />
stormt en brandt daarbinnen (Op <strong>de</strong> borst dui<strong>de</strong>nd), maar houd <strong>de</strong>n storm en het<br />
vuur daarbinnen gebon<strong>de</strong>n, dan wordt <strong>de</strong> drang zooveel te sterker. Laat alles<br />
niet langs <strong>de</strong> schouw eruitvliegen, an<strong>de</strong>rs zijt gij, eer Brie jaren verloopen zijn,<br />
een kou<strong>de</strong> oven.<br />
ROMER. Jawel.<br />
PRELL. Gij spreekt ook te hard. Op uw jaren wil men <strong>de</strong> domheid met <strong>de</strong> longen<br />
wegblazen. Maar ik kan u verzekeren : dat' i,aat niet. Voor het overige ben ik<br />
zeer tevre<strong>de</strong>n. Ik dank u.<br />
ROMER (Gelukkig glimlachend). Als het u belieft !<br />
PRELL. Ook gij, mejuffrouw Sturhahn, spreekt te hard.<br />
BETTY. An<strong>de</strong>rs hoort <strong>de</strong> ben<strong>de</strong> niet.<br />
PRELL V' 0 n) . De ben<strong>de</strong> hoort te peter, naarmate <strong>de</strong> aanvoerster van <strong>de</strong> ben<strong>de</strong><br />
zachter spreekt. Ik kon, terwiil gij les gaaft, in <strong>de</strong> klas daarneven, ie<strong>de</strong>r woord<br />
van u verstaan.<br />
BETTY. Ik moet ze overschreeuwen. Overigens gij spreekt even hard als ik.<br />
PRELL. Mejuffrouw Sturhahn : Aan mijne kritiek moet gij u on<strong>de</strong>rwerpen ; maar a<br />
moet mij.... tot mijn geluk.... niet on<strong>de</strong>rwerpen. .. aan uwe kritiek. Voor het<br />
overige heb ik wel bemerkt, dat gij met <strong>de</strong> beste inzichten tegenover <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren<br />
bezield zijt en dat gij met eerlijken ijver u van uwe plichten kwijt. Ik dank U.<br />
BETTY (Kortaf). Als 't u belieft.<br />
PRELL (Tot <strong>de</strong> overigen, op snauroen<strong>de</strong>n toon). Men mag <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren niet toesnauwen.<br />
Onze volkskin<strong>de</strong>ren hebben dikwijls te huis niet <strong>de</strong>n minsten zonneschijn ;<br />
daarom moeten zij zonneschijn in <strong>de</strong> school vin<strong>de</strong>n. Het staat zoo schoon,<br />
wanneer een on<strong>de</strong>rwijzer humor bezit, wanneer hij gemoe<strong>de</strong>lijk, luimig en<br />
lustig met <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren weet om te gaan. Humor is vochtigheid en niets heeft <strong>de</strong>
'- 248 -<br />
schoollucht meer noodig ! Humor heeft (Terloops, onvrien<strong>de</strong>lijk, norsch), buiten<br />
mijnheer Flemming.— bijzon<strong>de</strong>r mijnheer Vogelsang, <strong>voor</strong>al in zijn boodschappen<br />
aan mijnheer Flachsmann. Ik zou <strong>de</strong> kommissie echter schriftelijk<br />
overmaken, mijnheer <strong>de</strong> bonze Vogelsang. De kin<strong>de</strong>ren hebben niet noodig te<br />
weten, wie Ik ben.<br />
VOGELSANG (Met een glimlach). Neen !<br />
PRELL. Gij hebt echter niet alleen humor ten koste uwer overhe<strong>de</strong>n. Met oprecht<br />
genoegen heb ik naar u geluisterd ; gij zijt een wakkere lokvogel <strong>de</strong>r wijsheid,<br />
mijnheer Vogelsang.<br />
VOGELSANG (Buigt met een glimlach).<br />
PRELL. Dat een klas er echter ook al te vroolijk kan uitzien, hebt gij bewezen,<br />
mejuffrouw Holm, Zeg eens, mejuffrouw Holm, wie heeft nu eigenlijk in uw<br />
klas het meest te zeggen !<br />
GISA (Met schuchtere schalkschheid). Ik, geloof ik, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad.<br />
PRELL. Zoo. Wat ik zag, was een ware anarchie. Men zou niet gelooven, dat op<br />
uwen neus zestig jongens spelen kunnen.<br />
GISA. Ja, wat kan ik daar aan doen ? Slaan kan ik ze niet.<br />
PRELL. Ja... ik vrees maar, dat gij dan binnen kort zelve slaag zult krijgen !<br />
GISA ( Met getukkige zekerheid). Ach neen, daartoe zien ze mij te gaarne.<br />
PRELL. Zoo. Nu.... in alle- geval.... als mijnheer Flemming u tot zijn huisvrouw<br />
wil nemen, aan <strong>de</strong> toestemming <strong>de</strong>r school zal het niet liggen.<br />
GISA (Innig). Dank, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad !<br />
PRELL. Mijnheer Riemann, hebt gij se<strong>de</strong>rt het verlaten <strong>de</strong>r normaalschool nog wel<br />
eens een boek ter hand genomen ?<br />
RIEMANN. Hoo jaa !<br />
PRELL. Welk dan ?<br />
RIEMANN. Och, <strong>de</strong>... ik kan niet op <strong>de</strong>n titel komen.<br />
PRELL. Men zegt, dat gij heel dikwijls het boek met <strong>de</strong> 32 bla<strong>de</strong>n ter hand neemt.<br />
RIEMANN. 32 bla<strong>de</strong>n ?<br />
PRELL. Gij zoudt toch gaarne nog wat meer tijd hebben om skat te kunnen spelen,<br />
niet waar ?<br />
RIEMANN (Gedachteloos). Meer tijd ? Och neen !<br />
PRELL ( A llengs onhartelijker vor<strong>de</strong>nd). Toe, zeg het maar. Dan verleenen wij u meer<br />
tijd tot skatspelen, dan u lief is. Dan stellen wij u op pensioen. Met achterblijven<strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rwijzers kunnen wij niets aanvangen ! Een on<strong>de</strong>rwijzer, die niet<br />
<strong>voor</strong>tstu<strong>de</strong>ert, is als een geneesheer, die niet <strong>voor</strong>tstu<strong>de</strong>ert ; hij slot van<br />
rekening wordt hij een moor<strong>de</strong>naar ! Moor<strong>de</strong>naars betalen wij niet !... Als ik<br />
terugkom zult gij mij verslag geven over <strong>de</strong> nieuwere bevindingen op het<br />
gebied <strong>de</strong>r metho<strong>de</strong>leer, verstaan ?<br />
RIEMANN. Jawel, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad... (Poos).<br />
PRELL (Opvallend zacht). In uw klas, mijnheer Wei<strong>de</strong>ntaum, heb ik <strong>de</strong> stiptheid<br />
bewon<strong>de</strong>rd, waarme<strong>de</strong> <strong>de</strong> leerlingen hun bakken opendoen. Hoe zijt gij tot<br />
dien uitslag geraakt ?<br />
WEIDENBAUM (Staat recht, met <strong>de</strong>n fever van iemand, die een kontpliment gekregen<br />
heeft). Door aanhou<strong>de</strong>n<strong>de</strong> oefening, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad. Eerst heb ik het<br />
op <strong>de</strong>n tel laten doen. En wel in zes tij<strong>de</strong>n. (Tern'ijl by <strong>de</strong> belvegingen nadoet,<br />
langzaam). Op 1 ! leggen <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren <strong>de</strong> han<strong>de</strong>n plat op <strong>de</strong> tafel ; op 2 ! pakken<br />
zij <strong>de</strong> <strong>de</strong>ksels vast ; op 3 ! heffen zij ze juist in loodrechten stand ; op 4 ! laten<br />
zij ze, zon<strong>de</strong>r het minste gerucht, achteroverhellen ; op 5 ! laten zij ze los en<br />
op 6 ! vouwen zij <strong>de</strong> han<strong>de</strong>n. Als men dat een paar keeren geduren<strong>de</strong> een half<br />
uur ling doet, dan pat het.
- 249 -<br />
PRELL. ZOO.<br />
WEIDENBAUM. Ja. Eerst heb ik het in vier tij<strong>de</strong>n gedaan ; maar, op <strong>de</strong>n raad van<br />
een man van on<strong>de</strong>rvinding als mijnheer Flachsmann, heb ik het in zes tij<strong>de</strong>n<br />
gedaan.<br />
PRELL. Zoo. Ja, mijnheer Flachsmann heeft mij op <strong>de</strong> <strong>voor</strong>treffelijkheid van uw<br />
klas opmerkzaam gemaakt. Zoo heb ik ook bewon<strong>de</strong>rd, dat uw leerlingen, bij<br />
het vingeropsteken, <strong>de</strong>n vinger nooit hooger brachten dan tot aan <strong>de</strong>n schou<strong>de</strong>r.<br />
Hoe hebt gij dat bereikt ?<br />
WEIDENBAUM (Als iemand die zich veel kat <strong>voor</strong>staan, die zich het mid<strong>de</strong>npunt van <strong>de</strong>n<br />
kring voelt). Zoodra een jongen <strong>de</strong> hand hooger dan <strong>de</strong>n schou<strong>de</strong>r opsteekt,<br />
moet hij hon<strong>de</strong>rd keeren uitschrijven : « 1k mag <strong>de</strong>n vinger niet hooger dan <strong>de</strong><br />
schou<strong>de</strong>r opsteken A. Zoo doe ik het overigens altijd. Als een leerling omziet<br />
of lacht of wat an<strong>de</strong>rs doet, dat niet mag zijn, dan moet hij hon<strong>de</strong>rd keeren uitschrijven<br />
: « 1k mag niet lachen on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> les ,, en, als hij het niet goed schrijft,<br />
dan moet hij het nog eens hon<strong>de</strong>rd keeren opnieuw schrijven,<br />
PRELL (Nog altijd schijnbaar vrien<strong>de</strong>lijk). Weet gij dat ge een menschenprosser zijt ?<br />
WEIDENBAUM ( Valt op zijn Wel).<br />
PRELL (rich <strong>voor</strong>tdurend opvin<strong>de</strong>nd). Weet gij, dat ge slechter zijt dan <strong>de</strong> ergste<br />
plakmagister ? Weet gij, dat uw leerlingen loutcr lijken zijn ?!! Als ik <strong>voor</strong><br />
uw klas kom en ik zeg : « De sofa is een zoogdier ; want hij brengt leven<strong>de</strong><br />
jongen op <strong>de</strong> wereld ), dan zeggen al uw leerlingen <strong>de</strong> een na <strong>de</strong>n an<strong>de</strong>r, het<br />
mij na. Geen enkel spreekt er tegen ! Gewed dat ik uw leerlingen op een<br />
gegeven teeken alien tegelijk als blaffen<strong>de</strong> hon<strong>de</strong>n doe roepen : 1 Woewoe ! A<br />
WEIDENBAUM. Mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad, ik doe steeds mijn plicht....<br />
PRELL. Plicht ? Plicht ? 1 Plicht , volstaat <strong>voor</strong> een inkasseer<strong>de</strong>r of een betaalmeester.<br />
Van on<strong>de</strong>rwijzers verlang ik geestdrift. Gij zult <strong>de</strong>nken : Wat <strong>voor</strong><br />
een domme kerel is me dat, die van mij geestdrift verlangt. Werk, mijnheer<br />
Wei<strong>de</strong>nhaum, dan komt <strong>de</strong> geestdrift. Wanneer men <strong>de</strong> wereld aanpakt, dan<br />
wordt zij u lief. Bij u moet alles in <strong>de</strong>nzelf<strong>de</strong>n vorm gegoten en naar hetzelf<strong>de</strong><br />
patroon gesne<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n. Dat is luiheid van geest.<br />
WEIDENBAUM. Mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad, ik heb altijd <strong>de</strong> leerstof afgewerkt, die het<br />
programme,...<br />
PRELL (Springt op en begint weer over en weer te loopen).<br />
DE OVERIGEN (Staan recht).<br />
PRELL. Mijnheer, ik verlang kracht ! Leven verlang ik, Mijnheer ! Als uw leerlingen<br />
later in <strong>de</strong> wereld komen, dan staan zij daar als koeien <strong>voor</strong> een nieuwe<br />
<strong>de</strong>ur. 1k wil menschen, die <strong>de</strong> klink van <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur durven oplichten. Zie mijnheer<br />
Flemming maar eens aan het werk ! Die wekt kracht en brengt kracht <strong>voor</strong>t ;<br />
gij verbruikt ze ! Ga maar eens een rekenles bij mijnheer Flemming na ! Daar<br />
leest en bloeit alles ! De getallen en <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren ! Ja, ik ou<strong>de</strong> man, heb gedacht :<br />
Waart gij nog maar eens veertien jaar en kon<strong>de</strong>t gij bier zitten en me<strong>de</strong>doen !....<br />
(Op an<strong>de</strong>ren toon). Doch mijnheer Flemming wil zich niet naar <strong>de</strong> noodzakelijke<br />
tucht voegen. Daar moet hij <strong>de</strong> gevolgen van dragen. Het spijt mij <strong>voor</strong> het<br />
geval Flemming nog eens nadrukkelijk te moeten herhalen.... (Er wordt<br />
geklopt). Binnen !<br />
ROBERT PFEIFFER (Treedt binnen). Hier is een brief <strong>voor</strong> mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad.<br />
(Geeft <strong>de</strong>n brief. Af).<br />
PRELL (Neemt en leest. Als hi' gelezen heeft, staart hij Flachsmann aan. Dan met alle<br />
teekens van on<strong>de</strong>rdrukte gejaagdheid en verwarring). Dames en Heeren, het is...,<br />
ik zal.... gaat intusschen naar uwe klassen.<br />
VOGELSANG. Mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad, mag ik het woord vragen ?
- 250 -<br />
PRELL (Verstrooid) Wat verlangt gij ? (Bij gelegenheid altijd we<strong>de</strong>r Flachsmann<br />
aanstarend).<br />
FLACHSMANN (Vestige merktuigelijk <strong>de</strong>n buk, op <strong>de</strong>n brief).<br />
VOGELSANG. Ik zou aan kollega Flemming in uw tegenwoordigheid en in die van<br />
het gansche personeel op dit oogenblik willen vragen, of het waar is, dat hij<br />
ons gansch korps <strong>voor</strong> lui en dood en zichzelven <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n eenig leven<strong>de</strong>n<br />
tusschen ons alien heeft uitgegeven.<br />
FLEMMING (Termyl hij hem scherp aankijkt, ernstig). Vogelsang ! Ou<strong>de</strong> kernel !<br />
Zoo iets kunt gij gelooven !<br />
VOGELSANG (Zijn blik, beantwoor<strong>de</strong>nd en daarna hem <strong>de</strong> hand reikend). Als gij nog<br />
op <strong>de</strong>n tooti van vroeger 4: kernel , zeggen kunt, dan geloof ik het niet meer....<br />
Dan, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad, zullen wij bij <strong>de</strong> regeering een petitie indienen,<br />
vragen<strong>de</strong> dat mijnheer Flemming in bediening blijve, en ik ben overtuigd, dat<br />
heel het leeraarskorps <strong>de</strong> petitie zal on<strong>de</strong>rteekenen.<br />
WEIDENBAUM (Springt spoediq achterbaks).<br />
ROMER. Jawel ! Het leeraarskorps verklaart zich met miinheer Flemming solidair<br />
verantwoor<strong>de</strong>lijk !<br />
PRELL (Steekt tegen Romer kluchtig vermanend <strong>de</strong> hand op). Wij spreken daar nog<br />
wel over, Mijne Heeren. Gaat nu in uwe klassen.<br />
VOGELSANG<br />
RIEMANN<br />
ROMER Buigen en tre<strong>de</strong>n af).<br />
GISA<br />
BETTY<br />
PRELL. FLACHSMANN.<br />
9<strong>de</strong> TOON EEL.<br />
PRELL. Mijnheer Flachsmann, welke zijn uw <strong>voor</strong>namen !<br />
FLACHSMANN (Onzeker). Ik ?... Ik heet Jurgen Heinrich.<br />
PRELL (Ziet hem in <strong>de</strong> oogen). Dwaling. Gij heet Johan Heinrich.<br />
FLACHSMANN (Zinkt op een stoel, hulpeloos). Neen... ik...<br />
PRELL. De brief hier is namelijk van uw vriend Diercks !<br />
FLACHSMANN (Uitbarstend, met gebal<strong>de</strong> vuisten). Die schoelie ! Die gemeene, vervloekte<br />
schoelie !<br />
PRELL. De jonge man, die in 1869 to Weizenfels om re<strong>de</strong>n van ziekte later <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
jury kwam en als buitenstu<strong>de</strong>nt zijn exaam goed afleg<strong>de</strong>, heette Jurgen<br />
Heinrich en was uw jongere broe<strong>de</strong>r. Hij stierf kort na zijn exaam aan <strong>de</strong><br />
tering en gij st el<strong>de</strong>t u in bezit zijner papieren.<br />
FLACHSMANN. Die schoelie, die bandiet !<br />
PRELL. Zoo gaat het met <strong>de</strong> vriendschap van <strong>de</strong> slechterikken, mijnheer Flachsmann.<br />
Zij is als <strong>de</strong> schaduw in <strong>de</strong>n morgen ; ie<strong>de</strong>r uurtje neemt zij af v. De<br />
Latijnsche schrijver gaat er nog grover aan. Die zegt : « Een e<strong>de</strong>l broe<strong>de</strong>rpaar<br />
Maar hoe komt Diercks daar allemaal aan ?<br />
FLACHSMANN. Zijn va<strong>de</strong>r was lid van <strong>de</strong> jury.<br />
PRELL. Haha, en die ken<strong>de</strong> <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> broe<strong>de</strong>rs van langen datum. Dat was <strong>de</strong> (ou<strong>de</strong>,<br />
lieve vriend !'<br />
FLACHSMANN (Z1vijgt).<br />
PRELL. Hm... De omstandighe<strong>de</strong>n leen<strong>de</strong>n zich zeer goed tot bedrog, aangezien <strong>de</strong><br />
le<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r jury <strong>de</strong> eenige getuigen van het exaam zijn. En, nu dat al lange<br />
jaren zoo goed ging en niets in <strong>de</strong> toekomst aanduid<strong>de</strong>, dat het eerlang zou
- 251 -<br />
veran<strong>de</strong>ren, zoo werdt gij plotseling overmoedig en gij begont op het ijs te<br />
Jansen.<br />
FLACHSMANN (Zmijqt).<br />
PRELL. Voor het geluk van <strong>de</strong> wereld gaat dat altijd zoo. Als God aan zulke menschen<br />
een ambt geeft, dan ontneemt hij hun tegelijkertijd het verstand. Gij dus<br />
woudt een uitstekend man <strong>de</strong>n nek breken ! Ik <strong>de</strong>nk niet dat gij op verschooning<br />
rekent !<br />
FLACHSMANN (Als een berourovolle zondaar). Neen. Ik zal mijn pensioen aanvragen.<br />
PRELL (Stuart hem /fan). Pensioen ? Voor u ?! Zijt gij bezeten of...<br />
FLACHSMANN. Mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad... Diercks zal wel zwijgen ; hij moet zwijgen;<br />
ik zal daar wel <strong>voor</strong> zorgen...<br />
PRELL. Haha ! De regeering moet <strong>de</strong>zen eerlijken man in vertrouwen nemen,<br />
meent ge.<br />
FLACHSMANN. Mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad... <strong>de</strong> regeering... ik bedoel : <strong>de</strong> zaak kan ook<br />
versmacht... <strong>de</strong>n doofpot in.<br />
PR ELL (Zeer grof). Gij moet <strong>de</strong>n doofpot in ! — Daar gij enkel door bedrog uw<br />
ambt bekleedt, zijt gij nooit ambtenaar geweest. Daarme<strong>de</strong> valt ook uw<br />
opzet tegen mijnheer Flemming in duigen. En daarme<strong>de</strong> hebt gij hier ook<br />
uw plaats verbeurd. (Naar <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur nnYzend). Ik jaag u weg, <strong>de</strong> school uit,<br />
da<strong>de</strong>lijk !<br />
FLACHSMANN. Ik... ik moet toch eerst mijn zaken inpakken... mijn zaken... ik heb<br />
hier mijn zaken nog...<br />
PRELL. Die zullen u nagezon<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n. Wij zullen er niets van achterhou<strong>de</strong>n.<br />
FLACHSMANN. Ja, maar ik moet toch...<br />
PRELL. Mijnheer, ik wil u niet meer zien !<br />
FLACHSMANN (Schiet bliksemsnel Haar buiten).<br />
PRELL (Drat op <strong>de</strong>n knop bij <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur).<br />
1 O<strong>de</strong> TOONEEL.<br />
PRELL. NEGENDANK. Dan FLEMMING.<br />
NEGENDANK ( Treedt binnen).<br />
PRELL. Wilt gij mijnheer Flemming eens roepen ? (Gaat met <strong>de</strong> han<strong>de</strong>n op <strong>de</strong>n rug,<br />
over en veer en blijft bij <strong>de</strong> schrifftafel staan. Neemt <strong>de</strong>n brief we<strong>de</strong>r ter hand en<br />
leest).<br />
FLEMMING ( Treedt binnen).<br />
PRELL. Zooeven heb ik Flachsmann <strong>de</strong> straat op gegooid. Hij bezat geen on<strong>de</strong>rwijzersdiploma.<br />
Door bedrog te plegen met <strong>de</strong> papieren van zijn broe<strong>de</strong>r was<br />
hij aan zijn betrekking geraakt.<br />
FLEMM /NG. ...Is het mogelijk ? Wel zeker, bij <strong>de</strong>n Heiligen Bureaukracius is niets<br />
onmogelijk. (Laat zich op een stoel vallen).<br />
PRELL. (Scherp). Onzin ! Bedriegers zullen er altijd gevon<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n.<br />
FLEMMING. Stellig ! Maar als nu <strong>de</strong> papieren van dit heerschap eens bij toeval in<br />
or<strong>de</strong> geweest waren, dan zou ik op dit oogenblik het kind van <strong>de</strong> rekening zijn.<br />
En toch was dat bedrog met die papieren heel zeker het grootste niet ! Al wat<br />
die man <strong>de</strong>ed, was bedrog, ook als hij het er niet op aanleg<strong>de</strong>. Men vroeg van<br />
hem niet, dat hij een lei<strong>de</strong>r, een opwekker, een schepper, een kunstenaar zou<br />
zijn, maar <strong>de</strong>rtig jaren lang niets an<strong>de</strong>rs dan een puntig opziener en een uuraanwijzer.<br />
Dat lag in zijn macht ! De wieltjes van <strong>de</strong> school hield hij aan <strong>de</strong>n<br />
draai. Als gij daar eens op letten woudt, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad, zoudt
— 252 —<br />
verbazend veel Flachsmannen vin<strong>de</strong>n ; maar zij hebben, helaas ! alien geen<br />
valsche papieren. Gij zoudt vin<strong>de</strong>n, dat <strong>de</strong> Flachsmannen en <strong>de</strong> Wei<strong>de</strong>nbaumen<br />
op vele plaatsen welig tieren, dat zij <strong>de</strong> Duitsche school verlagen tot een<br />
beesteuspel of een cirkus, waar <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren <strong>de</strong> plaats innemen van <strong>de</strong> gedresseer<strong>de</strong><br />
paar<strong>de</strong>n, apen en hon<strong>de</strong>n en dat zij elke jonge, schoone beweging met<br />
venijnige boosaardigheid verstikken !!<br />
PRELL. Eigenlijk mogen wij ons gelukwenschen, dat wij door het geval Flachsmann<br />
dien grooten kuisch hebben kunnen doen. Dat loopt niet altijd van een<br />
leien daksk en.<br />
FLEMMING. Het komt er maar opaan, zich door geen echte papieren te laten<br />
bedriegen.<br />
PRELL. Uw wensch is mij een bevel, mijnheer <strong>de</strong> Schoolbestuur<strong>de</strong>r !<br />
FLEMMING (Staat recht). e Schoolbestuur<strong>de</strong>r ?<br />
PRELL (Barsch). Protesteert gij daar misschien ook al tegen ?<br />
FLEMMING (Stamelend). Neen... ik...<br />
PRELL. Ik veron<strong>de</strong>rstel, dat gij <strong>de</strong> noodige diplomas bezit.<br />
FLEMMING. Zeker... ik...<br />
PRELL. Dan neemt gij <strong>de</strong> leiding <strong>de</strong>zer school over, natuurlijk eerst <strong>voor</strong>loopig. Ik<br />
<strong>de</strong>nk, dat gij binnenkort bepaald zult benoemd wor<strong>de</strong>n.<br />
FLEMMING (Aangedaan). Mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad... dat is toch niet mogelijk !!<br />
PRELL ( Vlak in Flemming's gezicht en hem met luimigen spot nasprekend). e Bij <strong>de</strong>n<br />
Heiligen Bureaukracius is niets onmogelijk '.<br />
FLEMMING (Hevig ontroerd). Ik zal hier kunnen uitwerken... hier tot stand kunnen<br />
brengen. . zooals ik het wil... gansch zooals ik het wil .. al het schoone,<br />
nieuwe...<br />
PRELL. Als gij het maar niet te boat maakt, natuurlijk.<br />
FLEMMING. ...Mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad !! Ik zou u zoo gaarne omhelzen !...<br />
PRELL. Daar zal ik juffrouw Holm eens <strong>voor</strong> roepen. (Drukt op <strong>de</strong>n knop <strong>de</strong>r schrifftajel).<br />
FLEMMING. Och ja ! Gisa !!<br />
PRELL. SSSt !<br />
De vorigen. NEGENDANK.<br />
I I <strong>de</strong> TOONEEL.<br />
NEGENDANK (Treedt binnen).<br />
PRELL (Met on<strong>de</strong>rdrukte vroolijkheid). Mijnheer Negendank, <strong>de</strong> heer Flachsmann is<br />
niet langer <strong>de</strong> bestuur<strong>de</strong>r <strong>de</strong>zer school ; in zijn plaats is <strong>de</strong> beer Flemming<br />
aangesteld. Veroorlooft gij mij, dat ik u uwen nieuwen bestuur<strong>de</strong>r <strong>voor</strong>stelle.<br />
NEGENDANK. Mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad, ik kan <strong>de</strong>zen maatregel enkel goedkeuren. Ik<br />
ben overtuigd, dat wij met hem goed zullen overeenkomen. (De hand reik,nd).<br />
Mijn gelukwenschen !<br />
FLEMMING (laakt een bulging, die <strong>voor</strong> bedank-u-zeer moet dienst doen).<br />
PRELL (Keert zich snel, om zijn vrooltykkeid,te verbergen).<br />
NEGENDANK (Altt:jd met onverstoorbaren ernst). God !... Dat 's nu eens een zaak ! Nu<br />
hebben wij twee van onze menschen weggejaagd... en nu staat er een klas<br />
zon<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzer !<br />
PRELL. Ja, wat doen wij daar nu mee, mijnheer Negendank ?<br />
NEGENDANK. Nu... eigenlijk kan ik <strong>de</strong> klas zoo lang op mij nemen.<br />
PRELL. Lunt gij klasdoen, mijnheer Negendank ?
- 253 -<br />
NEGENDANK. (Met grooten eigendunk). H000 jaaa ! Ik ben immers on<strong>de</strong>r-officier<br />
geweest !<br />
PRELL (In <strong>de</strong>nzelf<strong>de</strong>n toon). Z0000 ! Ja dan...!<br />
NEGENDANK. Ik zal met <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren eens over Moltke spreken. Ik heb hem persoonlij<br />
k gekend.<br />
PRELL. Doe dat, mijnheer Negendank. Maar om te beginnen vraag eens eerst aan<br />
juffrouw Holm, of zij even bier wil komen.<br />
NEGENDANK. Tot uw dienst, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad. (Af).<br />
FLEMMING. PRELL.<br />
1 2 <strong>de</strong> TOONEEL.<br />
PRELL<br />
(Breken, als Negendank meg is, in een on<strong>de</strong>rdrukt geschater nit).<br />
FLEMMING<br />
FLEMMING. Die arme Moltke !<br />
PRELL. Wat een pracht van een kerel !... Voor het overige, moet gij mij beloven,<br />
uw bruid niet ter hulp te komen, noch door woor<strong>de</strong>n, nocli door blikken,<br />
noch door gebaren, maar integen<strong>de</strong>el mij te on<strong>de</strong>rsteunen.<br />
FLEMMING. Wat gaat er dan allemaal gebeuren ?<br />
PRELL. Ik wil mij ook eens een plezier gunnen.<br />
FLEMMING. Goed, ik beloof bet.<br />
PRELL. Stil, zij komt. Vet zich aan <strong>de</strong> schrijftafel en neemt zijn <strong>de</strong>ftigste, stijfste<br />
ambtenaarshouding aan).<br />
Do vorigen. GISA.<br />
1 3<strong>de</strong> TOONEEL.<br />
GISA (Treedt binnen en ziet Prell en Flemming aan met vragen<strong>de</strong> blikken). Mijnheer<br />
<strong>de</strong> Schoolraad...?<br />
PRELL (Barsch). Zet U.<br />
GISA (Zet zich).<br />
PRELL. Over uw on<strong>de</strong>rwijs hebben wij reeds gesproken, juffrouw Holm. Gij hebt<br />
echter nog een an<strong>de</strong>re zaak op het geweten.<br />
GISA. (Filet naar Flemming uit, die echter streng-ernstig blijft).<br />
PRELL. Juffrouw Holm, gij moet mij aanzien !<br />
GISA. (Keert zich met koddigen ernst weer naar <strong>de</strong>n Schoolraad).<br />
PRELJ,. Er is spraak van die = kusaffaire *. Herinnert gij u ?<br />
GISA. 0 ja !<br />
PRELL. Het ergste is nog, dat gij u van uw overheid hebt laten kussen.<br />
GISA (Op Flemming rviftend). Dat is loch geen overheid ?! Wij zijn immers nog niet<br />
getrouwd. (Met tee<strong>de</strong>ren blik op Flemming). En dan ook staat het nog te bezien.<br />
FLEMMING. Gij zult nog wel on<strong>de</strong>rvin<strong>de</strong>n, lietste, dat ik op een an<strong>de</strong>re manier uw<br />
overheid ben.<br />
GISA. Wat wilt gij daarme<strong>de</strong> zeggen, <strong>de</strong>ugniet dat ge daar zijt.<br />
FLEMMING. Dat wil zeggen : Flachsmann is afgezet en ik ben thans <strong>de</strong> bestuur<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong>zer school.<br />
GISA. (Herhaal<strong>de</strong>lijk een aanloopje nemend). Ja... Jan... (Zich tot Prell wen<strong>de</strong>nd,<br />
trouvhartig) Ach neen, het is niet waar, he ?<br />
PRELL. (Knikt krachtig d: j a ,).<br />
GISA. (Vliegt met een juichtkreet in Flemmings armen). Jan !! (Lange omhelzing en<br />
kus).
- 254 -<br />
PRELL. (Springt op, half schertsend, half ernstig',. Alle duivels... welwelwel .. wilt ge<br />
nu eens...! Vriendjes, vriendjes.. ! Als eens iemand komt ! Gij brengt mij in een<br />
schoonen toestand ! (Is naar <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur geloopen en houdt ze toe. De schoolklok luidt).<br />
Genoeg, genoeg, vriendjes ! (gij opent <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur en spreekt naar buiten). Ha,<br />
mijnheer Wei<strong>de</strong>nbaum, laat eens als het u belieft bet leeraarskorps te zamen<br />
roepen.<br />
WEIDENBAUM (Achter het tooneel). Jawel, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad !<br />
PRELL (Sluit <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur. Tot het paartje). No, houdt toch eens wat op ! Wij hebben<br />
toch ook ons woordje nog in te brengen ! Gij <strong>de</strong>nkt gijlie zeker, dat het zoo kan<br />
blijven <strong>voor</strong>tgaan : alle dagen bijzon<strong>de</strong>re conferentie ! (Tot Gisa). Van morgen<br />
af, gaat gij naar <strong>de</strong> meisjesschool hierneven klasdoen en wordt gij bier vervangen<br />
door eene dame vandaar.<br />
GISA. Och, lieve hemel, meisjes !... Die zijn nog moeilijker te temmen dan jongens !<br />
PRELL. Wie zegt u dat ?<br />
GISA. Dat gevoel ik aan mijn eigen.<br />
PRELL. Nu... als gij er volstrekt aan houdt... kan ik u ook in een heel an<strong>de</strong>re<br />
provintie plaatsen.<br />
GISA. Om Gods wil .. mijn Jan... ( Wil hem me<strong>de</strong>r aan <strong>de</strong>n hats vliegen).<br />
PRELL (Strekt <strong>de</strong>n arm tusschen hen bei<strong>de</strong>n). Nu ?! (Men hoort stemmen. Tot Gisa).<br />
Gij zult daar gaan staan. (Naar links wijzend. Dan tot Flemming). En gij komt<br />
bier op mijn plaats ! (Plaatst zich rechts van <strong>de</strong> tafel).<br />
FLEMMING (Staat bij <strong>de</strong>n bestuur<strong>de</strong>rszetel. Daar mordt geklopt).<br />
PRELL. Binnen !<br />
.11 4<strong>de</strong> TOONEEL_.<br />
De vorigen. HET LEERAARSKORPS.<br />
PRELL. (Als het leeraarkorps te zamen is). Dames en Heeren !.., Mijnheer Flachsmann<br />
is uit zijn ambt ontslagen. Waarom, dat zult gij wel te weten komen.<br />
Voor het oogenblik doer <strong>de</strong> beweegre<strong>de</strong>nen tot dat ontslag niets ter zake.<br />
Mijnheer Flemming neemt <strong>de</strong> leiding <strong>de</strong>zer school over, om te beginnen<br />
natuurlijk nog maar <strong>voor</strong>loopig. (Reikt Flemming <strong>de</strong> hand). Oefen uw ambt uit,<br />
mijnheer Flemming, met kracht en vreug<strong>de</strong> en... (Met <strong>de</strong> linkerhand een kring<br />
in <strong>de</strong> lucht beschrijvend) doe dat muffige boeltje eens dapper verluchten !<br />
FLEMMING. Dank, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad... — Mijn waar<strong>de</strong> collega's ! Bij <strong>de</strong>zen<br />
plotselingen omkeer, on<strong>de</strong>rvind ik geen gevoel van verheffing, maar wel van<br />
verlossing. De verlosser staat bier ! (Naar <strong>de</strong>n Schoolraad nnyzend) In <strong>de</strong>n geest<br />
van onzen Schoolraad wil ik mijn ambt waarnemen ; zoo ik het niet <strong>de</strong>ed, dan<br />
ware ik een ploert. Dat wil zeggen : ik wil een on<strong>de</strong>rscheid maken tusschen het<br />
wezenlijke werk, dat iemand levert, en zijn doelloos gedraai en gekeer , ik wil<br />
zijn werk beoor<strong>de</strong>elen naar zijn drijf- en kiemkracht <strong>voor</strong> <strong>de</strong> toekonist en ik<br />
wil u en onze scholieren bejegenen met blij vertrouwen in eenie<strong>de</strong>rs persoonlijkheid<br />
en eenie<strong>de</strong>rs vrijheid.<br />
VOGELSANG<br />
Bravo !<br />
ROMER<br />
HET LEERAARKORPS ( Wenscht Flemming geluk).<br />
PRELL. Dan zullen wij <strong>voor</strong> vandaag <strong>de</strong> school sluiten en <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren verlof geven,<br />
opdat zij ook eens plezier kunnen maken.<br />
HET LEERAARKORPS. (Gaat lachend en on<strong>de</strong>r buigingen af).<br />
GISA. (Blzjit bif Flemming staan).
- 255 -<br />
PRELL. (Antwoordt met koddig-snelle buigingen in overeenkomst met zijn vroegere<br />
bewegingen en neemt dan hoed en papieren ter hand).<br />
ROMER. (Bij het uitgaan). Mijnheer <strong>de</strong> Inspecteur is daar !<br />
De vorigen. BROSECKE.<br />
1 5 <strong>de</strong> TOON EEL.<br />
BROSECKE, Goe<strong>de</strong>n dag, vrien<strong>de</strong>n, goe<strong>de</strong>n dag, mijn waar<strong>de</strong> heer Schoolraad. Ik<br />
heb een klein reisje gemaakt, jaa, naar mijn schoonzoon, iaa ; als <strong>de</strong> zomerbezien<br />
rijp zijn, moet ik daar altijd naartoe... hahahahaha .. ja, nu, daar<br />
hoor<strong>de</strong> ik bij mijn terugkomst, dat gij bier aan het inspecteeren waart : en nu<br />
Wil<strong>de</strong> ik u mijn opwachting maken.<br />
PRELL. HM !<br />
BROSECKE. Nu, hier zult gij wel alles in <strong>de</strong> beste or<strong>de</strong> gevon<strong>de</strong>n hebben, niet waar ?<br />
PRELL. 0 ja, het was een mooie or<strong>de</strong>.<br />
BROSECKE. Jajaja, dat geloof ik : onze Flachsmann is een perel. Waar blijft hij<br />
toch ?<br />
PRELL. Wij hebben <strong>de</strong>zen perel gezet.<br />
BROSECKE. Hahahaha... hoezoo ?<br />
PRELL. Wij hebben hem bevor<strong>de</strong>rd.<br />
BROSECKE Wel, wel, tot inspecteur ?<br />
PRELL. Neen... buiten.<br />
BROSECKE (Staart hem met een ongezien dom gezicht aan).<br />
PRELL. Volg mij eens tot aan mijn rijtuig, mijnheer <strong>de</strong> Inspecteur. Ik heb u nog<br />
vele zaken op to hel<strong>de</strong>ren... Dag, mijnheer Flemming. (Ducar <strong>de</strong>ze hem voigen<br />
mil). Gij blijft hier. (Lisa kwalijkgezind met <strong>de</strong>n vinger menkend). Maar gij komt<br />
me<strong>de</strong>... De school is geen duivenkijker.<br />
GISA (Met schelmsche schuchterheid). Na u, mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad.<br />
PRELL. 0 neeta ! Aan <strong>de</strong> dames altijd <strong>de</strong> eer ! Zoo houdt men ze ook altijd in het<br />
oog.<br />
GISA (Gaat beminnelzyk pruilend buiten en links af).<br />
PRELL. ( Wuzft Flemming nog een groet terug ; dan gaal hij met Breisecke buiten en<br />
eveneens links af).<br />
FLEMMING. GISA.<br />
1 e <strong>de</strong> TOONEEL.<br />
PLEMMING (Is <strong>de</strong> meggaan<strong>de</strong>n tot aan <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur nageloopen en blijft een oogenblik, in<br />
gedachten staan. Er wordt aan <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur links gektopt. Verrast Wendt Flemming het<br />
hoofd naar lien kant). Binnen !?<br />
GISA (Sluipt binnen, blijft aan <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur staan en steekt als een schoolk,ind <strong>de</strong> hand op).<br />
Mijnheer <strong>de</strong>.Bestuur<strong>de</strong>r ! Mijnheer <strong>de</strong> Bestuur<strong>de</strong>r !<br />
FLEMMING. Welnu ?<br />
GISA. Gij ziet mij gaarne.<br />
FLEMMING (Schaterend). Gij schelm, wacht maar, tot mijnheer <strong>de</strong> Schoolraad terugkomt<br />
!<br />
GISA Hahaha, die is weg. De school is leeg. (Spelt naar <strong>de</strong>n uitgang, neemt plants in<br />
<strong>de</strong>n korridor, zet <strong>de</strong> holle han<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong>n mond en huilt). Mijnheer <strong>de</strong> School. .<br />
raad... zijt-e-gij nog daaaar !?<br />
FLEMMING. Meisken, meisken, zijt gij nu van <strong>de</strong>n duivel bezeten ?
- 256 -<br />
GISA (gem aan <strong>de</strong>n hats vliegend). Ja, ik ben bezeten, van u, o duivel ! (Met overgegevenheid,<br />
diPp ernstig). Als ik leven wil, moet ik tot u komen : gij hebt<br />
mijn ziel. (In zijn arm achteroverleunend en hem <strong>de</strong>n mond bie<strong>de</strong>nd). Geef mij<br />
mijn ziel terug !<br />
FLEMMING (Kust ze).<br />
GISA. Neem ze mij nog eens of !<br />
FLEMMING (Kust haar nogmaals).<br />
GISA (Zalig naar hem opzien<strong>de</strong>). Hoe gedienstig gij zijt, mijnheer <strong>de</strong> Duivel !<br />
FLEMMING. Weet gij, wat ik zoo schoon in u vind ?<br />
GISA. Wat dan ?<br />
FLEMMING Dat gij geen on<strong>de</strong>rwijzeres zijt ! Ziet gij, als ik uit <strong>de</strong> school naar<br />
huis kom en dan nog <strong>de</strong>n schoolmeester wil uithangen, dan moet gij mij bij <strong>de</strong>ns<br />
nek pakken en schud<strong>de</strong>n en zeggen : 4 Gij, schoolmeester ! word een mensch !x><br />
GISA. 0 ja ! Ie<strong>de</strong>ren dag !<br />
FLEMMING. Ie<strong>de</strong>ren dag. Want dat staat <strong>voor</strong> mij vast : Het hoogste zijner kunst<br />
bereikt men alleen, zoolang men mensch blijft. (Haar aanzien<strong>de</strong> en haar over<br />
het Mar streelend). ' Het hoogste in zijn kunst *. ., wel lieve God ! Als men zoo<br />
een schepsel ziet als gij, in zulken levenslust en hartelijke vroolijkheid : dan<br />
voelt men, dat men aan <strong>de</strong> menschen het beste niet geven kan... zelfs met al <strong>de</strong><br />
kunst van <strong>de</strong> wereld niet.<br />
GISA. Wat is dat ? Uw oogen zijn vochtig...! Vandaag moet gij gelukkig zijn !<br />
FLEMMING. Liefje — geluk met droge oogen — zulk geluk moet weinig to beteekenen<br />
hebben !<br />
GISA (Ziet hem lang aan, met vollen, ernstigen blik,. Dan laat zij zich langzaam <strong>voor</strong>over<br />
tot aan zijn han<strong>de</strong>n en trust ze. Plotseling draait zij luisterend het hoojd om.<br />
Met blijdschap). Jan... hoort gij het ?<br />
FLEMMING. Wat, mijn liefste ?<br />
GISA. Hoort gij het niet ?... De meisjes zingen. (Zij vliegt naar het venster en stoot<br />
het open).<br />
(Gyzang <strong>de</strong>r meisjes :)<br />
Vreug<strong>de</strong> dartelt,<br />
Glimlacht<br />
overal !<br />
Zweeft langs berg- en heuveltoppen.<br />
Glimlacht in <strong>de</strong> waterdroppen<br />
Vreug<strong>de</strong> dartelt,<br />
Glimlacht<br />
Overal !<br />
GISA (Aan het venster). Maat in 6 <strong>voor</strong> 8, Jan ! (Rillend van on<strong>de</strong>rdrukt gefubel, met<br />
zachte stem). Jan... een dansken ! (Dan met uitbarstendkin<strong>de</strong>rlYk, gejuich). Jan...<br />
een dansken !!<br />
FLEMMING (De armen opensprei<strong>de</strong>nd). Kom !!<br />
GISA (Komt hem tegengedanst en trekt hem <strong>voor</strong>t, termill het gezang <strong>de</strong>r meisjes <strong>voor</strong>tkilled).<br />
(De gordijn valt).
— 257 —<br />
KIJKJES LINKS EN RECHTS.<br />
Op 5 Juni 11. ontviel ODS<br />
plotseling mevrouw<br />
F. Van <strong>de</strong> Venne-Dejardin<br />
stichtend lid van Diesterweg<br />
. Geboren te Turnhout,<br />
<strong>de</strong>n 3en Juli 1865,<br />
oud-leerling <strong>de</strong>r gemeentescholen,<br />
tra y zij, Da een<br />
driejarig verblijf in <strong>de</strong><br />
staatsnormaalschool te<br />
Brugge, in dienst <strong>de</strong>n 15"<br />
Januari 1887, en werd<br />
aangesteld aan meisjesschool<br />
11r 15, Lange Beel<strong>de</strong>kensstraat.<br />
lnnige <strong>de</strong>el neming wordt<br />
hierbij betuigd aan <strong>de</strong>n<br />
treuren<strong>de</strong>n echtgenoot, aan<br />
zijn zoontje en aan <strong>de</strong><br />
familiele<strong>de</strong>n door<br />
De Mantle van «ORS <strong>WOORD</strong>»<br />
Fiat luxe — Het blijve licht ! — Een toonbeeld, als bouwkundige<br />
inrichting, is wel <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rtuin <strong>de</strong>r Everaertsstraat. Daar hebben<br />
lucht en licht vrijen toegang, en ze hou<strong>de</strong>n er feest ook, die goe<strong>de</strong><br />
elementen ! De klassen, alien gelijkvloers, zijn door een bree<strong>de</strong> gaan<strong>de</strong>rij<br />
geschei<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> overliggen<strong>de</strong> speelzalen. Deze geven uit op <strong>de</strong> ruime<br />
koer, zoo frisch en dicht beschaduwd !<br />
En <strong>de</strong> groote, luchtige tuin gelijkt een lustwaran<strong>de</strong>, vol struikjes en<br />
bloemen.<br />
Kortom, een i<strong>de</strong>aal van een schoolinrichting. Stellig vindt ge in heel<br />
<strong>de</strong> stad geen frischer, geen geschikter.<br />
En thins... Een gevaar dreigt. Langsheen <strong>de</strong> klassen ligt een smal<br />
perceel gronds, tot nog toe onbebouwd.<br />
Nu echter gaat men een bouw optrekken, die heel waarschijnlijk<br />
lucht en licht zal benemen aan <strong>de</strong> klassen. Wij dringen erstig bij <strong>de</strong><br />
bevoeg<strong>de</strong> schepenen aan — <strong>de</strong> hh. Desguin en Goemaere opdat zij<br />
zou<strong>de</strong>n beletten dat er geknoeid wor<strong>de</strong>, beletten dat <strong>de</strong> zonnigste<br />
kin<strong>de</strong>rtuin onzer stud welhaast in een duistere, dompige gevangenis<br />
wor<strong>de</strong> herschapen.<br />
De “ Feestjes n in <strong>de</strong> Kin<strong>de</strong>rtuinen. Jaarlijks, in <strong>de</strong> maand<br />
Juni, hebben er in onze kin<strong>de</strong>rtuinen feestjes plaats, bestaan<strong>de</strong> uit
— 258 --<br />
leeroefeningen in <strong>de</strong> klas en uit allerhan<strong>de</strong> spelen door <strong>de</strong> jonge leerlingen<br />
uitgevoerd in bijwezen <strong>de</strong>r ou<strong>de</strong>rs. Tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> woken, die <strong>de</strong>n dag<br />
<strong>de</strong>r uitvoering <strong>voor</strong>afgaan, lijkt ie<strong>de</strong>re klas « meer dan een bijenkorf » :<br />
't is er een aanhou<strong>de</strong>nd zwoegen om <strong>de</strong> opgeleg<strong>de</strong> spelen — in sommige<br />
scholen tot 3 per klas ! — aangeleerd te krijgen. In gemoe<strong>de</strong> gevraagd :<br />
Eischt men Diet te veel van <strong>de</strong> jonge krachten <strong>de</strong>r kleinen ?<br />
iVIerk daarbij op : Na <strong>de</strong> feestjes werkt men — gansch <strong>de</strong> maand Juli<br />
door — om op <strong>de</strong> prijsuit<strong>de</strong>eling van Augustus die spelen we<strong>de</strong>r te laten<br />
uitvoeren of.... er soms nog nieuwe aan te leeren !<br />
De achtbare hoer Desguin, zal als geneesheer niet dul<strong>de</strong>n, dat <strong>de</strong><br />
kin<strong>de</strong>ren van 3 tot 6 jaar z66 gedrild wor<strong>de</strong>n als soms nu 't geval is !<br />
Wij zijn geen partijganger van <strong>de</strong> afschaffing Bier feestjes : Laat het<br />
eons feest zijn <strong>voor</strong> <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren ! 't Kin<strong>de</strong>rleven kan niet genoeg<br />
veraangenaamd wor<strong>de</strong>n !<br />
Doch, geduren<strong>de</strong> <strong>de</strong> zwoele zomermaan<strong>de</strong>n zou<strong>de</strong>n <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren <strong>voor</strong>zeker<br />
veel meer uren in <strong>de</strong>n tuin moeten slijten dan wel in <strong>de</strong> klas.<br />
Eerbiedig vragen wij onzen achtbaren hoer Schepen, dat hij het<br />
aantal spelen zou beperken tot h.00gstens con of twee per klas en dit ten<br />
goe<strong>de</strong> van on<strong>de</strong>rwijzend personeel en <strong>voor</strong>al van <strong>de</strong> kleine kleuters onzer<br />
kin<strong>de</strong>rtuinen.<br />
Diesterweg's Gemengd Koor is door het bestuur van <strong>de</strong>n Casino<br />
van Blankenberghe uitgenoodigd eon uitvoering to komen geven van<br />
l'Enfance du Christ.<br />
Een referendum, uitgeschreven tusschen <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r Kooraf<strong>de</strong>eling,<br />
gaf e'en bijna algemeene instemming en <strong>de</strong>elname to kennen.<br />
Zoodat op '2[ J uli a. s. — <strong>de</strong>n nationalen feestdag — het « Gemengd<br />
Koor » <strong>voor</strong> 't eerst zal optre<strong>de</strong>n extra-muros, <strong>voor</strong> eon heel vreemd,<br />
kosmopolitisch publiek. Te hopen is 't, dat het die vuurproef met eere<br />
zal doorstaan, en zijn faam ook vestiges « aan het Noordzcestrand ».<br />
Ow <strong>de</strong> dames-zangeressen, toehoorend aan het personeel <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>rtuinen,<br />
gelegenheid to geven <strong>de</strong>el to semen aan die uitvoering, heeft het<br />
College van Burgemeester en Schepenen, hun verlof gegeven op 22 J uli.<br />
Hierbij welgemeen<strong>de</strong>n dank aan. onze Overheid !<br />
Remember. — Uit een briefwisseling aan <strong>de</strong> Chronique.<br />
« De gemeenteraad van Luik heeft gisteren een zeer loffelijken maatregel<br />
genomen tot verwereldlijking van <strong>de</strong> gemeentediensten.<br />
Se<strong>de</strong>rt tal van jaren was aan <strong>de</strong> begraafplaats van Robermont eon<br />
katholiek priester gehecht, wiens bediening bestond in het vergezellen<br />
van doo<strong>de</strong>n — katholieken natuurlijk — tot bij hun grafste<strong>de</strong> en er <strong>de</strong><br />
gebe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r doo<strong>de</strong>n af to lezen. Voor dit work trokken <strong>de</strong> priester en<br />
zijn kruisdrager van wege <strong>de</strong> stad 2300 fr.<br />
Meermalen reeds was er spraak geweest dien post af to schaffen, maar<br />
er word dan gewezen op verkregen recht : men beweer<strong>de</strong> dat <strong>de</strong> ou<strong>de</strong><br />
priester, die <strong>de</strong> bediening waarnam, er zijn brood bij won, en het zou<br />
dus wreed geweest zijn hem die broodwinniilg t o ontnemen. De zaak bleef<br />
zoo.<br />
Maar daar verneemt men dat <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> priester reeds se<strong>de</strong>rt verschei<strong>de</strong>ne<br />
jaren flood is, dat een jongere zijn plants heeft ingenomen en stillekens<br />
aan <strong>de</strong>n gemeentelijken kaas blijft knagen.<br />
Een algemeene verbazing en, als gevolg, formed' <strong>voor</strong>stel tot
— 259 —<br />
afschaffing <strong>de</strong>r jaarwed<strong>de</strong>n. Na een lange bespreking werd het <strong>voor</strong>stel<br />
gestemd met achttien tegen veertien stemmen ».<br />
Herinnert 1884. Hon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n gemeenten maakten zooveel beslag niet om<br />
hun on<strong>de</strong>rwijzers <strong>de</strong> straat op te jagen, en door schoolafschaffing hun<br />
broodwinning te ontnemen. En nochtans tal van die on<strong>de</strong>rwijzers had<strong>de</strong>n<br />
23 a 35 jaar dienst en meer ; zij waren hoofd van familie. Geen me<strong>de</strong>lij<strong>de</strong>n<br />
met hen ; man, vrouw en kin<strong>de</strong>ren wor<strong>de</strong>n gebroodroofd, et it y<br />
eut <strong>de</strong>s pleurs et <strong>de</strong>s grincements <strong>de</strong> <strong>de</strong>nts. Maar... die on<strong>de</strong>rwijzers ook<br />
droegen zorg <strong>voor</strong> leven<strong>de</strong>n van alle gezindhe<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> priester van Luik<br />
prevel<strong>de</strong> gebe<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> katholieke doo<strong>de</strong>n. Qu'ils s'en aillent was toen<br />
het or<strong>de</strong>woord.<br />
Te Ems werd op 1 Mei een « Kurasyl » geopend <strong>voor</strong> on<strong>de</strong>rwijzeressen,<br />
zon<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rscheid van godsdienst of nationaliteit. Weinig<br />
bemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzeressen, Wien van dokterswege het gebruik <strong>de</strong>r<br />
bronnen van Ems aanbevolen is, verkrijgen huisvesting, geneeskundige<br />
behan<strong>de</strong>ling, ba<strong>de</strong>n en ina<strong>de</strong>mingen gratis ; ook van <strong>de</strong>n kuurtaks wor<strong>de</strong>n<br />
zij bevrijd en zij reizen op Duitsche banen aan vermin<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n prijs.<br />
Maan<strong>de</strong>lijks wor<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>eerst I 6, later :30 personen opgenomen.<br />
Oostenrijk. — Te Budislav, een plaats bij Sobieslau (Zuid-Bohemen)<br />
heeft zich <strong>de</strong> « Oberlehrer » Frans Houska in het kerkhof aldaar<br />
opgehangen. Oorzaak <strong>de</strong>r wanhopige daad was vertwijfeling over zijn<br />
ellen<strong>de</strong>. De ongelukkige schoolman, va<strong>de</strong>r van zeven kin<strong>de</strong>ren, was niet<br />
in staat zijn familie met zijn klein inkomen te on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n !<br />
BOEKBEOORDEELING<br />
Scenes enfantines. Kin<strong>de</strong>rtooneelen, door TH. DAUMERS, Uitgever, J. Lebegue,<br />
Brussel. Prijs 40 c t. Verschenen : Iste reeks, 2<strong>de</strong> reeks.<br />
Dat album is een wezenlijke aanwinst. Het bestaat uit io losse blaadjes, langs een<br />
zij<strong>de</strong> bedrukt in fraaien kleurendruk.<br />
Elke prent heeft een ze<strong>de</strong>lijke, opvoedkundige strekking ; <strong>de</strong> ze<strong>de</strong>les wordt<br />
aanschouwelijk <strong>voor</strong>gesteld door een gebeurtenis ontleend aan het dagelijksche<br />
kin<strong>de</strong>rleven in huis, op straat, in <strong>de</strong> school.<br />
Daartusschen uitstekend gelukte, zoo ter bereiking van het <strong>voor</strong>gestel<strong>de</strong> Joel als<br />
door <strong>de</strong> verkregen uitvoering en afwerking. Het estetisch gevoelen wordt ten<br />
hoogste gestreeld.<br />
Wij mogen dit album in gemoe<strong>de</strong> aanbevelen, als zijn<strong>de</strong> uitstekend gesticht <strong>voor</strong><br />
c spreekoefeningen ;) en « prentenverklaringen » in <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rtuinen en in <strong>de</strong> lagere<br />
scholen. In laatstgenoem<strong>de</strong> scholen wordt daaraan niet veel gedaan. 't Is evenwel<br />
onbetwistbaar dat <strong>de</strong> bespreking eener plaat in <strong>de</strong> hoogste mate ontwikkelend werkt<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong>n opmerkingsgeest, het logisch in verband bren gen <strong>de</strong>r zaken, en het mon<strong>de</strong>ling<br />
opstellen.<br />
De eerste reeks, wij hopen het, zal welhaast als leermid<strong>de</strong>l of prijsboek in <strong>de</strong><br />
han<strong>de</strong>n zijn van onze knapen en meisjes.<br />
Hulpboekje <strong>voor</strong> Jonge Krui<strong>de</strong>nlezers, door A. DE JAEGHER, leeraar te Poperinge.<br />
Verkrijgbaar : Ne<strong>de</strong>rlansche Boekhan<strong>de</strong>l, St. Jacobsmarkt, Antwerpen. Prijs 0,50 fr.<br />
— Eerste <strong>de</strong>el groeiplaatsen <strong>de</strong>r bloemen, dijken en wegen, akkers, kanten,<br />
bosschen, wei<strong>de</strong>n, slooten en plassen, tuinen en parken. Twee<strong>de</strong> <strong>de</strong>el : bloeikalen<strong>de</strong>r<br />
of maan<strong>de</strong>lijksch overzicht. Een bij voegsel han<strong>de</strong>lt over het kruidboek.
- 260 -<br />
Reizen en Reisgidsen. — Geen hooger genot dan het reizen, <strong>voor</strong> alien die het reizen<br />
met kennis beoefenen. Op het uitgestrekte tooneel <strong>voor</strong> land- en volkenkun<strong>de</strong> is <strong>de</strong><br />
reiziger tegelijk toeschouwer en me<strong>de</strong>speler. Een paar weken verblijf te mid<strong>de</strong>n<br />
eener vreem<strong>de</strong> natie geven een dieper inzicht, een hel<strong>de</strong>r<strong>de</strong>r <strong>voor</strong>stelling van <strong>de</strong><br />
ze<strong>de</strong>n en gewoonten van dit yolk, dan een geheel jaar boekenlezen.<br />
En dan, die heerlijke landschappen, die indrukwekken<strong>de</strong>natuurtafereelen spreken<br />
tot het gemoed, ruischen als muziek ! \Vie blind noch doof is, wie Been korst heeft<br />
om zijn ziel, die vindt in <strong>de</strong> voile natuur <strong>de</strong>n heerlijksten kunststempel, <strong>de</strong> harmonie<br />
van tonen en gelui<strong>de</strong>n !<br />
Reizen vraagt, benevens een beetje ervaring, ook een ernstige <strong>voor</strong>bereiding.<br />
Voor ons, on<strong>de</strong>rwijzers, is <strong>de</strong> tijd afgemeten, on7e reisbeurs is niet te rijkelijk<br />
gespekt, met bei<strong>de</strong> dient gewoekerd. En <strong>de</strong> groote vraag rijst op : Hoe verkrijg ik <strong>de</strong><br />
grootste som van reisgenot, in zoo weinig tijds mogelijk, en met <strong>de</strong> minste verspilling<br />
van geld ?<br />
Daar<strong>voor</strong> is noodig <strong>de</strong> grondige kennis van het oord dat ge bezichtigen wilt.<br />
Vooreerst <strong>de</strong> hoofdzaak: <strong>de</strong> mooiste gezichtspunten, <strong>de</strong> merkwaardighe<strong>de</strong>n ; ver<strong>de</strong>r,<br />
<strong>de</strong> best geschikte verkeermid<strong>de</strong>len ; ein<strong>de</strong>lijk, <strong>de</strong> stoffelijke zaken betrekkelijk<br />
voeding en on<strong>de</strong>rkomen.<br />
Een goe<strong>de</strong> gids is dus noodzakelijk, een die u geeft <strong>de</strong> beschrijving <strong>de</strong>r landstreek,<br />
en zoo mogelijk — opdat ge zelf zoudt kunnen oor<strong>de</strong>elen — ook Ce grafische <strong>voor</strong>stelling.<br />
Het laatste punt is van groot gewicht, niet enkel omdat het invloed hebben<br />
kan op uw besluiten ; 't is bovendien een album dat u herinnert aan <strong>de</strong> hoofdzakelijkste<br />
gezichtspunten <strong>de</strong> reis.<br />
Als een ware zegen mogen we <strong>de</strong> verschijning begroeten van een drietal werken,<br />
die alle eischen overtreffen betrekkelijk een practischen en <strong>de</strong>gelij ken reisgids.<br />
Met een woord vatten we <strong>de</strong>n indruk saam, lien <strong>de</strong> lezing bij ons heeft nageiaten :<br />
ze zijn uitstekend.<br />
Uitstekend van beschrijving, belangstellend door hun inhoud, kunstvol door <strong>de</strong><br />
keus <strong>de</strong>r reisbeel<strong>de</strong>n en gezichten, laatstgenoem<strong>de</strong>, sierlijk van afwerking. De<br />
schrijver, EDMOND RAHIR, is met <strong>de</strong> streken overbekend ; hij bemint ze met <strong>de</strong>n<br />
gloed van <strong>de</strong>n dichter en <strong>de</strong>n ernst van <strong>de</strong>n geleer<strong>de</strong>. In woord en schets stralen die<br />
kennis en die lief<strong>de</strong> door.<br />
In gemoe<strong>de</strong> kunnen wij ze aanbevelen bij al onze cdllega's en toeristen, die — te<br />
voet of per fiets — ons -Hoogland willen bereizen. Aan elk werk is bovendien toegevoegd<br />
een gekleur<strong>de</strong> kaart, getrokken op aluminium-platen, <strong>de</strong> samenvoeging<br />
uitmakend van verschei<strong>de</strong>ne kaarten van het oorlogs<strong>de</strong>pot.<br />
Le pays <strong>de</strong> la Meuse, <strong>de</strong> Namur a Dinant et Hastiere, avec une carte et 58 photographics,<br />
par nDMOND RAHIR.<br />
La Lesse ou le pays <strong>de</strong>s Grottes, avec 2 cartes et 57 photographies, par EDMOND<br />
RAHIR.<br />
Promena<strong>de</strong>s dans les Vallees <strong>de</strong> l'Ambléve et <strong>de</strong> l'Ourthe avec une carte et 45 photographies,<br />
par EDMOND RAHIR. Uitgever, Lebegue & Cie, Brussel. Prijs van elk<br />
boek<strong>de</strong>el 3.50 fr.<br />
Bij <strong>de</strong>n zelf<strong>de</strong>n uitgever zijn verschenen :<br />
Quelques jours en Suisse, par D. DE HELPER. - Recit d'un touriste. — Ce livre est<br />
le resume d'un entretien, avec projections lumineuss, expose par l'auteur aux<br />
eleves <strong>de</strong>s ecoles primaires <strong>de</strong> la ville <strong>de</strong> Bruxelles.<br />
Prijs 0.75 fr.<br />
Cinq jours sur les Bords du Rhin. De Bruxelles a Francfort et retour. Gui<strong>de</strong> du<br />
touriste.<br />
Prijs o.6o fr.
DIESTERWEG'S<br />
GEMENGD KOOR<br />
L'ENFANCE<br />
21 jiiillet 1901<br />
DU CHRIST<br />
--- , (...: -....- -<br />
Casino <strong>de</strong> Blankenberghe
CASINO DE BLANKENBERGHE-^<br />
DIRECTION : Henry Fontaine<br />
Dirnarjche, 21 juillet 1901, a 4 lieures <strong>de</strong> relevée<br />
donné par la CHORALE MIXTE du Cercle d'instituteurs<br />
" Dl ESTER WEG "<br />
d'AN V E R S<br />
sous la direction <strong>de</strong> Monsieur JORIS DE BOM<br />
avec le concours <strong>de</strong> Mad. JUDELS-KAM PHUIZEN, cantatrice ;<br />
M r<br />
Constantin DE BOM, lénor ; Mr Henry FONTAINE,<br />
basse; Mr Jos. JUDELS, basse ; Mr Léop. SELENS, ténor;<br />
MHe BURNOUS, harpiste; MM. GON DRY et VAN DER KELEN,<br />
flütistes.<br />
Z^tr-l<br />
PROGRAMME:<br />
1. Fest-Ouvertur mit Gesang . . ROB. SCHUMANN<br />
iiber das Rheinweinlied : u Bekranzt mit Laub ». op 123<br />
Ténor-Solo : M r L. SELENS.<br />
2. L'Enfance du Christ<br />
Oratorio en S parties<br />
Paroles et musique <strong>de</strong> HECTOR BERLIOZ.<br />
I'e Partie: Le songe d'Héro<strong>de</strong>. 2 e Partie : La fuite en Egypte.<br />
3e Partie : L'Arrivée a Saïs.<br />
PERSON NAGES \<br />
Marie Mad. JUDELS-KAMPHUIZEN<br />
Joseph ) T<br />
i, , , Mr JOS. JUDELS<br />
Polydore )<br />
J J<br />
Héro<strong>de</strong> i _, TT _<br />
r , , , ... I Mr HENRY FONTAINE<br />
Le pere <strong>de</strong> familie j<br />
Le récitant Mr C<strong>ONS</strong>TANTIN DE BOM<br />
Un centurion M 1 ' LÉOP. SELENS<br />
Trio <strong>de</strong>s jeunes Ismaélites :<br />
Harpe Mile BURNOUS<br />
«. i M r GONDRY<br />
Fmtes .. ,.<br />
I Mr VANDERKELEN<br />
Devins, Bergers, Anges, Romains, Israelites et Ismaélites.<br />
3 Kaiser-Marsch mit Chor. . RICHARD WAGNER<br />
IMP. FL. MELSEN, HUE DU PONT, 34 — ANVERS
mit Gesang<br />
über das Rheinweinlied « Behranzt mit Laub »<br />
TÉNOR-SOLO.<br />
ROBERT SCHUMANN<br />
Opus 123<br />
Was lockt so süss !<br />
Im lauten Töneweben<br />
Kehrt stets <strong>de</strong>r alte Klang,<br />
Horcht, horcht,<br />
er will die goldnen Flügel heben,<br />
entfaltend freud'gen Sang.<br />
Oft klang er schon<br />
an Rebenhügeln wie<strong>de</strong>r<br />
im hellen Sonnenschein,<br />
O stimmet ein,<br />
es gilt ein Lied' <strong>de</strong>r Lie<strong>de</strong>r,<br />
stimmt ein : Am Rhein, am Rhein !<br />
C H A N T POPULAIRE.<br />
1. CHCEUR<br />
Bekranzt mit Laub <strong>de</strong>n lieben, vollen Becher<br />
und trinkt ihn fröhlich leer !<br />
In ganz Europia, ihr Herren Zecher,<br />
ist solch ein Wein nicht mehr !<br />
2. QUATUOR-SOLO<br />
Am Rhein, am Rhein, da wachsen uns're Reben,<br />
gesegnet sei <strong>de</strong>r Rhein !<br />
Da wachsen sie am Ufer und geben<br />
uns diesen Labewein !<br />
3. CHCEUR<br />
SO trinkt ihn <strong>de</strong>nn und lasst und alle Wegen<br />
uns freu'n und fröhlich sein !<br />
Und wüssten wir, wo Jemand traurig lage.<br />
wir gaben ihm <strong>de</strong>n Wein !<br />
Ténor-Solo: M R LEOPOLD SELENS, membre du Cercle.
L'Enfance du Chri<br />
Paroles et musique <strong>de</strong> HECTOR BERLIOZ<br />
(1854)<br />
PREMIÈRE PARTIE<br />
Le songe d'Héro<strong>de</strong><br />
LE RÉCITANT.<br />
Dans lacrèche,en ce temps, Jésusvenait <strong>de</strong> naitre,<br />
Mais nul prodige encor ne l'avait fait connaitre ;<br />
Et déja les puissants tremblaient,<br />
Déja les faibles espéraient,<br />
Tous attendaient....<br />
Or, apprenez, chrétiens, quel crime épouvantable<br />
Au roi <strong>de</strong>s Juifs alors suggéra la terreur.<br />
Et le celeste avis que, dans leur humble étable,<br />
Aux parents <strong>de</strong> Jésus envoya le Seigneur.<br />
SCÈNE PREMIÈRE.<br />
UN CENTURION, POLYDORUS.<br />
Une rue <strong>de</strong> Jerusalem. Un corps <strong>de</strong> gar<strong>de</strong>. Soldats romains<br />
faisant la ron<strong>de</strong> <strong>de</strong> nuit.<br />
Qui vient ?<br />
Rome.<br />
UN CENTURION.<br />
POLYDORUS.<br />
LE CENTURION.<br />
Avancez!<br />
POLYDORUS.<br />
Halte !<br />
LE CENTURION.<br />
Polydorus !<br />
Je te croyais déja, soldat, aux bords du Tibre !<br />
— 3 —
POLYDORUS.<br />
Par Bacchus ! j'y serais en effet, si Gallus,<br />
Notre illustre préteur, m'eüt enfin laissé libre<br />
Mais il m'a, sans raison,<br />
Impose pour prison,<br />
Cette triste cité, pour y voir ses folies,<br />
Et d'un roitelet juif gar<strong>de</strong>r les insomnies.<br />
LE CENTURION.<br />
Que fait Héro<strong>de</strong> ?<br />
POLYDORUS.<br />
II rêve, il tremble<br />
II voit partout <strong>de</strong>s traitres, il assemble<br />
Son conseil chaque jour ; et du soir au matin<br />
II faut sur lui veiller : il nous obsè<strong>de</strong> enfin.<br />
LE CENTURION.<br />
Ridicule tyran ! Mais va, poursuis ta ron<strong>de</strong>.<br />
POLYDORUS.<br />
II le faut bien. Adieu. Jupiter le confon<strong>de</strong> !<br />
[La patrouille se remet en marche et s'éloigne,).<br />
SCÈNE II.<br />
L'intérieur du palais d'Héro<strong>de</strong>.<br />
HÉRÜDE, seul.<br />
Toujours ce réve ! encore eet enfant<br />
Qui doit me détróner ! Et ne savoir que croire<br />
De ce présage menacant<br />
Pour ma vie et ma gloire !<br />
O misère <strong>de</strong>s rois !<br />
Régner et ne pas vivre !<br />
A tous donner <strong>de</strong>s lois,<br />
Et désirer <strong>de</strong> suivre<br />
Le chevrier aux bois !<br />
O nuit profon<strong>de</strong>,<br />
Qui tiens le mon<strong>de</strong><br />
Dans le repos plongé,<br />
A mon sein ravage<br />
Donne la paix une heure,<br />
Et que ton voile effleure<br />
Mon front d'ennuis chargé !...<br />
Effort sterile !<br />
Le sommeil fuit :<br />
Et ma plainte inutile<br />
Ne hate point ton cours, interminable nuit!<br />
Seigneur !<br />
SCÈNE III.<br />
HÉRODE, POLYDORUS.<br />
POLYDORUS.
HÉRODE, tirant son épée.<br />
Laches ! tremblez, je sais tenir encore<br />
Une épée...<br />
Arrêtez !<br />
POLYDORUS.<br />
HERODE, le reconnaissant.<br />
Ah ! c'est toi, Polydore !<br />
Que viens-tu m'annoncer?<br />
POLYDORUS.<br />
Seigneur, les <strong>de</strong>vins juifs viennent <strong>de</strong> s'assembler<br />
Par vos ordres.<br />
HÉRODE.<br />
Enfin !<br />
POLYDORUS.<br />
Ils sont la.<br />
HÉRODE.<br />
SCÈNE IV.<br />
LES DEVINS, HÉRODE.<br />
LES DEVINS.<br />
Qu'ils paraissent!<br />
Les sages <strong>de</strong> Judée, o roi ! te reconnaissent<br />
Pour un prince savant et généreux.<br />
Ils te sont dévoués ; parle, qu'attends-tu d'eux ?<br />
HÉRODE.<br />
Qu'ils veuillent m'éclairer. Kst-ilquelque remè<strong>de</strong><br />
Au souci dévorant qui dès longtemps m'obsè<strong>de</strong> ?<br />
Quel est-il ?<br />
LES DEVINS.<br />
HÉRODE.<br />
Chaque nuit,<br />
Le même songe m'épouvante ;<br />
Toujours une voix grave et lente<br />
Merépèteces rnots: «Ton heureux temps s'enfuit!<br />
« Un enlant vient <strong>de</strong> naïtre<br />
» Qui fera disparaitre<br />
» Ton tróneet ton pouvoir... »<br />
Puis-je <strong>de</strong> vous savoir<br />
Si cette terreur qui m'accable<br />
Est fondée, et comment ce danger redoutable<br />
Peut être détourné ?
LES DEVINS.<br />
Les esprits le sauront,<br />
Et, par nous consultés, bientót ils répondront.<br />
ILes <strong>de</strong>vins font <strong>de</strong>s evolutions cabalistiques et procè<strong>de</strong>nt a<br />
la conjuration,).<br />
LES DEVINS.<br />
La voix dit vrai, seigneur. Un enfant vient <strong>de</strong> naitre<br />
Qui fera disparaitre<br />
Ton tróne et ton pouvoir.<br />
Mais nul ne peut savoir<br />
Ni son nom ni sa race.<br />
HÉRODE.<br />
Que faut-il que je fasse ?<br />
LES DEVINS.<br />
Tu tomberas, a moins que Ton ne satisfasse<br />
Les noirs esprits, et si, pour conjurer le sort,<br />
Des enfanls nouveau-nés tu n'ordonnes la mort.<br />
HÉRODE.<br />
Eh bien, par le fer qu'ils périssent !<br />
Je nepuis hésiter. Que dans Jerusalem,<br />
A Nazareth, a Bethléem,<br />
Sur tous les nouveau-nés mes coups s'appesantissent<br />
Malgré les cris, malgré les pleurs<br />
De tant <strong>de</strong> mères éperdues,<br />
Des rivières <strong>de</strong> sang vont être répandues.<br />
Je serai sourd a ces douleurs.<br />
La beauté, la grace, ni l'dge<br />
Ne feront faiblirmon courage :<br />
II faut un terme a mes terreurs !<br />
LES DEVINS.<br />
Oui, oui, par le fer qu'ils périssent !<br />
N'hésite pas. Que dans Jerusalem,<br />
A Nazareth, a Bethléem,<br />
Sur tous 'les nouveau-nés tes coups s'appesantissent<br />
Malgré les cris, malgré les pleurs<br />
De tant <strong>de</strong> mères éperdues,<br />
Les rivières <strong>de</strong> sang qui seront répandues,<br />
Demeure sourd a ces douleurs ;<br />
Que rien n'ébranle ton courage !<br />
Et vous, pour attiser sa rage,<br />
Esprits, redoublez ses terreurs.
SCÈNE V-<br />
L'étable <strong>de</strong> Bethléem.<br />
LA VIERGE MARIE, SAINT JOSEPH,<br />
L'ENFANT JÉSUS.<br />
SAINTE MARIÈ.<br />
0 mon cher fils, donne cette herbe tendre<br />
A ces agneaux qui vers toi vont bêlant ;<br />
llssont si doux ! laisse-les prendre,<br />
Ne les fais pas ianguir, 6 mon enfant.<br />
Répands cncor ces fleurs sur leur litière.<br />
JOSEPH et MARIE ensemble.<br />
Ils sont heureux <strong>de</strong> tes dons, cher enfant ;<br />
Vois leur gaïté, vois leurs jeux, vois leur mère<br />
Tourner vers toi son regard caressant.<br />
1 MARIE.<br />
\ Oh ! sois béni, mon cher et tendre enfant !<br />
J JOSEPH.<br />
, Oh ! soit béni, divin enfant!<br />
SCÈNE VI.<br />
LES ANGES INVISIBLES,<br />
SAINT JOSEPH, SAINTE MARIE.<br />
LES ANGES.<br />
Joseph ! Marie !<br />
Écoutez-nous.<br />
MARIE et JOSEPH.<br />
Esprits <strong>de</strong> vie,<br />
Est-ce bien vous ?<br />
LES ANGES.<br />
Tu dois sauver ton fils qu'un grand peril menace,<br />
Marie !<br />
O ciel! mon fils !<br />
MARIE.<br />
LES ANGES.<br />
Oui, vous <strong>de</strong>vez partir,<br />
Et <strong>de</strong> vos pas bien dérober la trace ;<br />
Dès ce soir au <strong>de</strong>sert vers 1'Egypte il faut fuir.<br />
- 7 —
MARIE et JOSEPH.<br />
A vos ordres soumis, purs esprits <strong>de</strong> lumière,<br />
Avec Jésus, au désert nous iuirons.<br />
Mais accor<strong>de</strong>z a notre humble prière<br />
La pru<strong>de</strong>nce, la force, et nous le sauverons.<br />
LES ANGES.<br />
La puissance celeste<br />
Saura <strong>de</strong> vos pas écarter<br />
Tout encontre funeste.<br />
MARIE et JOSEPH.<br />
En hate allons tout preparer.<br />
LES ANGES.<br />
Hosanna ! Hosanna I<br />
DEUXIÈME PARTIE.<br />
La fuite en Egypte.<br />
SCÈNE PREMIÈRE.<br />
MARIE, JOSEPH, L'ENFANT JÉSUS,<br />
BERGERS.<br />
{Les bergers se rasserablent auprès <strong>de</strong> l'étable <strong>de</strong> Bethléemj.<br />
(Ouverture),<br />
Adieux <strong>de</strong>s bergers a lasainte familie.<br />
CHCEUR DES BERGERS.<br />
II s'en va loin <strong>de</strong> la terre<br />
Ou dans l'étable il vit le jour,<br />
De son père et <strong>de</strong> sa mère<br />
Qu'il reste le constant amour !<br />
Qu'il grandisse, qu'il prospère<br />
Et qu'il soit bon père a son tour !<br />
Oncques, si, chez l'idolatre,<br />
II vient a sentir le malheur,<br />
Fuyant la terre maratre,<br />
Chez nous qu'il revienne au bonheur !<br />
Que la pauvreté du patre<br />
Reste toujours chère a son cceur !<br />
Cher enfant, Dieu te bénisse !<br />
Dieu vous bénisse, heureux époux !<br />
Que jamais <strong>de</strong> l'injustice<br />
Vous ne puissiez sentir les coups !<br />
Qu'un ange vous avertisse<br />
De tout danger planant sur vous !
LE RÉCITANT.<br />
Les pèierins étant venus<br />
En un lieu <strong>de</strong> belle apparence,<br />
Oü se trouvaient arbres touffus<br />
Et <strong>de</strong> l'eau pure en abondance,<br />
Saint Joseph dit: « Arrêtez-vous<br />
Prés <strong>de</strong> cette claire fontaine,<br />
Après si longue peine<br />
Reposons-nous *>.<br />
L'enfant Jésus dormait. Pour lors sainte Marie,<br />
Arrêtant l'ane, répondit :<br />
« Voyez ce beau tapis d'herbe clouce et fleurie,<br />
Le Seigneur pour mon fils au désert l'étendit. »<br />
Puis, s'étant assis sous l'ombrage<br />
De trois palmiers au vert feuillage,<br />
L'ane paissant<br />
L'enfant dormant,<br />
Les sacrés voya»eurs quelque temps sommeillèrent<br />
Bercés par <strong>de</strong>s songes heureux,<br />
Et les anges du ciel, a genoux autour d'eux,<br />
Le divin enfant adorèrent.<br />
LES ANGES.<br />
Alleluia !<br />
Alleluia !<br />
TROISIÈME PARTIE<br />
L'arrivée a Saïs.<br />
LE RÉCITANT.<br />
Depuis trois jours, malgré l'ar<strong>de</strong>ur du vent,<br />
lis cheminaient dans le sable mouvant,<br />
Le pauvre serdteur <strong>de</strong> la familie sainte,<br />
L'ane, dans le désert était déja tombé ;<br />
Et, bien avant <strong>de</strong> voir d'une cité l'enceinte,<br />
De fatigue et <strong>de</strong> soif son maïtre eüt succombé<br />
Sans le secours <strong>de</strong> Dieu. Seule sainte Marie<br />
Marchait calme et sereine, et <strong>de</strong> son doux enfant<br />
La blon<strong>de</strong> chevelure et la tête bénie<br />
Semblaient la rarimer, sur son coeur reposant.<br />
Mais bientót ses pas chancelèrent...<br />
Combien <strong>de</strong> fois les époux s'arrêtèrent...<br />
Enfin pourtant, iis arrivèrent<br />
A Saïs, haletants,<br />
Presque mourants.<br />
C'était une cité, <strong>de</strong>s longtemps réunie<br />
A l'empire romain,<br />
Pleine <strong>de</strong> gens cruels, au visage hautain.<br />
Oyez combien dura la navrante agonie<br />
Des pèierins cherchant un asile et du pain.
SCÈNE PREMIÈRE.<br />
SAINTE MARIE, SAINT JOSEPH, L'ENFANT JÉSUS.<br />
(Chwurs <strong>de</strong> Momains et d'Égyptiens).<br />
L'INTÉRIEÜR DE LA VILLE DE SAÏS.<br />
SAINTE MARIE.<br />
Dans cette ville immense<br />
Oü le peuple en foule s'élance,<br />
Quelle rumeur!...<br />
Joseph !... j'ai peur !<br />
Je n'en puis plus... las ! je suis morte...<br />
Allez frapper a. cette porte.<br />
SAINT JOSEPH, aprês avoir frappé-<br />
Ouvrez, ouvrez, secourez-nous !<br />
Laissez-nous reposer chez vous !<br />
Que l'hospitalité sainte soit accordée<br />
Ala mère, al'enfant. Hélas ! <strong>de</strong> lajudée<br />
Nous arrivons a pied.<br />
CHCEUR DES ROMAINS.<br />
(Voix <strong>de</strong> l'intérieür <strong>de</strong> Ia maison^.<br />
Arrière, vils Hébreux 1<br />
Lesgens <strong>de</strong> Rome n'ont que faire<br />
De vagabonds et <strong>de</strong> lépreux.<br />
SAINTE MARIE.<br />
Mes pieds <strong>de</strong> sang teignent la terre !<br />
Jésus va mourir... c'en est fait:<br />
Mon sein tari n'a plus <strong>de</strong> lait !<br />
SAINT JOSEPH.<br />
Seigneur ! ma femme est presque morte 1<br />
Frappons encore a cette porte,<br />
("Après avoir frappéj.<br />
Oh ! par pitié secourez-nous,<br />
Laissez-nous reposer chez-vous !<br />
Que l'hospitalité sainte soit accordée<br />
A la mère, a l'enfant! Hélas ! <strong>de</strong> lajudée<br />
Nous arrivons a pied.<br />
CHCEUR DES EGYPTIENS.<br />
fVoix <strong>de</strong> Tintérieur <strong>de</strong> la maison^.<br />
Arrière, vils Hébreux !<br />
Les gens d'Égypte n'ont que faire<br />
De vagabonds et <strong>de</strong> lépreux.
SAINT JOSEPH.<br />
Seigneur ! Seigneur ! sauvez la mere !<br />
Marie expire... e'en est fait...<br />
Et son entant n'a plus <strong>de</strong> lait.<br />
Votre maison, cruels, reste fermée !<br />
Vos cceurs sont durs .. Sous la ramée<br />
De ces sycomores, Ton voit<br />
Tout a 1 écart un humble toit...<br />
Frappons encor... mais qu'a ma voix s'unie<br />
Votre voix si douce, Marie,<br />
Tente aussi <strong>de</strong> les attendrir.<br />
SAINTE MARIE.<br />
Hélas ! nous aurons a souffrir<br />
Partout l'insulte et l'avanie !<br />
Je vais tomber...<br />
MARIE et JOSEPH ensemble.<br />
Pitié ! pitié ! secourez-nous,<br />
Laissez-nous reposer chez vous !<br />
Que l'hospitalité sainte soitaccordée<br />
Aux parents ) k r e n f a n t H é l a s , d , j d é e<br />
A la mere / J<br />
Nous arrivons a pied.<br />
SCÈNE II.<br />
LES PRECEDENTS, UN PÈRE DE FAMILLE.<br />
Chceur d' Ismaélites.<br />
(Après un instant <strong>de</strong> silence^.<br />
LE PÈRE DE FAMILLE, sur le seuil <strong>de</strong> sa maison.<br />
Entrez, pauvres Hébreux :<br />
La porte n'est jamais fermée,<br />
Chez nous, aux malheureux.<br />
f'Josepb at Marie entrent;.<br />
(L'intérieur <strong>de</strong> la maison <strong>de</strong>s IsmaélitesJ.<br />
Grands dieux ! quelle détresse !<br />
Qu'autour d'eux on s'empresse !<br />
Filles et fils et serviteurs,<br />
Montrez la bonté <strong>de</strong> vos cceurs.<br />
Que <strong>de</strong> leurs pieds meurtris on lave les blessures;<br />
Donnez <strong>de</strong> l'eau, du lait, <strong>de</strong>s grappes mures;<br />
Préparez a l'instant<br />
Une couchette pour l'enfant.<br />
CHCEUR.<br />
Que <strong>de</strong> leurs pieds meurtris on lave les blessures;<br />
Donnons <strong>de</strong> l'eau, du ia.it, <strong>de</strong>s grappes mures;<br />
Préparons a l'instant<br />
Une couchette pour l'enfant.
LE PÈRE DE FAMILLE.<br />
Sur vos traits fatigues ia tristesse est empreinte;<br />
Ayez courage, nous ferons<br />
Ce que nous pourrons<br />
Pour vous ai<strong>de</strong>r. Bannissez toute crainte ;<br />
Les enfants d'Ismaël<br />
Sont frères <strong>de</strong> ceux d'Israël.<br />
Nous avons vu le jour au Liban, en Syrië.<br />
Comment vous nomme-t-on ?<br />
SAINT JOSEPH.<br />
Elleapournom Marie,<br />
Je m'appelle Joseph, et nous nommons l'enfant<br />
Jésus.<br />
LE PÈRE DE FAMILLE.<br />
Jésus ! Quel nom charmant !<br />
Dites, que faites-vous pour gagner votre vie ?<br />
Oui, quel est votre état ?<br />
SAINT JOSEPH.<br />
Moi, je suis charpentier.<br />
LE PÈRE DE FAMILLE.<br />
Eh bien, c'est mon métier,<br />
Vous êtes mon compère.<br />
Ensemble nous travaillerons,<br />
Bien <strong>de</strong>s <strong>de</strong>niers nous gagnerons,<br />
Laissez faire.<br />
Prés <strong>de</strong> nous Jésus grandira,<br />
Puis bientöt il vous ai<strong>de</strong>ra,<br />
Et la sagesse il apprendra.<br />
LE CHCEUR.<br />
Prés <strong>de</strong> nous Jésus grandira,<br />
Puis bientöt il vous ai<strong>de</strong>ra,<br />
Et la sagesse il apprendra.<br />
LE PÈRE DE FAMILLE.<br />
Pour bien finir cette soiree<br />
Et réjouir nos botes, employons<br />
La science sacrée,<br />
Le pouvoir <strong>de</strong>s doux sons.<br />
Prenez vosinstruments, mes enfants: toute peine<br />
Ce<strong>de</strong> a la flüte unie a. la harpe thébaine.<br />
Trio four <strong>de</strong>ux flütes et harpe.<br />
LE PÈRE DE FAMILLE.<br />
Vous pleurez, jeune mère...<br />
Douces larmes. tant mieux ! Allez dormir, bon père<br />
Bien reposez,<br />
Mal ne songez,<br />
Plus d'alarmes ;<br />
Que les charmes<br />
De l'espoir du bonheur<br />
Rentrent en votre cceur !
KI<br />
m<br />
w<br />
x<br />
z<br />
w<br />
JOSEPH et MARIE.<br />
Adieu, merci, bon père.<br />
Déja ma peine amère<br />
Semble s'enfuir,<br />
S'évanouir.<br />
Plus d'alarmes !<br />
Oui, les charmes<br />
De l'espoir du bonheur<br />
Rentrent en notre cceur.<br />
CHCEUR.<br />
Allez dormir, bon père<br />
Doux enfant,tendre mère.<br />
Bien reposez,<br />
Mal ne songez.<br />
Plus d'alarmes !<br />
Que les charmes<br />
De l'espoir du bonheur<br />
Renlrent en votre cceur.<br />
LE RÉCITANT.<br />
Ce fut ainsi que par un infidèle<br />
Fut sauvé le Sauveur.<br />
Pendant dix ans Marie, et Joseph avec elle,<br />
Virent fleurir en lui la subïime douceur,<br />
La tendresse infinie,<br />
A la sagesse unie.<br />
Puis enfin <strong>de</strong> retour<br />
Au lieu qui lui donna le jour,<br />
II voulut accomplir le divin sacrifice<br />
Qui racheta le genre humain<br />
De l'éternel supplice,<br />
Et du salut lui fraya le chemin.<br />
CHCEUR MYSTIQUE.<br />
O mon ame, pour toi que reste-t-il a faire,<br />
Qu'a briser ton orgueil <strong>de</strong>vant un tel mystère !...<br />
Ó mon cceur, emplis-toi du grave et pur amour<br />
Qui seul peut nous ouvrir le céleste séjour.<br />
Amen !<br />
Amen !<br />
— n -
KAISER-MARSCH<br />
Heil, heil <strong>de</strong>m Kaiser ! König Wilhelm !<br />
Aller Deutschen Hort und Freiheitswehr !<br />
RICHARD WAGNER<br />
Höchste <strong>de</strong>r Kronen, wie ziert <strong>de</strong>in Haupt sie hehr !<br />
Ruhmreich gewonnen soli Frie<strong>de</strong>n dir lohnen !<br />
Der neu ergrünten Eiche gleich,<br />
Erstand durch dich das <strong>de</strong>utsche Reich,<br />
Heil seinen Ahnen, seinen Fahnen,<br />
die dich flirten, die wir trugen,<br />
Als mit dir wir Frankreich schlugen !<br />
Feind zum Trutz,<br />
Freund zum Schutz,<br />
Allem Volk das <strong>de</strong>utsche Reich zu Heil und Nutz !<br />
— 14 —
Le Cercle DIESTERWEG.<br />
DIESTER WEG : le nom d'un pedagogue allemand ; le nom aussi du<br />
syndicat <strong>de</strong>s instituteurs et institutrices primaires d'Anvers.<br />
Plus qu'un nom : une <strong>de</strong>vise.<br />
Et, bien que fort laconique, une <strong>de</strong>vise trés éloquente pour ceux qui<br />
la comprennent dans toute sa signification.<br />
La fondation du Cercle date <strong>de</strong> 1892.<br />
Avant ce temps les membres du personnel enseignant d'Anvers<br />
étaient isolés et faibles. Aujourd'hui ils sont une force. lis en ont donné<br />
la preuve dans mainte circonstance.<br />
Toujours le Cercle Diesterweg a déployé une gran<strong>de</strong> activité.<br />
Cela s'explique par ce fait que ses 500 membres sont presque tous<br />
<strong>de</strong>s « jeunes ».<br />
Cette activité s'étend dans différentes directions : <strong>de</strong> la. l'existence <strong>de</strong><br />
« sections », dont <strong>de</strong>ux attirent surtout l'attention du public. La<br />
première est la Caisse <strong>de</strong> secours pour écoliers nécessüeux, la secon<strong>de</strong> la<br />
Chorale mixte.<br />
La Caisse <strong>de</strong> secours pour écoliers nécessiteux<br />
est une ceuvre philantropique que peu d'Anversois ignorent.<br />
Plus généralemcnt connue sous le nom « Gïuvre <strong>de</strong> la soupe et <strong>de</strong>s<br />
colonies scolaires », lout le mon<strong>de</strong> sait qu'elle a un double but :<br />
Pendant les mois d'hiver elle procure aux enfants pauvres qui<br />
frcquentent les écoles primaires et les jardins d'enfants <strong>de</strong> la Ville, un<br />
repas journalier, simple mais nourrissant, se composant <strong>de</strong> soupe et <strong>de</strong><br />
pain a discretion ; en été elle envoie a. la campagne ou a la mer les<br />
écoliers faibles et maladifs.<br />
Ces enfants, conduits par <strong>de</strong>s instituteurs et <strong>de</strong>s institutrices, vont<br />
vivre pendant trois semaines au grand air. Ils reviennent réconfortés,<br />
avec une provision <strong>de</strong> santé qui, pendant un temps trés long, résiste<br />
victorieusement aux attaques <strong>de</strong> la maladie.<br />
Les mé<strong>de</strong>cins sont d'accord pour <strong>de</strong>clarer les « colonies scolaires 2<br />
un <strong>de</strong>s moyens les plus efflcaces pour combattre les ravages <strong>de</strong> la<br />
tuberculose.<br />
Aussi la Ville reconnait-elle la haute utilité <strong>de</strong> l'ceuvre philanthropique<br />
du Cercle Diesterweg en lui accordant un subsi<strong>de</strong> annuel <strong>de</strong><br />
8000 frs.<br />
L'argent afHue <strong>de</strong> tous cótés et cependant Diesterweg est loin <strong>de</strong> voir<br />
ses rêves realises. Ce n'est pas 300 enfants qui chaque année <strong>de</strong>vraient
étre envoyés en colonie scolaire, <strong>de</strong>s milliers <strong>de</strong> petits malheureux en<br />
ont gran<strong>de</strong>ment besoin. De plus les instituteurs ne se déclareront satiffaits<br />
que le jour oü, dans différents points du pays, ils verront s'éiever<br />
<strong>de</strong>s batiments, leur appartenant, et sur lesquels on lira : Colonie<br />
scolaire permanente du Cercle Diesterweg d'Anvers.<br />
Comme on le voit, le but n'est pas prés d'etre atteint et pour ceux<br />
qui sont <strong>de</strong> bonne volonté, il y a encore beaucoup a faire.<br />
Heureusement le nombre est grand <strong>de</strong> ceux qui ne comptent ni leur<br />
temps ni leur peine, lorsqu'il s'agit <strong>de</strong> porter secours aux malheureux<br />
qui souffrent. « Nil <strong>de</strong>sperando ! » Diesterweg, grace a eux, verra dans<br />
un avenir plus ou moins prochain, le couronnement <strong>de</strong> l'ceuvre qui en<br />
ce moment-ci, n'est tout au plus qu'ébauchée.<br />
La Chorale Mixte,<br />
placée sous la direction <strong>de</strong> M 1<br />
' JORIS DE BOM, se compose exclusivement<br />
<strong>de</strong> membres du personnel enseignant <strong>de</strong>s écoles communales d'Anvers.<br />
Elle fut fondée il y a sept ans par la Direction du Cercle Diesterweg<br />
en vue <strong>de</strong> relever le goüt artistique <strong>de</strong> sts membres et <strong>de</strong> développer<br />
leürs connaissances musicales.<br />
Chaque année a lieu une seule execution publique au profit <strong>de</strong> la<br />
Caisse <strong>de</strong> secours pour écoliers nécessiteux. Ainsi les sept concerts déja<br />
donnés ont rapporté unesomme d'environ 15000 fr.<br />
Voici la liste <strong>de</strong>s principales ceuvrcs musicales qui ont été interprétées<br />
paria Chorale Mixte :<br />
Vlaan<strong>de</strong>rens Kunstroem (Rubenscantate) 11e partie PETER BENOIT<br />
Lucifer (fragment) PETER BENOIT<br />
Conscience-Cantate PETER BENOIT<br />
De Leye, cantate PETER BENOIT<br />
De Genius <strong>de</strong>s Va<strong>de</strong>rlands, cantate . . . PETER BENOIT<br />
Jacob Van Artevel<strong>de</strong>, cantate F. A. GEVAERT<br />
Het Graf, chceur JAN BLOCKX<br />
Een Droom uit 't Paradijs, oratorio (2 e<br />
partie) . JAN BLOCKX<br />
Klokke Roeland, cantate JAN BLOCKX<br />
Drie Rid<strong>de</strong>rs, pour Solo et chceurs . . . EDQARD TINEL<br />
Deux Choraux, arranges par LOD. MORTELMANS<br />
Ave Verum, chceur W. A. MOZART<br />
Paulus, (fragment) F. MENDELSSOHN<br />
Fest-Ouvertur mit Gesang ROB. SCHUMANN<br />
Rienzi (fragments du i« acte) . . . . RICHARD WAGNER<br />
Kaiser-Marsch mit Chor RICHARD WAGNER<br />
Galia, Solo et chceurs CHARLES GOUNOD<br />
La Chevauchée du Cid, Solo et chceurs. . . VINCENT D'INDY<br />
Re<strong>de</strong>mption, oratorio CÉSAR FRANCK<br />
Rébecca, oratorio CÉSAR FRANCK<br />
VEnfance du Christ, oratorio . . . . HECTOR BERLIOZ<br />
— 16 —
ACHTSTE JAARGANG Nr 8&i 9 Aug.-Sept. t90 t<br />
Ohne ein Blatt, in welchem alles Laufen<strong>de</strong>n was die Lehrer interessiren kann zur Sprache kommt,<br />
ist eirie lebendige Verbindung und Wechselwirkung <strong>de</strong>r Lehrer nicht <strong>de</strong>nkbar.<br />
In <strong>de</strong>r Vereinigung liegt unsere Kraft. Isoliere dich und du bist schwach o<strong>de</strong>r du wirst es.<br />
DIESTERWEG.<br />
INHOUD : Een kijkje in <strong>de</strong> school <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijs te Antwerpen : II. Het on<strong>de</strong>rricht. —<br />
Aitn6 Bogaerts. — Humbug. — Beroepsbelangen : Over <strong>de</strong> in-beschikbaarheid-stelling. — Bijzon<strong>de</strong>re<br />
Briefwisiseling : Het Schooltoezicht. — Kijkjes links en rechts. — Werkzaamhe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r Vereeniging. —<br />
Boekbeoor<strong>de</strong>eling.<br />
Eeri kijkje if? <strong>de</strong> School <strong>voor</strong><br />
Bijzon<strong>de</strong>r OR<strong>de</strong>rwijs te ibtwerpeR.<br />
II. HET ONDERRICHT.<br />
Koester niet <strong>de</strong> verwachting dat hier, in eenige regels, <strong>de</strong>n ontwikkelingsgang<br />
en <strong>de</strong> leerwijzen zullen uiteengezet en verklaard wor<strong>de</strong>n, in<br />
twang bij <strong>de</strong> school <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijs.<br />
Wat reeds tamelijk bezwaarlijk vallen zou <strong>voor</strong> een gewone school,<br />
is stellig nog moeilijker <strong>voor</strong> een bijzon<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijsinrichting.<br />
Enkel kunnen hier geschetst, <strong>de</strong> hoofdlijnen van het geraamte, dat<br />
het on<strong>de</strong>rwijs draagt, kan wor<strong>de</strong>n aangegeven <strong>de</strong>n geest die het on<strong>de</strong>rricht<br />
bezielt en verlevendigt.<br />
En zelfs dit zal nog zijn een heel beschei<strong>de</strong>n poging.<br />
ik. * ife<br />
Treed hier binnen, in <strong>de</strong>ze bene<strong>de</strong>nklas, bestemd, gansch natuurlijk,<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> leerlingen <strong>de</strong>r laagste af<strong>de</strong>eling. Tusschen <strong>de</strong>ze vindt men er<br />
verschillen<strong>de</strong> die moeilijk te been zijn en <strong>voor</strong>tdurend in onstandvastig<br />
evenwicht verkeeren, wegens onvermogen van het spierstelsel,<br />
wel te verstaan.<br />
Een twintigtal kin<strong>de</strong>ren zijn aan 'twerk : <strong>de</strong> rekenles is aan gang.
— 262 —<br />
Zie rond u, luister toe; meteen leert ge het hoofdkarakter <strong>de</strong>r school<br />
kennen : DE AANSCHOUWING. Hoezeer on<strong>de</strong>rvindt men bier <strong>de</strong> waarheid<br />
van <strong>de</strong> spreuk : « Niets kotnt in <strong>de</strong>n geest, ten zij langs <strong>de</strong> poorten <strong>de</strong>r zintuigen.»<br />
En beter is't nog twee of meer zintuigen in 't werk te stencil, dan<br />
slechts een.<br />
Een knaap staat aan het bord. Hij trekt met een koord aan een<br />
groote schel, terzij van 't bord bevestigd. Zij client om te leeren tellen.<br />
Zoo graag snokken <strong>de</strong> jongens aan <strong>de</strong> schelkoord, om bij <strong>de</strong> opvolgen<strong>de</strong><br />
slagen hardop te mogen tellen : een, twee, drie, vier... Dat<br />
snokken is zoo lollig, en zoo lustig kinkt het trillend belgeluid !<br />
Maar even graag rijgen zij parels aan een metaaldraad. Eerst drie<br />
witte: een, twee, drie; — daarna drie blauwe: vier, vijf, zes. En ze vin<strong>de</strong>n<br />
: drie en drie is zes.<br />
Ook met <strong>de</strong> kuben wordt gewerkt, bouwend of leggend, altiid op <strong>de</strong>n<br />
tel.<br />
Oog en oor en hand werken gedurig in harmonie, om het getalbegrip<br />
te vormen en te versterken. Tot in <strong>de</strong> hoogste klasse toe ; en daar<br />
zelfs hoeven eenige kin<strong>de</strong>ren soms nog klappen in <strong>de</strong> hand om hun getalgeheugen<br />
ter huip te komen. En, ondanks alle mogelijke aanschouwing<br />
zijn er nog kin<strong>de</strong>ren — zeldzame, wel is waar, — die geen uitkomst<br />
zullen geven, zon<strong>de</strong>r aanschouwelijk te hebben gewerkt, op <strong>de</strong> vingers<br />
of an<strong>de</strong>rzins.<br />
Met vrucht wor<strong>de</strong>n gebruikt eenige wandtabellen, door <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers<br />
vervaardigd. Daarop staan <strong>de</strong> getallen i-io verschillend gegroepeerd,<br />
<strong>voor</strong>gesteld door bollen, cirkels, dominosteenen, enz.<br />
Een paar kiassen hooger.<br />
Al <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren hebben hier een zelf<strong>de</strong> pennedoos <strong>voor</strong> zich staan.<br />
Wat beteekent die gelijkvormigheid ? Op een teeken <strong>de</strong>s on<strong>de</strong>rwijzers<br />
wordt <strong>de</strong> doos geopend. Ha ! ... in het <strong>de</strong>ksel vindt ge twintig blokjes,<br />
met een zwarten knop, zeer gemakkelijk verschuifbaar. 't Is <strong>de</strong> rekendoos<br />
van Schnei<strong>de</strong>r, zoo eenvoudig als vernuftig ingericht.<br />
Vlug beginner <strong>de</strong> jongens eenige oefeningen met die rekenblokjes :<br />
6+2, 8-2, 4X2, 8 : 4....<br />
Zoo wordt <strong>de</strong> aanschouwing gedreven tot <strong>de</strong> uiterste grenzen; en<br />
tot in <strong>de</strong> hoogste klas. Elke leerling bezit aldaar een stel muntstukken,<br />
verschillend van 1 ct. tot 20 ct., die hem toelaten <strong>de</strong> hoofdbewerkingen<br />
te verrichten met <strong>de</strong> tien eerste getallen. Het rekenen met munten geeft<br />
ook nog het <strong>voor</strong><strong>de</strong>el, dat <strong>de</strong> fictieve <strong>voor</strong>stelling eener waar<strong>de</strong> allengs<br />
zich voegen komt naast <strong>de</strong> reeele.<br />
***<br />
Daar zit al lang een kereltje u aan te gapen, zon<strong>de</strong>r dat een spier<br />
van zijn gelaat vertrekt. De on<strong>de</strong>rwijzer bezag hem wel Bens, sprak<br />
er tegen, maar <strong>de</strong>ed hem nooit antwoor<strong>de</strong>n. Waarom toch?<br />
Gij zelf stelt hem een vraag. De jongen beproeft te antwoor<strong>de</strong>n :
-26,3—<br />
geen gearticuleer<strong>de</strong> gelui<strong>de</strong>n komen er uit, slechts klanken. 't Is pijnlijk<br />
om zien en hooren. yozef D.... is een type van hooren<strong>de</strong>-stomme.<br />
Zijn gehoor is volkomen in or<strong>de</strong>; evenwel, <strong>de</strong> spieren van <strong>de</strong> geluidsorganen<br />
gehoorzamen niet aan <strong>de</strong> bevelen van het centrum <strong>de</strong>r spraak.<br />
Sinds meer dan een jaar wordt hij, bij elke gelegenheid, door <strong>de</strong>n<br />
on<strong>de</strong>rwijzer aangepord tot articuleeren; er is beterschap, maar <strong>de</strong><br />
uitslag is gering in vergelijking van tijd en moeite.<br />
In elke klasse vindt ge spraaklij<strong>de</strong>rs. Hier, in <strong>de</strong> laagste af<strong>de</strong>eling,<br />
hebt ge Ernest L... en Edward V . d. Br... die in <strong>de</strong> eerste weken van<br />
hun schoolgaan totaal sprakeloos waren, toch nu reeds veel gewonnen<br />
hebben.<br />
Bij <strong>de</strong>ze gelegenheid, een aardig <strong>voor</strong>valletje uit <strong>de</strong> klas.<br />
Ernest scheen onlangs in onmin met zijn nevenzittend makker.<br />
Er broei<strong>de</strong> iets tusschen die twee. Op een gegeven oogenblik, na een<br />
zichtbaar krachtige inspanning, klonk het verwijtend uit <strong>de</strong>n mond van<br />
Ernest : « Aar ! » Het klonk door heel <strong>de</strong> klas, het klonk ook aangenaam<br />
in <strong>de</strong> ooren <strong>de</strong>s on<strong>de</strong>rwijzers die, in zijn binnenst, wel <strong>de</strong>n terugkeer<br />
wenschte van <strong>de</strong>rgelijke inci<strong>de</strong>nten... om wille van hun uitwerksel<br />
op het spraakvermogen.<br />
Hier hebt ge August C..., een uiterst zenuwachtig, prikkelbaar karakter.<br />
Geen vraag van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer of Gust steekt <strong>de</strong>n vinger omhoog.<br />
Ein<strong>de</strong>lijk mag hij antwoor<strong>de</strong>n. De gelaatstrekken dui<strong>de</strong>n hevige<br />
inspanning aan, krampachtig bewegen <strong>de</strong> spieren van het mid<strong>de</strong>nrif,<br />
<strong>de</strong> lippen trillen... geen geluid komt naar buiten. De jongen verspilt<br />
zijn a<strong>de</strong>m <strong>voor</strong>aleer hij met spreken aanvangt. De on<strong>de</strong>rwijzer doet<br />
hem, gelijktijdig met hem zelve, langzaam ina<strong>de</strong>men en, bij <strong>de</strong> nita<strong>de</strong>ming,<br />
met spreken aanvangen.<br />
De spraaklij<strong>de</strong>rs, in verhouding tot <strong>de</strong> schoolbevolking, groot in<br />
aantal, zijn al da<strong>de</strong>lijk te groepeeren in <strong>de</strong> af<strong>de</strong>eling <strong>de</strong>r stotteraars,<br />
waartusschen <strong>de</strong> zoogenaam<strong>de</strong> « bêgues d'attaque » te huis hooren en<br />
in die <strong>de</strong>r stamelaars, waarbij iets hapert aan een of an<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r vocalen<br />
of consonanten, <strong>voor</strong>al <strong>de</strong> s, sch, ft, b, v, f, k, r...<br />
Het verhelpen <strong>de</strong>r spraakgebreken geschiedt ten alien stond, in elke<br />
les, bij ie<strong>de</strong>re gelegenheid. 't Meest, natuurlijk, in <strong>de</strong> lessen van lezen<br />
en opzeggen. Tij<strong>de</strong>ns het eerste schooljaar werd door <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers<br />
wekelijks een uurtje of an<strong>de</strong>rhalf na <strong>de</strong> klas opgeofferd, aan bijzon<strong>de</strong>re<br />
verpleging <strong>de</strong>r spraakorganen. De uitslag was alleszins bevredigend.<br />
9Ie * *<br />
He ! wat is me dat <strong>voor</strong> een geschrift! Echte hanepooten ! .... Geen<br />
verwijt mag hier toegestuurd. Piet <strong>de</strong> H.. is <strong>de</strong> type van <strong>de</strong>n zenuwbeven<strong>de</strong>.<br />
Bij hem is 't geen aangeboren krankheid. Toen hij nog op <strong>de</strong>n arm<br />
gedragen werd, liet men hem vallen. Het hoofd werd gekwetst en dit<br />
had een hersenstoornis <strong>voor</strong> gevolg: zwakheid op <strong>de</strong> beenen, laattijdig
264 —<br />
spreken enz. Een sterke zenuwbeving is van dit alles het nog treurig<br />
overblijfsel. Piet kan onmogelijk <strong>de</strong> han<strong>de</strong>n stil hou<strong>de</strong>n ; op het bord<br />
wor<strong>de</strong>n zijn loodlijnen tot zigzaglijnen of zaaglemmers ; in het schrijfboek<br />
dansen <strong>de</strong> letters tegeneen. En wilt ge Piet zien porren, beveel<br />
hem dan om, met <strong>de</strong> armen gestrekt, <strong>de</strong> twee han<strong>de</strong>n bijeen te brengen<br />
zoodat <strong>de</strong> vingertoppen elkaar raken.<br />
Nagenoeg bij dit slag valt Rene V.... te rangschikken. Al da<strong>de</strong>lijk<br />
merkt ge <strong>de</strong> karakteristiek van zijn <strong>de</strong>fekt: aarzeling bij elke beweging.<br />
Eer hij een letter of een cijfer neerschrijft, heeft hij <strong>de</strong>n trek reeds<br />
3-4 maal in't ij<strong>de</strong>le gemaakt. Dergelijke aarzeling wordt in <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rwereld<br />
« melken » geheeten. Of het schrift aaneenhangt? Juist als<br />
gekapt stroo! Het teekenen is er natuurlijk niet beter om.<br />
Dergelijke gebreken kunnen slechts geheeld door langdurige, onafgehou<strong>de</strong>n<br />
en regelmatige oefening van het spierstelsel, door zachte<br />
overtuiging, duor op- en aandringen, door gestadig toezicht. Als bijzon<strong>de</strong>r<br />
hulpmid<strong>de</strong>l beschikt <strong>de</strong> school over, wat we noemen zullen, een,<br />
« tappekensbord ».(1) * *<br />
Een twee<strong>de</strong> karaktertrek <strong>de</strong>r school is <strong>de</strong> waar<strong>de</strong> gehecht aan <strong>de</strong><br />
hand- of vingervaardigheid. Wie zijn spieren wil beheerschen, moet<br />
na<strong>de</strong>nken over richting, sterkte, duur... Hij moet zijn kracht kunnen<br />
aanwen<strong>de</strong>n volgens intensiteit en volgens tijdruimte.<br />
Han<strong>de</strong>narbeid is eigenlijk slechts geestelijke inspanning in herlei<strong>de</strong>n<br />
vorm, en wat meer is en beter, in aangenamen en <strong>voor</strong> eenie<strong>de</strong>r ook<br />
waarneembaren vorm.<br />
Op het leerplan van <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>middag staan <strong>de</strong> eigenlijke of zuiver verstan<strong>de</strong>lijke<br />
vakken : rekenen, lezen, dictaat, schoonschrift. Den namiddag<br />
blijft <strong>voor</strong>behou<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> die vakken welke rechtstreeks het<br />
lichaam of <strong>de</strong> zintuigen ontwikkelen : teekenen, handvaardigheid,<br />
turnen.<br />
Teekenen wordt door <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren met lust gedaan. Als er te « frutselen<br />
» valt, zijn ze aanstonds klaar. Papier vouwen, knippen, <strong>de</strong> verkregen<br />
figuren nateekenen.... alles naar <strong>de</strong> onmid<strong>de</strong>lijke aanschouwing.<br />
Des zomers komt <strong>de</strong> klei op tafel, een paar malen per week. Dan wordt<br />
er geboetseerd naar <strong>de</strong> natuur: <strong>de</strong> aardappel, <strong>de</strong> appel, <strong>de</strong> peer, <strong>de</strong> pee,<br />
<strong>de</strong> kriek, , <strong>de</strong> eikel, — of van <strong>de</strong> hoofdvormen kube, cilin<strong>de</strong>r, bol leidt<br />
men of <strong>de</strong> flesch, <strong>de</strong> platte schijf, <strong>de</strong> inktpot, het gewicht.... Soms ook<br />
mag er een fantazij wor<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>tgebracht.<br />
Het spreekt van zelf dat elk <strong>voor</strong>werp te voren wordt besproken, ontleed,<br />
<strong>de</strong> verhoudingen waargenomen en geteekend : bondige, doch<br />
vruchtbare inleiding tot <strong>de</strong>n kleiarbeid.<br />
( 1 ) Dik houten berd, waarin 18 gaten, met evenveel houten tappen. Allen hebben<br />
een verschillen<strong>de</strong>n doormeter. De tappen wor<strong>de</strong>n uitgenomen, dooreengemengeld<br />
en daarna gestoken in <strong>de</strong> overeenkomstige opening. 't Is te gelijk spel en doelmatige<br />
oefening.
— 265 —<br />
Ook aan kartonneerwerk wordt lets gedaan.<br />
De metho<strong>de</strong> Peeters lagere graad — wordt evenecns verwerkt :<br />
evenwel wordt zij geschikt d. aanschouwelijk — gemaakt door<br />
gekleurd papier of kartonwerk.<br />
De uitslagen van het teekenon<strong>de</strong>rwijs zijn tamelijk uiteenloopend.<br />
Leerlingen, die onvolmaakthe<strong>de</strong>n of gebreken vertoonen, het zij in hun<br />
gezichtsorgaan, hetzij in hun spierstelsel, leveren onvoldoen<strong>de</strong> teekeningen.<br />
An<strong>de</strong>ren in tegen<strong>de</strong>el, wier <strong>de</strong>fekt zich bepaalt tot <strong>de</strong> spraak,<br />
het getal- of het woordgeheugen, brengen uitmunten<strong>de</strong> teekeningen<br />
<strong>voor</strong>t, die niet moeten on<strong>de</strong>rdoen <strong>voor</strong> <strong>de</strong> beste werken van normaal<br />
ontvvikkel<strong>de</strong> jongens. Karel P...., leerling <strong>de</strong>r hoogste klas, zal u da<strong>de</strong>lijk<br />
en uit het hoofd teekenen een paar<strong>de</strong>nkop, een geit, een zeilend<br />
jacht.... * * *<br />
Daar vlotten en huppelen door <strong>de</strong> lucht <strong>de</strong> lichte tonen eener<br />
piano. Een klas komt aangestapt en begeeft zich naar <strong>de</strong> turnzaal. Een,<br />
twee! links, rechts ! .... In flinken tred, zon<strong>de</strong>r aarzeling of geharrewar,<br />
zetten <strong>de</strong> leerlingen zich in vier ranger en nemen <strong>de</strong>n afstand.<br />
De turnzaal is maar juist groot genoeg <strong>voor</strong> een twintigtal kin<strong>de</strong>ren.<br />
In een <strong>de</strong>r hoeken bevindt zich een klavier, bespeeld door een bijzon<strong>de</strong>r<br />
leeraar, <strong>de</strong>n hr. E. Deschamps. Langs <strong>de</strong>zen karat ook is <strong>de</strong> wand<br />
bekleed met eenige turntuigen stokken, knotsen, gewichten; — losse<br />
springtoestellen.<br />
Voor elk schoolgaand kind is turnen <strong>de</strong> beste terugwerking tegen<br />
<strong>de</strong> na<strong>de</strong>elen van het klasse-on<strong>de</strong>rwijs, dat ondanks alles, toch <strong>de</strong>n<br />
bloedsomloop vertraagt, <strong>de</strong> a<strong>de</strong>mhaling onvolledig maakt, <strong>de</strong> le<strong>de</strong>maten<br />
verstijft en verwringt.<br />
Voor achterlijke kin<strong>de</strong>ren in't bijzon<strong>de</strong>r, is turnen een uitstekend<br />
mid<strong>de</strong>l om te geraken tot <strong>de</strong> volledige beheersching van het spierstelsel,<br />
<strong>de</strong> meesterschap over <strong>de</strong> le<strong>de</strong>maten, <strong>de</strong>zer nauwkeurige aanwending<br />
volgens tijd, richting, getal en kracht.<br />
Er bestond echter een zwarigheid, en dat wel een zeer groote : <strong>de</strong><br />
lang uitblijven<strong>de</strong> reactie die het woor<strong>de</strong>lijk bevel ontmoet bij <strong>de</strong> traag<br />
werken<strong>de</strong> hersenen <strong>de</strong>r meeste achterlijken.<br />
Het in te richten turnstelsel moest dus van aard zijn om die zwarigheid<br />
te overwinnen. Die uitslag bereikt men a) door het turnen per<br />
oefeningenreeks, b) door <strong>de</strong> begeleiding van het klavier.<br />
Volg <strong>de</strong> les.<br />
De on<strong>de</strong>rwijzer beveelt « Der<strong>de</strong> reeks ! » Een enkele stond van<br />
na<strong>de</strong>nken. De piano begint, <strong>de</strong> leerlingen werken. Er is een rechtstreeksch<br />
verband waar te nemen tusschen <strong>de</strong> muziek en het geheugen<br />
<strong>de</strong>r spierbewegingen. On<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n invloed <strong>de</strong>r tonen wordt niet enkel<br />
gelet op maat en kracht, maar <strong>de</strong> uit te voeren oefeningen komen
— 266 —<br />
gelei<strong>de</strong>lijk opduiken in hun natuurlijke or<strong>de</strong>. Het geheugen dient hier<br />
dus tot grondslag aan het turnen, en dit geheugen wordt opgewekt<br />
door <strong>de</strong> muziek.<br />
Hier volgt <strong>de</strong> uitgevoer<strong>de</strong> reeks, die vier maal wordt herhaald.<br />
I. Gesprei<strong>de</strong> strekstand, linkerbeen <strong>voor</strong>waarts, armen opwaarts heffen.<br />
Hoofd en romp <strong>voor</strong>waarts buigen.<br />
Gesprei<strong>de</strong> strekstand.<br />
Gesloten strekstand.<br />
2. Gesprei<strong>de</strong> strekstand, rechterbeen <strong>voor</strong>waarts, armen opwaarts heffen.<br />
Hoofd en romp rugwaarts buigen.<br />
Enz. — Als <strong>voor</strong>gaand.<br />
3. Dwars gesprei<strong>de</strong> strekstand, han<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> heupen.<br />
Hoofd en romp links buigen, rechter arm boven 't hoofd buigen.<br />
Enz. — Als <strong>voor</strong>gaand,<br />
4. Dwars gesprei<strong>de</strong> strekstand, han<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> heupen.<br />
Hoofd en romp rechts buigen, linker arm boven 't hoofd buigen.<br />
Enz. — Als <strong>voor</strong>gaand.<br />
Dan komen aan <strong>de</strong> beurt eenige oefeningen op kommando, met of<br />
zon<strong>de</strong>r tuigen ; een pas in 3 of 5 tij<strong>de</strong>n, twee aan twee, of een dansje in<br />
gelijk tempo. Deze passen en dansen helpen aanzienlijk om los- en<br />
zwierigheid te winnen bij al <strong>de</strong> bewegingen. Een spel, liefst in <strong>de</strong> open<br />
lucht, besluit <strong>de</strong> turnles na een half uur.<br />
Ge hebt aandachtig toegekeken en opgemerkt. dat marcheeren en<br />
turnen bij sommige kin<strong>de</strong>ren ver van volmaakt heeten mogen. Met<br />
moeite hebt ge een glimlach on<strong>de</strong>rdrukt bij het zien <strong>de</strong>r onbeholpen of<br />
groteske me<strong>de</strong>bewegingen en gelaatsvertrekkingen waarme<strong>de</strong> en kelen<br />
hun werk doen gepaard gaan.<br />
Edoch, <strong>de</strong> totaal-indruk is gunstig, heel gunstig ! Het turnen helpt in<br />
aanzienlijke mate om aan <strong>de</strong> abnormale kin<strong>de</strong>ren het zon<strong>de</strong>rlinge,<br />
opvallen<strong>de</strong> uitzicht te ontnemen dat hen onmid<strong>de</strong>llijk verraadt aan <strong>de</strong><br />
buitenwereld, zoo ras tot spotten gereed !<br />
4. * *<br />
In <strong>de</strong>n loop van dit jaar werd tusschen <strong>de</strong> leerlingen <strong>de</strong>r hoogste<br />
af<strong>de</strong>eling een spaarmaatschappij gesticht, die <strong>voor</strong> titel droeg : De 7onge<br />
Reizigers. — De on<strong>de</strong>rwijzer had wel 't een en an<strong>de</strong>r in 't oor geblazen.<br />
— Vrijlijk kozen <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n hun <strong>voor</strong>zitter, schrijver en pen ningmeester<br />
; aan <strong>de</strong> besten on<strong>de</strong>r hen werd dit gewichtig ambt toevertrouwd.<br />
Wekelijks werd io ct. gestort om <strong>de</strong> onkosten te bestrij<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r leertochten,<br />
welke een ganschen dag Buren, en tot uitgaven <strong>voor</strong> trein of<br />
stoomtram noodzaken.<br />
Op een aangewezen — en uitgelezen — dag vereenigen zich <strong>de</strong> twee<br />
hoogste af<strong>de</strong>elingen op <strong>de</strong> S t Jansplaats. Elke klas is ver<strong>de</strong>eld in drie<br />
groepen, met een « chef » aan 't.hoofd, die toezicht uitoefent en bij elke<br />
gelegenheid optreedt als aanvoer<strong>de</strong>r.<br />
Ten 8 uur 's morgens zet <strong>de</strong> schaar zich in beweging. Armand H....
— 267 —<br />
heeft uit het magazijn zijns va<strong>de</strong>rs een splinternieuw Antwerpsch vlag<br />
gehaald, dat weldra wappert in <strong>de</strong>n wind. Een paar knapen hebben een<br />
fluit me<strong>de</strong>gebracht ; nu en dan wordt er een vroolijk <strong>de</strong>untje op geblazen.<br />
Op flinken stap gaat het over <strong>de</strong>n Viaduc, langsheen <strong>de</strong>n Dam, <strong>de</strong><br />
Kempische vaart, door <strong>de</strong> gemeente Merxem. Eventjes halt hou<strong>de</strong>n om<br />
uit to blazen. Terug op marsch, maar thans meer in wan<strong>de</strong>lpas, langs<br />
<strong>de</strong> Donck, door Mariaburg. Ein<strong>de</strong>lijk, <strong>de</strong> Kattekensbergen ! ....<br />
Wat er op die duinen is gespeeld en gelachen ! Rollebollend van<br />
boven naar on<strong>de</strong>r, of glij<strong>de</strong>nd op <strong>de</strong> hurken met, van tijd en wijl, een<br />
tuimelaar in 't mulle zand die <strong>de</strong> achternakomen<strong>de</strong> glij<strong>de</strong>rs tot een<br />
« hoopken » doet opstapelen. Of « katteken » gespeeld op <strong>de</strong>n fantastisch<br />
uitgesne<strong>de</strong>n kam <strong>de</strong>r duintoppen !<br />
« Opbreken en <strong>voor</strong>uit ! » klinkt het bevel. Voort gaat het naar Brasschaet,<br />
door <strong>de</strong>n eigendom Reusens en zoo naar het Peersbosch. Bij<br />
<strong>de</strong>n boschwachter, nieuwe rust. Daar wordt melk in overvloed rondgeschonken,<br />
terwijl ie<strong>de</strong>r binnensmult wat moe<strong>de</strong>r in zijn knapzak heeft<br />
gestopt. De ruime tuin geeft volop gelegenheid tot spel, waarbij <strong>de</strong><br />
« lijfworsteling » niet ontbreekt — ook bij <strong>de</strong> jeugd aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong> van<br />
<strong>de</strong>n dag -- en tal van kunsttoeren, waartusschen <strong>de</strong> onvermij<strong>de</strong>lijke<br />
a schildpad ► .<br />
Doch ook <strong>de</strong> schoonste liedjes hebben een eind.... Rond vier uur<br />
werd opgetrokken en ten vijf uur stapten we op <strong>de</strong> St Jansplaats van<br />
<strong>de</strong>n stoomtram af.<br />
Er was veel gejokt en GESPEELD, stellig, loch niet min GELEERD.<br />
Heel wat natuurkennis werd, <strong>de</strong> visa, opgedaan. Voor vele dier kin<strong>de</strong>ren<br />
was het <strong>de</strong> eerste maal dat ze een Bosch, een duin, een beek <strong>voor</strong> oogen<br />
kregen. Dan, waar het pas gaf, werd door <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers gewezen op<br />
<strong>de</strong> heerlijke uitzichten en hoekjes ; op <strong>de</strong> tonen in het loof <strong>de</strong>r boomen;<br />
op lijn en omtrek van een landschap met veld, en kasteel, een paar<br />
hoeven, een boschkant, een witbebloem<strong>de</strong> beek, een veelkleurig weitapijt.<br />
Hoe dikwijls klonk het niet uit <strong>de</strong>n mond <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren zelf :<br />
« Zie-d-eens, Mijnheer ! hoe aardig ! hoe schoon ! »<br />
Hun schat van zakenkennis vergrootte door het zien aanwen<strong>de</strong>n van<br />
velerlei <strong>voor</strong>werpen, zoo aan het spoor als langs <strong>de</strong> vaart, op het veld<br />
en in <strong>de</strong> boer<strong>de</strong>rij. Steeds een verschillend terrein, met telkens an<strong>de</strong>r<br />
menschen, afwisselen<strong>de</strong> bezighe<strong>de</strong>n en nieuwe werktuigen.<br />
Vrij uitvoerig is dit leertochtje behan<strong>de</strong>ld. 't Is, omdat we in ons <strong>de</strong><br />
diepe overtuiging dragen, hoe nuttig, hoe zakenrijk <strong>de</strong> leertochten zijn;<br />
hoe ze vormen een <strong>de</strong>r krachtigste mid<strong>de</strong>len ter ontwikkeling ; hoe ze<br />
het wezenlijk doel bena<strong>de</strong>ren van <strong>de</strong> lagere school : DE BUITENWERELD<br />
DOEN KENNEN EN LEEREN ER ZICH IN TE BEWEGEN.<br />
Antwerpen, Juli 1901. JJ.<br />
J. JAECKS.
— 268 —<br />
Aimê ROGAERTS.<br />
Vooraf een woord, over het standpunt, dat wij innemen. Zoover<br />
zal nu het on<strong>de</strong>rwijzend personeel toch al ontwikkeld zijn — meenen<br />
wij — ; zoover ontworsteld aan knechtschap naar <strong>de</strong>n geest.... dat<br />
het begrijpen zal, wat dit artikel over <strong>de</strong>n tegenwoordigen hoofdopsteller<br />
van V ooruit te bedui<strong>de</strong>n heeft en wat ook niet.<br />
In Diesterweg zijn wij on<strong>de</strong>rwijzers, niets an<strong>de</strong>rs. In <strong>de</strong> mate onzer<br />
zwakke krachten, met onze gebreken en onvolkomenhe<strong>de</strong>n incluis,<br />
streven we er naar, om<br />
<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzersstand te<br />
verheffen en hem <strong>de</strong> plaats<br />
te veroveren, waarop hij,<br />
onzes inziens, in 't mo<strong>de</strong>rne<br />
leven, recht heeft.<br />
In Diesterweg zijn wij<br />
geene partijmannen.<br />
Natuurlijk gaan <strong>de</strong> partijen,<br />
en <strong>de</strong>zer woelen en<br />
drijven, niet ongemerkt<br />
<strong>voor</strong>bij. Zuik een toestand<br />
zou niet <strong>de</strong>nkbaar en ook<br />
h niet wenschelijk zijn. Wat<br />
<strong>de</strong> staatkundige beroeringen<br />
brouwen, heeft in<strong>de</strong>r-<br />
,<br />
daad zoo 'n grooten invloed<br />
op <strong>de</strong>n stand van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>r-<br />
wijzer en op zijn beroep,<br />
dat het van stoicijnsche<br />
onverschilligheid zou getuigen,<br />
indien wij er werkelijk<br />
. .<br />
geen acht op gaven, en van aanstellerij, indien wij maar <strong>voor</strong>gaven<br />
zulks te doen.<br />
En zoover hebben wij het nog niet gebracht en zullen wij het —<br />
laat ons hopen ! — ook nooit brengen.<br />
De on<strong>de</strong>rwijzer kan ambtenaar zijn, ofwel privaat-docent. Het ambtenaarschap,<br />
zoowel als het vrije beroep, kan ver<strong>de</strong>digd wor<strong>de</strong>n met<br />
kracht van argumenten. Voor het ambtenaarschap pleiten bewijsgron<strong>de</strong>n<br />
van practischen aard. Het vrije beroep is <strong>de</strong> droom <strong>de</strong>r i<strong>de</strong>alisten.<br />
In Diesterweg zijn wij eenmaal ambtenaars en waarschijnlijk <strong>de</strong>nkt<br />
geen enkel onzer eraan — tenzij als platonische verzuchting ! — <strong>de</strong>n
— 269 —<br />
ze<strong>de</strong>lijken druk, <strong>de</strong>n gewetensdwang misschien, dien hij lijdzaam<br />
on<strong>de</strong>rgaat, of te schud<strong>de</strong>n om zijn sjovel ambtenaarsleven te gaan ruilen<br />
tegen een volkomen onverzekerd bestaan, en volledige vrijheid<br />
daarbij om alle mogelijke i<strong>de</strong>alen na te streven. Wij zijn <strong>voor</strong>zichtig,<br />
practisch, en verlangen niet te varen als het paar<strong>de</strong>ken, dat <strong>de</strong>n warmen<br />
stal ontvlood en juichte zoolang het zomer was, maar aan<br />
't jammeren sloeg toen het begon te winteren. Het lot van <strong>de</strong>n wolf van<br />
La Fontaine « qui n'avait que les os et la peau » lacht misschien wel<br />
een enkelen <strong>de</strong>r kamera<strong>de</strong>n tegen in theorie, maar, <strong>voor</strong> <strong>de</strong> overgroote<br />
meer<strong>de</strong>rheid, <strong>voor</strong> <strong>de</strong> eenparigheid mogen wij zeggen, schijnt in practijk<br />
't lot van <strong>de</strong>n bandhond oneindig aanlokkelijker. Daar kan men nu op<br />
smalen en schimpen. Men kan ook <strong>de</strong> brutale openhartigheid laken<br />
van <strong>de</strong>ngene, die het feit vaststelt. Maar loochenen kan men het niet.<br />
Overigens is het geene schan<strong>de</strong> aan <strong>de</strong> plaats te hou<strong>de</strong>n, die U<br />
leven doet, en die gij ingenomen hebt ten prijze van veel tijd, veel<br />
geld, veel werk en veel opoffering.<br />
Wij zijn dus ambtenaars en zullen het vermoe<strong>de</strong>lijk heel ons leven<br />
blijven. Als ambtenaars hangen wij vast aan <strong>de</strong>n Staat als het kind<br />
aan <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r. Hoe zou<strong>de</strong>n wij dus geen belang stellen in Hem en in<br />
<strong>de</strong> wijze, waarop hij beheerd en bestuurd wordt ? Dat neemt niet weg,<br />
dat wij, bij het beschouwen <strong>de</strong>r staatsaangelegenhe<strong>de</strong>n, altijd onzen<br />
hel<strong>de</strong>rsten on<strong>de</strong>rwijzersbril kunnen opzetten en geene an<strong>de</strong>re drijfveren<br />
erkennen <strong>voor</strong> mogelijk staatkundig optre<strong>de</strong>n, dan het belang<br />
van het on<strong>de</strong>rwijs en van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzersstand.<br />
Ons gezichtspunt is nu toch wel dui<strong>de</strong>lijk afgeteekend, niet waar ?<br />
De gevolgen laten zich gemakkelijk aflei<strong>de</strong>n.<br />
Over <strong>de</strong> grenzen en binnen <strong>de</strong> grenzen, gaan wij te ra<strong>de</strong> bij alle<br />
on<strong>de</strong>rwijzers en niet-on<strong>de</strong>rwijzers, tot welke partij zij ook behooren,<br />
in zooverre dat onze kennissen kan verineer<strong>de</strong>ren of onzen invloed<br />
versterken. Chineesche muren wor<strong>de</strong>n door ons niet geduld, veel min<strong>de</strong>r<br />
opgetrokken. Waar wij iets leeren kunnen van een priester, zullen<br />
wij hem ontvangen met niet min<strong>de</strong>r hoffelijkheid, dan wij het zou<strong>de</strong>n<br />
doen met een vrij<strong>de</strong>nker. Om <strong>de</strong>n socialist te believen, zullen wij niet<br />
nalaten te gaan luisteren naar een liberaal met talent.<br />
Er zijn al or<strong>de</strong>woor<strong>de</strong>n genoeg, waaraan wij ons als ambtenaars<br />
niet onttrekken kunnen, dan dat wij ons, in het burgerlijk Leven, nog<br />
vrijwillig zou<strong>de</strong>n gaan on<strong>de</strong>rwerpen aan nieuwe or<strong>de</strong>woor<strong>de</strong>n van<br />
lie<strong>de</strong>n, die geen gezag hebben om er ons te geven. Wij verlangen <strong>voor</strong><br />
ons <strong>de</strong> vrijheid van <strong>de</strong> heeren op <strong>de</strong> Beurs en van <strong>de</strong> <strong>de</strong>putes in <strong>de</strong> Kamer.<br />
Dom en kleingeestig gedraagt zich dus een officieel on<strong>de</strong>rwijzer,<br />
wanneer hij vraagt : « Waarom komt die collega nu 0.-L.-V. Kerk<br />
uit ? Of wat loopt Piet nu met dien pastoor over <strong>de</strong> straat ? Of wat<br />
heeft Frans nu in <strong>de</strong>n Werker te doen ? D De on<strong>de</strong>rwijzer is vrij man in
— 270 —<br />
zoover <strong>de</strong> wetten, <strong>de</strong> reglementen en zijn geweten het hem toelaten.<br />
Hij gaat waar hij wil en ontvangt wie hij wil en geen onbevoeg<strong>de</strong><br />
heeft hem rekenschap te vragen over zijn da<strong>de</strong>n.<br />
In het land zelf reiken wij echter meer bepaal<strong>de</strong>lijk <strong>de</strong> hand aan<br />
<strong>de</strong>genen, die officieele on<strong>de</strong>rwijzers zijn<strong>de</strong> als wij met ons stu<strong>de</strong>eren<br />
willen om het staatson<strong>de</strong>rwijs te verbeteren en strij<strong>de</strong>n om <strong>de</strong> levenspositie<br />
van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer te vrijwaren van alle wisselvallighe<strong>de</strong>n<br />
en in overeenkomst te brengen met <strong>de</strong> eischen van <strong>de</strong>n tijd en met <strong>de</strong><br />
toestan<strong>de</strong>n in het buitenland.<br />
* *<br />
Zoo reikten wij <strong>de</strong> hand aan Aime Bogaerts van Gent, ook al wisten<br />
wij dat hij een vurig socialist was. De naam socialist is bij ons<br />
evenmin eene re<strong>de</strong>n tot verkettering als dies van katholiek en liberaal.<br />
In alle partijen treft men goe<strong>de</strong>, eerlijke, werkzame menschen aan.<br />
In alle partijen ook onbekwamen, <strong>de</strong>ugnieten, gelukzoekers, dieven en<br />
luiaards. Geene enkele partij bezit het monopool <strong>de</strong>r <strong>de</strong>ug<strong>de</strong>n of <strong>de</strong>r<br />
on<strong>de</strong>ug<strong>de</strong>n.<br />
Overigens reikten wij aan Aime Bogaerts van Gent, niet <strong>de</strong> hand<br />
als socialist, maar als on<strong>de</strong>rwijzer, want wij wisten, dat hij was, <strong>voor</strong>eerst<br />
« een on<strong>de</strong>rwijzer met hart en geweten », vervolgens « een man<br />
met veelzijdig talent », ten <strong>de</strong>r<strong>de</strong> « een werkkracht zon<strong>de</strong>r weerga »<br />
en ein<strong>de</strong>lijk « een altruist van het zuiverste gehalte. »<br />
Voor het oogenblik is het ons onmogelijk Bogaerts' volledige bibliographie<br />
me<strong>de</strong> te <strong>de</strong>elen. Overigens is dat niet noodig. Wij schrijven<br />
geen necrologisch artikel. Herinneren wij slechts terloops, dat hij,<br />
jaren te root, het tijdschrift De Lagere School leid<strong>de</strong> ; dat hij een werkzaam<br />
aan<strong>de</strong>el nam in <strong>de</strong> inrichting van <strong>de</strong>n Pedagogischcn Zittijd,<br />
gehou<strong>de</strong>n te Gent op 12, 13, 14, 15 en r6 Augustus 18 93 ; dat hij <strong>de</strong><br />
me<strong>de</strong>stichter was van het tijdschrift <strong>voor</strong> kin<strong>de</strong>rlectuur Ons Blaadje en<br />
<strong>de</strong> <strong>voor</strong>naamste opsteller van het Maan<strong>de</strong>lijksch On<strong>de</strong>rwijzersblad van<br />
Gent en het Omliggen<strong>de</strong> en van De Re<strong>de</strong> en in <strong>de</strong>n laatsten tijd regelmatig<br />
me<strong>de</strong>werkte aan het Journal <strong>de</strong>s Instituteurs ; herinneren wij ver<strong>de</strong>r, dat<br />
hij te Gent <strong>de</strong>n Touring-Club stichtte en zijne collega's <strong>de</strong>n weg wees<br />
naar Duitschland, Zwitserland, Italie, Oostenrijk, Frankrijk, enz. ;<br />
dat hij <strong>voor</strong> <strong>de</strong> volkskin<strong>de</strong>ren van Vooruit, naar het <strong>voor</strong>heeld van<br />
Cernpuis, <strong>de</strong> reizen<strong>de</strong> schoolkolonie invoer<strong>de</strong> ; dat hij het diploma won van<br />
kantonaal schoolopziener van het lager on<strong>de</strong>rwijs. Voor ons was en<br />
bleef het een raadsel, hoe Bogaerts dat Leven van gestadige inspanning<br />
en overspanning volhield en niet on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> vrijwillig aanvaar<strong>de</strong> taak<br />
bezweek. « Die kerel heeft ijzeren zenuwen » besloten wij telkens.<br />
In Diesterweg is Bogaerts herhaal<strong>de</strong>lijk opgetre<strong>de</strong>n als <strong>voor</strong>drachtgever<br />
en als reisgids. En telkens heeft hij uitstekend zijn werk ver-
— 271 —<br />
richt. Over zijne hoedanighe<strong>de</strong>n als spreker en cicerone hebben wij<br />
nog niets dan lof gehoord.<br />
If * *<br />
Thans heeft hij het on<strong>de</strong>rwijs verlaten.<br />
Bij het ingaan zijner nieuwe loopbaan, danken wij hem nog eens<br />
oprecht <strong>voor</strong> al hetgeen hij met het wooed en <strong>de</strong> pen, met raad en<br />
daad ten <strong>voor</strong><strong>de</strong>ele van het on<strong>de</strong>rwijs en <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer en van<br />
Diesterweg gedaan heeft.<br />
Belangwekkend is het om na te gaan, in welken vorm <strong>de</strong> heer<br />
Bogaerts afscheid neemt van zijne collega's en vrien<strong>de</strong>n.<br />
Wij kunnen ons niet onthou<strong>de</strong>n <strong>de</strong> <strong>voor</strong>naamste passages uit dat<br />
kranig « afscheid ► over te drukken.<br />
Ziehier<br />
c Na twee en twintig jaren getracht te hebben nieuwere i<strong>de</strong>een te doen ingang vin<strong>de</strong>n<br />
bij ons personeel, na lang en hardnekkig gekampt te hebben om <strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>n<br />
sleur omver te halen, na met voile overtuiging werkzaam te zijn geweest aan het<br />
on<strong>de</strong>rwijzen en opvoe<strong>de</strong>n van tal van werkerskin<strong>de</strong>ren verlaat ik <strong>de</strong> klas, in het<br />
bewustzijn dat van on<strong>de</strong>raf weinig te doen valt om <strong>de</strong>n bestaan<strong>de</strong>n zakengang grondig<br />
te keeren.<br />
De geheele administratieve wereld verzet er zich tegen, weegt loodzwaar op <strong>de</strong>n<br />
wil en <strong>de</strong> han<strong>de</strong>ling van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer.<br />
Ik had mil — opofferen<strong>de</strong> eene toekomst die ik schitterend mocht verhopen —<br />
eene nog al onafhankelijke standplaats weten te veroveren. Wel <strong>de</strong>ed men van hooger<br />
hand alles wat mogelijk was om mij het lever, zuur te maken en spaar<strong>de</strong> men<br />
noch <strong>de</strong> administratieve plagerijen — noch <strong>de</strong> bittere vergetenheid, noch het kleingeestige<br />
spel<strong>de</strong>prikken— maar toch, men liet mij, men duld<strong>de</strong> mij.<br />
De genegenheid, <strong>de</strong> achting, het vertrouwen, — ja, <strong>de</strong> lief<strong>de</strong> mag ik zeggen van<br />
talrijke collegas, zoo in <strong>de</strong> stall, als in het geheel land, waren mij — ik moet het<br />
eerlijk bekennen — eene rijke en zoete we<strong>de</strong>rvergelding <strong>voor</strong> <strong>de</strong> on<strong>voor</strong>schilligheid<br />
<strong>de</strong>r overheid.<br />
Die e<strong>de</strong>le gevoelens, waarvan ik <strong>de</strong> talrijke bewijzen met lief<strong>de</strong> en eerbied bewaar,<br />
sterkten mij steeds in <strong>de</strong>n ongelijken strijd.<br />
Alles bleef nochtans niet z )oals het was. Reeds heel wat kleine zaken wer<strong>de</strong>n<br />
verkregen, ondanks moedwil, tegenkanting, scheuring, on<strong>de</strong>rdrukking en 'aster.<br />
Doch, het is verre van voldoen<strong>de</strong>.<br />
Nog is <strong>de</strong> school geen lustoord waar <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren spelend leeren, leerend spelen,<br />
— nog is <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer niet <strong>de</strong> vrije, verantwoor<strong>de</strong>lijke, geeer<strong>de</strong> va<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r klas, —<br />
nog is het on<strong>de</strong>rwijs niet in <strong>de</strong> han<strong>de</strong>rs van het personeel, dat alleen <strong>de</strong> noodige vakkennis<br />
ertoe bezit — nog zwaaien <strong>de</strong> muffe, vunzige theorien <strong>de</strong>r ou<strong>de</strong> kloosterscholen<br />
<strong>de</strong>n scepter bij het on<strong>de</strong>rwijs en is het kind <strong>de</strong> zaak en niet het Joel van <strong>de</strong><br />
school.<br />
Dit alles zal en moet bereikt wor<strong>de</strong>n ! Doch eerst <strong>de</strong> latere eeuwen zullen het<br />
menschdom zoo hoog verheffen dat al wat ons thans een droombeeldig i<strong>de</strong>aal toeschijnt,<br />
nuchtere werkelijkheid zal wezen.<br />
Intusschen moet gewerkt wor<strong>de</strong>n.<br />
Vele onmid<strong>de</strong>llijke verbeteringen zijn nu te verwezenlijken. Ik wil er aan me<strong>de</strong>werken<br />
buiten het personeel.
- 272 -<br />
Den officieelen band heb ik verbroken om meer mijn vrij woord, meer mijn vrij<br />
han<strong>de</strong>len te hebben. Ik aanschouw het on<strong>de</strong>rwijs als een <strong>de</strong>r stevigste grondslagen<br />
eener volledige volksontvoogding. Als on<strong>de</strong>rwijzer kan men er stil aan merle werken,<br />
loch vele reglementen, vele ban<strong>de</strong>n, aanwijzingen, or<strong>de</strong>rs, bevelbrieven,<br />
metho<strong>de</strong>s, programma's ; vele kleingeestige potentates staan in <strong>de</strong>n weg, die <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rwijzer zelf — op gevaar van zich aan <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur te zien walsen — niet mag<br />
aanraken in hunne bespottelijke heiligheid.<br />
« Wij mogen <strong>de</strong> bevelen en reglementen niet beoor<strong>de</strong>elen, wij moeten ze toepassen<br />
, zeg<strong>de</strong> nog onlangs schoolopziener De Clercq.<br />
Alsof het niet heel logiek ware, dat <strong>voor</strong>al <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer s <strong>de</strong> aangewezen persoon<br />
is, die <strong>de</strong> bevelen en reglementen van het schoolwezen best beoor<strong>de</strong>elen kan.<br />
Daarom verlaat ik <strong>de</strong> klas. Ik wil met mijne lange on<strong>de</strong>rvinding als schoolman,<br />
die bevelen en reglementen aanvallen, waar zij slecht en drukkend zijn, en daarom<br />
heb ik meer vrijheid noodig.<br />
Ik wil in <strong>de</strong> besturen<strong>de</strong> lichamen dringen, ik zal er komen, en <strong>de</strong> stem <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers<br />
laten hooren, hoezeer men ze ook beletten wil van mee te han<strong>de</strong>len over<br />
zaken, die zij alleen kennen en bij on<strong>de</strong>rvinding weten te oor<strong>de</strong>elen.<br />
Ik wil <strong>de</strong> woordvoer<strong>de</strong>r mijner collega's zijn, ditmaal op een bree<strong>de</strong>r en machtiger<br />
terrein : als besturend element.<br />
* * *<br />
Ik moet en wil mijne gedachten niet in win<strong>de</strong>ls bergen, ik meen dat het volkson<strong>de</strong>rwijs<br />
en ook <strong>de</strong> volkson<strong>de</strong>rwijzer er alles bij te winnen heeft meer <strong>de</strong>mocratische<br />
besturen te zien opdagen.<br />
De on<strong>de</strong>rwijzers zijn slecht gezien en het minst bezoldigd in het fanatiek Spanje,<br />
bij beurten overgeleverd aan klerikale reactie en liberaal conservatisme : zij zijn het<br />
hoogst gewaar<strong>de</strong>erd en het best gesalarieerd in het <strong>de</strong>mocratische Zwitserland.<br />
Dat zegt genoeg.<br />
In ons eigen land vindt men <strong>de</strong> beste <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> on<strong>de</strong>rwijs en on<strong>de</strong>rwijzers<br />
in <strong>de</strong> vrijzinnige centers, met hun <strong>de</strong>mocratische besturen en niet in <strong>de</strong> verkwezel<strong>de</strong><br />
Kempen, in West-Vlaan<strong>de</strong>ren of in het Land van Aalst.<br />
De ho uding <strong>de</strong>r meer <strong>voor</strong>uitstreven<strong>de</strong> besturen <strong>de</strong>r Brusselsche <strong>voor</strong>ste<strong>de</strong>n<br />
tegenover hun on<strong>de</strong>rwijzend personeel steekt bijzon<strong>de</strong>r gunstig of bij die <strong>de</strong>r meer<br />
burgerlijke besturen van Luik, Gent, Mechelen, Brugge, enz. die gierig op loon, ook<br />
gierig en kleingeestig zijn bij het toekennen van rechten en gezag.<br />
Dat dit <strong>voor</strong> alle hel<strong>de</strong>rzien<strong>de</strong> collel,a's eene vingerwijzing weze.<br />
Het flikflooien van en meeloopen met een bewarend beheer kan <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n eenling<br />
onmid<strong>de</strong>llijk misschien <strong>voor</strong><strong>de</strong>el afwerpen : eene verhooging, eene benoeming<br />
tot hoogere functies, maar bestendig en algemeen welzijn kan er niet het gevolg van<br />
zip n.<br />
Dat weet en gevoelt toch elk, die niet door eigenbelang verblind is.<br />
***<br />
En nu <strong>voor</strong> 't laatst : 'k ben nooit ze<strong>de</strong>preker geweest ! Steeds was ik waar en kort :<br />
'k wil het blijven.<br />
Laat mij toe, beste Collega's, u toe te roepen :<br />
« Blijft vereend ..<br />
Of liever :<br />
Vereenigt U !<br />
Want erg zijt gij ver<strong>de</strong>eld : ver<strong>de</strong>eld over zaken die zelfs u moesten onverschillig<br />
laten.<br />
Werpt dit alles weg. Staat eensgezind, hand in hand, <strong>voor</strong> <strong>de</strong> heilige belangen van<br />
het volkson<strong>de</strong>rwijs en van het kind.
— 273 —<br />
Eischt hooger loon , meer vrijheid, ruimere scholen, geschikter leermid<strong>de</strong>len, meer<br />
zelfstandigheid, dit alles zijn <strong>de</strong> hefboomen waarme<strong>de</strong> gij <strong>de</strong> maatschappelijke toestan<strong>de</strong>n<br />
kunt verbeteren.<br />
Maar <strong>voor</strong>al vereenigt u.<br />
Waant u <strong>de</strong> eene niet beter, niet hooger dan <strong>de</strong> and ere.<br />
Werpt uwe eigene scholen geen smaad toe door ?me kin<strong>de</strong>ren op betaalscholen te<br />
sturen. Ziet niet ne<strong>de</strong>r met minachting -op uwe collega's, gij die in hooger klassen,<br />
of in « schoenscholen » werkzaam zijt.<br />
Blij ft broe<strong>de</strong>rs en zusters ; houdt uwe rechten staan<strong>de</strong>, uwe plichten zal men u<br />
genoeg herinneren ; — ontwikkelt u, verhelt u boven het alledaagsche — vermeent<br />
niet hooger of buiten het yolk te staan, maar onthoudt dat gij het schragen en opheffen<br />
moet tot betere levensein<strong>de</strong>n, tot hooger bestaan.<br />
***<br />
En nu vaartwel !<br />
Uit <strong>de</strong>n strijd ga ik niet.<br />
Maar ik vat lien aan op een an<strong>de</strong>r terrein : mij toch steeds herinnerend dat ik<br />
meer dan twintig jaren uw collega was, gelukkig uw vriendschap te blijven genieten,<br />
en in <strong>de</strong> toekomst steeds op elkan<strong>de</strong>r te mogen hopen en steunen.<br />
HUMBUG I<br />
Een heelers tijd hebben we niets meer gezegd over <strong>de</strong> teekenmetho<strong>de</strong><br />
Van Hoof-Peeters. Onze meening — dat wil zeggen die van al <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers<br />
en on<strong>de</strong>rwijzeressen <strong>de</strong>r lagere scholen — is daarover <strong>voor</strong> goed<br />
gevestigd. We hebben ze doen kennen eens en <strong>voor</strong> al in 't lang en in<br />
't breed, met tal van re<strong>de</strong>nen en kracht van argumenten. Met <strong>de</strong>n dag<br />
wordt onze overtuiging sterker : die metho<strong>de</strong> <strong>de</strong>ugt niet. Ons te weerleggen<br />
heeft niemand tot hiertoe beproefd. Niemand, wees daar zeker van,<br />
zal er zich aan wagen. We zou<strong>de</strong>n 't wel eens gaarne bijwonen : Mijnheer<br />
Van Hoof of Mijnheer Peeters, die in een verga<strong>de</strong>ring van on<strong>de</strong>rwijzers<br />
<strong>de</strong>n lof poog<strong>de</strong>n te maken hunner metho<strong>de</strong> !<br />
Die heeren laten dat natuurlijk, omdat 't niet strooken zou met hun<br />
waardigheid een diskussie aan te gaan met on<strong>de</strong>rhoorigen. Ze pleiten<br />
liever hun zaak <strong>voor</strong> oningewij<strong>de</strong>n en winnen ze dan zoncier moeite.<br />
I)at is weer gebeurd tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> openbare oefeningen die onlangs hebben<br />
plaats gehad, in <strong>de</strong> lagere hoofdschool <strong>voor</strong> jongens.<br />
Le Matin schreef daarover :<br />
A l'etage, <strong>de</strong>s eleves faisaient <strong>de</strong>s travaux <strong>de</strong> <strong>de</strong>ssin ; ce qu' on y pouvait voir prouve<br />
et l' evi<strong>de</strong>nce que les critiques acerbes ( 1) dirigees contre la metho<strong>de</strong> Peeters ne sont pas<br />
( 1 ) Bitter, ja, wie zou 't ten langeleste niet wor<strong>de</strong>n als hij gedwongen wordt iets<br />
onzinnigs te doen.
— 24 —<br />
justifi<strong>de</strong>s. On sait que cette metho<strong>de</strong> supprime cet enseignemant du <strong>de</strong>ssin qui consiste a<br />
faire copier servilement par l'eleve un mo<strong>de</strong>le quelconque fait au tableau par le prolesseur.<br />
On lui fait <strong>de</strong>ssiner <strong>de</strong>s objets qu'il voit et, a cote <strong>de</strong>s platres ordinaires, ces<br />
objets sont <strong>de</strong>s charnietes, <strong>de</strong>s serrures, <strong>de</strong>s grillages, <strong>de</strong>s corniches, <strong>de</strong>s porter, <strong>de</strong>s<br />
reductions <strong>de</strong> voiltes, etc , etc. Les mo<strong>de</strong>les sont tous <strong>de</strong>montables, on montre aux<br />
eleves comment ils sont agences, on leur en fait <strong>de</strong>ssiner une coupe et un plan<br />
complet.<br />
C'est la tine combinaison particulierement heureuse <strong>de</strong> l'enseignement du <strong>de</strong>ssin<br />
et <strong>de</strong> l'enseignement industriel, qui sera d'une utilite inappreciable a ces jeunes<br />
garcons, <strong>de</strong> futurs ouvriers pour la plupart. Les resultats obtenus jusqu'ici sont<br />
excellents ; c'est ce qu'ont pu constater les visiteurs d'hier, parmi lesquels le moms<br />
enthousiaste n'etait certes pas M. l'echevin Desguin, qui faisait le tour <strong>de</strong> l'etablissement<br />
en compagnie <strong>de</strong> M.M. Steger et John De Wit, conseillers communaux,<br />
Van Hoof, inspecteur general <strong>de</strong> l'enseignement communal, De Nave, chef du<br />
bureau <strong>de</strong> l'enseignement, et Van Eyn<strong>de</strong>, directeur <strong>de</strong> l'ecole.<br />
* * +<br />
't Is klaar als <strong>de</strong> dag, <strong>voor</strong> wie geen vreem<strong>de</strong> is in 't Jeruzalem <strong>de</strong>r<br />
lagere school, dat men <strong>de</strong>n ongelukkige, die zich bezondigd heeft aan<br />
't paar zinnen dat wij on<strong>de</strong>rlijn<strong>de</strong>n, dat men <strong>de</strong>n heer Desguin, die<br />
schepen van on<strong>de</strong>rwijs is, en waarschijnlijk dus niet min<strong>de</strong>r <strong>de</strong> heeren<br />
Steger en John De Wit, die maar gemeenteraadsheeren zijn, dat men<br />
hen alien een rad <strong>voor</strong> oogen heeft gedraaid, waarbij hun niet alleen<br />
't zien maar ook 't na<strong>de</strong>nken is vergaan. En in verrukking hebben ze<br />
ongetwijfeld uitgeroepen : Hoe is 't mogelijk ! hoe is 't mogelijk dat<br />
't met kin<strong>de</strong>rhan<strong>de</strong>n gedaan. wordt !<br />
In lien uitroep geen spoor van twijfel natuurlijk. Want ze had<strong>de</strong>n <strong>de</strong><br />
kin<strong>de</strong>rhan<strong>de</strong>n, daar, <strong>voor</strong> hen, aan 't werk gezien. En <strong>de</strong> proef was<br />
genomen, wijl z'er bij ston<strong>de</strong>n, on<strong>de</strong>r hun oogen. Zoo'n potloodschetsje in<br />
't net brengen ?... Hier jongens, vlug. En <strong>de</strong> jongens had<strong>de</strong>n 't klaar<br />
gemaakt, op een omzien, kant en klaar en klaar als kant, fijn of 't gegraveerd<br />
was.<br />
— Maar, in 's hemels naam, wat willen die on<strong>de</strong>rwijzers dan Loch, die<br />
van Diesterweg, wat willen die menschen. ?!<br />
— Och, 't is an<strong>de</strong>rs niet dan dit : nu, met <strong>de</strong>ze metho<strong>de</strong>, kan hun<br />
werk gekontroleerd wor<strong>de</strong>n, ziet ge, dat maakt hen lastig.<br />
— Ha ! zoo !...<br />
* *<br />
En tegenover zoo'n humbug staan we nu. Zullen we antwoor<strong>de</strong>n ?<br />
Eventjes. Omdat <strong>de</strong> verslaggever van Le Matin ons een paar zinnen<br />
aan <strong>de</strong> hand doet, waaraan we slechts een kleine wijziging hebben toe to<br />
brengen, zoo :<br />
Ce qu'on y pouvait voir prouve a l'ëvi<strong>de</strong>nce que les<br />
critiques acerbes dirigees contre la metho<strong>de</strong> Peeters<br />
sont pleinement justiflees. On sait que cette metho<strong>de</strong>
— 275 —<br />
consiste principalement a faire copier servilement par<br />
l'êléve un modéle quelconque fait au tableau par le<br />
professeur.<br />
ZOO is 't.<br />
Allemaal nateekenen van 't bord, puntje <strong>voor</strong> puntje, trekje <strong>voor</strong><br />
trekje, lijntje-<strong>voor</strong>lijntje-na, in <strong>de</strong> l e klas, <strong>de</strong> 2e, <strong>de</strong> 3e, <strong>de</strong> 4e, <strong>de</strong> 5e, <strong>de</strong><br />
6., tot in <strong>de</strong> 12 e toe ! Het hooggeroem<strong>de</strong> nijverheidsteekenen zoo goed<br />
als <strong>de</strong> rest. Al die plans, <strong>voor</strong>- en zijzichten, doorsne<strong>de</strong>n en wat al meer;<br />
die krammen , haken en vijzen ; ankers en houvasten ; roosteringen en<br />
bled<strong>de</strong>n ; kozijningen en omringen ; scharnieren en gebinten, 't worth<br />
alles vOOrgeteekend door <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer en nageteekend door <strong>de</strong> leerlingen<br />
: nu dit lijntje, zoo lang ; nu dat, zoo lang ; nu een puntje hier ;<br />
nu een cirkeltje daar, enz. Of ze 't verstaan doet niets, en zeer dikwijls<br />
verstaan ze 't niet, als 't maar een -mooie teekening geeft. Mooi zijn die<br />
teekeningen, uiterlijk mooi, maar 't is en blijft KOPIEERWERK, niet Peel<br />
meer dan KALKEERWERK. Maar 't gaat niet aan ze iemand, die er niet<br />
van weet hoe ze <strong>voor</strong>tgebracht zijn, in <strong>de</strong> hand te stoppen en dan triomfantelijk<br />
uit te roepen : « Ziedaar 't rezultaat van <strong>de</strong> teekenmetho<strong>de</strong>, die<br />
door <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers wordt verguisd ! » Dat is niet ernstig. Het is zelfs<br />
niet eerlijk.<br />
Mijnheer Desguin, Mijnheer Steger en Mijnheer De Wit, als ze <strong>de</strong> visa<br />
willen weten hoe het dan toch gelegen is met die veelbesproken teekenmetho<strong>de</strong>,<br />
als ze met eigen oogen willen zien en niet met die van <strong>de</strong> heeren<br />
Van Hoof-Peeters, dan moeten ze eens komen naar onze scholen, naar<br />
<strong>de</strong> gewoon lagere, en ze moeten daar niet <strong>de</strong> teekeningen bekijken die<br />
gemaakt zijn, maar nagaan hoe ze gemaakt wor<strong>de</strong>n, ze moeten <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren<br />
aan 't werk zien ! In elke klas ! En als ze dan terloops <strong>de</strong><br />
meening van on<strong>de</strong>rwijzeres en on<strong>de</strong>rwijzer vernemen, dan, we zijn er<br />
gerust in, zal hun enthousiasme wel eenigsziEs verkoelen !<br />
En wat is dat <strong>voor</strong> een oogenverblinding, een potloodschets laten in<br />
't net brengen. Heeren gemeenteraadsle<strong>de</strong>n, toekomend jaar, als ge weer<br />
naar <strong>de</strong> tentoonstelling <strong>de</strong>r lagere hoofdschool gaat, neem dan in stilte<br />
eens een gebint mee, of een grillie, of een oud-vlaamschen gevel, plaatst<br />
er <strong>de</strong> mannekens eens onverwachts <strong>voor</strong> en dan : Nu jongens, maak me<br />
hiervan <strong>de</strong> schets en een net-teekening !<br />
Eigenlijk makers we 't ons zelf te moeilijk. Want die proof dien<strong>de</strong><br />
genomen te wor<strong>de</strong>n niet in <strong>de</strong> lagere hoofdschool, maar in <strong>de</strong> hoogste<br />
klassen van elke lagere school !<br />
**<br />
Een onmid<strong>de</strong>llijk bewijs ! Op 't laatste jaarlijksch exaam had<strong>de</strong>n <strong>de</strong><br />
jongens te teekenen een ijzeren anker. En wat <strong>de</strong>nkt ge wel dat ze als<br />
mo<strong>de</strong>l kregen ? De zaak, het <strong>voor</strong>werp zelf ? Een PLAAT, <strong>de</strong> TEEKENING<br />
kwam <strong>voor</strong> <strong>de</strong> klas en die moest wor<strong>de</strong>n nagemaakt.
— 276 —<br />
**<br />
Maar <strong>de</strong> plaasteren mo<strong>de</strong>llen, meetkundige lichamen en vazen, dat is<br />
nu toch wel <strong>de</strong>gelijk teekenen naar natuur.<br />
Ja, laat ons clAarvan spreken, laat ons daar nog eons van spreken.<br />
Want als jets bewijst tegen <strong>de</strong> metho<strong>de</strong> Van Hoof-Peeters, als jets<br />
bewijst dat 't geón metho<strong>de</strong> is, dan dat.<br />
Verbeeld u een on<strong>de</strong>rwijzer die een kind wou leeren lezen en 't ineens<br />
<strong>voor</strong> een bladzij druks zette,' of die aanving met <strong>de</strong> <strong>de</strong>eling als hij 't wou<br />
leeren rekenen ! Verbeeld u dat ! Zoo nochtans doen <strong>de</strong> heeren Van<br />
Hoof-Peeters als ze leeren teekenen naar natuur. De kin<strong>de</strong>ren hebben<br />
nog niets gedaan dan platen nageteekend, met en zon<strong>de</strong>r werktuigen.<br />
Ze zullen nu gaan teekenen op zicht en dit is <strong>de</strong> eerste les : een plaasteren<br />
kube op een vierkant tafeltje wordt <strong>voor</strong> <strong>de</strong> klas gezet en <strong>de</strong> leerlingen<br />
zullen tafeltje en kube teekenen.<br />
Elke on<strong>de</strong>rwijzer, heeren teekenleeraren, elke on<strong>de</strong>rwijzer zal u<br />
zeggen, dat in het teekenen van een kube op een tafel hon<strong>de</strong>rd moeilijkhe<strong>de</strong>n<br />
zijn opgestapeld en ineengewerkt dat <strong>de</strong> waar<strong>de</strong> van een teekenmetho<strong>de</strong><br />
juist hierin zit : die moeilijkhe<strong>de</strong>n uiteentrekken, ze naast<br />
elkaar leggen, <strong>de</strong> minste eerst, en ze dan aanvatten een <strong>voor</strong> een, langzaam<br />
en geduldig. Een half jaar tijds daar<strong>voor</strong> gebruiken is niets to veel<br />
en bijzon<strong>de</strong>re leermid<strong>de</strong>len hoeven er ook toe. En zulks wordt niet eons<br />
vermoed door <strong>de</strong> heeren Van Hoof-Peeters, die maar klakkeloos zon<strong>de</strong>r<br />
een <strong>voor</strong>oefening beginnen met wat bijna het ein<strong>de</strong> is, en aan hulpgeven<strong>de</strong><br />
mid<strong>de</strong>len niet <strong>de</strong>nken of er niet van weten willen !!<br />
Maar dan ook, <strong>de</strong> leerlingen zien niet, en ze teekenen niet op zicht. Ze<br />
weten van buiten hoe zoo'n teekening naar natuur er uit ziet — die<br />
kennis hebben ze ook al door vUOrteekenen — en ze werken van buiten,<br />
wat ze ook <strong>voor</strong> zich krijgen, geholpen door een paar kunstmid<strong>de</strong>ltjes.<br />
Maar soms vergissen ze zich en dan teekenen ze 't tafeltje van rechts als<br />
z'er links van zitten, of bangs links wanneer ze 't aan hun rechter kant<br />
hebben. Zulke teekeningen wor<strong>de</strong>n door <strong>de</strong> jury van 't jaarlijksch exaam<br />
van eerst of terzij gelegd en krijgen nul. Ziedaar overdreven strengheid !<br />
* *<br />
Genoeg. De teekenmetho<strong>de</strong> zal vallen en uit onze scholen verdwijnen.<br />
Ze houdt zich nu recht omdat ze met geweld wordt rechtgehou<strong>de</strong>n. Eons<br />
aan zichzelf overgelaten, zon<strong>de</strong>r steun dan haar innerlijke waar<strong>de</strong>, valt<br />
ze dubbel ineen.<br />
Niemand van heel 't on<strong>de</strong>rwijzend personeel zal een hand uitsteken<br />
om het to <strong>voor</strong>komen.
— 277 —<br />
BEROEPSBELANGEN.<br />
Vreemd, niet waar, lijk wij, on<strong>de</strong>rwijzers, vreemd zijn en blijven aan<br />
eigen stoffelijke belangen.<br />
Voor <strong>de</strong> meesten van ons zijn vraagpunten betrekkelijk afhoudingen,<br />
wachtgel<strong>de</strong>n, pensioen, echte algebraische opgaven.<br />
De groote hoop weet gaar niets van die kwesties af; sommigen hebben<br />
een vaag i<strong>de</strong>e zeldzame vogels, na hun geest lang te hebben gepijnigd,<br />
geven een min of meer bena<strong>de</strong>ren<strong>de</strong> oplossing.<br />
Hier en daar ont<strong>de</strong>kt men evenwel een profeet die waarheid verkondigt<br />
omtrent al die schijnbaar ingewikkel<strong>de</strong> dingetjes. Zoo 'n orakel is<br />
gewoonlijk een collega, wiens onmid<strong>de</strong>llijk belang hem aangepord heeft<br />
tot het raadplegen <strong>de</strong>r muffige wetboeken ofte co<strong>de</strong>x, <strong>de</strong>r dik bestoven<br />
bun<strong>de</strong>ls omzendbrieven en veror<strong>de</strong>ningen, recueils en<strong>de</strong> memorials, en<br />
alle <strong>de</strong>rgelijke rommelzoo.<br />
le<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzer schuwt dit stof en betreurt <strong>de</strong>n tijd, verspild aan<br />
opzoekingen. En gaarne laat hij die taak over aan <strong>de</strong> openbare ambtenaren,<br />
gelast met <strong>de</strong> financieele beslommeringen. Zich op een an<strong>de</strong>r<br />
verlaten is toch zoo gemakkelijk. Eigen on<strong>de</strong>rzoek wordt Aldus telkens<br />
op <strong>de</strong> lange baan geschoven.<br />
— « In-beschikbaarheid-stelling... ? Die boel zal ik wel klaar spinnen<br />
als <strong>de</strong> noodzakelijkheid zich <strong>voor</strong>doet. Later. . 't is niet te hopen ! »<br />
— « Pensioen ! hahaha... We zijn nog wijd van kant. Daar zullen we<br />
aan <strong>de</strong>nken... binnen vijftien, twintig jaren... Later ! » wordt er zuchtend<br />
bijgevoegd.<br />
— «...Wel op het stadhuis berekent men nauwkeurig <strong>de</strong> afhoudingen.<br />
Wat hoeven wij ons dit aan te trekken. Blijf me van 't lijf met al die<br />
percenten !... »<br />
Durft ge 't wagen een soortgelijk on<strong>de</strong>rwerp aan te roeren, dan scoot<br />
ge u overal <strong>de</strong>n neus aan een blin<strong>de</strong>n muur.<br />
Onlangs ontmoette ik, in <strong>de</strong> buurt <strong>de</strong>r Hofstraat,* een collega met een<br />
tronie als een doodskaart. Op <strong>de</strong> vraag : « Wat scheelt er aan ? Van<br />
waar die treurnis ? » verhaal<strong>de</strong> hij zijn onheil. Een foil, rinds jaren<br />
geslopen in <strong>de</strong> berekening zijner afhoudingen, was oorzaak dat hij een<br />
uitnoodiging gekregen had, even lief als dringend, om in han<strong>de</strong>rs van <strong>de</strong>n<br />
stadsontvanger een teruggave te doen van fr. 18G en centiemen. Heel<br />
plezierig vond hij 't niet ! En dat joist in een oogenblik dat het huishou<strong>de</strong>n<br />
wegens uitbreiding <strong>de</strong>r familie — zoo'n behoefte had aan<br />
specie !<br />
* In <strong>de</strong>ze straat zijn <strong>de</strong> bureelen gevestigd <strong>de</strong>r Stadskas.
— 278 —<br />
Elk on<strong>de</strong>rwijzer zou dienen ingewijd met zijn stoffelijke belangen ,<br />
alle bepalingen op dit stuk moesten zijn van buiten gekend als <strong>de</strong> reeks<br />
<strong>de</strong>r nationale en kerkelijke feestdagen.<br />
We zullen het bereiken van dit does in <strong>de</strong> hand werken door regelmatig<br />
een studie to maken over on<strong>de</strong>rwerpen van financieelen card, in<br />
betrek tot <strong>de</strong> loopbaan van on<strong>de</strong>rwijzer.<br />
ik *<br />
OVER DE IN-BESCHIKBAARHEID-STELLING.<br />
Twee artikels <strong>de</strong>r Organieke wet op het Lager On<strong>de</strong>rwijs — 15 September<br />
1895 — bcheerschen en regelen <strong>de</strong> in-beschikbaarheid-stelling<br />
van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer. In <strong>de</strong> eerste plaats<br />
ARTIKEL 2. - De lagere gemeentescholen wor<strong>de</strong>n door <strong>de</strong> gemeenten beheerd.<br />
De gemeenteraad bepaalt, volgens <strong>de</strong> noodwendighe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r plaats, het getal van<br />
die scholen en dat <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers.<br />
De beslissingen <strong>de</strong>r gemeentera<strong>de</strong>n, hou<strong>de</strong>n<strong>de</strong> afschaffing van een lagere gemeenteschool<br />
of van een of meer plaatsen van lageren on<strong>de</strong>rwijzer, zijn nochtans on<strong>de</strong>rworpen<br />
aan het advies <strong>de</strong>r Bestendige Deputatie en aan <strong>de</strong> goedkeuring <strong>de</strong>s Konings.<br />
Het koninklijk hesluit dat <strong>de</strong> afschaffing toelaat of weigert, is met re<strong>de</strong>nen omkleed<br />
en wordt in <strong>de</strong>n Moniteur opgenomen.<br />
De raad regelt alles wat <strong>de</strong> stichting en <strong>de</strong> inrichting <strong>de</strong>r bewaarscholen en <strong>de</strong>r<br />
scholen <strong>voor</strong> volwassenen betreft.<br />
In <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> plaats.<br />
ARTIKEL 17. - De on<strong>de</strong>rwijzer, wiens bediening on<strong>de</strong>r het beheer <strong>de</strong>zer wet zal<br />
wor<strong>de</strong>n afgeschaft, zal in <strong>de</strong>n toestand van beschikbaarheid gesteld wor<strong>de</strong>n en een<br />
wachtgeld genieten, berekend volgens artikel 1 <strong>de</strong>r wet van 4 Januari 1892 en het<br />
koninklijk besluit van 21 September 1884. Dit wachtgeld dat niet afgeschaft noch<br />
vermin<strong>de</strong>rd mag wor<strong>de</strong>n, tenzij in <strong>de</strong> <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>n, door <strong>de</strong> wet van 4 Januari 1892<br />
bepaald, zal ten laste vallen van <strong>de</strong> Staat, <strong>de</strong> provincie en <strong>de</strong> gemeente, in <strong>de</strong> verhouding<br />
vastgesteld door artikel 5 <strong>de</strong>r wet van 16 Mei 1876. De tijd van beschikbaarheid<br />
zal me<strong>de</strong>tellen in <strong>de</strong> berekening van het pensioen, welks bedrag zal geregeld wor<strong>de</strong>n<br />
alsof <strong>de</strong> belanghebben<strong>de</strong> zijn inkomen van werkelijken dienst had genoten<br />
geduren<strong>de</strong> zijn beschikbaarheid.<br />
Er wordt geen enkel wijziging toegebracht aan <strong>de</strong> wets- of bestuurmaatregelen,<br />
betreffen<strong>de</strong> <strong>de</strong> wachtgel<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> afschaffing van bediening, die verleend wer<strong>de</strong>n<br />
<strong>voor</strong> het van kracht wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong>zer wet.<br />
Overloopen we nu <strong>de</strong> <strong>voor</strong>naamste bepalingen, die betrek hebben op<br />
<strong>de</strong> beschikbaarheid.<br />
Een on<strong>de</strong>rwijzer kan in beschikbaarheid geplaatst wor<strong>de</strong>n om <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong><br />
re<strong>de</strong>nen :<br />
1. Bij afschaffing van bediening ;<br />
2° Bij maatregel van tucht ,<br />
3° Ter oorzake van ziekte ,<br />
40 In 't belang van <strong>de</strong>n dienst.
— 279 —<br />
Over het tertio <strong>de</strong>zer gevallen zullen wij he<strong>de</strong>n cenige inlichtingeii<br />
verstrekken.<br />
De in-beschikbaarheid-stelling kan aangevraagd wor<strong>de</strong>n of door <strong>de</strong>n<br />
gemeenteraad, of van staatswege, <strong>de</strong> gemeenteraad gehoord zijn<strong>de</strong>.<br />
Om beschikbaar te wor<strong>de</strong>n gesteld ter oorzake van ziekte, moot <strong>de</strong><br />
belanghebben<strong>de</strong> verhin<strong>de</strong>rd zijn — door krankheid of ongeval — zijn<br />
bediening te hernemen, na een verlof van zes maan<strong>de</strong>n.<br />
De belanghebben<strong>de</strong> verschijnt alsdan <strong>voor</strong> <strong>de</strong> provinciale kommissie<br />
<strong>de</strong>r burgerlijke pensioenen. Deze on<strong>de</strong>rzoekt <strong>de</strong>n acrd en <strong>de</strong>n waarschij<br />
nlijken duur <strong>de</strong>r ziekte.<br />
Schijnt <strong>de</strong> ziekte een duur van zes maand niet te zullen overtreffen,<br />
dan wordt een verlof toegestaan, dat <strong>de</strong>zen termijn niet overschrijdt.<br />
Is dit verlof verstreken, dan kunnen er zich twee gevallen <strong>voor</strong>doen. Of<br />
wel, <strong>de</strong> zieke is aan <strong>de</strong> beterhand, zon<strong>de</strong>r nochtans zijn dienst te kunnen<br />
hervatten, en alsdan wordt een nieuw verlof hem toegestaan.<br />
Of wel, <strong>de</strong> ziekte heeft toegenomen, zon<strong>de</strong>r dat ongeneesbaarheid blijkbaar<br />
is, en alsdan wordt <strong>de</strong> belanghebben<strong>de</strong> in beschikbaarheid gesteld.<br />
(Min. <strong>de</strong>p. van 19 Dec. 1885, en 15 e driej . verslag, blz. exxvm).<br />
Minstens eenmaal per jaar on<strong>de</strong>rzoekt <strong>de</strong> prov. komm. <strong>de</strong>r burg. pens.<br />
<strong>de</strong>n toestand <strong>de</strong>r personen in beschikbaarheid gesteld om re<strong>de</strong>n van<br />
ziekte.<br />
(On<strong>de</strong>rr. van 1 October 1895).<br />
Het wachtgeld, aan <strong>de</strong>n belanghebben<strong>de</strong> uitgekeerd, beloopt tot <strong>de</strong><br />
helft, <strong>de</strong> twee <strong>de</strong>r<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> drie vier<strong>de</strong>n of <strong>de</strong> algeheelheid <strong>de</strong>r jaarwed<strong>de</strong><br />
— inbegrepen alle bijwinsten – nagelang <strong>de</strong> belanghebben<strong>de</strong> vijf dienstjaren<br />
minstens, van vijf tot vijftien, van vijftien tot vijf-en-twintig, of<br />
meer dan vijf-en-twintig dienstjaren telt.<br />
Evenwel, het hoogste bedrag van het wachtgeld mag <strong>de</strong> drie vier<strong>de</strong>n<br />
niet overtreffen van <strong>de</strong> jaarwed<strong>de</strong> — bijwinsten inbegrepen — die <strong>de</strong><br />
belanghebben<strong>de</strong> genoot op 't oogenblik zijner in-beschikbaarheid-stelling.<br />
Het wachtgeld,. verleend <strong>voor</strong> in-beschikbaarheid-stelling ter oorzake<br />
van ziekte, kan niet vermin<strong>de</strong>rd wor<strong>de</strong>n. Nogtans, kan dit wachtgeld<br />
wel vermin<strong>de</strong>rd wor<strong>de</strong>n, zoo <strong>de</strong> belanghebben<strong>de</strong>, aangetast door een<br />
ongeneesbare ziekte of krankheid, en in gelegenheid om zijn pensioen te<br />
bekomen, weigert dit pensioen aan te vragen.<br />
Het wachtgeld valt ten laste van staat, provincie en gemeente in <strong>de</strong><br />
verhouding van twee vijf<strong>de</strong>n, een vijf<strong>de</strong> en twee vijf<strong>de</strong>n. Het wordt uitbetaald<br />
door <strong>de</strong>n gemeenteontvanger. De aan<strong>de</strong>elen van staat en provincie<br />
wor<strong>de</strong>n driemaan<strong>de</strong>lijks terug betaald aan <strong>de</strong> gemeentekas.<br />
De tijd, doorgebracht in-beschikbaarheid : a) bij afschaffing van<br />
bediening, b) ter oorzake van ziekte of om dienstbelang, komt in aanmerking<br />
<strong>voor</strong> het pensioen. flit wordt berekend alsof <strong>de</strong> belanghebben<strong>de</strong>,<br />
tij <strong>de</strong>ns zijn beschikbaarheid, zijn algeheele jaarwed<strong>de</strong> genoten had.
— 286 —<br />
Het wachtgeld <strong>de</strong>r gemeenteon<strong>de</strong>rwijzers, in beschikbaarheid gesteld<br />
ter oorzake van ziekte, neemt aanvang van of <strong>de</strong>n l en <strong>de</strong>r maand, volgen<strong>de</strong><br />
op <strong>de</strong> dagteekening van het ministerieel besluit.<br />
Krachtens een ministerieele &Oche van 19 Maart 1886 wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong><br />
volgen<strong>de</strong> bepalingen getroffen over <strong>de</strong> vervanging :<br />
1° De on<strong>de</strong>rwijzers, wier beschikbaarheid niet langer duurt dan een<br />
jaar, mogen slechts <strong>voor</strong>loopig wor<strong>de</strong>n vervangen ;<br />
2° Zoo na dit jaar wordt bestatigd, door <strong>de</strong> provinciale kommissie,<br />
dat <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer zijn bediening niet kan hernemen, staat het <strong>de</strong>n<br />
gemeenteraad vrij hem bepaal<strong>de</strong>liik to vervangen.<br />
Evenwel mag <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer niet aanzien wor<strong>de</strong>n als ontslaggever.<br />
IN blijft steeds <strong>de</strong>elmaken van bet on<strong>de</strong>rwijzend personeel ; moest zijn<br />
toestand verbeteren, dan is <strong>de</strong> gemeente verplicht hem terug to roepen<br />
in werkelijken dienst, bij <strong>de</strong> eerste openvallen<strong>de</strong> plaats. De gemeenteraad<br />
kan een beschikbaar gestel<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer niet ontslagen. De<br />
vervangen on<strong>de</strong>rwijzer ontvangt zijn wachtgeld, zoolang hij niet <strong>de</strong>n<br />
werkelijken dienst hernomen heeft. Men zal <strong>voor</strong>tgaan hem dit uit te<br />
keeren, zelfs in het geval dat hij zou bekwaam wezen zijn bediening te<br />
hernemen, loch daarin belet door zijn bepaal<strong>de</strong> vervanging.<br />
(Revue <strong>de</strong> l'Administration, 1896, blz. 324).<br />
Eon ernstigen waarborg tegen alle willekeurige of vroegtijdige pensioeneering<br />
vindt <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer in <strong>de</strong>n volgen<strong>de</strong>n maatregel.<br />
Onafhankelijk van <strong>de</strong> geneeskundige getuigschriften, zal er aan <strong>de</strong><br />
provinciale kommissie wor<strong>de</strong>n overgemaakt nauwkeurige inlichtingen<br />
over <strong>de</strong> wijze waarop <strong>de</strong> belanghebben<strong>de</strong> zich kwijt van zijn ambtsplichten,<br />
over zi ). n lichamelijken, ze<strong>de</strong>lijken en geestelijken toestand, over <strong>de</strong><br />
re<strong>de</strong>nen die hem zou<strong>de</strong>n aanzetten zijn pensioen aan te vragen, enz. Te<br />
lien ein<strong>de</strong> zal <strong>de</strong> hoofdschoolopziener, na advies van <strong>de</strong>n kantonalen<br />
opziener, een verslag doen toekomen aan <strong>de</strong>n minister, dat zoo nauwkeurig<br />
mogelijk, alle inlichtingen bevat betrekkelijk <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers<br />
wier op-pensioen-stelling is aangevraagd. Dit verslag zal gebeurlijk<br />
wor<strong>de</strong>n me<strong>de</strong>ge<strong>de</strong>eld, ten titel van inlichting, aan <strong>de</strong> provinciale kommissie.<br />
(Minist. omz. van 21 Oogst 1894).
9 1 —<br />
Bijzon<strong>de</strong>re Briefwisseling aan u Otis Woord »,<br />
SCHOOLTOEZICHT.<br />
In Hamburg, <strong>de</strong> grootste <strong>de</strong>r drij vrije Duitsche ste<strong>de</strong>n, die cen eigen bestuur<br />
hebben, bevindt zich het Ieeraarskorps sinds eenige weken in niet geringe opschudding.<br />
De Senaat <strong>de</strong>r stad heeft namelijk aan cen kommisie u't <strong>de</strong> Burgcrschap <strong>de</strong><br />
herziening opgedragen <strong>de</strong>r huidige schoolwet en <strong>de</strong>ze herzienii . gskommissie ' wil<br />
<strong>de</strong> samenstelling <strong>de</strong>r Oberschulbehiir<strong>de</strong> zoo veran<strong>de</strong>ren, dat het leeraarskorps een<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong>rtig jaar verkregen recht met een slag verliezen zou.<br />
Tot <strong>de</strong> « OberschulbehOr<strong>de</strong> behoor<strong>de</strong> tot he<strong>de</strong>n een gt oot getal vakmannen, aan<br />
wier rijp oor<strong>de</strong>el en onverflauw<strong>de</strong>n ijver <strong>de</strong> spoedige en gelukkige ontwikkeling van<br />
het Hamburgsche schoolwezen in <strong>de</strong> eerste plaats te danken is. De « Oberschulbehor<strong>de</strong><br />
bestond uit 3 senatoren, 6 le<strong>de</strong>n uit <strong>de</strong>n schoot <strong>de</strong>r Burger.schap gekozen,<br />
twee geestelijke afgevaardig<strong>de</strong>n, twee door <strong>de</strong>n Senaat genoem<strong>de</strong> vertegenwoordigers<br />
van het hoogere schoolwezen, <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> schoolra<strong>de</strong>n (schoolraad is <strong>de</strong> titel, die<br />
een schoolopziener verwerft na een zeker getal jaren goe<strong>de</strong>n dienst), <strong>de</strong> bestuur<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong>r normaalschool en twee afgevaardig<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> schoolsyno<strong>de</strong>, d. door het<br />
leeraarkorps benoem<strong>de</strong> vertegenwoordigers.<br />
Nu zullen <strong>de</strong> vakmannen door leeken vervangen wor<strong>de</strong>n. De <strong>voor</strong>noem<strong>de</strong> kommissie<br />
staat <strong>voor</strong>, <strong>de</strong> OberschulbehOr<strong>de</strong> samen te stellen uit drij senatoren en tien<br />
le<strong>de</strong>n, door <strong>de</strong> Burgerschap aan te dui<strong>de</strong>n. Welke dieptrt ffen<strong>de</strong> gevolgen <strong>de</strong>ze hervorming<br />
zou hebben is gemakkelijk of te lei<strong>de</strong>n uit <strong>de</strong> punten, waarover zich <strong>de</strong><br />
werkzaamheid <strong>de</strong>r « OberschulbehOr<strong>de</strong> uitstrekt <strong>voor</strong>schrift( n <strong>voor</strong> overhe<strong>de</strong>n<br />
en on<strong>de</strong>rhoorigen ; eventueele herziening van het algemeen leerplan : kwantiteit en<br />
kwaliteit <strong>de</strong>r leervakken, het <strong>voor</strong>zien <strong>de</strong>r scholen van leerrnidclelen ; keus en<br />
bevor<strong>de</strong>ring <strong>de</strong>r beambten ; straffen ; in- en uitwendige toui <strong>de</strong>r schoolgebouwen ;<br />
hoogst getal leerlingen eener klas ; getal wekelijksche en dagelijksche leeruren ;<br />
bibliotheken <strong>voor</strong> on<strong>de</strong>rwijzers en leerlingen ; enz.<br />
Tot he<strong>de</strong>n had het <strong>voor</strong>beeld van Hamburg <strong>de</strong> Duitsche ot,<strong>de</strong>rwijzers steeds<br />
<strong>voor</strong>gelicht, als zij <strong>voor</strong> erkenning en uitbreiding van <strong>de</strong> rechten van hun stand<br />
kampten. Het is dan ook natuurlijk dat onze Hamburgsche kollega's in verschillen<strong>de</strong><br />
verga<strong>de</strong>ringen tegen <strong>de</strong> <strong>voor</strong>gestel<strong>de</strong> hervorming beslist stelling genomen en<br />
het verlangen uitgesproken hebben in het bezit te blijven van hun recht, sinds<br />
<strong>de</strong>rtig jaar erkend, in eigen aangelegenhe<strong>de</strong>n me<strong>de</strong> te mogen beraadslagen en<br />
besluiten. Er bestaat gegron<strong>de</strong> hoop dat hun protest gehoor vin<strong>de</strong>n zal.<br />
'I'erwijl in Hamburg zekere kringen <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers van het bestuur <strong>de</strong>r school<br />
willen u • tsluiten wor<strong>de</strong>n er in Pruisen langzamerhand m( er in <strong>de</strong> Schulvorstan<strong>de</strong><br />
gekozen. In een an<strong>de</strong>ren Duitschen staat is .men <strong>voor</strong> <strong>de</strong>rtig jaar reeds tot <strong>de</strong> overtuiging<br />
gekomen dat <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer of — zooals in grootere gemeenten eenige<br />
on<strong>de</strong>rwijzers in <strong>de</strong>n « Schulvorstand behooren en <strong>de</strong>ze no3dzakelijkheid is door <strong>de</strong><br />
wet bekrachtigd. Deze staat is het koninkrijk Saksen, he<strong>de</strong>n nog algemeen als het<br />
land <strong>de</strong>r scholen bekend. Hoe er het schooltoezicht geregeld wordt zal uit <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong><br />
regelen dui<strong>de</strong>lijk wor<strong>de</strong>n.<br />
Aan het hoofd van het lager on<strong>de</strong>rwijs (volksscholen en a Fortbildungsschulen)<br />
staat een geheime schoolraad, die van het ministerie van on<strong>de</strong>rwijs alhangt. Het<br />
heele lard is in circa <strong>de</strong>rtig omschriivingen inge<strong>de</strong>eld, war een, Bezirksschulinspektor<br />
toezicht houdt . De wet legt hem <strong>de</strong> verplichting op, elke school van zijn
- 282 -<br />
ressort 's minstens eenmaal 's jaars te bezoeken. In elke plaats, waar nog geen schoolbestuur<br />
aangesteld is, is <strong>de</strong> pastoor plaatselijke schoolopziener ( Lokalschulinspek -<br />
tor) ; staat een bestuur<strong>de</strong>r aan het hoofd <strong>de</strong>r school — en dit gebeurt zoodra het<br />
getal <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers meer dan zes bedraagt — zoo wordt <strong>de</strong>ze met het nlaatselijk<br />
schooltoezicht gelast ; <strong>de</strong> pastoor heeft dan nog enkel het recht het godsdienstig<br />
on<strong>de</strong>rricht te inspekteeren Bijzon<strong>de</strong>re opzieners <strong>voor</strong> teekenen, turnen, enz.<br />
gelijk in Belgie, zijn er <strong>voor</strong> <strong>de</strong> Saksische volkscholen niet. Elke schoolbestuur<strong>de</strong>r<br />
geeft wekelijks nog 16,12 of min<strong>de</strong>r uren les, gewoonlijk in <strong>de</strong> hoogste klas ; slechts<br />
in zeer groote scholen ontheft <strong>de</strong> omvangrijke arbeid van bestuurlijken aard hem<br />
van bet on<strong>de</strong>rwijsgeven. Het getal <strong>de</strong>r verga<strong>de</strong>ringen, die hij met zijn on<strong>de</strong>rwijzend<br />
personeel te hou<strong>de</strong>n heeft, hangt gansch van hem af. Tot konferentiewerken is geen<br />
on<strong>de</strong>rwijzer verplicht. Jaarlijks belegt elke « Bezirksschulinspektor ) met al <strong>de</strong><br />
bestuur<strong>de</strong>rs en on<strong>de</strong>rwijzers zijner omschrijvingeen ambtelijke bijeenkomst, waarop<br />
een bestuur<strong>de</strong>r of een on<strong>de</strong>rwijzer een <strong>voor</strong>dracht houdt.<br />
In elke plaats bestaat een zoogenaam<strong>de</strong> « Schulvorstand, ' samengesteld uit personen,<br />
door <strong>de</strong>n gemeenteraad in zijn schoot gekozen ; van rechtsweze behooren tot<br />
<strong>de</strong>n C Schulvorstand ' nog <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer en <strong>de</strong> pastoor. In grootere gemeenten is<br />
<strong>de</strong> schoolbestuur<strong>de</strong>r altijd lid van <strong>de</strong>n «Schulvorstand); niet zel<strong>de</strong>n zetelt naast hem<br />
nog een on<strong>de</strong>rwijzer. De kommissie van on<strong>de</strong>rwijs <strong>de</strong>r groote Saksische ste<strong>de</strong>n<br />
bestaat gewoonlijk uit « Stadtraten, ' 4 Stadtverordneten, ' ( 1 ) le<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r burgerij en<br />
afgevaardig<strong>de</strong>n van het leeraarkorps; in Leipzig b. v. twee bestuur<strong>de</strong>rs en twee<br />
on<strong>de</strong>rwijzers, <strong>de</strong> eerste door <strong>de</strong> bestuur<strong>de</strong>rs, <strong>de</strong> laatste door <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers gekozen.<br />
Vakmannen ontbreken dus in geen enkel « Schulvorstand *<br />
Onmid<strong>de</strong>llijk boven <strong>de</strong> plaatselijke schoolbesturen staat <strong>de</strong> «Bezirksschulinspektion.<br />
) Voor <strong>de</strong> ste<strong>de</strong>n bestaat zij uit <strong>de</strong> schepenen en <strong>de</strong>n C Bezirkschulinspektor ;<br />
<strong>voor</strong> alle an<strong>de</strong>re plaatsen uit <strong>de</strong>zen laatsten en <strong>de</strong>n < Amtshauptmann ,. Meeningsverschillen<br />
on<strong>de</strong>r hen wor<strong>de</strong>n door het ministerie van on<strong>de</strong>rwijs beslecht.<br />
De C Schulvorstand ) elker gemeente maakt een ontwerp van budget <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
scholen, bepaalt het gebruik <strong>de</strong>r gel<strong>de</strong>n, bezorgt <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer of <strong>de</strong>n bestuur<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong> lijst <strong>de</strong>r 4 schoolplichtige ' kin<strong>de</strong>ren, neemt maatregelen om diegene o:i<strong>de</strong>t hen,<br />
die niet ter schole komen, daartoe te dwingen, bestraft ongerechtvaardigd schoolverzuim,<br />
enz. De le<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n C Schulvorstand ) kunnen op betaling <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
moeite, welke zij zich geven, geen aanspraak maken, met uitzon<strong>de</strong>ring van het lid,<br />
met het beheer <strong>de</strong>r gel<strong>de</strong>n belast (Schulkassenverwalter).<br />
Met uitzon<strong>de</strong>ring van het benoemen tot <strong>de</strong> plaatsen van <strong>voor</strong>loopig on<strong>de</strong>rwijzer<br />
(Hilfslehrer), hetwelk <strong>de</strong>n « Bezirksschulinspektor ) toekomt, beschikt <strong>de</strong> 4 Schulvorstand)<br />
over al <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re plaatsen in 't on<strong>de</strong>rwijs. Voor elke plaats van vastaangesteld<br />
on<strong>de</strong>rwijzer (standiger Lehrer) wor<strong>de</strong>n hem, gewoonlijk vanwege <strong>de</strong>n<br />
gemeenteraad, drij kandidaten ter keus <strong>voor</strong>gelegd. Wijst hij <strong>de</strong> drij kandidaten af,<br />
dan volgt een nieuw <strong>voor</strong>stel of <strong>de</strong> eigenmachtige benoeming door het korps, dat het<br />
recht van <strong>voor</strong>stellen heeft. Eventueel ontslagen van vast aangestel<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers<br />
valt buiten <strong>de</strong> bevoegdheid van <strong>de</strong>n « Schulvorstand. '<br />
De <strong>de</strong>rtig jaren, geduren<strong>de</strong> <strong>de</strong>welke <strong>de</strong>ze regeling van het schooltoezicht in voege<br />
is, bewijzen genoegzaam dat zoowel overhe<strong>de</strong>n als on<strong>de</strong>rwijzers met haar tevre<strong>de</strong>n<br />
zijn.<br />
Hoboken.<br />
HERMANN UHLMANN.<br />
(1) De Stadtverordneten komen met onze gemeenteraadsle<strong>de</strong>n overeen ; zij dui<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r burgerij aan die in <strong>de</strong>n c Schulvorstand , zitting heLben ; <strong>de</strong> « Stadtrat<br />
) is te vergelijken met onzen schepen — in Ne<strong>de</strong>rland wethou<strong>de</strong>r ; evenwel dient<br />
opgemerkt dat niet alle « Stadtrate ) aan het hoofd staan van een bijzon<strong>de</strong>r <strong>de</strong>par -<br />
tement van het bestuur <strong>de</strong>r gemeente.<br />
(Vert.)
— 283 —<br />
KIJKJES LINKS EN RECHTS.<br />
1411111111=5211•11•11MIX111111111111111111111111111111111111n1111111n1<br />
Op 27 Juni 11. overleed<br />
mejuffer<br />
Paulina PELEMANS,<br />
on<strong>de</strong>rwijzeres aan kin<strong>de</strong>rtuin<br />
11 — Everaertsstr. —<br />
Geboren te Merxem, op<br />
2 Juni 1861., oud-leerling<br />
.onzer gemeentescholen.<br />
Kweekeling van <strong>de</strong>n normalen<br />
leergang <strong>voor</strong> FrObelon<strong>de</strong>rwijzeressen<br />
te Antwerpen<br />
; benoemd in Berchem<br />
op 1 October 1881. Aldaar<br />
op wachtgeld geplaatst in<br />
December 1881. Aangesteld<br />
als on<strong>de</strong>rwijzeres bij kin<strong>de</strong>rtuin<br />
11 op 29 Mei 1886.<br />
Stichtend lid <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijsvereenigi<br />
Dg Diesterweg.<br />
Aan <strong>de</strong> treuren<strong>de</strong> bloedverwanten<br />
wordt hierbij<br />
innige <strong>de</strong>elneming betuigd<br />
door<br />
De redactie van « <strong>ONS</strong> <strong>WOORD</strong> ».<br />
Proficiat ! — Het Staatsbestuur heeft ons geacht me<strong>de</strong>lid, collega<br />
AUGUST VIO SCHAREN, on<strong>de</strong>rwijzer aan jongensschool nr 2, vereerd<br />
met het burgerkruis _van 1 "te klas, ter gelegenheid van zijn jubelfeest :<br />
vijf-en-<strong>de</strong>rtig jaar klasse-on<strong>de</strong>rwijzer.<br />
Wi l wenschen collega Van Scharen hartMijk geluk, en... een langdurige<br />
rust na een zoo lange loopbaan.<br />
De redactie van Ons Woord.<br />
Een hul<strong>de</strong>betoog. — « Aan Otto Ernst,<br />
Schrijver van Flachsmann als Erzieher<br />
) Om <strong>de</strong> verdiensten van het kunstwerk,<br />
) Om <strong>de</strong> waarheid en <strong>de</strong> waardigheid van <strong>de</strong> opvoedkundige strekking,<br />
>) Met achting en eerbied opgedragen door<br />
De redactie van Ons Woord.<br />
Zoo luid<strong>de</strong> <strong>de</strong> opdracht van eon bijzon<strong>de</strong>ren afdruk van Flachsmann<br />
als Opvoe<strong>de</strong>r, gczon<strong>de</strong>n aan Otto Ernst door <strong>de</strong> zorgen van het Uitvoerend<br />
Komiteit van Diesterweg. Dit exemplaar was netjes ingebon<strong>de</strong>n, verguld<br />
op snee en bevatte <strong>de</strong> handteekeningen van Uitv. Korn. en Redactiele<strong>de</strong>n.
— 284 —<br />
Van wege Otto Ernst is het volgen<strong>de</strong> schrijven toegekomen :<br />
Hamburg, 20/7/01.<br />
HOCHGEEHRTE HERREN,<br />
Empfangen Sie meinen allerherzlichsten Dank fur die liebenswurdige<br />
Ubersendung <strong>de</strong>s « Flachsmann als Opvoe<strong>de</strong>r ». Das pi iclitig gebun<strong>de</strong>lie<br />
Exemplar hat durch (lie smeichelhafte Widmung und (lurch die Namensziige<br />
<strong>de</strong>r verehrten Kollegen fill- mich einen beson<strong>de</strong>rs hohen Wert<br />
erlangt und wird einen Eherenplatz in meiner Bibliotliek erhalten. Seien<br />
Sie versichert, dass ich mich stets gliicklich schatzen wer<strong>de</strong>, wenn ich<br />
von meinen Antwerpener Freun<strong>de</strong>n und Genossen ein Zeichen ihres<br />
Daseins und Wickens erbalte. IVIit <strong>de</strong>m Wunsche, class das einmal<br />
gekniipfte Band ein dauern<strong>de</strong>s sein mOge, begriisse ich Sic auf das<br />
herzlichtste als<br />
Ihr dankbar ergebener<br />
OTTO ERNST.<br />
Twee ministerieele berichten. — Voor wat aangaat <strong>de</strong> huisvesting,<br />
herinnert <strong>de</strong> minister, dat <strong>de</strong> omzendbrief van <strong>de</strong>n 26 n Febi uari<br />
1877, volgens welken flan <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers <strong>de</strong> -verplichting kan opgelegd<br />
wor<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> gemeente te woven, slechts toepasselijk is <strong>voor</strong> zooverre<br />
<strong>de</strong>ze verplichting eerie <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong> is geweest bij <strong>de</strong> benoeming.<br />
Zoo <strong>de</strong>ze laatste van die verplichting niet gewaagt, bestaat er geen<br />
wettige of organieke veror<strong>de</strong>ning, die toelaat <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers te dwingen<br />
hun huisvesting in <strong>de</strong> gemeente to nemen.<br />
* *<br />
De gemeente overheid kan aan <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n van het on<strong>de</strong>rwijzend personeel<br />
in geval van ziekte geen geneesheer opdringen, die op cle .kosten van <strong>de</strong>n<br />
zieke, een getuigschrift zou afleveren.<br />
Indien het bestuur twijfel koestert over <strong>de</strong> wezenlijkheid of <strong>de</strong>n ernst<br />
<strong>de</strong>r ziekte, ingeroepen tot het verkrijgen van een verlof en bevestigd door<br />
<strong>de</strong>n familiegeneesheer, kan het, op zijne kosten, een geneesheer afvaardigen<br />
om zich te vergewissen of <strong>de</strong> aanvraag gegrond is.<br />
Bij verschil van mooning tusschen <strong>de</strong> twee artsen, kan het beroep aanteekenen<br />
bij het <strong>de</strong>partement van openbaar on<strong>de</strong>rwijs, dat <strong>de</strong> -verschijning<br />
zou bevelen van <strong>de</strong>n belanghebben<strong>de</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong> provinciale kommissic<br />
<strong>de</strong>r pensioenen,<br />
Bulletin syndical -- n° 516 — S t Gillis.<br />
Niet Spuwen ! — « In het belang <strong>de</strong>r openbare gezondlieid wordt<br />
men verzocht niet to spuwen », zoo luidt het opschrift in vele openbare<br />
plaatsen door <strong>de</strong> zorgen <strong>de</strong>r gezondheids-commissie opgehangen. Ook op<br />
<strong>de</strong> <strong>de</strong>uren onzer tramwagens heeft men het « Diet spuwen » aangebracht,<br />
maar in ooze scholen gaan <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren altijd <strong>voor</strong>t hun schalie met<br />
speeksel to besmeuren, wanneer zij die schoonmaken. Ili Zwitserland<br />
zijn <strong>de</strong> leien om gezondheidsre<strong>de</strong>nen afgeschaft. Ware het niet wenschelijk<br />
het misselijk en gevaarlijk gespuw tegen to gaan ? Zou<strong>de</strong>n <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rwijzers niet zorgen, dat <strong>de</strong> leien van al <strong>de</strong> leerlingen met spoils en<br />
water wor<strong>de</strong>n schoongemaakt ?<br />
Bezoek. — De leerlingen van het hoogste studiejaar <strong>de</strong>r twee ste<strong>de</strong>lijke<br />
normaalscholen van Brussel hebben achtereenvolgens, een bezoek
— 285 —<br />
gebracht aan een paar lagere scholen en kin<strong>de</strong>rtuinen van Antwerpen.<br />
Vooral het on<strong>de</strong>rwijs in <strong>de</strong> Antwerpsche kin<strong>de</strong>rtuinen trok aller belangstelling<br />
en verbazing.<br />
De zin<strong>de</strong>lijke en nette volkskin<strong>de</strong>ren, die aantrekkelijke en oor<strong>de</strong>elkundige<br />
wijze van spelend on<strong>de</strong>rricht, die ruime en luchtige lokalen, die<br />
beschaaf<strong>de</strong> en toch zoo kin<strong>de</strong>rlijke toon <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzeressen, alles trok<br />
aan en gaf veel te <strong>de</strong>nken en te leeren. De stall Antwerpen mag trotsch<br />
zijn op hare kin<strong>de</strong>rtuinen. In Been land ter wergild, men mag het met<br />
voile overtuiging zeggen, zal men dan ook zulk good en ruim opgevat<br />
Frcebel-on<strong>de</strong>rwijs aantreffen.<br />
Ook <strong>de</strong> bezochte lagere scholen maakten zeer gunstigen indruk op <strong>de</strong><br />
Brusselsche normalisten. Laten wij er bijvoegen dat zij door bestuur<strong>de</strong>rs<br />
en bestuursters met <strong>de</strong> vrien<strong>de</strong>lijkste welwillendheid ontvangen wor<strong>de</strong>n.<br />
Eere aan het Antwerpsch on<strong>de</strong>rwijs<br />
(Laatste Nieuws)<br />
Gezondheid op school. — De verslagen <strong>de</strong>r schooldoctors te<br />
Dres<strong>de</strong>n, in Duitschland, brengen het verrassend en tevens bedroevend<br />
feit aan het licht dat <strong>de</strong> helft <strong>de</strong>r sehoolgaan<strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren niet normaal is.<br />
De on<strong>de</strong>rwijzersbond heeft daarom het gemeentebestuur verzocht :<br />
1 0 jaarlijks alle kin<strong>de</strong>ren, met het oog op <strong>de</strong>n gezondheidstoestand, te<br />
laten on<strong>de</strong>rzoeken, en Mks volgens een bepaald stelsel '2° <strong>de</strong>n kin<strong>de</strong>ren,<br />
die een chronische kwaal hebben, 's zomers vrijaf te geven om een kuur<br />
te on<strong>de</strong>rgaan en hen het verzuim<strong>de</strong> door het vormen van hulpklassen te<br />
doen inhalen ; :3° invoering van schoolba<strong>de</strong>n.<br />
In 13elgie is 't al niet veel beter gesteld, meenen we. Wat doet hier <strong>de</strong><br />
overheid ?<br />
Hoe men <strong>de</strong> jeugd tracht op te voe<strong>de</strong>n. — De Vorwarts heeft<br />
weer een zendbrief openbaar gemaakt, dien <strong>de</strong> Pruisiche minister d' Studt<br />
in zake het on<strong>de</strong>rricht in <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis aan inrichtingen van <strong>voor</strong>tgezet<br />
on<strong>de</strong>rwijs heeft uitgevaardigd. In <strong>de</strong> laagste kiassen moeten <strong>de</strong> leerlingen<br />
bekend wor<strong>de</strong>n gemaakt met <strong>de</strong> « groote hel<strong>de</strong>nfiguren : in <strong>de</strong><br />
mid<strong>de</strong>lste kiassen moet <strong>de</strong> grootste waar<strong>de</strong> gehecht wor<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> erkenning<br />
van een « hoogere hestiering » in <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis. In <strong>de</strong> hoogste<br />
kiassen vereischt het on<strong>de</strong>rwijs in <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis « bijzon<strong>de</strong>r takt en<br />
groote <strong>voor</strong>zichtigheid o, want hier moet men ophel<strong>de</strong>ring geven over<br />
economische en maatschappelijke vraagstukken. Woor<strong>de</strong>lijk staat er in<br />
<strong>de</strong> instructies van <strong>de</strong>n minister ;<br />
«Bij het op ze<strong>de</strong>lij ken en historischen grondslag gegeven on<strong>de</strong>rwijs moet<br />
aan <strong>de</strong>n eenen kant gelet wor<strong>de</strong>n op <strong>de</strong> regelrnatigheid van. vele sociale<br />
eischen van <strong>de</strong>n tegenwoordigen tijd ; aan <strong>de</strong>n an<strong>de</strong>ren kant echter op <strong>de</strong><br />
ver<strong>de</strong>rfelijkheid van alle gewelddadige pogingen om wijziging te brengen<br />
in <strong>de</strong> maatschappelijke or <strong>de</strong>. Hoe zakelijker <strong>de</strong> leeraar <strong>de</strong> geschiedkundige<br />
ontwikkeling van <strong>de</strong> verhouding tusschen <strong>de</strong> Stan<strong>de</strong>n en <strong>de</strong>n toestand<br />
van <strong>de</strong> werken<strong>de</strong> kiassen in het bijzon<strong>de</strong>r behan<strong>de</strong>lt en <strong>de</strong> <strong>voor</strong>tduren<strong>de</strong><br />
verhetering in dien toestand, met vermijding van alle ten<strong>de</strong>ntie, hoe eer<strong>de</strong>r<br />
men er in zal slagen onze gezond <strong>de</strong>nken<strong>de</strong> jeugd in staat te stollen<br />
een fiel<strong>de</strong>r en kalm oor<strong>de</strong>el over <strong>de</strong> noodlottige gevolgen van <strong>de</strong> onrechtmatige<br />
sociale verzuchtingen van <strong>de</strong>n tcgenwoordigen tijd te vellen ».<br />
Rusten op school. -- De Pruisische minister van on<strong>de</strong>rwijs heeft<br />
bepaald dat aan alle scholen na elke les eenigen tijd gerust moet wor<strong>de</strong>n,
— 286 —<br />
en wel in het geheel zoovele malen tien minuten als er uren on<strong>de</strong>rwijs<br />
wor<strong>de</strong>n gegeven. Men mag dien rusttijd tot min<strong>de</strong>r dan tien minuten<br />
beperken, mits <strong>de</strong> overblijven<strong>de</strong> minuten alsdan aan volgen<strong>de</strong> rusttij<strong>de</strong>n<br />
wor<strong>de</strong>n toegevoegd. De rusttijd rnoet ten minste lang genoeg duren dat<br />
in <strong>de</strong> lokalen <strong>de</strong> lucht kan wor<strong>de</strong>n ververscht en <strong>de</strong>n leerlingen <strong>de</strong><br />
gelegenheid wor<strong>de</strong>n gegeven eenige beweging in <strong>de</strong> open lucht te nemen.<br />
Op een kleinen rusttijd moot telkens na het volgend lesuur een grootere<br />
volgen.<br />
Fleurs <strong>de</strong> Rhetorique. Als een bewijs, dat er nog an<strong>de</strong>re letterkundige<br />
fouten zijn, dan fouten tegen spelling en spraakleer, volge hier<br />
een oproep, ons onlangs in lian<strong>de</strong>n gevallen :<br />
TOT HET LIEFDADIGE VOLK !<br />
« En als <strong>de</strong> doodsklok luidt, dan schreien weesjes ». Geen' va<strong>de</strong>r,<br />
geen' moe<strong>de</strong>r meer, zuchtte 't arme schaapje ; o, ze zullen me naar <strong>de</strong><br />
boeren sturen, stotter<strong>de</strong> het kind al weenen<strong>de</strong>. Arm schepseltje.., ach...<br />
wat zal er nog van u gewor<strong>de</strong>n ?...<br />
Zoo dacht ik na,... maar ja, hon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n en hon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n kwijnen alzoo<br />
en geraken verloren wezens. Dageliks zien we hun getal vermeer<strong>de</strong>ren,<br />
het getal <strong>de</strong>rgenen die tot <strong>de</strong> armoe<strong>de</strong> gedoemd wor<strong>de</strong>n dageliks zien<br />
we kleine, zuivre MAAGJES hun Leven verloren gaan iii dien (?) bree<strong>de</strong>n<br />
stroom, mee<strong>de</strong>sleepen<strong>de</strong> (?) 't reinste zieltje, het e<strong>de</strong>lste karakter.<br />
Zal er dan niet eens een dageraad aanbreken, dat 'nen dam zal<br />
OPGETIMMERD (?) wezen, het arme weeskind beletten<strong>de</strong> te verdwijnen in<br />
<strong>de</strong>n koll: <strong>de</strong>r barbaarsch- en onwetendheid, ja. zelfs in.... d'ontucht ?....<br />
Maar, intusscheu, steeds immer naar 't <strong>voor</strong>gaau<strong>de</strong> streven<strong>de</strong>, dienen<br />
we reeds wor<strong>de</strong>n te zalven, daar, waar het ons mogelik is.<br />
.......................<br />
Welnu, gij, liefdadige harten, gij weezenvrien<strong>de</strong>n, gij oud-weezen,<br />
zult ge dien dag daar aanwezig zijn waar verheven, e<strong>de</strong>l werk to verrichten<br />
is ? Ja, niet waar alien getoond dat g'uw naatn met waardigheid<br />
draagt, getoond dat ge het arme weeskind's lij<strong>de</strong>n wilt lenigen.<br />
Dat <strong>de</strong>n 30 Juni, (le HANDEN nijpend gedrukt wor<strong>de</strong>n, <strong>de</strong>r HARTEN,<br />
welke fier en vroom het hunne bijdragen tot verzachting van 's weesjeslot.<br />
Een beetje proza uit het Han<strong>de</strong>lsblad. — De Brusselsche<br />
correspon<strong>de</strong>nt van het Han<strong>de</strong>lsblad schrijft aan het Antwerpsch blad<br />
REIZENDE ONDERWIJZERS.<br />
De on<strong>de</strong>rwijzers nit <strong>de</strong>n omtrek van Brussel krijgen lust in reizen :<br />
ongetwijfeld een gevolg van <strong>de</strong> schooluitstapjes, waarvan men, in 't<br />
<strong>voor</strong>bijgaan gezegd, misbruik maakt.<br />
Maar die heeren hebben zich in 't hoofd gesteld, van het gouvernement<br />
eene vrije verkeerkaart op <strong>de</strong> spoorwegen te verkrijgen. 't Is niet veel,<br />
zooals men ziet<br />
Ik zou mij fel moeten bedriegen of het gouvernement zal <strong>de</strong>rgelijke<br />
vraag niet toestaan. Mij dunkt dat het van <strong>de</strong> gelegenheid eens moest<br />
gebruik om die heeren aan te bevelen, geen verstrooiingen<br />
ver van huis te gaan zoeken, maar zich wat meer<br />
met hunne klassen bezig te hou<strong>de</strong>n.<br />
Zon<strong>de</strong>r conamentarièn, niet waar ?
— 287 —<br />
On<strong>de</strong>rwijs van Geschie<strong>de</strong>nis. — De on<strong>de</strong>rwijs-commissie te Gent<br />
heeft het handboek <strong>voor</strong> Geschie<strong>de</strong>nis van M. Westendorp, schoolbestuur<strong>de</strong>r,<br />
aangenomen.<br />
Er is, door <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> commissie besloten een prijskamp te openen <strong>voor</strong><br />
het opstellen van een handboek van plaatselijke geschie<strong>de</strong>nis.<br />
Antwerpen laat zich door Gent op dat gebied <strong>voor</strong>uitloopen !<br />
Op 28 November 1900 werd in ooze stad een Verein Deutscher<br />
Lehrer gesticht, dat he<strong>de</strong>n 27 on<strong>de</strong>rwijzers aan <strong>de</strong> Duitsche scholen van<br />
Antwerpen, Hoboken, Brussel tot le<strong>de</strong>n telt. Hun wensch is dat het<br />
va<strong>de</strong>rland zich meer om hun toestand bekommere en daarvan o. a. blijk<br />
geve door <strong>de</strong> jaren, in het buitenland aan Duitsche scholen doorgebracht,<br />
me<strong>de</strong> te rekenen tot <strong>de</strong>n diensttijd ; door hen toe to laten tot<br />
een door <strong>de</strong>n staat beneer<strong>de</strong> pensioenkas ; door een planmatig verstrekken<br />
van toelagen aan <strong>de</strong> scholen, waar zij werkzaam zijn.<br />
De vereenigiug van al <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijskrachten, in <strong>de</strong> 1000 Duitsche<br />
scholen van het buitenland verspreid, zou <strong>voor</strong>zeker een groote stap<br />
nailer zijn tot het doel. Om zoover to geraken is het echter volstrekt<br />
noodig dat zij beter met elkan<strong>de</strong>r in voeling komen en men zal daartoe<br />
meer bijdragen door een blad. Tot het oprichten van een maandschrift,<br />
« die Deutsche Sell ule im Auslan<strong>de</strong> n, werd een geestdriftige oproep<br />
rondgestuurd door <strong>de</strong>n hoer H. Amrhein (Hoboken).<br />
Zoodra bet aantal inschrijvers voldoeu<strong>de</strong> is (jaarl. prijs 5 Mark) zal het<br />
blad het Licht zien. wij hopen met <strong>de</strong>n nieuwen konfrater spoedig kennis<br />
to maken.<br />
Belangrijk Bericht: — De Heer WILLEM KOOPAL, turnleeraar to<br />
Antwerpen, heeft aan Diesterweg's Hulpkas <strong>voor</strong> behoeftige schoolkin<strong>de</strong>ren<br />
ten verkoop aangebo<strong>de</strong>n 400 exemplaren van zijne <strong>voor</strong>dracht<br />
over De Gymnastielc in Belgie en het Zweedsch stelsel , onlangs in Diesterweg's<br />
Uitbreiding .<strong>de</strong>r Normale Studien gehou<strong>de</strong>n.<br />
Deze brochuur is ter beschikking onzer lezers ; tegen <strong>de</strong>n prijs van<br />
0,10 fr. <strong>voor</strong> <strong>de</strong> stad ; van 0,15 <strong>voor</strong> het binnenland en van 10<br />
cent (per postmandaat op te zen<strong>de</strong>n) <strong>voor</strong> Ne<strong>de</strong>rland.<br />
Den Heer KOOPAL, onzen warmsten dank !<br />
BLADVULLING.<br />
Een <strong>de</strong>nker. — In het exaam. De leerlingen hebben te ántwoor<strong>de</strong>n, hoe <strong>de</strong><br />
telwoor<strong>de</strong>n ver<strong>de</strong>eld wor<strong>de</strong>n in grondgetallen, rangschikken<strong>de</strong> telwoor<strong>de</strong>n en<br />
onbepaal<strong>de</strong> telwoor<strong>de</strong>n. Zij moeten ook <strong>voor</strong>beel<strong>de</strong>n opgeven van elke soort. De<br />
grondgetallen en rangschikken<strong>de</strong> telwoor<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n door <strong>de</strong>n leerling, dien wij<br />
een <strong>de</strong>nker noemen, opgegeven, zooals zij door <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer waren geleerd<br />
gewor<strong>de</strong>n en zooals zij in alle spraakkunsten <strong>voor</strong>komen. Voor <strong>de</strong> onbepaal<strong>de</strong> telwoor<strong>de</strong>n<br />
geeft hij er echter op van zijne vinding : Bij <strong>de</strong> tien, tegen <strong>de</strong> <strong>de</strong>rtig, onarent<br />
zestien, nagenoeg veertig.
Verblijf<br />
Vertrek<br />
Terugkomst<br />
— 288 —<br />
WERKZAAMHEDEN DER VEREENIGING,<br />
ZANGAFDEEL1NG EN REISKOMITEIT.<br />
Juli is een drukke maand geweest <strong>voor</strong> onze Zangaf<strong>de</strong>eling.<br />
Den I5en verleen<strong>de</strong> 't Klein Koor zijn me<strong>de</strong>werking aan het Jan Blockx-Concert<br />
in het tentoonstellingslokaal van <strong>de</strong>n tombola, ingericht ten <strong>voor</strong><strong>de</strong>ele <strong>de</strong>r nagelaten<br />
betrekkingen van <strong>de</strong>n overle<strong>de</strong>n en betreur<strong>de</strong>n kunstzanger LODEWIJK LEYSEN. Het<br />
bracht ten gehoore Het Graf, vierstemmig madrigaal, en Ons Va<strong>de</strong>rland; te dier<br />
gelegenheid door <strong>de</strong>n toondichter vierstemmig bewerkt.<br />
Den 21 en trad het Gemeugd Koor op in het Casino te 13!ankenbtrghe, daartoe<br />
uitgenoodigd door <strong>de</strong>n Bestuur<strong>de</strong>r, Heer HENRY FONTAINE.<br />
Het programma bestond uit <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> nummers :<br />
I. Fest-Ouvertur mit Gesang . . . ROB. SCHUMANN<br />
fiber das Rheinweinlied : 4 Beitreinzt mit Laub . op. 123<br />
Prenor-Solo : M r L. SELENS).<br />
2. L'Enfanee du Christ, Oratorio en 3 parties,<br />
Paroles et musique <strong>de</strong> HECTOR BERLIOZ<br />
3. Kaiser- Marsch mit Chor .. RICHARD WAGNER<br />
Verleen<strong>de</strong>n hun me<strong>de</strong>werking : Mevr. Ju<strong>de</strong>ls-Kamphuyzen, M.M. Constantin<br />
De Bom, Henry Fontaine, Jos. Ju<strong>de</strong>ls en Leop. Selens.<br />
In bei<strong>de</strong> gelegenhe<strong>de</strong>n, wij mogen 't gerust verklaren, hebben onze zangeressen<br />
en zangers zich met eer van hun taak gekweten en <strong>de</strong> faam opgehou<strong>de</strong>n die zij zich,<br />
dank <strong>de</strong> kundige leiding van kollega Joris De Bom, hebben weten te veroveren.<br />
De tweedaagsche r€is naar Blankenberge zal Lang blijven leven in <strong>de</strong> herinnering<br />
van alien die ze meemaakten — 't waren er wel 240 !<br />
De inrichting iiet niets te wenschen over. Hier<strong>voor</strong> zij hul<strong>de</strong> gebracht en dank<br />
betuigd aan kollega Fons Christiaens, wiens werkzaamheid en gedienstigheid tij<strong>de</strong>ns<br />
heel <strong>de</strong>n tocht algemeen zijn opgemerkt en bewon<strong>de</strong>rd.<br />
SCHOOLKOLONIEN van Igo'<br />
Getal<br />
LI.<br />
Begeleidsters & Begelei<strong>de</strong>rs<br />
Itegem 7 Aug. 28 Aug. 31 J. Mien J. Claessens & J. Van Eeckhoven<br />
Hamois 7 Aug. 28 Aug. 6o J. Mren Fr. Elen, Em. Van Drooghenbroeck,<br />
Huib. Serneels & Alf.<br />
Hautteman.<br />
Blankenberge 28 Aug. 18 Sept. 3o J. Mren A. Christiaens & F. Geefs.<br />
Itegem 29 Aug. i8 Sept. 31 M. Mej. M. Gillard & C. Tyck.<br />
Hamois 28 Aug. 18 Sept. 6o M. Mejufvre n Ci. Gillet, 0. Daelman,<br />
Nobluez & Hoefmans.<br />
Blankenberge t 28 Aug. 18 Sept. 3o M. Mi ne Christiaens & Mej. M. Taeymans.<br />
NOTA. De personen, die verlangen naar eene <strong>de</strong>r <strong>voor</strong>noem<strong>de</strong> plaatsen te vertrekken,<br />
tegelijk met <strong>de</strong> kolonisten, kunnen <strong>de</strong> gewone prijsvermin<strong>de</strong>ring bekomen.<br />
Zij gelieven zich te wen<strong>de</strong>n tot 141 r Jan Lemmers, Richardstraat, 29, minstens<br />
8 dagen <strong>voor</strong> 't vertrek.<br />
HET KOMITEIT.
^^^^
- 290 -<br />
BOEKBEOORDEELING<br />
300 Causeries (Exercices d'intuition et <strong>de</strong> langage) door J. AERNOUT & J. DE<br />
CONINCK. J. Lebegue & Co, Brussel, uitgevers — 2 <strong>de</strong> uitgaaf. Prijs: fr. 2,50.<br />
Het werkje dat <strong>de</strong> Heeren J. AERNOUT en J. DE CONINCK ons geleverd hebben<br />
vormt een nieuwigheid on<strong>de</strong>r dit opzicht, dat het ver<strong>de</strong>eld is over <strong>de</strong> 12 maan<strong>de</strong>n<br />
van het jaar, met eene reeks van 25 spreekoefeningen, <strong>voor</strong> ie<strong>de</strong>re maand. Ie<strong>de</strong>re<br />
aanschouwingsles, gevolgd van spreekoefening heeft zooveel mogelijk betrekking op<br />
zaken die, in <strong>de</strong> maand waar ze in <strong>voor</strong>komen, het best op te merken zijn.<br />
Alhoewel dit werk <strong>voor</strong>namelijk bestemd is <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n lageren graad, 2<strong>de</strong> jaar, <strong>de</strong>nken<br />
wij, dat het met veel vrucht ook in <strong>de</strong>n mid<strong>de</strong>lgraad zal kunnen gehruikt wor<strong>de</strong>n,<br />
waar het stof zal geven tot menigvuldige kleine opstellen, mon<strong>de</strong>lings en schriftelijk<br />
te verwerken. Dit alles in scholen waar het Fransch <strong>de</strong> voertaal is van het<br />
on<strong>de</strong>rwijs. Voor ons ook kan het werkje menigvuldige diensten bewijzen. De<br />
on<strong>de</strong>rwijzers, gelast met <strong>de</strong>n cursus van Fransche taal <strong>voor</strong> voiwassenen, zullen het<br />
met veel vrucht kunnen benuttigen. Zij zullen er stof in vin<strong>de</strong>n tot menige zeer<br />
aangename spreekoefening.<br />
Deze twee<strong>de</strong> uitgaaf bevat ook <strong>de</strong> vertaling <strong>de</strong>r <strong>voor</strong>naamste technische woor<strong>de</strong>n,<br />
zoodat het werk best kan gehruikt wor<strong>de</strong>n bij het aanleeren <strong>de</strong>r twee<strong>de</strong> taal.<br />
Tegelijk met <strong>de</strong>ze twee<strong>de</strong> uitgaaf, verscheen : 300 Resumes <strong>de</strong> Causeries door<br />
J. AERNOUT. Het is bestemd <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n leerling, en bevat <strong>de</strong>n korten inhoud <strong>de</strong>r<br />
spreekoefeningen.<br />
Bei<strong>de</strong> werkjes, on<strong>de</strong>r alle oogpunten aanbevelenswaardig, wenschen wij goe<strong>de</strong>n<br />
aftrek.<br />
Les premiers Entretiens a l'ecole Frcebel par A. RAcuLEz, directrice <strong>de</strong> l'ecole Frcebel,<br />
a Charleroi. — Editeur : Ad. esmael-Charlier, Namur. Prix : i franc.<br />
Avec un interét toujours croissant nous avons parcouru le petit volume <strong>de</strong><br />
Mile A. Reculez. Les 129 lecons, classees d'une maniere methodique, amenent au<br />
but, que l'auteur s'est propose : enrichir le pauvre vocabulaire <strong>de</strong>s petiots du jardin<br />
d'enfants. Mile Reculez a suivi la marche radicale : aller <strong>de</strong> ce qui est pres a ce qui<br />
est loin, du connu a l'inconnu. Nous recommandons vivement l'ouvrage <strong>de</strong><br />
Mlle Reculez a nos institutrices Frcebel : elles y trouveront un choix exquis <strong>de</strong> lecons<br />
<strong>de</strong> doses !<br />
Manuel d'Histoire <strong>de</strong> la Belgique a l'usage <strong>de</strong>s stoles primaires par A. WESTENDORP,<br />
instituteur a l'ecole primaire superieure, a Gand. Avec douze cartes colorises.<br />
Gand. Imprimerie V. Van Doosselaere, Boulevard <strong>de</strong> l'Heirnisse, 17. — 1901.<br />
Een handboek 99 bladz. groot— vervaardigd door een on<strong>de</strong>rwijzer, en niet door<br />
een schoolmeester. Die tegenstelling wordt te pas gebracht met het oog op zekere<br />
werkjes — in <strong>de</strong> scholen gebruikt ! — en die tot rationeel geschie<strong>de</strong>nison<strong>de</strong>rwijs<br />
slechts in heel verwij<strong>de</strong>r<strong>de</strong> betrekking staan. Deze werkjes, dun als een wafeltje en<br />
<strong>voor</strong> enkele centiemen te koop, wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> wereld ingezon<strong>de</strong>n om geld te slaan naar<br />
<strong>de</strong>n regel a vele kleintjes maken een groot. , De schrijvers (?) zijn sluwe, doortrapte,<br />
uitgeslapen mannen van zaken. Zij kennen <strong>de</strong> toestan<strong>de</strong>n en <strong>de</strong> behoeften van het<br />
oogenblik, en, waar er een oogsken vet te scheppen is op <strong>de</strong> opvoedkundige soep,<br />
daar brengen zij hun spaantje in gereedheid. De geschiedkundige handboekjes aldus,<br />
tengevolge van <strong>de</strong> kantonnale wedstrij<strong>de</strong>n en het daarme<strong>de</strong> gepaard gaan<strong>de</strong> africhtingssysteem<br />
op <strong>de</strong> markt geworpen, zijn legio. En ware er zelfs maar een enkel,<br />
dan nog zou het genoeg zijn om <strong>de</strong> eer <strong>de</strong>r Belgische opvoedkundige praktijk <strong>voor</strong><br />
eeuwig te beduimelen. Een land, waar zulke prulboekjes in <strong>de</strong> scholen geduld wor<strong>de</strong>n,<br />
is rijp <strong>voor</strong> <strong>de</strong> onmogelijkste schikkingen en vergelijken.
- 291 -<br />
In afwachting, dat eens <strong>de</strong> Hercules opsta, die het verzuiveren<strong>de</strong> water drijft door<br />
<strong>de</strong>ze nieuwerwetsche stallen van Augias, begroeten wij met geluk eene poging om<br />
het geschie<strong>de</strong>nison<strong>de</strong>rwijs te verfrisschen, te verlevendigen en op te knappen.<br />
De Heer WESTNDORP heeft een werk geleverd van groote verdienste.<br />
Zijn leerboek is tezelf<strong>de</strong>rtijd een leesboek. De re<strong>de</strong>matige uiteenzetting <strong>de</strong>r feiten,<br />
het verhaal ( met getal en omstandighecien z gaat <strong>de</strong> korte inhou<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> synoptische<br />
tabellen en <strong>de</strong> datumreeksen <strong>voor</strong>af. Met <strong>de</strong> twaalf gekleur<strong>de</strong> kaarten tusschen <strong>de</strong>n<br />
tekst wordt voldaan aan <strong>de</strong>n eisch, dat geschie<strong>de</strong>nis en aardrijkskun<strong>de</strong> elkan<strong>de</strong>r<br />
moeten aanvullen en volledigen. De kaarten zijn eenvoUdig, hel<strong>de</strong>r, dui<strong>de</strong>lijk, niet<br />
overla<strong>de</strong>n, juist <strong>voor</strong> hun Joel berekend.<br />
Aan alles wordt men gewaar, dat het werk van <strong>de</strong>n Heer WESTENDORP <strong>de</strong> ontwikkeling<br />
is van eigen inzichten, gelouterd door jarenlange ervaring in <strong>de</strong> klas.<br />
Onbegrijpelijk nochtans, dat <strong>de</strong> handleiding werd uitgegeven in het Fransch en<br />
niet in oorspronkelijk Ne<strong>de</strong>rlandsch. Of is het Fransch soms <strong>de</strong> voertaal van het<br />
on<strong>de</strong>rwijs in <strong>de</strong> betalencle lagere scholen <strong>de</strong>r hoofdstad van Vlaan<strong>de</strong>ren ?<br />
Notions elementaires <strong>de</strong> Sciences naturelles, par D. DOLHEN. Degre moyen (0,4o fr.)<br />
et <strong>de</strong>gre supe'rieur (0,50 fr.). Namur, Wesmael-Charlier.<br />
Mid<strong>de</strong>lgraad : <strong>de</strong> mensch, <strong>de</strong> dieren, <strong>de</strong> planten, <strong>de</strong> <strong>de</strong>lfstoffen, eenige nijverheidsbegrippen.<br />
Hoogere grata : <strong>de</strong> mensch, <strong>de</strong> dieren, <strong>de</strong> planten, eerste begrippen <strong>de</strong>r physiek,<br />
begrippen over eenige nijverhe<strong>de</strong>n. — le<strong>de</strong>r boekje bevat dus gansch het programma<br />
van ie<strong>de</strong>ren graad.<br />
Een aanbevelenswaardig werkje on<strong>de</strong>r alle opzichten, zeer methodisch opgevat<br />
en versierd met een groot aantal, zeer dui<strong>de</strong>lijke platen. V6or ie<strong>de</strong>re les wor<strong>de</strong>n<br />
aangeduid <strong>de</strong> aanschouwingsmid<strong>de</strong>len en <strong>de</strong> korte inhoud. De les wordt <strong>de</strong>n kin<strong>de</strong>ren<br />
<strong>voor</strong>gebracht on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n vorm van een zeer aantrekkelijk gesprek <strong>de</strong>s<br />
on<strong>de</strong>rwijzers met zijne leerlingen, <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer toont en geeft daarna <strong>de</strong> korte<br />
samenvatting van hetgeen behoeft onthou<strong>de</strong>n te wor<strong>de</strong>n.<br />
Dit alles zeer dui<strong>de</strong>lijk en tevens aantrekkelijk <strong>voor</strong>gesteld : het eenige mid<strong>de</strong>l<br />
om het on<strong>de</strong>rwijs <strong>de</strong>r natuurwetenschap te doen vruchten dragen.<br />
Comment le jeune Alfred apprit le flamand, par D. CLAES (r e et 2me partie). Namur,<br />
Ad. Tiresmael-Charlier. Prijs : 0.50 fr. per <strong>de</strong>el.<br />
Werkje bestemd <strong>voor</strong> <strong>de</strong> lagere scholen en <strong>de</strong> <strong>voor</strong>bereidcn<strong>de</strong> klassen in <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>lbare<br />
scholen van het Walenland.<br />
Vooraf <strong>de</strong> <strong>voor</strong>naamste regels met <strong>voor</strong>beel<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r uitspraakleer. Eenige <strong>de</strong>r<br />
<strong>voor</strong>naamste spraakkundige begrippen, onmid<strong>de</strong>llijk gevolgd door leeslessen in<br />
vorm van gesprekken. Alfred gaat naar Hasselt wonen om Vlaamsch te leeren. In<br />
<strong>de</strong> twee <strong>de</strong>eltjes van het werkje vin<strong>de</strong>n wij Alfred overal terug : zijn verblijf in <strong>de</strong><br />
familie van zijn vriend Hendrik, wat hij doet, waar hij gaat, enz. Ie<strong>de</strong>re leesles is<br />
<strong>voor</strong>afgegaan van een lijst <strong>de</strong>r moeilijkst uit te spreken woor<strong>de</strong>n en gevolgd door<br />
<strong>de</strong> vertaling <strong>de</strong>r nieuwere woor<strong>de</strong>n. Ie<strong>de</strong>re leesles kan in spreekoefening wor<strong>de</strong>n<br />
overgezet , <strong>de</strong> vorm <strong>de</strong>r leesles leent er zich zeer gemakkelijk toe.<br />
Een zeer aanbevelenswaardig werkje, indien het niet bier en daar zondig<strong>de</strong> tegen<br />
<strong>de</strong> onzijdigheid.<br />
Cours d'êcriture avec documents commerciaux constituant un cours essentiellement<br />
pratique par D. DOLHEN.<br />
Cattier unique pour ecoles primaires et sections preparatoires <strong>de</strong>s ecoles<br />
moyennes ....................... fr. 0.20<br />
Cattier unique pour premiere annee, section moyenne d'E. M.. . . . fr. i.00<br />
Uitgever : A. Wesmael-Charlier, Namen.
---- 292 --<br />
De werkjes zijn zeer goed opgevat. Het gebeurt maar al te dikwijls dat <strong>de</strong> leerlingen<br />
verplicht wor<strong>de</strong>n alle soort van han<strong>de</strong>lsdocumenten na te bootsen. Het<br />
inieeren vraagt veel tijd, die beter kan besteed wor<strong>de</strong>n ; overigens <strong>voor</strong> <strong>de</strong> meeste<br />
schriften bestaan gedrukte formulen, wij vin<strong>de</strong>n het dan ook practisch <strong>de</strong>n leerlingen<br />
die gedrukte formulen in <strong>de</strong> han<strong>de</strong>n te geven. De bijgaan<strong>de</strong> schrijfoefeningen<br />
maken <strong>de</strong> leerlingen vertrouwd met tal van bijzon<strong>de</strong>re han<strong>de</strong>lstermen.<br />
Het twee<strong>de</strong> schrijfboek bijzon<strong>de</strong>r aanbevolen <strong>voor</strong> <strong>de</strong> lagere hoofdschool.<br />
Cours supOrieur <strong>de</strong> grammaire francaise, a l'usage <strong>de</strong>s eleves <strong>de</strong>s 5e et 6e annees<br />
d'etu<strong>de</strong>s <strong>de</strong>s ecoles primaires, par C. NICOLET, inst. comm. a Liege et E. VELINE.<br />
Wesmael-Charlier, editeur, Namur. — Fr. o.6o.<br />
In het maartnummer van 1900 lieten wij ons met veel lof uit over het werkje <strong>de</strong>r<br />
H.H. Nicolet en Veline. Wij bespraken toen <strong>de</strong>n mid<strong>de</strong>lgraad, thans roepen wii <strong>de</strong><br />
aandacht op <strong>de</strong>n hoogeren graad. De verwerkte stof is te zeer bekend, erover uitwei<strong>de</strong>n<br />
ware overbodig. De schrijvers blijven trouw aan hun stelregel : .4 Weinig<br />
theorie, veel pralitijk r. Zij bezigen eene eenvoudige, gebruikelijke taal, wat <strong>de</strong><br />
<strong>voor</strong>beel<strong>de</strong>n en toepassingen niet weinig in bevattelijkheid doet winnen. Zij werkten<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> lagere school en lever<strong>de</strong>n een practisch handboek dat wij in gemoe<strong>de</strong><br />
aanbevelen.<br />
Enseignement <strong>de</strong> l'economie domestique et travaux du ménage, par Mme RENSONNET-<br />
JONES. (Nouvelle edition).<br />
Uitgever : A. Wesmael-Charlier, Namen. Prijs 1.5o fr.<br />
Het IA erk is bestemd <strong>voor</strong> <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>lbare meisjesscholen. De volgen<strong>de</strong> hoofdstukken<br />
wor<strong>de</strong>n erin behan<strong>de</strong>ld : ler annee : 1) Soiris a donner a l'habitation ;<br />
2) Mobilier ; 3) Appareils <strong>de</strong> chauffage et d'eclairage. lime annee : x) Linge et objets<br />
d'habillement ; 2) Blanchissage et repassage du linge ; 3) Trousseau d'une jeune<br />
fille ; 4) Principaux mo<strong>de</strong>s <strong>de</strong> conservation <strong>de</strong>s fruits, <strong>de</strong>s legumes, <strong>de</strong>s ceufs.<br />
IIIme annee : 1) Notions tres simples sur les substances alimentaires ; 2) composition<br />
<strong>de</strong> quelques menus ! 3) Service d'un repas <strong>de</strong> ceremonie ; 4) Notions <strong>de</strong> comptabilite<br />
domestique.<br />
Zooals ge ziet, er wordt in verhan<strong>de</strong>ld al wat eene goe<strong>de</strong> huisvrouw noodzakelijk<br />
zou moeten kennen en daarom achten wij het werk geroepen veel goeds te stichten<br />
bij <strong>de</strong> meisjes van ons lager mid<strong>de</strong>lbaar on<strong>de</strong>rwijs.<br />
INtho<strong>de</strong> <strong>de</strong> lecture elementaire, par A. DEVLEMINCKX, instituteur communal a<br />
Schaerbeek.<br />
Premiere partie Prix 0.15 fr.<br />
Deuxieme partie .<br />
.... . Prix 0.20 fr.<br />
Librairie classique <strong>de</strong> A. Wesmael-Charlier. editeur, rue <strong>de</strong> fer, 53, Namur.<br />
In zijn <strong>voor</strong>woord zegt <strong>de</strong> schrijver : Charge, <strong>de</strong>puis plusieurs annees, d'une classe<br />
elementaire a l'ecole communale n o 12 a Schaerbeek, j'ai pu me rendre compte <strong>de</strong>s<br />
nombreuses difficultes, que presente l'enseignement <strong>de</strong> la lecture elementaire.<br />
J'ai tente <strong>de</strong> les echelonner et <strong>de</strong> les presenter <strong>de</strong> maniêre a ne pas rebuter, ni<br />
fatiguer les eleves.<br />
Hierin is <strong>de</strong> schrijver ten volle gelukt. Geen opeenstapeling van moeilijkhe<strong>de</strong>n in<br />
een zelf<strong>de</strong> lesje ; maar gelei<strong>de</strong>lijk wor<strong>de</strong>n alle afzon<strong>de</strong>rlijk behan<strong>de</strong>ld, wat <strong>de</strong> taak<br />
<strong>de</strong>s on<strong>de</strong>rwijzers veel vergemakkelijkt.<br />
Als gewoonlijk is <strong>de</strong> uitvoering zeer goed verzorgd, aihoewel wij <strong>voor</strong> een eerste<br />
leesboek, liever eene grootere letter gebruikt zagen.
ACTITSTE JAARGANG Nr 10 I October igoi<br />
Ohne ein Blatt, in welchem alles Laufen<strong>de</strong>n was die Lehrer interessiren kann zur Sprache kommt,<br />
ist eine lebendige Verbindung und Wechselwirkung <strong>de</strong>r Lehrer nicht <strong>de</strong>nkbar.<br />
In <strong>de</strong>r Vereinigung liegt unsere Kraft. Isoliere dich und du bist schwach o<strong>de</strong>r du wirst es.<br />
DIESTERWEG.<br />
INHOUD : Rond Flachsmann als opvoe<strong>de</strong>r. — Het 44e On<strong>de</strong>rwijzerskongres to Bergen. —<br />
Vereeniging tot bescherming <strong>de</strong>r abnormale kindsheid. — De nationale school en hare beschermers.<br />
Stijn Streuvels : Een Dorpsschool. — Kijkjes links en rechts. — Werkzaamhe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r Vereeniging.<br />
— Boekbeoor<strong>de</strong>elingen.<br />
Rond "FLACHSMANN ALS OPVOEDER".<br />
We kregen 't over Flachsmann.<br />
Met 't slot, zei ik tot m'n vriend, kan ik onmogelijk volkomen<br />
vree hebben. Dat Flachsmann vernietigd wordt, heel goed. Dat <strong>de</strong> jongelui<br />
elkan<strong>de</strong>r krijgen, opperhest. Maar waarom, in godsnaam, van<br />
Jan Flemming een schoolhoofd gemaakt ! 't Be<strong>de</strong>rft <strong>de</strong> helft van m'n<br />
geluk over <strong>de</strong>n goeien afloop van <strong>de</strong> zaken ; 't verdooft <strong>de</strong>n glans van<br />
Jan's beeld, die 'k nu, telkens ik aan hem <strong>de</strong>nk, zie zitten in Flachsmann's<br />
zetel, achter Flachsmann's bureau, tusschen Flachsmann's<br />
roo<strong>de</strong>n en zwarten inkt, lijsten opmakend, en, met <strong>de</strong> kostbare hulp van<br />
Negendank, zijn school besturend, en die 'k me niet meer kan <strong>voor</strong>stellen,<br />
zoo heelemaal als toen hij nog geen hoofd was, met <strong>de</strong> jongens<br />
op <strong>de</strong> speelplaats joelend en ravottend, dat het een levee werd als een<br />
hel, en <strong>voor</strong> <strong>de</strong> klas, on<strong>de</strong>rwijzend dat <strong>de</strong> ouwe, uitgeslapen Prell er<br />
weer een kleine jongen bij werd. Spijtig om die mooie, mooie figuur<br />
van Jan Flemming !<br />
(Hier werd ik een spottend-vragen<strong>de</strong>n blik gewaar, die dui<strong>de</strong>lijk<br />
sprak van niet doordraven en.... verklaren).
— 294 —<br />
Och, is 't niet eenvoudig genoeg ? Jan Flemming, dat is nu eens een<br />
genie. (Als hij ten minste in werkelijkheid bestaat , Ik <strong>voor</strong> mij ben<br />
sterk geneigd hem als een zuiver i<strong>de</strong>e te aanzien, volkomen ongeschikt<br />
dus om, met menschelijke voeten op <strong>de</strong> reele planken van het tooneel,<br />
zich door ons van buiten en van binnen te laten bekijken). De benamingen<br />
leermeester, on<strong>de</strong>rwijzer beginnen belachelijk te klinken <strong>voor</strong><br />
zoo'n man, een echt kunstenaar, die met kin<strong>de</strong>rkarakter en kin<strong>de</strong>rverstand<br />
werkt als een beeldhouwer met klei, kne<strong>de</strong>nd er uit wat hij wil<br />
en juist zooals hij 't wil, gemakkelijk, half spelend, zon<strong>de</strong>r geleerdigheidsvertoon<br />
of wetenschapetalage, juist een artiest door gods gena<strong>de</strong>.<br />
Van huis uit kreeg hij alles mee wat <strong>de</strong>n i<strong>de</strong>alen opvoe<strong>de</strong>r maakt : een<br />
paalvast karakter bij een teere, gevoelige inborst ; een blije, opgeruim<strong>de</strong><br />
stemming over een solie<strong>de</strong>n grond van ernst, een klaar hoofd<br />
zon<strong>de</strong>r pedantism, en boven alles het geloof in, <strong>de</strong> begeestei ing <strong>voor</strong><br />
zijn taak.<br />
Hee, meent ge dat ze'r dik loopen, <strong>de</strong> Jan Flemming's ? Als er al<br />
eens een is op <strong>de</strong> duizend ! En dan nog zoo kompleet niet !<br />
Zoo'n rare rogel, zoo'n witte merel, waar is die z'n plaats nu, zeg ?<br />
Is ze <strong>voor</strong> <strong>de</strong> klas, of is ze buiten <strong>de</strong> klas ? Is ze in een kantoor of is ze<br />
bij <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren ? Ik meen ze is bij, met, on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren, zooveel<br />
't maar zijn kan. Ik vind dat g'een zon<strong>de</strong> aan <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren begaat als<br />
ge hen onttrekt aan <strong>de</strong> leiding van Flemming....<br />
Daar on<strong>de</strong>rbrak me m'n altijd zeer bedaar<strong>de</strong> vriend<br />
Ge vergeet dat g'in Duitschland zijt. Een schoolhoofd heeft er<br />
an<strong>de</strong>re plichten dan bij ons. Van on<strong>de</strong>rwijzen is hij niet geheel ontheyen.<br />
Zooveel uren les per week, lui<strong>de</strong>n z'n instruksies. Herinner u maar<br />
<strong>de</strong> eerste woor<strong>de</strong>n van Prell tot Flachsmann : Gij moet op dit uur<br />
on<strong>de</strong>rrichten.... Hoe komt het, dat ik u hier en niet in <strong>de</strong> klas vind ?<br />
— In Duitschland blijft een schoolhoofd on<strong>de</strong>rwijzer. Ten onzent heeft<br />
een schoolbestuur<strong>de</strong>r alleen nog recht op <strong>de</strong>n naam van hoofd ; on<strong>de</strong>rwijzer<br />
is hij niet meer. Ge kunt gerust dus met Flemming <strong>de</strong>elen in<br />
z'n blijdschap om z'n bevor<strong>de</strong>ring. De kin<strong>de</strong>ren verliezen hem niet.<br />
Eerlijk moest ik bekennen dat me wel in<strong>de</strong>rdaad een schoolhoofd<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong>n geest had gezweefd, zooals ik ze ten onzent rond me zie.<br />
Toch, ging ik <strong>voor</strong>t. blijf ik bij wat ik zeg. In elk geval gaat Flemming<br />
van een groot aantal lesuren ontslagen wor<strong>de</strong>n om bestuur-en<br />
kontroolwerk te verrichten. Welnu, dat is zuiver verlies <strong>voor</strong> <strong>de</strong> leerlingen.<br />
Met <strong>de</strong> krachten, <strong>de</strong>n aanleg en <strong>de</strong> geestdrift van een Flemming<br />
moest gewoekerd wor<strong>de</strong>n. Geen half uurtje mocht daarvan wor<strong>de</strong>n<br />
verloren gegooid.<br />
Beken dat 't best zou zijn als ie<strong>de</strong>r 't werk <strong>de</strong>ed waar<strong>voor</strong> hij 't meest<br />
geschikt is. Flemming nu is geschikt om te on<strong>de</strong>rwijzen, volledig, en<br />
dit is al ongemeen genoeg om hem niet aanstonds aan een an<strong>de</strong>re taak
— 295 —<br />
te zetten. En al zou hij ook even geschikt zijn tot schoolbestuur<strong>de</strong>r,<br />
hij moest <strong>voor</strong> mij toch on<strong>de</strong>rwijzer blijven, omdat dit van <strong>de</strong> twee het<br />
belangrijkste werk is.<br />
Ik vind niet dat Flemming bevOr<strong>de</strong>rd wordt en dat zou hij, bij na<strong>de</strong>nken,<br />
ook niet vin<strong>de</strong>n. Denk aan wat hij tot Gisa zegt, als ze hem haar<br />
verwon<strong>de</strong>ring uitdrukt, waarom hij niet iets meer, iets beter, iets hooger<br />
gewor<strong>de</strong>n is dan on<strong>de</strong>rwijzer. Zeer eenvoudig antwoordt hij haar :<br />
iets hooger dan on<strong>de</strong>rwijzer bestaat er niet.— Nu ja, zegt Gisa, ik<br />
dacht: minstens professor aan het atheneum of aan <strong>de</strong> hoogeschool.—<br />
Voor mij, lieve jufvrouw, is volks-on<strong>de</strong>rwijzer het Allerhoogste.<br />
En als ge Flemming dan ver<strong>de</strong>r hoort, wat <strong>voor</strong> hem on<strong>de</strong>rwijzen,<br />
lesgeven is, dan zou hij, om daarmee in konsekwensie te blijven, bij 't<br />
vernemen <strong>de</strong>r veran<strong>de</strong>ring van werkkring, eer een zucht van spijt hebben<br />
moeten slakes dan jubelen van blijdschap.<br />
Ik versta an<strong>de</strong>rs dit laatste volkomen. Flemming's vreug<strong>de</strong> om 't<br />
hoofdschap heeft niets te maken — of weinig — met zijn werk. Maar<br />
het brengt hem alvast twee zaken die niemand onverschillig laten :<br />
onafhankelijkheid — een betrekkelijk groote althans— en beter bezoldiging.<br />
Dit laatste is <strong>voor</strong> een jonge man als Flemming, die daarbij<br />
pas bemint, gewis een overgroot geluk. Maar <strong>de</strong> onafhankelijkheid,<br />
<strong>voor</strong>al <strong>voor</strong> iemand die van on<strong>de</strong>r 't juk van Flachsmann uitkomt, 't<br />
zich verlost gevoelen van dies eeuwigduren<strong>de</strong>n, hatelijken kontrool<br />
die al uw han<strong>de</strong>lingen vergezelt, die waarneeemt hoe ge gaat en staat,<br />
hoe ge spreekt en zwijgt, die uw minste la<strong>de</strong>n, uw kleinste bewegingen<br />
beloert, beknibbelt, — dat is niets min<strong>de</strong>r dan <strong>de</strong> vrijheid <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n<br />
gevangene. Zeker Flemming rnAg jubelen, dâârom.<br />
En wat dan, werd mij gevraagd, had Flemming volgens u moeten<br />
doen, het hoofdschap weigeren of aannemen ?<br />
— Noch het een, noch het an<strong>de</strong>r.<br />
— Zoo, dat is nog lastiger.<br />
— In 't geheel niet, men had hem doo<strong>de</strong>envoudig het hoofdschap<br />
niet mogen aanbie<strong>de</strong>n. Ge begrijpt me niet ? Zie, Prell had, om 't naar<br />
mijn zin te maken, zoo moeten spreken :<br />
Flemming, ge zijt een genieaal on<strong>de</strong>rwijzer. Er zijn er weinig zoo.<br />
Leg ik <strong>de</strong> hand op een, iklaat hem niet los. Ik exploiteer zijn genie als<br />
een goudmijn, ten <strong>voor</strong><strong>de</strong>ele van <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren. Ge blijft dus <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
klas. Zoolang ge zijt wat ge nu zijt, gaat ge <strong>voor</strong> <strong>de</strong> klas niet weg. War<br />
is uw plaats. Ge zijt er onmisbaar. Maar boven u staat niemand meer.<br />
Ge krijgt <strong>de</strong>n rang van hoofd. Niemand zal uw werk kontroleeren. Ge<br />
wordt heer en meester in uw klas. En ge ,,zult naar uw rang betaald<br />
wor<strong>de</strong>n.<br />
En als dit <strong>voor</strong>stel Flemming niet meer verheugd had dan 't hoofdschap<br />
zooals hij 't nu kreeg, dan.... dan was hij Jan Flemming niet.
— 206 —<br />
Dan ontsnapte hij meteen aan een gevaar. Want 't hoofdschap, ook<br />
in Duitschland, brengt mee gezag, onbeperkt heerschersrecht in <strong>de</strong><br />
school, <strong>de</strong> niet-te-weerspreken, niet-te-bediskuteeren macht om aan<br />
an<strong>de</strong>ren, merle-on<strong>de</strong>rwijzers, te gebie<strong>de</strong>n en te verbie<strong>de</strong>n. Dat maakt<br />
slecht, maakt noodzakelijk slecht. Autoriteit be<strong>de</strong>rft. Zelfs 't karakter<br />
van Jan Flemming acht ik ten slotte niet bestand tegen <strong>de</strong>n ver<strong>de</strong>rfelijken<br />
invloed, die 't uitoefenen van autoriteit altijd met zich sleept.<br />
Onvermij<strong>de</strong>lijk zal hij komen tot het zoo moet het, zoo tnag 't niet,<br />
omdat het mijn wil is. Nooit of nooit is dit een beweegre<strong>de</strong>n die een<br />
mensch mag aanwen<strong>de</strong>n tegenover een mensch. Hij mag overtuigen,<br />
kan doen han<strong>de</strong>len in zijn zin door <strong>de</strong> kracht van zijn <strong>voor</strong>beeld, <strong>de</strong><br />
kracht van zijn woord. Niets meer. Zoodra 't heet : dies, op straf van....<br />
valt hij, vermin<strong>de</strong>rt, verliest van zijn waar<strong>de</strong>. Hij krijgt stilaan <strong>de</strong><br />
plooi van 't alleen goed weten, van 't altijd beter <strong>voor</strong> hebben.<br />
Daar hebt ge Prell.<br />
Ge zijt, dat zie ik aan <strong>de</strong> verwon<strong>de</strong>r<strong>de</strong> oogen die ge opzet, ge zijt<br />
met Prell erg ingenomen. 't Akkoord, er is veel goeds in <strong>de</strong>n man.<br />
Maar sommige oogenblikken kan ik hem niet luchten. Gij heet dat,<br />
niet waar, een goe<strong>de</strong> kern in een bittere dop. Wel juist dat bittere<br />
houd ik <strong>voor</strong> 't gevolg van <strong>de</strong> autoriteit waarme<strong>de</strong> Prell gewapend is.<br />
1k <strong>voor</strong> mij, ik Ian 't niet uitstaan ; ik heb een hekel aan zijn barschheid,<br />
zijn uberlegenheit, zijn alles-beter-weten. Als hij Betty Sturhahn<br />
<strong>de</strong> opmerking heeft gemaakt dat ze te hard spreekt in <strong>de</strong> klas, en <strong>de</strong>ze<br />
hem antwoordt dat hij even hard spreekt als zij, dan luidt het :<br />
Mejuffrouw Sturhahn : Aan mijne kritiek moet gij u on<strong>de</strong>rwerpen ;<br />
maar ik moet mij... tot mijn geluk... niet on<strong>de</strong>rwerpen... aan uwe<br />
kritiek.<br />
En nu vraag ik u : waarom niet ? Want <strong>de</strong> kritiek is gegrond. Wie<br />
mensch staat nu boven <strong>de</strong> kritiek van een an<strong>de</strong>r mensch ?<br />
Lie, dat doet het gezag .: het belet <strong>de</strong>n inkeer in uzelf ; het on<strong>de</strong>rzoeken,<br />
het on<strong>de</strong>rvragen van uw eigen ; het belet u in te <strong>de</strong>nken, u te<br />
stellen in <strong>de</strong> plaats van een an<strong>de</strong>r ; het vereelt het me<strong>de</strong>gevoel, doet <strong>de</strong><br />
simpatie verdorren ; maakt hard en ongevoelig. Het slingert zijn uitspraken,<br />
vol zelfbewustheid en zelfvoldaanheid, slaat zijn sanksie's,<br />
als stempels op koud papier, en bekommert er zich niet om wie het<br />
treft en of het pijn doet.<br />
Ik zag maar liever Flemming aan zulk gevaar niet blootgesteld.<br />
-- Uw woor<strong>de</strong>n, sprak m'n vriend, sluiten <strong>de</strong> bekentenis in, dat in<br />
<strong>de</strong> school een hoofd met gezag onmisbaar is, vermits hij, hij weze ook<br />
<strong>de</strong> beste, niet kan, ge zegt het zelf, zon<strong>de</strong>r van z'n gezag gebruik te<br />
maken. Van een an<strong>de</strong>ren kant, uw sisteem — splinternieuw, 'k heb er<br />
nog nergens van gehoord — om on<strong>de</strong>rwijzers, die hun proeven geleverd<br />
hebben en <strong>de</strong>ug<strong>de</strong>lijk gebleken zijn, <strong>voor</strong> <strong>de</strong> klas te hou<strong>de</strong>n met
— 297 —<br />
rang en bezoldiging van hoofd, en onttrokken aan 't opzicht van een<br />
kollega, 't lijkt me wel geen utopie, maar toch weinig praktisch.<br />
'k Geloof, moesten we'r tot <strong>de</strong>n grond op ingaan, we zou<strong>de</strong>n, zon<strong>de</strong>r<br />
te veel moeite, menig bezwaar ont<strong>de</strong>kken. Zoodat, alles bijeengenomen,<br />
het nog maar best zal zijn dat Jan Flemming schoolhoofd wordt.<br />
Volstrekt niet, ging ik <strong>voor</strong>t. Een hoofd met autoriteit moet ze aanwen<strong>de</strong>n.<br />
Dit wil echter niet zeggen, zooals gij eruit besluit, dat 't niet<br />
angers kan. 't Kan ook zoo : een hoofd als ge wilt, maar zon<strong>de</strong>r<br />
autoriteit.<br />
— Och, kom, <strong>de</strong>nk aan Dierckx, <strong>de</strong>nk aan Wei<strong>de</strong>nbaum, <strong>de</strong>nk<br />
aan Riemann, <strong>de</strong>nk aan Gisa, <strong>de</strong>nk aan... aan alien bijna.<br />
— Gerust, daar <strong>de</strong>nk ik aan. En evenzeer als gij overtuigd zijn dat<br />
't zon<strong>de</strong>r Flachsmann beter zal gaan dan met Flachsmann, evenzeer<br />
geloof ik dat 't met Flemming niet beter zal gaan dan zon<strong>de</strong>r Flemming.<br />
Omdat ge zegt : <strong>de</strong>nk aan Dierckx, Wei<strong>de</strong>nbaum, Riemann en<br />
alien, laat mij toonen dat ik dit gedaan heb. Laat ze ons eens een <strong>voor</strong><br />
een bekijken.<br />
(Slot volgt).<br />
445° Kongres<br />
van <strong>de</strong>n<br />
a Algemeenen Belgischen On<strong>de</strong>rwijzersbonck.<br />
De Ontvangst.<br />
« Onbekend maakt onbemind ! » Die spreuk geldt ten voile <strong>voor</strong> het<br />
stadje Bergen, Henegouwens hoofdplaats. Gewoonlijk wordt zij<br />
vereenzelvigd met het zuidoostelijk <strong>de</strong>el <strong>de</strong>r provincie : 'n atmosfeer<br />
vol damp en smook, een landschap slechts <strong>voor</strong>zien van fabrieken en<br />
schoorsteenen .<br />
Die <strong>voor</strong>stelling is onjuist. Bergen ligt daar verheven, te mid<strong>de</strong>n<br />
van <strong>de</strong> industrieele dorpen <strong>de</strong>r Borinage, als een oasis in <strong>de</strong> woestijn.<br />
Geen fabriek, geen nijverheid besmet er <strong>de</strong>n dampkring. Zij leeft en<br />
tiert door <strong>de</strong>n han<strong>de</strong>l met <strong>de</strong> omliggen<strong>de</strong> gemeenten.<br />
Hoewel aan Bergen een hoogen ou<strong>de</strong>rdom wordt toegeschreven —<br />
sommigen plaatsen aldaar het kamp van Quintus Cicero — zijn er <strong>de</strong><br />
overblijfselen van Romeinsche en Frankische bouwkun<strong>de</strong> gering. De<br />
vroegere vestingen zijn geslecht en vervangen door een reeks wan<strong>de</strong>llanen.<br />
Slechts het Belfort bleef gespaard. Het loont <strong>de</strong>r moeite het te<br />
bestijgen. 't Allen karat een prachtig vergezicht op <strong>de</strong> Borinage. In <strong>de</strong><br />
richting van Con<strong>de</strong> strekt zich, kilometers ver, een blinkend glad<strong>de</strong>
— 298 —<br />
spiegel uit.... 't is het kanaal Mons-Con<strong>de</strong>. In een an<strong>de</strong>re richting<br />
wordt <strong>de</strong> horizont verduisterd door <strong>de</strong>n smookdamp van heel hooge<br />
schoorsteenen : glasblazerijen, ijzerfabrieken, smeltovens. Ginds zijn<br />
koolmijnen ; reusachtige gevaarten overbruggen <strong>de</strong> schachten en<br />
putten ; uit <strong>de</strong>n opengescheur<strong>de</strong>n grond wor<strong>de</strong>n gestadig allerlei onbruikbare<br />
stollen aangevoerd, die ten laatste heuvelrijen vormen van<br />
overgroote afmetingen, <strong>de</strong> zoogenaam<strong>de</strong> « terrils »<br />
Neen ! Schoon mag 't landschap niet heeten. En daarom is het te<br />
genoeglijker te kuieren door <strong>de</strong> straten van dit kraakzin<strong>de</strong>lijk stadje,<br />
met zijn mooie gebouwen : <strong>de</strong> kathedraal, S te-Waudru, pronkstuk van<br />
gotischen stij1 ; het stadhuis, <strong>de</strong> « Ecole <strong>de</strong> Mines », <strong>de</strong> Normaalschool.<br />
Elke openbare plaats is versierd met een ge<strong>de</strong>nkteeken : aan J. H.<br />
Houzeau, aan burgemeester Dolez, aan koning Leopold I, aan Roland<br />
<strong>de</strong> Lassus.<br />
Bergen, hoewel even 25.000 inwoners tellen<strong>de</strong>, bezit verschillen<strong>de</strong><br />
belangrijke on<strong>de</strong>rwijsgestichten : een mid<strong>de</strong>lbare school, een atheneum,<br />
een normaalschool, een « ecole <strong>de</strong>s mines », een « ecole superieure<br />
commerciale »; laatstgenoem<strong>de</strong>, me<strong>de</strong>dingster van ons « Hooger Han<strong>de</strong>lsgesticht<br />
».<br />
De bevolking, zeer vrijzinnig en sympathiek, heeft <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzerskongressisten<br />
een onthaal <strong>voor</strong>bereid, als we tot hiertoe nergens te<br />
zien kregen. Van of <strong>de</strong> spoorhalle tot aan <strong>de</strong> Groote Markt, was het<br />
een gewuif en geflad<strong>de</strong>r van wimpels en vlaggen. De neringdoeners van<br />
het mid<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r stad had<strong>de</strong>n zelfs <strong>de</strong> uitgaven <strong>voor</strong> een monster-vuurwerk<br />
bekostigd.<br />
* If *<br />
Het inrichtingskomiteit heeft <strong>de</strong> opgeleg<strong>de</strong> taak uitstekend volbracht :<br />
plechtige ontvangst op het stadhuis, een turnfeest, volgens het Zweedsche<br />
stelsel, concerten door <strong>de</strong> muziekkorpsen van burgerwacht en<br />
bezetting, tot zelfs een avondvertooning door het « Thidtre <strong>de</strong> l'CEuvre »,<br />
on<strong>de</strong>r bestuur van Lugne-Poe. Opgevoerd wer<strong>de</strong>n : « La Parisienne »<br />
en « Poil <strong>de</strong> Carotte ». Deze keus kan ons niet bevredigen. Beschikken<strong>de</strong><br />
over elementen als het gezelschap van Lugne-Poe aanbiedt,<br />
moest een ernstige, bere<strong>de</strong>neer<strong>de</strong> keus gevallen zijn op een meesterstuk<br />
van Ibsen, Lemonnier of Maeterlinck, allen schrij vers die behooren<br />
tot het repertorium van « 1Thuvre ».<br />
De nabijheid <strong>de</strong>r Borinage gaf gelegenheid een bezoek te brengen<br />
aan een koolmijn, een glasblazerij, pletmolens en een porseleinfabriek.<br />
De inrichting en begeleiding waren onberispelijk. Enkel,... die uitstapjes<br />
geschied<strong>de</strong>n tusschen 6 en g uren 's morgens.<br />
In <strong>voor</strong>gaan<strong>de</strong> kongressen waren <strong>de</strong> werkzaamhe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>rwijze geregeld,<br />
dat <strong>de</strong> beraadslagingen 's morgens wer<strong>de</strong>n gehou<strong>de</strong>n en <strong>de</strong>
— 299 —<br />
bezoeken in <strong>de</strong>n namiddag. Dit jaar, om een overla<strong>de</strong>n dagor<strong>de</strong> of te<br />
werken, beleg<strong>de</strong> het uitvoerend komiteit <strong>voor</strong>- en namiddagzittingen.<br />
De uitstapjes aan <strong>de</strong> nijverheidsgestichten moesten noodzakelijk plaats<br />
grijpen op ontijdige wren.<br />
Deze regeling heeft haar doel gemist en slechts ontevre<strong>de</strong>nheid<br />
verwekt.<br />
De terugkeer tot het ou<strong>de</strong> stelsel dringt zich op, onvermij<strong>de</strong>lijk.<br />
* *<br />
De Dagor<strong>de</strong> van het Kongres<br />
was in zulke -mate overla<strong>de</strong>n dat een heele week diskussie er nauwelijks<br />
een gat zou in geboord hebben. Dui<strong>de</strong>n we nu eventjes aan wat<br />
er dit jaar ter beraadslaging <strong>voor</strong>kwam op het groene tapijt.<br />
I. Inrichten<strong>de</strong> wet op het lager on<strong>de</strong>rwijs.<br />
In niet min<strong>de</strong>r dan 37 artikels, ongerekend een heele boel wijzigen<strong>de</strong><br />
<strong>voor</strong>stellen, moest er gestemd over leerplicht, beheer van 't on<strong>de</strong>rwijs,<br />
on<strong>de</strong>rwijs- en schoolra<strong>de</strong>n, leervakken, toelagen, normaal on<strong>de</strong>rwijs,<br />
verbeteringsraad, enz. enz.<br />
II. Wetsontwerp op het FrObel-on<strong>de</strong>rwijs.<br />
Dit behels<strong>de</strong> 13 artikels, betrekkelijk inrichting, programma, opleiding<br />
<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzeressen, algemeene veror<strong>de</strong>ning, enz....<br />
III. Wetsontwerp op het adulten-on<strong>de</strong>rwijs.<br />
Gansch in te richten volgens <strong>de</strong> regeling, vervat in 17 artikels.<br />
IV. Bijzon<strong>de</strong>re wet betrekkelijk <strong>de</strong>n stoffelijken toestand.<br />
Moesten vastgesteld <strong>de</strong> jaarwed<strong>de</strong>n van het on<strong>de</strong>rwijzend personeel,<br />
minimum, maximum, regelmatige verhoogingen, bijwinsten en vergoedingen<br />
enz. Daaraan waren gewijd II artikels en een geheele reeks<br />
wijzigin gen .<br />
V. Ontwerp van geliikvormig minimum program <strong>voor</strong> al <strong>de</strong> lagere scholen <strong>de</strong>s<br />
lands.<br />
Ver<strong>de</strong>eling en schikking van <strong>de</strong> leerstof <strong>de</strong>r volgen<strong>de</strong> vakken : lezen,<br />
schrijven, moe<strong>de</strong>rtaal, rekenen, teekenen, zang, turnen, gezondheidsleer,<br />
landbouw, geschie<strong>de</strong>nis, aardrijkskun<strong>de</strong>, twee<strong>de</strong> taal.<br />
'n Zulke berg van werkzaamhe<strong>de</strong>n doet glimlachen. Een parlement<br />
bijgestaau door <strong>de</strong> ministerieele bureelen, hoeft weken, maan<strong>de</strong>n,<br />
om <strong>de</strong>rgelijke zaken hun beslag te geven. En wij, on<strong>de</strong>rwijzers,<br />
we zou<strong>de</strong>n dat boeltje eens gaan opkuischen in twee zittingen ?...<br />
Hahaha!<br />
Edoch, een « comble van ironie » — of is het zelfkritiek, onbewust<br />
uitgesproken — ligt verscholen in <strong>de</strong>n wensch, geuit on<strong>de</strong>r aan <strong>de</strong><br />
dagor<strong>de</strong> : L'ordre du jour <strong>de</strong>s congres sera forme <strong>de</strong> maniere a permettre en<br />
<strong>de</strong>ux seances plinieres une discussion approfondie <strong>de</strong>s questions posies.
— 300 —<br />
* * *<br />
De beraadslagingen, in <strong>de</strong> af<strong>de</strong>elingen erger nog dan in <strong>de</strong> algemeene<br />
verga<strong>de</strong>ringen, halen weinig uit en staan bene<strong>de</strong>n peil. Dit zoozeer<br />
wat <strong>de</strong>n vorm betreft <strong>de</strong>r gedachten als <strong>de</strong>n aard en <strong>de</strong> zwaarte <strong>de</strong>r<br />
bewijsgron<strong>de</strong>n. Oorzaken daarvan : uitgebreidheid <strong>de</strong>r stof, beperkte<br />
tijd, an<strong>de</strong>rzijds, verspilling van tijd en kracht aan hon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n kleinighe<strong>de</strong>n.<br />
Voor<strong>de</strong>eliger, waardiger zou het zijn een of twee vraagpunten te<br />
behan<strong>de</strong>len, een van oovoedkundigen en een van stoffelijken aard.<br />
Zoodoen<strong>de</strong> zou<strong>de</strong>n we het spoor d rukken onzer kollega's uit Duitschland<br />
en Zwitserland. Elke kwestie geeft aldaar aanleiding tot een flink<br />
verslag ; daarin wordt gewezen op <strong>voor</strong> en tegen, op licht en schaduwzij<strong>de</strong>n.<br />
De verslaggever wikt en weegt, vergelijkt en oor<strong>de</strong>elt en eindigt<br />
met besluitselen <strong>voor</strong> te stellen.<br />
Zoo 'n verslag komt <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n toe, minstens een maand <strong>voor</strong> het<br />
kongres. le<strong>de</strong>r maakt er een grondige studie van en is alzoo ten voile<br />
ingelicht en gerijpt <strong>voor</strong> <strong>de</strong> besprekingen. Op <strong>de</strong> zittingen zelve geniet<br />
men het schouwspel van een oratorisch tornooi tusschen eenige <strong>voor</strong>stan<strong>de</strong>rs<br />
en tegenstrevers. Daarna, stemming. Eens het princiep aangenomen,<br />
dan is het groote werk afgedaan. Aan het uitvoerend<br />
komiteit kan gerust <strong>de</strong> zorg wor<strong>de</strong>n overgelaten om <strong>de</strong> zaken ver<strong>de</strong>r<br />
te regelen en te schikken.<br />
((Weinig werk, doch goed werk !» Dat zij <strong>de</strong> leuze van 't uitvoerend<br />
komiteit. Aan ons on<strong>de</strong>rwijzers <strong>de</strong> vrijheid om die princietten te stemmen,<br />
welke <strong>de</strong> grondslagen uitmaken <strong>de</strong>r toekomstige on<strong>de</strong>rwijswet.<br />
Maar laten we <strong>de</strong>n <strong>de</strong>tail van het gebouw aan <strong>de</strong> architecten van<br />
beroep, d. i. aan <strong>de</strong> wetgevers zelve.<br />
In lien zin werd dit jaar zwaar gezondigd tegen <strong>de</strong> gezon<strong>de</strong> re<strong>de</strong>.<br />
En 't natuurlijk gevolg ? Tot een later kongres moest wor<strong>de</strong>n verschoven<br />
<strong>de</strong> studie van het leerprogram en <strong>de</strong> wet op 't adultenon<strong>de</strong>rwijs.<br />
De overige punters zullen toekomend jaar in twee<strong>de</strong> lezing<br />
<strong>voor</strong>komen.<br />
*<br />
* *<br />
Han<strong>de</strong>lingen van het Kongres.<br />
EERSTE VRAAG. Organieke wet op het lager on<strong>de</strong>rwijs.(i)<br />
ART. I. - Het lager on<strong>de</strong>rwijs is verplichtend <strong>voor</strong> alle kin<strong>de</strong>ren <strong>de</strong>r twee<br />
geslachten, in <strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>rdom van 6 tot ILI. jaar.<br />
Het on<strong>de</strong>rwijs is verplichtend, onzijdig kosteloos.<br />
ART. 3. — Ou<strong>de</strong>rs en voog<strong>de</strong>n, die <strong>de</strong>n leerplicht niet naleven, zullen gedaagd<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> rechtbank van enkele policie. Zij kunnen veroor<strong>de</strong>eld : a. tot een ver-<br />
( 1) De gestem<strong>de</strong> bepalingen staan in kleinen tekst. — Commentaar of overwegingen<br />
staan in klein Romein.
— 301 —<br />
maning ; b. tot een boet van hoogstens 26 fr. ; c. tot een gevangenisstraf van 1-8<br />
dagen ; d. tot het verlies hunner staatkundige rechten, hun macht van va<strong>de</strong>r of voogd.<br />
Het aantal ongewettig<strong>de</strong> afwezighe<strong>de</strong>n mag 1ho <strong>de</strong>r schooldagen niet overtreffen.<br />
ART. 5. — Een klas mag niet meer tellen dan 40 leerlingen. De twee geslachten<br />
mogen vereenigd. Zoo het leerlingenaantal dit cijfer overtreft, wordt een tusschentijdige<br />
on<strong>de</strong>rwijzer aangesteld, Houdt <strong>de</strong> vermeer<strong>de</strong>ring aan, dan wordt <strong>de</strong> klas<br />
bepaal<strong>de</strong>lijk ontdubbeld.<br />
ART. 7. — Het lager on<strong>de</strong>rwijs omvat <strong>de</strong> zoogenoem<strong>de</strong> lagere scholen, <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rtuinen,<br />
<strong>de</strong> adultenscholen, <strong>de</strong> aanhoorige beroeps- en huishoudscholen.<br />
ART. 9. — De Staat heeft het hooger toezicht over het on<strong>de</strong>rwijs, stelt <strong>de</strong><br />
algemeene veror<strong>de</strong>ningen op en het program-type, gelast zich met <strong>de</strong>n bouw of aankoop<br />
<strong>de</strong>r lokalen, bent <strong>de</strong> getuigschriften toe van bekwaamheid, benoemt <strong>de</strong><br />
schoolopzieners.<br />
ART. ICI. - Er wor<strong>de</strong>n schoolomschrijvingen vastgesteld van Io tot 25.000<br />
inwoners. De scholen dier omschrijving wor<strong>de</strong>n beheerd door een schoolraad, als<br />
volgt saamgesteld : <strong>de</strong> kantonale schoolopziener, een afgevaardig<strong>de</strong> <strong>de</strong>r bestendige<br />
<strong>de</strong>putatie, een afgevaardig<strong>de</strong> <strong>de</strong>r gemeenten, drie afgevaardig<strong>de</strong>n van het on<strong>de</strong>rwijzend<br />
personeel. Hun mandaat duurt 2 jaar. Zij zijn herkiesbaar.<br />
Dit nieuwe organism zou nagenoeg <strong>de</strong> rol spelen van <strong>de</strong> besturen<strong>de</strong><br />
bureelen in het mid<strong>de</strong>lbaar on<strong>de</strong>rwijs. Het zou gelast zijn met het<br />
beheer <strong>de</strong>r eigenlijke scholen : opmaken van het budget, bemeubeling,<br />
aankoop van leermid<strong>de</strong>len, verwarming en verlichting, middagmaaltij<strong>de</strong>n,<br />
enz., enz.<br />
Daarnaast komt een an<strong>de</strong>r lichaam, machtig en krachtig : <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rwijzersraad. In eens wor<strong>de</strong>n, door <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers van heel<br />
<strong>de</strong>n lan<strong>de</strong>, al <strong>de</strong> ban<strong>de</strong>n afgeschud die hen zoo langen tijd knel<strong>de</strong>n en<br />
kwetsten. Sinds 1879 is 't openbaar on<strong>de</strong>rwijs <strong>de</strong> twistappel <strong>de</strong>r staatkundige<br />
partijen, sinds lien tijd ook is <strong>de</strong> openbare on<strong>de</strong>rwijzer het<br />
slachtoffer geweest van vervolging, broodroof, misachting.... In <strong>de</strong><br />
buitengemeenten ontstal men hem zijn leerlingen, vermin<strong>de</strong>r<strong>de</strong> men<br />
zijn jaarwed<strong>de</strong>, werd hij met <strong>de</strong>n nek aangezien en in zijn eer belaagd<br />
tot op <strong>de</strong>n kansel....<br />
Geen won<strong>de</strong>r dat <strong>de</strong> plattelandsche on<strong>de</strong>rwijzer niet meer hooren<br />
wil van « autonomie communale » <strong>voor</strong> hem synoniem van gemeentelijke<br />
barbaarschheid — en vurig aanklever is van het stelsel <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rwijzer zij ambtenaar van <strong>de</strong>n Staat.<br />
Tegen <strong>de</strong>ze oplossing kanten zich <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers <strong>de</strong>r vrijzinnige<br />
gemeenten en groote centrums. Voor <strong>de</strong>zen is <strong>de</strong> Staat een verafstaan<strong>de</strong><br />
macht, waarop men weinig vat heeft en die zijn verantwoor<strong>de</strong>lijkheid<br />
licht opneemt. In hoogeren graad dan <strong>de</strong> gemeenten bezit <strong>de</strong><br />
Staat <strong>de</strong>n geest van autocratie, lei<strong>de</strong>nd tot stelselmatige on<strong>de</strong>rworpenheid.<br />
Heeft niet het staatsbestuur schuld aan <strong>de</strong> ongelukswet van<br />
1884 ?... Heeft het <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers, aan han<strong>de</strong>n en voeten gebon<strong>de</strong>n,<br />
niet overgeleverd aan <strong>de</strong>n willekeur <strong>de</strong>r gemeenten ?. . Heeft het <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rwijzers <strong>de</strong> politieke vrijheid niet ontzegd, of liever, het openbaar
— 302 —<br />
gebruik dier vrijheid?... Kan <strong>de</strong> Staat zijn ambtenaars niet willekeurig<br />
verplaatsen van noord naar zuid, van oost naar west ?.., Kan het <strong>de</strong><br />
vrijheid van vereeniging niet beperken, zooals in Frankrijk thans nog<br />
het geval is ?. . (1)<br />
« Geen staatsambtenaar !» luidt <strong>de</strong> leuze van <strong>de</strong>n stadson<strong>de</strong>rwijzer.<br />
Tusschen <strong>de</strong>ze twee uiteenloopen<strong>de</strong> richtingen moest een mid<strong>de</strong>nweg<br />
gevon<strong>de</strong>n. Een lichaam moest geschapen dat alle y belangen, zoo stoffelijke<br />
als ze<strong>de</strong>lijke, vrijwaar<strong>de</strong> ; een lichaam dat vertrouwen inboezemen<br />
kon, aan <strong>de</strong> besturen<strong>de</strong> overhe<strong>de</strong>n zoozeer als aan het on<strong>de</strong>rwijzend<br />
personeel. Dit organism bestond reeds, wel niet in feite, maar toch<br />
als droombeeld : 't was DE ONDERWIJZERSRAAD. Op 't kongres van<br />
het <strong>voor</strong>gaan<strong>de</strong> jaar was hij als wettelijk kind erkend.<br />
Hij wordt als volgt saamgesteld : (<strong>voor</strong> elke omschrijving van een<br />
hoofdinspectie) : 3 le<strong>de</strong>n door <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers benoemd, 2 door <strong>de</strong>n<br />
staat, 2 door <strong>de</strong>n provincieraad, en 2 door gemeentera<strong>de</strong>n.<br />
De on<strong>de</strong>rwijzersraad heeft tusschen zijn bevoegdhe<strong>de</strong>n :<br />
a) Een on<strong>de</strong>rzoek inspannen over <strong>de</strong> klachten ten laste van een on<strong>de</strong>rwijzer,<br />
daartoe alle gewenschte inlichtingen nemen, 't advies inwinnen <strong>de</strong>r schoolinspectie<br />
en <strong>de</strong> schriftelijke verrechtvaardiging van <strong>de</strong>n belanghebben<strong>de</strong>, aan <strong>de</strong>n minister<br />
een verslag overmaken ingeval een tuchtstraf wordt noodig geoor<strong>de</strong>eld.<br />
b) Hij kan ook een verwittiging of een blaam toedienen aan on<strong>de</strong>rwijzers, die te<br />
kort komen aan <strong>de</strong> waardigheid hunner bediening of in <strong>de</strong> vervulling hunner ambtsbezighe<strong>de</strong>n.<br />
c) Aan <strong>de</strong>n bevoeg<strong>de</strong>n minister <strong>voor</strong>stellen <strong>de</strong> regelmatige wed<strong>de</strong>verhooging van<br />
een on<strong>de</strong>rwijzer te schorsen, na advies te hebben ingewonnen van <strong>de</strong>n gemeenteraad<br />
en van <strong>de</strong> bestendige <strong>de</strong>putatie, en <strong>de</strong>n betrokken on<strong>de</strong>rwijzer gehoord zijn<strong>de</strong>.<br />
d) Hij kan, in gelijke <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>, <strong>de</strong> opheffing <strong>voor</strong>stellen van dien tuchtmaatregel.<br />
e) De on<strong>de</strong>rwijzers wor<strong>de</strong>n benoemd bij ministerieel besluit, op een dubbelen<br />
lijst van kandidaten, <strong>voor</strong>gesteld door <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzersraad.<br />
Ziedaar een i<strong>de</strong>ale oplossing : het on<strong>de</strong>rwijs beheerd door <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers<br />
zelve. Maar ligt zij niet te verre of ?... Inmid<strong>de</strong>ls, verwezenlijken<br />
we het onmid<strong>de</strong>llijk uitvoerbare. Laten we aan <strong>de</strong> bestuurlijke<br />
lichamen recht van beheer, benoeming, toezicht ; dock schenk <strong>de</strong>n<br />
on<strong>de</strong>rwijzer advisecren<strong>de</strong> stem <strong>voor</strong> <strong>de</strong> organisatie van school en on<strong>de</strong>rwijs,<br />
ruim hem een plaats in bij het beslechten van geschillen en twistpunten.<br />
De rol van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer moet, in zulk lichaam, het karakter<br />
hebben van <strong>voor</strong>lichting en verzocning.<br />
In dien zin moet gewerkt, door woord en daad, en door <strong>de</strong>n Bond<br />
en door « Diesterweg s, door ie<strong>de</strong>reen op het gebied zijner werkzaamhe<strong>de</strong>n.<br />
( 1 ) De Fransche Republiek veroorlooft enkel <strong>de</strong>partementale vereenigingen van<br />
on<strong>de</strong>rwijzers ; een algemeene bond wordt niet geduld.
— 303 —<br />
* *<br />
TWEEDE VRAAG. - Stoffelijke toestand van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer.<br />
De Staat benoemt <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers ; hij draagt dan ook <strong>de</strong> uitgaven <strong>voor</strong> jaarwed<strong>de</strong>n.<br />
De aanvangswed<strong>de</strong> bedraagt 1800 fr.<br />
Er bestaat volstrekte gelijkheid <strong>voor</strong> <strong>de</strong> bezoldiging van alle on<strong>de</strong>rwijskrachten :<br />
in meisjes- als in jongensscholen en als in kin<strong>de</strong>rtuinen.<br />
Behalve <strong>de</strong> jaarwed<strong>de</strong> is er een vergoeding van verblijf, verschillend volgens <strong>de</strong><br />
belangrijkheid <strong>de</strong>r gemeenten :<br />
200 fr. in gemeenten bene<strong>de</strong>n 5000 inwoners<br />
250 » » » 1 0. 000 ,,<br />
300 » » » 30.000 »<br />
400 » » » 50.000 »<br />
500 » » boven 50.000 »<br />
De on<strong>de</strong>rwijzer heeft recht op jaarlijksche verhoogingen van loo fr., tot een<br />
maximum van 3600 fr.<br />
Verkregen rechten blijven gehandhaafd De verhooging geschiedt ter plaatse,<br />
volgens <strong>de</strong> dienstjaren, zoo <strong>de</strong> titularis geen tuchtstraf on<strong>de</strong>rging.<br />
Het pensioen wordt berekend a rato van 1/50 <strong>de</strong>r laatste jaarwed<strong>de</strong> ; daarbij wordt<br />
gevoegd een eenvormigen tales van 65o fr. als woonstvergoeding.<br />
Het rustgeld van een on<strong>de</strong>rwijzer, <strong>voor</strong> ziekte uit <strong>de</strong>n dienst verwij<strong>de</strong>rd, mag niet<br />
min<strong>de</strong>r bedragen dan i000 fr.<br />
**<br />
Vermeld ook dienen <strong>de</strong> beslissingen betrekkelijk <strong>de</strong> staatsinspectie.<br />
Er werd gewezen Gip het nuttelooze, op het overbodige zoo ge wilt,<br />
van <strong>de</strong> hoofdinspecteurs. Jaren gaan <strong>voor</strong>bij zon<strong>de</strong>r dat men hen in een<br />
klas te zien krijgt. Soms verschijnen ze op een conferencie, geven<br />
aldaar een min of meer waarneembare richting aan <strong>de</strong> <strong>de</strong>batten, kunnen<br />
zich het genot gunnen <strong>voor</strong> een paar uren ongestoord <strong>de</strong>n staf te<br />
zwaaien van veldmaarschalk... En dan verdwijneil ze weer in 't graf<br />
<strong>voor</strong> een termijn van drie maan<strong>de</strong>n.<br />
Voor <strong>de</strong>n staat is 't wat an<strong>de</strong>rs ; 't is een baantje, uitmuntend<br />
geschikt om politieke diensten te beloonen.<br />
Het kongres heeft, zon<strong>de</strong>r me<strong>de</strong>doogen ofte gena<strong>de</strong>, het doodvonnis<br />
voltrokken op die hoogst achtenswaardige overhe<strong>de</strong>n, Met een pennetrek<br />
wer<strong>de</strong>n ze geschrabt uit het boek <strong>de</strong>r leven<strong>de</strong>n.<br />
DE HOOFDINSPECTIE IS AFGESCHAFT.<br />
Een jubelend lachen nam <strong>de</strong> plaats in van een « <strong>de</strong> profundis ».<br />
De kantonale schoolopzieners wor<strong>de</strong>n benoemd door <strong>de</strong>n minister, op een<br />
dubbelen lijst van kandidaten, <strong>voor</strong>gesteld door <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers van<br />
<strong>de</strong> schoolomschrijving. Zij moeten minstens 20 jaren dienst tellen in<br />
het lager on<strong>de</strong>rwijs. Het examen <strong>voor</strong> inspecteurs is afgeschaft.<br />
W etsontwerp op <strong>de</strong> FrObelscholen.<br />
We * *<br />
ART. I. - In elke gemeente is er minstens een kin<strong>de</strong>rtuin, onafhankelijk van <strong>de</strong><br />
lagere school.
— 304 —<br />
ART. 2. - Het lokaal moet voldoen<strong>de</strong> ruimte, verluchting en verlichting aanbie<strong>de</strong>n<br />
; een twin, een over<strong>de</strong>kte en een vrije speelplaats moeten aangehecht.<br />
ART. 3. — De bemeubeling moet overeenstemmen met FrObel's metho<strong>de</strong> ; het<br />
kind mag zoo weinig mogelijk zitten<strong>de</strong> werken.<br />
ART. 4. - Een klas mag hoogstens 20 kin<strong>de</strong>rs bevatten.<br />
ART. 5. - Het programma is uitsluitelijk opvoe<strong>de</strong>nd, bevat enkel aangename<br />
bezighe<strong>de</strong>n, tuinarbeid en spelen. Het on<strong>de</strong>rricht strekt alleenlijk om <strong>de</strong> vermogens<br />
<strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren op te wekken en te ontwikkelen.<br />
ART. 7. — De opleiding tot FrObelon<strong>de</strong>rwijzeres is gelijkvormig met die van<br />
lager on<strong>de</strong>rwijzeres. Zij geschiedt in <strong>de</strong> staatsnormaalscholen en duurt vier jaar.<br />
ART. 12. - Alle schikkingen, <strong>voor</strong>geschreven <strong>voor</strong> <strong>de</strong> lagere on<strong>de</strong>rwijzeressen,<br />
zijn toepasselijk <strong>voor</strong> <strong>de</strong> FrObelon<strong>de</strong>rwiizeressen.<br />
*<br />
De plaatsruimte <strong>voor</strong> dit verslag beperkt zijn<strong>de</strong>, zoo verschuiven<br />
we tot een volgend nummer onze meening betrekkelijk : a. het<br />
rectoraat in <strong>de</strong> lagere scholen ; b. <strong>de</strong> opleiding tot FrObelon<strong>de</strong>rwijzeres.<br />
VEREENIGIN G<br />
J. J. JAECKS.<br />
tot beacherming <strong>de</strong>r<br />
ABNORMALE KINDSHEID.<br />
Het is een verheugend verschijnsel te zien hoe thans alle kin<strong>de</strong>ren, die<br />
hulp noodig hebben, beschermd wor<strong>de</strong>n ; menigvuldige werken zijn reeds<br />
ontstaan om op alle mogelijke wijzen <strong>de</strong> ongelukkigen, <strong>de</strong> behoeftigen te<br />
verheffen uit hun toestand van lichamelijke, ze<strong>de</strong>lijke en verstan<strong>de</strong>lijke<br />
on<strong>de</strong>rgeschiktheid. Vroeger miste <strong>de</strong> liefdadigheid dikwijls haar doel,<br />
omdat zij bijna immer uitging van eenhe<strong>de</strong>n — milddadige personen die<br />
ontegensprekelijk warme hul<strong>de</strong> verdienen — en aldus niet altijd op haar<br />
rechte plaats kwam. De philanthropische geest heeft zich echter gewijzigd<br />
in een meer wetenschappelijken, meer doeltreffen<strong>de</strong>n zin.<br />
Se<strong>de</strong>rt <strong>de</strong> maand Mei 1.1. is te Brussel een nieuw werk gesticht, van<br />
groote maatschappelijke beteekenis, met het doel een hoogst belangrijke<br />
groep kin<strong>de</strong>ren te beschermen : <strong>de</strong> Vereeniging tot bescherming <strong>de</strong>r Abnormale<br />
kindsheid.<br />
On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> benaming abnormalen wor<strong>de</strong>n gerangschikt <strong>de</strong> blin<strong>de</strong>n, <strong>de</strong><br />
doofstommen, <strong>de</strong> stamelaars, <strong>de</strong> stompzinnigen, <strong>de</strong> cretins, <strong>de</strong> imbecilen,<br />
<strong>de</strong> achterlijken.<br />
Zeer talrijk zijn <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren, die, om <strong>de</strong> een of an<strong>de</strong>r re<strong>de</strong>n, naar <strong>de</strong><br />
gewone scholen en opvoedingsgestichten niet kunnen gaan. De eenen —<br />
het kleinste getal - vin<strong>de</strong>n <strong>de</strong> noodige zorgen, Welke hun toestand eischt,<br />
in <strong>de</strong> bijzon<strong>de</strong>re inrichtingen <strong>voor</strong> hen gesticht ; dat is het geval met doof-
+-305—<br />
stommen en blin<strong>de</strong>n. De an<strong>de</strong>ren — <strong>de</strong> groote meer<strong>de</strong>rheid — zijn noodzakelijk<br />
verlaten, want er bestaat thans in ons land geen enkele instelling<br />
<strong>voor</strong> hun hoogst noodige opvoeding en hun latere ontwikkeling : er<br />
bestaat niets <strong>voor</strong> stamelaars ; <strong>voor</strong> stompzinuigen, ook niets ; <strong>voor</strong> cretins,<br />
ook niets; <strong>voor</strong> imbecilen, ook niets ; <strong>voor</strong> epileptische, hysterische<br />
en stuipachtige kin<strong>de</strong>ren, ook niets ; <strong>voor</strong> ze<strong>de</strong>lijk-afwijken<strong>de</strong>n, ook niets.<br />
Ellendige toestand<br />
En nochtans, is het <strong>voor</strong> <strong>de</strong> samenleving geen allereerste behoefte, dat<br />
al haar le<strong>de</strong>n rechtstreeks werkzame en nuttige eenhe<strong>de</strong>n zijn ; ten minste,<br />
dat zij belet wor<strong>de</strong>n zich zelven en <strong>voor</strong>al hun omgeving te scha<strong>de</strong>n?<br />
Alleen <strong>voor</strong> <strong>de</strong> achterlijke kin<strong>de</strong>ren is er iets — o, zoo weinig — gedaan.<br />
Brussel en Antwerpen hebben een School <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijs <strong>voor</strong><br />
jongens gesticht. Elsene (bij Brussel) en Gent slaan <strong>de</strong> hand aan <strong>de</strong>n<br />
ploeg. In <strong>de</strong> Gentsche lagere scholen is se<strong>de</strong>rt <strong>de</strong> maand Juli 1.1. een<br />
on<strong>de</strong>rzoek ingesteld om het aantal achterlijke kin<strong>de</strong>ren te bepalen. Te<br />
Elsene wordt thans tot hetzelf<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoek overgegaan : het zal een<br />
school <strong>voor</strong> jongens en meisjes zijn.<br />
Voor achterlijke meisjes : tot nog toe, niets. Te Brussel wor<strong>de</strong>n nu<br />
echter, in een paar meisjesscholen, een of twee bijklassen <strong>voor</strong> paedagogisch-achterlijke<br />
meisjes ingericht. Later zal dan een School <strong>voor</strong><br />
Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijs <strong>voor</strong> meisjes tot stand komen.<br />
Een werk van het opperst belang moest dus ontstaan ; het werk is<br />
ontstaan. Het doel is uiterst ingewikkeld. In<strong>de</strong>rdaad : eenerzijds moet<br />
<strong>de</strong> Vereeniging zich bezighou<strong>de</strong>n met <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren, die <strong>de</strong> scholen <strong>voor</strong><br />
bijzon<strong>de</strong>re opvoeding verlaten; om hen te on<strong>de</strong>rsteunen geduren<strong>de</strong> hun<br />
leerjaren, en hen in het levee <strong>de</strong>n weg te helpen zoeken die hun 't best<br />
past ; an<strong>de</strong>rzijds moet zij <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>len opzoeken om <strong>de</strong>n armzaligen toestand<br />
te verbeteren, waarin thans <strong>de</strong> hooger genoem<strong>de</strong> groepen abnormalen<br />
verkeeren, — die ongelukkige kin<strong>de</strong>ren, die in ruime mate ons<br />
me<strong>de</strong>lij<strong>de</strong>n, onze sympathie en onze hulp verdienen.<br />
De Vereeniging is breed opgevat want zij wenscht haar werking uit te<br />
brei<strong>de</strong>n ten <strong>voor</strong><strong>de</strong>ele van alle abnormale kin<strong>de</strong>ren. En, om zoo spoedig<br />
mogelijk het ongeluk te raken en te verhelpen, heeft zij besloten haar<br />
werkkracht te ver<strong>de</strong>elen, ten ein<strong>de</strong> da<strong>de</strong>lijk een doeltreffen<strong>de</strong> bescherming<br />
tot stand te brengen, daar waar zulks mogelijk is, en om al <strong>de</strong><br />
theoretische vraagstukken gezamenlijk te bestu<strong>de</strong>eren, welke bet an<strong>de</strong>rnemen<br />
van grooter en moeilijker werken moeten <strong>voor</strong>afgaan. De Vereeniging<br />
heeft dan ook reeds gesticht :<br />
1. <strong>de</strong> Af<strong>de</strong>eling <strong>de</strong>r School 14 van Brussel (1), die zich moet bezighou<strong>de</strong>n<br />
met <strong>de</strong> bescherming <strong>de</strong>r zoo belangrijke groep kin<strong>de</strong>ren (paeda-<br />
(1) BESTUUR : Voorzitter : A. L. GRAUWELS ; On<strong>de</strong>r<strong>voor</strong>zitter : Em. LACROIX<br />
Secretaris : Dr G. DANIEL.
— 306 —<br />
gogisch-achterlijken), die <strong>de</strong> School <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijs <strong>de</strong>r stad<br />
Brussel (Gemeenteschool ar 14) verlaten ;<br />
2° <strong>de</strong> At<strong>de</strong>eling <strong>de</strong>r Medisch-achterlijken,(') die moet on<strong>de</strong>rzoeken op<br />
welke wijze al <strong>de</strong> zwakken naar geest kunnen beschermd, opgevoed en<br />
ten nutte gemaakt wor<strong>de</strong>n. Voor het oogenblik, tracht doze af<strong>de</strong>eling het<br />
aantal medisch-achterlij ken in ons land te bepalen : want er bestaat<br />
geen enkele officieele statistiek, en <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>len om dat on<strong>de</strong>rzoek door te<br />
drijven, zijn zeer beperkt.<br />
Te dien ein<strong>de</strong> wor<strong>de</strong>n, in het grootst aantal gemeenten mogelijk, <strong>de</strong><br />
volgen<strong>de</strong> inlichtingen verzameld : Getal : 1. stompzinnigen (idioten),<br />
2, epileptischen (stuipachtigen), 3. zwakken naar geest, — met on<strong>de</strong>rscheid<br />
tusschen : a. kin<strong>de</strong>ren, b. jongelingen, c. volwassenen ;<br />
3° <strong>de</strong> Af<strong>de</strong>eling <strong>de</strong>r School 21 van Antwerpen (2), die zich moet bezighou<strong>de</strong>n<br />
met <strong>de</strong> bescherming <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren, die <strong>de</strong> School <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r<br />
On<strong>de</strong>rwijs <strong>de</strong>r stad Antwerpen (Gemeenteschool n r 21) verlaten.<br />
An<strong>de</strong>re af<strong>de</strong>elingen zullen achtereenvolgens gesticht wor<strong>de</strong>n, en aldus<br />
zal <strong>de</strong> Vereeniging langzamerhand <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong> groepen abnormalen<br />
omvatten.<br />
Dat e<strong>de</strong>l Joel kan niet bereikt wor<strong>de</strong>n zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong> sympathie, <strong>de</strong> hulp<br />
en <strong>de</strong> kloeke me<strong>de</strong>werking van al wie <strong>de</strong> oplossing ter harte ligt van dit<br />
ingewikkeld vraagstuk : <strong>de</strong> abnormale kindsheid. Daarom richt het<br />
Algemeen Bestuur een warmen oproep tot alien, die een handje willen<br />
toesteken in dat werk van menschenlief<strong>de</strong>, liefdadigheid en maatschappelijke<br />
rechtvaardigheid.<br />
Het A lgemeen Bestuur bestaaat uit <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n :<br />
Voorzitter : J. LEJEUNE, Staatsminister. On<strong>de</strong>r<strong>voor</strong>zitters : A. MABILLE,<br />
Bestuur<strong>de</strong>r van Openbaar On<strong>de</strong>rwijs en Schoone Kunsten te Brussel ;<br />
H. JASPAR, Advocaat bij het Beroepshof te Brussel, Secretaris van <strong>de</strong><br />
Koninklijke commisie <strong>de</strong>r Beschermingswerken ; H. BOSSUT, Nijveraar.<br />
Algemeene Secretaris : Dr J. DEMOOR, Met cursus gelast in <strong>de</strong> Vrije<br />
Hoogeschool te Brussel, Hoofdgeneesheer <strong>de</strong>r School <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r<br />
On<strong>de</strong>rwijs to Brussel. l ste Toegevoeg<strong>de</strong> Secretaris : <strong>de</strong> schrijver van dit<br />
opstel. 2<strong>de</strong> Toegevoeg<strong>de</strong> Secretaris : J. HERNALSTEEN, On<strong>de</strong>rwijzer aan<br />
<strong>de</strong> School <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijs te Brussel. Schatbewaar<strong>de</strong>r :<br />
E. DELTENRE, Nijveraar. Le<strong>de</strong>n : Dr G. DANIEL : Toegevoegd Geneesbeer<br />
aan <strong>de</strong> School <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijs to Brussel; D r J. DE BOECK,<br />
Met cursus gelast in <strong>de</strong> Vrije Hoogeschool to Brussel, Dienstoverste van<br />
het Krankzinnigen<strong>de</strong>pOt in het S t Jan's-Gasthuis to Brussel ; E. DER00-<br />
(1) BESTUUR : Voorzitter : Dr HENDRIX ; On<strong>de</strong>r<strong>voor</strong>zitter : Dr GLORIEUX ; Secretaris<br />
: Dr OV. DECROLY.<br />
(2) BESTUUR I: Voorzitter :<br />
; On<strong>de</strong>r<strong>voor</strong>zitter :<br />
; Secretaris :<br />
Binnen weinige w eken zal die af<strong>de</strong>eling Naar bestuur hebben saamgesteld.
- 807 -<br />
VER, Bestuur<strong>de</strong>r in <strong>de</strong> Algemeene Spaar- en Lijfrentkas te Brussel ; Dr<br />
GLORIEUX, Hoofd van <strong>de</strong>n dienst <strong>de</strong>r Zenuwziekten in do " Policlinique ,<br />
te Brussel, Toegevoegd Opziener van <strong>de</strong> Krankzinnigengestichten van.<br />
het Koninkrijk ; A. L. GRAUWELS, Gemeenteraadslid to Brussel, Voorzitter<br />
van het Schoolcomiteit <strong>de</strong>r School <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijs te<br />
Brussel ; D r HENDRIX, Dienstoverste in <strong>de</strong> ( Policlinique, te Brussel ;<br />
Em. LACROIX, Bestuur<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r School <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijs to Brussel<br />
; 0. LANDRIEN, Advocaat bij het Beroepshof to Brussel ; Kapitein-<br />
Commandant LOPPENS, On<strong>de</strong>r<strong>voor</strong>zitter <strong>de</strong>r Vereeniging tot bescherming<br />
<strong>de</strong>r Kin<strong>de</strong>ren-Martelaars ; D r LORTHIOIR, Dienstoverste in het St Pieter's-Gasthuis<br />
to Brussel ; H. VAN CAUWELAERT, Nijveraar ; J. VAN<br />
WEYENBERGH, On<strong>de</strong>rwijzer aan <strong>de</strong> School <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijs to<br />
Brussel.<br />
Voor inlichtingen wen<strong>de</strong> men zich tot <strong>de</strong>n Algemeenen Secretaris,<br />
Belliard-straat, 202, Brussel, of tot <strong>de</strong>n 1" en Toegevoeg<strong>de</strong>n Secretaris,<br />
Zenne-straat, 64, Brussel. Men gelieve <strong>de</strong> toetredingen aan een van bei<strong>de</strong><br />
adressen te zen<strong>de</strong>n. Een ie<strong>de</strong>r die •toetreedt, bepaalt zelf het bedrag zijner<br />
jaarlijksche bijdrage.<br />
De Vereeniging gedije tot Neil <strong>de</strong>r abnormale kindsheid !<br />
TOME JONCKHEERE,<br />
On<strong>de</strong>rmyzer aan <strong>de</strong> School <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rn,ijs<br />
te Brussel.<br />
De Nationale school<br />
en hare beschermers.<br />
Gevaren van het Sektenon<strong>de</strong>rwijs.<br />
De opleiding <strong>de</strong>r jeugd is een levenskwestie <strong>voor</strong> alle yolk. Zij is<br />
hoofdzaak of client hoofdzaak te zijn in het beheer van 's lands zaken ;<br />
geen an<strong>de</strong>re bestuuraangelegenheid, die het bij haar wint in belang.<br />
Doorheen <strong>de</strong> tij<strong>de</strong>n zien we dan ook' het verlichte <strong>de</strong>el <strong>de</strong>r bevolking<br />
van alle lan<strong>de</strong>n zich om <strong>de</strong> opvoeding <strong>de</strong>r jeugd bekommeren, zich<br />
beijveren om ze to richten, te lei<strong>de</strong>n tot het welzijn van 't algemeen. Vol<br />
eerbied wor<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis <strong>de</strong>r menschheid <strong>de</strong> namen genoemd<br />
<strong>de</strong>r grooten, die hunne macht aanwend<strong>de</strong>n om <strong>de</strong> opvoeding en het<br />
on<strong>de</strong>rwijs van het aankomend geslacht te bevor<strong>de</strong>ren.<br />
He<strong>de</strong>n verheugen wij ons in <strong>de</strong>n heiligen wediever, die tusschen <strong>de</strong><br />
beschaaf<strong>de</strong> volkeren bestaat, om elkan<strong>de</strong>r op het terrein van on<strong>de</strong>rwijs<br />
<strong>voor</strong>bij te streverr.<br />
Aan <strong>de</strong> ontwerpers en <strong>de</strong> versprei<strong>de</strong>rs van <strong>de</strong> verschillige godsdiensten<br />
kon het ook niet ontsnappen, dat, om volgelingen to kweeken, <strong>de</strong> jeugd
— 308 —<br />
moet bewerkt wor<strong>de</strong>n. Van <strong>de</strong>n prilsten ou<strong>de</strong>rdom moet begonnen om<br />
<strong>de</strong> dogma's in te planten. En daarme<strong>de</strong> dient <strong>voor</strong>tgegaan <strong>de</strong>n ganschen<br />
duurtijd <strong>de</strong>r opvoeding en zelfs nog langer. Elke godsdienst eischt daarom<br />
<strong>de</strong> openbare school <strong>voor</strong> zich ; zijne bedienaars kennen zich zelven<br />
alleen bevoegd het openbaar on<strong>de</strong>rwijs to beheeren.<br />
En nochtans, met <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>uitgang <strong>de</strong>r beschaving, met <strong>de</strong>n aangroei<br />
<strong>de</strong>r betrekkelijke vrijheid van eenie<strong>de</strong>r, is het getal aangegroeid <strong>de</strong>rgenen,<br />
die meenen dat door opvoeding en on<strong>de</strong>rwijs ook wel naar geluk in<br />
<strong>de</strong>ze wereld kan gestreeft wor<strong>de</strong>n, met abstractie van <strong>de</strong> zorg <strong>voor</strong> bet<br />
eeuwige geluk.<br />
De openbare school mag dan ook niet ten dienste gesteld wor<strong>de</strong>n van<br />
<strong>de</strong>ze of gene wijsgeerige gezindheid ten na<strong>de</strong>ele van <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re. Zoo ook<br />
kan men niet wenschen dat elke gezindheid er zijn eigen scholen op<br />
nahou<strong>de</strong> : <strong>de</strong> ver<strong>de</strong>eldheid tusschen <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong> geloofsbelij<strong>de</strong>nissen<br />
is reeds sterk genoeg.<br />
De openbare school moet onafhankelijk zijn van <strong>de</strong> partijen : op dat<br />
onzijdig terrein dient verdraagzaamheid en naastenlief<strong>de</strong> gekweekt ; <strong>de</strong><br />
kin<strong>de</strong>ren, geroepen om als burgers samen te leven en zich te verstaan,<br />
moeten daar gezamenlijk, in een reine omgeving, verstan<strong>de</strong>lijk, lichamelijk<br />
en ze<strong>de</strong>lijk opgeleid wor<strong>de</strong>n. Het godsdienston<strong>de</strong>rwijs wor<strong>de</strong><br />
gegeven in <strong>de</strong> kerk, <strong>de</strong>n tempel, <strong>de</strong> synagoog.<br />
De inmenging <strong>de</strong>r geestelijkheid in het openbaar on<strong>de</strong>rwijs is noodlottig<br />
en moet geweerd. Daarvan overtuige een stichten<strong>de</strong> aanhaling.<br />
Mgr <strong>de</strong> Segur, vermaar<strong>de</strong> Fransche prelaat, kenschetste, als volgt, <strong>de</strong><br />
eeuwige taktiek <strong>de</strong>r kerk :<br />
K De Kerk kan te doen hebben met vijan<strong>de</strong>lijke besturen, met onverschillige<br />
besturen of met vrien<strong>de</strong>nbesturen.<br />
» Zij zegt tot <strong>de</strong> eerste : Waarom slaat ge mij ? Ik bezit het recht te<br />
bestaan, te spreken, mijn god<strong>de</strong>lijke zending te vervullen, die uitsluitend<br />
menschlievend is ; gij hebt ongelijk boos op mij te zijn en mij niet vrij<br />
te laten.<br />
» De Kerk zegt tot <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> : Die niet met mij is, is tegen mij. Waarom<br />
blijft gij onverschillig tegenover <strong>de</strong> zake Gods. Waarom behan<strong>de</strong>lt<br />
gij <strong>de</strong> leugen als <strong>de</strong> waarheid, het kwa<strong>de</strong> als het goe<strong>de</strong>, Satan als Jesus-<br />
Christus ? Gij hebt het recht niet onverschillig to blijven.<br />
» De Kerk zegt tot <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> : Gij zijt in <strong>de</strong> waarheid, gij volvoert<br />
Go<strong>de</strong>s wil ; helpt zooveel het in uwe macht is om Jesus-Christus to doen<br />
heerschen, en, door hem, <strong>de</strong> waarheid, <strong>de</strong> rechtvaardigheid, <strong>de</strong> vre<strong>de</strong>, het<br />
geluk ; helpt mij zoo volledig mogelijk uitroeien wat tegenstrijdig is met<br />
<strong>de</strong>n zeer heiligen wil <strong>de</strong>s Heeren en het ware geluk <strong>de</strong>r menschen.»<br />
Hebben vrien<strong>de</strong>nbesturen het recht scholen to stichten ?<br />
« Ja, » antwoordt <strong>de</strong> onbetaalbare prelaat, « scholen van alien aard,<br />
maar op <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong> dat <strong>de</strong> kerk, <strong>de</strong> eenige bewaarster van het geloof,
309 —<br />
eenige zaakgelastig<strong>de</strong> van Christus <strong>voor</strong> <strong>de</strong>r zielen heil, het on<strong>de</strong>rwijs<br />
bewake, belette dat <strong>de</strong> dwaling er in sluipe on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n <strong>de</strong>kmantel van<br />
wetenschap, letterkun<strong>de</strong>, of geschie<strong>de</strong>nis ; op <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong> dat zij in <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rwijzers helpers vin<strong>de</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong> grootsche taak Naar door God opgedragen.<br />
»<br />
De strijd tegen <strong>de</strong> openbare school.<br />
Het Belgisch staatsbestuur, se<strong>de</strong>rt 1884, leeft die princiepen na<br />
« ...et prepare sa <strong>de</strong>stitution en matiere d'enseignement. » Het officieel<br />
on<strong>de</strong>rwijs se<strong>de</strong>rt meer dan zestien jaar stelselmatig on<strong>de</strong>rmijnd is zijn<br />
on<strong>de</strong>rgang nabij. Met ongeduld verbei<strong>de</strong>n <strong>de</strong> klerikalen <strong>de</strong> bekroning van<br />
hun werk en in kamerzitting van 12 n Juli jl. vond volksvertegenwoordiger,<br />
M. Rosseeuw, het noodig nogmaals hun hartkreet te herhalen :<br />
« L'etat dolt preparer sa <strong>de</strong>stitution en matiere d'enseignement.<br />
Eerst is begonnen met <strong>de</strong> staatsnormaalscholen. Deze moesten zooveel<br />
mogelijk afgeschaft en <strong>de</strong> vornaing <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers overgelaten aan<br />
kristelijke gestichten.(')<br />
Daar heerscht <strong>de</strong> goe<strong>de</strong> geest, die aan <strong>de</strong> kerk <strong>de</strong> gewenschte helpers<br />
leveren zal, die goe<strong>de</strong> geest, zoo meesterlijk aan <strong>de</strong> kaak gesteld door<br />
M. Paul Hymans bij <strong>de</strong> bespreking van <strong>de</strong> begrooting van het openbaar<br />
on<strong>de</strong>rwijs.<br />
«...Les professeurs, auteurs <strong>de</strong> ces livres (2) sons souvent <strong>de</strong>s hommes<br />
intelligents, três lettres quelquefois, mais leur supêriorit6 &late dans<br />
n la subtilitó <strong>de</strong> leur dialectique et <strong>de</strong> leur casuistique. Its s'inspirent<br />
avant tout <strong>de</strong> leur <strong>de</strong>sir <strong>de</strong> servir l'eglise et ce dOsir efface et domine<br />
le caractêre scientifique <strong>de</strong> leurs oeuvres. »<br />
De verstan<strong>de</strong>lijke gezichtein<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r kweekelingen van die gestichten<br />
wordt overigens op beteekenisvolle wijze afgebakend. Groote meesters<br />
op gebied van opvoedkun<strong>de</strong> en on<strong>de</strong>rwijs, als Herbert Spencer, mogen<br />
niet ingestu<strong>de</strong>erd wor<strong>de</strong>n, staan op <strong>de</strong>n in<strong>de</strong>x. Wil men een staaltje van<br />
on<strong>de</strong>rwijs in geschie<strong>de</strong>nis en letterkun<strong>de</strong> ?<br />
(1)Er waren in 1884, 27 wereldlijke normaalscholen van <strong>de</strong>n staat er zijn er nog<br />
13 met een zeer geringe bevolking, <strong>de</strong> minister beperkt er jaarlijks het getal van.<br />
Daarentegen wer<strong>de</strong>n 38 geestelijke normaalscholen aangenomen, die het <strong>voor</strong>recht<br />
bezitten hun olibeperkt getal leerlingen een wettig diploma of te leveren. Terwiji<br />
<strong>de</strong> leerlingen <strong>de</strong>r staatsnormaalscholen 50.000 fr. aan studiebeurzen ontvangen,<br />
krijgen die <strong>de</strong>r geestelijke normaalscholen 150.000 fr. In 1894-96 hebben <strong>de</strong><br />
kloosterscholen 1609 on<strong>de</strong>rwijzers gediplomeerd, <strong>de</strong> Staatsnormaalscholen diplomeer<strong>de</strong>n<br />
er maar 543.<br />
Chronique.<br />
(2)Handboeken in <strong>de</strong> katholieke normaalscholen in gebruik en waaruit M. Hymans<br />
talrijke uittreksels <strong>voor</strong>las.<br />
Kamerzitting van 11 n Juli 1901.
a ...le XIXe siecle a produit aussi une multitu<strong>de</strong> cl' ecrivains impies<br />
et immoraux, tels que Renan, Litt)* Darwin, etc., qui prostituerent la<br />
science en voulant la faire servir a la propagation <strong>de</strong> l'erreur ».(1)<br />
Men begrijpt al licht dat zulk on<strong>de</strong>rwijs <strong>de</strong> leerkrachten moet vormen<br />
waarover <strong>de</strong> kerk wil beschikken en nochtans verkiest zij nog <strong>de</strong> kloosterlingen.(2)<br />
Herinneren wij hier <strong>de</strong> meening van priester Daens over <strong>de</strong><br />
geestelijke genootschappen.<br />
« ...elles (les congregations) prêten<strong>de</strong>nt au monopole <strong>de</strong> l'enseignement<br />
et font disparaitre toutes les ecoles libres, si chretiennes qu'elles<br />
soient.v<br />
Niet ongelegen schijnt het ons hier te wijzen op <strong>de</strong>n hardnekkigen<br />
strijd, dien een Spaansch priester, Don Segismundo Pey-Or<strong>de</strong>ix voert<br />
tegen <strong>de</strong> dwingelandij <strong>de</strong>r kerk. Pey-Or<strong>de</strong>ix boogt op zijn hoedanigheid<br />
Nan goed katholiek en volstrekt orthodox priester, maar is een verklaard<br />
tegenstan<strong>de</strong>r van het klerikalismus, het is to zeggen, <strong>de</strong> godsdienst<br />
ten dienste gesteld van <strong>de</strong> politiek en <strong>de</strong> zucht <strong>de</strong>r kerk naar overheersching.<br />
« Er zijn, zegt hij, twee gadsdiensten : <strong>de</strong> <strong>de</strong>mokratische en <strong>de</strong> aristokratische<br />
; <strong>de</strong> godsdienst <strong>de</strong>r waarheid en <strong>de</strong> godsdienst <strong>de</strong>rgenen, die in<br />
<strong>de</strong> schaduw kruipen en gelijken aan <strong>de</strong>n stercoraire, die het licht <strong>de</strong>r zon<br />
schnwt. De eene is <strong>de</strong> eeredienst van een God, die, om <strong>de</strong> menschen tot<br />
zich te verheffen uit <strong>de</strong>n hemel op <strong>de</strong> aar<strong>de</strong> ne<strong>de</strong>rdaal<strong>de</strong>, zich mensch<br />
maakte en zijn verblijf verkoos mid<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> ne<strong>de</strong>rigste volksklas, <strong>de</strong><br />
armoedigste hutten <strong>de</strong>r visschers bezocht en zich ten slotte opoffer<strong>de</strong> om<br />
ze alien to red<strong>de</strong>n ; <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re is <strong>de</strong> eeredienst van een mensch, die maar<br />
een mensch is en een zondaar, maar die zich heilig verklaart en <strong>de</strong> vertegenwoordiger<br />
van God, die het volkskleed minacht, zich als afgod<br />
aanstelt en alles aan zijn macht opoffert ; van <strong>de</strong>n eenen kant <strong>de</strong> godsdienst<br />
<strong>de</strong>r verlossing, van <strong>de</strong>n an<strong>de</strong>ren kant <strong>de</strong> godsdienst <strong>de</strong>r slavernij ;<br />
daar <strong>de</strong> godsdienst, die <strong>de</strong>n mensch verheffen wil tot <strong>de</strong> waardigheid van<br />
zoon Gods, hier <strong>de</strong> schan<strong>de</strong>lijke godsdienst, die <strong>de</strong>n mensch beletten wil<br />
van zijn verstand een behoorlijk gebruik to waken en hem verlagen wil<br />
tot <strong>de</strong>n rang van een ellendig dier.»<br />
Is <strong>de</strong> onzijdige wetenschappelijke school <strong>de</strong>n godsdiensten vijandig ?<br />
Daarover laten wij het woord aan <strong>de</strong> H.H. Bruggeman en Groppler,<br />
(1)Histoire contemporaine par C. J. MATHIEU, professeur a Pecole normale agrêee<br />
<strong>de</strong> Carlsbourg.<br />
Namur. Wesmael-Charlier.<br />
(2)Een soort van centrale jury fungeert te Brugge, bombar<strong>de</strong>ert on<strong>de</strong>rwijzer en<br />
on<strong>de</strong>rwijzereklie<strong>de</strong>n, die nooit eene normaalschool bezochten. On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> fvel<strong>de</strong>nken<strong>de</strong><br />
aspiranten, die zich <strong>voor</strong> haar aanbie<strong>de</strong>n, bevin<strong>de</strong>n zich altijd een groot getal<br />
paters en nonnen. Men verlieze niet uit het oog dat een bijzon<strong>de</strong>re school, om aangenomen<br />
te kuunen wor<strong>de</strong>n, een bepaald getal gediplomeer<strong>de</strong>n in haar personeel<br />
moot tellen.
— 311 —<br />
Duitsche schoolmannen, die met eene bijzon<strong>de</strong>re zending in Frankrijk<br />
gelast wor<strong>de</strong>n tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> we<strong>de</strong>rlandsche tentoonstelling van 1900. Hun<br />
verslag over het volkson<strong>de</strong>rwijs in Frankrijk is gepubliceerd en bevat<br />
over <strong>de</strong> neutrale school <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> algemeene beschouwing :<br />
« Ten onrechte wordt aan het ze<strong>de</strong>lijk en burgerlijk on<strong>de</strong>rricht, in <strong>de</strong><br />
Fransche scholen gegeven, eene strekking toegekend rechtstreeksch<br />
vijandig tegenover <strong>de</strong>n godsdienst. Het is verbo<strong>de</strong>n op eenige wijze <strong>de</strong><br />
kin<strong>de</strong>ren te kwetsen, die thuis in eene geloofsbelij<strong>de</strong>nis opgeleid wor<strong>de</strong>n.<br />
Als men oplettend eene les van ze<strong>de</strong>leer volgt en men het geluk heeft,<br />
zooals ik het tweemaal gehad heb, een on<strong>de</strong>rwijzer te treffen, die zich<br />
rekenschap geeft van <strong>de</strong> eischen van zulk on<strong>de</strong>rricht, dan begrijpt men<br />
dat dit on<strong>de</strong>rricht niet antigodsdienstig is, maar dat het, met goed gevolg,<br />
er naar streeft <strong>de</strong> jeugd <strong>de</strong> eeuwig ware grondbeginselen van ze<strong>de</strong>leer in<br />
te prenten : <strong>de</strong> naastenlief<strong>de</strong>, <strong>de</strong>n eerbied <strong>voor</strong> al wat schoon, goed en<br />
grootsch is. ,<br />
* *<br />
We meenen bewezen te hebben dat <strong>de</strong> onzijdige, nationals school <strong>de</strong><br />
school is <strong>de</strong>r toekomst en dat alle wel<strong>de</strong>nken<strong>de</strong>, onbe<strong>voor</strong>oor<strong>de</strong>el<strong>de</strong><br />
burgers haar in stand brengen moeten betrachten en bevor<strong>de</strong>ren.<br />
Wij roepen nog <strong>de</strong> aandacht <strong>de</strong>r vrijzinige besturen op <strong>de</strong>n kritieken<br />
toestand, dien het officiel on<strong>de</strong>rwijs doorleeft. Het spijt ons <strong>de</strong> zaakrijke<br />
re<strong>de</strong>voering over dit on<strong>de</strong>rwerp uitgesproken door volksvertegenwoordiger<br />
Buyl bij <strong>de</strong> bespreking <strong>de</strong>r begrooting van openbaar on<strong>de</strong>rwijs niet<br />
in haar geheel to kunnen me<strong>de</strong>doelen. Het mollenwerk <strong>de</strong>r klerikalen<br />
tegenover <strong>de</strong> officieele school word door M. Buyl meesterlijk aan <strong>de</strong><br />
kaak gesteld en <strong>de</strong> uitslag se<strong>de</strong>rt 1884 door hen verkregen is verbazend,<br />
onrustwekkend. We laten hem het woord over <strong>de</strong> henoemingen :<br />
« M. BUYL : . ..... sur les sept titulaires qui ont ete nommees a ces<br />
» emplois, six sortant <strong>de</strong>s ecoles congreganistes. (Interruption <strong>de</strong> M. De<br />
» Trooz.)<br />
» Dans une ecole normale officielle <strong>de</strong> l'Etat vous prenez comme<br />
» professeurs <strong>de</strong>s personnes sortant <strong>de</strong>s ecoles normales privees.<br />
» M. DE TROOZ, ministre <strong>de</strong> l'interieur et <strong>de</strong> l'instruction publique.<br />
» — Quelle opposition y a-t-il entre les <strong>de</strong>ux enseignements ? .11 y a<br />
, méme connexitó ! !<br />
» M. BUYL. - Alors que les normalistes sortant <strong>de</strong> l'ecole normale<br />
D officielle ne parviennent pas a se caser et restent parfois dix a douze<br />
D ans sans trouver une position, 1'Etat renie ses propres eleves et leur<br />
» prefers, pour ses etablissements a lui, les protégés <strong>de</strong>s pretres et <strong>de</strong>s<br />
» nonnettes. Certes dans nul autre pays du mon<strong>de</strong>, l'Etat ne conspire<br />
O contre son propre enseignement comme le fait le gouvernement<br />
» néfaste que la Belgique a le malheur <strong>de</strong> subir.
-312--<br />
» Nous venous <strong>de</strong> voir que l'Etat prefere pour ses propres etablisse-<br />
» ments les sujets sortis <strong>de</strong>s ecoles normales clericales aux sujets qui<br />
» ont Re formes sous ses auspices. Il n'est done pas etonnant .<strong>de</strong> voir les<br />
D communes suivre cet exemple et <strong>de</strong> <strong>de</strong>voir constater que dans la gene-<br />
» raffle <strong>de</strong>s communes l'enseignement primaire est sous la complete<br />
D <strong>de</strong>pendance du clerge. »<br />
« Le cure est maitre absolu <strong>de</strong> l'enseignement, surtout a la campagne.<br />
Gare a l'instituteur qui n'a pas le bonheur <strong>de</strong> lui plaire ! Il n'a qu'a Bien<br />
se tenir sans quoi on le fera &camper sous <strong>de</strong>s pretextes qu'on trouve<br />
toujours.<br />
1 A ce point <strong>de</strong> vue, la situation dans la Flandre occi<strong>de</strong>ntale est lamentable.<br />
Il n'y a dans cette province que 232 ecoles communales contre 453<br />
ecoles catholiques. Dans celles-ci, qu'on a la pretention d'appeler libres,<br />
le clerge regne en maitre absolu. La commune a le droit et le <strong>de</strong>voir <strong>de</strong><br />
payer, mais la aussi se bornent ses prerogatives. Nominations, etu<strong>de</strong>s,<br />
jours et heures <strong>de</strong> classes, livres, vacances, cumuls, tout est regle par le<br />
clerge sans l'intervention <strong>de</strong> Pautorite locale. Ces ecoles sont done tout<br />
bonnement <strong>de</strong>s etablissements du clerge, payes avec l'argent <strong>de</strong>s contribuables.<br />
» Je disais, it a un instant, qu'il y a dans la province 232 ecoles communales.<br />
Mais parce qu'elles portent ce nom, it ne faut pas croire que la<br />
commune y a la haute direction. LA, oil la chose a ete possible, le cure<br />
y a installe son instituteur catholique <strong>de</strong> 1879 et celui-ci, en entrant dans<br />
le baatiment communal, y a egalement introduit cet esprit <strong>de</strong> basse<br />
servilite, qui fait la force du clerge, et qu'il recomman<strong>de</strong> comme la plus<br />
sublime <strong>de</strong>s vertus. LA, oil le pasteur n'a pas reussi a faire vi<strong>de</strong>r les<br />
lieux, par celui qu'il appelle l'instituteur gueux, it continue a lui faire<br />
la guerre avec autant d'aprete et <strong>de</strong> tenacite que sous la loi <strong>de</strong> 1879. Si<br />
dans certaines communes, oil l'instituteur <strong>de</strong> 1879 est reste a son poste,<br />
la lutte a perdu son intensite, c'est que le cure a eu gain <strong>de</strong> cause et que<br />
l'instituteur, malgró l'efficacite <strong>de</strong> son enseignement et le bien-fon<strong>de</strong> <strong>de</strong><br />
son droit, a dii plier sous le potentat du village, qui est entre en maitre<br />
dans son ecole. Et s'il osait avouer, pauvre victime <strong>de</strong> la haine clericale,<br />
les humiliations qu'on lui a fait subir, les avanies dont on l'a abreuve !<br />
Mais it doit se taire s'il ne veut pas perdre sa position et que sa femme<br />
et ses enfants meurent <strong>de</strong> faim.<br />
» Nul ne saurait etre nomme instituteur communal dans nos communes<br />
rurales et meme dans la plupart <strong>de</strong> nos villes sans recommandation<br />
speciale du clerge.»<br />
De kweekelingen <strong>de</strong>r officieele normaalscholen wor<strong>de</strong>n overal geweigerd<br />
en vin<strong>de</strong>n alleen een toevlucht in <strong>de</strong> groote ste<strong>de</strong>n en <strong>de</strong> nijverheidscentrums.<br />
De kweekelingen <strong>de</strong>r katholieke normaalscholen nemen al <strong>de</strong><br />
plaatsen in door <strong>de</strong> regeering en <strong>de</strong> katholieke besturen <strong>de</strong>r gemeenten to
— 313 —<br />
begeven. Hun getal is echter zoo groot dat ze ook wel wagen durven<br />
plaatsen bij vrijzinige besturen aan te vragen.. Met verbazing zagen wij<br />
dan ook M. Smets, leeraar aan <strong>de</strong> officieele normaalscholen van Brussel,<br />
schepen van openbaar on<strong>de</strong>rwijs te St-Jans-Molenbeek, eene on<strong>de</strong>rwijzeres<br />
doen benoenien, die uit een geestelijke normaalschool komt.<br />
Het Bulletin Syndical van Brussel voer<strong>de</strong> om die benoeming een<br />
vinnigen pennestrijd met M. Smets. Wij hebben die polemiek van nabij<br />
gevolgd, wenschen geluk aan <strong>de</strong> redactie van het c B. s. , en in 't bijzon<strong>de</strong>r<br />
aan M. L. Timmermans, en zijn van oor<strong>de</strong>el dat M. Smets verraad<br />
pleeg<strong>de</strong> tegenover een princiep in zijn politiek programma opgenomen.<br />
Te Antwerpen werd <strong>voor</strong> een paar jaren door <strong>de</strong> meest invloedrijke<br />
personen een on<strong>de</strong>rwijzeres gepatroneerd, die uit eenkatholieke normaalschool<br />
kwam ; zij zou benoemd wor<strong>de</strong>n in eene gemeenteschool en <strong>de</strong>ed<br />
reeds een interim. Het personeel <strong>de</strong>r gemeentescholen, gevormd in <strong>de</strong><br />
officieele normaalscholen, teeken<strong>de</strong> protest aan tegen die aanstelling en<br />
wist <strong>de</strong> oppositie zoo sterk to doen toenemen dat van <strong>de</strong> benoeming <strong>de</strong>r<br />
indringster werd afgezien. Hare hooge beschermers plaatsten haar dan<br />
in <strong>de</strong> beroepschool, <strong>de</strong> eenige liberale school, die to Antwerpen bestaat<br />
en afhankelijk is van eene bijzon<strong>de</strong>re liberale maatschappij ; een gesticht<br />
dus waar vrijzinnig on<strong>de</strong>rwijs kan gegeven wor<strong>de</strong>n in tegenstelling met<br />
het confessionneel on<strong>de</strong>rwijs in <strong>de</strong> katholieke scholen gegeven. 't Was <strong>de</strong><br />
eerste soortgelijke aanstelling niet, die daar gebeur<strong>de</strong> en 't mag dan ook<br />
niemand verwon<strong>de</strong>ren hoe een (her on<strong>de</strong>rwijzeressen zich, in heilige<br />
vertwijfeling, uitliet <strong>voor</strong> hare leerlingen : « Kin<strong>de</strong>ren, ge doet me veel<br />
iced aan, ge verbittert mij 't leven ; daar<strong>voor</strong> hoop ik echter hiernamaals<br />
in <strong>de</strong>n hemel, door onzen Heer, Jesus-Christus, beloond to wor<strong>de</strong>n ! »<br />
Alle commentaar is hier overbodig. 'We zijn het eens met <strong>de</strong> Chronique,<br />
die in haar n r van 5. 9 j. 1. <strong>de</strong> vrijzinnige besturen bezweert q a priori »<br />
alle kandidaat-on<strong>de</strong>rwijzer, kweekeling eener bijzon<strong>de</strong>re normaalschool<br />
te weigeren.<br />
Te Brussel kwam een komiteit tot stand ter ver<strong>de</strong>diging van <strong>de</strong><br />
officieele school ; het bewijst groote diensten. Hopen wij het ontstaan van<br />
<strong>de</strong>rgelijke instellingen in <strong>de</strong> gemeenten waar <strong>de</strong> officieele school nog<br />
bestaat.
— 314 —<br />
Stijn STREUVELS.<br />
Een West-Vlaamsche boerenjongen, met zijn wezenlijken naam<br />
FRANK LATHEUR. Avelghem, zijn woonplaats, ligt aan <strong>de</strong> Schel<strong>de</strong>,<br />
langsheen <strong>de</strong> spoorlijn Kortrijk-Ronse.<br />
Stellig moet <strong>de</strong> weel<strong>de</strong>rige natuur van <strong>de</strong>n Vlaamschen Zuidhoek op<br />
zijn gemoed kunstbarend hebben gewerkt, zooals zij dit <strong>de</strong>ed bij een<br />
Peter Benoit, bij een Guido Gezelle.<br />
Zijn eerste schetsen, geschreven in West-Vlaamsch dialect, en verschenen<br />
in Van Nu en Stmks, verwekten <strong>de</strong> hoogste verrassing en een<br />
gewettigd opzien, zoozeer door 't eigenaardige <strong>de</strong>r taal als door <strong>de</strong>n<br />
rijkdom van kleur en teekening.<br />
Het dialect van Streuvels schrikt niet of ; 't is eer een eigenaardige<br />
omlijsting, die landschap en menschen doet <strong>voor</strong>komen en han<strong>de</strong>len in<br />
heel hun eigendommelijkheid. En cyan, al die oorspronkelijke woor<strong>de</strong>n<br />
— overigens Licht te begrijpen — geven<br />
een pittigen kruidsmaak aan het kiesche<br />
gerecht.<br />
In Noord-Ne<strong>de</strong>rland heeft Streuvels,<br />
binst een kort tijdsbestek, verschillen<strong>de</strong><br />
bun<strong>de</strong>ls uitgegeven. Opvolgenlij k verschenen<br />
: Lenteleven, Zonnetij , Zona/land,<br />
Doo<strong>de</strong>ndans.<br />
In een studie over Lenteleven, schetst<br />
Alfred Hegenscheidt <strong>de</strong> groote lief<strong>de</strong> tot<br />
<strong>de</strong> natuur, doorstralend in al <strong>de</strong> werken<br />
van Streuvels.<br />
« Een element, dat wij <strong>voor</strong>taan nimmer<br />
bij Streuvels zullen missen, maakt<br />
<strong>de</strong> atmosfeer van zijn werk intiemer en vermenigvuldigt <strong>de</strong>n indruk.<br />
Ik kan niet zeggen hoe <strong>de</strong> geur, <strong>de</strong> smaak van Vlaan<strong>de</strong>rens aar<strong>de</strong><br />
en lucht Streuvels' scheppingen doortrekken, hoe zij bijzon<strong>de</strong>r<br />
maken zijne akkers, zijne meerschen, zijne bosschen, zijne beken,<br />
zijne Schel<strong>de</strong>, zijne menschen. Alhoewel zijne taal, het autochtone<br />
groeisel van <strong>de</strong>n West-Vlaamschen grond, zeker niet alleen dien indruk<br />
vermag te weeg te brengen, voelen wij toch dat zij <strong>voor</strong> Streuvels<br />
het nauwkeurig trouw werktuig is om zijn eigenaardig scherpe visie<br />
na te boetseeren. En die taal is een dialect ! Is het niet <strong>voor</strong> Vlaan<strong>de</strong>ren<br />
een hoopvol verschijnsel dat daar vlak tegen <strong>de</strong> taalgrens een<br />
mensch met een zoo mo<strong>de</strong>rn verlangenalsStreuvels, het zonnig gebouw<br />
van zijn West-Vlaamsch particularisme durft oprichten ? Zou<strong>de</strong>n wij,
— 315 --<br />
eer<strong>de</strong>r dan wij het vermoed<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> onbewuste waardigheid weergevon<strong>de</strong>n<br />
hebben ? »<br />
Buiten <strong>de</strong> fijne opmerkingsgave van <strong>de</strong>n schrijver, die hem menschen<br />
en zaken zoo juist doet waarnemen en weergeven, betoovert<br />
ons <strong>voor</strong>al <strong>de</strong> plastische kracht van zijn woord. De taal is rijk en toch<br />
eenvoudig, buigzaam en toch krachtig, schil<strong>de</strong>rachtig en toch waar.<br />
Daardoor wekt hij onze belangstelling <strong>voor</strong> <strong>de</strong> meest gewone dingetjes.<br />
Aangeraakt door <strong>de</strong>n tooverstaf van zijn kunst, verkrijgt ook<br />
het geringste een ongekend leven en bezieling.<br />
« Zij laat hem niet alleen toe zijne waarnemingen nauwkeurig na te<br />
boetseeren met klanken, maar ook in het !even van zijne emotie te<br />
gieten door <strong>de</strong> golving van taal en gedachten ; en <strong>de</strong>ze wekt in ons <strong>de</strong><br />
verwante beweging en wij aanschouwen het <strong>voor</strong>gestel<strong>de</strong> door <strong>de</strong> emotie<br />
van <strong>de</strong>n kunstenaar. En merk hoe enkel door lien rythmus Streuvels'<br />
lief<strong>de</strong> <strong>de</strong> onze wordt ; want altijd is het <strong>voor</strong>gestel<strong>de</strong> het objectieve<br />
zoo nauw nageteekend dat wij meenen dit zelve te zien en wij<br />
het gevoel hebben alsof <strong>de</strong> in ons gewekte emotie, vrij in ons geboren<br />
werd uit dat aanschouw<strong>de</strong> zelve. En nergens wordt ons meegevoel<br />
gematerialiseerd tot me<strong>de</strong>lij<strong>de</strong>n; slechts weemoed welt soms door ons,<br />
een stifle golfslag van <strong>de</strong> wereldziel. Hoezeer het uitdrukkingsvermogen<br />
van Streuvels' kunst daarbij wint, zullen wij later nog<br />
zien. »<br />
De vruchtbare pen van Streuvels heeft <strong>de</strong> <strong>voor</strong>spelling bewaarheid,<br />
die Hegenscheidt schreef aan 't slot van zijn beoor<strong>de</strong>eling.<br />
« Neen, neen, Vlaamsche vrien<strong>de</strong>n, laat Streuvels ongehin<strong>de</strong>rd op<br />
zijn serene baan <strong>voor</strong>twan<strong>de</strong>len ; hij is nu eenmaal het zondagskind<br />
dat met al <strong>de</strong> kunst van zijn rijke tale het gemoedsleven van <strong>de</strong>n<br />
mo<strong>de</strong>rnen mensch siert; laat ons gelukkig zijn dat, na Guido Gezelle,<br />
Vlaan<strong>de</strong>ren zulk een kunstenaar kweeken kon, want waarlijk, ook<br />
gij zult het weldra weten, dit is meer dan een belofte <strong>voor</strong> onze<br />
toekomst. »<br />
Na <strong>de</strong>ze <strong>voor</strong>stelling noodigen we onze lezers uit tot kennismaking<br />
met het fragment, dat Otis Woord zoo gelukkig is te kunnen aanbie<strong>de</strong>n.
- 316 -<br />
Een Dorpssehool.(1<br />
Maar uit <strong>de</strong> klokgaten van <strong>de</strong>n kerktoren, die daar lijk een ou<strong>de</strong> inwoner<br />
boven <strong>de</strong> huizen gewoon kennelijk en onveran<strong>de</strong>rd uitkeek, bengel<strong>de</strong>n streng<br />
<strong>de</strong>ftig, negen klopjes achtereen en <strong>de</strong> gui<strong>de</strong> wijzers op <strong>de</strong> zwarte uurplaat<br />
wezen nu dui<strong>de</strong>lijk dat figuur van gister en van alle dagen als 't dwong om op<br />
een loopje naar school aan te zetten. De lange wijzer hing slak lijk neergevallen<br />
en <strong>de</strong> korte was links opgesnakt boven <strong>de</strong> vette VIII-cijfer.<br />
't Was een algemeene vlucht, rap om met 'tlaatste klopje aan <strong>de</strong> schoolpoort<br />
te zijn en daar was nu al 't gewoel bijeen gestroomd in stoo ten<strong>de</strong> en tieren<strong>de</strong><br />
beweging en achterwaarts lag <strong>de</strong> straat weer leeg en eenzaam in 't nuchter<br />
morgenlicht, verlaten.<br />
De jongens wan<strong>de</strong>l<strong>de</strong>n, wroetel<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>reen op <strong>de</strong> kleine speelplaats, ingemuurd,<br />
ongenegen tot spel en ze zochten hun kennissen om te zeggen wat ze<br />
gister vergaten of <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n achtermiddag wil<strong>de</strong>n doen. 't Was een wemeling<br />
van gerakkel<strong>de</strong> kleeren, fel bewegen<strong>de</strong> armen en wentelen van bloote, rosse,<br />
blon<strong>de</strong> en vlas-witte koppen, een dooreengaan van naakte beenen en magere<br />
opgeschoten le<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>r kleurlooze, vale vesten en blauw vergane kielen en<br />
gescheur<strong>de</strong> broeken. Daaron<strong>de</strong>r vlekte als een won<strong>de</strong>rheid het blauwe pak van<br />
Georges Van<strong>de</strong>ghinste, het zoontje van <strong>de</strong>n notaris, als rijkemans kind met<br />
zijn wassen wezen en mager spil<strong>de</strong> beenen die lang on<strong>de</strong>r zijn spannen<strong>de</strong> broek<br />
uitstaken. De jongen <strong>de</strong>ed zijn best om gemelijk met zijn makkers om te<br />
gaan maar <strong>de</strong> stoffels en boerenknapen met ron<strong>de</strong> wangen en bruin verzonnebran<strong>de</strong><br />
koppen, bleven wantrouwig van <strong>de</strong>n bleeken tetting en achtten hem<br />
maar als er iets bezon<strong>de</strong>rs van te krijgen was ; an<strong>de</strong>rs stampten zij erop als<br />
hij hen in <strong>de</strong>n weg liep. In <strong>de</strong>n hoek tegen <strong>de</strong>n muur ston<strong>de</strong>n <strong>de</strong> makkers en<br />
praal<strong>de</strong>n met hunne klimkunsten en vertel<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> vogels die ze had<strong>de</strong>n<br />
gevangen. Ze zwaai<strong>de</strong>n driftig met <strong>de</strong> armen als er hen iemand leugenachtig<br />
miek of <strong>de</strong> waarheid betwistte en ze duw<strong>de</strong>n op hun woor<strong>de</strong>n met zulke kracht<br />
zoodat <strong>de</strong> pezen in hunnen hals opzwollen en <strong>de</strong> aanzichten blauwendig wier<strong>de</strong>n<br />
van 't geweld. Meester kwam uit <strong>de</strong> school en hij sloeg met zijn houten<br />
hamerken op 't ijzeren vensterkruis, eenthoeveel har<strong>de</strong> slagen met trillend<br />
klopschud<strong>de</strong>n van zijn arm, vlug achter reek die ronkten als een gebie<strong>de</strong>nd<br />
teeken dat 't spel uit was en <strong>de</strong> school zou beginnen. 't Gerucht verstil<strong>de</strong> als<br />
plotseling uitgedoofd leven, elk zocht zijn makker en <strong>de</strong> trage ron<strong>de</strong>gang, twee<br />
en twee, begon, lijk een zwijgen<strong>de</strong> processie over <strong>de</strong>n koer. A ls 't doodstil<br />
gewor<strong>de</strong>n was zoodat men <strong>de</strong> musschen hoor<strong>de</strong> sch'etteren bach ten <strong>de</strong>n muur en<br />
<strong>de</strong> reken goed gevormd on<strong>de</strong>r meesters strengen blik <strong>voor</strong>bij stapten, dan ging<br />
<strong>de</strong> <strong>de</strong>ur open en <strong>de</strong> kronkelslang van jongens verdween, paar bij paar ingeslikt<br />
door <strong>de</strong> zwarte opening en <strong>de</strong> koer bleef lijk uitgestorven.<br />
Het felle morgenlicht viel door twee g-roote vensters dweers in <strong>de</strong>.vierkante<br />
zaal en botste k<strong>letteren</strong>d tegen 't kalkwit <strong>de</strong>r muren klaar lijk in openen, vrijen<br />
buiten. De zwarte banken en ' t kasken in <strong>de</strong>n hoek en <strong>de</strong> schrijfplanken, <strong>de</strong><br />
(*) Fragment uit Een Speeldag, getrokken uit Doo<strong>de</strong>ndans, door STUN STREUVELS,<br />
— Uitgave van L. J. VEEN, te Amsterdam.
--,317-<br />
beel<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong>n muur dat stond al scherp omlijnd lijk zware stukken sterke<br />
dui<strong>de</strong>lijkheid op het kille muurwit,<br />
Door <strong>de</strong> vier wan<strong>de</strong>n omheind, bene<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> hooge vensterbanken,<br />
woeker<strong>de</strong>n <strong>de</strong> jongens achter hun zwarte schrijfber<strong>de</strong>ls on<strong>de</strong>reen en boven op<br />
zijn verhoog tegen 't wit van <strong>de</strong>n hoekmuur, stond <strong>de</strong> meester lijk gegroeid in<br />
zijn eigen mid<strong>de</strong>n : het gezagpunt, <strong>de</strong> eenig eenzame bewuste menschelijkheid.<br />
Met <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> beweging van gister nam hij <strong>de</strong> ron<strong>de</strong> muts van <strong>de</strong>n kop, stak <strong>de</strong><br />
beblom<strong>de</strong> sliffer aan <strong>de</strong> linkervoet <strong>voor</strong>uit, or<strong>de</strong>n<strong>de</strong> zijne boeken, klopte met<br />
<strong>de</strong>n houten regel drie har<strong>de</strong> slagen op <strong>de</strong>n rand van zijn lessenaar en keek<br />
met dreigen<strong>de</strong> oogen over het mooschgebroed on<strong>de</strong>r zich. Van dan of was hij<br />
schoolmeester, niet meer <strong>de</strong> mensch lijk er nog meer op straat loopen en waar<strong>voor</strong><br />
<strong>de</strong> jongens wel soms <strong>de</strong> muts afnemen, maar een soort abstrakt ontzaggelijk<br />
werktuig dat nog eten of slagen moet, maar van zulk tot zulk uur <strong>de</strong><br />
j ongens in dwang en gang komt hou<strong>de</strong>n , en fel kan slaan en letters op <strong>de</strong> plank<br />
schrijft en lijk een boek een bezon<strong>de</strong>re taal spreekt in netgevorm<strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n. De<br />
klank uit zijnen mond ronkte over het roezemoezig bijeengekrawoel <strong>de</strong>r jongens,<br />
droog, hard bevelend en dan was het plots begonnen als bij 't teeken tot<br />
een aanval, gezamenlijk, geweldig schreeuwbul<strong>de</strong>rend op tragen sleepzang met<br />
lang gerokken keelletters en scherp geschei<strong>de</strong>n achter elke sylbe :<br />
4 Kruysken — Kruysken — goet — begin,,<br />
Den heyligen Geest — in mijnen zin,<br />
Dat ik wel — mag leeren,<br />
Dat bid<strong>de</strong> ik — onzen lieven Heere,<br />
Dat ik wel — mag onthou<strong>de</strong>n,<br />
Dat bid ik — onze lieve Vrouwe. )<br />
Zij wierpen <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n kwaad uit in overdanige preutschheid van tot verdrietig<br />
gewor<strong>de</strong>n gewoonte van herzeggen en van buiten kennen met tot voos<br />
gedraai<strong>de</strong> tonen en klopstampten in 't mid<strong>de</strong>n en op <strong>de</strong> slotlettergrepen :<br />
4 0 Jezus, mijn al<strong>de</strong>rliefste Lief,<br />
lk schenk u mijn hert tot eenen brief,<br />
Schrijft daer in al wat u blieft.<br />
En gebruyk 't geheel tot uw gerief. )<br />
't Was uit en <strong>de</strong> stilte viel hard in.<br />
— Lessen opzeggen, — Sif Fleters !<br />
Een witbollige jongen, <strong>de</strong> eerste op <strong>de</strong> bank, stond recht, en rap als een<br />
klabettermolen vielen <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n neer zon<strong>de</strong>r zin of beteekenis, vlug lijk ze<br />
van buiten waren geleerd :<br />
4 Kind leerd in uw jonge dagen<br />
Of gij zult het eens beklagen<br />
Want hij die wel is geleerd<br />
Die wordt overal geeert<br />
Is van ie<strong>de</strong>r aangetrokken<br />
Voor hem zijn <strong>de</strong> beste brokken. )<br />
— De volgen<strong>de</strong> ! on<strong>de</strong>rbrak Meester.<br />
Maerten Folle, <strong>de</strong> jongen met groote, fluweel zwarte oogen stond traag op,<br />
frommel<strong>de</strong> <strong>de</strong> bladzij<strong>de</strong>n van zijn boek en haperend en zoekend naar <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n<br />
begon hij :
- 818 -<br />
. . . of hij arm is of rijk<br />
Word geprezen al gelijk<br />
Zijn makkers vezel<strong>de</strong>n hem lui<strong>de</strong> <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n vOor en hij raapte ze met goed<br />
geluk op en hakkel<strong>de</strong> :<br />
I<strong>de</strong>r zal hem d'hand toesteken<br />
En tot zijnen <strong>voor</strong><strong>de</strong>el spreken<br />
Daer een traeg en lompig kind<br />
Hem van al verlaeten vind. )<br />
Elk op zijne beurt zeg<strong>de</strong> 't vers <strong>voor</strong>t, met op en neerstaan, goed of slecht<br />
van buiten gekunnen, elk in eigen spraak en toon. De jongens stooten elkaar,<br />
vezel<strong>de</strong>n of ta<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n lui<strong>de</strong>, an<strong>de</strong>ren speel<strong>de</strong>n gerust on<strong>de</strong>reen en wisten niet<br />
wat er rond hen gebeur<strong>de</strong>. Als <strong>de</strong> laatste gedaan had kwamen er weer eenige<br />
ston<strong>de</strong>n aarzelend wachten naar nieuwe bevelen.<br />
— Catechismus !<br />
De boeken vlogen open, <strong>de</strong> blaren stoven en Meester gooi<strong>de</strong> <strong>de</strong> vragen rond<br />
waarop hij met verschillen<strong>de</strong> hooge en lage stemmen antwoord kreeg.<br />
— Wat doet Godt op <strong>de</strong> aer<strong>de</strong> ?<br />
— Hij regeert het al.<br />
— Hoe lange heeft Godt geweest ?<br />
— Van alle eeuwigheid.<br />
— Hoe lange zal Godt wezen ?<br />
- Son<strong>de</strong>r eyn<strong>de</strong>.<br />
— Wie heeft Godt oyt gezien gelijk hij is ?<br />
— Niemand die leeft.<br />
- Wat heeft Godt <strong>voor</strong> ons gedaan ?<br />
— Hij heeft <strong>de</strong>n Hemel en <strong>de</strong> Aer<strong>de</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n mensch gemaakt.<br />
— Wat gaan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re menschen ons aan ?<br />
— Zij zijn onze broe<strong>de</strong>rs.<br />
— Wie zijn 't die in <strong>de</strong> belle zinken ?<br />
— Die kwaed doen en in doodzon<strong>de</strong> sterven.<br />
— Hoeveel doodzon<strong>de</strong>n zijn er van noo<strong>de</strong> _tot <strong>de</strong> verdoemenisse ?<br />
— Eene is genoeg.<br />
Als <strong>de</strong> gevraag<strong>de</strong> niet kon antwoor<strong>de</strong>n ston<strong>de</strong>n al <strong>de</strong> an<strong>de</strong>ren recht, staken<br />
<strong>de</strong>n vinger op en vezel<strong>de</strong>n lui<strong>de</strong> om hunnen makker to helpen.<br />
— Morgen <strong>de</strong> les van <strong>de</strong> « Zon<strong>de</strong> ) en nu : rekenen !<br />
Sarel Foulon moest aan 't telraam en daar schoof hij met handige beweging<br />
op 't ein<strong>de</strong> van <strong>de</strong>n wijs-stok <strong>de</strong> gekleur<strong>de</strong> bollekes op <strong>de</strong> stalen roe<strong>de</strong>n van<br />
rechts naar links en <strong>de</strong> ben<strong>de</strong> ging Op met ni rmw geschreeuw gezamenlijk<br />
rythmeerend in wagen<strong>de</strong>n zang :<br />
— Een maal een, is een twee maal een is twee . . . enz. tot ze aan lange<br />
getallen kwamen door 't oneindige <strong>voor</strong>t in ron<strong>de</strong>-draai en Meester op <strong>de</strong>n lessenaar<br />
klopte en teeken gaf -<strong>voor</strong> <strong>de</strong>n speeltijd.<br />
De jongens klauter<strong>de</strong>n over <strong>de</strong> banken, en liepen <strong>de</strong> school uit al tierend<br />
naar <strong>de</strong>n koer. Zij aten hun boterhammen en dronken <strong>de</strong> thee of <strong>de</strong> melk die<br />
zij in hunne flesche meebrachten. Daarna begon bij groepen het spel.<br />
Daar waren er die bleven zitten in een hoek en zoetjes vertel<strong>de</strong>n, an<strong>de</strong>re
- 319 -<br />
ston<strong>de</strong>n in ron<strong>de</strong> en een on<strong>de</strong>r hen tel<strong>de</strong> af wie er aan was om e Blen<strong>de</strong>-kalle<br />
te spelen :<br />
4 Aan dat tafeltje dat wij zaten<br />
koele wijntje dat wij dronken<br />
kwam al <strong>de</strong>ur ons hertje gezonken<br />
. . . . haken<br />
baken<br />
boontjes kraken<br />
haken<br />
baken<br />
. . . . boem — !<br />
En "<strong>de</strong> ben<strong>de</strong> stoof uiteen en ze liepen achter malkaar. — Ver<strong>de</strong>r wan<strong>de</strong>l<strong>de</strong>n<br />
an<strong>de</strong>re trekke<strong>de</strong>-slekke <strong>voor</strong>t bij <strong>de</strong> hand en wond<strong>de</strong>n <strong>de</strong> eind op al kruipend<br />
on<strong>de</strong>r een jongen zijn oksel en zongen :<br />
4 Schellevisch — schellevisch<br />
kruipt <strong>de</strong>ure<br />
kabbeljauw, kabbeljauw<br />
zal blijven staan<br />
en ik zal <strong>de</strong>ure gaan ! )<br />
Door Locket zocht nu zijn makkers op en ze beraam<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>reen wat .ze al<br />
rooven zou<strong>de</strong>n achter <strong>de</strong>n noen. Elk noem<strong>de</strong> <strong>de</strong> vogelnesten die hij zitten<br />
wist en hunnen inhoud.<br />
Sielke Maas <strong>de</strong> ziekachtige jongen, stond daar stommelings bij te luisteren,<br />
mij<strong>de</strong> tusschen al <strong>de</strong> knechten die hem te ruw waren. Zijn dik gezwollen<br />
waterhoofd met tetsachtig pap-wit vel en kale dunne haarkes daarop — die<br />
verwaai<strong>de</strong>n van schamelijkheid lijk schaarsche kiekendons — stond diep in <strong>de</strong><br />
opgetrokken schou<strong>de</strong>rs, slak aan een mageren hals ; zijn a<strong>de</strong>m piepte on<strong>de</strong>r<br />
zijn kielken telkens hij hem boven haal<strong>de</strong> zoo lastig als ware 't <strong>de</strong> laatste trek.<br />
De jongens wisten het alien : zijn va<strong>de</strong>r was dood na lange ziekte en omdat<br />
hij ook geen asem meer boven kreeg en Maaske en kon niet meeloopen met<br />
d'an<strong>de</strong>re jongens — een stap of twee en hij stond al te hijgen lijk een <strong>de</strong>mpig<br />
peer<strong>de</strong>ken en zoo moest hij ov eral achter blijven. Hij bezat noch vogel noch<br />
eierkrans maar hij hoor<strong>de</strong> toch geern vertellen van wat <strong>de</strong> an<strong>de</strong>ren al met<br />
hnn stout gezon<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n verover<strong>de</strong>n.<br />
— Door, wilt ge ne keer <strong>voor</strong> mij een vogelke vangen ? vroeg <strong>de</strong> jonge<br />
schuchter en trok aan Door zijn mouw.<br />
— Wat meent ge wel ! ? en Door <strong>de</strong>ed een beweging met zijn schou<strong>de</strong>r om<br />
<strong>de</strong>n schamelen puid af te weren en keer<strong>de</strong> zich weer naar d'an<strong>de</strong>r jongens.<br />
— 1k weet een ekster wonen die niemand en durft rooven ! bofte hij, — ge<br />
moogt gij al uwe vogels laten stelen, aan <strong>de</strong> mijne en kunnen ze niet.<br />
Sielke Maas was mij<strong>de</strong> achteruit gegaan bij een ben<strong>de</strong> jongens die lagen te<br />
spelen op <strong>de</strong>n grond en te lollen met woor<strong>de</strong>n zon<strong>de</strong>r zin ; hun beenen lagen<br />
wijd uit en ze lie ten 't zand door hun vingers op hoopkes stroelen die ze achteloos<br />
effen streken om te herbeginnen.<br />
— Waar woont uwe ekster ? vroeg Sifke Folle, als gij eraan kunt, zoo kan<br />
er mijn broer ook aan !<br />
-- Als hij durft, mag hij twee jongen hebben, zei Door.
320 -<br />
Sifke liep over <strong>de</strong>n koer om Maarten te zoeken en <strong>de</strong> ron<strong>de</strong> ging open om<br />
<strong>de</strong>n stouterik door te laten. En ferme jongen kwam bij en zijn vinnig blinken<strong>de</strong><br />
oogen keken uitdagend :<br />
— Waar woont uwe ekster ?<br />
— In Lammelein's dreve, <strong>de</strong>n <strong>de</strong>r<strong>de</strong>n popelier —maar 't is aan een draadje<br />
dat 't hangt het nest en hooge, jongen, hooge !<br />
We gaan er naartoe achter <strong>de</strong>n noene, meen<strong>de</strong> Maarten ; hoeveel jongen<br />
heeft zij ?<br />
— Wete dat zoo juist niet, maar jongen zijn er, 'k heb ze zien azen.<br />
Mote Plas was in 't stille bezig een vinkennest te verkoopen <strong>voor</strong> veertig<br />
marbels aan Nesten Ketele, maar zoogauw hij het plaatsken had uiteen gedaan :<br />
on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n eersten tak van Berge's kopwilgen, zoo greep Door <strong>de</strong>n jongen<br />
vast :<br />
— 't Is mijn vinke jongen ! tier<strong>de</strong> hij.<br />
Nesten draai<strong>de</strong> zijn oogen, kwaad om dat hij zijn koop ging verliezen.<br />
— 'k Heb het treffelijk gevon<strong>de</strong>n, -- er zitten vijf jongskes in en 'k ga ze<br />
alle dagen betasten.<br />
Door werd nu heel kwaad en :<br />
— Durft g' het nog eens zeggen ?<br />
Ze schrabbel<strong>de</strong>n hunnen kloef of en ston<strong>de</strong>n gereed. Mote zei het nog eens<br />
en nu bokten ze tegen malkan<strong>de</strong>rs kop dat 't dreun<strong>de</strong> ; daarna drum<strong>de</strong>n ze wat<br />
tegeneen. Door liet zijn kloef vallen en ze grepen elkaar vast, krauw<strong>de</strong>n, beten<br />
en stampten al naar ze 't krijgen kon<strong>de</strong>n, altijd aangehitst door <strong>de</strong> omstaan<strong>de</strong><br />
jongens, tot Meester hen bei<strong>de</strong>n bij <strong>de</strong>n pals vatte, bij het nekhaar achteruit<br />
trok en op <strong>de</strong> knieen doog. Daar bleven zij alle twee ineengezakt zitten met<br />
<strong>de</strong> ellebogen boven het hoofd, beschaamd omdat al <strong>de</strong> jongens hen bekeken.<br />
— Als d'an<strong>de</strong>re weer in school waren mochten zij achter komen en op hun<br />
plaats gaan zitten.<br />
Meester nam een krijt en schreef in zware, vette drukletters op het schrijfiperd<br />
:<br />
4 Al <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rs van kwaed willen,<br />
<strong>de</strong>n verdienen op hun billen,<br />
Die om d'al<strong>de</strong>rminste zaak<br />
staen heel stom en zon<strong>de</strong>r spraek.<br />
Die maar om een woord gesproken,<br />
zitten in een hoek gedoken<br />
met het aanzicht over<strong>de</strong>kt,<br />
of <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n uitgestrekt,<br />
of wel schreyen schier heel uren<br />
dat het hooren <strong>de</strong> gebueren.<br />
De rug van <strong>de</strong>n meester was maar een halve aanwezigheid van het gezag<br />
en binst dat <strong>de</strong> letters regelmatig aaneengeregen, wit op zwart groei<strong>de</strong>n achter<br />
het loopen<strong>de</strong> krijt, werd het geraas geweldig : <strong>de</strong> jongens ston<strong>de</strong>n recht,<br />
sloegen en goei<strong>de</strong>n met hun mutsen en ledige beurzen. Mote Plas die nog niet<br />
slikken kon 't verlies van zijn veertig marbels en al <strong>de</strong> slagen die hij kreeg, beet<br />
nog eens aan Door —die maar twee jongens ver<strong>de</strong>r zat— een scheldwoord toe<br />
en stak dreigend zijn vuist : — Wacht tot achter schooltijd jongen, mijn broer
- 321 -<br />
zal u helpen afrossen . . . en tOch is het mijn vinke ! Door sprong recht, reikte<br />
over <strong>de</strong> jongens en gaf Mote een dok met <strong>de</strong>n vuist. — Mote die 't met woor<strong>de</strong>n<br />
alleen niet meer halen kon greep ook toe en ze dorschen met al wat ze<br />
von<strong>de</strong>n — d'an<strong>de</strong>r jongens loechen luid. 't Was dan dat <strong>de</strong> rug omdraai<strong>de</strong> en<br />
Meester weer met zijn voile tegenwoordigheid daarstond.<br />
— Ei, mooschers, ei, 'k zal u leeren ! en zijn twee lange armen gingen omhoog<br />
en vielen neer met stevige grijphan<strong>de</strong>n op Mote en Door en <strong>de</strong> knapen voel<strong>de</strong>n<br />
zich opheffen en kwamen terecht nevens meesters lessenaar ; ze waren op <strong>de</strong><br />
knieên gedjokt en hun arm, die zoo straks nog haarplukkend vriendschap<br />
schond lag nu om elkan<strong>de</strong>rs hals gewon<strong>de</strong>n en in <strong>de</strong> vrije hand kregen zij een<br />
schoolberd te hou<strong>de</strong>n.<br />
— Hoog opsteken ! tier<strong>de</strong> 't bevelend.<br />
De zware houten Bakken hingen boven hun hoofd te zwemelen aan eenstrak<br />
uitgestoken arm en zoo zaten zij daar in 't zicht van elk en<strong>de</strong> een in gedwongen<br />
omhelzing, als <strong>de</strong> verzinnebeel<strong>de</strong> verbroe<strong>de</strong>ring. De scho plgang draai<strong>de</strong><br />
<strong>voor</strong>t in rumoerige beweging.<br />
— De drie eerste banken : afschrijven ! gebood <strong>de</strong> stem en zoo gauw gingen<br />
<strong>de</strong> leien aan 't klabetteren en <strong>de</strong> hoof<strong>de</strong>n lagen gebogen over het neerstig werk<br />
aan 't namaken <strong>de</strong>r letters die zij met heffend hoofd en zoeken<strong>de</strong> oogen<br />
afkeken en van <strong>de</strong> plank op hun leien haal<strong>de</strong>n. De griffels kriepiepten 't allen<br />
kante.<br />
— Twee<strong>de</strong> klas ! lessen leeren bladzij veertien :<br />
« Die niet kiimt zal niet afvallen.<br />
Kintleren door <strong>de</strong>rtel mallen,<br />
Al om in, en al om op,<br />
Breken licht hals, been oft kop,<br />
Dit zijn schransers en trippetten,<br />
Die het op een pluymen zetten,<br />
Die als vossen ver en naer,<br />
Rooven, stelen hier en daer,<br />
Dit zijn blauw-beks, note-kraekers,<br />
Hage-brekers, gate-makers,<br />
Afplukkers van rijp en groen,<br />
Die maer peynzen kwaed te doen.»<br />
De boeken vlogen open on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> frommelen<strong>de</strong> vingers al zoekend naar <strong>de</strong><br />
<strong>voor</strong>gelezen les en <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n wer<strong>de</strong>n in ronkend geruisch stil afgevezeld.<br />
— Der<strong>de</strong> klas — : Slapen.<br />
De kleine bubbelknaapjes op <strong>de</strong> laatste banken plooi<strong>de</strong>n <strong>de</strong> armen toe en leg<strong>de</strong>n<br />
gewillig <strong>de</strong> hoof<strong>de</strong>n neer ; zij bleven nog wat uitkij ken maar seffens kwam<br />
<strong>de</strong> vaak en zij nepen <strong>de</strong> oogen toe en roer<strong>de</strong>n niet meer. In het schoolruim<br />
werd het nu tamelijk rustig ; <strong>de</strong> griffels piepten nog ; alhier klopte een kloef<br />
tegen <strong>de</strong> bank en aldaar loos<strong>de</strong> een jongen van overspanning, diepe zuchten.<br />
Meester stond <strong>voor</strong> zijn lessenaar en keek onachtzaam door 't on<strong>de</strong>rste vensterraam<br />
naar <strong>de</strong> menschen die op straat <strong>voor</strong>bijgingen. Door zat nog altijd<br />
op zijn hielen met <strong>de</strong>n linker arm over Mote's schou<strong>de</strong>r, <strong>de</strong> rechtere was door 't<br />
gewicht van 't zware schoolberd lam neergezakt en liet <strong>de</strong> vracht op <strong>de</strong>n grond<br />
rusten. Nu nog meer dan an<strong>de</strong>rs kwam <strong>de</strong> verdrietige verveling in hem en een<br />
overdanig verlangen naar <strong>de</strong>n vrijen achtermiddag ; maar 't scheen dat hij
--- 322 -<br />
hier <strong>voor</strong> altijd moest blijven zitten en dat <strong>de</strong> tijd vergeten was <strong>voor</strong>uit te gaan.<br />
Daar en was niets waarbij men 't noene-wor<strong>de</strong>n kon merken. De zon was doorgekomen<br />
en speitte een bree<strong>de</strong>n straal, lijk blinkend water, dwarsdoor <strong>de</strong> school<br />
over <strong>de</strong> jongens hunnen haarbos en lichtte alles in goudschijn wat in <strong>de</strong> opening<br />
van 't spietsend gestraal stond. Daarboven draai<strong>de</strong> <strong>de</strong> aaierd zijn fijn<br />
stofpoe<strong>de</strong>r dat ronddanste lijk gejaagd in beweging door 't .geruchte-trillen<br />
van <strong>de</strong> ronkmooschen<strong>de</strong> schooljongens. On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> withouten bank aan <strong>de</strong>n<br />
witten muur hing <strong>de</strong> papieren uurplaat als een tets doo<strong>de</strong>n-wezen met slap,<br />
hangen<strong>de</strong> wijzers een ding zon<strong>de</strong>r leven dat niets uit zich zelf kon doen en<br />
waarop meester elken zaterdag morgen <strong>de</strong> hangen<strong>de</strong> wijzers in beweging bracht<br />
om <strong>de</strong> jongens te leeren. En op die bank daar stond, altijd even onberoerlijk,<br />
tot een figuur gegroeid - <strong>de</strong> zwart ijzeren ron<strong>de</strong> ketels met op hun buik <strong>de</strong><br />
witte letters : I hektoliter ; 1 / 2 hektoliter, alsaan trapsgewijze vermin<strong>de</strong>rd tot<br />
<strong>de</strong> letters onleesbaar wer<strong>de</strong>n en een niewe trapreeks tinnen pottenbegon, eerst :<br />
I liter en weer vermin<strong>de</strong>rd tot nietige vingerhoedpoties. Daarnevens stond <strong>de</strong><br />
balans : een houten staan<strong>de</strong>r tusschen twee koperen weegschalen aan dunne<br />
kettingjes en die onbeweeglijk als versteven hingen. Ze schommel<strong>de</strong>n wel eens<br />
als er veel gedruisch was, of <strong>de</strong> wind door <strong>de</strong> open ramen woei, maar nu, zoo<br />
dacht Door die uit verveling al die . oudgeken<strong>de</strong> dingen heroverzag — nu zou<strong>de</strong>n<br />
ze <strong>voor</strong>zeker niet roeren al viel er eene van die zwaar koperen gewichten<br />
in. Maar die gewichten ston<strong>de</strong>n daar ook lijk soldaten, volgens grootte nevenseen,<br />
zoo vast vergroeid dat er geen <strong>de</strong>nken aan viel er een te zien roeren.Daarnevens<br />
op 't hoekje, lag <strong>de</strong> kubieke <strong>de</strong>cimeter : een effen houtblok langs <strong>de</strong>n<br />
<strong>voor</strong>kant in vierkante perkjes tot centimeters bekorven en 't bovenste hoekje,<br />
als een klontje suiker, eruit geknipt. Door ken<strong>de</strong> die dingen al zoo lang dat hij<br />
ze niet meer zag : 't was als onbruikelijk, geschil<strong>de</strong>rd goed gewor<strong>de</strong>n dat <strong>voor</strong><br />
<strong>de</strong> para<strong>de</strong> daar stond en <strong>de</strong> werkelijkheid bedroog. De jongen wachtte al zoo<br />
lang naar <strong>de</strong>n won<strong>de</strong>rtijd tot <strong>de</strong> meester dat alm van groote wijsheid eens<br />
gebruiken zou als afwisseling van al dat reukelooze geschrijf op <strong>de</strong> plank en<br />
opzeggen van luchtijle woor<strong>de</strong>n. Al die dingen ston<strong>de</strong>n daar hoog, buiten<br />
bereik, met eene aantrekkelijkheid als ongenaakbaar speelgoed, geheimzinnige<br />
werktuigen van geleerdheid waarvan niemand een gedacht kon hebben<br />
buiten <strong>de</strong> alwijze schoolmeester.<br />
Tegen 't twijfelwit van <strong>de</strong> zol<strong>de</strong>ring grons<strong>de</strong>n en vlogen in wij<strong>de</strong> kronkels <strong>de</strong><br />
zwarte vliegen in hooge en vrije afzon<strong>de</strong>ring. Boven <strong>de</strong>n grooten lessepaar<br />
tegen <strong>de</strong>n muur stond het Lieve-Vrouwbeeld tusschen twee koperen kan<strong>de</strong>laars<br />
op een houten bankje. Van op plaats gezien geleek dat beeld <strong>voor</strong> Door aan<br />
Zale-Moeie maar nu van coo bij en langs or<strong>de</strong>r, werd het heel iets an<strong>de</strong>rs :<br />
<strong>de</strong> witte pijpmuts was eigenlijk een kroontje van rozen en <strong>de</strong> snuif, die hij<br />
meen<strong>de</strong> aan haar neus te hangen : zwarte spinneweb en 't was wel werkelijk een<br />
Jesus-kindje dat ze nu op <strong>de</strong>n arm droeg en niet een kluwen spoelgaren lijk<br />
hij altijd gemeend had. Hoe an<strong>de</strong>rs <strong>de</strong> dingen nu allemaal waren van op die<br />
hooge bank ! zoo vreemd voel<strong>de</strong> hij zich als in een onbekend huis ; — <strong>de</strong> jongens<br />
zelf waren hem heel buiten hun gewone doening. De warmte van Mote's<br />
schou<strong>de</strong>r voel<strong>de</strong> hij door <strong>de</strong> moues van zijn arm. De zonnespiets was nu opgeklommen<br />
tot <strong>voor</strong> zijn knieen en ze raakte al na<strong>de</strong>r tot aan <strong>de</strong> eerste scheur<br />
van zijne broek en hij volg<strong>de</strong> dat klimmen en voel<strong>de</strong> <strong>de</strong> warmte als van een<br />
levend beest dat hem opkroop, `Vat was het toch beter daar op <strong>de</strong> bank, op <strong>de</strong>
823 -<br />
gewone plaats tusschen <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re jongens. Karel Oket zat doen<strong>de</strong> met<br />
Mielke Sloover en Meesters bree<strong>de</strong> rug stond nog altijd tegen het slagklare<br />
venster. Nu ging het gerucht weer aan 't snezen, ineengesmolten prutteling,<br />
als gezang van een dampen<strong>de</strong>n theeketel op een uitsmeulend vuurken, en 't<br />
draai<strong>de</strong> weer in Door zijnen kop dat zot gevoel van laatst toen hij bier ook op<br />
straf zat : <strong>de</strong> school, <strong>de</strong> vier muren, <strong>de</strong> witte, steenen bak werd een rollen<strong>de</strong><br />
wagers, een wielend huffs dat geruischloos <strong>voor</strong>tsleepte 't dorp uit, naarver<strong>de</strong>r,<br />
— nu waren ze <strong>voor</strong>bij <strong>de</strong> kerk over 't stadhuis, door <strong>de</strong> zandstraat, aan<br />
Vramme's hof en hij voel<strong>de</strong> blin<strong>de</strong>lings <strong>de</strong> bane on<strong>de</strong>rzich wegdrijven en <strong>voor</strong>tkruipen<br />
naar waar ? want hij kon niets zien daar hij ingesloten zat on<strong>de</strong>r die<br />
hooge vensterbanken en <strong>de</strong> dingen schoven onzichtbaar <strong>voor</strong>bij .. . zoo zou<strong>de</strong>n<br />
ze altijd maar doorrotteren, godweet hoelang ? De jongens op hun banken<br />
zaten daar gereekt lijk reizigers in <strong>de</strong>n postwagen maar ze wisten er niets<br />
van dat ze vOortgevoerd wer<strong>de</strong>n, niet meer als <strong>de</strong> zwarte ketels tegen <strong>de</strong>n<br />
muur op <strong>de</strong> bank, en <strong>de</strong> landkaart en het beeld en <strong>de</strong> kan<strong>de</strong>laars.<br />
— Heere God, wanneer zal <strong>de</strong> school uit zijn ? vroeg Door in zijne verveling.<br />
En <strong>de</strong> jongens schreven beslommerd aan hun oneindige letterreeksen of<br />
ze zaten te mooschen on<strong>de</strong>reen. Meester stond als zou hij zijn levensjaren niet<br />
meer roeren en 't kloosterklokje dat moest teeken geven, bleef stom. . ....<br />
Het veel gedruisch van <strong>de</strong> jongens wekte Meester uit zijn verslon<strong>de</strong>nheid,<br />
hij keer<strong>de</strong> om, gaf Folle en Naas Plancke eenslagop <strong>de</strong> kneukels en wan<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
dan met gemeten, tragen stap door <strong>de</strong> schoolkamer, weg en weer tusschen<br />
<strong>de</strong> banken. Door bekeek dat, tcl<strong>de</strong> hoeveel stappen hij <strong>de</strong>ed van aan<br />
<strong>de</strong>n lessenaar tot aan <strong>de</strong>n muur en weer omgekeerd. Meester. zoo in zijn<br />
sc hoolomgeving, kreeg een heel eigen vorm, geen mensch lijk zijn va<strong>de</strong>r of<br />
eenig an<strong>de</strong>r dorpeling maar een ernstig, droog wezen met uitgestoken, kwa<strong>de</strong><br />
on <strong>de</strong>rlip ; dat gerimpeld hoog <strong>voor</strong>hoofd en die koperen bril met <strong>de</strong> alzien<strong>de</strong><br />
oogen daarachter, vergroeid in een wezen van alledagen gelijk, zon<strong>de</strong>r ophel<strong>de</strong>ren<br />
of monkelen ooit, aangekleed met <strong>de</strong>n eeuwigen zwarten frak boven <strong>de</strong>n<br />
gebogen rug en lange armen, altijd gewapend met een bock of een sleuter of<br />
regel. Door meen<strong>de</strong> dat die vent niet eten of slapen moest of pijpen rookte<br />
lijk an<strong>de</strong>re menschen. Hij leef<strong>de</strong> bier in <strong>de</strong> schoollucht als koning, mocht overal<br />
vrij <strong>de</strong> han<strong>de</strong>n aan steken en slagen op <strong>de</strong> jongens als 't hem lustte.<br />
Nu was er niemand meer die nog schreef of lessen leer<strong>de</strong> en <strong>de</strong> kleine slapers<br />
ook waren wakker er aan 't poen<strong>de</strong>ren met hunne klein mollige handjes.<br />
Door zag nu op <strong>de</strong>n hock van Meesters bank dat een figuurken — 't was net<br />
een spookventje met een roer, van op zijn plaats — en nu van nabij wierd het<br />
een open gespetter<strong>de</strong>, vvrdroog<strong>de</strong> papierprop die aan 't bout was verplakt<br />
blijven hanger. Hij tel<strong>de</strong> dan weer meesters stappen en als hij aan Pen groot<br />
getal was gekomen, haal<strong>de</strong> <strong>de</strong> rechterarm uit <strong>de</strong>n rechterzak van het zwarte<br />
on<strong>de</strong>rvest het uurwerk uit. De jongen zijn herte klopte van blij<strong>de</strong> verwachting.<br />
't • Uurwerk verdween weer in <strong>de</strong>n zak.<br />
— Dezen achtermiddag geen school ! ging <strong>de</strong> stem en daarna volg<strong>de</strong>n<br />
heel <strong>de</strong> reeksgebo<strong>de</strong>n en vermaningen van al wat ze doen of laten moesten om<br />
's an<strong>de</strong>rdaags niet ges traft te war<strong>de</strong>n.<br />
De kloefen rommel<strong>de</strong>n dooreen, <strong>de</strong> armen wiekten op en met 't eerste teeken<br />
8forrn<strong>de</strong> heel <strong>de</strong> ben<strong>de</strong> overhoop en tusschen <strong>de</strong> banken naar buiten. Op <strong>de</strong>n<br />
koer ging geweldig uitgelaten getier dat allichte uiteen liep en verflauw<strong>de</strong> tot
- 324 -<br />
enkele verre geruchten. 't Was of werd heel het dorpineens wakker en in leven :<br />
al <strong>de</strong> kloosterklokjes luid<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> meisjes lieperi <strong>voor</strong>bij en veel werkvolk ging<br />
over <strong>de</strong> straat.<br />
Maar Door en Mote bleven met bange afwachting in meesters oogen kijken.<br />
Die ging statig naar buiten achter <strong>de</strong> jongens tot aan <strong>de</strong> poort, kwam terug,<br />
haal<strong>de</strong> zijn dagblad uit <strong>de</strong>n zak en zette zich gerust te leven.<br />
Er viel een groote wanhoop en zwaarmoedigheid over Door, al wat hij<br />
geschikt en verzind had viel nu mislukt uit — : Mane stond daarbuiten aan <strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>ur op hem te wachten en Fonske Vramme moest zijn distelvinken hebben en<br />
<strong>de</strong> krieken hingen daar en <strong>de</strong> noenestond zou <strong>voor</strong>bij zijn. Daarbij werd het<br />
zoo angstig stil nu in <strong>de</strong> school, zoo bang en die blakke zon stak zoo hard door<br />
<strong>de</strong> ramen en <strong>voor</strong> Door zijn oogen rustten meesters schoenen zwaar op <strong>de</strong><br />
bank <strong>voor</strong> al tijd. Mote liet <strong>de</strong> armen vallen en bekeek zijn droeven makker,<br />
dan meester en dan zette hij zich op <strong>de</strong> hielen en speel<strong>de</strong> met <strong>de</strong> vingers.<br />
Door voel<strong>de</strong> pijn in <strong>de</strong> hamen en zijn armen waren moe. De bingeling van <strong>de</strong><br />
klokjes ging nog en buiten hoor<strong>de</strong>n zij jongens die <strong>voor</strong>bij liepen en woor<strong>de</strong>n<br />
hardop naar malkan<strong>de</strong>r schreeuw<strong>de</strong>n en dan <strong>voor</strong>tklopten op hun kloefen ; <strong>de</strong><br />
gewone stilte lie pen zij alleen achter.<br />
Meester's gazet frommel<strong>de</strong> lutter-droog in 't plooien en al <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rkant zag<br />
Door een vent met opengesne<strong>de</strong>n hert en <strong>de</strong> lever en <strong>de</strong> longers bloot als bachten<br />
een omgeplooid on<strong>de</strong>rvest. Hij spel<strong>de</strong> <strong>de</strong> letters en las het woord : 41 Pilen<br />
b, 't an<strong>de</strong>re was latijn. Dan opeens kwam er beweging in <strong>de</strong> vergroei<strong>de</strong><br />
schoenen, 't sloeg twaalf op <strong>de</strong>n kerktoren met traag ronken<strong>de</strong> <strong>de</strong>ftige dreigkloppen<br />
die als verwijtsels klonken : het uur dat alle <strong>de</strong>ug<strong>de</strong>lijke jongens bij<br />
tafel aan <strong>de</strong>n kost moesten zitten — en een blik uit va<strong>de</strong>rs kwa<strong>de</strong> oogen die<br />
Door meen<strong>de</strong> te zien, rakel<strong>de</strong> al zijn verdriet weerom op. Heel <strong>de</strong> leute van<br />
<strong>de</strong>n speeldag geschon<strong>de</strong>n ! Meester vouw<strong>de</strong> zijn blad en stapte zon<strong>de</strong>r opzien<br />
naar buiten. De sleuter knars<strong>de</strong> harddraaiend in 't slot, dat met een slag toeschoof<br />
en ze zaten alleen, gevangen in school, die nu geen school meer was<br />
maar een spokige bak in zonne-noensche alleenheid vol stilte met ongeken<strong>de</strong><br />
kraak-geruchten. Op noeneslag was plotslijk bij afspraak, alle leven weer opgehou<strong>de</strong>n<br />
en <strong>de</strong> naklank <strong>de</strong> r slotrammeling bleef ronken door hun nare verlatenheid.<br />
Meester's stappen hoor<strong>de</strong>n zij tot aan 't hekkenpoortje dat toeviel achter<br />
hem, —ze luister<strong>de</strong>n dat of met ingehou<strong>de</strong>n a<strong>de</strong>m en dan ston<strong>de</strong>n zij tegelijk<br />
op zon<strong>de</strong>r te durven spreken en ze voel<strong>de</strong>n, na hun veete en vechtlust, een<br />
genegenheid in hun gezamenlijk ongeluk en verzonnen al mid<strong>de</strong>ls om malkaar<br />
te red<strong>de</strong>n.<br />
De beel<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> landkaart en <strong>de</strong> zwarteketels en weegschaal dat stond daar<br />
nu weer heel an<strong>de</strong>rs, in eenigheid en zon<strong>de</strong>r verweer of verbod van aanraken.<br />
Door die al zoo dikwijls lang<strong>de</strong> om dat alles eens met <strong>de</strong> han<strong>de</strong>n te betasten,<br />
voel<strong>de</strong> nu geen lust daartoe ; overal bleef die ontzaggelijke strengheid op<br />
wegen, 't was of zaten er bespie<strong>de</strong>n<strong>de</strong> oogen door <strong>de</strong> treklucht-gaten <strong>de</strong>r zol<strong>de</strong>ring.<br />
— We gaan wegloopen, vezel<strong>de</strong> Mote, 'k en blijve bier niet heel <strong>de</strong>n<br />
dag.<br />
— Langs waar ? vroeg Door en ze bezagen alle mogelijke openingen.<br />
Mote ging naar <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur, peiiter<strong>de</strong> met een bzeren nagel in 't slot maar<br />
keer<strong>de</strong> evengauw terug.
- 325 -<br />
— We moeten door 't venster, jongen, en ze sleur<strong>de</strong>n meesters hoogen stoel<br />
on<strong>de</strong>r 't raam.<br />
— Ik 't eerst, en 'k trek u dan boven, houdt <strong>de</strong> koord gespannen.<br />
Door hield het bovenste valraam open bij <strong>de</strong> koord, ze gooi<strong>de</strong>n hun kloefendoor<br />
't venster en Mote kla ver<strong>de</strong> op <strong>de</strong>n stoel, greep met <strong>de</strong> han<strong>de</strong>n naar 't<br />
kruishout en Door steun<strong>de</strong> hem op bij <strong>de</strong> voeten tot hij <strong>de</strong> knie opwaarts had ;<br />
dan doog hij heel het lijf naar boven en praam<strong>de</strong> zich door <strong>de</strong> opening naar<br />
buiten, <strong>voor</strong>zichtig om geen ruiten te breken. Daar keek hij rond over <strong>de</strong>n<br />
koer, reikte met <strong>de</strong> beenen en bleef staan op <strong>de</strong>n buitenwaartschen vensterbank<br />
om Door hulpe te bie<strong>de</strong>n en buiten te helpen.<br />
— Toe, jongen, haast u, en hij trok en hief en sleur<strong>de</strong> tot ze alle twee vrij<br />
op <strong>de</strong>n koer waren. Over <strong>de</strong> buitenpoort klauteren leed maar enkele ston<strong>de</strong>n en<br />
zoo gauw gerochten ze in <strong>de</strong> open straat.<br />
VRIJE TRIBUUN.<br />
STRENGE TUCHT.<br />
In een onzer staatsnormaahcholen. Het uitgangsexamen is achter <strong>de</strong>n rug. Nog<br />
eenige uren en <strong>de</strong> diploma's wor<strong>de</strong>n afgeleverd, gul<strong>de</strong>n vlies, veroverd na vier jaren<br />
zwaren tramp en strijd.<br />
Ongeduldig, koortsachtig wordt door <strong>de</strong> geexamineer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> stond afgewacht dat<br />
het uur slaat <strong>de</strong>r verlossing, waarop men huiswaarts keert met het lang<br />
betrachte u ezelsvel P. Hoe lang duurt <strong>de</strong> tijd, hoe doo<strong>de</strong>lijk is <strong>de</strong> verveling !<br />
Hoe <strong>de</strong>n tijd gekort ? De studiezaal schrikt af, <strong>de</strong> speelplaats heeft geen aantrek. In<br />
<strong>de</strong>n hof ?... 't Is het verbo<strong>de</strong>n Paradijs, maar 't is er zoo lekker en jeugdig. Ondanks<br />
het verbod, wagen er zich een paar leerlingen in. Ze luieren en kuieren langs <strong>de</strong><br />
pa<strong>de</strong>n, vergeten <strong>de</strong>n tijd in <strong>de</strong> aanschouwing van planten en bloemen. Daar staan<br />
ze nu juist on<strong>de</strong>r een appelaar. Zie wat overvloed van vruchten, en hoe blozend !<br />
Zoo een appeltje of wat moet lekker smaken ! Nochtans, het reglement verbiedt...<br />
Edoch, <strong>de</strong> bekoring was te sterk, en <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis van 't Paradijs werd hernieuwd:<br />
onze twee jongens aten van <strong>de</strong> verbo<strong>de</strong>n vrucht.<br />
Maar het alzien<strong>de</strong> oog van Jehovah — hier vertegenwoordigd door <strong>de</strong>n bestuur<strong>de</strong>r<br />
— ont<strong>de</strong>kte <strong>de</strong> twee zondaars. •<br />
En <strong>de</strong> straf was vreeselijk ! Zij verbeur<strong>de</strong>n <strong>de</strong> goe<strong>de</strong>rtierenheid, waarop zij<br />
wettige aanspraak mochten maken. De varier verloochen<strong>de</strong> hen als zijn kin<strong>de</strong>ren !<br />
Een <strong>de</strong>r twee zondaars had een paar punten te kort in het vak a Wettenleer In<br />
gewone omstandighe<strong>de</strong>n wordt dit tekort in een bijvak aarigevuld door <strong>de</strong> jury.<br />
Thans echter, in aanzien van <strong>de</strong> begane fout, werd het reglement streng gehandhaafd.<br />
De schuldbela<strong>de</strong>n zondaar moest <strong>de</strong> normaalschool verlaten zon<strong>de</strong>r diploma.<br />
Een misstap, een kleine misstap, begaan in het uiterste uur, <strong>de</strong>ed hem <strong>de</strong> vrucht<br />
verliezen van vier jaren studie.<br />
We vin<strong>de</strong>n die appel te duur betaald !<br />
En 't ware te hopen geweest, dat Jehovah zijn oogen had geloken <strong>voor</strong> het vergrijp<br />
in het Paradijs.<br />
Veel dieper inwerking gebeurt door zachte tucht dan door gestrenge tucht.
I<br />
— 326 —<br />
KIJKJES LINKS EN RECHTS.<br />
Op 14 September 11.,<br />
ontviel ons na een smartelijke<br />
ziekte, collega<br />
Karel WILLEMSE,<br />
stichtend lid van Dieslerweg.<br />
Geboren te Hoogstraten<br />
op 25 Januari 1857. Leerling<br />
<strong>de</strong>r normaalschool van<br />
Lier. Als on<strong>de</strong>rwijzer aangesteld<br />
te Hoogstraten op<br />
1 Oogst 1876. Werd te<br />
Antwerpen benoemd op<br />
18 September 1880, en<br />
fungeer<strong>de</strong> achtervolgens in<br />
jongensscholen. 6 en 14.<br />
Aan zijn treuren<strong>de</strong><br />
weduwe, aan. zij n bedroef<strong>de</strong><br />
familiele<strong>de</strong>n wordt innige<br />
<strong>de</strong>elneming betuigd, van<br />
wege <strong>de</strong><br />
MO van a <strong>ONS</strong> MORD »<br />
J ubelvi eri n gen . — Tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> afgeloopen maand herdachten verschillen<strong>de</strong><br />
ouzel. me<strong>de</strong>le<strong>de</strong>n bun vljf-en-twintig;arige indiensttreding.<br />
Aan mej. '1'x. JORIS, on<strong>de</strong>rwijzeres in school 3, aan mevr. R. DE<br />
LATTRE, on<strong>de</strong>rwijzeres in school 2, aan mej. GREGOIRE, on<strong>de</strong>rwijzeres<br />
in school 4, worth alle Neil en zegen innig gewenscht door<br />
De redactie van Ons Woord.<br />
Hartelijk proficiat ! aan ooze geeer<strong>de</strong> abonnenten : <strong>de</strong>n beer<br />
J. VERDONCK, on<strong>de</strong>rwijzer aan het ste<strong>de</strong>lijk on<strong>de</strong>rwijsgesticht n r 2,<br />
beer D. VERNIEULEN, on<strong>de</strong>rwijzer aan het ste<strong>de</strong>lijk on<strong>de</strong>rwijsgesticht<br />
iv. 1, beer A. PLOMPEN, on<strong>de</strong>rwijzer aan jongensschool n r 3, ter<br />
gelegenheid van hun zilveren jubelfeest als on<strong>de</strong>rwijzer.<br />
De redactie van Ons Woord.<br />
Eigenaardige meening. — In een godsdienstig tijdschrift Die<br />
Christliche Welt breekt pastor Bauer een lans, opdat het godsdienstig<br />
on<strong>de</strong>rwijs... <strong>de</strong>n Duitschen on<strong>de</strong>rwijzer zou onttrokken wor<strong>de</strong>n in <strong>de</strong><br />
school, en uitsluitelijk toevertrouwd aan <strong>de</strong>n geestelijke. « Immers,<br />
beweert Bauer, <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers behan<strong>de</strong>len <strong>de</strong>n godsdienst ten gelijken<br />
titel en op <strong>de</strong>ielf<strong>de</strong> wijze als spraakleer of rekenen, d. i. als leervak. Zoo
— 327 —<br />
wordt ons Duitsche yolk ten lange leste veronchristelijkt. De priester<br />
alleen, hij die innig gelooft, bezit een aanstekelijke overtuiging ; hij<br />
alleen kan <strong>de</strong>n godsdienst doers beminnen en <strong>de</strong> nieuwe geslachten oplei<strong>de</strong>n<br />
tot ware kristenen.»<br />
Alle wegen lei<strong>de</strong>n naar Rome ! Wij zijn 't volkomen eons met pastoor<br />
Bauer : het godsdienston<strong>de</strong>rwijs hoeft gegeven door <strong>de</strong>n priester... buiten<br />
<strong>de</strong> school.<br />
Lager On<strong>de</strong>rwljs in Portugal. — De staten uit bet Pyreneesch<br />
schiereiland schitteren geenszins door bun volksontwikkeling.<br />
In 1899 tel<strong>de</strong> Portugal nog 79.2 0/. ongeleer<strong>de</strong>n, hoewel er merkbare<br />
verbetering waar te nemen valt sines <strong>de</strong> laatste twintig jaar. In 1878<br />
bedroeg het aaiital lagere scholen 53 I 0, in 1899 was dit 6071.<br />
Het verplicht on<strong>de</strong>rwijs werd gestemd door <strong>de</strong> wet van 18 Maart 1897,<br />
<strong>voor</strong> al <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren in ou<strong>de</strong>rdom van 6 tot 12 jaar. De staat on<strong>de</strong>rhoudt<br />
thans <strong>de</strong> scholen ; het toezicht, vroeger toevertrouwd aan <strong>de</strong> geestelijkheid,<br />
wordt nu ook uitgeoefend door een bijzon<strong>de</strong>r personeel.<br />
Eens te meer bewijst het <strong>voor</strong>beeld van Portugal, dat alleen <strong>de</strong> staat<br />
kan <strong>voor</strong>zien in een <strong>de</strong>gelijk en voldoend on<strong>de</strong>rwijs.<br />
Noor<strong>de</strong>rgouw van <strong>de</strong>n Belgischen Turnbond<br />
on<strong>de</strong>r bet beschermheerschap <strong>de</strong>s Konings<br />
Eere- Voorzitter : N. J. CUPERUS<br />
Het bestuur <strong>de</strong>r Noor<strong>de</strong>rgouw van <strong>de</strong>n Belgischen Turnbond<br />
heeft in zijn jongste verga<strong>de</strong>ring beslist <strong>de</strong> jaarlijksche <strong>voor</strong>werkers-<br />
en turnlessen te hernemen op Zondag, 20 Oktober e. k. De<br />
lessen zullen gegeven wor<strong>de</strong>n door <strong>de</strong>n turnlei<strong>de</strong>r Willem Koopal<br />
's Zondags 's morgens van 9 tot 11 uren in <strong>de</strong> turnzaal <strong>de</strong>r Olijftakstraat.<br />
De on<strong>de</strong>rwijzers van stadsgemeentescholen mogen <strong>de</strong>ze lessen<br />
bijwonen en het exaam afleggen; zij zullen echter het diploma niet<br />
kunnen verkrijgen zoo zij zich niet aansluiten bij eenen of an<strong>de</strong>ren<br />
kring <strong>de</strong>r Noor<strong>de</strong>rgouw van <strong>de</strong>n Belgischen Turnbond.<br />
De gewezen Pruisische minister van on<strong>de</strong>rwijs, Dr Bosse waarop<br />
wij reeds bij herhaling <strong>de</strong> aandacht onzer lezers getrokken hebben, is<br />
op ;31 Juli overle<strong>de</strong>n. De Leipziger Lehrerzeitung wijdt hem een lezenswaardig<br />
artikel, waaruit wij een paar zinnen overdrukken<br />
g Wat het on<strong>de</strong>rwijzerskorps nooit van <strong>de</strong>n ontslapene vergeten zal is<br />
het feit, dat geen minister zooveel <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n stoffelijken toestand <strong>de</strong>r<br />
on<strong>de</strong>rwijzers gedaan heeft als Dr Bosse. Hij heeft niet alleen gelijk zoo<br />
menig an<strong>de</strong>r minister <strong>de</strong>n erbarmelijken toestand erkend, maar hij<br />
waag<strong>de</strong> er zijn plaats als minister aan om aan <strong>de</strong> ellen<strong>de</strong> een ein<strong>de</strong> te<br />
stellen. Hij had ingezien, dat bier geen lapmid<strong>de</strong>len meer hielpen maar<br />
dat een wettelijke regeling zich opdrong ; en hij han<strong>de</strong>l<strong>de</strong> diensvolgens.<br />
'i .....<br />
Jets is er, waardoor Bosse's heengaan vrije harten bijzon<strong>de</strong>r treft :<br />
geen. Pruisisch minister van on<strong>de</strong>rwijs heeft persoonlijk zoo dicht bij <strong>de</strong><br />
voikson<strong>de</strong>rwijzers gestaan, geen voel<strong>de</strong> zich in <strong>de</strong>n kring <strong>de</strong>r Volkson<strong>de</strong>rwijzers<br />
zoo good te huis als hij, zel<strong>de</strong>n heeft een Pruisische on<strong>de</strong>rwijsmi-
— 328 —<br />
nister zich het welzijn <strong>de</strong>r volkson<strong>de</strong>rwijzers zoo zeer ter harte genomen<br />
als hij.<br />
En daarom roepen wij hem, al dul<strong>de</strong>n velen onzer zijn meeningen en<br />
beschouwingen niet, een dankbaar Lebewohl in het stille graf na ! Een<br />
onzer beste vrien<strong>de</strong>n is heengegaan ! Zal <strong>de</strong> open plaats wor<strong>de</strong>n ingevuld<br />
?<br />
Zwem- en Badinrichting : Lange Gasthuisstr. — Prijsvermin<strong>de</strong>ring.<br />
— Op verzoek van het . Uitvoerend Komiteit D heeft het<br />
Bestuur <strong>de</strong>r c Antwerpsche Ba<strong>de</strong>n ” Lange Gasthuisstraat, eene prijsvermin<strong>de</strong>ring<br />
toegestaan aan al <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n kring. De Kaarten aan 50<br />
centiemen (linnen niet inbegrepen) zijn te bekomen, na elke Zangoefening,<br />
in het Antwerpsch Koffiehuis, bij <strong>de</strong>n hoer FRANS VAN DE<br />
VENNE, lid van het Bestuur.<br />
BLADVULLING.<br />
Een nieuwe letter in het A, B, C. — ONDERWIJZERES : Kin<strong>de</strong>ren, wij gaan<br />
vandaag een nieuwe letter leeren. Hoe zegt <strong>de</strong> voerman, als hij zijn paard wil doen<br />
stilstaan ? Weet gij dat niet ? Hij zegt : 0 mie ! Hoe heet <strong>de</strong> eerste letter daarvan ?<br />
0. Ja, kin<strong>de</strong>ren, wij gaan eene 0 leeren. Noem <strong>de</strong> letter eens gelijk ? -- 0 1 1k zal<br />
ze eens op het bord schrij ven. Ziehier : 0.<br />
('s An<strong>de</strong>rdaags : De jteroury doet <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong> aangeleer<strong>de</strong> letters herhalen : i. u.<br />
Ein<strong>de</strong>lijk komt zij aan <strong>de</strong> letter o.<br />
ONDERWIJZERES : Hoe beet <strong>de</strong>ze letter, kin<strong>de</strong>ren ?<br />
MEISJE (tier en met nadruk) : Ju mie ! Juffrouw !<br />
In een stadsexaam. — VRAAG : Hoe maakt men van rood koper geel koper ?<br />
ANT<strong>WOORD</strong> : Met het geel te schil<strong>de</strong>ren.<br />
Een Optimist. — ONDERWIJZER : Wie kent er iemand, die rijk is ?<br />
LEERLING : Mijn moe<strong>de</strong>r.<br />
ONDERWIJZER : (vermon<strong>de</strong>rd) Waarom is die rijk ?<br />
LEERLING : Omdat zij <strong>de</strong> pree van mijn va<strong>de</strong>r krijgt !<br />
Abstract en concreet (20 jaar gele<strong>de</strong>n). — ONDERWIJZER (doceerend) : De<br />
Ou<strong>de</strong> Belgen hebben dapper gestre<strong>de</strong>n om <strong>de</strong> vrijheid en <strong>de</strong> onafhankelijkheid van<br />
hun land te handhaven. Gij weet toch alien wat <strong>de</strong> vrijheid is, niet waar ? Gij, Jan,<br />
wat is « <strong>de</strong> vrijheid » ?<br />
JAN : Vlaamsch-katholiek weekblad aan io centiemen, Mijnheer.<br />
Ook een verkleinvorm. — ONDERWIJZER : Het achtervoegsel lijn beteekent<br />
klein. Zoo beteekent bloemelijn.... kleine bloem ; knapelijn. .. kleine k,naap ;<br />
oogelijn.... k,lein oog ; vogelijn.... kleine vogel. Wie kan er nog naamwoor<strong>de</strong>n<br />
opgeven, die met het achtervoegsel lijn gevormd zijn ?<br />
LEERLING : Red star line, Mijnheer !
- 329 -<br />
WERKZAAMHEDEN DER VEREENIGING,<br />
REISKOMITEIT.<br />
EIS NAAR DE BOORDEN VAN DEN RIJN.<br />
(19 tot en met 24 Oogst 1901)<br />
EERSTE DAG : MAANDAG, 19 OOGST 1901.<br />
Antwerpen-Aken-Kiinigswinter.<br />
6.3o u. — Vereeniging <strong>de</strong>r reisgenooten vOor <strong>de</strong> Oost-St.<br />
6.43 u. — Vertrek uit Antwerpen : Lier. Aerschot, Sichem, Diest, Hasselt, Maestricht.<br />
Tolon<strong>de</strong>rzoek te Templerbend.<br />
11.25 U. — Aankomst te Aken (Reinischer Bahnhof) in Duitschl. I2.25 u.<br />
I u. — Noenmaal. Hotel Berlinerhof(29 Hochstrasse) Aachen.<br />
2.30 u. — Bezoek aan Aken : Burtscheid, Elisenbronnen, Munster of Dom, Rathaus,<br />
Ratskeller. Ge<strong>de</strong>nkmalen van Karel <strong>de</strong>n Grooten en van <strong>de</strong> gesneuvel<strong>de</strong>n van<br />
1866 en 1870. Lousberg (262 m).<br />
6.26 u. — Vertrek uit Aken. (Rhein. Bahnh.) : Keulen (7.40-7.58 u.).<br />
9.14 u. — Aankomst te KOnigswinter.<br />
9.30 u. — Avondmaal. Hotel Franz Reinarz (Hauptstrasse) Kiinigswinter.<br />
TWEEDE DAG : DINSDAG, 20 OoGsT.<br />
Gte Oelberg_<br />
Drachenfels —) Petersberg Coblenz.<br />
6 u. — Morgenmaal.<br />
7 u. — Wan<strong>de</strong>ling in het Siebengebirge : beklimming van <strong>de</strong>n Drachenfels (325 m.) ;<br />
slot Drachenburg ; Nonnenmerth en Graven'verth ; mine Drachenfels ; krijgs<strong>de</strong>nkmaal.<br />
N.B. Naar keus : per tandradbaan op <strong>de</strong>n Drachenfels : uit KOnigswinter vertrek<br />
ten 8 u. Prijs opwaarts 1 Mk. Afvaart ten 9.32 u Prijs 0.5 Mk.<br />
Beklimming van <strong>de</strong>n Glen Oelberg (464 m.)<br />
of van <strong>de</strong>n Petersberg (334 m.)<br />
N.B. Naar keus : per tandradbaan op <strong>de</strong>n Petersberg : uit KOnigswinter vertrek ten<br />
10.40 u. Prijs opw. I Mk. Afvaart ten 11.32 u. Prijs 0.5 Mk.<br />
12 u. — Middagmaal : c Hotel Franz Reinarz. ,<br />
1.45 u. — Vertrek uit KOnigsminter (Rh. Banhf).<br />
3.22 U. — Aankomst Ehrenbreitstein (statie).<br />
Bezoek aan <strong>de</strong> Roo<strong>de</strong>n Haan (Arenberg).<br />
Wan<strong>de</strong>ling naar en in Coblenz : Schiffbriicke; Moselbriicke ; Burg ; Standbeel<strong>de</strong>n<br />
: Wilhelm I en von GOben ; hoofdkerk St-Castor ; St-Castors's Fontein ;<br />
Holzthor en Rheinanlagen. Peterskamp (Fransche gesneuvel<strong>de</strong>n van 1870-71).<br />
8 u. — Avondmaal in het « Gasthof atm Mozelthal ) an <strong>de</strong>r Moselbriicke Coblenz.<br />
9 u. — Gezellig c On<strong>de</strong>ronsje ).<br />
DERDE DAG : WOENSDAG, 21 00GST.<br />
Ems - Nie<strong>de</strong>rlahnstein - Oberlahnstein - Assmannshausen - Nie<strong>de</strong>rwald - Rii<strong>de</strong>sheim .-<br />
Wiesba<strong>de</strong>n.<br />
6.15 u. — Ontbijt.<br />
7.30 u. — Vertrek uit Coblenz.<br />
8.16 u. — Aankomst te Ems.
- 330 -<br />
Bezoek aan Ems ; Kurhaus, Kursaal, Kuranlagen, Kurgarten, Nieuw Badhuis,<br />
Russische Kerk, Krieger<strong>de</strong>nkmal, Siebenkopfen.<br />
N.B. Naar keus : Mahlberg (333 m.), tandradbaan nemen aan <strong>de</strong> Kaiserbriicke, alle<br />
10 minuten — <strong>de</strong> opvaart duurt 8 min. en kost 8o pf., het dalen 5o pf., gaan en<br />
keeren I Mk.<br />
10.19 u. — Vertrek uit Ems.<br />
10.34 u. Aankomst Wie<strong>de</strong>rlahnstein.<br />
Bij goed we<strong>de</strong>r wan<strong>de</strong>ling naar Oberlahnstein ; zicht op het kiezerlijk kasteel<br />
Stolzenfels.<br />
N.B. Bij ongunstg we<strong>de</strong>r :<br />
11.12 u. — Vertrek uit Nie<strong>de</strong>r-Lahnstein.<br />
11.17 u. — Aankomst te Ober-Lahnstein.<br />
12.37 u. — Vertrek uit Oberlahnstein.<br />
1.54 u. — Aankomst te Assmannshausen.<br />
2 u. — Noenmaal Hotel sum Anker, Assmannshausen al Rh.<br />
3.3o u. — Wan<strong>de</strong>ling door het Nie<strong>de</strong>rn'ald ; Jagdschloss ; ZauberhOle ; kunstmatige<br />
ruine ROssel ; Nationaal <strong>de</strong>nkmaal — Wijnbergen zicht op Bingen.<br />
6u. — Aankomst te Ru<strong>de</strong>sheim. Verversching in het HOtel Karl Lill, Rheinstr • 28.<br />
N.B. Naar keus per tandradbaan van Assmannshausen naar Nie<strong>de</strong>rwald (rTagdschloss),<br />
I° min. trein. Prijs :1 Mk. Vertrek 3.15 of 4.15 u.<br />
7.05 u. — Vertrek uit Ra<strong>de</strong>sheim.<br />
8.14 u. Aankomst te Wiesba<strong>de</strong>n.<br />
8 3o — Avondmaal : Hotel Groner Wald am Schlossplatz Wiesba<strong>de</strong>n.<br />
6.3o u. — Ontbijt.<br />
VIERDE DAG : DONDERDAG, 22 OOGST.<br />
Frankfort.<br />
7.30 u. — Wan<strong>de</strong>ling in Wiesba<strong>de</strong>n : Wilhelmstrasse ; Neue Kuranlagen ; Theaterplatz<br />
; Kursaalplatz met Kursaal; Kurpark; Kochbrunn en (530 warmte) ; Markt -<br />
platz ; Louisaplatz ; Krieger<strong>de</strong>nkmal en an<strong>de</strong>re standbeel <strong>de</strong>n : Rathaus ; Museum;<br />
Russisch-Grieksche kapelle (185 m.)<br />
N.B. Zoo <strong>de</strong> tijd het toelaat : bezoek aan het Nerothal : zicht op <strong>de</strong>n Neroberg (245<br />
m.), en naar vrije keus : per funiculaire op <strong>de</strong>n Neroberg, kost : 25 pf. opwaarts<br />
15 pf. afwaarts of gaan en keeren 30 pf. Vertrek alle 15 min.<br />
12.36 u. — Vertrek uit Wiesba<strong>de</strong>n (Taunus Bhf).<br />
1.38 u. — Aankomst te Frankfort (Haupt Bhf).<br />
2 u. Noenmaal Meter's HOtel Royal, Frankfurt a/M.<br />
3.3o u. — Bezoek aan <strong>de</strong> stad Frankfort: Bruggen over <strong>de</strong> Main naar Sachsenhausen.<br />
Beeld van Karel <strong>de</strong>n Grooten, Kruis met <strong>de</strong>n Haan ; Kaiserstrasse ; Rossmarkt<br />
met <strong>de</strong>nkmalen van Guttenberg, Furst en Schafer ; GOtheplatz, Schillerplatz,<br />
Schouwburg, Beurs ; Geboortehuizen van GOthe en <strong>de</strong>r Rotschilds ;<br />
Zeil ; Nieuw Posthotel Liebfrauenstrasse ; Romer of Rathaus en ROmerberg ;<br />
Jo<strong>de</strong>nkwartier ; Katedraal ; Jo<strong>de</strong>nmarkt, enz.<br />
Bezoek aan <strong>de</strong>n beroem<strong>de</strong>n « Paimengarten in <strong>de</strong> Bockenheimerstrasse.<br />
8 u. — Avondmaal : Mehr' s Hotel Royal.<br />
9 u. — 'n Avondluchtje scheppen in Frankfort.<br />
VIJFDE DAG : VRUDAG, 23 00GST.<br />
Mainz - S t Goar - Lorelei - Coblenz.<br />
6 u. Ontbijt.<br />
7 u. — Vertrek uit Frankfort (Haupt Bhf).<br />
7.36 u. Aankomst te Mainz ( id. ).
- 881 -<br />
Bezoek aan Mainz: Ou<strong>de</strong> poorten ; Museum Stadhalle ; Schil I erstrasse- en platz ;<br />
Grosse Bleiche ; <strong>de</strong> Neubrunnen ; Groothertogelijk Paleis : Arsenaal, Kaaien ;<br />
Rijn bruggen ; Markt ; Giittenbergplatz ; Schouwburg ; neue Anlage ; ; Rheinpromena<strong>de</strong><br />
; schoon uitzicht van op het Mathil<strong>de</strong> terras nabij <strong>de</strong> Stephankirche.<br />
II u. — Noenmaal : c 'Mel zier Post ) Mainz.<br />
12.30 u. — Vertrek uit Mainz.<br />
Reisje per boot <strong>voor</strong>bij Rii<strong>de</strong>sheim, Bingen, Caub en Bacharach ; Pfalz (6 zijdige<br />
toren te mid<strong>de</strong>n <strong>de</strong>s Rijns) : Die sieben Pngfrauen ; rechts Lurlei-of Loreleirots<br />
(132 m. hoog) ; zalmen van St-Goar.<br />
3.25 u, — Aankomst te St-Goar.<br />
Zicht op St'Goarshausen ; Schweizerthal, allners Miihle ; Hiihnerberg, op <strong>de</strong><br />
Lurleirots `schoon uitzicht. Terugtocht Rijnwaarts.<br />
6.12 u. — Vertrek uitSt-Goar.<br />
7.06 u. — Aankomst te Coblenz.<br />
7.30 u. — Avondmaal : .g Hotel zitm Mozelthal ) an <strong>de</strong>r Moselbriicke Coblenz.<br />
8.30 u. — 'n Concert on<strong>de</strong>r vrien<strong>de</strong>n.<br />
ZESDE DAG : ZATERDAG, 24 OOGST.<br />
Go<strong>de</strong>sberg-Keulen-Antwerpen.<br />
5.30 u, — Morgenmaal.<br />
6.27 u. — Vertrek uit Coblenz (Mosel Bhf).<br />
7.54 u. Aankomst te Go<strong>de</strong>sberg.<br />
Schoone villa's en tuinen ; Rheinallee ; <strong>de</strong> rumen van Go<strong>de</strong>sberg (75 m.) met<br />
toren van 3o m. hoog. Schoon uitzicht op het Zevengebergte en op het stadje<br />
Bonn.<br />
9.11 u. — Vertrek uit Go<strong>de</strong>sberg.<br />
9,57 u. — Aankomst te Keulen (Haupt Bhf.)<br />
Bezoek aan Keulen : Dom ; Rathaus ; RegierÜngsgebau<strong>de</strong> ; Zeughaus ; Groote<br />
Wacht ; Synagoge ; Ste<strong>de</strong>lijke boekerij ; Heumarkt ; Ruiterstandbeeld ; Kerken<br />
; Bruggen over <strong>de</strong>n Rijn, (<strong>de</strong> vaste ijzeren brug : 412 m. lang) ; Museum ;<br />
Giirzenich ; Hochstrasse ; Ring ; wan<strong>de</strong>ling naar Deutz ; aanblik <strong>de</strong>r stad Keulen.<br />
2 u. — Noenmaal : « Belgischer Hof ) KomOdienstr. 9-25 lain,<br />
3.25 u. — Vertrek uit Keulen (Haupt. Bhf) ; langs Aken 15.55 u.); Maestricht (6.4-6.<br />
Io u.) ; Hasselt (19.3-19.7 u.) ; Aerschot 20.9-20.17 u.).<br />
9.32 u. (21.32 u.) Aankomst (0. St.) te Antwerpen en on<strong>de</strong>rling afscheid <strong>de</strong>r reisgenooten.<br />
Nagalm <strong>de</strong>r Reis.<br />
Diesterweg's Reiskomiteit had dit jaar eene zesdaagsche reis ingericht naar <strong>de</strong><br />
Boor<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n Rijn. Zes dagen aan <strong>de</strong>n Rijn — van Keulen naar Frankfurt 1<br />
Zou het comiteit wel bestand zijn zulke reis — in het buitenland — tot een goed<br />
ein<strong>de</strong> te lei<strong>de</strong>n ? Schrik <strong>voor</strong> overgroote marschen, <strong>voor</strong> vermoeidheid was bij sommigen<br />
grooter dan <strong>de</strong> lust om <strong>de</strong> reis me<strong>de</strong> te maken. 39 <strong>de</strong>elnemers gingen me<strong>de</strong>,<br />
vertrouwend in <strong>de</strong> leiding van Fons Christiaens.<br />
Hier volgt eene opsomming van <strong>de</strong> <strong>voor</strong>naamste plaatsen geduren<strong>de</strong> <strong>de</strong> reis<br />
bezocht : Aken, Drachenfels, Coblenz, Ems, Nie<strong>de</strong>rwald, Wiesba<strong>de</strong>n, Frankfurt,<br />
Mainz, Lorelei, Go<strong>de</strong>sberg, Keulen.<br />
De bestgelukte, <strong>de</strong> m €esterlijkste beschrijving kan maar een zwak <strong>de</strong>nkbeeld<br />
geven van Duitschlands prachtigen stroom, Reisindrukken zullen wij dus niet
- 832 -<br />
ne<strong>de</strong>rschrijven : men moet <strong>de</strong> panorama's aanschouwd hebben, die <strong>de</strong> Rijn zoo<br />
menigvuldig biedt ; men moet in het Nie<strong>de</strong>rwald gewan<strong>de</strong>ld, op <strong>de</strong>n stroom gevaren<br />
hebben om te beseffen hoe kwistig en grootsch <strong>de</strong> Natuur <strong>de</strong> boor<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n Rijn<br />
begiftigd heeft. Men moet aan <strong>de</strong>n Rijn geleeld, genoten hebben !<br />
Het reisplan — ten koste van veel tijd en studie samengesteld — is tot in zijne<br />
minste bijzon<strong>de</strong>rhei<strong>de</strong>n verweienlijkt en gelukt. Het we<strong>de</strong>r was uitgelezen ; <strong>de</strong> beste<br />
gezelligheid heerschte aanhou<strong>de</strong>nd on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> <strong>de</strong>elnemers ; « slapen en eten ' kon<br />
men niet beter verlangen ; kortom : eene reis, « zooals ze misschien niet meer<br />
lukken zal ! 2<br />
De 4 reismakkers , waren het eens om <strong>de</strong>n Heer Christiaens al <strong>de</strong> hoedanighe<strong>de</strong>n<br />
toe te kennen, die eenen kalmen begelei<strong>de</strong>r kenschetsen moeten. Tot ie<strong>de</strong>rs grootste<br />
voldoening heeft hij zijne zware taak in <strong>de</strong> beste <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>n ten ein<strong>de</strong> gebracht. In<br />
zake begeleiding heeft « Diesterweg )1 in hem eenen Bogaerts gevon<strong>de</strong>n !<br />
S.<br />
BOEKBEOORDEELING<br />
Ne<strong>de</strong>rlandsche Opstellen <strong>voor</strong> <strong>de</strong> lagere school door A. HENOT, Hoofdon<strong>de</strong>rwijzer te<br />
Tienen.<br />
Aanvankelijke Graad, prijs 0.20 fr.<br />
Mid<strong>de</strong>lbare Graad , 0.25<br />
Hoogere Graad , 0.25 2<br />
Drukker-Uitgever, A. Tassier-Stevens, Groote Bergstraat, 25.<br />
Met veel genoegen hebben wij <strong>de</strong>ze drie opstelboekjes doorbla<strong>de</strong>rd. Elk <strong>de</strong>zer<br />
werkjes bevat meer dan hon<strong>de</strong>rd verschillen<strong>de</strong> en afwisselen<strong>de</strong> oefeningen. Vooral<br />
het <strong>de</strong>eltje <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n lageren graad bestemd, bevat een groot aantal oefeningen,<br />
bijzon<strong>de</strong>r geschikt om <strong>de</strong>n woor<strong>de</strong>nschat <strong>de</strong>r leerlingen te vermeer<strong>de</strong>ren.<br />
Hoewel pas sinds een jaar verschenen is <strong>de</strong> eerste uitgave <strong>de</strong>r twee eerste <strong>de</strong>eltjes<br />
reeds uitgeput, hetgeen bewijst dat ze algemeen bevallen hebben.<br />
Goe<strong>de</strong> werkjes dus, die wij warm aanbevelen.<br />
Han<strong>de</strong>lsopstellen <strong>voor</strong> <strong>de</strong> lagere Scholen door <strong>de</strong>nzelf<strong>de</strong>n schrijver. Uitgever :* Van<br />
<strong>de</strong>r Poorten, Gent, Pollepelstraat 18.<br />
Dit werkje, eene verzameling <strong>de</strong>r verschillen<strong>de</strong> han<strong>de</strong>lsgeschriften, kan in <strong>de</strong><br />
hoogste klas onzer lagere scholen en ook in <strong>de</strong> lagere hoofdschool met vrucht<br />
gebruikt wor<strong>de</strong>n.<br />
Gui<strong>de</strong> <strong>de</strong> l'herborisateur en Belgique, par E. PAQuE, S. J . Nouvelle edition, entierement<br />
remaniee et completee. Uitgever : Namen, Wesmael-Charlier. Prijs 1a5 fr.<br />
Een werkje, eer catalogeerend, dan geschikt om <strong>de</strong>n naam van een plant te lin<strong>de</strong>n<br />
langs analytischen weg. Derhalve, onbruikbaar <strong>voor</strong> een beginneling; integen<strong>de</strong>el,<br />
<strong>voor</strong> een beslagen krui<strong>de</strong>nlezer aanbevolen. Bevat een af<strong>de</strong>eling, gewijd aan<br />
<strong>de</strong> be<strong>de</strong>ktbloeien<strong>de</strong>n : pad<strong>de</strong>stoelen, lichens, wieren, mossen, varens... Het werkje<br />
verwijst vaak naar teekeningen, <strong>voor</strong>komen<strong>de</strong> in een 4 Cours <strong>de</strong> Botanique ) van <strong>de</strong>n<br />
zelf<strong>de</strong>n schrijver.<br />
Cours <strong>de</strong> Langue francaise, d'apres la metho<strong>de</strong> directe, par H. J. VAN WIJLEN,<br />
directeur d'une ecole reformee a Amsterdam, et J. M. HULLER, professeur <strong>de</strong> francais<br />
au Gymnase reforme d'Amsterdam.<br />
Cours primaire. I. Livre <strong>de</strong> Peleve.<br />
Uitgever J. B. Wolters, Groningen. Prijs 35 cents.<br />
Oefeningenreeks zeer geschikt en logisch. Bij <strong>de</strong> leesstukjes uiterst fraaie, dui<strong>de</strong>lijke<br />
plaatjes. Een stel spraakkundige toepassingen als slot.<br />
Aanbevolen <strong>voor</strong> ooze aanvangsklassen in <strong>de</strong>n twee<strong>de</strong>n graad.
ACHTSTE JAARGANG N r 11 I November 1901<br />
Ohne ein Blatt, in welchem alles Laufen<strong>de</strong>n was die Lehrer interessiren kann zur Sprache kommt,<br />
ist eine lebendige Verbindung und Wechselwirkung <strong>de</strong>r Lehrer nicht <strong>de</strong>nkbar.<br />
In <strong>de</strong>r Vereinigung liegt unsere Kraft. Isoliere dich und du bist schwach o<strong>de</strong>r du wirst es.<br />
DIESTERWEG.<br />
INHOUD : Rond 6 Flachsmann als opvoe<strong>de</strong>r D, II. — De opleiding <strong>de</strong>r FrObel-on<strong>de</strong>rwijzeressen ,<br />
— On<strong>de</strong>rwijzerspensioenen. — Iets belangrijks over het Wachtgeld . — Varia : Een jubelviering. —<br />
Kijkjes links en rechts. — Uitbreiding <strong>de</strong>r Normale StudiEn . — Diesterweg's Hulpkas : Concert-<br />
Uitreiking van lichtbeel<strong>de</strong>n. — Boekbeoor<strong>de</strong>eling.<br />
Rond "FLACHSMANN ALS OPVOEDER".<br />
(SLOT)<br />
Dierckx 't eerst, het schurftigste schaap uit <strong>de</strong> kud<strong>de</strong>, zoo ging ik<br />
<strong>voor</strong>t.<br />
— Gaat ge die ver<strong>de</strong>digen ! zei m'n vriend, met een betoning van<br />
die, voldoen<strong>de</strong> om mij op <strong>voor</strong>hand 't nuttelooze van m'n poging te<br />
doen inzien.<br />
— Wordt niet, vroeg ik, <strong>voor</strong> 't is gelijk welke rechtbank, <strong>de</strong><br />
beschuldig<strong>de</strong> steeds ter zij gestaan door een ver<strong>de</strong>diger ? Dringt men<br />
er hem geen op als hij er zelf geen nemen wil, ook als z'n schuld<br />
vaststaat ? En vindt ge dat niet een heel goed gebruik ? Toch ook wel<br />
in 't belang van <strong>de</strong>n rechter, zou ik <strong>de</strong>nken. Die blijft mensch, feilbaar<br />
dus, en mag altijd vreezen zich bij zijn uitspraak te laten lei<strong>de</strong>n<br />
of meesleepen, ,door an<strong>de</strong>re re<strong>de</strong>nen nog dan een strikte rechtvaardigheid<br />
ingeeft. Ook <strong>voor</strong> hem waakt <strong>de</strong> advokaat.<br />
Als 'k nu in die rol naast Dierckx rechtsta, dan ligt het geen oogenblik<br />
in mijn bedoeling « onschuldig » te pleiten. Dierckx is plichtig.<br />
Maar toch vind ik <strong>de</strong> han<strong>de</strong>lwijze van Prell onmenschelijk en een<br />
bewijs van 't autoritaire, het <strong>de</strong>spotieke in zijn karakter. Ili eisch dat
— 334 —<br />
Dierckx z'n zaak grondig on<strong>de</strong>rzocht wordt. Er zijn, vermoed ik, verzachten<strong>de</strong><br />
omstandighe<strong>de</strong>n ten zijnen gunste.<br />
Dat <strong>de</strong> klas van Dierckx verwaarloosd is en verslonsd ; dat hij<br />
bedrog pleegt door dingen <strong>voor</strong> kin<strong>de</strong>rwerk uit te geven die hij zelf<br />
gemaakt heeft ; dat hij <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren tot me<strong>de</strong>plichtigen maakt, 't is<br />
immers alles 't gevolg van z'n verzekeringsagentschap, waarvan hij<br />
't werk on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> klasuren verricht.<br />
In hoever wend Dierckx tot dit plichtverzuim aangezet, misschien<br />
gedwongen, door onvoldoend salaris ? Herinner u wat Flemming aan<br />
vrouw DOrmann zegt : wij arbei<strong>de</strong>n uit plichtbesef, <strong>voor</strong> <strong>de</strong> eer, bijna<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> eer ». Schitterend is dus 't inkomen van Dierckx niet en hij<br />
moet, zooals <strong>de</strong> meeste on<strong>de</strong>rwijzers, buitenaf nog wat trachten te<br />
verdienen.<br />
Nu <strong>de</strong>ins ik er niet <strong>voor</strong> terug te verklaren : <strong>de</strong> algemeen gangbare<br />
regel « goed werk moet goed betaald wor<strong>de</strong>n », moest ook als van<br />
zelfsprekend wor<strong>de</strong>n gevon<strong>de</strong>n, waar 't er op aan komt hem op on<strong>de</strong>rwijzers<br />
toe te passen. Ja, ik weet, het is gewaagd zoo iets te verkondigen<br />
: <strong>de</strong> On<strong>de</strong>rwijzer !... z'n Zending L..<br />
Betaalt men aan een kassier doorgaans niet een zeer hooge jaarwed<strong>de</strong><br />
? Men wil natuurlijk niet te licht hem aan bekoring blootgesteld<br />
zien. Ongetwijfeld, ook met een geringer, een karig loon zelfs, zou<br />
hij eerlijk dienen te blijven. Maar stoffelijke welstand sterkt zijn<br />
<strong>de</strong>ugd. Overal el<strong>de</strong>rs gaat men aldus te werk. Aileen <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer<br />
durft men wat kostbaars toevertrouwen, zon<strong>de</strong>r het noodig te achten<br />
ook zijn <strong>de</strong>ugd een stevigen steun te geven. Valt men daarmee al eens<br />
bedrogen uit, dan dien<strong>de</strong> men toch al <strong>de</strong> schuld niet op <strong>de</strong>n rug van<br />
<strong>de</strong>n armen dompelaar te la<strong>de</strong>n. Het grootste <strong>de</strong>el ervan kon wel gedra.<br />
gen wor<strong>de</strong>n door hen, die uit schraapzucht <strong>de</strong>n zondaar tot zijn val<br />
brachten. Daarom vind ik <strong>de</strong>n hoogen toon en 't groot misbaar van<br />
Prell, om 't kwaad door Dierckx begaan, geheel misplaatst. Me<strong>de</strong>lij<strong>de</strong>n<br />
zou hier eer<strong>de</strong>r gepast hebben en toegevendheid.<br />
En tegenover Wei<strong>de</strong>nbaum ook al.<br />
Die z'n schuchterheid, z'n kruiperigheid, z'n oogendienerij, z'n<br />
lamlendigheid, 't is m'alles goed verklaarbaar : <strong>de</strong> man is ziek, hij<br />
lijdt aan <strong>de</strong> maag. Ook z'n houding <strong>voor</strong> <strong>de</strong> klas begrijp ik : hij ver<strong>de</strong>digt<br />
z'n krank lijf tegenover <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren. Gij weet zoo goed als ik<br />
dat daarin niets uitzon<strong>de</strong>rlijks is : ie<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzer wordt daartoe<br />
verplicht, in min of meer<strong>de</strong>re mate, door <strong>de</strong> omstandighe<strong>de</strong>n waarin<br />
hij werkt, door overbevolkte klassen en... slechte banken.<br />
Klepperen<strong>de</strong> bak<strong>de</strong>ksels zijn een gruwel en een marteling <strong>voor</strong><br />
gevoelige zenuwen. Zij noodzaken tot zelfbeschermen<strong>de</strong> maatregelen<br />
als door Wei<strong>de</strong>nbaum genomen waren. Niet die maatregelen <strong>de</strong>ugen<br />
niet, maar <strong>de</strong> banken zijn 't die niet <strong>de</strong>ugen. 't Geval komt mij <strong>voor</strong>
— 335 —<br />
als kenschetsend <strong>de</strong> heele schoolorganizasie. Die gaat langs alle zij<strong>de</strong>n<br />
mank en <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer heeft het immer en altijd gedaan. Hij zou<br />
maar alles weer goed moeten mak en.<br />
Begeestering, roept Prell uit, ik eisch begeestering van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer<br />
!<br />
Mijn beste heer, zou Wei<strong>de</strong>nbaum zeer gevoeglijk hebben kunnen<br />
antwoor<strong>de</strong>n, wilt u zoo goed zijn u even om te keeren en u te wen<strong>de</strong>n<br />
tot <strong>de</strong> overhe<strong>de</strong>n waarvan u <strong>de</strong> vertegenwoordiger zijt. Daar moet om<br />
geestdrift gemaand wor<strong>de</strong>n, om geestdrift <strong>voor</strong> algemeene ontwikkeling,<br />
verbetering en bildung, geestdrift die, bestond hij, zich openbaren<br />
zou door groote zorg <strong>voor</strong> <strong>de</strong> school en <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers, en door zware<br />
gel<strong>de</strong>lij ke offers.<br />
Riemann is een karikatuur. Ik ken on<strong>de</strong>rwijzers, meer dan een, die<br />
<strong>de</strong> trekken bezitten, welke, vergroot en aangevet, tot <strong>de</strong>ze karikatuur<br />
hebben aanleiding gegeven ; on<strong>de</strong>rwijzers dus die niet stu<strong>de</strong>eren,<br />
weinig of niets lezen en 't kaartspel een heerlijke uitspanning vin<strong>de</strong>n.<br />
Allemaal slechte, meent ge ? Volstrekt niet. Zeer flinke loopen er<br />
on<strong>de</strong>r, die <strong>voor</strong> hun klas een heel goed figuur maken. En verwon<strong>de</strong>rlijk<br />
is dat niet. Onze schoolinrichting is zoo, dat <strong>de</strong> verstandigste, <strong>de</strong><br />
fijngevoeligste, <strong>de</strong> meest ontwikkel<strong>de</strong> niet immer uitblinkt als on<strong>de</strong>rwijzer.<br />
Naar een treffend <strong>voor</strong>beeld hoeft ge niet ver te zoeken. Gisa Holm<br />
is toch wel een ontwikkeld meisje, verlekkerd op studie, blij en opgewekt<br />
van zin, en met veel lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren. En als on<strong>de</strong>rwijzeres<br />
<strong>de</strong>ugt ze niet. Maar ik meen : <strong>de</strong> school <strong>de</strong>ugt niet <strong>voor</strong> zoo'n on<strong>de</strong>rwijzeres.<br />
Ze staat <strong>voor</strong> 6o jongens ! Om daarmee klaar te komen en<br />
over <strong>de</strong> baan te kunnen zijn groote kwaliteiten van hart en geest eer<br />
een hin<strong>de</strong>r dan een <strong>voor</strong><strong>de</strong>el.<br />
En Prell voelt dat niet ! En geen van al die on<strong>de</strong>rwijzers, die dat<br />
voelt !<br />
Riemann moet, bij een volgen<strong>de</strong> inspectie, verslag geven over <strong>de</strong><br />
niewere bevindingen op 't gebied <strong>de</strong>r metho<strong>de</strong>leer.<br />
De ongelukkige Riemann moet wel door en door versuft zijn geweest,<br />
antlers ware hij bij die woor<strong>de</strong>n ongetwijfeld in een schaterlach losgeborsten<br />
.<br />
De nieuwere bevindingen op het gebied <strong>de</strong>r meto<strong>de</strong>leer ! God-sta-mebij<br />
! En <strong>de</strong> bevindingen die <strong>voor</strong> jaren en jaren reeds zijn vastgesteld<br />
op het gebied <strong>de</strong>r meto<strong>de</strong>leer, ze wachten nog altijd naar een begin van<br />
verwezenlijking vanwege <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> machtvoer<strong>de</strong>rs die door Prell vertegenwoordigd<br />
zijn.<br />
Toen 'k hier wat rustte nam m'n vriend, een won<strong>de</strong>r van geduld, <strong>de</strong><br />
gelegenheid waar om me kalmpjes toe te voegen<br />
-- Nu gij ze alien hebt witgewassschen en hun zwart grooten<strong>de</strong>els
— 336 —<br />
Prell aangewreven, nu verwacht ik niets min<strong>de</strong>r dan <strong>de</strong> ver<strong>de</strong>diging<br />
van Flachsmann.<br />
— Flachsmann ver<strong>de</strong>digen ga 'k niet doen, antwoord<strong>de</strong> ik. Beeld u<br />
echter niet in dat 'k niets <strong>voor</strong> hem zou te zeggen vin<strong>de</strong>n. Wat bij<strong>voor</strong>beeld<br />
<strong>de</strong> wijze betreft waarop hij z'n personeel behan<strong>de</strong>lt, eilieve, die<br />
kan zoo kwaad niet zijn : ze steken allen gelijk <strong>de</strong>n draak met hem ;<br />
tot Gisa toe, een meisje, geeft niets om hem. Ik ken schoolhoof<strong>de</strong>n die<br />
antlers weten te tirannizeeren, die schrik rond zich weten te versprei<strong>de</strong>n<br />
en Gisa het lachen en dansen wel zou<strong>de</strong>n verleerd hebben. En als<br />
vakman ...... 'k Ga hem niet ver<strong>de</strong>digen, zei ik, maar die een opmerking<br />
moet er toch uit. Flachsmann had Flemming speciaal <strong>voor</strong>geschreven<br />
<strong>de</strong> profeten van het Ou<strong>de</strong> Testament van achter naar <strong>voor</strong><br />
te doen opzeggen. Haro sur le bau<strong>de</strong>t ! Maar wie, als 'k u vragen mag,<br />
wie had <strong>voor</strong>geschreven <strong>de</strong> profeten van 't Ou<strong>de</strong> Testament van <strong>voor</strong><br />
naar achter te doen opzeggen ? Zoo zal er wel meer zijn. Hiermee, ge<br />
voelt het, beland ik weeral in <strong>de</strong> buurt van Prell.<br />
Toch, Flachsmann moet <strong>de</strong> school uit. Maar Prell ook.<br />
— En alleen <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers vin<strong>de</strong>n grasie in uw oogen, zij alleen<br />
zijn <strong>de</strong> goei, nietwaar ?<br />
— Ja.... ik kan u niet zeggen hoe slecht ik ze vind, hoe weinig ontwikkeld,<br />
hoe ongeleerd, hoe onbeschaafd, hoe ruw, hoe ongemanierd,<br />
hoe lam, hoe karakterloos, hoe schoolmeesterig pedant, dom, eng,<br />
klein, verwaand, enz. enz. Ik mag dat zeggen want ik hoor tot <strong>de</strong><br />
ben<strong>de</strong>. On<strong>de</strong>rwijzers mogen wijzen op hun eigen gebreken en tekortkomingen,<br />
elkan<strong>de</strong>r wijzen op hun plichten, elkan<strong>de</strong>r dringen naar<br />
een i<strong>de</strong>aal als Flemming. Maar overheid van alle slag moet hies zwijgen,<br />
heeft geen recht van meepraten, zoolang zij en tegenover on<strong>de</strong>rwijzer<br />
en tegenover school, haar allereerste, meest nabijliggen<strong>de</strong> plichten<br />
blijft verzuimen, op zoo'n ergelijke wijze als 't nog altijd gebeurt ;<br />
zoolang <strong>de</strong> scholen niet zijn <strong>de</strong> ruime lachen<strong>de</strong> gebouwen, gelegen<br />
mid<strong>de</strong>n van groote uitgestrektheid tuinen en speelterrein ; zoolang,<br />
alle opvoedingsleer ten spot, kin<strong>de</strong>ren met 5o, 6o en meer in eenzelf<strong>de</strong><br />
klas zuilen opgehoopt zitten en daar<strong>voor</strong> een enkele leerkracht staan<br />
zal ; zoolang <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer niet zal gevoelen aan zijn inkomen, dat<br />
zijn werk wordt verstaan en gewaar<strong>de</strong>erd ; zoolang dus <strong>de</strong> overheid<br />
niet zal getoond hebben ein<strong>de</strong>lijk te begrijpen, dat on<strong>de</strong>rwijs algemeen<br />
belang is bij uitnemendheid, het hoogste belang <strong>voor</strong> het yolk en<br />
niet in 't belang van 't acme yolk ; zoolang mag die overheid, mogen<br />
haar vertegenwoordigers ne<strong>de</strong>rig zijn tegenover <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers.<br />
Dit dus wil<strong>de</strong> ik maar zeggen : dat <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers, in hun vechten<br />
<strong>voor</strong> zelfstandigheid, niet mogen vergeten, <strong>de</strong>n arm zeer ver uit te<br />
halen. Niet enkel Flachsmann moet er on<strong>de</strong>r....<br />
— Maar Prell ook, besloot <strong>voor</strong> mij m'n vriend, een won<strong>de</strong>r van<br />
geduld, niet waar lezer ?
— 337 —<br />
De opleiding <strong>de</strong>r<br />
FrObel-on<strong>de</strong>rwijzeressen.<br />
De kin<strong>de</strong>rtuinen waren vele jaren lang, <strong>de</strong> geliefkoos<strong>de</strong> Benjamin<br />
— op on<strong>de</strong>rwijsgebied --, van het ste<strong>de</strong>lijk bestuur.<br />
De Antwerpsche bevolking, die haar afkeer of genegenheid steeds<br />
openhartig uitspreekt, betuig<strong>de</strong> en betuigt nog zijn onvermeng<strong>de</strong><br />
gehechtheid aan <strong>de</strong> zoo nuttige FrObel-inrichtingen. Dit blijkt dui<strong>de</strong>lijk<br />
bij <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rsbezoeken in <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rtuinen, evenzeer als door <strong>de</strong><br />
immer stijgen<strong>de</strong> schoolbevolking.<br />
Zon<strong>de</strong>rlinge tegenstelling ! De on<strong>de</strong>rwijzeressen dier gevier<strong>de</strong><br />
schoolinrichtingen wer<strong>de</strong>n langen tijd aanzien en behan<strong>de</strong>ld als<br />
Asschepoetsters. Die betiteling is niet • overdreven. Immers, een juiste<br />
maatstaf tot waar<strong>de</strong>ering van een ambt is <strong>voor</strong>zeker <strong>de</strong> jaarwed<strong>de</strong>.<br />
Herinneren we er dus aan, dat <strong>de</strong> bezoldiging <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzeressenhelpsters<br />
<strong>voor</strong> eenige Laren 30o fr. bedroeg als minimum en 75o fr.<br />
als maximum.<br />
Het heeft heel wat tijd en moeite gekost om <strong>de</strong> aanvangswed<strong>de</strong>n te<br />
verhoogen, opvolgenlij k tot 5oo fr. en 75o fr., het maximum tot<br />
I000 fr. We her<strong>de</strong>nken hierbij dankbaar <strong>de</strong> heeren schepenen Desguin<br />
en Cauwenbergh, die in <strong>de</strong>n Raad die verhoogingen gestemd kregen.<br />
Doch nogmaa ls gezegd, ook van onze zij<strong>de</strong> ontbrak het niet aan arbeid<br />
en volharding. Slaat men <strong>de</strong> verzameling open van Ons 3 oord, dan<br />
vindt men jaar <strong>voor</strong> jaar tabellen, vertoogen aan het College, bezoeken<br />
aan heeren raadsle<strong>de</strong>n en schepenen...<br />
4 * *<br />
De oorzaken dier min<strong>de</strong>re behan<strong>de</strong>ling en waar<strong>de</strong>ering liggen geenszins<br />
in <strong>de</strong>n diensi. 't Is door eenie<strong>de</strong>r geweten : <strong>de</strong> arbeidstaak in <strong>de</strong><br />
kin<strong>de</strong>rtuinen is zoo afmattend, zoo ontzenuwend als... ja, erger dan in<br />
lagere scholen.<br />
Is <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer <strong>de</strong>r volksschool ontgoocheld door <strong>de</strong> nucbtere<br />
werkelijkheid of door allerhan<strong>de</strong> tegenkanting, grijpen moe<strong>de</strong>loosheid<br />
en vet twijfeling hem aan, hij legge, ter zijner genezing, een bezoek of<br />
in <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rtuinen. Hij voelt zijn ziel als hertemperd in het vuur, hij<br />
is een nieuwen oogst beroeps- en levenslust rijker gewor<strong>de</strong>n. Dat<br />
is wel, <strong>voor</strong> <strong>de</strong> meesten van ons, het onmid<strong>de</strong>llijk uitwerksel, teweeg<br />
gebracht door <strong>de</strong> onbegrens<strong>de</strong> toewijding en werkdadigheid <strong>de</strong>r<br />
FrObel-on<strong>de</strong>rwijzeressen.<br />
De re<strong>de</strong>n dier min<strong>de</strong>re waar<strong>de</strong>ering is te vin<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> min<strong>de</strong>re<br />
beroepsopleiding. Want algemeen, niet het werk zelve wordt vergol<strong>de</strong>n,<br />
wel <strong>de</strong> <strong>voor</strong>berei<strong>de</strong>n<strong>de</strong> studies. Niet <strong>de</strong> waar<strong>de</strong> of <strong>de</strong> zwaarte van <strong>de</strong>
— 338 —<br />
taak wordt bezoldigd, maar wel <strong>de</strong> <strong>voor</strong>afgaan<strong>de</strong> beroepstoerusting<br />
van hem die ambtenaar is of dienst levert.<br />
En even algemeen heerscht het <strong>voor</strong>oor<strong>de</strong>el, doorgedrongen tot zelfs<br />
in <strong>de</strong> rangen <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzerswereld en <strong>voor</strong>al in <strong>de</strong> bestuurlijke mid<strong>de</strong>ns,<br />
dat <strong>de</strong> omgang met kleinen en 't on<strong>de</strong>rricht <strong>de</strong>r beginnelingen<br />
gemakkelijker valt dan <strong>de</strong> ontwikkeling van ou<strong>de</strong>re kin<strong>de</strong>ren.<br />
Hier ter stele is <strong>de</strong> bezoldiging <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers in <strong>de</strong> lagere hoofdschool<br />
bedui<strong>de</strong>nd hooger dan <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers <strong>de</strong>r gewoon lagere<br />
scholen. Verklare 't wie kan ! In Gent is <strong>de</strong> toestand nog gekker,<br />
Daar heeft men, in <strong>de</strong>n loop van dit jaar, een examen ingesteld om<br />
tot on<strong>de</strong>rwijzer in <strong>de</strong> hoogste klas te geraken ; een gel<strong>de</strong>lijke opslag is aan<br />
dit exaam verbon<strong>de</strong>n.<br />
Logisch han<strong>de</strong>lend zou<strong>de</strong>n <strong>de</strong>rgelijke beheer<strong>de</strong>rs een opgaan<strong>de</strong><br />
schaal van examen en wed<strong>de</strong>n moeten <strong>voor</strong>stellen, in verhouding met<br />
het aantal klassen eener school. Zij schijnen onwetend van <strong>de</strong>ze<br />
axioma : a) een on<strong>de</strong>rwijzer moet in elke klas geheel zijn geest en zijn<br />
ziel geven ; b) <strong>de</strong> factor oftvoeding is even gewichtig, zoo niet gewichtiger,<br />
als <strong>de</strong> factor on<strong>de</strong>rwijs. En wat van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer uiistraalt in<br />
oj5voe<strong>de</strong>nd vermogen is door gem examen at te mien.<br />
De geringschatting waarme<strong>de</strong> <strong>de</strong> opvoeding <strong>de</strong>r kleinen wordt<br />
behan<strong>de</strong>ld is ongegrond en daartegen moet krachtdadig ingewerkt. Dit<br />
<strong>voor</strong>oor<strong>de</strong>el moet wor<strong>de</strong>n veroor<strong>de</strong>eld. Integen<strong>de</strong>el, <strong>de</strong>s te jonger <strong>de</strong><br />
kweekeling, <strong>de</strong>s te meer treedt op het <strong>voor</strong>plan <strong>de</strong>'persoonlijkheid van<br />
<strong>de</strong>n opvoe<strong>de</strong>r. En naarmate <strong>de</strong> kweekeling vor<strong>de</strong>rt in jaren en in<br />
krachten, vermin<strong>de</strong>rt evenredig <strong>de</strong> bemoeiing en <strong>de</strong> rechtstreeksche<br />
tusschenkomst van <strong>de</strong>n opvoe<strong>de</strong>r. De taak <strong>de</strong>r lagere school bestaat<br />
hoofdzakelijk in het leeren opmerken, oor<strong>de</strong>elen, vergelijken ; <strong>de</strong>nkkracht<br />
en scheppingsvermogen wor<strong>de</strong>n geoefend, <strong>de</strong> leerling wordt<br />
gewend aan studie en werken. Immer werkt <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer me<strong>de</strong> en<br />
steunt met raad en daad. In het mid<strong>de</strong>lbaar en meer nog bij het hooger<br />
on<strong>de</strong>rwijs, vergenoegt zich <strong>de</strong> leeraar met te doceeren. Hoofdzaak<br />
wordt aldaar <strong>de</strong> me<strong>de</strong> te <strong>de</strong>elen leerstof ; <strong>de</strong> professor verdwijnt op<br />
<strong>de</strong>n achtergrond.<br />
De lagere school eischt een goed peciagoog, dit is : zielkun<strong>de</strong> ; het<br />
hooger on<strong>de</strong>rwijs eischt een beslagen, wetenschappelijk on<strong>de</strong>rlegd<br />
leeraar, dit is : kennis. Het on<strong>de</strong>rscheid is merkbaar. Wie het niet vat<br />
is een vreem<strong>de</strong>ling op on<strong>de</strong>rwijsgebied.<br />
le<br />
Op het laatstgehou<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzerscongres van Bergen werd het<br />
<strong>voor</strong>stel aangenomen, neergelegd door <strong>de</strong>n heer H. Temmerman,<br />
bestuur<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r normaalschool van Lier. Het luid<strong>de</strong> nagenoeg aldus :(1)<br />
( 1) Tot hiertoe kregen we geen officieelen tekst on<strong>de</strong>r 't oog <strong>de</strong>r gestem<strong>de</strong> besluitselen<br />
; zoo <strong>de</strong> letter niet Quist is, <strong>de</strong> geest evenwel zit er in.
— 339 —<br />
« De normale studies —<strong>voor</strong> lagere scholen en <strong>voor</strong> kin<strong>de</strong>rtuinen —<br />
duren vier jaar. Op 't eind van het 3e studiejaar kiest <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzeres<br />
hare bepaal<strong>de</strong> loopbaan : of lagere school of kin<strong>de</strong>rtuin. Het vier<strong>de</strong><br />
jaar is <strong>voor</strong>al gevuld met <strong>de</strong> praktijk in <strong>de</strong> oefenschool of in <strong>de</strong><br />
FrObel-klassen ».<br />
De verwezenlijking van dit <strong>voor</strong>stel on<strong>de</strong>rstelt twee gewichtige<br />
zaken. Eerstens, het staatsbestuur zou zijn onverschilligheid moeten<br />
afschud<strong>de</strong>n die het tot nogtoe betoon<strong>de</strong> ten opzichte van het FrObelon<strong>de</strong>rwijs<br />
; het zou <strong>de</strong> thans bestaan<strong>de</strong> opleidings-leergangen moeten<br />
wijzigen in normale studies. Twee<strong>de</strong>ns, <strong>de</strong> bezoldiging <strong>voor</strong> bei<strong>de</strong><br />
soort van on<strong>de</strong>rwijs zou gelijk moeten wezen. Dit laatste is geenszins<br />
-het geval, zelfs niet in <strong>de</strong> meest vrijzinnige centrums. En we kunnen<br />
menige dusgenaam<strong>de</strong> liberale stad of <strong>voor</strong>stad noemen waar <strong>de</strong> FrObelklassen<br />
niets antlers zijn dan een uitbuiting van on<strong>de</strong>rwijskrachten,<br />
met een zoo laag loon mogelijk .<br />
On <strong>de</strong>rstellen we echter bei<strong>de</strong> hoogergemel<strong>de</strong> <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>n aangenomen<br />
: normale opleiding en gelijke jaarwed<strong>de</strong>. Zelfs in dit geval zal<br />
<strong>de</strong> aanwerving van Fi Obel-on<strong>de</strong>rwijzeressen met groote moeilijkhe<strong>de</strong>n<br />
gepaard gaan.<br />
En dat :<br />
Wij1 <strong>de</strong> dienst in <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rtuinen bijzon<strong>de</strong>re geschiktheid vergt in<br />
zang, muziek en handvaardigheid ; natuurgaven, die elke on<strong>de</strong>rwijzeres<br />
niet geerfd heeft.<br />
Wiji <strong>de</strong> dienst onafgebroken duurt van half negen tot 4. Op <strong>de</strong>n<br />
middag slechts een uur rust, • om haastig een onvoldoen<strong>de</strong> maal te<br />
gebruiken. In <strong>de</strong> lagere school wordt een rust gegund van i ' /2 a 2 uur,<br />
met gelegenheid om thuis het middagmaal te gebruiken.<br />
1Vij1 <strong>de</strong> gezondheids<strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>n van het werk bedui<strong>de</strong>nd slechter<br />
zijn : 'n langdurig verblijf in stofferige speelzalen, waar moet gedanst<br />
en gezongen. De sterkste en gezondste longen lij<strong>de</strong>n er on<strong>de</strong>r.<br />
\Viil... juist om wale van 't <strong>voor</strong>oor<strong>de</strong>el dat <strong>de</strong> lagere scholen een<br />
trapje hooger staan dan <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rtuinen.<br />
Want zelfs in onze rangen vindt men weinig i<strong>de</strong>alisten van 't slag<br />
van JAN FLEMMING, die met innige overtuiging zeggen zullen : « Jets<br />
hooger dan on<strong>de</strong>rwijzer bestaat er niet... Voor mij is volkson<strong>de</strong>rwijzer<br />
het allerhoogste. En zelfs, hoe armer, hoe verlatener, hoe verwaarloos<strong>de</strong>r,<br />
hoe vuiler <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren zijn, <strong>de</strong>s te schooner is <strong>de</strong><br />
strij d ! ... »<br />
Overigens, 't geen men thans ziet geschie<strong>de</strong>n te Gent, in Brussel<br />
en <strong>voor</strong>ste<strong>de</strong>n, staaft zulks. Daar heeft men eigenlijk geen FrObelon<strong>de</strong>rwijzeressen<br />
« <strong>de</strong> carriere, » . 't Zijn gewone lagere on<strong>de</strong>rwijzeressen,<br />
die verplicht zijn een stage van eenige jaren of te leggen in <strong>de</strong>n kin<strong>de</strong>rtuin.<br />
In Brussel wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> vrouwelijke on<strong>de</strong>rwijskrachten, met een
— 340 —<br />
diploma van 3en rang, levenslang tot het bagno <strong>de</strong>r FrObel-klassen<br />
veroor<strong>de</strong>eld.<br />
De kin<strong>de</strong>rtuin wordt <strong>de</strong>rhalve in <strong>voor</strong>noem<strong>de</strong> plaatsen aanschouwd<br />
als een soort « spitskar », Men moet er door, <strong>voor</strong> een tijdje, tot een<br />
plaats in <strong>de</strong> lagere school veroverd is. Natuurlijk gevolg : dit TIJDE-<br />
LIJKE verblijf noodzaakt tot oppervlakkigheid in <strong>de</strong> zeer speciale<br />
studies van FrObehon<strong>de</strong>rwijzeres. 't Is dan ook geenszins te Brussel of<br />
te Gent dat een bezoek in <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rtuinen aan te bevelen is om<br />
FrObel's stelsel te leeren hoogschatten.<br />
* * *<br />
Het vraagstuk <strong>de</strong>r beroepsopleiding van FrObel-on<strong>de</strong>rwijzeressen is<br />
wezenlijk meer ingewikkeld dan het schijnt op 't eerste zicht.<br />
In afwachting dat een normale opleiding van staatswege wor<strong>de</strong><br />
ingericht, zou <strong>de</strong> huidige <strong>voor</strong>bereiding dienen te wor<strong>de</strong>n verbeterd.<br />
Deze is in<strong>de</strong>rdaad zeer onvoldoen<strong>de</strong>.<br />
Te Antwerpen neemt men <strong>de</strong> meest begaaf<strong>de</strong> leerlingen <strong>de</strong>r lagere<br />
meisjesscholen. Na een <strong>voor</strong>afgaand examen, op <strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>rdom van i5<br />
a 16 jaar, wordt men toegelaten tot een tweejarigen kursus. Wekelijks<br />
heeft men 8 uren les, van 6 tot 8 uur 's avonds : aan elk <strong>de</strong>r volgen<strong>de</strong><br />
vakken wordt aldus een uur gewijd : moe<strong>de</strong>rtaal, Fransche taal,<br />
rekenen, geschie<strong>de</strong>nis-aardrijkskun<strong>de</strong>, natuurwetenschap. Zelfs <strong>de</strong><br />
speciale vakken : teekenen, FrObelmetho<strong>de</strong>, opvoedkun<strong>de</strong> krijgen slechts<br />
een uur per week.<br />
De na<strong>de</strong>elen <strong>de</strong>zer gebrekkige, onvolledige beroepsopleiding wor<strong>de</strong>n<br />
in Antwerpen geheeld, doordien <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzeressen, na 't verkrijgen<br />
van hun diploma, minstens een 6 a 8 jaren dienst doen als helpster.<br />
De praktijk schenkt hun wat aan studie feil<strong>de</strong>.<br />
Moesten evenwel <strong>de</strong> pasgediplomeer<strong>de</strong> FrObelon<strong>de</strong>rwijzeressen in<br />
werkelijken dienst geroepen wor<strong>de</strong>n, onmid<strong>de</strong>llijk na 't eindigen van<br />
hun tweejarigen kursus, dan stond men onklaar met ongeoefen<strong>de</strong> en<br />
onbruikbare on<strong>de</strong>rwijskrachten.<br />
De stad Antwerpen heeft veel verbeterd aan haar on<strong>de</strong>rwijsinrichting.<br />
Hoogen tijd is het, dat <strong>de</strong> hand wor<strong>de</strong> uitgestoken tot een betere<br />
beroepsopleiding <strong>de</strong>r FrObel-on<strong>de</strong>rwijzeressen.<br />
Dit kan geschie<strong>de</strong>n, zon<strong>de</strong>r verzwaring van uitgaven (want dit is<br />
ten onzent <strong>de</strong> steen <strong>de</strong>s aanstoots), met geringe wijzigingen aan <strong>de</strong><br />
bestaan<strong>de</strong> inrichting. Ziehier een schema van normale leergangen.<br />
A. Algetneene wetenschappelijke vorming. Dagelijks les van 8 112 tot I2<br />
uur. Drie lessen per ochtend, on<strong>de</strong>rbroken telkens met een kwartier<br />
rust. Dit maakt per week i8 uur, aldus ver<strong>de</strong>eld :<br />
Moe<strong>de</strong>rtaal : 4 uur. Teekenen : 2 uur.<br />
Fransche taal : 4 uur. Muziek : 2 uur.
— 341 _<br />
Rekenen : 2 uur. Geschie<strong>de</strong>nis : i uur.<br />
Natuurwetenschap : 2 uur. Aardrijkskun<strong>de</strong> : i uur.<br />
B. Theoretische beroepsopleiding. Per week vier lessen van 1 1/2 uur ;<br />
's avonds van 7 tot 8 1/2, over opvoedingsleer en FrObelmetho<strong>de</strong>.<br />
C. Practische beroepsopleiding. 's Namiddags van 2 tot 4 uur, dagelijks<br />
dienst in een of twee aangewezen kin<strong>de</strong>rtuinen. Het eerste jaar,<br />
lij<strong>de</strong>lijke helpster. Het twee<strong>de</strong> jaar, me<strong>de</strong>werken<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijskracht.<br />
Op die wijze kon<strong>de</strong>n na twee jaren flinke en geoefen<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijskrachten<br />
gevormd.<br />
Als leeraars kon<strong>de</strong>n <strong>de</strong> tegenwoordig aangestel<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers<br />
dienst doen. 't Spreekt van zelfs dat zij, geduren<strong>de</strong> hun dienst in <strong>de</strong>n<br />
FrObelkursus, zou<strong>de</strong>n vervangen wor<strong>de</strong>n in hun klas door <strong>de</strong>n schoolbestuur<strong>de</strong>r<br />
of een an<strong>de</strong>r leeraar.<br />
Deze be<strong>de</strong>nkingen schrijven we neer naar aanleiding van het kongres<br />
van Bergen. Wij geven ze in overweging aan <strong>de</strong>n bevoeg<strong>de</strong>n<br />
schepen en aan het personeel <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>rtuinen.<br />
ONDERWIJZERSPENSIOENEN.<br />
De eerste regeling <strong>de</strong>r rustgel<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> on<strong>de</strong>rwijzers, uitgaan<strong>de</strong> van<br />
<strong>de</strong>n Staat zelve, dagteekent van 16 Mei 1876 . VOOr dit tijdstip beston<strong>de</strong>n<br />
er provinciale <strong>voor</strong>zieningskassen, die het pensioen regel<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers,<br />
behooren<strong>de</strong> tot hun gebied en aangesloten bij <strong>de</strong> kas, alsook het<br />
pensioen hunner weduwen en weezen.<br />
Door <strong>de</strong> hoogergemel<strong>de</strong> wet wer<strong>de</strong>n al die provinciale kassen versmolten<br />
tot een enkele, on<strong>de</strong>r het beheer van <strong>de</strong>n Staat. Deze nam <strong>de</strong> in kas<br />
zijn<strong>de</strong> gel<strong>de</strong>n in bezit, doch moest <strong>de</strong> aangegane verbintenissen nakomen<br />
tegenover <strong>de</strong> aangeslotenen.<br />
De nieuwe pensioenkas begon hare werking op 1 Januari 1877. Te<br />
gelijk werd heel het on<strong>de</strong>rwijzend personeel, van ambtswege aangesloten<br />
verklaard, en <strong>de</strong> verplichte afhoudingen geregeld.<br />
De wisselvallighe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r staatkun<strong>de</strong>, <strong>de</strong> opvolgen<strong>de</strong> wijzingen van <strong>de</strong>n<br />
geest <strong>de</strong>r schoolwetgeving, had<strong>de</strong>n hun terugslag op <strong>de</strong> pensioenwet.<br />
Deze werd dan ook veran<strong>de</strong>rd of uitgebreid door <strong>de</strong> wet van 31 Maart<br />
1884, van 8 April 1884, van 31 Juli 1885, van 11 September 1895. ( 1) Al<br />
die bepalingen wer<strong>de</strong>n gerangschikt en geor<strong>de</strong>nd door een koninklijk<br />
besluit van 31 December 1884.<br />
Het heeft zijn belang en zijn <strong>voor</strong><strong>de</strong>el <strong>de</strong> hoofdzakelijke bepalingen <strong>de</strong>r<br />
(1) Zie het lijvig werk van A. STASSE, ( Co<strong>de</strong> <strong>de</strong> r enseignement primaire,, O<strong>de</strong> uitgave<br />
(1896), blz. 506, 510, 515, 51 7, 518, 519, 520.
— 342 —<br />
pensioenwet on<strong>de</strong>r 't oog te brengen onzer collega's. We blijven bij onze<br />
meening dat ie<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzer moet ingewijd zijn in alles wat zijn stoffelijke<br />
en ze<strong>de</strong>lijke intresten aangaat. Nuchtere onwetendheid of koele<br />
onverschilligheid strekken nooit ten <strong>voor</strong><strong>de</strong>el, wel integen<strong>de</strong>el.<br />
* * AI,<br />
A. Recht op pensioen.<br />
ART. 1. — De personen, gehecht aan gemeentelijke on<strong>de</strong>rwijsinrichtingen,<br />
wier jaarwed<strong>de</strong> ten laste valt van <strong>de</strong> gemeentelijke begrooting,<br />
kunnen tot het pensioen wor<strong>de</strong>n toegelaten, op hun aanvraag, op <strong>de</strong>n<br />
ou<strong>de</strong>rdom van 50 jaar en na 30 jaren dienst.<br />
ART. 2. —Hooger aangedui<strong>de</strong> personen wor<strong>de</strong>n toegelaten tot het pensioen,<br />
onverschillig hun ou<strong>de</strong>rdom, zoo het bewezen wordt dat gebreken<br />
hun ver<strong>de</strong>ren dienst onmogelijk maken en indien zij minstens 10 jaren<br />
dienst tellen.<br />
ART. 3. — Hooger aangedui<strong>de</strong> personen wor<strong>de</strong>n toegelaten tot het<br />
pensioen, onverschillig hun ou<strong>de</strong>rdom, als zij aangetast zijn door gebreken,<br />
<strong>voor</strong>tkomen<strong>de</strong> van <strong>de</strong> uitoefening van hun ambt, en die ver<strong>de</strong>ren<br />
dienst onmogelijk maken, indien zij minstens vijf jaren dienst tellen.<br />
ART. 4. — Hooger aangedui<strong>de</strong> personen hebben recht op pensioen,<br />
onverschillig hun ou<strong>de</strong>rdom en hun dienstjaren, zoo zij ongeschikt zijn<br />
hun ambt <strong>voor</strong>t te zetten of te hernemen tengevolge van won<strong>de</strong>n of ongevallen<br />
in <strong>de</strong>n dienst opgedaan.<br />
In dit geval bedraagt het rustgeld 1/4 van <strong>de</strong> laatste jaarwed<strong>de</strong>, vermeer<strong>de</strong>rd<br />
met 1/55 <strong>voor</strong> elk dienstjaar boven 5.<br />
Heeft <strong>de</strong> belanghebben<strong>de</strong>, tij<strong>de</strong>ns het ongeval, bewijzen gegeven van<br />
buitengewonen moed en zelfopoffering, dan kan het rustgeld verhoogd<br />
wor<strong>de</strong>n tot maximum 1/3 <strong>de</strong>r jaarwed<strong>de</strong>, ongerekend <strong>de</strong> dienstjaren<br />
boven 5. — (Art. 9).<br />
ART. 5. — De personen aangeduid in art. 1, kunnen, van ambtswege,<br />
op pensioen gesteld wor<strong>de</strong>n, op <strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>rdom van 60 jaar en na 15<br />
dienstjaren.<br />
Deze op-pensioen-stelling geschiedt door <strong>de</strong>n minister van binnenlandsche<br />
zaken en openbaar on<strong>de</strong>rwijs, op advies van gemeenteraad, bestendige<br />
<strong>de</strong>putatie of hoofdschoolopziener, <strong>de</strong> belanghebben<strong>de</strong> gehoord<br />
zijn<strong>de</strong>.<br />
B. Dienstjaren.<br />
ART. 6. — Tellen als dienstjaren :<br />
1° De diensten bewezen in het openbaar on<strong>de</strong>rwijs, na regelmatige<br />
benoeming tot een ambt, bezoldigd door <strong>de</strong> gemeentelijke begrooting. De<br />
dienstjaren tellen slechts van af 1 Januari, volgen<strong>de</strong> op het jaar waarin<br />
<strong>de</strong> belanghebben<strong>de</strong> ten voile 19 jaren heeft bereikt.<br />
2° De werkelijke dienst in 't leger, van af <strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>rdom van 19 jaar,<br />
en slechts <strong>de</strong>n tijd werkelijk in het legerkorps doorgebracht,
— 343 —<br />
ART. 7. — Tellers nog in <strong>de</strong> regeling <strong>de</strong>r rustgel<strong>de</strong>n .<br />
1° Voor vier dienstjaren : A) het wettelijk diploma van doctor, toegekend<br />
gelijkvormig <strong>de</strong> wet op het hooger on<strong>de</strong>rwijs ; B) het diploma van<br />
leeraar van mid<strong>de</strong>lbaar on<strong>de</strong>rwijs van <strong>de</strong>n hoogerengraad; c) het diploma<br />
afgeleverd door <strong>de</strong> bijzon<strong>de</strong>re school van burgerlijk bouwwezen, kunsten<br />
en nijverhe<strong>de</strong>n en mijnen, aan <strong>de</strong> staatshoogescholen gehecht, door <strong>de</strong><br />
veeartsenijschool, het hooger landbouw-en hooger han<strong>de</strong>lsgesticht,<br />
welke, overeenkomstig het program, goedgekeurd door <strong>de</strong>n staat, minstens<br />
vier jaren studio vereischen ; D) het aanstellingsbrevet, afgeleverd<br />
aan <strong>de</strong> officieren <strong>de</strong>r bijzon<strong>de</strong>re wapens, die <strong>de</strong> oefenschool verlaten<br />
gehecht aan <strong>de</strong> krijgsschool.<br />
2° Voor drie dienstjaren: A) <strong>de</strong> diploma's, afgeleverd door <strong>de</strong> scholen en<br />
bijzon<strong>de</strong>re inrichtingen, welke drie studiejaren vereischen; B) het diploma<br />
van leeraar van mid<strong>de</strong>lbaar on<strong>de</strong>rwijs van <strong>de</strong>n lageren graad ; c) <strong>de</strong><br />
benoemingsbrief tot adjunkt van <strong>de</strong>n algemeenen staf of het getuigschrift<br />
van voldoen<strong>de</strong>n uitslag bij het uitgangsexamen <strong>de</strong>r oorlogsschool.<br />
3° Voor twee dienstjaren : A) het diploma van lager on<strong>de</strong>rwijzer ;<br />
B) het bekwaamheidsdiploma tot het on<strong>de</strong>rwijs 't zij <strong>de</strong>r leven<strong>de</strong> talon,<br />
't zij van hof-en landbouw ; a) <strong>de</strong> diplomas van ingenieur en conducteur<br />
die slechts twee jaren studio vereischen ; D) het aanstellingsbrevet afgeleverd<br />
aan <strong>de</strong> officiers van voetvolk of ruiterij, bij het verlaten <strong>de</strong>r krijgsschool.<br />
4° Voor een dienstjaar : A) het bekwaamheidsdiploma <strong>voor</strong> het on<strong>de</strong>rwij<br />
s in turnen, teekenen of muziek.<br />
Is een lid van het on<strong>de</strong>rwijzend personeel GELAST met verschillen<strong>de</strong><br />
leergangen, die het bezit noodzaken van on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>ue diploma's,<br />
getuigschriften of brevetten, dan mag hij <strong>de</strong> <strong>voor</strong><strong>de</strong>elen samenvoegen aan<br />
elk afzon<strong>de</strong>rlijk toegekend, zon<strong>de</strong>r dat <strong>de</strong> som <strong>de</strong>r dienstjareu uit dien<br />
hoof<strong>de</strong>, het getal vier mag overschrij<strong>de</strong>n.<br />
Doze diploma's mogen het aantal dienstjaren volledigen, vereischt mu<br />
tot het pensioen to wor<strong>de</strong>n toegelaten.<br />
Al <strong>de</strong>n tijd, doorgebracht in beschikbaarheid, 't zij bij afschaffing van<br />
plaats, 't zij ter oorzake van ziekte of dienstbelang, telt in <strong>de</strong> berekening<br />
van het rustgeld, alsof <strong>de</strong> belanghebben<strong>de</strong> in 't bezit ware gebleven zijner<br />
werkelij ke j aarwed<strong>de</strong>.<br />
C. Bedrag van het rustgeld.<br />
ART. 8. — Het pensioen word berekend <strong>voor</strong> elk dienstjaar doorgebracht<br />
in 't openbaar on<strong>de</strong>rwijs, of krachtens het diploma, a rato van<br />
1/55 <strong>de</strong>r gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> jaarwed<strong>de</strong> — alle bijwinsten inbegrepen —, door<br />
<strong>de</strong>n belanghebben<strong>de</strong> genoten tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> vijf laatste jaren. Krijgsdienst<br />
wordt berekend aan 1/65 dier wed<strong>de</strong>.<br />
ART. 10. — Het bedrag <strong>de</strong>r bijwinsten uit hoof<strong>de</strong> van woonst, vaur en<br />
licht wordt bepaald bij koninklijk besluit.
— 344 —<br />
ART. H. - Het rustgeld wordt berekend volgens <strong>de</strong>n werkelij ken<br />
duur van <strong>de</strong>n dienst ; do dagen, die in het totaal geen maand vormen, vallen<br />
weg ; zoo ook <strong>de</strong> breuken van <strong>de</strong>n frank.<br />
ART. 12. — Geen rustgeld kan meer bedragen dan <strong>de</strong> 2/3 <strong>de</strong>r jaarwed<strong>de</strong>,<br />
die tot grondslag client <strong>de</strong>r berekening, noch <strong>de</strong> som van 5000 fr.<br />
overschrij <strong>de</strong>n.<br />
ART. 13. — Een pensioen bene<strong>de</strong>n <strong>de</strong> 175 fr. worth verhoogd tot <strong>de</strong><br />
helft <strong>de</strong>r jaarwed<strong>de</strong>, zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong> bier boven aangedui<strong>de</strong> som to mogen overtreffen.<br />
D. Uitkeering van het rustgeld.<br />
ART. 14. — Hettoegekend rustgeldwordt betaald : 2/5 door <strong>de</strong> gemeente,<br />
1/5 door <strong>de</strong> provincie, 2/5 door <strong>de</strong>n staat.<br />
Als verschillen<strong>de</strong> gemeenten of provincien moeten bedragen in <strong>de</strong> betaling<br />
van het rustgeld, wordt het aan<strong>de</strong>el van elk berekend volgens <strong>de</strong>n<br />
duur <strong>de</strong>r diensten en het bedrag <strong>de</strong>r jaarwed<strong>de</strong>n, bijwinsten inbegrepen,<br />
<strong>voor</strong>komen<strong>de</strong> in <strong>de</strong> berekening van het pensioen van <strong>de</strong>n belanghebben<strong>de</strong>.<br />
ART. 15. — De pensioenen <strong>de</strong>r gemeentelijke leeraars en on<strong>de</strong>rwijzers<br />
wor<strong>de</strong>n uitbetaald door <strong>de</strong> openbare schatkist,<br />
ART. 20. — Het rustgeld wordt toegestaan door koninklijk besluit,<br />
volgens vdorafgaan<strong>de</strong>lijk advies van <strong>de</strong> bestendige <strong>de</strong>putatie <strong>de</strong>r provincies<br />
en van <strong>de</strong> gemeentelijke besturen <strong>de</strong>r plaatsen waar <strong>de</strong> bediening<br />
werd uitgeoefend.<br />
ART. 21. — Het rustgeld neemt aanvan van of <strong>de</strong>n dag dat <strong>de</strong> belanghebben<strong>de</strong><br />
heeft opgehou<strong>de</strong>n zijn jaarwed<strong>de</strong> of wachtgeld to ontvangen.<br />
ART 22. — Het rustgeld wordt uitbetaald per trimester, op vertoon<br />
van het brevet en het levenscertificaat. Elke begonnen maand wordt volledig<br />
uitbetaald. Het levenscertificaat wordt afgeleverd door <strong>de</strong> gemeenteoverheid<br />
<strong>de</strong>r verblijfplaats van <strong>de</strong>n belanghebben<strong>de</strong> ; het is vrij van<br />
onkosten <strong>voor</strong> elk pensioen dat 600 fr. niet to boven gaat.<br />
ART. 23. — Geen aanvraag tot rustgeld is geldig, zoo zij niet wordt<br />
aangebo<strong>de</strong>n, vergezeld van <strong>de</strong> noodige bewijsstukken, binnen het verloop<br />
van drie jaren, volgen<strong>de</strong> op <strong>de</strong>n dag dat <strong>de</strong> jaarwed<strong>de</strong> heeft opgehou<strong>de</strong>n.<br />
ART, 24. — Geen aanvraag tot rustgeld, uit hoof<strong>de</strong> van gebreken,<br />
wordt aangenomen of on<strong>de</strong>rzocht, zoo zij niet wordt aangebo<strong>de</strong>n, vergezeld<br />
van <strong>de</strong> noodige bewijsstukken, hinnen het verloop van zes maan<strong>de</strong>n,<br />
volgen<strong>de</strong> op <strong>de</strong>n dag dat <strong>de</strong> belanghebben<strong>de</strong> heeft opgehou<strong>de</strong>n zijn j aarwed<strong>de</strong><br />
of wachtgeld to ontvangen.<br />
ART. 25. — Wanneer een gepensioneer<strong>de</strong> twee jaar heeft laten verloopen,<br />
zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong> vervallen sommen van zijn rustgeld op to eischen, zijn<br />
<strong>de</strong>ze verbeurd. Hij treedt opnieuw in bet genot <strong>de</strong>n eersten dagyan <strong>de</strong>n<br />
trimester die volgt op <strong>de</strong> aanvraag.
— 345 —<br />
Geen uitkeering geschiedt ten <strong>voor</strong><strong>de</strong>ele van erfgenamen of betrokkenen,<br />
dan op vertoon van <strong>de</strong>n overlij<strong>de</strong>nsakt van <strong>de</strong>n gepensioneer<strong>de</strong>.<br />
ART. 26. — De rustgel<strong>de</strong>n kunnen niet wor<strong>de</strong>n afgestaan noch in<br />
beslag genomen, dan tot het bedrag van 1/5 wegens schuld aan <strong>de</strong> openbare<br />
schatkist, en tot het bedrag van 1/3 wegens re<strong>de</strong>nen vermeld in<br />
artikels 203, 205 en 214 van het Burgerlijk Wetboek.<br />
ART. 27. — Wie uit zijn ambt wordt ontzet of ontslaggever is, verliest<br />
zijn aanspraak op rustgeld. Nochtans, zoo hij in een <strong>de</strong>r gevallen verkeert,<br />
aangeduid in <strong>de</strong> artikels 1 tot 4 van tegenwoordig reglement, kan<br />
het staatsbestuur het schenken en hem, bij <strong>de</strong> ontheffing, 2/3 toekennen,<br />
op advies <strong>de</strong>r bestendige <strong>de</strong>putatie en <strong>de</strong> belanghebben<strong>de</strong> gemeentebesturen<br />
gehoord zijn<strong>de</strong>.<br />
ART. 29. — Alle aanvraag tot rustgeld moet door <strong>de</strong>n belanghebben<strong>de</strong><br />
gericht aan <strong>de</strong>n minister van binnenlandsche zaken en van openbaar<br />
on<strong>de</strong>rwijs.<br />
ART. 30. — De aanvraag behelst :<br />
1 0 Naam en <strong>voor</strong>namen, ou<strong>de</strong>rdom en woonplaats van <strong>de</strong>n belanghebben<strong>de</strong>.<br />
2° De laatst vervul<strong>de</strong> bedieningen ;<br />
3° De re<strong>de</strong>nen die hem aanzetten tot op-pensioea-stelling ;<br />
4° De schatkist-agencie waar hij verlangt zijn pensioen te zien uitbetaald.<br />
ART. 31. — De belanghebben<strong>de</strong> voegt bij zijn aanvraag :<br />
1° Een uittreksel van zijn geboorteakt ;<br />
2° De akten van benoeming, bevor<strong>de</strong>ring en wed<strong>de</strong>verhooging ,<br />
3. Desnoodig, om zijn krijgsdienst te bestatigen, zijn onbepaald verlof<br />
of eenig antler stuk dat zijn diensten vaststelt.<br />
ART. 32. — Indien <strong>de</strong> belanghebben<strong>de</strong> gebreken wil doen gel<strong>de</strong>n,<br />
bepaalt hij in zijn aanvraag <strong>de</strong> oorzaken, <strong>de</strong>n aard, <strong>de</strong>n ernst en <strong>de</strong> gevolgen<br />
<strong>de</strong>r gebreken ; bovendien, een getuigschrift van <strong>de</strong>n geneesheer die<br />
hem behan<strong>de</strong>lt. Hij geeft alle inlichtingen die moeten strekken om te<br />
bewijzen dat hij buiten macht is zijn ambt <strong>voor</strong>t te zetten, en, <strong>de</strong>snoodig,<br />
het bewijs dat die gebreken<strong>voor</strong>tspruiten uit <strong>de</strong> vervulling zijner functies.<br />
ART. 33. _ In <strong>de</strong> gevallen, aangehaald door art. 4, hierboven vermeld,<br />
voegt <strong>de</strong> belanghebben<strong>de</strong> bij zijn aanvraag, behalve <strong>de</strong> stukken vermeld<br />
in artikels 30, 31 en 32, het proces-verbaalopgesteld bij gelegenheid<br />
<strong>de</strong>r gebeurtenis, oorzaak van kwetsuren of ongevallen ; in gebreke daarvan,<br />
een verklaring door getuigen, waarvan het handteeken is gewettigd<br />
door <strong>de</strong>n burgemeester <strong>de</strong>r woonplaats.<br />
Deze akten bevatten :<br />
1.0 Dag, plaats en aard <strong>de</strong>r gebeurtenis ;<br />
2° De gevolgen <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n belanghebben<strong>de</strong>, die hem onmachtig maken<br />
zijn ambt <strong>voor</strong>t te zetten of te hernemen ;
— 346 —<br />
30 Desnoodig, een verklaring dat <strong>de</strong> belanghebben<strong>de</strong> die won<strong>de</strong>n of<br />
ongevallen heeft opgedaan tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> uitoefening of ter gelegenheid van<br />
<strong>de</strong> uitoefening zijner bediening ;<br />
4° De da<strong>de</strong>nvan moed en buitengewone opoffering door <strong>de</strong>n belanghebben<strong>de</strong><br />
betoond bij die omstandighe<strong>de</strong>n.<br />
ART. 36. — Elke schikking, strijdig met tegenwoordige veror<strong>de</strong>ning,<br />
wordt afgeschaft.<br />
* *<br />
In een volgend artikel zullen we <strong>de</strong> wijzigingen doen kennen, aan <strong>de</strong><br />
pensioen-wet gebracht door <strong>de</strong> herziening van 6 Oogst laatstle<strong>de</strong>n.<br />
Ids rii;<br />
fir ,elangrijks 171- over het achtgeld.(1)<br />
In het artikel Beroepsbelangen <strong>de</strong>r September-aflevering, lees ik, dat<br />
het wachtgeld van een zieken on<strong>de</strong>rwijzer kan vermin<strong>de</strong>rd wor<strong>de</strong>n,<br />
indien hij weigert zijn pensioen aan te vragen, wanneer zijne kwaal<br />
ongeneesbaar erkend is.<br />
Dit is eene dwaling.<br />
Mijne bewering zal gewis verwon<strong>de</strong>ring baren, want zij is in strijd met<br />
eene ministerieele on<strong>de</strong>rrichting, die steunt op een koninklijk besluit van<br />
3 September 1891. Doch, dit besluit, dat men vindt in 't Staatsblad van<br />
<strong>de</strong>n 12 n dier maand, spreekt van afschaffen :<br />
(( Par modification a noire arretó du 21 september 1884, le traitement<br />
d'attente <strong>de</strong>s personnes enumerees aux art. 3 et 10 <strong>de</strong> la loi du 31 mars<br />
prece<strong>de</strong>nt et mises en disponibilite pour infirmites, pout etre supprime<br />
lorsque ces infirmites ont ête reconnues incurables et que ces personnes<br />
se trouvent d'ailleurs dans les conditions voulues pour etre pensionnees.»<br />
Welnu, ik zal dui<strong>de</strong>lijk bewijzen, dat dit koninklijk besluit van nul en<br />
geener waar<strong>de</strong> is.<br />
Laat mij <strong>voor</strong>eerst een paar brokken aanhalen uit eene re<strong>de</strong>voering<br />
van Minister <strong>de</strong> Burlet, in <strong>de</strong> Kamer <strong>de</strong>r Volksvertegenwoordigers <strong>de</strong>n<br />
ion Juni 1891 uitgesproken :<br />
(( L'honorable M. Ronse a protestê contre le privilege dont jouissent<br />
les instituteurs qui ne peuvent etre admis d'office a la pension, meme en<br />
cas <strong>de</strong> maladie incurable.<br />
( 1) In betrek tot het artikel van Ons Woord over <strong>de</strong> wachtgel<strong>de</strong>n, verschenen in<br />
het nummer van Augustus-Septemb_ r 11., ontving <strong>de</strong> redactie <strong>de</strong>ze bijdrage, die zij<br />
in vertrouwen opneemt.<br />
De schrijver wordt hierbij vrien<strong>de</strong>lijk verzocht zijn persoonlijkheid kenbaar te<br />
maken aan <strong>de</strong> redactie.
— 347 —<br />
» Le fait est exact.<br />
» Ce n'est pas l'arrete royal du 21 sept. 1884, comme le dit M. Ronse,<br />
qui empeche <strong>de</strong> mettre a la pension avant 60 ans un instituteur infirme :<br />
c'est la loi du 16 mai 1876 sur les pensions <strong>de</strong>s professeurs et instituteurs<br />
communaux modifi6e par Celle du 31 mars 1884.<br />
» L'article 2 <strong>de</strong> cette <strong>de</strong>rniere loi porte : Toutefois, les instituteurs<br />
peuvent etre mis a la pension, sur leur <strong>de</strong>man<strong>de</strong>, a rage <strong>de</strong> 50 ans<br />
revolus, pourvu qu'ils comptent trente annees <strong>de</strong> services, et, par mesure<br />
d'onice a rage <strong>de</strong> 60 ans, lorsqu'ils comptent au moins quinze annees <strong>de</strong><br />
service. »<br />
« Il rèsulte <strong>de</strong> ces dispositions qu'il n'est pas possible <strong>de</strong> mettre<br />
d'office a la pension un instituteur infirme avant que celui-ci ait atteint<br />
Page <strong>de</strong> 60 ans.<br />
» Supposons qu'un instituteur contracts a Page <strong>de</strong> 30 ans uue infirmitó<br />
incurable. S'il compte dix annees <strong>de</strong> services, it pourra obtenir sa pension,<br />
s'il la <strong>de</strong>man<strong>de</strong>. S'il s'y refuse, it sera mis en disponibilite et le<br />
Gouvernement lui payera un traitement d'attente jusqu'a Page <strong>de</strong> 60<br />
ans. »<br />
De gegrondheid <strong>de</strong>zer verklaring is onbetwistbaar.<br />
De pensioenwet verhin<strong>de</strong>rt, dat een zieke on<strong>de</strong>rwijzer ambtshalve op<br />
pensioen gesteld wor<strong>de</strong> vOUr dat hij 60 jaar is. Dit beduidt toch stellig<br />
wel, dat men zijn wachtgeld niet kan afschaffen, zooniet ware die wetstekst<br />
louter eene doo<strong>de</strong> letter, want een on<strong>de</strong>rwijzer zon<strong>de</strong>r traktement<br />
zetten en hem alzoo dwingen zijn pensioen aan te vragen, staat volkomen<br />
gelijk met hem van ambtswege te pensioeneeren. Welnu, het koninklijk<br />
besluit van 3 September 1891 verklaart die afschaffing mogelijk, en vernietigt<br />
dus <strong>de</strong> regelmatig gestem<strong>de</strong> en uitgevaardig<strong>de</strong> pensioenwet. Kan<br />
dat ? Ie<strong>de</strong>reen zal antwoor<strong>de</strong>n : neon, daartoe is een wetsartikel noodig.<br />
Minister <strong>de</strong> Burlet was ook van <strong>de</strong>ze meening, en sloot zijne re<strong>de</strong>voering<br />
met <strong>de</strong> aankondiging van een wetsontwerp om aan dat zoogenaam<strong>de</strong><br />
<strong>voor</strong>recht <strong>de</strong>r krauke on<strong>de</strong>rwijzers een ein<strong>de</strong> te stellen. Het werd echter<br />
nooit in <strong>de</strong> Kamer aangebo<strong>de</strong>n. Maar men drukte in 't Staatsblad het<br />
koninklijk besluit van 3 September 1891. Men wist, dat het in strijd was<br />
met <strong>de</strong> pensioenwet, nietig dus ; dock, wie zou dat opmerken en aanklagen<br />
?<br />
Wie weten wil, waarom het eigenlijk verscheen, leze <strong>de</strong> re<strong>de</strong>voering<br />
van <strong>de</strong>n heer Ronse, op 4 juni 1891 in <strong>de</strong> Kamer uitgesproken, Een<br />
on<strong>de</strong>rwijzer in West-Vlaan<strong>de</strong>ren, Wiens kwaal ongeneesbaar verklaard<br />
was, weiger<strong>de</strong> zijn pensioen aan te vragen, omdat hij volgens <strong>de</strong> wet nog<br />
recht op wachtgeld had. Dien weerspannigen zieke Wil<strong>de</strong> men dwingen,<br />
en — men <strong>de</strong>ed het op listige, oneerlijke wijze : door <strong>de</strong> afkondiging von<br />
een onwettig koninklijk besluit,
— 348 —<br />
En dit waar<strong>de</strong>loos besluit, dat sprak van afschaffen, wil men nu doen<br />
liegen : « het wachtgeld van een zieken on<strong>de</strong>rwijzer kan vermin<strong>de</strong>rd<br />
wor<strong>de</strong>n.<br />
Elkeen zal moeten bekennen, dat dit altemaal zeer zon<strong>de</strong>rling is,<br />
verbazend zelfs !<br />
Ik meen voldoen<strong>de</strong> bewezen te hebben, dat, in strijd met eene ministerièele<br />
on<strong>de</strong>rrichting, het koninklijk besluit van 21 September 1884<br />
nog geenszins gewijzigd is. En het artikel 7 daarvan luidt :<br />
« Het wachtgeld kan noch opgeheven noch vermin<strong>de</strong>rd wor<strong>de</strong>n, wanneer<br />
ziekte <strong>de</strong> oorzaak <strong>de</strong>r inbeschikbaarheidstelling is. ,<br />
Reeds vele kranke on<strong>de</strong>rwijzers en on<strong>de</strong>rwijzeressen zijn in hun recht<br />
op wachtgeld gekrenkt gewor<strong>de</strong>n en op een onbedui<strong>de</strong>nd pensioen gezet.<br />
Al <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n van het leeraarskorps zijn hieraan blootgesteld, en daarom<br />
acht ik het van zeer groot belang, hen goed in te lichten en ernstig te<br />
waarschuwen.<br />
MARIA.<br />
SANDER VAN METO.<br />
EEN JUBELVIERING.<br />
Voor <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur <strong>de</strong>r school hield, bijna geruchtloos, een rijtuig stand.<br />
't Was heel stil in <strong>de</strong> straat en reeds van in <strong>de</strong> verte hoor<strong>de</strong> men <strong>de</strong>n<br />
hoefslag van het paard. Het gerij echter hoor<strong>de</strong> men niet rollers ; <strong>de</strong> wielen<br />
waren bekleed met dikke Dunlop-ban<strong>de</strong>n.<br />
Zoo stil ging dat stoppen niet, of het uitstappen van twee gewichtsvoile<br />
personen, het rinkelend bellen van <strong>de</strong>n koetsier wekten <strong>de</strong> aandacht<br />
van 't on<strong>de</strong>rwijzend personeel.<br />
-VVie kon dat zijn ? Wie gold zulk bezoek ? le<strong>de</strong>r stel<strong>de</strong> zich <strong>de</strong> vraag,<br />
maar 't antwoord bleef nit. Bovendien, <strong>de</strong> realiteit van het omringen<strong>de</strong><br />
brak <strong>de</strong> bespiegeling : <strong>de</strong> leerlingen wor<strong>de</strong>n onrustig, rumoerig.... De<br />
on<strong>de</strong>rwijzer zette zijn werkzaamhe<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>t, aangeduid door <strong>de</strong> wandtafel<br />
en zijn klasboek.<br />
Inmid<strong>de</strong>ls stapteu <strong>de</strong> twee personaadjes : <strong>de</strong> heer ste<strong>de</strong>lijke inspecteur<br />
en <strong>de</strong> dame ste<strong>de</strong>lijke inspectrice in het bureel van <strong>de</strong>n bestuur<strong>de</strong>r.<br />
Tien minuten later. De straat was hervallen in haar eentonige rust,<br />
toen een nieuwe hoefslag herklonk. Een twee<strong>de</strong> rijtuig stopte <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
schoolpoort. Het belgerinkel klonk hevig, kort, gebie<strong>de</strong>nd, en kondig<strong>de</strong><br />
een bezoeker van hoogen rang aan : <strong>de</strong> schepen van on<strong>de</strong>rwijs.<br />
In <strong>de</strong> klassen staakte het personeel, althans <strong>voor</strong> eenige oogenblikken.
— 349 —<br />
Wat was er gaan<strong>de</strong> ? Wie waren die bezoekers en waar<strong>voor</strong> kwamen<br />
ze ?....<br />
Vijf minuten later werd <strong>de</strong> doodsche stilte <strong>de</strong>r straat opnieuw<br />
gestoord : toetend, schuiflend, porrend-zuchtend kwam een teuf-teuf <strong>de</strong><br />
straat binnengestoomd. Al <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren keken van hun werk op, zagen<br />
naar <strong>de</strong> buitenvensters als om 't gevaarte na te speuren, snoven <strong>de</strong> alcolische<br />
machiendampen op die rijkelijk door 't ondier verspreid wer<strong>de</strong>n,<br />
<strong>voor</strong>al daar het stil hield <strong>voor</strong> <strong>de</strong> school. Nog een tijdje bleef het stampen<br />
en stooteren, piffen en sissen, en dan blies het <strong>de</strong>n laatsten a<strong>de</strong>m uit.<br />
Tegelijk sprongen op 't voedpad Brie personen. De «chauffeur» met le<strong>de</strong>ren<br />
vest en klak en <strong>de</strong>n klepbril op 't gelaat was niemand min<strong>de</strong>r dan <strong>de</strong><br />
<strong>voor</strong>zitter van 't schoolcomiteit, een gefortuneerd ex-beenhouwer. Hij<br />
was in gala van chauffeur : zoo zwart mogelijk van huid en kleeren. De<br />
twee an<strong>de</strong>ren waren simpele le<strong>de</strong>n van het schoolcomiteit, <strong>voor</strong> 't eerst<br />
op gang in automobiel en zeer vereerd door <strong>de</strong> plechtigheid <strong>de</strong>r reis. Maar<br />
ook zeer bleek, <strong>voor</strong>al doordien ze zeven maal bijna in botsing waren<br />
geweest met an<strong>de</strong>re voertuigen ; daartusschen was o. a. een plattewagen<br />
gela<strong>de</strong>n met groote dames-jeannes vol vitriool. Had het moeten raak zijn,<br />
God <strong>de</strong>n Heer !...<br />
Onze schoolkomiteitsle<strong>de</strong>n verdwenen weldra in bet bureel van <strong>de</strong>n<br />
bestuur<strong>de</strong>r. Le wer<strong>de</strong>n op <strong>de</strong>n voet gevolgd door <strong>de</strong> achtbare heeren<br />
inspecteurs van teekenen, van <strong>de</strong>n gezondheidsdienst en van <strong>de</strong>n pedologischen<br />
dienst, die gezamenlijk een gewoon huurrijtuig had<strong>de</strong>n gehuurd.<br />
Weldra werd <strong>de</strong> beer on<strong>de</strong>rwijzer WERKMUIL-GEENRUST in het<br />
bureel geleid en door <strong>de</strong>n bestuur<strong>de</strong>r aan <strong>de</strong> overheidspersonen <strong>voor</strong>gesteld.<br />
In een korte, gevoelige aanspraak schetste hij <strong>de</strong> verdiensten van <strong>de</strong>n<br />
jubilaris, die juist he<strong>de</strong>n vijf en twintig voile jaren dienst tel<strong>de</strong> in het<br />
gemeenteon<strong>de</strong>rwijs. De levensschets begon met het diploma in <strong>de</strong> normaalschool<br />
en eindig<strong>de</strong> met <strong>de</strong> nauwgezetheid in 't hou<strong>de</strong>n van bet<br />
klasboek. Daardoor... had die aanspraak iets weg van een lijkre<strong>de</strong>. Maar<br />
't was Loch goed gemeend !<br />
Vervolgens kwam <strong>de</strong> achtbare schepen aan 't woord. “ In naam van 't<br />
gemeentebestuur hield hij er aan <strong>de</strong>n jubilaris geluk te wenschen...<br />
Naast kundige officieren (met een blik op <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer) hoeven er ook<br />
dappere soldaten ('n blik op <strong>de</strong>n bestuur<strong>de</strong>r)... Zoo 'n kwart eeuw strij<strong>de</strong>n...<br />
tegen ruwe onwetendheid... tegen <strong>de</strong>n moedwil van onverstandige<br />
ou<strong>de</strong>rs... tegen <strong>de</strong>n onwil van onhebbelijke kin<strong>de</strong>ren... Lich geven met<br />
lijf en ziel... ten <strong>voor</strong><strong>de</strong>ele <strong>de</strong>r volkskin<strong>de</strong>ren en <strong>de</strong>r beschaving... E<strong>de</strong>l<br />
werk, grootsche taak... Wordt beloond door <strong>de</strong> sympathie <strong>de</strong>r ou<strong>de</strong>rs...<br />
en <strong>de</strong>r overhe<strong>de</strong>n ! ... »<br />
Opvolgens namen nog het woord <strong>de</strong> heer algemeene inspecteur <strong>de</strong>r<br />
scholen in persoonlijken naam en namens <strong>de</strong>n « Kring <strong>de</strong>r Vereenig<strong>de</strong>
— 350 —<br />
Inspectoren », alsook ooze « chauffeur », als tolk a van 't schoolcomiteit,<br />
van <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en <strong>de</strong>r wijkbevolking. v<br />
De held dier betooging, innig geroerd door die hartelijke aanspraken,<br />
kon van aandoening geen woor<strong>de</strong>n vin<strong>de</strong>n om te danken.<br />
Tranen spraken <strong>voor</strong> hem in plaats van woor<strong>de</strong>n. Ongelukkig, kunnen<br />
ze — door hun verdampingsvermogen — niet <strong>voor</strong> 't nageslacht bewaard<br />
wor<strong>de</strong>n.<br />
Een warme handdruk ; een glimlachend gelaat van wege <strong>de</strong> hooge<br />
bezoekers en <strong>de</strong> plechtigheid was afgeloopen.<br />
De on<strong>de</strong>rwijzer keer<strong>de</strong> terug in zijn klas en <strong>de</strong> gewichtsvolle personaadjes,<br />
met <strong>de</strong> gelukkige zelfvoldoening van volbrachten plicht, namen plaats<br />
in hun respectieve rijtuigen. Nog enkele minuten was 't aan <strong>de</strong> schoolpoort<br />
een geklets van zweepen, een gestamp van hoeven, een stooten en<br />
stinkers van <strong>de</strong>n teuf-teuf... en <strong>de</strong> school en <strong>de</strong> straat vervielen in <strong>de</strong><br />
alou<strong>de</strong> eenzaamheid en rust.<br />
.<br />
Een <strong>de</strong>rgelijke plechtigheid had plaats in zeven scholen ; in Oene school<br />
werd ze tweemaal hernieuwd, omdat er aldaar twee jubilarissen dienst<br />
<strong>de</strong><strong>de</strong>n.<br />
Rota <strong>de</strong>rRedactie.— De achtbare verslaggever dier plechtighe<strong>de</strong>n heeft<br />
vergeten te zeggen waar die viering plaats greep. Uit stellige bron mogen<br />
we verzekeren, dat het niet te Antwerpen geschied<strong>de</strong> : aldaar ontvingen<br />
of ontvangen <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers, die een zilveren ambtsfeest vieren, zelfs<br />
geen eenvoudig visietkaartje van gelukwensch van wege <strong>de</strong> overheid.<br />
Eenvoudiger kan het niet<br />
BLADVULLING.<br />
Het meesten<strong>de</strong>el <strong>de</strong>s Volckx, die nemen hun genucht<br />
Niet in een heerlijk spel, maar in een Sotte Klucht.<br />
Aen wel gelogen en verblom<strong>de</strong> Sottighe<strong>de</strong>n<br />
Daer sou men sijnen tijdt en Rijckdom in beste<strong>de</strong>n.<br />
(Den Boere Geck. G. OGIER).
— 351 —<br />
KIJKJES LINKS EN RECHTS.<br />
P roficiat I aan onze geachte abonnenten mej. L. WILLEMS, on<strong>de</strong>rwijzeres<br />
aan meisjesschool 3, en heer FRANS VAN CUYCK, on<strong>de</strong>rwijzer<br />
aan het ste<strong>de</strong>lijk on<strong>de</strong>rwijsgesticht li r '2, ter gelegenheid van hun zilveren<br />
jubelfeest in 't lager on<strong>de</strong>rwijs.<br />
De redactie van Ons Woord.<br />
In het Plantijn-museum. — De heer MAX ROUSES, conservator<br />
van het museum Plantijn, vier<strong>de</strong> op 10 October 1.1. het zilveren jubelfeest<br />
zijner ambtsbetrekking.<br />
g Diesterweg » heeft reeds menigmaal <strong>de</strong> eer gehad en het genoegen te<br />
zamen met Max Rooses op te tre<strong>de</strong>n. We herinneren bier slechts <strong>de</strong> zitting<br />
gehou<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> feestzaal van het koninklijk atheneum, waar een<br />
merkwaardig <strong>de</strong>bat plaats had over 't aanleeren <strong>de</strong>r Fransche taal in <strong>de</strong><br />
lagere school, en waar als zijn <strong>voor</strong>naamste tegenstrever optrad <strong>de</strong> achtbare<br />
heer H. Temmerman, bestuur<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r normaalschool van Lier. Nog<br />
meer<strong>de</strong>re malen ontmoetten we elkaar, 't zij bij <strong>de</strong>n ver<strong>de</strong>ren strij d <strong>voor</strong><br />
<strong>de</strong> rechten <strong>de</strong>r moe<strong>de</strong>rtaal in <strong>de</strong> volksschool, 't zij bij een bezoek aan <strong>de</strong><br />
kunstschatten van het museum.<br />
Wij brengen <strong>de</strong>n heer Max Rooses een welverdien<strong>de</strong> tol van hul<strong>de</strong> en<br />
dank als « Diesterwegers ' als vrijzinnige Vlamingen, als on<strong>de</strong>rwijzers,<br />
<strong>voor</strong> zijn strij<strong>de</strong>n en welslagen op 't gebied van taal en kunst.<br />
De redactie van Ons Woord.<br />
De heer D. SLEEC KX, oud-leeraar van Ne<strong>de</strong>rlandsche taal bij<br />
<strong>de</strong> staatsnormaalschool van Lier, is onlangs te Luik overle<strong>de</strong>n.<br />
Als taalleeraar was <strong>de</strong> beer Sleeckx, — <strong>de</strong> Spit, noem<strong>de</strong>n hem <strong>de</strong> normalisten<br />
— zeer verdienstelijk ; als tooneel- en romanschrijver ontving hij<br />
gewettig<strong>de</strong>n bijval .<br />
Aan zijn nagedachtenis wordt een dankbare herinnering gewijd door<br />
De redactie van Ons Woord.<br />
Onzen hartelijken dank aan het « Komiteit ter oprichting van<br />
een <strong>de</strong>nkzuil op het graf van <strong>de</strong>n beer Karel Van Beeck, » <strong>voor</strong> het<br />
medallion met het afbeeldsel van ons betreurd me<strong>de</strong>lid, aan onze vereeniging<br />
welwillend geschonken.<br />
De le<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n kring, die verlangen zulk eon medaillon, een kunststuk<br />
van Dupuis, to bezitten, kunnen het zich aanschaffen aan <strong>de</strong>n<br />
prijs van 2 fr.<br />
Het bestuur van Diesterweg.<br />
Het zilveren jubelfeest <strong>de</strong>r heeren A. PLOMPEN en F. VAN<br />
CUYCK heeft aan <strong>de</strong> oud-leerlingen dozer verdienstelijke on<strong>de</strong>rwijzers<br />
gelegenheid gebo<strong>de</strong>n to zeggen hoezeer zij steeds wor<strong>de</strong>n hooggeschat,<br />
hoe levendig hun lessen in 't geheugen gebleven zijn. Op Zondag, 20 jl.<br />
vereenig<strong>de</strong>n zij zich met <strong>de</strong> jubilarissen in <strong>de</strong> turnzaal <strong>de</strong>r jongensschool<br />
2, Blin<strong>de</strong>nstraat, die vele <strong>de</strong>r aanwezigen sinds 10, 20 jaar niet moor<br />
had<strong>de</strong>n weergezien. Een korte toespraak, lezing en overhandiging van<br />
een paar adressen aan <strong>de</strong> jubilarissen en een paar bloemkorfjes aan hun
— 352 —<br />
echtgenooten, een geroerd antwoord van <strong>de</strong> met zooveel recht gevier<strong>de</strong>n<br />
en een paar uurtjes genoegelijk samenzijn, waar het vertellen <strong>de</strong>r herinneringen<br />
van vroeger werd afgewisseld door zang en <strong>de</strong>clamatie — ziedaar<br />
<strong>de</strong> heele plechtigheid. Maar om alles zweef<strong>de</strong> een zoo gemoe<strong>de</strong>lij ke<br />
en toch opgewekte toon7 zoo oprecht en innig was elk woord van weerzij<strong>de</strong>n<br />
gesproken, zooveel genoegen gaf het weerzien van menig half vergeten<br />
schoolmakker, kortom er heerschte zulke ware feeststemming dat het<br />
uur van schei<strong>de</strong>n ie<strong>de</strong>r te vroeg scheen.<br />
Zwemlessen. — Aangewakkerd door <strong>de</strong> goe<strong>de</strong> uitslagen, in Hamburg<br />
bekomen, zal ook Charlottenburg tot het inrichten van zwemlessen<br />
overgaan en wel op <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> wijze : <strong>de</strong> zwemoefeningen wor<strong>de</strong>n als<br />
een af<strong>de</strong>eling turners aanzien ;• 25-30 knapen wor<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> turnzaal <strong>voor</strong>bereid<br />
en komen slechts in het water nadat zij <strong>de</strong> zwembewegingen volledig<br />
meester zijn. Hier zwemmen <strong>de</strong> leerlingen eerst aan strakgespannen<br />
touwen en kunnen gewoonlijk na <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> of <strong>de</strong>r<strong>de</strong> les met zwemkurken<br />
hun vrije oefeningen aanvangen. Deze wor<strong>de</strong>n zoolang <strong>voor</strong>taezet tot <strong>de</strong><br />
leerling, bij gelijkmatige beweging, in staat is om rustig te a<strong>de</strong>men. Dan<br />
wordt hij opnieuw aan <strong>de</strong> lijn genomen, waar een <strong>voor</strong>zwemmer hem<br />
helpt tot hij flink zwemmen kan.<br />
Flink doorgezette oefeningen buiten het water — gelij kmatig leeren<br />
a<strong>de</strong>men door het gebruik van kurk — ligt daarin geen vingerwijzing<br />
<strong>voor</strong> onze kollega's die zwemon<strong>de</strong>rricht geven ?<br />
Sterk I — Te .Rendsburg (Duitschland) heeft een rentenier aan <strong>de</strong><br />
stad een tamelijk groote som vermaakt ter verhooging <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzerswed<strong>de</strong>n.<br />
De kommissie van on<strong>de</strong>rwijs gaf echter geen gehoor aan het<br />
verzoek <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers om hun toestand door dit mild le gaat to verbeteren.<br />
En nu bedreigen <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers <strong>de</strong> weinig va<strong>de</strong>rlijke stad met een<br />
proces.<br />
De onbeschaam<strong>de</strong>n !<br />
Flachsmann.... uit lief<strong>de</strong> ! — Te Siegen is een bestuur<strong>de</strong>r tot een<br />
jaar gevang veroor<strong>de</strong>eld omdat hij zich van valsche papieren bediend had<br />
om aan zijn plaats te geraken. Hid had theologie gestu<strong>de</strong>erd, doch geen.<br />
exaamiafgelegd. Als huisleeraar verloof<strong>de</strong> hij zich, en daar <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs zijner<br />
toekomen<strong>de</strong> op een vaste fi positie ► aandrongen, bood hij zich als<br />
on<strong>de</strong>rwijzer aan. Door het overleggen van een valsch diploma bekwam<br />
hij <strong>de</strong> plaats. Later maakte hij daarvan nogmaals gebruik Coen hij naar<br />
het ambt van bestuur<strong>de</strong>r long. Door een toeval kwam <strong>de</strong> zaak aan het<br />
licht. — De zaak is to pikanter, daar bij <strong>de</strong> bespreking van Flachsmann<br />
van verschillen<strong>de</strong> zij<strong>de</strong>n beweerd word, dat zulk geval zich in Duitschland<br />
niet <strong>voor</strong>doen kon.<br />
De misda<strong>de</strong>n in Frankrijk. — De laatste statistiek (1895-1900)<br />
bewijst een sterke vermin<strong>de</strong>ring van het aantal ze<strong>de</strong>lijke misdrijven. Elk<br />
jaar <strong>de</strong>ed regelmatig <strong>de</strong> kurve dalen.<br />
In 1895 kwamen er <strong>voor</strong> <strong>de</strong> jury 2.853 zaken ; verle<strong>de</strong>n jaar slechts<br />
2.353. Het aantal moordbedrijven slonk van 226 tot 168 ; <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rmoor<strong>de</strong>n<br />
van 172 tot 105 ; <strong>de</strong> ergerlijk-misdadige diefstallen van 716 tot 740.<br />
De gewone rechtsovertredingen, te oor<strong>de</strong>elen door <strong>de</strong> boetstraffelijke<br />
rechtbanken vermin<strong>de</strong>ren van 206.000 tot 181.000.<br />
Veel is er geschreven en gewreven over <strong>de</strong>n invloed van het on<strong>de</strong>rwijs
— 353 —<br />
op <strong>de</strong> misdadigheid. Men ging zelfs zoo ver <strong>de</strong> school in failliet te verkiaren.<br />
Dat alles is overdreven. Swing oefenen school en on<strong>de</strong>rwijzer invloed<br />
uit; loch vele factoren —huisgezin, samenleving, economische <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>n,<br />
geringe duur van 't on<strong>de</strong>rricht enz. - werken storend op dien<br />
invloed.<br />
In elk geval is die vermin<strong>de</strong>ring van misdadigheid een verhengend feit.<br />
De Frausche schoolwet heeft van <strong>de</strong> ze<strong>de</strong>lijke opvoeding een afzon<strong>de</strong>rlijk<br />
leervak gemaakt, geheel en al op <strong>de</strong>gelijke wijze ingericht. Wellicht zijn<br />
het <strong>de</strong> eerste vruchten van dit opvoedingsstelsel.<br />
In <strong>de</strong>n gerechtszetel. — Zel<strong>de</strong>n gaat er een dag <strong>voor</strong>bij zon<strong>de</strong>r<br />
dat <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer klachten heeft te aanhooren vankin<strong>de</strong>ren, <strong>de</strong> een over<br />
<strong>de</strong> an<strong>de</strong>r. En niet gemakkelijk valt het soms een rechtvaardig oor<strong>de</strong>el to<br />
vellen. In <strong>de</strong>n warboel van beschuldigingen, verwijten, plagerijen, vechtpartijtjes<br />
zelfs, is het vaak onmogelijk <strong>de</strong>n rechten draad to ontspinnen.<br />
Wie begon eerst ? wie is <strong>de</strong> Ba<strong>de</strong>r, wie het slachtoffer ? Gewoonlijk zij a<br />
bei<strong>de</strong>n het op beurt en tegelijk. De rol van « wijze Salomon » levert dan<br />
zwarighe<strong>de</strong>n op <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer.<br />
Presi<strong>de</strong>nt Kruger zou, on<strong>de</strong>r dit betrek, uitmuntend als rechter kunnen<br />
optre<strong>de</strong>n. Toen hij nog te Pretoria verbleef, werd hij eons door twee<br />
broe<strong>de</strong>rs als scheidsrechter gekozen, om een onver<strong>de</strong>el<strong>de</strong>n eigendom te<br />
splitsen. De grijze staatspresi<strong>de</strong>nt aanhoor<strong>de</strong> geduldig hun we<strong>de</strong>rzijdsch<br />
jammeren, hun re<strong>de</strong>twisten, hun nijdige toespraken.<br />
Ein<strong>de</strong>lijk nam hij <strong>de</strong> dampen<strong>de</strong> pijp uit <strong>de</strong>n mond en sprak kalm en<br />
ernstig : t Gij, mijn vriend, gij ver<strong>de</strong>elt <strong>de</strong> bezitting in twee <strong>de</strong>elen, zooals<br />
ge best oor<strong>de</strong>elt.— En gij, mijn an<strong>de</strong>re vriend, gij kiest eerst en neemt<br />
het <strong>de</strong>el dat u meest bevalt. »<br />
Aldus werd <strong>de</strong> eerste pleiter verplicht <strong>de</strong>n eigendom richtig to ver<strong>de</strong>elen<br />
; immers, hij wist niet wat <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> kiezen zou en had alle belang<br />
rechtvaardig en welwillend te han<strong>de</strong>len.<br />
Uitbreiding <strong>de</strong>r Normale Studien.<br />
Op 17 October, 1.1., had <strong>de</strong> algemeene verga<strong>de</strong>ring plaats van <strong>de</strong> <strong>de</strong>elnemers aan<br />
het werk : Uitbreiding <strong>de</strong>r Normale studien.<br />
Voor een goed veertigtal aanwezigen gaf <strong>de</strong> secretaris verslag over <strong>de</strong>n ze<strong>de</strong>lijken<br />
toestand van het werk. Hij verwijst naar <strong>de</strong> n rs 8 en 9 van <strong>de</strong>n loopen<strong>de</strong>n jaargang<br />
van c On$ Woord v, waarin <strong>de</strong> sprekers en <strong>de</strong> door hen behan<strong>de</strong>l<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwerpen zijn<br />
vermeld. De beperkte hulpmid<strong>de</strong>len waarover het comiteit kon beschikken dwongen<br />
het steeds een beroep te doen op <strong>de</strong>n geest van opoffering <strong>de</strong>r verschillige confprenciers,<br />
welke zich moesten tevre<strong>de</strong>n stellen met een hartelijk c dank je wel ,.<br />
Waardiger zou hij het vin<strong>de</strong>n, indien wij, zooals <strong>de</strong> Uitbreiding <strong>de</strong>r Hoogeschool,<br />
onze welgemeen<strong>de</strong> dankbetuiging kon<strong>de</strong>n vergezellen van eene stoffelijke vergoeding,<br />
indachtig <strong>de</strong> spreuk : toute peine merite salaire. Dan ook zou het comiteit in staat<br />
zijn een meer richten<strong>de</strong>n en min lijdzamen rol te spelen. Het zou kunnen aandui<strong>de</strong>n<br />
welke stof het <strong>voor</strong> een bepaal<strong>de</strong>n jaargang wenscht te behan<strong>de</strong>len, wat <strong>voor</strong>zeker,<br />
als mid<strong>de</strong>l ter ontwikkeling, meer onmid<strong>de</strong>llijk nut zou opleveren dan een
---- 3 '54 ---<br />
bont mozaiek, hoe schitterend ook, van velerlei uiteenloopen<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwerpen. Het<br />
zou niet moeten vreezen misbruik te maken van <strong>de</strong> offervaardigheid van steeds<br />
<strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> sprekers, en, zooals 't meermalen het geval was, bij gebrek aan voldoen<strong>de</strong><br />
hulpmid<strong>de</strong>len, eene begonnen briefwisseling afbreken. Als men eens besloten heeft<br />
aan <strong>de</strong> <strong>voor</strong>drachtgevers eene vergoeding toe te kennen wordt het een kiesch punt<br />
daarop uitzon<strong>de</strong>ringen te maken, en men is algemeen van gevoelen dat het, niet<br />
enkel onzer stoffelijk opzicht, maar ook om tot geene oververzadiging aanleiding te<br />
geven, wenschelijk zou zijn zich bij een tiental <strong>voor</strong>drachten te bepalen.<br />
Er wordt nota genomen van <strong>de</strong> wenschen <strong>de</strong>r toehoor<strong>de</strong>rs betrekkelijk <strong>de</strong>n jaargang<br />
1901 . 1902, en men besluit in on<strong>de</strong>rhan<strong>de</strong>ling te tre<strong>de</strong>n met enkele conferenciers<br />
om te kunnen berekenen hoeveel er eventueel noodig zou zijn om een bepaald<br />
doel te bereiken, en dientengevolge aan het gemeente-bestuur een toelage te verzoeken.<br />
De schatbewaar<strong>de</strong>r heeft als volgt <strong>de</strong>n bilan opgemaakt <strong>de</strong>r kas :<br />
Bilan <strong>de</strong>r kas op I October 1901.<br />
ONTVANGSTEN :<br />
300 inschrijvingen aan i fr. 300.00 fr.<br />
83.57 van syllabussen 83.57 )7<br />
Totaal 383.57 fr.<br />
UITGAVEN :<br />
Aan lokaal en bediening,<br />
licht, en z. 72.5o fr.<br />
Drukker 101.50 »<br />
,, Secretariaat en convocatiekosten<br />
30.91 ,,<br />
» Voordrachtgevers en<br />
bijkomen<strong>de</strong> onkosten 68.05 »<br />
Totaal 272.96 fr.<br />
Blijft nog in kas op I October zgox : 383.57 fr.<br />
— 272.96 ,,<br />
no.61 fr.<br />
Het is niet van belang ontbloot te weten, uit welke elementen <strong>de</strong> groep onzer<br />
300 inschrijvers bestond.<br />
Van Diesterweg tra<strong>de</strong>n 204 le<strong>de</strong>n toe : 114 On<strong>de</strong>rwijzers, 66 On<strong>de</strong>rwijzeressen<br />
<strong>de</strong>r Meisjesscholen en 24 On<strong>de</strong>rwijzeressen <strong>de</strong>r Kin<strong>de</strong>rtuinen.<br />
Buiten Diesterweg lever<strong>de</strong> het personeel 54 bijtre<strong>de</strong>rs : 32 Heeren en 22 Damen.<br />
De overige 42 inschrijvers : 25 Heeren en 17 Damen waren vreemd aan het<br />
personeel.<br />
Diesterweg's Hulpkas poor Behoeftige Schoolkin<strong>de</strong>rell.<br />
Uitreiking <strong>de</strong>r lichtbeel<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> kolonisten.<br />
Op Zondag, 10 November a.s., heeft in <strong>de</strong> schouwburgzaal El Bardo<br />
<strong>de</strong> uit<strong>de</strong>eling plaats <strong>de</strong>r lichtbeel<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> kolonisten, dit jaar door<br />
Diesterweg's Hultkas naar <strong>de</strong>n buiten gezon<strong>de</strong>n.<br />
Te dier gelegenheid wordt, met me<strong>de</strong>werking van het Gemengd Koor,<br />
een concert ingericht. Het programma, dat we hieron<strong>de</strong>r me<strong>de</strong><strong>de</strong>elen,<br />
is welsprekend genoeg.
- 855 -<br />
P Ft OG IRA IVIM 7ik<br />
EERSTE DEEL.<br />
I. Taiiblein weiss, Oud-Hoogduitsch Volkslied<br />
<strong>voor</strong> Gemengd Koor bewerkt .<br />
II. Hongaarsche Fantazij, <strong>voor</strong> fluit<br />
Mr HyP. VINCK.<br />
III. a) Bloemenliedje .<br />
b) Er was 'n meld. . . ..<br />
MeVrOUW MARIA LEVERING.<br />
IV. Balla<strong>de</strong>, <strong>voor</strong> harp . ..<br />
Mej offer HONORINE ZELLIEN.<br />
V. Feest- en Strijdzang . .<br />
Mr HENRY FONTAINE.<br />
VI. a) De X-stralen . .<br />
b) De Schipbreuk ..<br />
Monologen door Mr HUB. LAROCHE.<br />
.. JOHANNES BRAHMS<br />
. . M. DOPPLER<br />
. EDW. KEURVELS<br />
. KAREL MESTDAGH<br />
. H. WIELAND<br />
. PETER BENOIT<br />
. ***<br />
. ***<br />
TWEEDE DEEL.<br />
I. Ave Verum ..<br />
<strong>voor</strong> Gemengd Koor.<br />
. W. MOZART<br />
IL Concerto <strong>voor</strong> fluit en harp (2e <strong>de</strong>el) .. W. MOZART<br />
III. De Geschie<strong>de</strong>nis van Godfried van Bouillon,<br />
verteld door eenen Brusseleer . .<br />
M r HUB. LAROCHE.<br />
. ***<br />
IV. Harpzang, (Gedicht van Joost Van <strong>de</strong>n Von<strong>de</strong>l) met<br />
begeleiding van Harp en Fluiten ...<br />
Mevr. M. LEVERING, Mej. H. ZELLIEN.<br />
MM. H. VINCK, G. PLATEN, J. BARS.<br />
JAN BLOCKX<br />
V. a) Visscherslie<strong>de</strong>ken .. JAN BLOCKX<br />
b) Ons Va<strong>de</strong>rland, Volkslied. .... . . JAN BLOCKX<br />
Mr HENRY FONTAINE en Diesterweg's klein koor.<br />
Klavier van het huffs L. ANTHONIS.<br />
De volgen<strong>de</strong> schikkingen zijn door het bestuur vastgesteld<br />
1 0 Al <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n van Diesterweg hebben recht op twee inkomkaarten tot <strong>de</strong> <strong>voor</strong>behou<strong>de</strong>n<br />
plaatsen.<br />
20 De afgevaardig<strong>de</strong>n maken een lijst op <strong>de</strong>r le<strong>de</strong>n welke kaarten verlangen. Zij<br />
kunnen <strong>de</strong>ze lijst inleveren en <strong>de</strong> kaarten bekomen tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> zangoefening<br />
van Dinsdag, 5 November, in het Antrverpsch Kogehuis, Van Straelenstraat,<br />
van 7-8 uur.<br />
30 De abonnenten op Ons Woord kunnen insgelijks een inkomkaart bekomen, recht<br />
gevend tot <strong>de</strong> <strong>voor</strong>behou<strong>de</strong>n plaatsen, op <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> dagen en uren als hierboven<br />
vermeld.<br />
40 Bijgevoeg<strong>de</strong> kaarten zijn to bekomen aan <strong>de</strong>n eenvormigen prijs van twee frank.<br />
Op W oensdag, 14 November a.s., in <strong>de</strong>n El Bardo : VOORDRACHT<br />
OVER DEN ZUIDPOOL, met lichtbeel<strong>de</strong>n ; door <strong>de</strong>n heer J. VAN<br />
MIERLO, lid .<strong>de</strong>r Belgische Zuidpoolexpeditie.
- 356 -<br />
BOEKBEOORDEELING<br />
Fransche Spreekoefeningen, tot gelijktijdige beoefening van <strong>de</strong> spraakkunst en <strong>de</strong><br />
gesproken taal, door JoH. STORM, hoogleeraar in <strong>de</strong> Romaansche en Engelsche philologie<br />
aan <strong>de</strong> hoogesschool te Cristiania.<br />
Hoogere Cursus. — Ne<strong>de</strong>rlandsche uitgaaf, bewerkt door C. M . ROBERT. Uitgever :<br />
J. B. WOLTERS, Groningen. Prijs x gul<strong>de</strong>n, 4o cents.<br />
Geen schoolboek ; wel, geschikt <strong>voor</strong> zelfstudie. Fransche en Ne<strong>de</strong>rlandsche tekst<br />
staan tegenover malkaar ter vergelijking. In voetnota, zeer grondige aanmerkingen<br />
over taal, spraakleer, stijl, beteekenis en <strong>de</strong>zer wijzigingen. De gekozen stukjes,<br />
ontleend aan <strong>de</strong>gelijke Fransche letterkundigen — Laboulaye, A. Dumas, Eugene<br />
Sue, Labiche, Hector Malot, Scribe, enz.... zijn door <strong>de</strong>n schrijver vervormd tot<br />
dialogen.<br />
Een alfabetisch woord — en zaakregister, betrekking hebben<strong>de</strong> op <strong>de</strong> voetnota's,<br />
besluit het boek. Voor eene grondige studie <strong>de</strong>r taal lijkt het ons uitstekend<br />
geschikt.<br />
Cours <strong>de</strong> ZOologie et <strong>de</strong> Botanique, par OSCAR TERFOE, docteur en sciences naturelles.<br />
Uitgever : Wesmael-Charlier, Namen. Prijs 3 fr.<br />
De inhoudstafel bevat : a) menschelijke ontleedkun<strong>de</strong> en levensleer, b) het dierenrijk,<br />
c) ontleedkun<strong>de</strong> en levensleer <strong>de</strong>r planten, d) het plantenrijk. e) Practische<br />
aanduidingen <strong>voor</strong> het aanleggen en verzorgen van verzamelingen.<br />
Een lijvig boek<strong>de</strong>el van 320 blz., behelzen<strong>de</strong> 775 figuren in <strong>de</strong>n tekst, van een<br />
onberispelijke uitvoering. De wetenschappelijke metho<strong>de</strong> is saam te vatten als<br />
volgt : A) Studie van een type-exemplaar, <strong>voor</strong> elke or<strong>de</strong> van dieren of plan ten.<br />
B) Algemeene kenmerken, en klassificatie <strong>de</strong>r organismen.<br />
Een uitstekend boek <strong>voor</strong> het hooger- lager- of het mid<strong>de</strong>lbaar on<strong>de</strong>rwijs.<br />
De eerste taaloefeningen, een stel eenvoudige, methodisch gerangschikte taaloefeningen<br />
<strong>voor</strong> het twee<strong>de</strong> leerjaar <strong>de</strong>r volksschool, door W. J. A. GRIMME. Uitgever :<br />
J. B. Wolters, te Groningen. 1901. Prijs zo cents.<br />
De inhoudstafel bevat oefeningen op : a of aa, o of oo, e of ee, u of uu, i of ie, u of eu,<br />
ie of uu, e of i, ie of ei, ei of ui; — op b of p, d of t, g of k, s of z, al; of sck, f of v aan<br />
't begin van elk woord ; — op br of pr, bl of pl, ei of ij, au of ou, d of t, b of p enz. op<br />
't eind van elk woord.<br />
De gebruikelijke spelling treft in dit boekje een duchtigen bondgenoot.<br />
Le len<strong>de</strong>main <strong>de</strong>s jeunes fines, lecons d'education familiale et maternelle, a l'usage<br />
<strong>de</strong>s ecoles et <strong>de</strong>s classes menageres, <strong>de</strong>s ecoles primaires superieures et <strong>de</strong>s ecoles<br />
moyennes <strong>de</strong> filles, door J. LEMOINE-BELLIERE. Uitgever J. Lebegue, Brussel.<br />
Een uitmuntend werkje om het meisje <strong>voor</strong> te berei<strong>de</strong>n tot het latere familieleven.<br />
Het han<strong>de</strong>lt over <strong>de</strong>n rol van het meisje in <strong>de</strong> familie, <strong>de</strong> hoedanighe<strong>de</strong>n die zij zich<br />
moet eigen maken, het huwelijk, <strong>de</strong> jonge vrouw in haar huisgezin, hare <strong>voor</strong>uitziendheid,<br />
<strong>de</strong> moe<strong>de</strong>rlijke zorgen, <strong>de</strong> ze<strong>de</strong>lijke opvoeding van het kind, <strong>de</strong> kunst in<br />
het huis, <strong>de</strong> grootmoe<strong>de</strong>r.<br />
Elk hoofdstuk is met zorg, met dui<strong>de</strong>lijkheid en in allen eenvoud uitgewerkt. Een<br />
schat van opmerkingen en raadgevingen. We bevelen ernstig <strong>de</strong> lezing ervan aan bii<br />
alle on<strong>de</strong>rwijzeressen. Zij zullen zich overtuigen dat <strong>de</strong> schrijver het woord van<br />
John Ruskin wil<strong>de</strong> helpen verwezenlijken: (Even min als een koningin haar rijk verlaat,<br />
evenmin verlaat <strong>de</strong>n schutsengel van <strong>de</strong>n haard hare woning. Zij waakt en<br />
versiert, is werkzaam van <strong>de</strong>n ochtend en vermoeid <strong>de</strong>s avonds. Werken, minnen,<br />
veraangenamen — en 't leven vliet henen ) .
ACHTSTE JAARGANG Nr 12 I December xgox<br />
Ohne ein Blatt, in welchem alles Laufen<strong>de</strong>n was die Lehrer interessiren kann zar Sprache kommt,<br />
ist eine lebendige Verbindung und Wechselwirkung <strong>de</strong>r Lehrer nicht <strong>de</strong>nkbar.<br />
In <strong>de</strong>r Vereinigung liegt unsere Kraft. Isoliere dich und du bist schwach o<strong>de</strong>r du wirst es.<br />
DIESTERWEG.<br />
INHOUD : Het rectoraat in <strong>de</strong> lagere scholen . — Bijdragen over <strong>de</strong>n strijd van het Belgisch<br />
Staatsbestuur tegen het officieel on<strong>de</strong>rwijs. — Aan <strong>de</strong> Jongeren : Brief-fragment. — Henrik Ibsen<br />
over <strong>de</strong>n On<strong>de</strong>rwijzer. . — Kijkjes links en rechts. — Henry Fontaine. — Werkzaamhe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r<br />
Vereeniging . — Vrije Tribuun : Diercks en Flemming. — Boekbeoor<strong>de</strong>elingen.<br />
HET RECTORAAT IN DE LAGERE SCHOLEN.<br />
't Is een algemeene, een bijna Europeesche beweging tegen <strong>de</strong> instelling<br />
van het schoolhoof<strong>de</strong>ndom, zooals dit thans waait en draait.<br />
In verschillen<strong>de</strong> Zwitsersche kantons, ook in verschei<strong>de</strong>ne Duitsche<br />
staten — we schrijven haast in <strong>de</strong> meest vrijzinnige en het on<strong>de</strong>rwijs<br />
toegedane streken — kent men geen schoolhoof<strong>de</strong>n. Enkel, een Oberlehrer,<br />
, bediening toevertrouwd aan <strong>de</strong>n oudsten on<strong>de</strong>rwijzer, of bij<br />
beurt waar to nemen.<br />
In Holland luid<strong>de</strong> <strong>de</strong> leus <strong>voor</strong>eerst : « De hoof<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> <strong>de</strong> klas ! »<br />
Ze werd gewijzigd en vervormd tot het <strong>de</strong>nkbeeld <strong>de</strong>r republiekeinsche<br />
school. Talrijke vlugschriften war<strong>de</strong>n daarover in 't licht gegeven,<br />
waaron<strong>de</strong>r die van JAN GERHARD, (1) GEERTSMA, (2) en c.s. uitmuntten<br />
door klaarheid en <strong>de</strong>gelijkheid van betoog.<br />
(1)Beter on<strong>de</strong>rn'ijs en betere on<strong>de</strong>rmifters, zon<strong>de</strong>r rangexamens en zon<strong>de</strong>r hoof<strong>de</strong>n<br />
van scholen, door J. W. GERHARD. Amsterdam : L. J. Vermeer, 1898.<br />
(2) Opvoeding en on<strong>de</strong>rn'ijs en <strong>de</strong> Masse-on<strong>de</strong>rn'ijzer. Een woord tot school-autoriteiten,<br />
ou<strong>de</strong>rs en on<strong>de</strong>rwijzers, door K. GEERTSMA. — Amsterdam : Ceintuurbaan<br />
z86.
— 358 —<br />
Ook in Belgie schijnt men ontevre<strong>de</strong>n over <strong>de</strong> bestaan<strong>de</strong> toestan<strong>de</strong>n.<br />
Dit bleek dit jaar allerdui<strong>de</strong>lijkst op het kongres van Bergen.<br />
't Zou verkeerd zijn te <strong>de</strong>nken dat <strong>de</strong> afgevaardig<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r kantonale<br />
kringen, die aldaar stemrecht uitoefen<strong>de</strong>n, behooren tot <strong>de</strong> vurige,<br />
meest <strong>voor</strong>uitstreven<strong>de</strong> elementen van het on<strong>de</strong>rwijzerskorps.<br />
In 't geheel niet !<br />
Daar ziet ge vereenigd <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> strij<strong>de</strong>rs, vergrijsd in <strong>de</strong>n dienst en<br />
en in <strong>de</strong>n beroepskamp, manners die sinds twintig en meer jaren trouw<br />
<strong>de</strong> kongressen volgen, bestuur<strong>de</strong>rs van ste<strong>de</strong>lijke scholen en dorpsbovenmeesters.<br />
Uit « noodzakelijkheid <strong>de</strong>s mid<strong>de</strong>ls en <strong>de</strong>s gebods »<br />
zijn het veeleer behoudsgezin<strong>de</strong> karakters, diep na<strong>de</strong>nkend en traag<br />
han<strong>de</strong>lend waar het een nieuwigheid betreft.<br />
En daarom is van zoo'n gewichtige beteekenis <strong>de</strong> eenparig uitgebrachte<br />
stemming :<br />
« Het rectoraat kan — of mag — in <strong>de</strong> lagere scholen wor<strong>de</strong>n<br />
ingericht. »<br />
't Is <strong>de</strong> eerste, <strong>de</strong> belangrijkste stap, tot <strong>de</strong> afschaffing <strong>de</strong>r schoolhoof<strong>de</strong>n.<br />
Ons dunkens, hoe zeer hij ook ons gemoed streelt, komt hij evenwel<br />
te vroeg, te <strong>voor</strong>barig.<br />
le<br />
Moest men op het huidige oogenblik een proef nemen met het rectoraat,<br />
we zijn er van overtuigd, die proefneming zou na<strong>de</strong>elig uitvallen.<br />
't Gevolg zou wezen een ze<strong>de</strong>lijke neerlaag <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer ;<br />
en, <strong>voor</strong> <strong>de</strong> toekomst, een nog min<strong>de</strong>re behan<strong>de</strong>ling dan hem tegenwoordig<br />
ten <strong>de</strong>el valt.<br />
Om <strong>de</strong> invoering van het rectoraat noodzakelijk, schier onmisbaar<br />
te maken, moeten er tot stand gebracht <strong>de</strong> drie groote hervormingen<br />
die heel <strong>de</strong> kwestie beheerschen :<br />
1 0 een betere beroepsopleiding van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer ;<br />
2° <strong>de</strong> inrichting van schoolverga<strong>de</strong>ringen ;<br />
3° samenwerking met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs.<br />
On<strong>de</strong>rzoeken we, een <strong>voor</strong> een, <strong>de</strong>ze drie gewichtige vraagpunten.<br />
* *<br />
A. De beroepsopleiding van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer.<br />
Het verblijf in <strong>de</strong> normaalschool duurt vier jaar. ( 1) Binst dit tijdsverloop<br />
wordt <strong>de</strong>n riormalist geschonken en zijn wetenschappelijke<br />
vorming en zijn beroepsopleiding.<br />
Allen zijn we 't eens om te erkennen, hoe onbeholpen we <strong>voor</strong> een<br />
klas staan bij het begin onzer loopbaan. Uiterlijk trekken we ons goed<br />
( 1 ) Het spreekt van zelf dat onze argumentatie van nog grooter kracht is ten<br />
opzichte <strong>de</strong>r regenten, die slechts twee jaren normale studies doen.
— 359 —<br />
uit <strong>de</strong>n slag, schijnbaar viot het on<strong>de</strong>rricht en wordt <strong>de</strong> or<strong>de</strong> gehandhaafd.<br />
Dit geldt althans <strong>voor</strong> <strong>de</strong> besten.<br />
Maar we on<strong>de</strong>rwijzen naar een schema, ons opgedrongen in <strong>de</strong><br />
normaalschool zelve ; ons on<strong>de</strong>rricht gaat tot een <strong>de</strong>nkbeeldig wezen ;<br />
het berust op een fictie, als <strong>de</strong> theorie van <strong>de</strong> as <strong>de</strong>r aar<strong>de</strong>, of <strong>de</strong> etherlagen<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> verklaring van licht en warmte...<br />
Een zulke leerling bestaat niet. We hebben daar, <strong>voor</strong> ons, vijftig<br />
of meer kin<strong>de</strong>ren zitten, met verschillen<strong>de</strong> begaafdheid, geestelijken<br />
aanleg, uiteenloopen<strong>de</strong> karakters. Elk van hen is een raadsel,<br />
waarvan we <strong>de</strong> verklaring niet geven kunnen, door gebrek aan kennis.<br />
Want <strong>de</strong> studie <strong>de</strong>r zielkun<strong>de</strong>, <strong>de</strong> wetten <strong>de</strong>r levensleer in verband<br />
met <strong>de</strong> opvoedkun<strong>de</strong>, zijn te weinig bekend, ter nauwernood<br />
aangeraakt tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong>n duur <strong>de</strong>r normale studies.<br />
Een leemte in <strong>de</strong> wetenschappelijke vorming kan iemand gemakkelijk<br />
aanvullen, door eigen studie na het verlaten <strong>de</strong>r normaalschool.<br />
Dit valt moeilijker <strong>voor</strong> <strong>de</strong> bijzon<strong>de</strong>re beroepsvakken : zielkun<strong>de</strong>,<br />
levensleer van het centrale zenuwstelsel. Daartoe moet men aan <strong>de</strong><br />
hand geleid van bijzon<strong>de</strong>re leeraars, die aanschouwelijk en theoretisch<br />
die leerstof verwerken.<br />
En niet ie<strong>de</strong>r heeft <strong>de</strong> gelukkige gelegenheid <strong>de</strong> leergangen bij te<br />
kunnen wonen van een professor Warnots, een dokter De Moor, Ley<br />
of Sano. (1)<br />
De normale studies dienen te wor<strong>de</strong>n bekroond door het volgen<br />
van een leergang aan <strong>de</strong> hoogeschool over opvoed- en zielkun<strong>de</strong><br />
en <strong>de</strong> daarvan afhankelijke vakk en.<br />
Dan eerst zou <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer mogen en kunnen zeggen : « Ik<br />
heb <strong>de</strong>n kring doorloopen van <strong>de</strong> <strong>voor</strong>afgaan<strong>de</strong>lijke studies ; ik<br />
ben theorisch toegerust ; <strong>de</strong> praktijk zal mij ver<strong>de</strong>r bekwamen<br />
en volmaken. »<br />
Niet enkel om wille van zijn beroep alleen zou een kortstondig verblijf<br />
aan <strong>de</strong> universiteit welkom zijn aan <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer. Ook bij <strong>de</strong><br />
massa zou het zijn ontzag en aanzien verhoogen.<br />
Voor een geneesheer, <strong>voor</strong> een advocaat <strong>voor</strong> een geestelijke<br />
koestert men in 't algemeen een heiligen eerbied. Men aanhoort ze<br />
als een orakel. Waarom ? Omdat ze hun studies volbrachten aan <strong>de</strong><br />
hoogeschool. Dat woord klinkt hel en heeft een trillen<strong>de</strong>n nagalm. Docter<br />
in geneeskun<strong>de</strong>..., doctor in <strong>de</strong> rechten... doctor in godsgeleerdheid...<br />
Het kleine titelken « doctor » heeft zijn magnetische kracht, te recht<br />
( 1) In <strong>de</strong> universiteitsuitbreiding te Antwerpen, kregen we ten gehoore :<br />
Prof. WARNOTS : Le systerne nerveux central.<br />
Dr. J. DE MOOR Ecole. — La physiologie <strong>de</strong> l'esprit.<br />
Dr. LEY : Lcs enfants arrieres,<br />
Dr. SANO : Het Zenuwstelsel.
— 360 —<br />
of ten onrecht ; al moeten we zelf toegeven dat het <strong>de</strong> werkelijke<br />
waar<strong>de</strong> in niets verhoogt en enkel een « presumptie » is van een<br />
minimum waar<strong>de</strong> en kennis.-<br />
Maar dit minimum geldt als voldoen<strong>de</strong>. En ook <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n<br />
on<strong>de</strong>rwijzer zou <strong>de</strong> titel van « doctor in opvoed- en on<strong>de</strong>rwijskun<strong>de</strong> »<br />
een voldoen<strong>de</strong> minimum uitmaken om onaantastbaar zijn recht te<br />
handhaven als autonoom opvoe<strong>de</strong>r.<br />
B. Schoolverga<strong>de</strong>ringen.<br />
* *<br />
Maar in <strong>de</strong> lagere school is er noodig aansluiting <strong>de</strong>r leervakken,<br />
eenheid in werking, verstandhouding op het stuk <strong>de</strong>r<br />
geestelijke en ze<strong>de</strong>lijke ontwikkeling.<br />
Dit alles kan slechts verkregen wor<strong>de</strong>n door gezag, door een<br />
verstandig sturen<strong>de</strong> leiding.<br />
Zeer juist ! De uitslag van het on<strong>de</strong>rricht is afhankelijk van en<br />
wordt bevor<strong>de</strong>rd door een goe<strong>de</strong>, on<strong>de</strong>rlinge verstandhouding,<br />
door samenwerking over heel <strong>de</strong> lijn. Maar NU is dit geenszins<br />
het geval. Ein man <strong>de</strong>nkt, or<strong>de</strong>nt, beveelt... 't Kan goed zijn,<br />
doch ook slecht. En heel het personeel moet gehoorzamen,<br />
willig of onwillig, met verholen of onverholen tegenzin !...<br />
Neen, dan verkiezen we een verstandhouding, berustend op<br />
gemeen overleg. Daartoe dienen <strong>de</strong> schoolverga<strong>de</strong>ringen, waar eenie<strong>de</strong>r<br />
het recht en <strong>de</strong> plicht heeft zijn zienswijze en •ervaring te<br />
openbaren. De macht van een wordt vervangen door <strong>de</strong> macht<br />
van alien, of beter gezegd, door <strong>de</strong> macht <strong>de</strong>r ce<strong>de</strong> en van <strong>de</strong>n<br />
gezon<strong>de</strong>n zin. Want stellig, bij elk meeningverschil zal <strong>de</strong> logiek<br />
<strong>de</strong> overwinning behalen.<br />
Schoolverga<strong>de</strong>ringen ! ziedaar een thema waar<strong>voor</strong> we moeten<br />
worstelen. Aan Naar <strong>de</strong> oplossing van <strong>de</strong> schoolaangelegenhe<strong>de</strong>n :<br />
in<strong>de</strong>eling <strong>de</strong>r leerstof, opmaken van een omstandig program,<br />
afwisseling van klas, belooningen en straffen, algemeene or<strong>de</strong>...<br />
De besluiten <strong>de</strong>r algemeene verga<strong>de</strong>ringen zijn <strong>voor</strong> eenie<strong>de</strong>r<br />
verplichtend. De uitvoering ervan wordt opgedragen en bewaakt<br />
door een rector. Deze wordt benoemd <strong>voor</strong> een bepaald termijn en<br />
dan vervangen door een an<strong>de</strong>r.<br />
Stellig zou dit stelsel er toe lei<strong>de</strong>n om meer<strong>de</strong>ren eerbied te<br />
betoonen <strong>voor</strong> ie<strong>de</strong>rs individualiteit en werkwijze, binnen <strong>de</strong> grenzen<br />
van <strong>de</strong> algemeene veror<strong>de</strong>ningen ; lei<strong>de</strong>n tot mil<strong>de</strong>re betrekkingen<br />
tusschen toezichthou<strong>de</strong>n<strong>de</strong> en uitvoeren<strong>de</strong> machten ; lei<strong>de</strong>n tot<br />
meer initiatief en vrijheid van wege <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer, wat dan<br />
ook <strong>de</strong> verhouding zou verbeteren van leeraars en leerlingen. In<br />
't algemeen dient meer va<strong>de</strong>rlijk, meer lief<strong>de</strong>rijk te wor<strong>de</strong>n omge-
— 361 —<br />
gaan, in stee, als thans, te spreken uit <strong>de</strong>n hooge, hard en<br />
streng.<br />
Een totale omkeering dus, en een ten goe<strong>de</strong><br />
* * *<br />
C. Samenwerking met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs.<br />
Iernand die het tegenwoordig on<strong>de</strong>rwijs in korte woor<strong>de</strong>n zou<br />
willen kenmerken, kan 't aldus doen : « De overheid — meestal<br />
onbevoegd — heeft alles te zeggen ; <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer — bevoegd —<br />
heeft weinig of niets in te brokken ; <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs — <strong>de</strong> eerste belanghebben<strong>de</strong>n<br />
— zijn van geen tel.<br />
't Zal niemand in het brein komen om <strong>de</strong> tusschenkomst <strong>de</strong>r<br />
ou<strong>de</strong>rs te verlangen op het methodisch, technisch ge<strong>de</strong>elte van 't<br />
on<strong>de</strong>rricht. Op dit stuk zijn z6 on-<strong>de</strong>skundig. Doch ware het<br />
wenschelijk, zoo een nauwere gemeenschap bestond tusschen huis<br />
en school. Bei<strong>de</strong>r betrachting ligt hierin het kind te verschaffen<br />
<strong>de</strong> zorgvuldigste opvoeding mogelijk, <strong>de</strong> grootste som van geluk<br />
mogelijk. Ie<strong>de</strong>rs werkkring is dui<strong>de</strong>lijk afgeteekend, maar ze<br />
begrenzen elkaar en <strong>de</strong> we<strong>de</strong>rzijdsche invloed is bestendig en van<br />
diep ingaan<strong>de</strong>n aard.<br />
De twee groote krachten die <strong>de</strong> opvoeding moeten bewerkstelligen<br />
: <strong>de</strong> school en het huisgezin, werken thans afgezon<strong>de</strong>rd, soms<br />
tegenstrijdig. Reikten ze elkaar <strong>de</strong> hand, <strong>de</strong> taak zou er <strong>de</strong>s te<br />
lichter en te vlugger om gaan.<br />
Zoolang het kind <strong>de</strong> FrObelschool bijwoont, stellen <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs<br />
belang in zijn leeren en vor<strong>de</strong>ren. Is er ou<strong>de</strong>rsbezoek, dan dringt<br />
men zich te pletter.<br />
Volgt het kind <strong>de</strong> lagere school dan is dit liedje uitgezongen.<br />
De ou<strong>de</strong>rs molten daar niet komen ; nooit staat <strong>de</strong> school<strong>de</strong>ur <strong>voor</strong><br />
hen open. 't Verwon<strong>de</strong>rt dan ook geenszins dat ze zich vervreem<strong>de</strong>n<br />
van 't on<strong>de</strong>rwijs en van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer, lien ze slechts bij<br />
naam kennen.<br />
En nogtans zijn er zooveel gelegenhe<strong>de</strong>n en zooveel vormen om<br />
met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs in betrekking te komen. Nu eens wordt er een<br />
bezoek gebracht aan <strong>de</strong> school, of wonen <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs een reeks<br />
lessen bij of een on<strong>de</strong>rvraging., of wordt er een <strong>voor</strong>dracht gegeven<br />
met lichtb,:el<strong>de</strong>n, of neemt het <strong>de</strong> gedaante van een samenspraak<br />
over een gegeven on<strong>de</strong>rwerp. Dergelijke « Offentliche Prufungen »<br />
en « Elternaben<strong>de</strong> » zijn in Duitschland ingeburgerd.<br />
Een rechtstreeksch toezicht wordt dus door <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs uitgeoefend,<br />
dat, ten <strong>de</strong>ele, het toezicht <strong>de</strong>r overheid kan vervangen. En<br />
tevens is dit toezicht een waarborg tot een ernstige en <strong>de</strong>gelijke<br />
ambtsbetrachting van wege het on<strong>de</strong>rwijzend personeel.
— 362 —<br />
If * *<br />
De tegenwoordige organizatie gaat mank aan dit euvel, dat ze<br />
<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer — als lei<strong>de</strong>n<strong>de</strong> kracht — volkomen negeert. Hij is<br />
gedoemd tot een zuiver uitvoeren<strong>de</strong> macht, een stuk geesteslooze<br />
mekaniek. Zoo wil het <strong>de</strong> officieele inrichting, hoewel, in<br />
feite, <strong>de</strong> toestand soms beter is, en <strong>de</strong> persoonlijkheid van <strong>de</strong>n<br />
on<strong>de</strong>rwijzer meer tot haar recht komt.<br />
Het gezag is eer een remtoestel dan een bewegingsvermogen.<br />
Van nu af gewerkt tot het instandbrengen van bovengemel<strong>de</strong><br />
wenschen. Veel daarvan hangt rechtstreeks af van eigen wil en<br />
kracht. De openbare besturen, op hunne beurt, zullen moeten<br />
toegeven aan <strong>de</strong>n drang <strong>de</strong>r omstandighe<strong>de</strong>n.<br />
Schenkt <strong>de</strong> autoriteiten waarborgen door uwe ontwikkeling,<br />
verwekt vertrouwen bij <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs door uw arbeid, vervangt het<br />
willekeurig gezag van een persoon door een gemeenschappelijk<br />
overleg, en <strong>de</strong> kwestie van het rectoraat zal hare oplossing nabij<br />
wezen.<br />
Bijdragen over <strong>de</strong>n Strijd van het Belgisch Staatsbestur tegen<br />
het officieel Oil<strong>de</strong>rwijs.<br />
I. De kin<strong>de</strong>rtuinen van Doornik.<br />
In 1847 werd door eenige weldadige kristelijke personen van Doornik een<br />
bewaarschool opgericht en in eigendom geschonken aan het bestuur <strong>de</strong>r Burgerlijke<br />
Godshuizen. Een enkel beding werd gemaakt : bij het personee 1<br />
werd een geestelijke zuster 4 Fille <strong>de</strong> la Sagesse » gevoegd, die haar betrekking<br />
geheel kosteIoos zou<strong>de</strong> waarnemen.<br />
De schenking werd, on<strong>de</strong>r die <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>, aangenomen.<br />
Een jaar nadien werd in een an<strong>de</strong>r wijk een nieuwe bewaarschool gesticht,<br />
waar thans twee geestelijke zusters wer<strong>de</strong>n geplaatst 4 Filles <strong>de</strong> la Sagesse ».<br />
uit Frankrijk <strong>de</strong>rwaarts gezon<strong>de</strong>n. Ze bekwamen evenwel nu een jaarwed<strong>de</strong><br />
van 600 fr.<br />
De burgerlijke meesteressen, in die bewaarscholen werkzaam, gaven opvolgens<br />
hun ontslag door <strong>de</strong> <strong>voor</strong>tduren<strong>de</strong> machtsaanmatiging <strong>de</strong>r nonnen. En<br />
zelfs in al <strong>de</strong> overige gestichten werd het burgerlijk personeel allengs vervangen<br />
door een geestelijk. Op dit oogenblik wordt hen door <strong>de</strong> Burgerlijke<br />
Godshuizen een gezamenlijk loon uitbetaald van io,5oo fr. Die nonnen komen<br />
en verdwijnen op bevel <strong>de</strong>r geestelijke overheid, zon<strong>de</strong>r dat <strong>de</strong> Godshuizen<br />
er 't minste toezicht of gezag over bezitten.<br />
Op 20 September 11. besloot het bestuur <strong>de</strong>r Burgerlijke Godshuizen <strong>de</strong><br />
geestelijke ( Filles <strong>de</strong> la Sagesse » te ontslaan, om hen te vervangen door<br />
gediplomeer<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzerskrachten, toehooren<strong>de</strong> aan <strong>de</strong>ftige, geeerbiedig<strong>de</strong><br />
Doorniksche families.
— 363 —<br />
Dit nieuwe personeel moest in dienst tre<strong>de</strong>n op Zondag, 3 November 11.<br />
Daags te voren ontving het bestuur <strong>de</strong>r Godshuizen een besluit van <strong>de</strong>n<br />
goeverneur <strong>de</strong>r provincie Henegouw, <strong>de</strong> beslissing opschorsend van 20 September,<br />
waardoor <strong>de</strong> Fransche nonnen wer<strong>de</strong>n vervangen door Belgische<br />
on <strong>de</strong>rwijzeressen.<br />
Het geschil is nu on<strong>de</strong>rworpen aan <strong>de</strong>n minister van Justicie.<br />
Wie zal zegepralen ?<br />
Of <strong>de</strong> reactionnaire invloe<strong>de</strong>n van geestelijkheid en klerikalism, of het burgerlijk<br />
gezag ?<br />
De toekomst zal 't ons leeren.<br />
II. Het godsdienston<strong>de</strong>rwijs in Seraing.<br />
On<strong>de</strong>r dagteekening van 26 September 1901, nam <strong>de</strong> gemeenteraad van<br />
Seraing <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> beslissing, betrekkelijk het on<strong>de</strong>rwijs in godsdienst.<br />
« De Raad »,<br />
« Aangezien <strong>de</strong> Raad, op 22 October 1897, bij eenparigheid, <strong>de</strong> aanneming<br />
had verworpen van verschei<strong>de</strong>ne toegevoeg<strong>de</strong> leeraars <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n leergang van<br />
godsdienst ;<br />
» Aangezien op 13 Januari 1898, <strong>de</strong> heer minister van binnenlandsche zaken<br />
en openbaar on<strong>de</strong>rwijs <strong>de</strong>n Raad dringend heeft aanzocht <strong>de</strong> <strong>voor</strong>stellen van<br />
<strong>de</strong>n heer <strong>de</strong>ken te aanvaar<strong>de</strong>n, betrekkelijk die bijgevoeg<strong>de</strong> leeraars ;<br />
» Aangezien <strong>de</strong> Raad sinds daaraan heeft toegegeven, <strong>de</strong>nken<strong>de</strong> <strong>voor</strong> een<br />
wettelijke verplichting te moeten bukken ;<br />
Aangezien uit <strong>de</strong>n tekst <strong>de</strong>r wet blijkt dat <strong>de</strong> parochiale geestelijkheid<br />
enkel bij uitzon<strong>de</strong>ring plaatsvervangers mag aandui<strong>de</strong>n, die dan nog moeten<br />
aanvaard wor<strong>de</strong>n door <strong>de</strong>n gemeenteraad ; <strong>de</strong>ze blijft bijgevolg volkomen<br />
meester die aanneming te weigeren ;<br />
» Aangezien <strong>de</strong> Raad zijn beslissing niet hoeft uit te leggen, die hij kan<br />
steunen op princieps- of persoonlijke re<strong>de</strong>nen.<br />
» Aangezien <strong>de</strong> stad Brussel,( 1) in hun geheel al <strong>de</strong> plaatsvervangers had<br />
verworpen, door <strong>de</strong> parochiale geestelijkheid aangeduid, en dat <strong>de</strong> heer minister<br />
van binnenlandsche zaken en openbaar on<strong>de</strong>rwijs niet is tusschen getre<strong>de</strong>n<br />
om <strong>de</strong> stad Brussel daartoe te dwingen, zooals hij dat in 1898 gedaan<br />
heeft te Seraing.<br />
« Aangezien <strong>de</strong> wet dient te wor<strong>de</strong>n toegepast op <strong>de</strong> zelf<strong>de</strong> wijze door heel<br />
het koninkrijk, »<br />
besloot zijn vroeger toelating in te trekken en <strong>de</strong>n toegang tot <strong>de</strong> school te<br />
verbie<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> bijgevoeg<strong>de</strong> leeraars van godsdiens t.<br />
De goeverneur <strong>de</strong>r provincie Luik, in overleg met <strong>de</strong>n bevoeg<strong>de</strong>n minister,<br />
bedreig<strong>de</strong> <strong>de</strong> gemeente Seraing met <strong>de</strong> intrekking <strong>de</strong>r staatstoelagen(53.000f)<br />
zoo zij Naar nieuw besluit niet verbrak en niet terugkeer<strong>de</strong> tot <strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>n staat<br />
van zaken.<br />
Op dit oogenblik heeft er een on<strong>de</strong>rvraging plaats in <strong>de</strong> Kamer over het<br />
dubbel stelsel van maten en gewichten, door het staatsbestuur gebruikt in<br />
gelijksoortige gevallen.<br />
( 1 ) De stad Brussel had in<strong>de</strong>rdaad, an <strong>voor</strong> een, al <strong>de</strong> kandidaten verworpen, door<br />
<strong>de</strong> parochiale geestelijkheid <strong>voor</strong>gestcld als plaatsvervangers <strong>voor</strong> het godsdienstricht.
— 364 —<br />
En <strong>de</strong> heer DE TROOZ, minister van binnenlandsche zaken en openbaar<br />
on<strong>de</strong>rwijs, wist enkel zijn doenwijze te ver<strong>de</strong>digen door <strong>de</strong>zen» casuistieken »<br />
uitvlucht :<br />
Il y eat a Bruxelles autant <strong>de</strong> scrutins qu'il y avait <strong>de</strong> dêlèguès prèsent6s,<br />
avec si peu d'i<strong>de</strong>e práconcue que le nombre <strong>de</strong> voix obtenues a varie pour<br />
chaque catêchiste.<br />
Le Conseil communal <strong>de</strong> Bruxelles a donc procèclè tout autrement que<br />
celui <strong>de</strong> Seraing ! »<br />
't Is dus te doen om een « vice <strong>de</strong> forme » zooals men zegt.<br />
Wat nogmaal bewijsColat <strong>de</strong> « autonomic communale » geeerbiedigd wordt<br />
door ons staatsbestuur, zoolang het <strong>de</strong> belangen dient <strong>de</strong>r Kerk !<br />
AAN DE JONGEREN.<br />
(BRIEF-FRAGMENT).<br />
Wat betreft uw aansluiting bij een vereeniging van on<strong>de</strong>rwijzers,<br />
't doet me genoegen dat g'er uw oud-on<strong>de</strong>rwijzer z'n advies over<br />
vraagt. Ik aanzie 't als een kwestie van 't allerhoogste belang <strong>voor</strong><br />
wie, zooals gij, <strong>de</strong>n eersten voet gaat zetten op z'n loopbaan.<br />
Aansluiten ! luidt m'n advies.<br />
Lees eens <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> uitspraken ; 't ontslaat me van alle betoog ;<br />
en beter, krachtiger kan 't moeilijk gezegd wor<strong>de</strong>n.<br />
In 183 9 reeds schreef ADOLF DIESTERWEG : « In <strong>de</strong> vereniging<br />
ligt onze kracht. Isoleer u, en ge zijt zwak of ge wordt het ; zon<strong>de</strong>r ti<br />
van uwe standgenoten af, en gij berooft u van <strong>de</strong> e<strong>de</strong>lste vreug<strong>de</strong>.<br />
Ons verenigt (lie eene grote zaak, wij willen alien <strong>de</strong> zaak ! In dit<br />
bewustzijn ligt onze subjektieve kracht, onze individuele sterkte ; in<br />
hem wortelt <strong>de</strong> drang naar objektieve vereniging. Ontbreekt <strong>de</strong>ze,<br />
dan ontzinkt ons niet alleen <strong>de</strong> moed, het <strong>voor</strong> 'n vruchtbaar werken<br />
nodige zelfvertrouwen en daarmee <strong>de</strong> ambtsvreug<strong>de</strong>, maar ook het<br />
krachtigste mid<strong>de</strong>l tot ver<strong>de</strong>re ontwikkeling. »(') En z'n ganse leven lang heeft<br />
Diesterweg, een <strong>de</strong>r grootste pedagogen onzer eeuw, er naar gestreefd,<br />
<strong>de</strong> duitse on<strong>de</strong>rwijzers te verenigen. « On<strong>de</strong>rzvijzersverenigingen zijn <strong>de</strong><br />
eigenlike levenslucht van <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzerszin ;» was <strong>voor</strong> hem 't resultaat van<br />
lang na<strong>de</strong>nken. « Zij ziin't eerste, 't roamer duren<strong>de</strong> mid<strong>de</strong>l tot onze vere<strong>de</strong>ling,<br />
tot verheifing van ons beroep en van onze stand.»<br />
Dr. Friedrich Dittes, <strong>de</strong> beroem<strong>de</strong> stichter en lei<strong>de</strong>r van het « Paedagogium<br />
, in Weenen, hield in 1882 te Weenen 'n re<strong>de</strong> over « De<br />
betekenis <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzersverenigingen in onze tijd », waarin hij o. a.<br />
zei :<br />
(1) Adolf Diesterwegs Ausgemdhlte Schriften, Dl. I, Biz. 301.
— 365 —<br />
« Se<strong>de</strong>rt er on<strong>de</strong>rwijzersverenigingen bestaan, hebben <strong>de</strong>ze immer<br />
bewezen, uiterst doeltreffen<strong>de</strong> mid<strong>de</strong>len tot verheffing en bevor<strong>de</strong>ring<br />
van 't schoolwezen te zijn .»<br />
Ook in an<strong>de</strong>re buitenlandse schoolbla<strong>de</strong>n vin<strong>de</strong>n wij herhaal<strong>de</strong>lik<br />
<strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> gedachten terug. Zo schreef <strong>de</strong> Schweizerische Lehrer-Zeitung in<br />
No 5 van dit jaar<br />
« Wat <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers te zamen hindt, is bet on<strong>de</strong>rwijzersgevoel ;<br />
<strong>de</strong> behoefte, met beroepsgenoten samen te zijn en te spreken van <strong>de</strong><br />
gemeenschappelike vreug<strong>de</strong>, <strong>de</strong> gemeenschappelike nood. Het behoort<br />
tot 't on<strong>de</strong>rwijzers bewustzijn ; waar het niet is, daar is 't ook weinig<br />
gevormd.<br />
Ik betreur je, arme man, die <strong>de</strong> behoefte niet gevoelt, je met je<br />
gelijken te verbin<strong>de</strong>n, en gij, mijn <strong>voor</strong>malige leerling, ik veracht je,<br />
ik schaam me over je. Gij waart mijn leerling nimmer. Gij zijt ook<br />
gees on<strong>de</strong>rwijzer, al noemt ge u ook zo. Want <strong>de</strong> vereniging met<br />
on<strong>de</strong>rwijzers behoort tot 't bewustzijn van <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer en tot zijn<br />
bestaan. »(1)<br />
Aansluiten dus !<br />
En nu rijst <strong>de</strong> vraag waarbij ?<br />
Er bestaan in Antwerpen on<strong>de</strong>rwijzersvereenigingen genoeg. Meen<br />
echter niet dat ge daartusschen maar te kiezen hebt. Zoo zou 't vergeefsche<br />
moeite zijn u aan te mel<strong>de</strong>n als kandidaat <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n Kring <strong>de</strong>r<br />
Schoolhoof<strong>de</strong>n. En moest g'op 't lidmaatschap staan van <strong>de</strong>n Allewaert's<br />
Kring, dan zou men u eerst vragen : zijt ge werkzaam in een betalen<strong>de</strong><br />
school ? Voor wie <strong>de</strong> Regenten-Kring is, hoort g'al da<strong>de</strong>lijk aan <strong>de</strong>n<br />
naam.<br />
Twee vereenigingen slechts staan wijd en breed open <strong>voor</strong> ie<strong>de</strong>reen :<br />
<strong>de</strong> Kantonale Kring of plaatselijke af<strong>de</strong>eling van <strong>de</strong>n Algemeenen Belgi-<br />
sche On<strong>de</strong>rwijzersbond en <strong>de</strong> On<strong>de</strong>rwijsvereeniging Diesterweg.<br />
Lid te zijn van bei<strong>de</strong> heeft niets tegenstrijdigs in. In <strong>de</strong> eerste plaats<br />
echter schaar u bij hen die zich naar Diesterweg noemen.<br />
Daar alleen vindt ge een opgewekt vereenigingsleven en gelegenheid<br />
tot kameraadschapp2lij ken omgang met kollega's ; gelegenheid ook om<br />
van eerst of werkzaam te zijn, an<strong>de</strong>rs nog dan door 't betalen van een<br />
bijdrage.<br />
Aileen <strong>de</strong> On<strong>de</strong>rwijsvereeniging Diesterweg heeft, door haar le<strong>de</strong>ntal en<br />
door wat ze stand bracht, recht verkregen op te tre<strong>de</strong>n als 't Sindikaat<br />
<strong>de</strong>r Antwerpsche On<strong>de</strong>rwijzers.<br />
Dit nu begrijpen in onze dagen alle werklie<strong>de</strong>n, ook ontwikkel<strong>de</strong><br />
: dat hun gezamenlijk belang 't <strong>voor</strong>schrijft als eerste plicht :<br />
aansluiting bij een vakbond.<br />
( 1 ) Bl. 14 en 15 van J. W. Gerhard's brochuur : Beter On<strong>de</strong>rmijs en betere On<strong>de</strong>rnnyzers<br />
zon<strong>de</strong>r rangek,samens en zon<strong>de</strong>r hoof<strong>de</strong>n van scholen.
— 366 —<br />
Er wor<strong>de</strong>n nog altijd on<strong>de</strong>rwijzers gevon<strong>de</strong>n die 't niet begrijpen.<br />
Dit begrijp ik nu weer niet.<br />
En, naar ge me schrijft, heeft men ook al beproefd u te winners <strong>voor</strong><br />
't Algemeen Kleedingwerk.<br />
Als tijd en lust u niet ontbreken, dan kunt ge gerust daarop ingaan.<br />
Maar ik moet u op uw hoe<strong>de</strong> stellen.<br />
't Algemeen Kleedingwerk is een heel goe<strong>de</strong> liefdadige instelling, maar<br />
't is volstrekt geen on<strong>de</strong>rwijzers-vereeniging, heeft met on<strong>de</strong>rwijs<br />
niets uit te staan of te maken. Hoe is 't nu mogelijk, dat enkele<br />
jonge on<strong>de</strong>rwijzers meenen zich niet meer bij Diesterweg t,-_, kunnen<br />
aansluiten, omdat ze bij 't Algemeen Kleedingwerk een post<br />
hebben aangenomen ? Dit misverstand zou moeilijk te verklaren<br />
zijn, als 't niet algemeen geweten was, dat bier een paar on<strong>de</strong>rwijzers<br />
<strong>de</strong> hand in 't spel hebben, die Diesterweg <strong>de</strong>n rug hebben<br />
gekeerd.<br />
Die trachten nu, zooveel ze kunnen, en ze wor<strong>de</strong>n daarin door<br />
een paar schoolhoof<strong>de</strong>n gesteund, jonge on<strong>de</strong>rwijzers tot zich te<br />
trekken en van Diesterweg verwij<strong>de</strong>rd te hou<strong>de</strong>n. Dat is natuurlijk<br />
zeer erg <strong>voor</strong> die jongelingen. Want,<br />
Wie Kring Diesterweg verlaat,<br />
Gemeenlijk is 't uit eigenbaat,<br />
en eigenbaat is besmettelijk. Pas op <strong>voor</strong> z'n omgang. Is 't<br />
kwaad in u geslopen dan vertoonen zich dra allerlei leelijke uitwassen,<br />
als : lafheid, kruiperigheid, flikflooierij, enz, enz. En dan<br />
keeren <strong>de</strong> eerlijke, rechtdoore natures zich van u af.<br />
Ga gerust bij Diesterweg. Ge hebt van <strong>de</strong> lei<strong>de</strong>rs <strong>de</strong>nkelijk al<br />
veel kwaads gehoord. Dat 't « menners » zijn, en « muiters » en<br />
« revolutionairs », en erger dingen nog. Misschien zijt ge van<br />
in <strong>de</strong> Normaalschool reeds <strong>voor</strong> hen gewaarschuwd gewor<strong>de</strong>n.<br />
Allemaal goed. Maar zon<strong>de</strong>r liegen kan niemand verklaren dat bij<br />
<strong>de</strong> lei<strong>de</strong>rs van Diesterweg ook maar een greintje eigenbaat te vin<strong>de</strong>n<br />
is. Die verkoopen hun ziel niet <strong>voor</strong> een handvol zilverlingen.<br />
Zie, dat moet, dunkt me, <strong>de</strong> jeugd wel aantrekken, <strong>de</strong> jeugd<br />
die e<strong>de</strong>lmoedig en onna<strong>de</strong>nkend, levenslustig en zorgenvrij is.<br />
Daarom, ga bij Diesterweg. Ge vindt er<br />
Uw gewezen on<strong>de</strong>rwijzer.
— 367 —<br />
Henrik Ibsen over <strong>de</strong>n On<strong>de</strong>rwijzer.<br />
In <strong>de</strong>n Manuel general <strong>de</strong>elt Emile Hinzelin een on<strong>de</strong>rhoud me<strong>de</strong>,<br />
dat een zijner vrien<strong>de</strong>n had met <strong>de</strong>n grooten Noorschen dramaturg.<br />
Ibsen liet zich nagenoeg alclus uit.<br />
« Het ambt van « on<strong>de</strong>rwijzer » komt mij <strong>voor</strong> als een <strong>de</strong>r<br />
schoonste, misschien wel het schoonste van alien, niet alleen om zijne<br />
waardigheid zelve, maar ook om <strong>de</strong> afwisseling van bezighe<strong>de</strong>n die<br />
het me<strong>de</strong>brengt en <strong>de</strong> verschei<strong>de</strong>nheid <strong>de</strong>r genoegens welke het<br />
oplevert.<br />
» Vooreerst, wie onzer heeft nooit <strong>de</strong>n verrukkelijken droom<br />
gekoesterd, on<strong>de</strong>rwijzer te wor<strong>de</strong>n, ergens in een dorpje van <strong>de</strong> bergstreek<br />
of aan <strong>de</strong> zeekust ! Het kleine schoolhuis is er het verstan<strong>de</strong>lijk<br />
mid<strong>de</strong>lpunt.<br />
» De on<strong>de</strong>rwijzer wordt vereerd als een meester. Het hangt slechts<br />
van hem of ook bemind te wor<strong>de</strong>n als een vriend.<br />
» De taak valt zwaar, stellig. Doch, wat geeft dit ? 't Is <strong>de</strong> moeilijkheid<br />
<strong>de</strong>r taak, die het leven waar<strong>de</strong> bijbrengt.<br />
» Breken er <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer geen uren, dagen en zelfs<br />
maan<strong>de</strong>n aan van rust ? De boeken die wij slechts vluchtig kunnen<br />
doorbla<strong>de</strong>ren, kan hij leven en herlezen naar hartelust, hij kan lange<br />
wan<strong>de</strong>lingen on<strong>de</strong>rnemen in <strong>de</strong> vrije natuur, zich overgeven aan<br />
allerlei onberispelijke en nuttige ontspanningen : <strong>de</strong>lfstofkun<strong>de</strong>,<br />
insekten- en plantenkun<strong>de</strong>, vischkun<strong>de</strong> — en zelfs aan praktische<br />
vischkun<strong>de</strong>, dit is aan vischvangst.<br />
» Voorzeker, in zijn omgang met ou<strong>de</strong>ren en jongeren ontmoet <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rwijzer dikwijls moeilijkhe<strong>de</strong>n. Elke groep menschen, hoe klein<br />
zij ook weze, bevat in grondbegin, al <strong>de</strong> geschillen die groote ste<strong>de</strong>n<br />
beheerschen. De geringste gemeenteraad is <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n aandachtigen<br />
toeschouwer, een wereld in het klein ; hij ont<strong>de</strong>kt er, juist als in een<br />
doorluchtig parlement, opbruischingen van gramschap, van haat, van<br />
re<strong>de</strong>naarstalent. Maar <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer, daarvan heb ik <strong>de</strong> overtuiging,<br />
kan zich buiten die geschillen hou<strong>de</strong>n.<br />
» Des avonds, bij <strong>de</strong> kalmte van , een schooners nacht, hoeft hij<br />
slechts zijn venster te ontsluiten. Aanstonds zal in hem <strong>de</strong> groote rust<br />
ne<strong>de</strong>rdalen, die <strong>de</strong> natuur nooit een sterveling weigert.<br />
D Er is geen maatschappelijk ambt, dat meer het familieleven bevor<strong>de</strong>rt<br />
; het eenige leven dat waarlijk verdient geleefd te wor<strong>de</strong>n.<br />
» De verschei<strong>de</strong>nheid van het on<strong>de</strong>rricht schijnt ook te zijn een<br />
bron van ware genoegens. Is het lager on<strong>de</strong>rwijs niet aangenaam door<br />
zijn alomvattendheid ? Nadat <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer heeft gewerkt geduren<strong>de</strong>
— 368 —<br />
<strong>de</strong> uren bepaald door het reglement, aan het programma, opgemaakt<br />
door <strong>de</strong> wet, kan hij, uit eigen gezag, <strong>de</strong> meest boeien<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwerpen<br />
aanraken. Vandaag sticht hij eenige begrippen van land- of tuinbouw,<br />
van huishouding of zelfs van staathuishoudkun<strong>de</strong>. Morgen geeft hij<br />
lezing van een fiel<strong>de</strong>r en schoon dichtstuk, of wel leert hij aan <strong>de</strong><br />
kin<strong>de</strong>ren een van die ou<strong>de</strong> lie<strong>de</strong>ren, die zoo in woor<strong>de</strong>n als in muziek,<br />
<strong>de</strong> ziel <strong>de</strong>s yolks uitdrukken.<br />
» Nu eens spreekt hij over ze<strong>de</strong>leer, en bij mid<strong>de</strong>l van legen<strong>de</strong>n,<br />
spreekwoor<strong>de</strong>n, anecdotes van allerlei aard, geeft hij aan zijn les<br />
een levendig en plaatselijk belang. Dan weer doet hij zijn scholieren<br />
een tooneelstuk <strong>voor</strong>dragen ten ein<strong>de</strong> hen te vermaken en te on<strong>de</strong>rrichten.<br />
» Men zegge niet dat al <strong>de</strong>ze oefeningen te verheven zijn <strong>voor</strong> het<br />
kin<strong>de</strong>rlijk begrip ! Men kan zich niet <strong>voor</strong>stellen met welke vlugheid<br />
van geest <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren, zelfs die <strong>de</strong>r boeren en werklie<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> groote<br />
ze<strong>de</strong>lijke waarhe<strong>de</strong>n of <strong>de</strong> poetische rijkdommen begrijpen, en wat<br />
genot ze smaken bij die verheven zaken. In die maag<strong>de</strong>lijke zielen<br />
wordt onmid<strong>de</strong>llijk en <strong>voor</strong> altijd elk rein en fier gezeg<strong>de</strong> geprent.<br />
» In waarheid, is het geluk van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer niet verzekerd<br />
on<strong>de</strong>r <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong> dat hij eenige nietho<strong>de</strong> in zijn leven volgt ? Dat hij,<br />
bij<strong>voor</strong>beeld, bestendig <strong>de</strong>n bilan opmake van zijn doen en later, van<br />
zijn wikken en wegen.<br />
» Aan hoeveel kin<strong>de</strong>ren heb ik dit jaar het lezen geleerd Aan<br />
hoeveel heb ik <strong>de</strong> beginselen <strong>de</strong>r wetenschap gegeven ? Hoevelen heb<br />
ik on<strong>de</strong>rwezen in geschie<strong>de</strong>nis, ze<strong>de</strong>leer ? De namen Bier leerlingen,<br />
<strong>voor</strong>zien van een kleine kantteekening en in een boek prijken<strong>de</strong>,<br />
zou<strong>de</strong>n waarlijk een « gul<strong>de</strong>n boek » vormen !...<br />
Op dit stuk ken ik een anecdoot eertijds door <strong>de</strong> Fransche drukpers<br />
me<strong>de</strong>ge<strong>de</strong>eld. Het betreft een uwer he<strong>de</strong>ndaagsche dichters,<br />
Stephane Mallarme, die, door zijne kernige en tegelijk raadselachtige<br />
verzen, velen on<strong>de</strong>r u bekoor<strong>de</strong>. Mallarme was een persoon vol<br />
waardigheid en nauwgezetheid. Hij leef<strong>de</strong> heel zedig van <strong>de</strong> opbrengst<br />
zijner fonctie : leeraar van vreem<strong>de</strong> tales in een college van Parijs.<br />
Zijn poezie en zijn persoon oefcn<strong>de</strong>n een grooten indruk uit op <strong>de</strong><br />
jongere schrijvers. Hij werd door hen als « Prins <strong>de</strong>r Fransche dichters<br />
» uitgeroepen. Zekeren dag bracht een zijner bewon<strong>de</strong>raars hem<br />
een bezoek en on<strong>de</strong>rhield zich zeer lang met hem over zijn onuitgegeven<br />
werken. Eensklaps vestig<strong>de</strong>n zich <strong>de</strong> oogen van <strong>de</strong>n dichter op een<br />
stapel papieren in een boek zijner kamer. — « Mijn onuitgegeven<br />
werken ! zeg<strong>de</strong> hij plotseling — « Lie, daar zijn ze ! Ziedaar al <strong>de</strong><br />
aanteekeningen die ik geduren<strong>de</strong> geheel mijn leven genomen heb ». —<br />
De bezoeker sid<strong>de</strong>r<strong>de</strong>. « \Vat geluk dacht hij, wij zullen een<br />
« dagboek » van <strong>de</strong>n meester bezitten, geduren<strong>de</strong> zoovele jaren regel-
— 369 —<br />
matig gehoucJen ; een volledige en omstandige eigen-levensbeschrijving<br />
! » — Maar, hoe groat was <strong>de</strong> verrassing, toen Mallarme een<br />
boek<strong>de</strong>el, dat nevens hem lag, open<strong>de</strong> ! Die aanteekeningen, waren<br />
klasaanteekeningen genomen geduren<strong>de</strong> zijn leeraarsleven over <strong>de</strong> waar<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>r ontelbare Engelsche vertalingen, door hem verbeterd.<br />
» Verwij<strong>de</strong>r uit <strong>de</strong>ze anecdoot <strong>de</strong> al te vinnige ironie ; ze biedt niettemin<br />
stof tot ernstige en gewichtige overweging. Elk on<strong>de</strong>rwijzer,<br />
van zoodra hij aanvangt, neme nota's over <strong>de</strong> wijze waarop hij zijn<br />
on<strong>de</strong>rwijs geeft en zijn waarnemingen over <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rzielen. Deze<br />
vormen <strong>de</strong>n grondslag <strong>voor</strong> zijn ambtelijk 'even, vormen ook zijn<br />
eeretitels. Be<strong>de</strong>nk wat men verkrijgen zou, kon<strong>de</strong>n al die « gul<strong>de</strong>n<br />
boeken » <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzers vereenigd wor<strong>de</strong>n. Dit zou zijn <strong>de</strong> verstan<strong>de</strong>lijke<br />
inaatstaf, <strong>de</strong> ze<strong>de</strong>lijke statistiek, <strong>de</strong> ware geschie<strong>de</strong>nis van het<br />
yolk ! »<br />
***<br />
In <strong>de</strong>n V olkvijand voert Ibsen een on<strong>de</strong>rwijzeres ten tooneele, in <strong>de</strong>n<br />
meest sympathieken zin. PETRA STOCKMANN, <strong>de</strong> dochter van <strong>de</strong>n<br />
baddokter — die om wille <strong>de</strong>r waarheid het slachtoffer wend eener<br />
behoudsgezin<strong>de</strong> samenspanning — brengt aan <strong>de</strong>n heer HAUSTAD,<br />
opsteller van <strong>de</strong>n (( Volksbo<strong>de</strong> », een boek terug. Zij had op zich<br />
genomen dit werk uit bet Engelsch te vertalen ; edoch, <strong>de</strong> gewijzig<strong>de</strong><br />
levensomstandighe<strong>de</strong>n doen haar terugkomen op dit <strong>voor</strong>nemen.<br />
Het volgend gesprek stelt in een klaar daglicht het vrije, fiere en<br />
fijngevoelige karakter dier zielen-kweekster.<br />
PETRA(*) (komt links door <strong>de</strong> achter<strong>de</strong>ur).<br />
HAUSTAD (staat recht). Ha ! dag mejuffer Petra !<br />
PETRA. Ik vraag verschooning.<br />
HAUSTAD (biedt haar een leunstoel aan). Wilt ge zoo goed zijn plaats te<br />
nemen ?<br />
PETRA. Neen, dank u ; ik ga weer da<strong>de</strong>lijk heen.<br />
HAUSTAD. Komt ge n-D.tt een opdracht van uw va<strong>de</strong>r ?<br />
PETRA. Ik kom op eigen hand. (Haalt een boek te <strong>voor</strong>schijn). Hier is <strong>de</strong><br />
Engelsche novelle.<br />
HAUSTAD. Welhoe, ge brengt ze terug ?<br />
PETRA, Ja, ik kan ze niet vertalen.<br />
HAUSTAD. Maar ge hadt het zoo stellig beloofd.<br />
PETRA. Omdat ik ze niet gelezen had. En waarschijnlijk hebt gij ze ook<br />
niet gelezen.<br />
HAUSTAD. Neen ; ge weet dat ik het Engelsch niet machtig ben ; zoodus -<br />
PETRA. Juist. lk wil u dus zeggen dat ge naar iets an<strong>de</strong>rs moet uitkijken<br />
: <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n... Volksbo<strong>de</strong> <strong>de</strong>ugt <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis niet.<br />
HAUSTAD. Waarom niet ?<br />
PETRA. Omdat zij in tegenspraak is met uwe meeningen.<br />
(*) Ein Volksfeind, 2er Aufzug, 5er Auftritt, blz. 51 <strong>de</strong>r Reclam-uitgave.
- 370 -<br />
HAUSTAD. 0 ! wat dat betreft.<br />
PETRA. Ge verstaat me niet. — Ze han<strong>de</strong>lt over een bovennatuurlijke,<br />
lei<strong>de</strong>n<strong>de</strong> macht, die bier op aar<strong>de</strong> ten slotte <strong>de</strong> <strong>de</strong>ugdzame menschen<br />
beloont en <strong>de</strong> boozen straft.<br />
HAUSTAD. Welnu, dat klink heel schoon. Zoo'n spijs verlangt het publiek.<br />
PETRA. En gij wilt zulke spijs toereiken ? Daarvan gelooft gij zelfs geen<br />
woord. Ge weet zeer goed dat het in <strong>de</strong> werkelijkheid geheel an<strong>de</strong>rs<br />
toegaat.<br />
HAUSTAD. Ge hebt volkomen gelijk. Evenwel, een opsteller han<strong>de</strong>lt niet<br />
steeds volgens hij graag doen wou. Voor onbelangrijke zaken moet<br />
hij rekening hou<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> meeningen zijner lezers. Voor een dagblad<br />
is <strong>de</strong> staatkun<strong>de</strong> hoofdzaak ; en wil ik mijn publiek ver<strong>de</strong>r<br />
lei<strong>de</strong>n op <strong>de</strong> baan van vrijheid en <strong>voor</strong>uitgang, dan mag ik het<br />
niet schichtig maken. Vindt het een aangenaam ze<strong>de</strong>lijke vertelling<br />
aan <strong>de</strong>n voet van het blad, dan zal het ook <strong>de</strong>s te gemakkelijker<br />
slikken wat in het korps van het blad <strong>voor</strong>komt — zoo word t het<br />
zachtjes-aan ingepalmd.<br />
PETRA. Foei ! uw lezers zulke strikken spannen. — Neen, zoo heimelijk<br />
kunt ge niet wezen ; ge zijt toch geen spinne.<br />
HAUSTAD (lachend). lk dank u <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n goe<strong>de</strong>n dunk, dien ge van mij<br />
hebt. Neen, ik druk enkel <strong>de</strong> <strong>de</strong>nkbeel<strong>de</strong>n uit van mijn collega<br />
Billing.<br />
PETRA. Maar, aangezien gij thans een grootsche zaak hebt te ver<strong>de</strong>digen. -<br />
HAUSTAD. Bedoelt ge die van uw va<strong>de</strong>r ?<br />
PETRA. Ja. 1k vermeen dat ge u een gewichtig, een bedui<strong>de</strong>nd man moet<br />
gevoelen.<br />
HAUSTAD. Ja, ja, ik gevoel iets <strong>de</strong>rgelijks.<br />
PETRA. Niet waar ? Ho ! wat heerlijk beroep hebt ge verkozen ! De baan<br />
vrij maken <strong>voor</strong> bewezen waarhe<strong>de</strong>n en nieuwe, moedige beschouwingen<br />
; zon<strong>de</strong>r vaar of vrees in <strong>de</strong> bres te springen en <strong>voor</strong> een<br />
gelasterd b man het woord te voeren --<br />
HAUSTAD. Vooral, wanneer die belaster<strong>de</strong> persoon — hm ! — ik weet niet<br />
juist, hoe ik het zeggen zal<br />
PETRA. Als hij een zoo rechtschapen en eerlijk man is, meent ge !<br />
HAUSTAD (zacht). Vooral, als hij uw va<strong>de</strong>r is, meen ik.<br />
PETRA (plotseling aangedaan). Daarom dus ? !<br />
HAUSTAD. Ja, Petra — Mejuffer Petra -<br />
PETRA. Dat is dus uw drijfveer ? Niet om <strong>de</strong> zaak, niet om <strong>de</strong> waarheid,<br />
niet om mijns va<strong>de</strong>rs warme genegenheid was het u te doen ?<br />
HAUSTAD. Ja wel — spreekt van zelfs — dat ook.<br />
PETRA. Neen, beer redacteur, ge hebt u verklapt. En nu geloof ik u<br />
in niets meer.<br />
HAUSTAD. Kunt ge 't mij kwalijk nemen, dat ik <strong>voor</strong> alles <strong>de</strong> lief<strong>de</strong> —!<br />
PETRA. \Vat ik u euvel duid is dat ge tegenover mijn va<strong>de</strong>r niet rechtzinnig<br />
waart. Als men u hoor<strong>de</strong> spreken, dan moest men gelooven<br />
dat <strong>de</strong> waarheid en het algemeen welzijn boven alles gingen. Gij<br />
hebt mijn va<strong>de</strong>r en mij om <strong>de</strong>n tuin geleid. Gij zijt <strong>de</strong> man niet<br />
<strong>voor</strong> wien ge u uitgeeft. En dat vergeef ik u niet — neen nooit.
— 371 —<br />
HAUSTAD. Ge zoudt u mogen onthou<strong>de</strong>n zulke bitsighe<strong>de</strong>n te zeggen,<br />
mejuffer Petra, en thans allerminst.<br />
PETRA. Waarom dat ?<br />
HAUSTAD. Omdat uw va<strong>de</strong>r mijn hulp niet ontberen kan.<br />
PETRA (hem met <strong>de</strong>n blik metend). Zoo'n kerel zijt ge ! Foei!<br />
HAUSTAD. Neen, neen, neen ! Het viel me van <strong>de</strong> lippen, uit toorn ! —<br />
Zoo iets zult ge toch niet van me <strong>de</strong>nken ?<br />
PETRA. 1k weet wat ik <strong>de</strong>nken moet. Vaarwel ! (Af).<br />
KIJKJES LINKS EN RECHTS.<br />
Een vraag... van belang ? — Voor een paar jaren werd door<br />
« Diesterweg » aan Antwerpen's Gemeenteraad, een vertoog gezon<strong>de</strong>n,<br />
waarin <strong>de</strong> noodzakelijkheid aangetoond werd om <strong>de</strong>n stoffelijken<br />
toestand van 't on<strong>de</strong>rwijzend personeel te verbeteren. Bezoeken aan<br />
Schepen en Gemeenteraadsle<strong>de</strong>n <strong>de</strong><strong>de</strong>n 't beste <strong>voor</strong> <strong>de</strong> toekomst verhopen<br />
: alien stem<strong>de</strong>n met ons in.... en beloof<strong>de</strong>n.<br />
Een <strong>de</strong>r<strong>de</strong> maal, sinds dien, gaat het budget <strong>voor</strong> een volgend jaar opgemaakt<br />
wor<strong>de</strong>n.<br />
Lou<strong>de</strong>n ditmaal onze wenschen, hunne beloften vervuld wor<strong>de</strong>n ?<br />
Gemeenteraadszitting van 7 October. — De Raad aanvaardt het<br />
ontslag van mevr. DE BLOCK-BEMINDT, en brengt een gunstig advies uit<br />
over hare aanvraag tot pensioen.<br />
De raad brengt een gunstig advies uit over do vraag tot het pensioen<br />
van mej. L. S. ENGELS, gewezen on<strong>de</strong>rwijzeres, en van <strong>de</strong> weduwe van<br />
<strong>de</strong>n hoer J . B. MOORKENS, bestuur<strong>de</strong>r.<br />
De Raad aanvaardt het ontslag <strong>de</strong>r heeren H. J. VERMEULEN en F. C.<br />
PEETERS, on<strong>de</strong>rwijzers.<br />
De raad beslist <strong>de</strong> in-beschikbaarheidstelling te vragen van Mevrouw<br />
GUILLAUME-DILIS, <strong>de</strong>r juffers SARAH WAHLERS, CLEM, DE VISSCHER,<br />
on<strong>de</strong>rwijzeressen bij <strong>de</strong> betalen<strong>de</strong> meisjesscholen ; <strong>de</strong>r juffers ROSALIE<br />
TIMMER1VIANS bestuurster bij <strong>de</strong> Gemeentescholen ; <strong>de</strong>r heeren J. Fr.<br />
VERKOYEN, KAREL JANSSENS, on<strong>de</strong>rwijzers bij <strong>de</strong> gemeentescholen ;<br />
Mevr. H. BRANDT-VEDERS, meesteres van <strong>de</strong>n leergang van snijkun<strong>de</strong> ;<br />
Mevr. J. L. PEETERS-ROBBEETS, on<strong>de</strong>rwijzeres aan <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rtuinen.<br />
Wor<strong>de</strong>n benoemd: Bestuur<strong>de</strong>r <strong>de</strong> beer L. F. SCHOLAERT ; On<strong>de</strong>rwijzers,<br />
<strong>de</strong> heeren L. L. VAN EYNDE, L. J. ROMBAUT, G. J. JANSSENS, AUG.<br />
HAVERMANS en K. VAN BOGHOUT.<br />
011i<strong>de</strong>rWijZereSSell, <strong>de</strong> juffers IRMA DE CRAECKER, M. J. BARBAZON en<br />
MARIA BROSENS.<br />
Wor<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzeressen benoemd in <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rtuinen : Mej. AUR.<br />
VAN DEN BERG en Mevr. LANGELAND-MARTIN.<br />
Bond van <strong>de</strong> Oud-Leerlingen <strong>de</strong>r Normaalschool van<br />
Lier. — Uit het bestuurlijk verslag blijkt dat dit jaar beslist word toe<br />
te kennen 6 studiebeurzen, elk van 90 fr., aan 6 leerlingen <strong>de</strong>rNormaalschool<br />
te Lier en een van 60 fr. <strong>voor</strong> <strong>de</strong> meisjesnormaalschool te Brugge.
— 372 —<br />
« Het beloop <strong>de</strong>r verleen<strong>de</strong> studiebeurzen is dus <strong>voor</strong> dit jaar 600 fr. en<br />
se<strong>de</strong>rt het bestaan <strong>de</strong>s Bonds is het beloop hiervan 7325 fr. Wij achten<br />
het overboclig terug te wijzen op het nut, geduren<strong>de</strong> het tijdbestek van<br />
16 jaar, door onzen kring gesticht. In vorige verslagen is daarover breedvoerig<br />
gehan<strong>de</strong>ld.<br />
Geduren<strong>de</strong> het afgeloopen jaar is ons le<strong>de</strong>ntal merkelijk vergroot; een<br />
bewijs dat het doel en het nut van <strong>de</strong>n Bond at beter en beter begrepen<br />
wor<strong>de</strong>n. Met <strong>de</strong>n aangroei van het getal le<strong>de</strong>n vermeer<strong>de</strong>ren natuurlijk<br />
ook onze geldmid<strong>de</strong>len en zullen wij in staat zijn een grooter aantal<br />
beurzen te verleenen of het bedrag ervan te verhoogen.<br />
Dien aangroei van het getal bondsle<strong>de</strong>n hebben wij <strong>voor</strong>al te danken<br />
aan eenige onzer ambtsbroe<strong>de</strong>rs, die zich beijveren <strong>de</strong> installing en het<br />
doel <strong>de</strong>s Bonds bekend te maken en hunne collegas aanzetten zich bij<br />
ons te scharen. Wij sturen hun onzen hartelijksten dank toe en wij hopen<br />
dat hun <strong>voor</strong>beeld vele navolgers zal vin<strong>de</strong>n.<br />
Eene twee<strong>de</strong> bron van inkomsten <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n Bond ligt in <strong>de</strong> geheele of<br />
ge<strong>de</strong>eltelijke weergaven van vroeger verleen<strong>de</strong> studiebeurzen. Eenige<br />
le<strong>de</strong>n hebben hierme<strong>de</strong> aanvang genomen en wij <strong>de</strong>nken dat dit good<br />
<strong>voor</strong>beeld eerlang door an<strong>de</strong>re zal gevolgd wor<strong>de</strong>n. om alzoo <strong>de</strong> eerverbintenis<br />
to vervullen, die zij tegenover <strong>de</strong>n Bond hebben aangegaan.<br />
« (Art. 11 persoon, die eene hours of een gel<strong>de</strong>lijke toelaag van <strong>de</strong>n<br />
Bond aanvaardt, neemt, daardoor zelf, <strong>de</strong> eerverbintenis op zich, <strong>de</strong><br />
ontvangen sommen terug to geven, zoohaast het hem mogelijk is. De<br />
teruggave geschiedt in eons of bij ge<strong>de</strong>elten.)»<br />
Wij eischen hier van niemand het onmogelijke, elkeen moet zijne<br />
inkomsten raadplegen maar met een weinig goed.en wil kan ie<strong>de</strong>reen<br />
Loch iets weergaven, Elke teruggave, hoe klein ook, vermeer<strong>de</strong>rt onze<br />
geldmid<strong>de</strong>len en laat toe een studiebeurs meer to verleenen.»<br />
N agal m van het we<strong>de</strong>rlandsch congres van het mid<strong>de</strong>lbaar on<strong>de</strong>rwijs,<br />
1901. Vraag III.<br />
A. Aanwerving en benoeming van het personeel.<br />
« Het ware wenschelijk dat van <strong>de</strong> toekomen<strong>de</strong> regenten <strong>de</strong>r midilelbare<br />
scholen het diploma van lageren on<strong>de</strong>rwijzer geeischt wer<strong>de</strong>. Door<br />
niet langs <strong>de</strong> lagere normaalschool to gaan, verovert <strong>de</strong> leeraar gewoonlijk<br />
het getuigschrift van regent op <strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>rdom waarop on<strong>de</strong>rwijzers<br />
hunne lagere normale studien eindigen, soms nog eer<strong>de</strong>r. Daaruit spruit<br />
<strong>voor</strong>t, dat <strong>de</strong> pedagogische <strong>voor</strong>bereiding van leeraren, die geen drager<br />
zijn van het getuigschrift van lageren on<strong>de</strong>rwijzer, oppervlakkig is.<br />
Verslag — « L'enseignement pratique » .<br />
Nog een klokje. — In <strong>de</strong>nzelf<strong>de</strong>n zin sprak ook <strong>de</strong> beer Jules<br />
Gautier inspecteur <strong>de</strong>r Aca<strong>de</strong>mie van Parijs op het Fransch congres van<br />
1900.<br />
(( In het Fransch mid<strong>de</strong>lbaar on<strong>de</strong>rwijs is <strong>de</strong> kwestie <strong>de</strong>r aanwerving en<br />
<strong>de</strong>r benoeming van het personeel verre van opgelost. Zeker zijn <strong>de</strong><br />
Hoogere Normaalschool en <strong>de</strong> Sorbonne bewon<strong>de</strong>renswaardige wetenschappelijke<br />
laboratoriums, maar on<strong>de</strong>r pedagogisch oogpunt blijft bijna<br />
alles to doers. _Nous aeons <strong>de</strong>s professeurs tres instructs, macs qui<br />
instruisent mediocrement » .<br />
Voor abnormale kin<strong>de</strong>ren. — De stall Brussel zal binnen kort<br />
klassen openen <strong>voor</strong> achterlijke meisjes.
373 —<br />
Men weet dat zulke inrichting tot hiertoe slechts bestond <strong>voor</strong> knapen.<br />
Bijzon<strong>de</strong>re af<strong>de</strong>elingen zullen gevormd wor<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> meisjes in zekere<br />
scholen.<br />
Een record. — Het gemeentebestuur van Schaarbeeck heeft besloten<br />
tot <strong>de</strong>n bouw eener lagere jongensschool met achttien klassen ! ! ! In 't<br />
schipperskwartier te Antwerpen heeten ze zoo lets « een entrepOt <strong>voor</strong><br />
j eugdvleesch ))<br />
Moed. — VOOr weinige maan<strong>de</strong>n werd <strong>de</strong> gemeente Margueritte<br />
(Algerie) aangevallen en geplun<strong>de</strong>rd door <strong>de</strong>n volkstam <strong>de</strong>r Beni-ben<br />
Asser.<br />
De opstan<strong>de</strong>lingen bestorm<strong>de</strong>n insgelijks het schoolgebouw, waar zich<br />
een groot Fetal leerlingen bevon<strong>de</strong>n, kin<strong>de</strong>ren van kolonisten of van<br />
inboorlingen.<br />
De on<strong>de</strong>rwijzeres, mevr. GOUBLET, open<strong>de</strong> <strong>de</strong> poort <strong>voor</strong> <strong>de</strong> roofgierige<br />
ben<strong>de</strong>, onbevreesd <strong>voor</strong> het woest getier en <strong>de</strong> dreigen<strong>de</strong> blikken. Zij<br />
spreid<strong>de</strong> <strong>de</strong> armen beschermend open en sprak stoutmoedig : « Doodt<br />
niij, zoo ge wilt ; maar spaar die kleintjes ! D<br />
Deze kranige, moedige houding <strong>de</strong>ed <strong>de</strong> ben<strong>de</strong> aarzelen en terugwij<br />
ken.<br />
Voor dit heldhaftig gedrag werd onlangs aan mevrouw GOUBLET <strong>de</strong><br />
zilveren medalie toegekend van wege het Staatsbestuur.<br />
Uitbreiding <strong>de</strong>r Normale Studies. — Het Berliner Leh,erverein<br />
heeft sinds ettelijke jaren <strong>voor</strong> <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r vereeniging leergangen ingericht,<br />
bestemd om <strong>de</strong> normale studies te volledigen.<br />
In <strong>de</strong>n zomersemester van dit jaar wor<strong>de</strong>n gegeven : theologie, Duitsche<br />
letterkun<strong>de</strong>, Latijnsche, Engelsche en Fransche tales, geschie<strong>de</strong>nis,<br />
scheikun<strong>de</strong>, plantenkun<strong>de</strong>, wiskuncle, boekhou<strong>de</strong>n, kunstgeschie<strong>de</strong>nis<br />
(met bezoeken in <strong>de</strong> musea),<br />
Zoo ver zijn we nog niet in « Diesterweg » ; maar we gaan toch <strong>de</strong>n<br />
goe<strong>de</strong>n weg op.<br />
De grootste school <strong>de</strong>r wereld. — Sinds 1791 bestond te Lon<strong>de</strong>n<br />
een school <strong>voor</strong> Israelitische kin<strong>de</strong>ren, waar doze on<strong>de</strong>rwijs en... kleeding<br />
bekwamen. In 1817 werd het lokaal vergroot en in 1855 nogmaals om<br />
600 jongens en 300 meisjes te bevatten. In 1883 werd <strong>de</strong> boel afgebrokeu<br />
en <strong>de</strong> school heropgebouwd in Bell Lane, op kosten <strong>de</strong>r familie<br />
Rothschild.<br />
Thans be<strong>de</strong>kt <strong>de</strong> schoolinrichting niet min<strong>de</strong>r dan 81 aren. Zij telt 44<br />
jongens en 27 meisjesklassett, met een plaatsruimte <strong>voor</strong> 2500 knapen<br />
en 1500 meisjes. De tegenwoordige bestuur<strong>de</strong>r heeft in dit lokaal 49 jaren<br />
dienst ; hij wordt hijgestaan door 68 on<strong>de</strong>rwijzers. De bestuurster heeft<br />
het toezicht over 47 on<strong>de</strong>rwijzeressen.<br />
De 4000 kin<strong>de</strong>ren dier school zijn <strong>voor</strong> 90 o/ herkomstig uit Polen,<br />
Rusland en Rumenie. De schoolmeubelen en <strong>de</strong> leermid<strong>de</strong>len zijn onberispelijk<br />
en verrechtvaardigen <strong>de</strong> overgroote som van opbouw en inrichting<br />
2 1/2 miljoen franks.<br />
De overgroote speelplaats <strong>voor</strong> <strong>de</strong> leerlingen ligt 120 voet boven <strong>de</strong>n<br />
straatweg ; <strong>de</strong> gezondheidstoestand is uitstekend, .nooit werd <strong>de</strong> school<br />
<strong>voor</strong> ziekte gesloten. De regelmatige schoolbijwoning beloopt 96,5 Vo.
— 374 —<br />
De he<strong>de</strong>ndaagsche on<strong>de</strong>rwijzers zijn alle oud-leerlingen. On<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />
meest beken<strong>de</strong> figuren harer kweekelingen vindt men <strong>de</strong>n letterkundige<br />
M. ZANGWILL, en <strong>de</strong>n Zuid-Afrikaanschen financier BARNATO.<br />
(New Penny Magazine).<br />
(( II y a dans chaque village un homme qui tient le flambeau <strong>de</strong><br />
la civilisation et un autre homme qui souffle <strong>de</strong>ssus.» V.. HUGO.<br />
In een <strong>de</strong>r meest katholieke lan<strong>de</strong>n van Europa zijn <strong>de</strong> katholieke<br />
on<strong>de</strong>rwijzers, — niet een kleine groep, maar heel een bond — in opstand<br />
gekomen tegen <strong>de</strong> aanmatiging <strong>de</strong>r katholieke geestelijkheid, die een eng<br />
toezicht wil uitoefenen over hun on<strong>de</strong>rwijs.<br />
Het is in Wurtemberg dat die onverwachte gebeurtenis zich <strong>voor</strong>doet.<br />
De on<strong>de</strong>rwijswet van 1836„ nog steeds in voege, gelast <strong>de</strong> geestelijkheid<br />
van dit rijk met het toezicht en <strong>de</strong> inspectie van het lager on<strong>de</strong>rwijs.<br />
Welnu, in een kongres van katholieke on<strong>de</strong>rwijzers van Wurtemberg,<br />
in Augustus jl. te Regensburg gehou<strong>de</strong>n, had <strong>de</strong> <strong>voor</strong>zitter van <strong>de</strong>n bond,<br />
een hoofdschool <strong>voor</strong>gesteld en door bijna <strong>de</strong> algemeenheid <strong>de</strong>r verga<strong>de</strong>ring<br />
een wensch doen stemmen, vragen<strong>de</strong> <strong>de</strong> beroepsinspectie, <strong>de</strong><br />
beperking van <strong>de</strong> geestelijke inspectie en toezicht over het godsdienston<br />
<strong>de</strong>rwij s .<br />
Het nieuws van die dubbele stemming had het uitwerksel van een steen<br />
geworpen in een rustige puitenpoel.. liens het eerste oogenblik van<br />
verbazing <strong>voor</strong>bij, klaag<strong>de</strong> <strong>de</strong> katholieke geestelijkheid die muiterij aan,<br />
don<strong>de</strong>r<strong>de</strong> tegen <strong>de</strong> god<strong>de</strong>looze verwaandheid <strong>de</strong>r katholieke on<strong>de</strong>rwijzers,<br />
die <strong>de</strong> geestelijke voogdij wil<strong>de</strong>n afschud<strong>de</strong>n, zelfs <strong>voor</strong> vakken<br />
die met <strong>de</strong>n godsdienst niets gemeens hebben ; <strong>de</strong> katholieke pers,<br />
van Karen karat, gaf <strong>de</strong>n vrijen teugel aan hare verontwaardiging en<br />
<strong>de</strong> bisschop zelf stel<strong>de</strong> heftig het besluit <strong>de</strong>r katholieke on<strong>de</strong>rwijzers aan<br />
<strong>de</strong> kaak als inbreuk maken<strong>de</strong> op <strong>de</strong> rechten <strong>de</strong>r kerk, als een rechtstreeksche<br />
aanval tegen <strong>de</strong> kerk.<br />
De bonds<strong>voor</strong>zitter, M. Ruf, was <strong>de</strong> verle<strong>de</strong>n week aan herkiezing<br />
on<strong>de</strong>rworpen. Alles werd in 't work gesteld om hem in 't zand to doen<br />
bijten ; <strong>de</strong> geestelijkheid en <strong>de</strong> katholieke partijhoof<strong>de</strong>n gebruikten<br />
overreding en bedreiging om <strong>de</strong> stemming <strong>de</strong>r katholieke on<strong>de</strong>rwijzers te<br />
beinvioe<strong>de</strong>n. 't Was vruchteloos : M. Ruf werd herkozen met 936 tegen<br />
357 stemmen, op <strong>de</strong>n kandidaat <strong>de</strong>r geestelijkheid uitgebracht.<br />
Zeer moeielijk zal <strong>de</strong> Wurtembergsche regeering het in stand brengen<br />
<strong>de</strong>r beroepsinspectie kunnen weigeren, daar zij niet alleen geeischt<br />
wordt door <strong>de</strong> partijen, ter uitzon<strong>de</strong>ring van <strong>de</strong> katholieke, maar nog door<br />
weer dan <strong>de</strong> twee <strong>de</strong>r<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r katholieke on<strong>de</strong>rwijzers.<br />
(Etoile Belge van 13-11-01.)<br />
Ter vergelijking, het programma <strong>de</strong>r universiteitsuitbreiding<br />
(Volkshochschulkurse) in Leipzig :<br />
1) Verschijnsels van strafing (6 lessen : weerkaatsen en breken ;<br />
kleurenmengen, spektraalanalyse ; golving van het Licht, ultraroo<strong>de</strong>,<br />
ultraviolette str., lichtdruk, elektrische str., telegraphic zon<strong>de</strong>r draad,<br />
Rontgenstralen, enz ; 2) Uitgravingen in Griekenland en hun beteekenis<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> Geschie<strong>de</strong>nis van kunst en beschaving (6 1.); 3) Han<strong>de</strong>lspolitiek<br />
(5 1.); 4) Rol van het blood in het leven van het organismus. (1 1.); Het<br />
oorspronkelijk Kristendom (4 1.); De bereiding <strong>de</strong>r wichtigste voeding- en<br />
genotmid<strong>de</strong>len door gisten (6 1.).
— 375 —<br />
Een On<strong>de</strong>rwijs-Congres in Noord Ne<strong>de</strong>rland. — Het wordt<br />
thans gehou<strong>de</strong>n 24 Nov. a.s., we<strong>de</strong>rom in « Ons Huis » te Amsterdam.<br />
De hoofdpunten <strong>de</strong>r agenda zijn :<br />
6, Rapport aangaan<strong>de</strong> <strong>de</strong> werking <strong>de</strong>r Leerplichtwet (indien mogelijk.)<br />
7. Wat kan gedaan wor<strong>de</strong>n door 't L. 0. C. <strong>voor</strong> meer<strong>de</strong>re verbreiding<br />
wi<strong>de</strong>r 't yolk van gezon<strong>de</strong>re begrippen over 't on<strong>de</strong>rwijs en <strong>de</strong> taak <strong>de</strong>r<br />
on<strong>de</strong>rwijzers.<br />
(Inlei<strong>de</strong>r H. -B. Bond v. N. 0.)<br />
8. Het Herhalingson<strong>de</strong>rwijs.<br />
Stellingen :<br />
I . Op het leggen van <strong>de</strong> bre<strong>de</strong> basis van alzijdige oefening en algemeene<br />
ontwikkeling door <strong>de</strong> lagere school, client een opleiding<br />
te volgen met het oog op ie<strong>de</strong>rs bijzon<strong>de</strong>re bestemming.<br />
2. Nu <strong>de</strong> huidige lagere school haar taak niet naar behoren kan<br />
volbrengea moet herhalingson<strong>de</strong>rwijs niet alleen speciale vakopleiding<br />
bedoelen, maar heeft het ook in het tekort <strong>de</strong>r lagere<br />
school te <strong>voor</strong>zien.<br />
3. Voor dat <strong>de</strong>el <strong>de</strong>r jeugdige bevolking, dat na het geheel doorloo.<br />
pen <strong>de</strong>r lagere school, in geen bepaald yak of beroep zijn bestaan<br />
kan vin<strong>de</strong>n, is een bijzon<strong>de</strong>re beroepsopleiding van min<strong>de</strong>r<br />
belang dan wel een <strong>voor</strong>tgezet on<strong>de</strong>rricht, dat <strong>voor</strong>al bedoelt<br />
algemeene ontwikkeling en versterking <strong>de</strong>r moraliteit.<br />
Inlei<strong>de</strong>r <strong>de</strong> Heer Kl. <strong>de</strong> Vries.<br />
4. Voor hen , die een bepaald yak of beroep hun bestaan trachten te<br />
vin<strong>de</strong>n moet het herhalingson<strong>de</strong>rwijs <strong>voor</strong>berei<strong>de</strong>n tot het<br />
beoefenen van dit yak of beroep.<br />
Inlei<strong>de</strong>r Dr. A. Borgman.<br />
5. Het herhalingson<strong>de</strong>rwijs bie<strong>de</strong> het meisje even goed als <strong>de</strong>n<br />
jongen veelzijdige gelegenheid om <strong>de</strong> ontwikkeling, door <strong>de</strong><br />
lagere school aangebracht, te vermeer<strong>de</strong>ren.<br />
6. Jongens en meisjes behooren zooveel mogelijk gezamenlijk <strong>de</strong>el<br />
te nemen aan het herhalingson<strong>de</strong>rwijs.<br />
Inleidster Mevr. Th. P. B. Haver.<br />
Een hartelijk welkorn ! aan <strong>de</strong>n nieuwen konfrater, die ons — in<br />
dobbelnummer nogal ! — in <strong>de</strong> verloopen maand toekwam : Die <strong>de</strong>utsche<br />
Schule im Auslan<strong>de</strong>. Zijn doel ? Een band daarstellen tusschen <strong>de</strong> Duitsche<br />
on<strong>de</strong>rwijzers in het buitenland verspreid, hen opwekken tot we<strong>de</strong>rzijdschen<br />
steun en on<strong>de</strong>rlinge ontwikkeling. Heel schil<strong>de</strong>rachtig zegt <strong>de</strong><br />
uitgever H. Amrhein in het eerste artikel, « Von Hand zu Hand », na <strong>de</strong><br />
legen<strong>de</strong> van Brabo en <strong>de</strong>n reus Antigoon herinnerd te hebben : « Moge<br />
<strong>de</strong>m Riesen <strong>de</strong>s Eigennutzes, <strong>de</strong>r Selbstsucht, <strong>de</strong>s Son<strong>de</strong>rinteresses, <strong>de</strong>s<br />
Mangels an Gemeinsinn und Corpsgeist, <strong>de</strong>s Geizes und Nei<strong>de</strong>s, <strong>de</strong>m so<br />
mancher unserer Kollegen seinen Loll entrichtet und seine Thatkraft<br />
opfert, durch <strong>de</strong>n i<strong>de</strong>alen Geist <strong>de</strong>r Einigkeit und <strong>de</strong>r ZusammengehOrigkeit<br />
, welchem unsere Zeitschrift huldigt, die gierig frevlen<strong>de</strong> Hand abgehauen<br />
wor<strong>de</strong>n, damit hinfort die ge<strong>de</strong>ihliche Entwicklung <strong>de</strong>r Gesamtheit<br />
unseres Stan<strong>de</strong>s nummer geliin<strong>de</strong>rt wer<strong>de</strong>....<br />
Dit eerste nummer bevat ver<strong>de</strong>r : Die <strong>de</strong>utsche Schule im Auslan<strong>de</strong>. —<br />
Die Ziele <strong>de</strong>s allgemeinen <strong>de</strong>utschen Schulvereins zur Erhaltung <strong>de</strong>s<br />
Deutschtums im Auslan<strong>de</strong>. -- Die <strong>de</strong>utsche Rechtschreibung. -- Berner-
— 376 —<br />
kungen zum Rechenunterrichte in <strong>de</strong>n <strong>de</strong>utschen Volksschulen im<br />
Auslan<strong>de</strong>. — Deutsche Erziehung im Auslan<strong>de</strong>. — Der Deutsche Volkscharakter.<br />
— Der Lehrerverein « Diesterweg » in Antwerpen. —<br />
Mitteilungen, Bacherbesprechungen, enz.<br />
Meer nog dan <strong>de</strong> inhoud — hoe merkwaardig en grondig ook — treft<br />
<strong>de</strong> vrijmoedige, zelfbewuste toon, die bijna uit elke bladzij<strong>de</strong> klinkt. Men<br />
bekomt <strong>de</strong> overtuiging dat <strong>de</strong> opstellers hun i<strong>de</strong>en jarenlang in zich<br />
hebben omgedragen en ze nu nit vol gemoed, met besliste overtuiging, in<br />
van geestdrift gloeien<strong>de</strong> regelen hebben overgestort. Zoo blijve het ook in<br />
<strong>de</strong> toekomst — die wij <strong>de</strong>n nieuwen Limper op on<strong>de</strong>rwijsgebied lang en<br />
vruchtbaar toewenschen !<br />
In Japan wer<strong>de</strong>n sinds 1871 (invoering van een bestuur van on<strong>de</strong>rwijs)<br />
30.000 lagere scholen gebouwd ; daarin ontvangen 4 millioen<br />
kin<strong>de</strong>ren, waarvan een vier<strong>de</strong> meisjes, on<strong>de</strong>rricht. Van of 1880 is het<br />
on<strong>de</strong>rwijs verplichtend <strong>voor</strong> alle kin<strong>de</strong>ren tusschen 6 en 14 j aar ; tot he<strong>de</strong>n<br />
wordt echter nog schoolgeld geeischt. Godsdienst komt niet op het<br />
programma <strong>voor</strong>.<br />
Vervolging <strong>de</strong>s On<strong>de</strong>rwijzers staat in gansch Oostenrijk aan <strong>de</strong><br />
or<strong>de</strong> van <strong>de</strong>n dag. Maar 't volgen<strong>de</strong> feit overtreft <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re in brutale<br />
onbeschaamdheid : een on<strong>de</strong>rwijzer is gestraft, omdat hij op eene verga<strong>de</strong>ring<br />
zaken had gezegd, die <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer niet staan en geweigerd,<br />
hij, protestant, in een katholieke kerk te gaan.<br />
Gaan wij terug naar brandstapel en auto-da-fe ?<br />
Heel aardige — De gemeenteraad, en niet het College van Burgemeester<br />
en Schepenen, is bevoegd om een lageren on<strong>de</strong>rwijzer van <strong>de</strong> een<br />
school <strong>de</strong>r gemeente naar een an<strong>de</strong>re te verplaatsen. (Bestuur v.h. lager<br />
on<strong>de</strong>rwijs, l e sect. n° 2130/3827 A.)<br />
Bruxelles, le 18 octobre 1892.<br />
M<strong>ONS</strong>IEUR LE GOUVERNEUR,<br />
J'ai l'honneur <strong>de</strong> repondre a votre refers du 7 <strong>de</strong> ce mois. Aux termes <strong>de</strong> l'art. 2,<br />
§ ler <strong>de</strong> la loi du 20 septembre 1884, lee ecoles primaires communales sont dirigees<br />
par les communes.<br />
En vertu <strong>de</strong> cette disposition, les communes qui posse<strong>de</strong>nt plusieurs instituteurs<br />
peuvent librement les faire changer d'êcole, du moment qu'elles maintiennept leur<br />
titre et leur revenu. (Decision ministerielles du 20 juin 1885, inserie au Bulletin du<br />
Departement, p. 135.) Vous <strong>de</strong>man<strong>de</strong>z s'il est permis au College <strong>de</strong>s bourgmestre et<br />
echevins <strong>de</strong> prescrire, <strong>de</strong> sa propre autorite, les changements <strong>de</strong> l'espece. Cette question<br />
doit etre resolue par la negative (1).<br />
Il est evi<strong>de</strong>nt que, par les mots : « les communes ”, employes it l'art. 2 precite <strong>de</strong><br />
la loi scolaire, le legislateur a entendu <strong>de</strong>signer les conseils communaux. Du reste,<br />
l'art. 84, quinto, <strong>de</strong> la loi communale et article 7, §1, <strong>de</strong> la loi du 20 septembre 1884.<br />
abandonment a ces colleges lanomination <strong>de</strong>s instituteurs primaires communaux, et<br />
aucune <strong>de</strong> ces dispositions ne les autorise a <strong>de</strong>leguer ce pouvoir au College <strong>de</strong>s<br />
bourgmestre et echevins.<br />
Celui-ci est implement investi du droit <strong>de</strong> surveillance sur les 6coles communales<br />
(art. 90 <strong>de</strong> la loi du 30 mars 1836. modifiee par celle du 30 <strong>de</strong>cembre 1887).<br />
Or ce droit n'emporte certainement pas celui <strong>de</strong> faire passer les instituteurs d'une<br />
ecole dans une autre.<br />
Le candidat nomme par le Conseil communal ( 1) a un emploi quelcuonque, dans une<br />
ecole <strong>de</strong>terminee (1), ne peut etre <strong>de</strong>place qu'en vertu d'une <strong>de</strong>cision emanant du<br />
méme Col êge.<br />
J. DE BURLET.<br />
(Bulletin syndical-Bruxelles,)<br />
( 1) wij on<strong>de</strong>rlijnen. It.
— 377 —<br />
Henr FONTAINE,<br />
Voor <strong>de</strong> achtste maal bereidt Diesterweg's Gemengd Komi zich <strong>voor</strong> om<br />
op te tre<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> het groot publiek.<br />
Zoo <strong>de</strong> Jaarconcerten een immer stijgen<strong>de</strong> baan doorliepen <strong>voor</strong><br />
wat betreft samenstelling en uitvoering — en bijval on<strong>de</strong>r kunstminnaars<br />
en publiek — dan behoort <strong>de</strong> verdienste daarvan <strong>voor</strong> een niet<br />
gering ge<strong>de</strong>elte aan <strong>de</strong> bijzon<strong>de</strong>re vertolkers.<br />
Op <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>grond treedt onmid<strong>de</strong>llijk <strong>de</strong> heer HENRY FONTAINE.<br />
Van of het le Jaarconcert,<br />
waar hij afzon<strong>de</strong>rlijk<br />
optrad met Noel-misere<br />
Aan<br />
—van Paul Gilson — en<br />
mijne Tier — van Lo<strong>de</strong>wijk<br />
Mortelmans — stond hij het<br />
Gemengd Koor bij . In het<br />
M e jaarconcei t nam hij in<br />
La Chevauchée du Cid <strong>de</strong><br />
baryton-solo-partij op zich<br />
en <strong>de</strong> solo-partij in De Leie.<br />
In het VI e en VII e Jaarconcert<br />
vertoikte hij <strong>de</strong>n rol<br />
van Eliezar in Rebecca<br />
—Cesar Franck —, Manhard<br />
in Een D1'00,11 uit ' tP ar adijs-<br />
Jan Blockx —, van Hero<strong>de</strong><br />
en <strong>de</strong> « pere <strong>de</strong> famille » in<br />
l'Enfance du Christ — van<br />
Berlioz.<br />
Die gedurige betrekkingen<br />
brachten een nauwe<br />
aaneensluiting en gehechtheid<br />
teweeg, tusschen het « Gemengd Koor » en <strong>de</strong>n heer H. Fontaine.<br />
Op 2r Juli 11. werd, op uitnoodiging van M. Fontaine, die tot<br />
bestuur<strong>de</strong>r van het Casino te Blankenberghe benoemd was gewor<strong>de</strong>n,<br />
aldaar een twee<strong>de</strong> uitvoering gehou<strong>de</strong>n van 1 Enfance du Christ.<br />
In <strong>de</strong>n loop van December (Zaterdag, 28 Dec.) zal Diesterzveg's Klein<br />
Koor te Brussel optre<strong>de</strong>n. Ditmaal op uitnoodiging van het on<strong>de</strong>rwijzerssyndikaat<br />
Curegem-An<strong>de</strong>rlecht, en ten <strong>voor</strong><strong>de</strong>ele van <strong>de</strong> pas<br />
aldaar gestichte schoolkolonies. We<strong>de</strong>rom is <strong>de</strong> heer Fontaine van <strong>de</strong>
— 378 —<br />
partij, evenals die an<strong>de</strong>re trouwe en gevier<strong>de</strong> me<strong>de</strong>werkster Mevr.<br />
M. Levering.<br />
In <strong>de</strong> Vlaamsche School von<strong>de</strong>n we een warme hul<strong>de</strong> aan het talent<br />
van <strong>de</strong>n begaaf<strong>de</strong>n zanger. Wij laten ze hieron<strong>de</strong>r volgen, na<br />
<strong>voor</strong>eerst nog een betuiging te hebben uitgedrukt van hartelijke<br />
genegenheid en erkentenis tegenover <strong>de</strong>n sympathieken strijd- en<br />
bondgenoot van Diesterweg's Gemengd Koor.<br />
« HENRY FONTAINE 'S naam is verbon<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> belangrijkste<br />
muziekuitvoeringen, die in <strong>de</strong> laatste tij<strong>de</strong>n in ons land plaats grepen.<br />
Tijdgenoot, <strong>voor</strong> eenige jaren, ook <strong>de</strong>elgenoot in roem van <strong>de</strong>n<br />
onvergetelijken Blau waert, is hij, sinds <strong>de</strong>zes verdwijnen uit <strong>de</strong><br />
kunstwereld, <strong>de</strong> grootste zanger, niet alleen uit Vlaan<strong>de</strong>ren, maar,<br />
't schijnt stout gesproken, ook uit gansch Belgic. In het buitenland<br />
zelfs, vindt men ze zel<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> zangers, die over zulke heerlijke stem<br />
beschikken als <strong>de</strong> zijne en tevens hun orgaan zoo heel-en-al ten<br />
dienste <strong>de</strong>r kunst weten te stellen.<br />
Fontaine behoort niet tot het geslacht <strong>de</strong>r stemvirtuozen, bij wie<br />
het er enkel op aankomt met <strong>de</strong> hun geschonken gave te pralen en te<br />
schitteren, zon<strong>de</strong>r ver<strong>de</strong>r aan <strong>de</strong> eischen van het kunstwerk te <strong>de</strong>nken ;<br />
— onhebbelijke en ij<strong>de</strong>le menschjes, zon<strong>de</strong>r kunstgevoel doorgaans,<br />
die het werk, waarin <strong>de</strong> scheppen<strong>de</strong> artiest het beste zijner ziel leg<strong>de</strong>,<br />
tot een mid<strong>de</strong>ltje verlagen, om zich zelven <strong>voor</strong>uit te stellen. Fontaine<br />
toont zich wezenlijke kunstenaar, door zich intiem in <strong>de</strong>n geest van<br />
het gewrocht in te werken ; bij hem verdwijnt het klein-menschelijke ;<br />
hij wordt eenvoudig het fijne werktuig, dat, gezamentlijk met an<strong>de</strong>re<br />
<strong>voor</strong>name elementen, — bestuur en orkest, o. a. — gaat streven<br />
naar <strong>de</strong> trouwe, <strong>de</strong> ware vertolking van het door <strong>de</strong>n componist in<br />
klanken omschreven I<strong>de</strong>e.<br />
Fontaine beschikt over eene e<strong>de</strong>lklinken<strong>de</strong> basstem, die met veel<br />
gemak van uit <strong>de</strong> diepe bastonen heel het register doorloopt en <strong>de</strong><br />
barytonhoogte bereikt, wat hem heeft toegelaten zijn repertorium zoo<br />
rijkelijk uit te brei<strong>de</strong>n. Normaal, klinkt zij als een malsch bazuingeluid,<br />
statig, breed-galmend, eene rustige sterkte uitstralend. In<br />
PETER BENOIT'S werken komen <strong>de</strong>ze hoedanighe<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>al tot hun<br />
recht : <strong>de</strong> Frauenlob-partij en het Loreley-fragment uit De Rijn,<br />
Artevel<strong>de</strong>'s geest uit De Schel<strong>de</strong> en m. a. schijnen <strong>voor</strong> hem geschreven.<br />
De techniek <strong>de</strong>r zangkunst geheel meester, weet Fontaine zijne stem<br />
te plooien en dienstvaardig te maken tot het uitdrukken van zeer<br />
uiteenloopen<strong>de</strong> gevoelens, en het is zeer zel<strong>de</strong>n dat het zangstuk zijne<br />
passen<strong>de</strong> kleur niet bekomt. Neurier zij zacht-week in Mijn Moe<strong>de</strong>r-<br />
spraak, zij insinueert guitig en geestig in het ou<strong>de</strong> volkslied Het<br />
Kwezelken en <strong>de</strong> standbeel<strong>de</strong>n-episo<strong>de</strong> uit De Rijn. In menige Vlaamsche
-379--<br />
werken galmt zij zwaar-golvend in bree<strong>de</strong> rythmische <strong>de</strong>iningen, en<br />
bekomt op gepaste oogenblikken het metalliekhar<strong>de</strong> en bijten<strong>de</strong> dat<br />
Blauwaert in zulke hooge mate in zijne stem leggen kon ; maar<br />
<strong>voor</strong>al voert zij u onweerstaanbaar mee, wanneer zij in strijd- of<br />
feestzangen kloek, warm en open als <strong>de</strong> tonen eener jubelen<strong>de</strong> klokke,<br />
<strong>de</strong> zaal indreunt.<br />
Als men daarbij be<strong>de</strong>nkt, dat Fontaine een zeer ervaren muzikant<br />
is, — hij was vroeger vioolspeler in 't Antwerpsch orkest —, dat hij<br />
zich gewoon gemaakt heeft, <strong>de</strong> minste partij, hem toevertrouwd,<br />
gewetensvol te bestu<strong>de</strong>eren, en er zich steeds op toelegt het juist<br />
karakter aan <strong>de</strong> vertolking te geven, dan verwon<strong>de</strong>rt men zich niet<br />
meer dat Fontaine zoo spoedig naam verworven heeft ; dat hij als<br />
solo-zanger <strong>de</strong> klassieke werken in <strong>de</strong> Conservatorium-Concerten van<br />
Brussel, Luik en Gent hielp uitvoeren, dat hij uitnoodigingen kreeg<br />
<strong>voor</strong> Parijs, Lon<strong>de</strong>n, en <strong>voor</strong> <strong>de</strong> <strong>voor</strong>naamste muziekcentrums van<br />
Holland en Duitschland.<br />
Evenals zijn groote <strong>voor</strong>ganger Blauwaert — <strong>de</strong> eer van in vergelijking<br />
te komen met <strong>de</strong>zen- mo<strong>de</strong>lzanger verdient Fontaine op<br />
velerlei punten — maakte hij zich verdienstelijk, met <strong>de</strong> lie<strong>de</strong>ren<br />
onzer Vlaamsche toonkundigen in het buitenland bekend en bemind<br />
te maken. Twee flinke herauten, <strong>de</strong>ze kloeke zangers, die in <strong>de</strong>n<br />
vreem<strong>de</strong> in helklinken<strong>de</strong> lie<strong>de</strong>ren het bestaan, het jonge frissche leven<br />
gingen verkondigen onzer nationale school. En niet vruchteloos !<br />
Men herinnere zich nog het schoone woord uit <strong>de</strong> Daily Chronicle, (het<br />
was ter gLlegenheid <strong>de</strong>r Lucifer-uitvoering te Lon<strong>de</strong>n in 1889) dat<br />
Fontaine bestempel<strong>de</strong> als zanger te zijn het trouwe beeld van <strong>de</strong>n<br />
fieren, kloeken Vlaamschen volksaard, en geloof uitdrukte in <strong>de</strong> leefbaarheid<br />
van eenen stam, uit wier levenssappen zulke heerlijke<br />
muziek kon geboren wor<strong>de</strong>n. »<br />
(1895. De Vlaamsche School). J. d. B.<br />
BLADVULLING.<br />
Op eigen kracht<br />
Beruste uw macht.<br />
Schep in u zelven het vermogen,<br />
U op te werken naar <strong>de</strong>n hoogen.<br />
DIESTERWEG.
— 380 —<br />
WERKZAAMHEDEN DER VEREENIGING,<br />
Een Feestzitting van onze<br />
HULPKAS V00 BEHOEFTIGE SCHOOLKINDEREN<br />
Een puik, allerpuikst program ; (1)<br />
Een zaal, tot barstens gevuld ;<br />
Een geestdriftige menigte ;<br />
Zoo kan men het feest samenvatten, dat op Zondag, io November 11. plaats had<br />
in <strong>de</strong>n Bardo.<br />
Als gewoonlijk, een kernachtige, zaakrijke re<strong>de</strong> van collega LEMMERS, <strong>voor</strong>zitter<br />
<strong>de</strong>r H ulpkas over chn groei en <strong>de</strong>n bloei <strong>de</strong>r instelling. En een hartelijken dank<br />
aan hen, die daartoe m_<strong>de</strong>hielpen.<br />
In <strong>de</strong> eerste plaats aan hen die stoffelijk on<strong>de</strong>rsteuning schonken : stadsbestuur,<br />
maatschappijen, beschermen<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n, albumdoosjes-hou<strong>de</strong>rs, milddadige schenkers,<br />
Gemengd Koor, Algemeen Kleedingwerk. In het bijzon<strong>de</strong>r een tol van hul<strong>de</strong> en<br />
dank aan collega FhITS HAEGENS die gansch alleen reeds 14,000 fr. heeft ingezameld<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> bestendige schoolkolonie.<br />
In <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> plaats aan hen ,die <strong>de</strong> kolonisten geduren<strong>de</strong> drie weken hebben<br />
begeleid, en zorg<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> hun lichamelijke, geestelijke en ze<strong>de</strong>lijke ontwikkeling.<br />
In <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> plaats aan <strong>de</strong>genen die het concert hielpen inrichten en gelukken.<br />
En, <strong>de</strong>ze dank was ten voile verdiend.<br />
Had collega Joris <strong>de</strong> Born een keurig program ontworpen, <strong>de</strong> artisten kweten<br />
zich buitengewoon van hun taak. Al <strong>de</strong> nummers wer<strong>de</strong>n door <strong>de</strong> opeengepakte<br />
schaar van aanhoor<strong>de</strong>rs genoten, ja genoten, met een eerbiedige stilte en een rome<br />
aandacht. Zoowel Mevrouw Levering in hare lie<strong>de</strong>ren en in <strong>de</strong>n « Harpeeng ),<br />
zoowel <strong>de</strong> Heer H. Fontaine in zijn volksgezangen als in zijn Strijdzang, zoowel<br />
Mejuffer Zellien, <strong>de</strong> gevoelvolle harpiste als <strong>de</strong> talentvolle fluitist <strong>de</strong> Heer Vinck,<br />
zoowel <strong>de</strong> Heeren G. Plaeten, J. Bars, als <strong>de</strong> verdienstelijke begelei<strong>de</strong>r Heer<br />
L. Ceulemans, u Diesterwegs Klein Koor als <strong>de</strong> onbetaalbare Heer H. Laroche in<br />
monologen, alien wer<strong>de</strong>n door het opgetogen pubiiek ten warmste toegejuicht.<br />
Een paar gemeenteraadsle<strong>de</strong>n slechts : <strong>de</strong> heeren Van Peborgh en De Wit. De<br />
heeren burgemeester, schepenen en inspectoren had<strong>de</strong>n zich verontschuldigd.<br />
Jammer genoeg <strong>voor</strong> hen : zij rnisten <strong>de</strong> gelegenheid omte zien en zich to overtuigen<br />
dat het werk van « Piesterweg p zich niet bepaalt bij een bloot-stoffeliike, zegge<br />
lichamelijke verzorging. Maar uit <strong>de</strong> hlijken van gehechtheid <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren ten<br />
opzichte <strong>de</strong>r begelei<strong>de</strong>rs, uit die van dankbaarheid stralen<strong>de</strong> gezichten, zou<strong>de</strong>n ze<br />
kunnen aflei<strong>de</strong>n, hoe lief<strong>de</strong>rijk en ou<strong>de</strong>rlijk <strong>de</strong> betrekkingen zijn tij<strong>de</strong>ns het verblijt<br />
in <strong>de</strong> vacantiekolonies.<br />
En dan ten slotte, hoe aan die zelf<strong>de</strong> zwakke en hulpbehoeven<strong>de</strong> wezens een feest<br />
wordt aangebo<strong>de</strong>n, waartoe <strong>de</strong> beste en meest gevier<strong>de</strong> kunstenaars van Antwerpen<br />
hun me<strong>de</strong>werking verleenen.<br />
Dit schouwspel verdien<strong>de</strong> wel eenige overweging. Lichamelijke welstand, en<br />
lief<strong>de</strong> en kunstgenot : dat wordt geschonken ook aan <strong>de</strong> eenvoudigste en zwakste<br />
kin<strong>de</strong>ren van het yolk.<br />
Velen zijn van dit feest huiswaarts gekeerd, met enkel <strong>de</strong> herinnering aan het<br />
gesmaakte kunstgenot ; 't zijn <strong>de</strong> kortzichtigen.<br />
(1) In het vorig nummer van 4 <strong>ONS</strong> <strong>WOORD</strong> z werd dit program me<strong>de</strong>ge<strong>de</strong>eld.
— 381 —<br />
Er was meer en beter ; we hebben er op gewezen. En daarom ook onze hartelijke<br />
dank aan hen die <strong>de</strong>rgelijk vere<strong>de</strong>lend pogen op zich namen en hielpen verwezenlijken.<br />
Dank aan het Bestuur van het « Gemengd Koor ) dank aanal <strong>de</strong> me<strong>de</strong>werken<strong>de</strong><br />
kunstenaars.<br />
" Het <strong>de</strong>el<br />
Zoekt zijn geheel ”<br />
zee varier Cats ergens. Mochten steeds <strong>de</strong> afzon<strong>de</strong>rlijke krachten van " Diesterweg ,,<br />
zich vereenigen en streven tot een zelf<strong>de</strong> doel : het ware, het goe<strong>de</strong>, het schoone i<br />
Diesterweg's Hulpkas <strong>voor</strong> Behoeftige Schoolkin<strong>de</strong>ren.<br />
Voordracht door John VAN MIRLO<br />
Lid van <strong>de</strong>n Belgischen Zuidpooltocht.<br />
On<strong>de</strong>rwerp : Mijri Zuidpooltocht met <strong>de</strong> " BELGICA".<br />
De <strong>voor</strong>dracht werd aanschouwelijk en uiterst aantrekkelijk gemaakt, door een<br />
groot aantal naar <strong>de</strong> natuur opgenomen, en in lichtprojectie <strong>voor</strong>gestel<strong>de</strong> lichtteekeningen,<br />
waaron<strong>de</strong>r eenige naar <strong>de</strong> natuur gekleurd en <strong>voor</strong> <strong>de</strong> eerste maal <strong>voor</strong>gesteld<br />
in Europa.<br />
Spreker han<strong>de</strong>l<strong>de</strong> over :<br />
1 0 Vuurland : geographische ligging, kanalen, grond- en luchtgesteltenis, dierenen<br />
plantenleven, mineralen (goud, lignite, enz.), zijne bewoners, <strong>de</strong><br />
2° Viturlan<strong>de</strong>rs : Yorgans, Alacoloupen, Onoes. Hunne levenswijze, ze<strong>de</strong>n "en<br />
gebruiken, physieke en psychieke beschouwingen ; hunne ellen<strong>de</strong>, enz.<br />
30 Van gawp Hoorn naar <strong>de</strong> Zui<strong>de</strong>r Ifszee: Peilingen, visch- en walvischvangst<br />
Schetland meridionale. Landont<strong>de</strong>kkingen : Dan co-, Belgica-, Palmerland,<br />
enz. Klimaat en grondgesteltenis, dieren en plantenleven : pingouins, zeeberen,<br />
-luipaar<strong>de</strong>n en -leeuwen, walvisschen, hunne gebruiken en levenswijze. Anarchie,<br />
collectivism en communism on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> pingouins. Stormen en orkanen in<br />
die nieuw ont<strong>de</strong>kte landstreken : strandingen, 4: man-overboord ) dood van<br />
\Viencke, beschouwingen over het gevaarlijke <strong>de</strong>r zeevaart in die totale onbeken<strong>de</strong><br />
waters. Drijfijs en drijven<strong>de</strong> ijsbergen, hun ontstaan, enz. Het ijs wordt<br />
dichter, geblokkeerd.<br />
40 De eerste overwintering in <strong>de</strong> Zui<strong>de</strong>r IJszee, op leven of dood ; onze levenswijze<br />
geduren<strong>de</strong> die 13 lange maan<strong>de</strong>n ; <strong>de</strong> verschrikkelijke driemaan<strong>de</strong>nlange Poolnacht<br />
; aurora's (Zui<strong>de</strong>rlicht) en won<strong>de</strong>rvolle natuurverschijnsels, beschrijving<br />
<strong>de</strong>r ijsmassa, klimaat en temperatuur, walvisschen : megaptere, balenoptere<br />
en bottle-nose ; zeeberen- en pingouinenjachten ; zieletoestan<strong>de</strong>n en lichamelijke<br />
verzwakking <strong>de</strong>r overwinteraars, ziekten aan boord ; anemie, scheurbuik,<br />
enz. Dood van Emile Danco. Onze vermaken en uitspanningen, <strong>de</strong> Christmasbox<br />
van Madame Osterrieth. Oogenblikken van wanhoop ; bovenmenschelijke<br />
poging om los to gerak en : ijszagen eene maand lang dag en nacht, gelijkheid<br />
in het werk ; expedities op slee en ski ; ein<strong>de</strong>lijk bevrijd ! Terug in Vuurland !<br />
Terug in <strong>de</strong> bewoon<strong>de</strong> wereld !<br />
Herhaal<strong>de</strong> toejuichingen getuig<strong>de</strong>n dat het auditorium smaak nam in <strong>de</strong> <strong>voor</strong>dracht<br />
van <strong>de</strong>n heer VAN MIRLO.
— 382 —<br />
WERK : Antwerpen, 23 November 1901.<br />
llitbreiding (1011 Normal° SWIM<br />
DIESTERWEG's<br />
Plaatselijk Comiteit <strong>voor</strong> Antwerpen<br />
Dames en Heeren,<br />
De le<strong>de</strong>n van het Comiteit <strong>voor</strong> Uitbreiding <strong>de</strong>r Normale Studien<br />
hebben het genoegen U, <strong>voor</strong> het jaar 1901-1902, <strong>de</strong> opgaven <strong>de</strong>r <strong>voor</strong>drachten<br />
me<strong>de</strong> te <strong>de</strong>elen, die hun tot hiertoe vast toegezegd zijn :<br />
1. De lichamelijke Opvoeding in Zwe<strong>de</strong>n (Zweedsch Turnstelsel),<br />
met lichtbeel<strong>de</strong>n. — Twee Fransche <strong>voor</strong>drachten door M r LEFkBURE,<br />
kapitein-bevelhebber, adjunct van <strong>de</strong>n staf, te Brussel : 5 <strong>de</strong>" en 1 2<strong>de</strong>n<br />
December 1901.<br />
2. Het Museum als opleidingsmid<strong>de</strong>l. Ne<strong>de</strong>rlandsche <strong>voor</strong>dracht<br />
door Mr Constant STOFFELS, advocaat te Antwerpen : 19 December<br />
1901.<br />
;3. Het Vlaamsche Volk en zijn geestesleven. Ne<strong>de</strong>rlandsche<br />
<strong>voor</strong>dracht door M r 9' MAC LEOD : 9 Januari 1902.<br />
4. De Evolutie <strong>de</strong>r dramatische Kunst in Frankrijk : het tooneel<br />
in <strong>de</strong> Mid<strong>de</strong>leeuwen, het klassieke treurspel, het romantische drama, het<br />
he<strong>de</strong>ndaagsche drama. — Vier Fransche <strong>voor</strong>drachten door M r M . HENEN,<br />
leeraar van Fransche rhetorika aan het Koninklijk Atheneum te Antwerpen<br />
: Januari en Februari 1902.<br />
5. Het Teekenon<strong>de</strong>rwijs. Eenige Fransche <strong>voor</strong>drachten door<br />
M r J. B TENSI, leeraar aan <strong>de</strong> Normaalschool te Brussel : Februari 1902.<br />
Beroepsgezondheidsleer. — Fransche <strong>voor</strong>dracht door M" LEY,<br />
dokter te Antwerpen : Maart 19+12.<br />
On<strong>de</strong>rhan<strong>de</strong>lingen zijn aangeknoopt <strong>voor</strong> het geven van an<strong>de</strong>te - Ne<strong>de</strong>rlandsche<br />
<strong>voor</strong>drachten.<br />
De zittingen zullen <strong>de</strong>n Don<strong>de</strong>rdagavond, om 8 uren, in <strong>de</strong> gehoorzaal<br />
van het Hooger Han<strong>de</strong>lsgesticht, Schil<strong>de</strong>rsstraat, plaats hebben.<br />
De inschrijvingsprijs is een frank <strong>voor</strong> het heele jam'.<br />
Het Comiteit hoopt dat <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n van Antwerpen's on<strong>de</strong>rwi;zend personeel<br />
en alle belangstellen<strong>de</strong>n zijn streven op waardige wijze steunen<br />
zullen.<br />
Inschrijvingslijsten met le<strong>de</strong>ngel<strong>de</strong>n, zoo haast mogelijk in te zen<strong>de</strong>n<br />
bij <strong>de</strong>n Heer ALF. CHRISTIAENS, schatbewaar<strong>de</strong>r van het Comiteit,<br />
Diamantsteeg, 6.<br />
HET COMITEIT.<br />
OPROEP. — De bijzon<strong>de</strong>re aandacht wordt ingeroepen op <strong>de</strong><br />
Voordracht van Don<strong>de</strong>rdag, 5 December : Zweedsch Turnstelsel,<br />
met lichtbeel<strong>de</strong>n, door kapitein-bevelhebber LEFÈBU RE, stafofficier,<br />
door het Belgisch Staatsbestuur naar Stockholm gezon<strong>de</strong>n om een<br />
grondige studiê te maken van het Zweedsch turnstelsel.
- 383 -<br />
VRIJE TRIBUUN.<br />
.19IECKS et) FLEMMING.<br />
Een onzer collega's heeft zich aangesteld als advocaat — ver<strong>de</strong>diger van Diercks,<br />
Wei<strong>de</strong>nbaum, Riemann. Waarlijk, <strong>de</strong> vriend van <strong>de</strong>n advocaat moet wel
- 384 -<br />
Jan werd schoolhoofd en 'k heb gejuicht omdat hij 't werd; 'k zie in hem <strong>de</strong>n man<br />
niet, die genoegen smaakt, omdat hij boven an<strong>de</strong>ren staat, die zijn on<strong>de</strong>rwijzers<br />
drijven zal in een en 't zelf<strong>de</strong> spoor, die zijn mil tot wet zal sme<strong>de</strong>n.<br />
Jan kan zich niet vergeten in 'n roes van autotoriteitsgevoel. De examenpest<br />
woedt niet in <strong>de</strong> school van Flachsmann — (Jan ware er <strong>voor</strong>zeker tegen te vel<strong>de</strong><br />
getrokken) — en wij hoeven dus niet te vreezen dat eene concurentie met, an<strong>de</strong>re<br />
schoolhoof<strong>de</strong>n hem tot dwingen, tot tyranie lei<strong>de</strong>n zou !<br />
Diercks'advocaat vindt dat Prell 'n misdaad bedrijft door Jan Flemming, wiens<br />
genie als gn goudmijn moet geexploiteerd wor<strong>de</strong>n, aan <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren te onttrekken.<br />
Niet t'accoord, beste collega.<br />
Rekening hou<strong>de</strong>n<strong>de</strong> van <strong>de</strong> schoolbevolking zullen het maar enkele uitverkorenen<br />
zijn, <strong>de</strong> leerlingen, die zich lavers kunnen aan dit genie als schoolman. Als schoolhoofd<br />
daarentegen kan Flemming werken tot heil van heel <strong>de</strong> school.<br />
Hoe zal Flemming werken ? 'n . Wil opdringen kiemt niet in Jans karakter. Met<br />
Romer, Wei<strong>de</strong>nbaum en al d'an<strong>de</strong>ren zal hij schoolraad hou<strong>de</strong>n. Daar kan hij overtuigen<br />
door <strong>de</strong> kracht van zijn woord, ' daar zal hij dul<strong>de</strong>n, dat zijn vrien<strong>de</strong>n ook<br />
hunne meening ultdrukken, daar zullen zij samen wik ken en wegen en.... wagen !<br />
Nooit zal hij laten ontglippen : e ik evil het zoo, gij moet het zoo. , Gezag zal hij<br />
niet uitoefenen, wel ontzag roekken door zijn frissche, gezon<strong>de</strong> i<strong>de</strong>een. Wil \V ei<strong>de</strong>nbaum<br />
<strong>de</strong> bak<strong>de</strong>ksels laten open en toeslaan in zes tij<strong>de</strong>n, hij zal <strong>de</strong>n man laten<br />
betijen.... 't is om die maagpijn, weet u. Romer, <strong>de</strong> opspringen<strong>de</strong> Romer, en Vogelsang<br />
gaan niet nalaten <strong>de</strong> stelsels van Flemming in practijk te zetten en zoo schuchterweg<br />
zal d'een na d'an<strong>de</strong>re, tot zelfs <strong>de</strong>n kaartspeler, eens.... probeeren. Stilaan<br />
zullen alien streven naar het excelsior in <strong>de</strong> school ! En dan : zal een bewustzijn van<br />
waardigheid <strong>de</strong> 123 kluisteren<strong>de</strong> paragrafen van 't ou<strong>de</strong> schoolregiement niet komen<br />
verva- gen ? 1k biijf er bij : ie<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijzer zal werken in <strong>de</strong> mate zijner kracht,<br />
niet omdat hij gedreven wordt door Flemming, maar om <strong>de</strong> verantmoor<strong>de</strong>lijkheitl<br />
tegenover het volkskind !<br />
BOEKBEOORDEELING<br />
Blaadjes en Bloempjes, keur van gedichten, fabelen, versjes en riimpjes <strong>voor</strong> Kin<strong>de</strong>rtuinen<br />
en <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n eersten grand van lager on<strong>de</strong>rnny s verzameld door TOBIE JONCKHEERE.<br />
On<strong>de</strong>rwifzer aan <strong>de</strong> school <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rnnys te Brussel. Gent, boek- en steendrukkerij<br />
I. Van <strong>de</strong>r Poorten, Pollepelstaat, 18-20. 1901.<br />
De flood van Kate Gi eenaway, <strong>de</strong> Engelsche teekenaarster, die, door Naar eigenaardig<br />
kunstwerk, eene revolutie heeft teweeggebracht in het I: in<strong>de</strong>rkost uum, geeft <strong>de</strong><br />
kronijkschrijvers eene vergelijking in <strong>de</strong> pen tusschen <strong>de</strong>n tijd van Lo<strong>de</strong>wijk XIV,<br />
toen F6nelon tot huisleeraar verkozen werd <strong>voor</strong> <strong>de</strong> hertogen van Bourgogne, van<br />
Anjou en van Berry, en, ten gebruike <strong>de</strong>zer jonge prinsen, ziin Dialogue <strong>de</strong>s morts,<br />
zijn Direction pour la Conscience d'un Roi, zijn Abrege <strong>de</strong> la Vie <strong>de</strong>s Anciens Philosophes,<br />
zijn Aventures <strong>de</strong> Telemaque en zijne Fables opstel<strong>de</strong>, en het tijdperk, waarin<br />
wij leven, fn dat zich on<strong>de</strong>rscheidt door eene kunstbedrijvigheid zon<strong>de</strong>r weerga,<br />
rond, om en <strong>voor</strong> : HET KIND.<br />
Wat afstand is er se<strong>de</strong>rt <strong>de</strong> zeventien<strong>de</strong> eeuw niet atgelegd ! Tegenwoordig bezielt<br />
het kind niet alleen <strong>de</strong> letterkundigen en <strong>de</strong> dichters, maar ook <strong>de</strong> beel<strong>de</strong>n<strong>de</strong> kunstenaars<br />
: teekenaars, schil<strong>de</strong>rs, boetseer<strong>de</strong>rs, plaatsnij<strong>de</strong>rs. De on<strong>de</strong>rwerpen, die <strong>de</strong><br />
artiesten aan <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rwereld ontleen<strong>de</strong>n, verschijnen in albums en port-folio's. De
- 885 -<br />
kin<strong>de</strong>ren hebben hunne eigen tijdschriften, hunne eigen novellen en romans, bunne<br />
eigen lie<strong>de</strong>ren, hunne eigen illustraties of verluchtingen.<br />
Wel is waar, dring, n al <strong>de</strong>ze kunstopenbaringen nog niet tot <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rste lagen<br />
<strong>de</strong>s yolks door. Aileen <strong>de</strong> rijke kin<strong>de</strong>ren en die <strong>de</strong>r welstellen<strong>de</strong> burgerij genieten<br />
ervan, maar toch bestaat er een dui<strong>de</strong>lijk-afgeteeken<strong>de</strong> strekking om <strong>de</strong>n kring,<br />
waartoe « kunst <strong>voor</strong> kin<strong>de</strong>ren ) toegang heeft, gedurig uit te brei<strong>de</strong>n.<br />
Het boek, waarvan hooger <strong>de</strong> titel, is geene zelfstandige kunstopenbaring. Een<br />
verzamelwerk slechts, meer niet. Verdiensten van vinding en uitdrukking zijn er<br />
dus niet in aan te wijzen. Enkel hoeft <strong>de</strong> beoor<strong>de</strong>elaar na te gaan of <strong>de</strong> verzamelaar<br />
met smaak en oor<strong>de</strong>el gekozen en opgenomen heeft.<br />
Wij hebben het bock van <strong>de</strong>n Heer Jonckheere tot driemaal toe herlezen en aan<br />
die eenvoudige, smakelijke versjes evenveel plezier gehad als zaten wij nog in onze<br />
kin<strong>de</strong>rschoenen.<br />
Reeds vroeger, hebben wij <strong>de</strong>n wensch uitgedrukt, al <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren, die onze<br />
gemeentescholen bezoeken, van zoodra zij vloeiend lezen kunnen, te begiftigen<br />
met verschillen<strong>de</strong> bun<strong>de</strong>ls kin<strong>de</strong>rpodzie, als het eenige mid<strong>de</strong>l om, op gemakkelijke<br />
wijze, gezon<strong>de</strong> gedachten en kiesch gevoel in <strong>de</strong> ruwe volksklasssen te doen doordringen.<br />
Wij begroeten het boek van <strong>de</strong>n Heer Jonckheere als een nuttige helper van <strong>de</strong>n.<br />
ondcrwijzer. Krijgen <strong>de</strong> leerlingen het in han<strong>de</strong>n, dan vervalt veel nutteloos kopieerwerk<br />
en, kan op <strong>de</strong> helft van <strong>de</strong>n tijd, dubbel werk verricht wor<strong>de</strong>n. Moet het boek<br />
enkel als Bids <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer dienen, dan bie<strong>de</strong>n <strong>de</strong> opgenomen gedichtjes<br />
het <strong>voor</strong><strong>de</strong>el aan, eer<strong>de</strong>r te kort dan te lang te wezen, zoodat bet mogelijk wordt in<br />
eene enkele les een geheel gedicht of te werken.<br />
Nog eens, hartelijke welkom !<br />
Mijne eerste Schooljaren, nieume schrijj- en leesmetho<strong>de</strong> op aanschoulvoefeningen<br />
gesteund en in overeenkomst met het officieel schoolprogramma van 1 Mei 1897 door<br />
R. PICAVET, on<strong>de</strong>rnn:9 zer . E erste stukj e ; B otj es . Gent Boekdrukkerij J: Van<strong>de</strong>r Poorten,<br />
Pollepelstraat, 18. 1901. Prijs o,28 fr. Na eenige <strong>voor</strong>berei<strong>de</strong>n<strong>de</strong> schrijfoeieningen op<br />
<strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong> trekken en krullen, waaruit <strong>de</strong> letters zijn samengesteld, wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong><br />
klinkers en klanken opgedolven in normaalwoor<strong>de</strong>n, die niet atleen graphisch, maar<br />
ook in beeld zijn <strong>voor</strong>gesteld. Zoo wordt b. v. <strong>de</strong> klinker i opgedolven uit <strong>de</strong><br />
normaalwoor<strong>de</strong>n : wip, schip, smid, kin, kind, spin, bril, zyt en visch. Deze negen<br />
normaalwoor<strong>de</strong>n staan op blz. 1 gedrukt on<strong>de</strong>r negen verschillen<strong>de</strong> — zeer net-uitgevoer<strong>de</strong><br />
— penteekeningen, die <strong>de</strong> dingen <strong>voor</strong>stellen, waarvan <strong>de</strong>ze woor<strong>de</strong>n <strong>de</strong><br />
namen zijn. Wij zou<strong>de</strong>n <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> stukjes van het werk moeten on<strong>de</strong>r oogen<br />
hebben om te kunr,en oor<strong>de</strong>elen of <strong>de</strong> schrijver niet te lang enkele zelfstandige<br />
naamwoor<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> overige taalvormen isoleert. Lezen immers en woordjesnoemen<br />
is twee. Wij bedoelen, dat <strong>de</strong> aangeleer<strong>de</strong> klinkers en klanken zoo rasch<br />
mogelijk moeten <strong>voor</strong>komen in zinnen.<br />
EINDE VAN DEN ACHTSTEN JAARGANG.
ACHTSTE JAARGANG<br />
INHOUD<br />
- -ie *C-4---<br />
Opvoed- en On<strong>de</strong>rwijskun<strong>de</strong>.<br />
Terug- en Vooruitzichten op het ein<strong>de</strong> <strong>de</strong>r Eeuw . Blz. 2-49<br />
De geestelijke Onvrijheid van het Kind in <strong>de</strong> School » 65<br />
Nog iets over achterlijke kin<strong>de</strong>ren . . 98422<br />
Een karakterspectrum .. » 145<br />
Het on<strong>de</strong>rwijs in Belgie on<strong>de</strong>r het Fransch Beheer . . . 185-221<br />
Een kijkje in <strong>de</strong> School <strong>voor</strong> bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijs te Antwerpen 192-261<br />
Humbug .. .... . » 273<br />
loud « Flachsmann als Opvoe<strong>de</strong>r » .. . 293-333<br />
44ste Kongres van <strong>de</strong>n Algemeenen Belgischen On<strong>de</strong>rwijzersbond 297<br />
Vereeniging tot Bescherming <strong>de</strong>r Abnormale Kindsheid . » 304<br />
De opleiding <strong>de</strong>r FrObel-on<strong>de</strong>rwijzeressen » 337<br />
Het rectoraat in <strong>de</strong> lagere scholen .. » 357<br />
Henrik Ibsen over <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzer . n 367<br />
On<strong>de</strong>rwijstoestan<strong>de</strong>n.<br />
a) .Hier te lan<strong>de</strong> :<br />
De Normaalschool van Lier in <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandsche Taal- en<br />
Letterkun<strong>de</strong> . . Blz. 9-69<br />
In 't Afgeloopen Jaar ..<br />
Syndikaat <strong>de</strong>r Gemeenteon<strong>de</strong>rwijzers van het Arrondissement<br />
» 16<br />
Antwerpen . . » 19<br />
On<strong>de</strong>rwij zers-Examen .. » 81<br />
Normaalschool van Lier. Bond <strong>de</strong>r Oud-Leerlingen 1044 30<br />
In <strong>de</strong>n Gemeenteraad . 117-155<br />
Scho ohn utualiteit .. ... , • • • • • » 157<br />
De Schoolbibliotheken ......... » 226<br />
Achtertijkheid . . » 228<br />
Beroepsbelangen . » 277<br />
De nationals School en hare beschermers . » 307<br />
On<strong>de</strong>rwijzerspensioenen .. ». 341<br />
Iets belangrijks over het wachtgeld . . , . . » 346<br />
Bijdrage over <strong>de</strong>n strijd van het Belgisch Staatsbestuur tegen<br />
het officieel on<strong>de</strong>rwijs ... » 362<br />
Aan <strong>de</strong> jongeren : Brief-fragment .<br />
» 364
) In <strong>de</strong>n vreem<strong>de</strong> :<br />
Het openbaar on<strong>de</strong>rwijs in <strong>de</strong> Vereenig<strong>de</strong> Staten . » 62<br />
in <strong>de</strong> Zwitsersche Scholen .<br />
Over lichamelijke Straffen, <strong>de</strong> Balddadigheid <strong>de</strong>r Jeugd en<br />
73-93433<br />
<strong>de</strong> Rechtspositie <strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijzers. » 182<br />
Jaarwed<strong>de</strong>n in Zwitserland .. » 230<br />
Schooltoezieht . » 281<br />
Flachsmann als Opvoe<strong>de</strong>r.<br />
Varia.<br />
...... Blz. 161-201-237<br />
Een Dorpsschool ... ......... Blz. 316<br />
Een Jubelviering . ......... » 348<br />
Kijkjes links en rechts.<br />
Blz. 34-77-107-138-214-257-283-326-351-371.<br />
Portrettengalerij.<br />
Hector Berlioz .<br />
Blz. 86<br />
William Morris . » 196<br />
Aime Bogaerts . ,) 268<br />
Stijn Streuvels . » 314<br />
Henry Fontaine . » 377<br />
Gedichten-Lie<strong>de</strong>ren.<br />
Aan Peter Benoit . . Blz. 137<br />
Werkzaamhe<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r Vereeniging.<br />
Jaarverslag over 1900 ..<br />
Blz. 24<br />
Begrafenisfonds ... » 42<br />
Algemeene Verga<strong>de</strong>ring van 29 November 1900. ... 3 42<br />
Normale Studien ....... 41-110-142-217-233-289-353-382<br />
Diesterweg's Hulpkas <strong>voor</strong> Behoeftige Schoolkin<strong>de</strong>ren . 219-288-354-380<br />
Algemeene Verga<strong>de</strong>ring van 30 Mei 1901. ...... » 232<br />
Reiskomiteit . .......... . . . . . 288-329<br />
Vrije Tribuun.<br />
Schoolhoof<strong>de</strong>n en On<strong>de</strong>rwijzers ..<br />
. Blz. 38<br />
Uit <strong>de</strong> Praktijk. Het Toezicht in <strong>de</strong> Klas 2. 143<br />
Strenge Tucht. ... » 325<br />
Diercks en Flemming ..<br />
» 382<br />
Boekbeoor<strong>de</strong>eling. Ingezon<strong>de</strong>n werken.<br />
Blz. 80-116-144-183-259-290-332-356-384.<br />
Bladvulling.<br />
Blz. 61-200-229-231-287-328-350-379
$ij gsel aan Ons WOO) d van i Februari igoi.<br />
DIESTERWEG'S<br />
HULPKAS VOOR BEHOEFTIGE SCHOOLKINDEREN<br />
Schoolsoep — Vacantiekolonien<br />
HET KOMITEIT<br />
aan <strong>de</strong> Dames en Beeren Beschermen<strong>de</strong> Le<strong>de</strong>n, Le<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n Kring,<br />
Kofliehuishou<strong>de</strong>rs, Bestuurle<strong>de</strong>n en Le<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r Antwerpsche<br />
Maatschappijen, verkleef<strong>de</strong> Me<strong>de</strong>werkers.<br />
Evenals <strong>voor</strong>gaan<strong>de</strong> jaren heeft het Komiteit eene reeks maatregelen<br />
genomen, strekken<strong>de</strong> , om bij gelegenheid <strong>de</strong>r a. s. Vastenavonddagen, <strong>de</strong><br />
zoo noodzakelijke Bel<strong>de</strong>n tot heeling van <strong>de</strong> stoffelijke ellen<strong>de</strong> van het<br />
volkskind met eene bedui<strong>de</strong>n<strong>de</strong> som te zien vermeer<strong>de</strong>ren.<br />
Wij koesteren <strong>de</strong> vaste hoop, dat Gij, zooals in het verle<strong>de</strong>a, ons uwen<br />
gewaar<strong>de</strong>er<strong>de</strong>n steun niet onthou<strong>de</strong>n zult.<br />
A) Verkoop van Confetti en Slingers door <strong>de</strong> zorgen van Dames<br />
On<strong>de</strong>rwijzeresseu op <strong>de</strong> Meirplaats, geduren<strong>de</strong> al <strong>de</strong> Vastenavonddagen,<br />
van 1 1/2 tot 7 ure 's avonds.<br />
B) Omhalingen Tangs <strong>de</strong>n openbaren weg, in <strong>de</strong> Koffiehuizen en aan<br />
huffs door <strong>de</strong> Societe genórale <strong>de</strong>s Etudiants Libóraux d' Anvers »,<br />
evenals door meer<strong>de</strong>re verkleef<strong>de</strong> Maatschappijen en Groepen. Bij <strong>de</strong>ze<br />
gelegenheid achten wij het wenschelijk nogmaals uwe aandacht te roepen<br />
op hetgene ooze Bussen on<strong>de</strong>rscheidt. — Diesterweg's bussen wit en<br />
blauw gekleurd en dragen in zwarte karakters tweetalig <strong>de</strong> aanduiding<br />
van ons doel : Schoolsoep, Vacantiekolonièn.<br />
Kringen of afzon<strong>de</strong>rlijke personen (minstens 16 jaar oud), Welke ons<br />
insgelijks hunne menschlieven<strong>de</strong> me<strong>de</strong>werking zou<strong>de</strong>n willen verleenen,<br />
wor<strong>de</strong>n vrien<strong>de</strong>lijk en dringend verzocht daarvan kennis te geven<br />
aan <strong>de</strong>n heer H. Serneels, Ossenmarkt, 24, opdat het Komiteit tijdig <strong>de</strong><br />
daardoor noodig gewor<strong>de</strong>n maatregelen zou kunnen nemen. (1)<br />
Maarten, waarvan <strong>de</strong> dragers ontslagen zijn van het aanbie<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r<br />
Bussen, mits betaling van 2 fr., 1 fr. en 0.50 fr. zijn verkrijgbaar op<br />
aanvraag bij hou<strong>de</strong>rs van Bussen en in het lokaal op <strong>de</strong> uur hieron<strong>de</strong>r<br />
aangeduid.<br />
Wij zijn overtuigd dat Bens te meer Antwerpen's liefdadige bevolking<br />
hare spreekwoor<strong>de</strong>lijk gewor<strong>de</strong>n menschlievendheid zal willen betoonen,<br />
(1) Het Bureel van <strong>de</strong>n dienst <strong>de</strong>r Bussen zetelt in het Hotel Frison, Anneessensstraat,<br />
29 :<br />
Zaterdag, 16 Februari; van 612 tot 10 ure 's avonds.<br />
Zondag, Maandag en Dinsdag, 17,18 en 19 Februari ; van 2 tot 7 ure 's avonds.<br />
Zaterdag, 23 Februari ;van 6 1/2 tot 10 ure 's avonds.<br />
Zondag, 24 Februari ; van 2. tot 7 ure 's avonds.
cv<br />
ten bate van onze noodlij<strong>de</strong>n<strong>de</strong> schooljeugd, en i U met onze.<br />
hoopvolle gevoelens, <strong>de</strong> verzekering onzer hoogachting aan.<br />
HET KOMITEIT :<br />
De Schrijvers, De Penningmeester, De Voorzitter,<br />
FRANZ ELEN, F. C. GORGE. AN LEMMERS,<br />
JAN LADDYN. Richardstr., 29.<br />
De Le<strong>de</strong>n,<br />
Mevrn. L. AUGUSTEYNS, J. MALSCHAERT<br />
HH. HITIB. SERNEELS, E. VAN DROOGHENBROECK.<br />
De Afgevaardig<strong>de</strong> van Diestermeg's Uitvoerend Komiteit : 1. CAMPE.<br />
Ter herinnering . Het magazijn <strong>voor</strong> <strong>de</strong> ingezamel<strong>de</strong> <strong>voor</strong>werpen (tin,<br />
loon, zink, postzegels, enz.) is open <strong>de</strong>n eersten Don<strong>de</strong>rdag elker maand,<br />
van 2 tot 4 ure (Venusstraat, 44).<br />
ZEER BELANGRIJK. - Op 15 Dif a art a. s. wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> Kasboeken <strong>voor</strong><br />
het maatschappelijk termijn 1900-1901 gesloten. Daar <strong>de</strong> tot da,n toe<br />
gestorte sommen in aanmerking genomen wor<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rscheidingen<br />
uit te reiken op onze Feestzitting ten Stadhuize, achten wij het<br />
noodzakelijk <strong>de</strong> algemeene aandacht hierop in te roepen.<br />
Schoolkolonien van 1900. - Staat <strong>de</strong>r uitgaven.<br />
43,<br />
EO cx)<br />
= 0<br />
•<br />
Totaal<br />
Verblijf 1049.00 1049.00 x464.00 146 4.0o 1386.0o Ix80.6o ii80.60 8773.20<br />
Vervoer 54.80 54.80 232.60 232.60 430 65 160.40 160.40 1326.25<br />
Uitspanning 96.57 62.80 118.87 x27.61 193.64 72.64 72.64 744.77<br />
Totaal 1200.37 1166.60 1815.47 1824.21 2010.29 1413.64 1413.64 10844.22<br />
Geneesmid<strong>de</strong>len 35.60<br />
Drukkosten . 77.00<br />
Lichtteekeningen<br />
291.50<br />
Ba<strong>de</strong>n . 42.10<br />
Wasschen lakens, opmaken tijken, toiles cirees, loon mei<strong>de</strong>n<br />
Aankoop schrijfgerief, speelgoed, dagbla<strong>de</strong>n, bijeenroepingen, propa-<br />
51.80<br />
gan<strong>de</strong> inrichting . 93.68<br />
Totaal fr•11435.90
1900<br />
November<br />
December<br />
Voedselbe<strong>de</strong>d:ing tij <strong>de</strong>ns <strong>de</strong> Zomermaan<strong>de</strong>n van het j aar 1900<br />
I. Kin<strong>de</strong>rtuinen<br />
2. Meisjesscholen<br />
3. Jongensscholen<br />
MIONNNiM<br />
LEER LINGEN<br />
702<br />
702<br />
4876 eetmaien<br />
58<br />
751<br />
Voedselbe<strong>de</strong>eling in <strong>de</strong> Kin<strong>de</strong>rtuin<br />
SCHOOLDAGEN EETMALEN<br />
18 10587<br />
15 8525<br />
33<br />
www.M.OW.<br />
19112<br />
Beschermen<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> 1901 (vervolg).<br />
Bedrag fr. 243.80<br />
5.80<br />
» 75.10<br />
fr. 324.70<br />
BEDRAG<br />
529.35<br />
426.25<br />
955.6o<br />
Ontvangen bijdrage <strong>voor</strong> 19o1 fr. 170.00<br />
Reijntjes, B. A. A., Dambruggestraat, 49 5.00<br />
Het Komiteit betuigt zijnen welgemeen<strong>de</strong>n dank <strong>voor</strong> het storten <strong>de</strong>r<br />
volgen<strong>de</strong> giften :<br />
Allerhand e<br />
DECEMBER 'goo. Rondgehaald op een feest <strong>de</strong>r S. E. M. T. C. Io.58. —<br />
0mgehaald in het lokaal « Brabo Club 1., Wisselstr , 3, door <strong>de</strong>n heer 'Van <strong>de</strong>n<br />
Bran<strong>de</strong>n 1.5o. — Omhaling gedaan na het spelen van een solo-slim o.5o. — Door<br />
bemid<strong>de</strong>ling aer « Nieuwe Gazet Loo. — Id. i.00. — V. C. 0.50. — Rondgehaald<br />
door <strong>de</strong> bedien<strong>de</strong>n van het huis De Leeuw & Philipssen op een intiem feestje, hun<br />
door hunnen collega Egi<strong>de</strong> Van Bazel aangebo<strong>de</strong>n, bij gelegenheid van zijn afscheid<br />
aan het jongmansleven 5.00. Na het zingen van een lied door eenige karakterkomiek<br />
en in De Welkom », Deurnestr. 2 25. — Rondgehaald door Martin Carton,<br />
na eene <strong>voor</strong>stelling in het « Cafe Point Central Suikerrui, hij hr Van Obberghen<br />
13.04. Na eene <strong>voor</strong>stelling van Martin Carton in <strong>de</strong>n Winter Club <strong>de</strong>r S. N. A.<br />
in <strong>de</strong>n « Salvator Keller » 7.50. Omgehaald in « De Postboot 1), bij hr J. Mertens,<br />
na het zingen van een lied door <strong>de</strong>n hr Gay 2.53. — Nagalm van Diesterweg's Jaarconcert<br />
5 00. Verloten van 2 speculatiemannen in het lokaal Volksvriend », bij<br />
hr Dams 2 50. — Van 2-4-4 on<strong>de</strong>r hangar 13 (vier verlatene kin<strong>de</strong>ren) 2.50 fr.<br />
JANUARI 19o1. — Van het personeel G. Tonnelier en Schepens, ter gelegenheid<br />
van een intiem nieuwjaarsfeestje 25.85. — Opbrengst <strong>de</strong>r blin<strong>de</strong> tombola op het<br />
jubelfeest gegeven door M W Lobel 19.36.— Des joyeux arttlleurs liberaux, aprês une<br />
chansonnette par Dumarais 9.00. Rondgehaald in het lokaal (De Harmonie », bij<br />
Van Cauteren, Paar<strong>de</strong>nrnarkt, na een lied gezongen door Mej. Eug. Brack 4.5o. —<br />
Omgehaald na het Transvaalsch Volkslied, gezongen door <strong>de</strong>n hr Vict. Wittemans,<br />
op het banket <strong>de</strong>r Armbezoekers (3e omschr.) en Schoolkomiteit (8e kr.) 6.o5. — Het<br />
peloton van luitenant Raph. Dien (le reg. <strong>de</strong>r Burgerwacht) op 4 Jan. Igor, na een<br />
muziekstuk van Eg. Engels 3.00. — Op <strong>voor</strong>stel van <strong>de</strong>n hr Jules Van Kessel,<br />
rondgehaald na <strong>de</strong>n clienst <strong>de</strong>r Burgerwacht van 4 Jan. 1901 : io Lied gezongen door<br />
G. De Laruelle, bij Henri Adriaensens, Van Metterenkaai 6.00 ; 2e Lied gezongen<br />
door <strong>de</strong>n h r Imler, bij Flip De Vos, Brouwersvliet 5.51 ; 3 0 Lied gezongen door
L. Hansen, in <strong>de</strong>n « Vlaamschen Kel<strong>de</strong>r ', bij hr Baumann, hoek Falconplein 9.70;<br />
4" Rondgehaald door <strong>de</strong>n hr Ackerlin, in <strong>de</strong>n « Vlaarnschen Kel<strong>de</strong>ro, na een lied van<br />
G. DeLaruelle 16.74. — l e Reg., 3e Bat on, 2e Cie., le Pel. : Omgehaald na geeten en<br />
gedronken to hebben op <strong>de</strong> gezondheid van luitenant Van <strong>de</strong>n Broeck en korporaal<br />
Ghys op nr 33 — 4.25. — Overschot <strong>de</strong>r inschrijving <strong>voor</strong> het aankoopen eener<br />
kroon <strong>voor</strong> wijlen <strong>de</strong>n vriend Alfred Dujardin, in leven stadsbeambte 6.5o. —<br />
Naamloos 0.50. -- Omgehaald in het « Hotel du Midi 3., op hE t zilveren bruiloftsfeest<br />
Senten- Aerts 7.85. — Verkoop omslag-bandjes in <strong>de</strong> « Gul<strong>de</strong>n Flesch ,,<br />
Dambruggestraat I.5.). — 18 <strong>de</strong> Gespeeld door Caillau o.30. — Rondgehaald op een<br />
feestmaal aangebo<strong>de</strong>n door <strong>de</strong>n hr Eug. Hermans aan zijne gasten en vrien<strong>de</strong>n, na<br />
een lied gezongen door <strong>de</strong>n hr Fr. Dutienne 2.74. — Omhaling gedaan na eene<br />
drinkpartij thr 16 lusti t.;e, liberale kanonniers in het « Taverne Crets o io.00. —<br />
Omdat Charles door bran<strong>de</strong>n<strong>de</strong> bosschen loopt 1.82. — Rondgehaald in bet lokaal<br />
< Brabo Club ' Loo. — Van Cousin en zijn vriend : omgehaald door Poussy in het<br />
lokaal « Hel<strong>de</strong>r o 4.5o. — Na het zingen van een lied door <strong>de</strong>n vriend Flip 9,00. —<br />
Rondgehaald in ha « Cafe Leopold ', Greinstraat 3 00. — Lucia Knight, lied gezongen<br />
in 't lokaal Depre, Schel<strong>de</strong>straat 1.75. — Omgehaald na een lied gezongen in<br />
« Het Vosken V, Bervoetstraat. 37 — Loo. — « De Vogel en <strong>de</strong> Visch o, gezongen<br />
door Pol van Nant, bij Tante Marie en Mr Gevers 1.15. — Voor 't garnituur van<br />
Laurke 3.57. — Naamloos 1.5o. — Ter gelegenheid van het "zilveren jubelfeest van<br />
Jan B. 7.50. — Solo-slim in <strong>de</strong>n « Ou<strong>de</strong>n Wil<strong>de</strong>man I , door A. Veranneman ;<br />
me<strong>de</strong>spelers : H. Stevens, A. Raeymakers en Jos. Claessens 0.50. — Door bemid<strong>de</strong>ling<br />
<strong>de</strong>r « Nieuwe Gazet 2. 6.5o. — Twee lie<strong>de</strong>ren gezongen door 2 dames in I Cafe<br />
Columbia o, bij <strong>de</strong>n vriend Carels 1.38. — Rondgehaald op het feestmaal <strong>de</strong>r<br />
muzikanten van het lokaal « Brabo o, Veemarkt op 15 Januari 4.10. — Rondgeh.<br />
in het lokaal x De twee Boeren ', Lange Zavelstraat 1.65. — Op <strong>voor</strong>stel van Julius<br />
Van Kessel : lied door M r Pauwels, lokaal : « Prinsenhof ,, Diepestr. 5.5o. — Lied<br />
door Mr G. Dirix, Maatschappij « Krabbers o, lokaal L Van Cant, Beel<strong>de</strong>kenssiraat<br />
3.00. — Rondgehaald op het feestmaal ter eere van Flip De Vos, na het zingen<br />
door Mme Roofthooft-De Rid<strong>de</strong>r en John Heesterbeek 16.6o. — Op I-It familie•<br />
feestje bij John Adriaenssens, nadat John Heesterbeek gezongen had 5.25. —<br />
Gezellig samenzijn van 2-4-4, 6.5o. — Gift van M r Jef Van <strong>de</strong>n Bossche 13.5o fr.<br />
Maatschappij en.<br />
DECEMBER two. — Gift Louisakring, lokaal « Gul<strong>de</strong>n Vlies 0. Falconplein<br />
125.66. — Opbrengst van <strong>de</strong>n verkoop van programma's en omhaling gtdaan door<br />
mej. Marg. Pynaert en Julia Van Haute op het feest <strong>de</strong>r maatschapp ij Amphion,<br />
met <strong>de</strong> me<strong>de</strong>wcrking van « Diesterweg's GemenEd Koor X, 113 09. — Opbrengst <strong>de</strong>r<br />
Tombola, ingericht door <strong>de</strong> maatschappij Lust tot Vermaak, op het feest van 9 Dec.<br />
in <strong>de</strong> zaal « Thalia o 52.4o. — Omgehaald door mei. J. Van Haute en M. Pynaert op<br />
het avondfeest van <strong>de</strong>n Bond <strong>de</strong>r Belanghebben<strong>de</strong>n van Dokken en Kaaien in <strong>de</strong> zaal<br />
e Thalia v 30.39. -- Omgehaald op het bal van <strong>de</strong>n Big One Club 7.47. — Op bet<br />
avondmaal <strong>de</strong>r nette vrouwen <strong>de</strong>r spaarmaatschappij De Geldmin, bij De Beuckelaer,<br />
Haantjeslei 2.o4. — Omgehaald op het avondmaal <strong>de</strong>r spaarmaatschappij De<br />
Geldmin (afd. mannen) 3.6o. — Eene pr.... partij op 't avondmaal <strong>de</strong>r maatschappij<br />
Amphion r.n. — Bring <strong>de</strong>r VIII op zijn galafeest, verge r.ft <strong>de</strong> arme kin<strong>de</strong>ren niet<br />
1.6o. — Omgehaald door <strong>de</strong>n hr Pascal Sampers op <strong>de</strong> vertooning <strong>de</strong>r maatschappij<br />
Morgendstar 6.67. — Rondgehaald op 't bal <strong>de</strong>r Vereenig<strong>de</strong> Olmenaren en vrien<strong>de</strong>n<br />
van Antiverpen, door mej. A. H. en <strong>de</strong>n hr F. L. 2.5o. — Rondgehaald op het
5<br />
Smoking-Concert van <strong>de</strong>n Antc'verpschen Dolt Cycle Club, na een lied van John Heesterbeek<br />
17.0o. — Omgehaald op een vrien<strong>de</strong>nfeest <strong>de</strong>r maatschappij De Gul<strong>de</strong>n Bol,<br />
bij <strong>de</strong>n hr Serneels, Ossenmarkt, bij gelegenheid <strong>de</strong>r zilveren bruiloft van M r en Mme<br />
Belletable-Mochez 9.17. fr.<br />
JANUARI 1901 — Opbrengst <strong>de</strong>r inkomgel<strong>de</strong>n van het Museum <strong>de</strong>r Spaansche<br />
Geschie<strong>de</strong>nis, van Don<strong>de</strong>rdag, 21 Dec. 1900 — 58,72. — Omhalingen gedaan op <strong>de</strong><br />
feesten van 25 November en 16 December 1900 door grin, On<strong>de</strong>r Ons in <strong>de</strong> zaal<br />
« El Bardo 30.83. Omgehaald door Mej. Van <strong>de</strong>n Ryn, op 't feest <strong>de</strong>r Normalo's<br />
Halve opbrengst <strong>de</strong>r omhaling gedaan op het feest <strong>de</strong>r Normalo's van<br />
29. Dec. 'goo — 23.0o. — Omgehaald op het banket <strong>de</strong>r Trourc-Natie, bij gelegenheid<br />
van het 2o-jarig jubelfeest van haar bestaan, op <strong>voor</strong>stel van haren <strong>de</strong>ken,<br />
Toon Bessems 12.00. - Rondgehaald op 't feest <strong>de</strong>r maatschappij Leopold 2.50.<br />
—Omgehaald door Mej. Julia Van Haute, op het Weinachtsfeier, in 't lokaal El<br />
Bardo v, door het Deutscher illdnnerchor A ntverpia Io.00. — Opbrengst <strong>de</strong>r mouffers<br />
en hardklinkers, verzameld door Julia, (afd. Leugenaarsclub) 11.50. — Rondgehaald<br />
na een lied gezongen door De Witte op <strong>de</strong> verga<strong>de</strong>ring <strong>de</strong>r Vlaamsche Tolbeambten<br />
2.04. — Bij het uiteengaan <strong>de</strong>r VlaamscheWielrij<strong>de</strong>rsvereeniginq 3.28. — Geschonken<br />
door <strong>de</strong> Broebelvrien<strong>de</strong>n 1.5o. — Omgehaald door Mr Pascal Sampers, op het feest<br />
<strong>de</strong>r Liberale Maatschappij Hei<strong>de</strong>bloem, in <strong>de</strong> zaal « Kattenhof 3.84. — Omgehaald<br />
door Mej. Marg. Pynaert en J. Van Haute, op het feest <strong>de</strong>r Maatschappij De Violier,<br />
in <strong>de</strong> zaal « El Bardo 4 82. — Omgehaald op het feest van Antwerpeli's Mozartskring<br />
door Mej. Van Haute en Pynaert 6.04 Omgehaald door Mej. Pynaert op het<br />
kerstfeest van <strong>de</strong>n Gymnastischen Vnlkskring, in <strong>de</strong> zaal t Thalia n 7 58. — Omgeh.<br />
op het kerstfeest van <strong>de</strong>n Willem Ogierskring, door <strong>de</strong> dames De Groof en Van <strong>de</strong>r<br />
Wee 23.23. — Rondgehaald door Mr Pascal Sampers, op het bal van <strong>de</strong>n Bond <strong>de</strong>r<br />
Belanghebben<strong>de</strong>n van Dokken en Kaaien 2.98. — Gift Louisakring, lokaal « Gul<strong>de</strong>n<br />
Vlies ), Falconplein 87.1o. — Rondgehaald door Mevr, Malschaert en <strong>de</strong> Juffers<br />
Jul. Van Haute, Marg. Pynaert en Mej. Gilliard np Diesterweg's intiem avondfeest<br />
in <strong>de</strong> zaal El Bardo 53.6o. — Omgehaald op het jaarlijksch koningsfeest <strong>de</strong>r<br />
Tijgers, na het zingen van « La Charite v door <strong>de</strong>n hr Albert Krick 31.1o. —<br />
Domino club Pschorr Oranje boven 4.co. — Rondgehaald op het feestmaal van Hoop<br />
en Liej<strong>de</strong> 4.41. — De Eilan<strong>de</strong>rs in banket vereenigd, ter eere van hunnen eere-<strong>voor</strong>zitter<br />
Jan Lenssens, vergeten het arme schoolkind niet : verloting eener speld<br />
geschonken door Rik Joossens, lid <strong>de</strong>r wielrij<strong>de</strong>rsvereeniging De Schel<strong>de</strong> 56.1o. —<br />
Rondgehaald op het feestmaal <strong>de</strong>r hulpbazen <strong>de</strong>r Hesse-Natie, na een lied gezongen<br />
door Met'. Bielen, op <strong>voor</strong>stel van hr Leon Bielen, lid <strong>de</strong>r wielrij<strong>de</strong>rsvereening De<br />
Schel<strong>de</strong> 7.09. — Omgehaald door <strong>de</strong> juffers J. Van Haute en M. Pynaert op <strong>de</strong><br />
vertooning <strong>de</strong>r Harmonie Maatschappij De Bloemenkring, in <strong>de</strong>n Ne<strong>de</strong>rlandschen<br />
Schouwburg 15 3 f. Rondgehaald op het avondmaal van <strong>de</strong>n Mozartskring, in het<br />
0 Cafe Ducal », op I2 Januari 1901 — 4.50. — Halve opbrengst <strong>de</strong>r omhaling gedaan<br />
op het banket van <strong>de</strong>n Duivenliefhebbersbond <strong>de</strong>r 5e n;ijk, in het lokaal Vogelenzang<br />
11.57. — Lied gezongen door <strong>de</strong>n h r J. Fierens, lid <strong>de</strong>r wielrij<strong>de</strong>rsvereeniging<br />
De Schel<strong>de</strong> op <strong>de</strong> <strong>de</strong>eling <strong>de</strong>r Fondsenmaatschappij Nooit ,Genoeg, in < Cafe Nachtlicht<br />
*, St. Jansplaats 5.9o. — Des amis du « Cafe Francais v, Societe Lantern- Ailslager<br />
40.0o. — Opbrengst van het feest, ingericht door het Dames-Koor van Hoop<br />
en Lief<strong>de</strong> 23.75 — Omgehaald op het jaarlijksch avondmaal van <strong>de</strong>n Fondsenbond :<br />
Vriendschap en Vouruitzicht, gevesiigd bij <strong>de</strong>n hr F. Denys, Anselmostraat, na het<br />
zingen van een lied door M. A. Pasmans 2.25 fr.
Album-doosj es.<br />
DECEMBER 1900. — Cafe du Manege, bij hr Gillard, hoek Torfs- en San<strong>de</strong>russtraten<br />
10 74. — Cafe Maritime, bij hr Bossaerts, Falconplein, 7 : 18.0o. — In <strong>de</strong>n<br />
Vierhoek. bij hr G. Waeles, Van <strong>de</strong> Wervestr. 9.20. — Cafe Von<strong>de</strong>l, bij hr Jacobs,<br />
Bre<strong>de</strong>ro<strong>de</strong>str. 11.65. — In <strong>de</strong>n Vierhoek, bij hr De Swert, Korte Winkelhaakstr.<br />
3.90. — Café <strong>de</strong> la Poste, bij hr Gorus, St. Jansplein 13.82. — Au Schiedam, bij<br />
hr Wagemans, Twaalfmaan<strong>de</strong>nstr. 7.26. — In <strong>de</strong>n Volksvriend, bij hr Doms 3.21.—<br />
Cafe <strong>de</strong> 1'Univers, bij hr Peeters, Gasthuisstr. 2.50. —Cafe J. Geysen, Beggijnenstr.<br />
0.49. — Cafe De Groot, Beggijnenvest 0.52. — In <strong>de</strong> Eendracht, bij hr Gallemaert,<br />
Vleminckxveld 0.12.— Cafe <strong>de</strong> l'Avenir, bij hr Van Roosbroeck, Groenplaatsstr. 1.65.<br />
Cafe du Cercle, bij hr Van <strong>de</strong> Put, Ou<strong>de</strong> Koornmarkt 6.80. — Un<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n Toren, bij<br />
We De Boey, Blauw Moezelstr. 3.00. — In het Groenhuis, bij hr Groenen, Ou<strong>de</strong><br />
Vaartpl. 1.12. — In het Loodshuis, Diepestr., 92, bij hr Van Ou<strong>de</strong>naer<strong>de</strong> 1.36. —<br />
Cafe Central, St. Jansplein, bij hr Van Loock 3.45. — St. Jansbrug, bij hr Lefrere,<br />
St. Jansplein 6.66. — In <strong>de</strong>n Vos, Stijfselrui, bij W e Bussers 2.25. — In het Dorp,<br />
bij We Boussery, Veemarkt 0.92. — In <strong>de</strong>n Ballon, Nozestr., io, bij hr Poschet 3.3o.<br />
— Café Mozart, Harmoniestr. bij hr War<strong>de</strong>nier 0.46,—In <strong>de</strong>n Haan, bij Mej. Bertha<br />
Faes, hoek Rotterdamschestr. 2.5o. — Taverne du Commerce, bij Mej. Vic. Brems,<br />
Hochstetterstr. 1.95. — Brasserie Flaman<strong>de</strong>, bij J. Van Mello, Groote Markt 3.07. —<br />
In <strong>de</strong>n Vos, hij hr Mertens, Groote Markt 0.46. — Lokaal Volkslust, Sleutelstr. 1.55.<br />
— In <strong>de</strong>n Duivenring, bij hr Sels, Bree<strong>de</strong>str., 26 : 0.25. — In het Trappeken af, bij<br />
We Moreels, Kaasrui 0.21. — In het Prinsenhof, bij hr De Langhe, Diepestr., 31 :<br />
13.31. — Oud Palingshuis, bij hr Hermans, Austruweelschebaan 3.13. — Cafe Stas,<br />
Montevi<strong>de</strong>ostr. 5.1o. — In <strong>de</strong>n Stuurman, bij hr Buysse, Kattendijkdok W. K.<br />
1.6o. — In <strong>de</strong> Ster, bij hr Pintens, Naussaustr. 3.20. — Belle Vue, bid hr Brock,<br />
Kleine Kraaiwijk 0.22, — In <strong>de</strong>n Ou<strong>de</strong>n Wil<strong>de</strong>man, hij hr Mertens, Dambruggestr.<br />
8.31. — Jongensschool nr 4, Keistr. 2o.00. — Cafe Universe', bij We Hendrickx,<br />
Broe<strong>de</strong>rminstr. 1.5o. — In <strong>de</strong> Fluit, 0.27 fr.<br />
JANUARI 1901. — In <strong>de</strong> Kleine Harmonie bij W e Reynaers, Mechelsche Steenweg<br />
2.16 — In <strong>de</strong>n Elixir d'A fl yers, bij hr Levis, Haantjeslei 3 70. — In <strong>de</strong> Gul<strong>de</strong>n<br />
Flesch, bij hr Van Rousselt, Dambruggestr. 6.68. — Care Wirtz, Carnotstr. 5.70. —<br />
Point Central, bij hr Van Obberghen, Suikerrui 1.43. — Cafe St. Laurent, bij<br />
hr Denys, Anselmostr. 3.00. — A la Bourse <strong>de</strong> Flandre, bij hr Andriessens, Zui<strong>de</strong>rlei<br />
0.40. — In <strong>de</strong>n Boer van Thienen, bij hr Den Duits, Mechelscheplein 5.58. —<br />
Cafe <strong>de</strong>s Arts, bij hr Jaspers, Offeran<strong>de</strong>str. I.00. — In <strong>de</strong> Fontein, Belliardstr., 23 :<br />
5.35. — In <strong>de</strong>n Baron Osy, bij hr De Petter, St. Michielskaai 2.36. — In <strong>de</strong>n Watergeus,<br />
bij hr Rossel, Schermersstr. 1.22. -- Au Comte <strong>de</strong> Flandre, bij hr Bisschops,<br />
Su<strong>de</strong>rmanstr. 1.02. — In <strong>de</strong> Negen Provincien, bij hr Voets, Ou<strong>de</strong> Beurs 1.72. —<br />
Nieuw Loodswezen, bit' hr Raguet, Al<strong>de</strong>gondiskaai 4.15. — Tieing Huisken, bij<br />
hr Van Etsen-De Born, Leopoldplaats 5.30. — Cafe <strong>de</strong>s Voyageurs, bij hr Van<br />
Tichelt, Beegaer<strong>de</strong>str. 5.63. — Cafe Stanley, bij hr Van Hoacke, Carnotstr. 7.65. —<br />
In <strong>de</strong> Harmonie, Paar<strong>de</strong>nmarkt, bij hr Van Cauter 1,03. — In het Hessenhuis, hij<br />
hr De Blust, Hessenbrug 2.16. — In <strong>de</strong>n Nieuwen Wil<strong>de</strong>man, bij hr Dalen,<br />
Diepestr. 2.45. — In <strong>de</strong> Roo<strong>de</strong> Vaan, bij hr Dumonceau, Diepestr. o 70. — In<br />
't Brouwershuis, bij We Leemans, Ankerrui 4.21. — In <strong>de</strong>n Roo<strong>de</strong>n Engel, bij<br />
hr °dare, Ou le Leeuwenrui 6 22. — In 't \Vnn<strong>de</strong>rjaar, Ou<strong>de</strong> Leeuwenrui, bij<br />
hr Co,bert 4.00. — Dry Dock's, Van Metterenkaai, bij hr Adriaenssens 2.00. —<br />
In <strong>de</strong> Drukpers, bij Dussen-Cramers, Ou<strong>de</strong> Beurs 4.00. — In <strong>de</strong> FoAtein, Hofstr.<br />
0 65. — Beiersch Huis, bij hr Imler, Groote Markt 2.62. — Cafe Tippo-Tib, bij<br />
hr De Rickx, Carnotstr. 2.10, — Cafe Verlaet, St. Jansplein 2.51. — In het Schut-
. t. k I - l t .1<br />
On<strong>de</strong>rwijsvereenigins<br />
1<br />
.1 ■ . 1 1.;".;<br />
.4j:‘■ ;1\‹. ;:k :44<br />
Vi .(<br />
DIESTERWEG<br />
HULPKAS <strong>voor</strong><br />
))i■ViA<br />
BEHOEFTIGE SCHOOLKINDEREN<br />
Gesticht 11 Februari 1894<br />
SCHOOLS OEF<br />
SCHOOLKOLONIEN<br />
Verslag over <strong>de</strong> Werkzaamhe<strong>de</strong>n<br />
opgedragen aan <strong>de</strong><br />
IIENSCHLIEVENDE ANTWERPHIIE BEVOLKING<br />
I90 -1<br />
1 . .-7V, 7
On<strong>de</strong>rwijsvereeniging<br />
" DIESTERWEG "<br />
HULPKAS vocal<br />
BEINEFTICTE aillOOLIMERTI<br />
SCHOOLSOEP<br />
Gesticht 11 Februari 1894<br />
, ----)<br />
_<br />
Gil- SCHOOLKOLONIEN<br />
---(a0)---<br />
Verslag over <strong>de</strong> Werkzaamhe<strong>de</strong>n<br />
opgedragen aan <strong>de</strong><br />
MENSCRIEVENDE ANTERPSCHE HYMEN<br />
1901
,+) ^\<br />
6TC,4!)t, 4z C.44a, 4(,,k •StR ** S'14tta<br />
+++ftlY'PlreAvv),-*P'PlAYP'P'T'eP<br />
Verslag over <strong>de</strong><br />
Werkzaamhe<strong>de</strong>n_<br />
Maart 1901 - Maart 1902<br />
MEVROUWEN, MIJNHEEREN,<br />
ij hebben <strong>de</strong> eer U het 7<strong>de</strong> Jaarverslag <strong>voor</strong> te leggen.<br />
Met waar genoegen en gewettig<strong>de</strong>n trots vervullen wij die<br />
taak, daar wij ons van jaar tot jaar in eenen merkbaren <strong>voor</strong>uitgang<br />
onzer Hulpkas mogen verheugen. Slechts eenige •<br />
oogenblikken vragen wij, om U bekend te maken met onzen<br />
zakentoestand, om U te overtuigen, —wat <strong>voor</strong> <strong>de</strong> meesten uwer<br />
onnoodig is — hoe onze Inrichting aan eene behoefte <strong>de</strong>s tijds<br />
beantwoordt, wat goeds zij verwezenlijkt <strong>voor</strong> <strong>de</strong> arme noodlij<strong>de</strong>n<strong>de</strong><br />
kleinen <strong>de</strong>r volksklas. Ook geniet ons Werk <strong>de</strong> ware<br />
genegenheid en <strong>de</strong>n steun aller oprechte kin<strong>de</strong>rvrien<strong>de</strong>n, ie<strong>de</strong>re<br />
oproep, ie<strong>de</strong>r belle toton<strong>de</strong>rsteuning vin<strong>de</strong>n telkenmale het gulste<br />
onthaal. Had<strong>de</strong>n wij moeielijke tij<strong>de</strong>n te doorkampen, <strong>de</strong> aanhou<strong>de</strong>n<strong>de</strong><br />
iever waarme<strong>de</strong> het komiteit bezield was, <strong>de</strong> overtuiging<br />
die het bezat <strong>voor</strong> eene e<strong>de</strong>le en rechtvaardige zaak te strij<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong><strong>de</strong>n ook alle hin<strong>de</strong>rpalen verdwijnen, zoodanig dat wij thans<br />
kunnen zeggen : Diesterweg's Hulpkas bereikte dit jaar het<br />
hoogste glanspunt sinds haar bestaan. Wij bewijzen:<br />
In 1896 was er een batig slot van 2874 fr., alhoewel <strong>de</strong> uitgaven<br />
van het iste maatschappelijk jaar 1894-95 ongeveer goon fr. beliepen.<br />
Niettegenstaan<strong>de</strong> <strong>de</strong> uitgaven regelmatig van jaar tot jaar<br />
klommen, toch zagen wij jaarlijks het batig slot stijgen.
Ein<strong>de</strong> 1897 was er een saldo in kas van 3511.— fr.<br />
» 1898 8519.— »<br />
» 1899 16641.— »<br />
)) 1900 20219.- »<br />
» 1901 26123.— »<br />
» 1902 51736.77 »<br />
waarvan 40.000 fr. als reserve-fonds <strong>voor</strong> <strong>de</strong> bestendige kolonie.<br />
De totale uitgaven beliepen dit jaar tot 17950.53 fr.<br />
Ein<strong>de</strong>lijk dan toch zien we klaar en hel<strong>de</strong>r in <strong>de</strong> toekomst en<br />
niet verre is <strong>de</strong> tijd dat datgene, wat velen als hersenschimmig<br />
aanzagen, door Diesterweg zal belichaamd wor<strong>de</strong>n : het oprichten<br />
van een Eigenheim, eener bestendige Gezondheidskolonie. Daar<strong>voor</strong><br />
rekenen we op 't achtbare Gemeentebestuur van Antwerpen,<br />
op alle personen, die oprechte liefdadigheid willen plegen, op<br />
maatschappijen, beschermen<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n, lokaalhou<strong>de</strong>rs, enz. Eene<br />
laatste poging nog, een krachtige stoot en.... Antwerpen bezit<br />
zijn eigen Herstellingsoord <strong>voor</strong> zwakke en behoeftige kin<strong>de</strong>ren.<br />
*<br />
* *<br />
Naar jaarlijksche gewoonte had, in <strong>de</strong>n loop <strong>de</strong>r maand Mei <strong>de</strong><br />
plechtige Feestzitting plaats, waarop het komiteit verslag <strong>de</strong>ed<br />
over zijne werkzaamhe<strong>de</strong>n en van <strong>de</strong> gelegenheid gebruik maakte<br />
om aan zijne wakkere on<strong>de</strong>rsteuners en me<strong>de</strong>werkers eene blijven<strong>de</strong><br />
herinnering <strong>voor</strong> al het goe<strong>de</strong>, dat zij <strong>de</strong>r Hulpkas bewezen,<br />
te schenken.<br />
De gemeenteraadsle<strong>de</strong>n Brandt, Wittemans en Steger, I-Ioofdinspecteur<br />
K. Heinz, K. Weyler, Bestuur<strong>de</strong>r van 't ste<strong>de</strong>lijk<br />
on<strong>de</strong>rwijsgesticht N° 2, J. De Wit, Voorzitter van 't Algemeen<br />
Kleedingwerk, had<strong>de</strong>n <strong>de</strong>n oproep beantwoord en namen, naast<br />
't komiteit, plaats aan 't Bureel.<br />
De heeren Burgemeester Van Ryswyck en Schepen Desguin<br />
lieten zich verontschuldigen.<br />
Na <strong>de</strong> lezing van 'tjaarverslag, richtte <strong>de</strong> <strong>voor</strong>zitter eene krachtige<br />
toespraak tot het talrijke publiek, het aanmanen<strong>de</strong> steeds<br />
Diestersweg's Liefdadige Instelling indachtig te zijn. Hij kondig<strong>de</strong><br />
tevens aan dat het komiteit van of dit jaar, en omlusschen<br />
<strong>de</strong> Maatschappijen eenen loffelijken wedijver te doen ontstaan,<br />
eene schaal, <strong>voor</strong>stellen<strong>de</strong> het wapenschild van Diesterweg's<br />
Hulpkas zal toekennen. Dit prachtstuk, gedreven door <strong>de</strong>n<br />
hr K. Verdickt, zal toegekend wor<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong>n Kring, die <strong>de</strong><br />
grootste sommen tij<strong>de</strong>ns het maatschappelijk jaar inbracht. Wie<br />
Brij achtereenvolg<strong>de</strong> jaren <strong>de</strong>n strijd went, wordt bepaald in<br />
't bezit <strong>de</strong>r schaal gesteld.<br />
Voorloopig werd zij aan <strong>de</strong> Wielrij<strong>de</strong>rsvereeniging De Schel<strong>de</strong><br />
toevertrouwd.
ITEGEM
Door alle aanwezigen werd eene warme hul<strong>de</strong> gebracht en aan<br />
hr K. Verdickt, <strong>de</strong>n maker van dit kunststuk en aan <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r<br />
Schel<strong>de</strong>, die op een jaar <strong>de</strong> kas met 1673 fr. verrijkten.<br />
In geestdriftige stemming werd <strong>de</strong> zitting rond 1 uur geheven.<br />
*<br />
* *<br />
In algemeene verga<strong>de</strong>ring van 3o Mei 1901 wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n van<br />
't komiteit, die <strong>de</strong> hernieuwing van hun mandaat aanvaard<strong>de</strong>n,<br />
met bijna algemeenheid van stemmen herkozen. Mev. Malschaert<br />
en M. H. Serneels lieten zich niet meer <strong>voor</strong>dragen, en wer<strong>de</strong>n<br />
vervangen door Mej. M. Gilliard en IVI. Ferd. Geefs.`<br />
Het Komiteit houdt er aan bei<strong>de</strong> aftre<strong>de</strong>n<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n zijne innige<br />
gevoelens van dank to betuigen. Voor 't maatschappelijk jaar<br />
1901-1902 werd het komiteit als volgt samengesteld :<br />
V oorfitter : JAN LEMMERS,<br />
Sclirijvers : FRANZ ELEN,<br />
JAN LADDYN.<br />
Penningineester : C. F. GORGE.<br />
Dienst van 't magazijn : EM. VAN DROOGHENBROECK,<br />
» <strong>de</strong>r Bussen : FERD. GEEFS,<br />
» <strong>de</strong>r Huwelijken : Mev. AUGUSTEYNS, Mej. GILLIARD.<br />
Uit <strong>de</strong>n hiernagevoeg<strong>de</strong>n rekenstaat blijkt, dat wij ons geduren<strong>de</strong><br />
het maatschappelijk jaar 1901-1902 in eenen buitengewonen<br />
aangroei onzer inkomsten mochten verheugen : dit jaar bereikten<br />
wij sinds ons achtjarig bestaan het hoogste cijfer van inkomsten.<br />
On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> <strong>voor</strong>naamste on<strong>de</strong>rsteuners noemen wij :<br />
1 0 Het Gemeentebestuur, dat ons een hulpgeld van 8000 fr. toeken<strong>de</strong>.<br />
2° Diesterweg's Gemengd Koor stortte als batig slot van zijn<br />
7 e jaarconcert 2840.57 fr.<br />
3. De hi. Rich. Bucking, testamentuitvoer<strong>de</strong>r van wijlen Konigs-<br />
Gunther, schonk <strong>de</strong>r Hulpkas 5000 fr.<br />
4. De talrijke maatschappijen waaron<strong>de</strong>r we noemen Louisakring<br />
2886.36 fr. — Wielrij<strong>de</strong>rsvereeniging De Schel<strong>de</strong> 1637.47 fr.<br />
De Krabhers 252.02 fr. — De Tijgers 136.28 fr. — Willem-<br />
Ogierskring 113.72 fr. — Hoob en Lief<strong>de</strong> ioi.o3 fr. — De Jonge<br />
V lamingen 62.98 fr. — On<strong>de</strong>r Ons 59.10 fr. enz. enz.<br />
5 0 De omhalingen gedaan op <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rsbijeenkomsten in <strong>de</strong><br />
kin<strong>de</strong>rtuinen, evenals op <strong>de</strong> prijsuit<strong>de</strong>elingen in <strong>de</strong> Gemeentescholen<br />
en Koninklijke Harmonic brachten ongeveer vijf<br />
hon<strong>de</strong>rd frank op.<br />
6. De Vastenavonddagen : 1755.64 fr.<br />
7 0 Verkoop van omslagbandjes, ou<strong>de</strong> metalen, postzegels enz.<br />
5
6<br />
80 Voorts <strong>de</strong> album doosjes in 170 lokalen verspreid, bijzon<strong>de</strong>re<br />
giften, enz., enz.<br />
Aldus bestatigt men dat onze Hulpkas in alle klassen <strong>de</strong>r<br />
samenleving hare on<strong>de</strong>rsteuners vindt ; alien wedijveren om aan<br />
't Werk <strong>de</strong>r Schoolsoep en Vacantiekolonièn die uitbreiding te<br />
geven, waardig van eene bij uitstek liefdadige stad als Antwerpen.<br />
Wanneer wij dan een algemeen woord van dank uitspreken dan<br />
is dit gericht aan alien, die het hunne bijbrachten om Diesterweg's<br />
Hulpkas tot zulken hoogen trap te verheffen. Dank aan<br />
alien, beken<strong>de</strong>n en onbeken<strong>de</strong>n, zien we weldra een Gezondheidsoord<br />
uit <strong>de</strong>n grond oprijzen, waarop duizen<strong>de</strong>n Antwerpenaren<br />
met trots zullen kunnen wijzen : « Dat is ook ons werk ! » Onze<br />
innige gevoelens van erkentelijkheid blijven hun verzekerd !<br />
WE<br />
Maatselpppijep.<br />
De opbrengst <strong>de</strong>r omhalingen gedaan door maatschappijen<br />
klom geduren<strong>de</strong> het verloopen dienstjaar tot 5999,55 fr., eene<br />
vermeer<strong>de</strong>ring dus van ongeveer 430 fr. tegen verle<strong>de</strong>n jaar. Al <strong>de</strong><br />
kringen opsommen, die ons dit jaar hunnen steun verzeker<strong>de</strong>n,<br />
zou een ellenlange lijst daarstellen. We zullen ons dus moeten<br />
bevredigen met <strong>de</strong> melding van hen, die zich bijzon<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rscheid<strong>de</strong>n.<br />
De an<strong>de</strong>re kringen schatten wij daarom niet min<strong>de</strong>r<br />
hoog ; wij zijn overtuigd dat zij steeds hunne beste krachten<br />
wijd<strong>de</strong>n ten goe<strong>de</strong> onzer liefdadige instelling.<br />
Het Komiteit besliste verle<strong>de</strong>n jaar vier reeksen van eeremetalen<br />
uit te <strong>de</strong>elen tusschen <strong>de</strong> maatschappijen : I. <strong>voor</strong> het<br />
hoogste bedrag <strong>de</strong>r omhalingen ; 2° <strong>voor</strong> het inrichten van feesten ;<br />
30 <strong>voor</strong> tombola's ; 4° <strong>voor</strong> het hoogste bedrag van inzamelingen.<br />
I. Bekwameii : V oor <strong>de</strong> inzamelingen :<br />
a) Het verguld zilveren eeremetaal : Louisakring, lokaal Gul<strong>de</strong>n<br />
Vlies, Falconplein.<br />
b) Het zilveren eeremetaal: De Tijgers, lokaal Cafe Universal,<br />
Zui<strong>de</strong>rlei.<br />
c) Het bronzen eeremetaal : De E<strong>de</strong>le Wififiers, lokaal Pschorr,<br />
De Keyserlei.
HOOGSTE ONDERSCHEIDING<br />
---4t*ik-<br />
Sc*ild <strong>de</strong>r Lie/dadi held<br />
toegekend aan <strong>de</strong>n<br />
"Lowsp-Fmt("<br />
Bedra <strong>de</strong>r stortiqen . . . 2886.36 Fr.<br />
1902-1903
II. Voor het inrichten van feesten :<br />
a). Het verguld zilveren eeremetaal : Maatschappij De Vereenig<strong>de</strong><br />
Krabbers, lokaal Au Robinet, Lange Beel<strong>de</strong>kensstraat.<br />
b). Het zilveren eeremetaal : De dames-af<strong>de</strong>eling <strong>de</strong>r Maatschappij,<br />
Hoot en Lief<strong>de</strong>.<br />
c). Het bronzen eeremetaal : Niet toegekend.<br />
III. Voor het inrichten van tombola's :<br />
a). Het verguld zilveren eeremetaal : De Wielrij<strong>de</strong>rsvereeniging,<br />
De Schel<strong>de</strong>.<br />
Zilveren en bronzen eeremetaal niet toegekend.<br />
IV. Voor het hoogste bedrag omhalingen :<br />
a). Het verguld zilveren eeremetaal : Willem Ogierskring.<br />
b). Het zilveren eeremetaal : juffersbond <strong>de</strong>r Stads- enMid<strong>de</strong>lbare<br />
scholen.<br />
c). Het bronzen eeremetaal : De Jonge Vlamingen.<br />
Lijst <strong>de</strong>r <strong>voor</strong>naamste stortingen :<br />
Nr N A A M<br />
Totaal<br />
7<br />
BEDRAG<br />
—...--,<br />
Fr. I Cn<br />
I Louisakring . . . . ......<br />
2886 36<br />
2 Wielrij<strong>de</strong>rsvereeniging ,K De Schel<strong>de</strong><br />
1637 47<br />
3 De Vereenig<strong>de</strong> Krabbers<br />
252 02<br />
36 456 De Tijgers ...<br />
28<br />
Willem Ogierskring .<br />
113 72<br />
Hoop en Lief<strong>de</strong>. . . .... Ica 03<br />
7 Juffersbond <strong>de</strong>r Stads- en Mid<strong>de</strong>lbare Scholen . 77 99<br />
8 Jonge Vlamingen ..<br />
62 98<br />
9 Kring On<strong>de</strong>r Ons .<br />
59 10<br />
5I0 Lustige Kanonniers .<br />
72<br />
II Normalo's . ...<br />
52 37<br />
12 De E<strong>de</strong>le Wippers . ....<br />
44 18<br />
13 Antwerpsche Dok Cycle Club .....<br />
14 De Schel<strong>de</strong> ...........<br />
15 Volk skring . . . . . ..... .<br />
16 Billard Club. .<br />
17 Fortunata ...<br />
18 Cereskring .<br />
19<br />
Euterpa ................<br />
Totaal <strong>de</strong>r omhalingen door an<strong>de</strong>re kringen gedaan.<br />
37 84 ,<br />
32 05<br />
31 24<br />
30 25<br />
26 52<br />
25 -<br />
25<br />
3 12 43<br />
5999 55
8<br />
pibumdoosjes.<br />
Het aantal album-doosjes en bussen in koffiehuizen geplaatst<br />
beloopt dit jaar tot 170 — en <strong>de</strong> algeheele opbrengst ervan<br />
bedraagt 1741.30 fr. Kunnen we dus niet wijzen, op eenen aangroei<br />
in aantal, on<strong>de</strong>rstaan<strong>de</strong> rekenstaat bewijst toch, dat zij<br />
merkelijk in opbrengst hebben toegenomen. Vergelijken wij <strong>de</strong>ze<br />
uitkomst met die van verle<strong>de</strong>n jaar, dan nemen wij eene vermeer<strong>de</strong>ring<br />
waar van ruim 430 fr.<br />
Niet zon<strong>de</strong>r genoegen stellen we on<strong>de</strong>rstaan<strong>de</strong> lijst ten <strong>voor</strong>beeld<br />
aan alle lokaalhou<strong>de</strong>rs, en hopen dat ze evenals <strong>de</strong>ze zullen<br />
wedijveren en hunne beste krachten wij<strong>de</strong>n aan Diesterweg's<br />
Schoolvoeding en Vakantiekoloniên.<br />
Nr LOKAAL EIGENAAR STRAAT<br />
_ BEDRAG<br />
Fr. 1 Cn<br />
I In het Prinsenhof Hr De T,anghe Diepestraat 315 90<br />
2 Cafe Antoon Van Dyck » De Weerdt De Hornestraat 16o o8<br />
3 Au Schiedam » Wagemans Tx& aalfmaan<strong>de</strong>nstr. 73 3o<br />
4 In <strong>de</strong> St- Jansbrug We Leirere St- Jansplein 55 39<br />
5 Au Robinet Hr Van Cant Lge Beel<strong>de</strong>kensstr. 32 63<br />
6 Cafe Maritime » Bossaerts Falconplein 32 48<br />
7 Cafe Wirtz » Wirtz Carnotstraat 30 99<br />
8 In <strong>de</strong>n Gou<strong>de</strong>n Sleutel » Luypaerts Diepestraat 28 15<br />
9 Jongenschool no 4 . ..... Keistraat 27 00<br />
10 C. Red Star Line » Schepers Cockerillkaai • 26 15<br />
II In Rio 3. Van d. Bran<strong>de</strong>n Kte Leemstraat 23 54<br />
12 Cafe Anselmo » VanWeddingen Anselmostraat 22 44<br />
13 In <strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>n Wil<strong>de</strong>m. » Denis Mertens Dambruggestraat 19 16<br />
1 4 Café Prado » P. Daems Provinciestr. (z ) 19 o6<br />
15 Au Comte <strong>de</strong> Flandre ) Bisschops Su<strong>de</strong>rmanstr. 17 65<br />
16 Antwerpsch Koffiehuis » De Necker Van Straclenstr. 17 24<br />
17 Lokaal Goddons ) Goddons Falconplein 16 74<br />
18 Vlaamsche Kel<strong>de</strong>r » Baumann . 14 67<br />
19 Café du Cercle We Hellemans De Keyserlei .14 38<br />
20 In <strong>de</strong>n Boer v. Thienen ...... Mechelsche plein 14 3o<br />
2t Taverne Alsacienne Hr Peeters Groenplaats 14 27<br />
22 In <strong>de</strong>n Dansmeester » Borrenberg Napoleonskaai 13 84<br />
23 In <strong>de</strong> Eendracht We Van Edom Dambruggestraat 13 77<br />
24 In <strong>de</strong>n Arend Hr Carl Van Gogh Schuttershofstr 13 5o<br />
25 In het Nachtlicht , Van Abeele Provinciestr. IN.) 13 31<br />
26 Cafe Transvaal » Greven Draakstraat, 34 13 22<br />
27 In het Paar<strong>de</strong>ken » Francois Paar<strong>de</strong>nstraat 13 16<br />
28 Cafe Neptune » Duyver Siiikerrui 12 46<br />
29 In <strong>de</strong>n Arend ) Cornelis Greinstraat 12 05<br />
Inhoud <strong>de</strong>r Album-doosjes, waarvan het bedrag 12 fr. niet overschreed<br />
.... ............... 66o 47<br />
Totaal Fr. 1741 3o
ITE GEM
Voortaan komen in aanmerking <strong>voor</strong> een eeremetaal: <strong>de</strong> lokaalhou<strong>de</strong>rs,<br />
wier album-doosjes of bussen tij <strong>de</strong>ns het verloopen jaar<br />
minstens 5o fr. opbrachten. — Zij, wier stortingen 12 fr. overschrij<strong>de</strong>n,<br />
hebben recht op een diploma.<br />
Bekwamen : 1 0 het verguld zilveren eeremetaal : Bus lokaal<br />
Prinsenhof, bij hr. De Langhe, Diepestraat.<br />
2° Het zilveren eeremetaal : M r De Weerdt Cafe Antoon Van<br />
Dyck, De Hornestraat.<br />
3° Het bronzen eeremetaal : M r Wagemans Au Schiedam,<br />
Twaalfmaan<strong>de</strong>nstraat.<br />
Bese0ermerMe Le<strong>de</strong>r?.<br />
Eene onzer bijzon<strong>de</strong>rste bronnen van inkomsten zijn <strong>de</strong> bijdragen<br />
onzer Beschermen<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n. Over een zestal jaren begonnen<br />
met ongeveer vijftig inschrijvers, zagen wij hun aantal van jaar tot<br />
jaar merkelijk stijgen en wel zoodanig, dat we he<strong>de</strong>n op 214 le<strong>de</strong>n<br />
kunnen wijzen. Verliet ons bier en daar een enkele, menigvuldig<br />
waren van <strong>de</strong>n an<strong>de</strong>ren kant <strong>de</strong> bijtredingen die ons toekwamen.<br />
Het verschil in bijdragen 264.0o fr. en 1426.00 fr. is daarvan het<br />
welsprekendst bewijs. Wij brengen bier hul<strong>de</strong> en dank aan die<br />
groote schaar menschlieven<strong>de</strong> personen, die ons met woord en<br />
daad bijstaan, en hopen <strong>voor</strong>tdurend op hunnen steun te mogen<br />
blijven rekenen.<br />
Wij maken van <strong>de</strong>ze gelegenheid gebruik hun te verzoeken ons<br />
bij familiele<strong>de</strong>n, vrien<strong>de</strong>n en kennissen, en ver<strong>de</strong>r in hunne kringen<br />
aan te bevelen, en zijn overtuigd toekomend jaar op een<br />
dubbel le<strong>de</strong>ntal te mogen wijzen.<br />
-*---<br />
De tfastepavoRddavR.<br />
In <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>tduren<strong>de</strong>n aangroei, waarvan al onze inkomsten<br />
blijk geven, bleef <strong>de</strong> opbrengst <strong>de</strong>r Vastenavonddagen (verkoop<br />
van Confetti en omhalingen) niet achterwege. Nooit bereikten wij<br />
een zoo hoog batig slot : 1755.64 fr.<br />
De Heer Jan De Visser, immer getrouw aan zijn menschlievend<br />
verle<strong>de</strong>n, stel<strong>de</strong> ook dit jaar weer zijne twee welingerichte tenten<br />
9
I0<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong>n verkoop van Confetti en slingers ter onzer beschikking.<br />
Dank aan <strong>de</strong> opoffering <strong>de</strong>r dames L. Augusteyns, M. Geefs,<br />
Hendrickx, J. Lemmers, M. Noblewez, S. Swerts, C. Tyck en J.<br />
Van Houte klom <strong>de</strong> winst door <strong>de</strong>n verkoop dier artiekelen<br />
bewerkstelligd tot 318.40 fr.<br />
Met het doel eenen loffelijken naijver tusschen onze inzamelaars<br />
te doen ontstaan, beloof<strong>de</strong>n wij bijzon<strong>de</strong>re on<strong>de</strong>rscheidingen, en<br />
s chikten -wij alien in wel on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>ne reeksen. Hier volgt<br />
hunne opsomming en het bedrag <strong>de</strong>r inzamelingen.<br />
a) Omhalingen aan huis : . 724.18 fr.<br />
b) Groepen (damen) : 50.10<br />
c) Groepen (heeren) : . 29.21<br />
d) Afzon<strong>de</strong>rlijke Omhaalsters : . 175.29<br />
e) Afzon<strong>de</strong>rlijke Omhalers : . 458.46<br />
Wij zou<strong>de</strong>n aan onzen plicht tekort blijven, indien wij niet eene<br />
warme hul<strong>de</strong> brachten aan <strong>de</strong> Leerlingen van het Ste<strong>de</strong>lijk On<strong>de</strong>rwijsgesticht<br />
<strong>de</strong>r V an Maerlandtstraat en aan <strong>de</strong>n heer Bestuur<strong>de</strong>r<br />
KAREL WEYLER, door wier overtuig<strong>de</strong> me<strong>de</strong>werking wij er dit<br />
jaar in gelukken mochten niet alleen <strong>de</strong> Omhalingen can linis op<br />
<strong>de</strong>gelijken voet in te richten, maar tevens onze pogingen met<br />
<strong>de</strong>n gewenschten uitslag bekroond te zien. Aan alien onzen besten<br />
dank met <strong>de</strong> uitdrukking <strong>de</strong>r hoop, dat hunne gewaar<strong>de</strong>er<strong>de</strong><br />
me<strong>de</strong>werking ons steeds toegezegd moge blijven.<br />
Eveneens danken wij van harte <strong>de</strong> « Diesterwegers » HUIB.<br />
SERNEELS, E. VAN DROOGHENBROECK en TH. VERSCHUEREN,<br />
welke bid mid<strong>de</strong>l van persoonlijke inzameling opvolgenlijk 172.82 f.<br />
42.32 fr. en 26.10 fr. inbrachten. Moge hunne han<strong>de</strong>lwijze strekken<br />
tot bewijs <strong>de</strong>r waarheid van het spreekwoord : Woor<strong>de</strong>nwekken,<br />
<strong>voor</strong>beel<strong>de</strong>n strekken.<br />
Hierna <strong>de</strong> toegeken<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rscheidingen :<br />
a) Omhalingen aan huis<br />
Verguld zilveren eeremetaal : Arth. Blockhuys fr. 85.76<br />
Zilveren • Const. Vloebergh 45.33<br />
Bronzen • Willy Breesch 42.73<br />
b) Alzon<strong>de</strong>rlijke Onikaalsters<br />
Verguld zilveren eeremetaal : Mevr. Elisa Janssens » 64.31<br />
Zilveren » Van Brabant » 59.95<br />
Bronzen Mej. Maria Spanoghe » 25.95<br />
c) Afzon<strong>de</strong>rlijke Omhalers :<br />
Verguld zilveren eeremetaal : Cl. Baines 62.69<br />
Zilveren L. De Vriendt » 58.68<br />
Bronzen Ger. Ballintyn » 35.3o
d) Groefien (damen) :<br />
Diploma : Oud-Leerlingenbond <strong>de</strong>r Meisjesscholen fr. 14.49<br />
e) Groej5en (heeren) :<br />
Diploma : Oud-Leerlingenbond van School 18 » 17.63<br />
--1,1:.?.....<br />
tferoop yap ou<strong>de</strong> metalen er? postzevls.<br />
Niettegenstaan<strong>de</strong> <strong>de</strong> naijver bij an<strong>de</strong>re kringen in <strong>de</strong>n loop<br />
van dit jaar ontstaan, <strong>voor</strong> wat het inzamelen van ou<strong>de</strong> metalen<br />
betreft, kunnen wij toch op eenen merkelijken <strong>voor</strong>uitgang wijzen.<br />
De verkoop van hooger gemel<strong>de</strong> stollen, lever<strong>de</strong> ons dit jaar eene<br />
winst van 214.77 fr. op.<br />
Wij danken dit <strong>voor</strong>zeker in <strong>de</strong> eerste plaats aan <strong>de</strong> wakkere<br />
le<strong>de</strong>n van onzen kring. Eens te meer hebben zij ons dit jaar<br />
bewezen, dat zij zich moeite, noch opofferingen sparen om ons<br />
zooveel mogelijk ter zij<strong>de</strong> te staan. Van harte sturen wij hun onzen<br />
welgemeen<strong>de</strong>n dank. Aanzienlijke hoeveelhe<strong>de</strong>n stop<strong>de</strong>ksels en<br />
postzegels wer<strong>de</strong>n ons ook ter hand gesteld, door personen<br />
vreemd aan <strong>de</strong>n kring. Wij noemen hier slechts : M r De Visser,<br />
Mme Merci, M r Zicscar, M. J. Dufour, M r Scholaert, M me Sel,<br />
M me Hellemans, M r Delfs, M r H. MOsslyen M r W. Hoevenaer op.<br />
Ook zij zullen overtuigd zijn, dat het komiteit van Diesterweg's<br />
Hulpkas hen hoog in het hart draagt <strong>voor</strong> <strong>de</strong> warme belangstelling,<br />
die zij in ons streven stellen.<br />
--"*--<br />
tioedselb ed eeli 1.?( .<br />
Aan <strong>de</strong> voedselbe<strong>de</strong>eling in <strong>de</strong> Kin<strong>de</strong>rtuinen namen geduren<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>n winter igoi-igo2 63o...11. <strong>de</strong>el, waaraan 40955 eetmalen <strong>voor</strong><br />
een gezamenlijk bedrag van 2047.75 fr. wer<strong>de</strong>n uitge<strong>de</strong>eld.<br />
In <strong>de</strong> jongens-en meisjesgemeentescholen wer<strong>de</strong>n door onze<br />
zorgen aan 310 11. 1838o maaltij <strong>de</strong>n verstrekt ; <strong>de</strong> onkosten beliepen<br />
aldaar 1838 fr.<br />
Onnoodig te herhalen wat wij reeds vroeger over <strong>de</strong> goe<strong>de</strong><br />
gevolgen <strong>de</strong>r voedselbe<strong>de</strong>eling zeg<strong>de</strong>n, enkelijk hebben -wij <strong>de</strong><br />
voldoening gesmaakt menigen hongerigen gespijsd en <strong>de</strong> regelmatige<br />
schoolbijwoning bevor<strong>de</strong>rd te hebben.<br />
II
12<br />
ORze tioeciselbe<strong>de</strong>eli p ir? <strong>de</strong> Kip<strong>de</strong>rtaing<br />
JAARTAL<br />
KINDER -<br />
TUINEN<br />
GETAL<br />
LEER LIN -<br />
GEN<br />
S CHOOL-<br />
DA GEN<br />
GETAL<br />
EETM ALEN<br />
BE DRAG<br />
FR S Cn<br />
1894-1895<br />
1895-1896<br />
1896-1897<br />
1897-1898<br />
1898-1899<br />
1899-1900<br />
1900-zomer<br />
1900-1901<br />
1901-1902<br />
13<br />
13<br />
14<br />
15<br />
15<br />
15<br />
15<br />
15<br />
15<br />
405<br />
502<br />
560<br />
63o<br />
553<br />
740<br />
77<br />
716<br />
63o<br />
74<br />
88<br />
104<br />
102<br />
92<br />
108<br />
8o<br />
97<br />
92<br />
23306<br />
35940<br />
45481<br />
50014<br />
39532<br />
54253<br />
4876<br />
54811<br />
40955<br />
1165 3o<br />
1797<br />
2274 05<br />
2500 70<br />
1976 6o<br />
27I 2 65<br />
24.3 8o<br />
2740 55<br />
2047 75<br />
4913 837 349168 17458 40<br />
JAARTAL 0<br />
180-1899 20<br />
1899 1900 21<br />
1900-1901 21<br />
1901-19021 21<br />
JONGENSSCHOLEN<br />
Totaal<br />
uu<br />
g<br />
B E DRAG<br />
FR. Cn<br />
103 7952 795 20<br />
69 6707 670 70<br />
213 1082j 1082 C,0<br />
230 12668 1266 8o<br />
615 38156 3815 6o<br />
1894-1902<br />
Wat het Komiteit sinds zijn ontstaan op dit gebied verwezentlijkte<br />
bewijst on<strong>de</strong>rstaan<strong>de</strong> tabel<br />
tioedselbe<strong>de</strong>elio ire <strong>de</strong> efileerzteset2oler?<br />
In <strong>de</strong>n Winter van het jaar 1898 werd ook <strong>de</strong> kostelooze voedselbe<strong>de</strong>eling<br />
in onze jongens- en meisjesgemeentescholen ingericht.<br />
Dank zij <strong>de</strong> mil<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rsteuning, die het Komiteit van alle<br />
zij <strong>de</strong>n genoot, was het mogelijk ook <strong>de</strong>ze inrichtinguitte brei<strong>de</strong>n.<br />
Op dit terrein wer<strong>de</strong>n volgen<strong>de</strong> uitgaven gedaan :<br />
JAARTAL<br />
MEISJESSCHOLEN<br />
0<br />
`0 j<br />
0,) ti<br />
BEDR AG<br />
E FR. I Cn<br />
CO<br />
1898-1899 18 79 6538 j 653 8o<br />
899-19oo 8 47 4884 488 40<br />
1900-1901 18 118 5535 553 50<br />
1901-1902 18 80 5712 57112o<br />
7otaal 324 22569 2266190
HA MOI S - CONDRO Z
DE BESTENDIGE SCHOOLKOLONIE.<br />
Het nieuw aangestel<strong>de</strong> Komiteit koester<strong>de</strong> van <strong>de</strong>n beginne of<br />
het verlangen nog dit jaar een krachtigen stoot te kunnen geven, om<br />
<strong>de</strong>n reeds zoolang gekoester<strong>de</strong>n droom, een eigen Koloniehuis, tot<br />
werkelijkheid te maken. Met dit Joel werd <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> omzendbrief<br />
aan <strong>de</strong> dagbla<strong>de</strong>n en bijzon<strong>de</strong>re personen gezon<strong>de</strong>n :<br />
A an <strong>de</strong> liefdadige bevolking van Antwerfien !<br />
Door <strong>de</strong> zorgen van Diesterweg wor<strong>de</strong>n jaarlijks een 250 tal<br />
arme en zwakke kin<strong>de</strong>ren naar <strong>de</strong>n buiten gezon<strong>de</strong>n om daar<br />
geduren I<strong>de</strong> drij weken, nieuwe krachten te verzamelen en hunne<br />
gezondheid herop te beuren. In alle lan<strong>de</strong>n wordt door <strong>de</strong> openbare<br />
besturen en door duizen<strong>de</strong>n liefdadige personen <strong>de</strong> inrichting<br />
<strong>de</strong> Gezondheidskolonies naar waar<strong>de</strong> geschat. Immers, « <strong>de</strong><br />
kin<strong>de</strong>ren van he<strong>de</strong>n zijn <strong>de</strong> mannen en vrouwen <strong>de</strong>r toekomst ».<br />
De enge huisvesting, het ontoereikend voedsel, het worstelen met<br />
gebrek en kommer oefenen eenen ver<strong>de</strong>rfelijken invloed uit op<br />
ou<strong>de</strong>rs en kroost. Om die algeheele verzwakking tegen te gaan,<br />
om die tallooze schaar kwijnen<strong>de</strong> wezens van eenen gewissen<br />
on<strong>de</strong>rgang, van eenen vroegtijdigen dood te red<strong>de</strong>n wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong><br />
<strong>de</strong> Schoolkolonies tot stand gebracht, die spoedig <strong>de</strong> sympathie<br />
van alle menschenvrien<strong>de</strong>n verwierven.<br />
Bewezen nu <strong>de</strong>skundigen, dat een verblijf van drij weken in.<br />
eene Gezondheidskolonie het evenwicht herstelt, door lichamelijke<br />
verzwakking van een gansch jaar verbroken, Loch vermogen<br />
<strong>de</strong> bestaan<strong>de</strong> tij<strong>de</strong>lijke inrichtingen enkel het kwaad te verzachten<br />
en niet te heelers. Het « <strong>de</strong>si<strong>de</strong>ratum is nog altijd : verblijf in eene<br />
kolonie tot zoolang er voldoen<strong>de</strong> levenskracht is, om het hoofd te<br />
kunnen bie<strong>de</strong>n aan alle ver<strong>de</strong>r ongunstig inwerken<strong>de</strong> invloe<strong>de</strong>n.<br />
Aileen koloniên, welke dit <strong>de</strong>si<strong>de</strong>ratum bereiken of nabij komen,<br />
zijn eene <strong>de</strong>gelijke oplossing. In Zwitserland, <strong>de</strong> bakermat <strong>de</strong>ter<br />
instelling, zijn <strong>de</strong> Gezondheidskolonies op vele plaatsen van<br />
tij<strong>de</strong>lijk... bestendig gewor<strong>de</strong>n.<br />
Zoo hoeft het, en dat is ook ons i<strong>de</strong>aal. In <strong>de</strong> eerste plaats doet<br />
zich <strong>de</strong> noodzakelijkheid van een eigen gebortw in eene <strong>de</strong>r gezondste<br />
streken van Belgie gevoelen. Tot ofirichting van een koloniehuis,<br />
1101101 wij thans <strong>de</strong> eerbiedige vrijheid uwen welwillen<strong>de</strong>n steam te<br />
verzoeken.<br />
Immers, wat Les Marfunvins en Le Progrés te Brussel, die<br />
groote inrichtingen bezitten te Hastiere, Uytkerke en Westen<strong>de</strong>,<br />
verwezenlijkten, mag <strong>voor</strong> Antwerpen met eene bij uitstek liefdadige<br />
bevolking geene onmogelijkheid zijn. In Duitschland treffen
I4<br />
we 22 ste<strong>de</strong>n aan met eigen inrichtingen. Een grootmoedig<br />
menschenvriend schonk in 1895 aan <strong>de</strong> Berlijnsche vereeniging<br />
eene som van 230,000 Mark <strong>voor</strong> dit doel bestemd. Rotterdam<br />
heeft een koloniehuis te Ulvenhout en een te Oost-Voorne.<br />
Nog ver<strong>de</strong>r zou ons die opsomming lei<strong>de</strong>n, wat ons bij beperkte<br />
plaats onmogelijk is.<br />
Wij willen nog enkel bijvoegen dat sinds het zesjarig bestaan<br />
van 't Werk <strong>de</strong>r Schoolkolonies ongeveer zestig duizend fr. <strong>voor</strong><br />
dit doel hebben uitgegeven. Hiervan had<strong>de</strong>n meer kin<strong>de</strong>ren kunnen<br />
genieten, ware Diesterweg in 't bezit geweest van een eigen<br />
lokaal.<br />
In voile vertrouwen wen<strong>de</strong>n wij ons tot <strong>de</strong> Antwerpsche bevolking<br />
: zij zal er aan hou<strong>de</strong>n <strong>de</strong> kroon te zetten op het werk, dat<br />
zij ons toeliet te beginnen en te doen bloeien ; zij zal eenen<br />
mil<strong>de</strong>n penning storten om ons toe te laten een gebouw te doen<br />
oprijzen, waar zwakke, ziekelijke schoolkin<strong>de</strong>ren het gansche jaar<br />
door en met min<strong>de</strong>r kosten dan vroeger zullen genieten van versterkend<br />
voedsel, flinke beweging, spel in <strong>de</strong> reine buitenlucht,<br />
waar <strong>de</strong> noodige zorgen zullen verstrekt wor<strong>de</strong>n naar lichaam en<br />
geest om lij<strong>de</strong>n<strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren gezond en levenslustig te maken.<br />
Dit rondschrijven in <strong>de</strong> vier talen verspreid, werd goed onthaald,<br />
<strong>voor</strong>al in <strong>de</strong> hooge han<strong>de</strong>lswereld. Wanneer het geschikt<br />
oogenblik daar is, zullen wij <strong>de</strong> namen <strong>de</strong>zer weldoeners bekend<br />
maken. Vooralsnu richten wij een warm woord van dank aan 't<br />
Gemeentebestuur van Antwerpen, dat zoo bereidwillig <strong>de</strong> toelating<br />
verleen<strong>de</strong> om inschrijvingslijsten bij <strong>de</strong> bevolking aan te<br />
bie<strong>de</strong>n, aan <strong>de</strong> drukpers en aan <strong>de</strong>n beer FR. HAEGENS, die zich<br />
met hart en ziel <strong>de</strong> zaak aantrok. Wanneer men eens <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis<br />
van Diesterweg's Schoolkolonie maakt, zal <strong>de</strong> naam van<br />
<strong>de</strong>zen onvermoeibaren me<strong>de</strong>werker in gou<strong>de</strong>n letters aangestipt<br />
wor<strong>de</strong>n.<br />
*<br />
* *<br />
In afwachting dat het Komiteit over een eigen lokaal beschikken<br />
zou, werd met <strong>de</strong> inrichting <strong>de</strong>r kolonies aanvang genomen.<br />
En we<strong>de</strong>rom stuitten wij, even als reeds meermalen gebeur<strong>de</strong> op<br />
<strong>de</strong> moeilijkheid van eene geschikte plaats aan zee aan te treffen.<br />
De keus stond open tusschen een hotel of.... in 't geheel geene.<br />
kolonisten naar zee. De Villa's van Le Progre's en Les Marcunvins<br />
wor<strong>de</strong>n grooten<strong>de</strong>els door <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren van Brussel en <strong>voor</strong>ste<strong>de</strong>n<br />
ingenomen ; ook komen daar, gezien <strong>de</strong> groote uitbreiding die <strong>de</strong><br />
Schoolkolonie's overal nemen, kolonisten van Doornik, Quievrain,
Hoei, Binche enz. Daar die vereenigingen slechts groepen van<br />
20 tot 25 11. zen<strong>de</strong>n geduren<strong>de</strong> 14 dagen, bekomen zij <strong>de</strong> <strong>voor</strong>keur<br />
op Diesterweg die over 6o tot 70 plaatsen geduren<strong>de</strong> 3 weken<br />
wenscht te beschikken.<br />
Hieruit blijkt nogmaals <strong>de</strong> groote noodzakelijkheid die er<br />
bestaat, zoodra mogelijk tot <strong>de</strong> oprichting van een eigen lokaal te<br />
kunnen overgaan.<br />
Ein<strong>de</strong>lijk von<strong>de</strong>n wij eenen red<strong>de</strong>n<strong>de</strong>n engel in <strong>de</strong>n heer G. VAN<br />
Loot', eigenaar van het Grand Hotel d'Orange, die <strong>de</strong> beschermelingen<br />
van Diesterweg's Hulfikas zou herbergen.<br />
Over <strong>de</strong> goe<strong>de</strong> inrichting <strong>de</strong>r kolonies te Itegem en Hamois<br />
wijd<strong>de</strong>n wij reeds in vroeger verslagen uit; <strong>de</strong> guile hartelijkheid,<br />
waarme<strong>de</strong> onze kin<strong>de</strong>ren aldaar opgenomen wer<strong>de</strong>n, is allen die<br />
van nabij onze,werkingen ga<strong>de</strong>slaan, bekend.<br />
Het on<strong>de</strong>rzoek in <strong>de</strong> scholen gedaan, door <strong>de</strong> geneesheeren<br />
opzichters, gaf een getal van 65o kin<strong>de</strong>ren, die behoefte had<strong>de</strong>n<br />
aan frissche lucht, gezond en krachtig voedsel, goe<strong>de</strong> verpleging<br />
en regelmatige uitspanning. Het was dan ook een treurige stond,<br />
toen al die kin<strong>de</strong>ren op g en 16 Juni in <strong>de</strong> Jongenschool <strong>de</strong>r Kipdorpvest<br />
verga<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n, en <strong>de</strong> eene na <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re op zij <strong>de</strong> geschoven<br />
werd tot het getal tot op 250 gesmolten was. Vier hon<strong>de</strong>rd arme<br />
zwakke kin<strong>de</strong>ren, wien reeds een zonnestraal <strong>de</strong>r hoop in 't gemoed<br />
gedaald was, die in 't verre verschiet reeds in gunstige<br />
omstandighe<strong>de</strong>n kracht en gezondheid vergaar<strong>de</strong>n, wier ou<strong>de</strong>rs<br />
met een blij gemoed het tijdstip zagen na<strong>de</strong>ren, waarop aan hun<br />
kind eenige weken levensgenot zou te beurt vallen ! Ontgoocheling!<br />
Er was geene plaats ! Derhalve, gij allen, be<strong>voor</strong><strong>de</strong>elig<strong>de</strong>n door<br />
<strong>de</strong> fortuin, stelt u dien benar<strong>de</strong>n toestand <strong>voor</strong>, reikt ons <strong>de</strong> hand,<br />
stelt ons in <strong>de</strong> gelegenheid het i<strong>de</strong>aal eene Bestendige Kolonie te<br />
verwezentlijken, en uit duizen<strong>de</strong> mon<strong>de</strong>n zullen kreten van dank<br />
opstijgen, woor<strong>de</strong>a van erkentelijkheid U toegeroepen wor<strong>de</strong>n.<br />
Verblijfplaats Yortruk Teruk. Getal Ll.<br />
Itegem<br />
Hamois<br />
Schoolkolonies van 1901. — lnrichting.<br />
Blankenberghe<br />
Itegem<br />
Hamois<br />
Blankenberghe<br />
7 Aug.<br />
28 Aug.<br />
28 Aug. 18 Sept.<br />
.<br />
) )<br />
.<br />
.<br />
31 J.<br />
66 J.<br />
36 J.<br />
31 NI,<br />
6o M.<br />
30 M.<br />
254<br />
ilegleidsiers en Begelei<strong>de</strong>rs<br />
15<br />
MM. J. Claessens & J. Van Eeckhoven<br />
MM. Fr. Elen, A. Hautteman, H. Serneels<br />
& E. Van Drooghenbroeck.<br />
MM. A. Christiaens & F. Geefs<br />
Mej. M. Gilliard & C. Tijck<br />
Mej. 0. Daelman, Cl. Gillet, L. Hoefmans,<br />
M. Noblewez & M. Franz Elen<br />
Mme Cristiaens & Mej. Taeymans
T6<br />
ALGEMEENE DAGVERDEELING.<br />
6 ure. — Opstaan, bed aftrekken, schoenen poetsen, wasschen,<br />
(hoofd, borst en rug met koud water gewasschen en<br />
gewreven).<br />
6 3/4 ure. — A<strong>de</strong>mhalings-oefeningen, om <strong>de</strong> laatste vuile lucht<br />
uit <strong>de</strong> longen te verdrijven.<br />
7 ure. — Ontbijt : boterhammen met koffie, (soms peperkoek,<br />
kaas of een ei).<br />
8-12 ure. — Uitstap naar eene naburige gemeente.<br />
Alle twee dagen een bad.<br />
12 1/4 ure. — Middagmaal : soep, aardappelen, vleesch, groenten,<br />
bier, <strong>de</strong>ssert.<br />
1-2 ure. — Rust.<br />
2-4 ure. — Spel : bal, reep, top, luchtvogel, enz.<br />
4 ure. — Boterhammen met koffie.<br />
5-7 ure. — Spel : prijskampen-concert.<br />
7 1/2 ure. — Avondmaal : aardappelen met vleesch of eierkoek.<br />
8 ure. — Wan<strong>de</strong>lconcert.<br />
8 1/2 ure. — Naar bed.<br />
-*<br />
Tij<strong>de</strong>ns het zeswekelijksch verblijf in <strong>de</strong> kolonie gaven <strong>de</strong><br />
Antwerpsche dagbla<strong>de</strong>n eene menigte lofartikels over Diesterweg's<br />
instelling ; wij achten het <strong>voor</strong> dit jaar, bij plaatsgebrek,<br />
overbodig eenige van die verslagen, waarvan sommigen merkwaardig<br />
en heel belangrijk zijn, over te drukken.<br />
De uitslagen.<br />
Sinds <strong>de</strong> inrichting <strong>de</strong>r schoolkolonies (18g5) is het <strong>de</strong> twee<strong>de</strong><br />
maal, dat wij een wetenschappelijk on<strong>de</strong>rzoek daarstellen aangaan<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>n invloed uitgeoefend op het lichaamsgestel <strong>de</strong>r kolonisten.<br />
Werd dit on<strong>de</strong>rzoek in 18g6 geleid door <strong>de</strong>n heer E. VAN<br />
HOUTTE, Bestuur<strong>de</strong>r van het Turnon<strong>de</strong>rwijs van Antwerpen's<br />
Gemeentescholen, dit jaar stel<strong>de</strong> <strong>de</strong>n heer D r LEY, geneesheeropzichter<br />
van <strong>voor</strong>mel<strong>de</strong> scholen, zich gansch ten dienste van 't<br />
komiteit om <strong>de</strong>ze waarnemingen te doen.<br />
De uitslagen zijner on<strong>de</strong>rvindingen zijn me<strong>de</strong>ge<strong>de</strong>eld in on<strong>de</strong>rstaand<br />
verslag, vertaald uit <strong>de</strong>A nnales <strong>de</strong> la sociite medico-chirurgicale<br />
d' Anvers, December Igo'.
Lichamelijk on<strong>de</strong>rzoek<br />
<strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren, die <strong>de</strong>el genomen hebben aan <strong>de</strong><br />
SCHOOLKOLONIEN in Igo'<br />
DOOR<br />
DOCTOR LEY<br />
Geneesheer <strong>de</strong>r School <strong>voor</strong> Bijzon<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijs te Antwerpen.<br />
Alle jaren wor<strong>de</strong>n te Antwerpen een zeker aantal leerlingen<br />
<strong>de</strong>r gemeentescholen, door <strong>de</strong> geneesheeren als <strong>de</strong> zwaksten aangenomen,<br />
<strong>voor</strong> drij weken naar <strong>de</strong>n buiten gezon<strong>de</strong>n, door<br />
tusschenkomst van <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijskring Diesterweg, met dit doel<br />
door het gemeentebestuur on<strong>de</strong>rsteund.<br />
Het heeft ons niet van belang ontbloot geschenen bij al <strong>de</strong>ze<br />
kin<strong>de</strong>ren <strong>voor</strong> hun vertrek, en na hunne terugkomst anthropometrische<br />
metingen te doen, en bij enkelen het on<strong>de</strong>rzoek van het<br />
bloed te bewerkstelligen, ten ein<strong>de</strong> een juist begrip te bekomen<br />
van het gewin aan lichamelijke gezondheid, hun door <strong>de</strong>ze kolonien<br />
verschaft.<br />
Het pleit <strong>de</strong>r vacantie-kolonien immers, werd tot he<strong>de</strong>n nog<br />
niet afdoen<strong>de</strong> beslecht.<br />
Hebben <strong>de</strong>ze koloniên een merkbareninvloed op <strong>de</strong> gezondheid<br />
<strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren ? Sommige hunner bestrij<strong>de</strong>rs hebben beweerd, dat<br />
zij niet waard zijn ingericht te wor<strong>de</strong>n, dat <strong>de</strong> aanzienlijke onkosten,<br />
welke zij na zich slepen, niet vergoed wor<strong>de</strong>n door een voldoen<strong>de</strong><br />
gewin aan gezondheid ; daarbij zou<strong>de</strong>n <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren, na<br />
geduren<strong>de</strong> eenige weken eene zuivere lucht en een krachtig voedsel<br />
genoten te hebben, bij <strong>de</strong>n terugkeer in hunne familien, in<br />
hunne slecht verluchte stegen of achterbuurten, dubbel wreed<br />
hun ongelukkigen toestand gevoelen.<br />
Deze kwestie kan slechts beoor<strong>de</strong>eld wor<strong>de</strong>n na een nauwgezet<br />
somatisch on<strong>de</strong>rzoek <strong>de</strong>r kolonisten, en het is met cijfers in <strong>de</strong><br />
hand dat men ze moet trachten op te lossen.<br />
Ons on<strong>de</strong>rzoek heeft geloopen over <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> punten :<br />
A. Bij al <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren, zegge 233, die <strong>de</strong> twee on<strong>de</strong>rzoeken, <strong>voor</strong><br />
het vertrek en na <strong>de</strong>n terugkeer, hebben on<strong>de</strong>rgaan :<br />
I° Gestalte. 2° Gewicht. 3° Borstomvang bij <strong>de</strong> ina<strong>de</strong>ming.<br />
40 Borstomvang bij <strong>de</strong> uita<strong>de</strong>ming. 5° Dynamometrische<br />
knijpkracht <strong>de</strong>r hand.<br />
B. Bij een bej5erkt aantal kin<strong>de</strong>ren, zegge 21 : on<strong>de</strong>rzoek omtrent<br />
<strong>de</strong> dichtheid van het bloed, en bepaling van zijn gehalte<br />
aan kleurstof (hcemoglobine).<br />
17
18<br />
Het on<strong>de</strong>rzoek is telkens gedaan gewor<strong>de</strong>n twee of drij dagen<br />
<strong>voor</strong> het vertrek en <strong>de</strong>n twee<strong>de</strong>nof<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n dag na <strong>de</strong> terugkomst;<br />
het gebeur<strong>de</strong> met <strong>de</strong> werktuigen <strong>voor</strong>han<strong>de</strong>n in het klein laboratorium<br />
<strong>de</strong>r school <strong>voor</strong> bijzon<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwijs. De kin<strong>de</strong>ren, jongens<br />
en meisjes afzon<strong>de</strong>rlijk, wor<strong>de</strong>n bij groepen van twintig binnengebracht,<br />
plaatsen zich in or<strong>de</strong> rond <strong>de</strong> zaal, en klee<strong>de</strong>n zich uit :<br />
<strong>de</strong> jongens hou<strong>de</strong>n enkel <strong>de</strong> broek, <strong>de</strong> meisjes het hemd en een<br />
licht on<strong>de</strong>rrokje aan.<br />
De kin<strong>de</strong>ren hebben zich, in 't algemeen, zeer gewillig aan het<br />
anthropometrisch on<strong>de</strong>rzoek on<strong>de</strong>rworpen ; ten bewijze : 233 op<br />
<strong>de</strong> 250 hebben er zich tweemaal—<strong>voor</strong> en na—<strong>voor</strong> aangebo<strong>de</strong>n.<br />
Het on<strong>de</strong>rzoek van het bloed nogtans, heeft eene min blijkbare<br />
begeestering opgewekt en sommigen, die <strong>de</strong> eerste maal waren<br />
gekomen, lieten zich, na <strong>de</strong>n terugkeer, niet meer zien : het<br />
onmisbaar prikje in <strong>de</strong>n winger had hun waarschijnlijk niet heel<br />
en al bevallen.<br />
1 0 Gestalte : zij werd gemeten bij mid<strong>de</strong>l <strong>de</strong>r verticale tafel van<br />
Broca, in millimeters ver<strong>de</strong>eld ; <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren plaatsen zich goed<br />
recht, hielen en schou<strong>de</strong>rbla<strong>de</strong>n tegen <strong>de</strong> tafel gedrukt. De jongens<br />
had<strong>de</strong>n allen korte haren en <strong>de</strong> mogelijkheid <strong>de</strong>r dwaling bij<br />
het meten was dus zeer gering. De meisjes moesten hunnen haaropschik<br />
gansch losmaken, zoodat <strong>de</strong> haren, zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong> minste<br />
vlecht, goed effen op het hoofd kon<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n gestreken. Ik heb<br />
nogtans bemerkt dat mijne cijfers, <strong>voor</strong> <strong>de</strong> meisjes niet zoo<br />
nauwkeurig zijn als <strong>voor</strong> <strong>de</strong> jongens : <strong>de</strong> soms nog al overvloedige<br />
haren liggen min of meer plat of sprei<strong>de</strong>n zich uiteen naarmate<br />
<strong>de</strong> drukking van <strong>de</strong>n winkelhaak af- of toeneemt.<br />
2° Gewicht : Het werd opgenomen bij mid<strong>de</strong>l eener unster,<br />
waarvan <strong>de</strong> juiste werking dikwijls, door vergelijking metgewichten,<br />
werd nagezien.<br />
3° Borstonivang : Opvolgentlijk bij <strong>de</strong> ina<strong>de</strong>ming en na <strong>de</strong> uita<strong>de</strong>ming<br />
genomen ; bij <strong>de</strong> groote meer<strong>de</strong>rheid werd <strong>de</strong> metalen<br />
lintmeter horizontaal op <strong>de</strong> hoogte <strong>de</strong>r tepels gehou<strong>de</strong>n ; slechts<br />
bij enkele grootere meisjes plaatste men hem onmid<strong>de</strong>llijk on<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong> borsten. Bij sommige kin<strong>de</strong>ren was er slechts met veel moeite<br />
eene volledige in- of uita<strong>de</strong>ming, <strong>de</strong>ze laatste <strong>voor</strong>al, to verkrijgen.<br />
40 Dynanzometrische knijfikracht <strong>de</strong>r hand. De dynamometer van<br />
Collin werd gebezigd. Het tuig wordt door <strong>de</strong>n waarnemer zelf<br />
in <strong>de</strong> hand van het kind gegeven, steeds juist in <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> bonding;<br />
<strong>de</strong>n knop, waarvan een <strong>de</strong>r bogen van het tuig <strong>voor</strong>zien is, plaatst<br />
men tusschen <strong>de</strong>n mid<strong>de</strong>l- en ringvinger, dicht bij het on<strong>de</strong>rste<br />
uitein<strong>de</strong> <strong>de</strong>r mid<strong>de</strong>lhandsbeen<strong>de</strong>ren. Men doet het kind zeer hard
nijpen en men moedigt het, tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> proefneming, door gepaste<br />
uitroepingen aan.<br />
Het nijpt opvolgentlijk vijf maal met <strong>de</strong> rechterhand ; eenige<br />
leerlingen, linkerds, mogen <strong>de</strong> linksche hand bezigen. In <strong>de</strong> tafel<br />
<strong>de</strong>r algemeene uitslagen, welke ver<strong>de</strong>r volgt, zijn <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
cijfers <strong>de</strong>r vijf knijpingen opgegeven.<br />
Uitslagen: Zij wer<strong>de</strong>n onmid<strong>de</strong>llijk door een on<strong>de</strong>rwijzer aangeteekend<br />
on<strong>de</strong>r toezicht van eentwee<strong>de</strong>n persoon, welkemogelijke<br />
dwalingen zou te rechtwijzen.<br />
De som <strong>de</strong>r uitslagen werd gemaakt <strong>voor</strong> ie<strong>de</strong>re meeting en<br />
men zocht <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> cijfers :<br />
1 0 Voor <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren van <strong>de</strong>nzelf<strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>rdom te zamen<br />
genomen.<br />
2° Voor <strong>de</strong> groepen per kolonie gerangschikt : er zijn drij verschillen<strong>de</strong><br />
kolonién geweest : eene in <strong>de</strong> Kempen, in het vlakke<br />
land ; <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> in Condroz, in <strong>de</strong> bergstreek, en <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> aan<br />
zee.<br />
Deze laatste groepeering had <strong>voor</strong> doel te zien in welke <strong>de</strong>r<br />
drij kolonien <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren hun kapitaal aan lichamclijke gezondheid<br />
het meest zagen aangroeien.<br />
TAFEL I. Uitslagen volgens ou<strong>de</strong>rdom (gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> cijfers)<br />
I. JONGENS.<br />
Ou<strong>de</strong>rdom<br />
8 (2)<br />
9 (4)<br />
10 (27)<br />
II (34)<br />
12 (33)<br />
13 (II)<br />
14 (r)<br />
15 (I)<br />
9 (4)<br />
10 (32)<br />
II (27)<br />
12 (24)<br />
'3 (II)<br />
4 (I)<br />
15 (I)<br />
GESTALTE tcm.) GEWICHT (kgr)<br />
BORSTOMVANG (cm.) DYNAMOME.<br />
BIJ DE INADEMING BIJ DE UITADEMING TRISCHE KRACHT<br />
Voor '.9 ,..!<br />
het :74 g g<br />
verttek ;<br />
t..... 0 E<br />
Voor<br />
het<br />
vertrek<br />
' e E'<br />
c° ht<br />
a<br />
fg i<br />
be -<br />
Voor<br />
het<br />
vertrek<br />
Voc r<br />
het<br />
vertrek<br />
. 0 g<br />
ti E 5<br />
' Ej<br />
Voor<br />
bet<br />
vertrek<br />
4<br />
.<br />
v ,§5E<br />
Ivtipt<br />
121:45<br />
125,97<br />
126,32<br />
131,03<br />
134,97<br />
136,31<br />
132,1<br />
141,7<br />
19,93<br />
121,75<br />
130,52<br />
136,95<br />
145,53<br />
127,00<br />
155,5o<br />
0,7<br />
0,51<br />
0,62<br />
0,49<br />
0,39<br />
o,66<br />
0,4<br />
2,1<br />
23,1<br />
23,49<br />
23,63<br />
25,49<br />
26,93<br />
27.58<br />
25,70<br />
28,80<br />
0,36 20,58<br />
0,28 21,92<br />
0,38<br />
0,57<br />
o,85<br />
1,40<br />
0,40<br />
25,16<br />
28,04<br />
32,30<br />
26,50<br />
41,90<br />
i E 1<br />
tij<br />
0,85 59,9 0,95<br />
1,03 f b2,07 I,23<br />
1,06 63,32 0,75<br />
0,99 64,59 0,84<br />
1,13 65,59 0,77<br />
1,05 64,72 0,90<br />
0,90 65,0 1,00<br />
2,20 66,50 2,70<br />
2. MEISJES.<br />
1,47 57,33<br />
1,54 57,13<br />
1,52 60,89<br />
2,05 63,96<br />
2,00 65,71<br />
0,10 , 63,50<br />
0,50 72,40<br />
0,82<br />
1,14<br />
1,45<br />
1,25<br />
1,87<br />
o,00<br />
0,10<br />
55,85<br />
57,63<br />
58,65<br />
59,83<br />
60,71<br />
60,46<br />
61,50<br />
62,00<br />
53,67<br />
53,16<br />
56,52<br />
61,96<br />
61,25<br />
59,50<br />
68,20<br />
0,4<br />
0,33<br />
0,22<br />
0,07<br />
0,23<br />
0,05<br />
1,00<br />
1,00<br />
17,7<br />
19<br />
0,2<br />
14,34 1,77<br />
14,69 1,32<br />
15,99 2,35<br />
17,06 2,37<br />
17,87 2,75<br />
24,60 2,20<br />
14,20 5,80<br />
044 121:87g<br />
0,55 14,42<br />
0,75 14,89<br />
0,87 16,20<br />
- I 17,60<br />
-0,40 18,60<br />
(De tusschen haakjes geplaatste cijfers dui<strong>de</strong>n het aantal kin<strong>de</strong>ren van elken ou<strong>de</strong>rdom<br />
aan).<br />
0,82<br />
1,12<br />
1,30<br />
1,73<br />
4,16<br />
1,40<br />
-I
-20<br />
Als wij <strong>de</strong>ze getallen bijeenbrengen, vin<strong>de</strong>n wij dat het algemeen<br />
gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> cijfergetal <strong>de</strong>r toename <strong>voor</strong> elke maat is<br />
geweest :<br />
jongens 0,73<br />
BORSTOMVANG DYNAMO-<br />
GESTALTE GEWICHT hi] <strong>de</strong> bij <strong>de</strong> METRISCHE<br />
inad3ming uita<strong>de</strong>ming KRACHT<br />
1,14<br />
1,15 0 41<br />
2,34<br />
Meisjes. . . . o, 6o 1,42 o,94 0 ,23 1,36<br />
Jorgens en meisjes<br />
samen . . 0,665 1,28 1,045 0,3 2 1,85<br />
Een gemid<strong>de</strong>ld kolonist heeft op die drij weken dus toegenomen<br />
: in gestalte, ongeveer 6 1/2 mm. ; in gewicht 1.280 Kg. : in<br />
borstomvang, bij <strong>de</strong> ina<strong>de</strong>ming ruim 1 cm., bij <strong>de</strong> uita<strong>de</strong>ming 3<br />
mm. : zijne dynamometrische kracht is met 1.85o Kg. versterkt.<br />
Deze cijfers toonen aan, dat geduren<strong>de</strong> hun verblijf in <strong>de</strong> kolonie,<br />
<strong>de</strong> lichamelijke ontwikkeling <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren een zeer merkelijken<br />
<strong>voor</strong>uitgang heeft gemaakt. Gewicht en borstomvang <strong>voor</strong>al<br />
hebben aanzienlijk toegenomen. Voor wat <strong>de</strong> eerste maat betreft,<br />
is <strong>de</strong> uitlegging gemakkelijk te vin<strong>de</strong>n, als men be<strong>de</strong>nkt dat <strong>de</strong><br />
kolonisten alien behooren tot arme familièn, waar schraalhans<br />
keukenmeester is, en dat zij gretig al <strong>de</strong> goe<strong>de</strong>, ongewen<strong>de</strong> Bingen<br />
verorberen, Welke hun op <strong>de</strong> gemeenzame tafel <strong>de</strong>r kolonie wor<strong>de</strong>n<br />
<strong>voor</strong>gezet.<br />
De Kolonisten staan alien lichamelijk ten achter bij <strong>de</strong> gewone<br />
scholieren. Wij hebben <strong>de</strong> gelegenheid gehad zulks vast te stellen,<br />
daar wij vroeger nog anthropometrische metingen bij normale<br />
leerlingen hebben gedaan. Overigens <strong>de</strong> 25o leerlingen, die in<br />
kolonie wer<strong>de</strong>n gezon<strong>de</strong>n, zijn genomen tusschen <strong>de</strong> boo, die door<br />
<strong>de</strong> geneesheeren <strong>de</strong>r scholen als zwak van gezondheid aangewezen<br />
wer<strong>de</strong>n. Het is zeer te betreuren dat <strong>de</strong>ze keuze, bij gebrek<br />
aan hulpmid<strong>de</strong>len, heeft moeten gebeuren en dat zelfs nog niet<br />
<strong>de</strong> helft <strong>de</strong>r behoeftige en zwakke kin<strong>de</strong>ren, <strong>voor</strong> een kolonie<br />
aangeduid, hebben kunnen genieten van een verblijf op <strong>de</strong>n<br />
buiten.<br />
Als volstrekte cijfers genomen, zou<strong>de</strong>n <strong>de</strong> verkregen uitslagen<br />
niet zeer schitterend kunnen toeschijnen. Gezien <strong>de</strong> hoedanigheid<br />
<strong>de</strong>r kolonisten echter, zijn zij <strong>voor</strong>zeker merkwaardig. Daarbij<br />
wijzen zij een veel aanzienlijker en treffen<strong>de</strong>r gewin aan lichame-
HA MO IS - CONDROZ
lijke gezondheid aan, zoo men, <strong>voor</strong> en na het verblijf, sommige<br />
betrekkingen beschouwt tusschen <strong>de</strong> verschillige afinetingen.<br />
Deze bebben ons toegelaten to berekenen : I° <strong>de</strong> vitaliteits in<strong>de</strong>x,<br />
2° <strong>de</strong> a<strong>de</strong>mhalingswij dte.<br />
Vitaliteits in<strong>de</strong>x ; Hij wordt gegeven door <strong>de</strong> hon<strong>de</strong>rd<strong>de</strong>elige<br />
verhouding van <strong>de</strong>n borstomvang tot <strong>de</strong> gestalte. Wij bebben<br />
onze berekeningen gemaakt bij mid<strong>de</strong>l van <strong>de</strong> borstomvang bij<br />
<strong>de</strong> ina<strong>de</strong>ming, welke ons met <strong>de</strong> meest mogelijke juistheid scheen<br />
gemeten to zijn en welke ook het nicest juiste <strong>de</strong>nkbeeld kan<br />
geven van <strong>de</strong> kracht <strong>de</strong>r a<strong>de</strong>mhaling van een individu.<br />
De formule <strong>de</strong>zer verhouding is<br />
Borstornvang X loo<br />
GESTALTE<br />
Deze verhouding is kostbaar, wijl zij eene betrekking aanduidt<br />
tusschen doze twee belangrijke maten en zij <strong>de</strong>rwijze toelaat een<br />
gedacht to geven van <strong>de</strong>n algemeenen bouw van een persoon. De<br />
mensch, die lang van gestalte is en een geringen borstomvang<br />
heeft, zal eene geringe verhouding van vitaliteit aanwijzen dan<br />
<strong>de</strong>gene, die korter van gestalte is en <strong>de</strong>nzelf<strong>de</strong>ri borstomvang<br />
heeft.<br />
TAFEL II. Vitaliteits in<strong>de</strong>x (gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> cijfers).<br />
JONGENS MEISJES<br />
OUDERDOM vddr het na <strong>de</strong> vddr het na <strong>de</strong><br />
vertrek terugkomst vertrek terugkomst<br />
8 j.<br />
9 J.<br />
10 1.<br />
II :1.<br />
I2 j.<br />
13 j.<br />
14 j.<br />
15 1.<br />
( 2 ) 49,4249,89<br />
( i4) 49,3 150,12 ' ( 14) 47,3 848,02<br />
( 27) 50 , 23 50,53 (32) 46,97 47,81<br />
(34) 49,33 49,74 (27) 46 , 69 47,64<br />
(33) 48 , 68 49,08 (24) 46,48 47,18<br />
(II) 47,5 047,93 (II) 45,22 46,27<br />
` I ) 49, 2149,82 (I) 50 , 00 4945<br />
( 1 ) 46,93 48,12 (1) 46,55 46,50<br />
(De tusschen haakjes geplaatste cijfers dui<strong>de</strong>n het aantal kin<strong>de</strong>ren van elken ou<strong>de</strong>rdom<br />
aan).<br />
De meer<strong>de</strong>rheid <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren, meisjes en jongens, vertoonen,<br />
na hunne terugkomst uit <strong>de</strong> kolonie eene merkelijke verhooging<br />
van <strong>de</strong>n vitaliteits in<strong>de</strong>x; slechts in twee gevallen, bij meisjes van<br />
14 en i5 jaar is er vermin<strong>de</strong>ring : <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren zijn gegroeid<br />
21
22<br />
maar <strong>de</strong> borstomvang is niet in evenredigheid met <strong>de</strong> lengte toegenomen<br />
(zie tafel I, meisjes van 14 en i5 jaar).<br />
A<strong>de</strong>mhalingswijdte. Het heeft ons ook niet van belang ontbloot<br />
geschenen, <strong>de</strong> afwijking tusschen <strong>de</strong> twee borstwijdten, di. bij inen<br />
uita<strong>de</strong>ming, vOOr en na het verblijf in <strong>de</strong> kolonie te berekenen.<br />
De <strong>de</strong>r<strong>de</strong> tafel toont aan dat <strong>de</strong>ze afwijking bij al <strong>de</strong> kolonisten<br />
is aangegroeid.<br />
TAFEL III. Afwijking in centimeters van <strong>de</strong>n borstomvang<br />
JONGENS 8 jaar<br />
9<br />
Io<br />
II<br />
12<br />
13<br />
14<br />
15<br />
MEISJES 9 jaar<br />
I()<br />
II<br />
12<br />
13<br />
14<br />
15<br />
bij in- en uita<strong>de</strong>ming.<br />
VOOR HET VERTREK NA DE TERUGKOMST<br />
4,05 4,6o<br />
4,44<br />
4,67<br />
5,39<br />
5,21<br />
4,76<br />
4,88<br />
4,26<br />
5,53<br />
5,42<br />
5,II<br />
3,50<br />
4,50<br />
3,50<br />
6,20<br />
3,66 4,04<br />
3,97<br />
4,37<br />
2,00<br />
4,50<br />
5,27<br />
2,50<br />
4,46<br />
4,00<br />
4,2o<br />
5,46<br />
5,00<br />
4,70<br />
Zoo wij dus <strong>de</strong> verhooging beschouwen, en van <strong>de</strong>n vitaliteitsin<strong>de</strong>x,<br />
en van <strong>de</strong> afwijking van <strong>de</strong>n borstomvang bij <strong>de</strong> a<strong>de</strong>mhaling,<br />
mogen wij gerust bevestigen dat <strong>de</strong> koloniên op <strong>de</strong> gezondheid<br />
<strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren een werkelijk heilzamen invloed hebben gehad,<br />
en dat een verblijf op <strong>de</strong>n buiten, van 3 weken slechts, er in<br />
geslaagd is op gunstige wijze hunnen anthropologischen bouw te<br />
wijzigen.<br />
Dan zijn <strong>de</strong> uitslagen nog gegroepeerd volgens kolonie. Slechts<br />
<strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> cijfers <strong>de</strong>r toenamen wer<strong>de</strong>n opgegeven, daar<br />
slechts <strong>de</strong>ze waar<strong>de</strong> hebben tot on<strong>de</strong>rlinge vergelijking <strong>de</strong>r drij<br />
kolonien,
Jongens<br />
Meisjes<br />
Jongens<br />
Meisjes<br />
I. KOLONIE VAN ITEGEM (Kempen : hoogte 40 m.)<br />
Mid<strong>de</strong>ntal<br />
29 0,51 1,25 0,64 0,59<br />
35<br />
GESTALTE GEWICHT<br />
0,64<br />
1,55<br />
1,16<br />
0,28<br />
Mid<strong>de</strong>ntal 0,575 1,40 0,90 I 0,435<br />
1,74<br />
1,75<br />
1,745<br />
23<br />
BORSTOMVANG<br />
. metrische<br />
(inading) em<br />
(uita<strong>de</strong>ming) Dynamo- kracht<br />
II. KOLONIE VAN HAMOIS (Bergstreek : hoogte 256 m.)<br />
Jongens<br />
Meisjes<br />
Mid<strong>de</strong>ntal<br />
31<br />
26<br />
57<br />
55<br />
0,58<br />
o, 6o<br />
0,59<br />
0,55<br />
0,25<br />
0,40<br />
1,32<br />
1,95<br />
1,635<br />
0,73<br />
1,45<br />
1,09<br />
I,II<br />
2,37<br />
1,74<br />
0,85<br />
1,23<br />
1,04<br />
0,74<br />
i,o6<br />
0,90<br />
0,16<br />
0,64<br />
0,40<br />
III. KOLONIE VAN BLANKENBERGE (aan zee)<br />
2,53<br />
0,90<br />
1,715<br />
De aangewezen gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> cijfers drukken, <strong>voor</strong> <strong>de</strong> verschillige<br />
maten, <strong>de</strong> gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> toename uit bij een kolonist van ie<strong>de</strong>re<br />
kolonie.<br />
Het feit, dat <strong>de</strong> kolonie van Itegem bijna overal een meer<strong>de</strong>rheid<br />
boven <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re aanwijst, mag niet to zeer op rekening van<br />
<strong>de</strong> zuivere lucht en van <strong>de</strong>n klimaatsinvloed <strong>de</strong>r Kempen wor<strong>de</strong>n<br />
gesteld. Als men <strong>de</strong> manier nagaat waarop <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren <strong>voor</strong> <strong>de</strong>ze<br />
of gene kolonie wer<strong>de</strong>n aangewezen, verklaart men al licht dit<br />
feit : in <strong>de</strong>n geest <strong>de</strong>r schoolartsen, gelast met het uitkiezen <strong>de</strong>r<br />
leerlingen, werd <strong>de</strong> Kempische kolonie als « onverschillig » aanzien<br />
en toepasselijk op alle gevallen. Voor <strong>de</strong> verzending naar zee<br />
b.-v., wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren integen<strong>de</strong>el <strong>voor</strong>al zorgvuldig on<strong>de</strong>rzocht<br />
met het oog op <strong>de</strong> uitwendige kenteekenen van Engelsche<br />
ziekte (rachitisme) en klierachtige tuberculose (scrofulo-tuberculose)<br />
; ook <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren met eenigszins gezwollen halsklieren wer<strong>de</strong>n,<br />
in zoo verre plaats beschikbaar was, <strong>voor</strong> <strong>de</strong> kolonie van.<br />
Blankenberge aangewezen. De aan bloedarmoe<strong>de</strong> lij<strong>de</strong>n<strong>de</strong>n wer<strong>de</strong>n<br />
eveneens bij <strong>voor</strong>keur naar <strong>de</strong> bergstreek gezon<strong>de</strong>n, zoodat<br />
2,18<br />
1,60<br />
1,89
24<br />
<strong>de</strong>, — on<strong>de</strong>r lichamelijk opzicht — beste sujekten <strong>voor</strong> <strong>de</strong> Kern.pen<br />
overbleven.<br />
Een feit dat client aangestipt te wor<strong>de</strong>n is, dat het juist <strong>de</strong> on<strong>de</strong>r<br />
oogpunt van gezondheidstoestand meest begunstig<strong>de</strong> <strong>de</strong>elnemers<br />
zijn, die bij hun terugkeer uit <strong>de</strong> kolonie <strong>de</strong> aanzienlijkste vermeer<strong>de</strong>ring<br />
van lichamelijke ontwikkeling vertoonen.<br />
Net on<strong>de</strong>rzoek van het blood geschied<strong>de</strong> een of twee dagen <strong>voor</strong><br />
het vertrek en een of twee dagen nA <strong>de</strong> terugkomst.<br />
I° Dichtheid. — Zij werd gemeten volgens <strong>de</strong> metho<strong>de</strong> van<br />
Hammerschlag ; <strong>de</strong> uitslag van dit on<strong>de</strong>rzoek is opgeteekend in<br />
<strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> tabel :<br />
JONGENS :<br />
Itegem<br />
MEIS JES :<br />
Hamois<br />
Blankenberge<br />
I tegem<br />
Hamois<br />
Blankenberge<br />
VooR HET VERTREK NA DE TERUGKOMST<br />
1055 1055<br />
1052 1053<br />
1053 1054<br />
1051 1050<br />
1052 1047<br />
1052 1050<br />
1054 1051<br />
1053 1053<br />
1052 1051<br />
1053 1059<br />
1050 1052<br />
1057 1058<br />
1050 1052<br />
1053 1055<br />
1051 1052<br />
-<br />
1047 1050<br />
1052 1052<br />
1051 1054<br />
1052 1054<br />
1050 1051<br />
1052 1053<br />
Wij stellen dus eene vermeer<strong>de</strong>ring van dichtheid vast in 14<br />
gevallen, eene vermin<strong>de</strong>ring in 5 gevallen, het statu quo in 3<br />
gevallen.<br />
2° Bej5aling van het gehalte aan kleurstof (hcemoglobine). — Het<br />
colorimetrisch on<strong>de</strong>rzoek werd gedaan met <strong>de</strong>n hacmoglobinometer<br />
van Gowers. Wij kennen <strong>de</strong> kritieken tegen dit tuig opgeworpen,<br />
loch daar het er bij ons toch niet op aan kwam volstrekte,<br />
maar wel betrekkelijke en vergelijkbare cijfers te bekomen,<br />
hebben wij gemeend hem zon<strong>de</strong>r bezwaar te kennen gebruiken.
De hoeveelheid bloedkleurstof (hxmoglobine) is bij <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzochte<br />
kolonisten niet merkelijk gewijzigd gewor<strong>de</strong>n. Men had<br />
<strong>voor</strong>al diegenen uitgekozen, welke min of meer in 't oog vallen<strong>de</strong><br />
kenteekenen van bloedarmoe<strong>de</strong> vertoon<strong>de</strong>n. Behalve bij een<br />
mei* van <strong>de</strong> kolonie van Hamois, waarbij het hxmoglobine van<br />
8 tot 9 0/0 was geklommen, hebben wij Beene noemenswaardige<br />
uitslagen vastgesteld. Een verblijf op <strong>de</strong>n buiten, van drij weken<br />
is dus te kort om <strong>de</strong> samenstelling van het bloed dui<strong>de</strong>lijk afgeteekend<br />
te wijzigen.<br />
Als wij overigens <strong>de</strong> waarnemingen nagaan gedaan door<br />
Borchmann (Zeitschrift fur schulgesundheitstflege, ISA n° 5) bij<br />
het on<strong>de</strong>rzoek van het bloed bij kolonisten, die twee maan<strong>de</strong>n op<br />
<strong>de</strong>n buiten verbleven, vin<strong>de</strong>n wij nagenoeg <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> uitslagen.<br />
Borchmann heeft het aantal roo<strong>de</strong> bloedlichaampjes en <strong>de</strong><br />
hoeveelheid hmoglobine on<strong>de</strong>rzocht bij 57 kin<strong>de</strong>ren, hij heeft,<br />
na een tweemaan<strong>de</strong>lijksch verblijf, eene vermeer<strong>de</strong>ring waargenomen<br />
van het aantal bloedlichaampjes en van <strong>de</strong>n percent in<br />
hxmoglobine, maar toch bleven <strong>de</strong> cijfers nog on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> normale.<br />
Wat dienen wij te besluiten uit ooze metingen ?<br />
I. — Een verblijf van Brie weken in eene schoolkolonie heeft<br />
op <strong>de</strong> lichamelijke ontwikkeling <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren een zeer gunstig<br />
uitwerksel ; hun gewicht, hun borstomvang bij <strong>de</strong> ina<strong>de</strong>ming,<br />
hunne dynamometrische kracht wor<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>al, op volstrekte<br />
wijze, ontegensprekelijk gunstig bevor<strong>de</strong>rd.<br />
II. — Twee zeer belangrijke uitslagen van het verblijf in kolonie<br />
zijn :<br />
I. De vermeer<strong>de</strong>ring van <strong>de</strong>n vitaliteits-in<strong>de</strong>x.<br />
2° De toename van <strong>de</strong>n borstomvang.<br />
III. — De duur van het verblijf schijnt niet voldoen<strong>de</strong> om op<br />
dui<strong>de</strong>lijke wijze <strong>de</strong> samenstelling van het bloedvocht te wijzigen.<br />
Voor een groot getal kin<strong>de</strong>ren is het dus noodig schoolkolonièn<br />
van langen duur in te richten.<br />
Eene bestendige kolonie, het gansche jaar open, is onmisbaar<br />
zoo men op ernstige en duurzame wijze <strong>de</strong> lichaamsgesteltenis<br />
<strong>de</strong>r verzwakte kin<strong>de</strong>ren wil bevor<strong>de</strong>ren.<br />
**<br />
Wij meenen nogtans dat <strong>de</strong> koloniên, zooals zij thans zijn ingericht,<br />
voldoen<strong>de</strong> uitslagen opleveren opdat men ze steune, opdat<br />
men ze trachte uit te brei<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> <strong>de</strong> nog talrijke kin<strong>de</strong>ren, welke<br />
er, bij gebreke aan hulpmid<strong>de</strong>len in <strong>de</strong> kas <strong>de</strong>r weldadige comiteiten,<br />
niet kunnen aan <strong>de</strong>elnemen,<br />
25
26<br />
Men vergete ook niet eerie zaak, welke men nog niet meet met<br />
millimeters noch kilogrammen, dat is <strong>de</strong> vreug<strong>de</strong> door een verblijf<br />
in <strong>de</strong> kolonie aan <strong>de</strong> arme kleinen verschaft ; het is nog het<br />
aanzienlijk verstan<strong>de</strong>lijk gewin dat zij moeten trekken uit een verblijf<br />
in een nieuw mid<strong>de</strong>n, waar zij, geleid door een verlicht opvoe<strong>de</strong>r,<br />
bij ie<strong>de</strong>ren stap hunnen geest van opmerkzaamheid kunnen<br />
oefenen, hunnen woor<strong>de</strong>nschat vermeer<strong>de</strong>ren en op eene menigte<br />
nieuwe waarnemingen toepassen.<br />
Wij hou<strong>de</strong>n er aan diegenen te bedanken, die bijgedragen hebben<br />
om <strong>de</strong>ze studie tot een goed ein<strong>de</strong> te brengen : <strong>de</strong>n H r Schepen<br />
Desguin, die sommige on<strong>de</strong>rwijzers <strong>de</strong>n tijd heeft verleend<br />
om <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren te brengen ; <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n van het<br />
on<strong>de</strong>rwijzend personeel, waarvan <strong>de</strong> eene ons hebben geholpen<br />
bij <strong>de</strong> langdurige metingen, <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re — en dat was juist <strong>de</strong> lustigste<br />
taak niet — ons hebben willen behulpzaam zijn bij <strong>de</strong> lange<br />
reeks berekeningen door het on<strong>de</strong>rhavige werk vereischt.<br />
*<br />
* *<br />
De hr Dr Ley komt eveneens tot <strong>de</strong> slotsom dat <strong>de</strong> noodzakelijkheid<br />
tot het oprichten eener bestendige schoolvilla zich het<br />
hoogst doet gevoelen.<br />
Derhalve heeft het Komiteit reeds stappen aangewend tot het<br />
stichten eener wettelijk erken<strong>de</strong> maatschappij en wij geven U <strong>de</strong><br />
stellige verzekering dat eerlang in eene onzer gezondste hei<strong>de</strong>streken<br />
een Knuroord <strong>voor</strong> zwakke en behoeftige kin<strong>de</strong>ren verrijzen<br />
zal. Wie helpt nog een handje ?<br />
---.•.--<br />
Onze kin<strong>de</strong>ren keer<strong>de</strong>n alien recht voldaan in <strong>de</strong>n huishou<strong>de</strong>lijken<br />
tiring we<strong>de</strong>r. Geen enkel mel<strong>de</strong>nswaardig geval <strong>de</strong>ed zich<br />
tij<strong>de</strong>ns het buitenverblijf <strong>voor</strong>. Ook smaakten wij evenveel<br />
vreug<strong>de</strong> en voldoening, toen wij aan <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs hun kroost, naar<br />
lichaam en geest gesterkt, kon<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> armen geven, als zij<br />
gevoel<strong>de</strong>n bij het we<strong>de</strong>rzien ervan.<br />
Ook was het nog een aangename stond, toen op Zondag io Nov.<br />
<strong>de</strong> kolonisten met hunne ou<strong>de</strong>rs uitgenoodigd waren <strong>de</strong> Feestzitting<br />
in 't lokaal El Bardo bij te wonen : er zou aan ie<strong>de</strong>r kind eene<br />
herinnering aan zijn verblijf in <strong>de</strong> kolonie geschonken wor<strong>de</strong>n.<br />
Allen waren zoo verheugd hunne begeleidsters en begelei<strong>de</strong>rs,
HAMO IS- C ONDROZ
die hen drij weken verzorg<strong>de</strong>n, met wien zij zoo lang in guile<br />
vriendschap leef<strong>de</strong>n, weer te zien.<br />
Slechts een paar gemeenteraadsle<strong>de</strong>n woon<strong>de</strong>n <strong>de</strong> plechtigheid<br />
bij : <strong>de</strong> heeren van Peborgh & J. De Wit. De heeren Burgemeester,<br />
Schepenen, Inspecteurs had<strong>de</strong>n zich laten verontschuldigen.<br />
Jammer genoeg : zij misten <strong>de</strong> gelegenheid om te zien en zich<br />
te overtuigen dat het werk van Diesterweg zich niet bepaalt<br />
bij bloot-stoffelijke, zegge lichamelijke verzorging. Maar uit <strong>de</strong><br />
blijken van gehechtheid <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren ten opzichte <strong>de</strong>r begelei<strong>de</strong>rs,<br />
uit die van dankbaarheid stralen<strong>de</strong> gezichten, zou<strong>de</strong>n ze<br />
kunnen aflei<strong>de</strong>n, hoe lief<strong>de</strong>rijk en ou<strong>de</strong>rlijk <strong>de</strong> betrekkingen zijn<br />
tij<strong>de</strong>ns het verblijf in <strong>de</strong> Vacantie kolonies. Het gemengd Koor<br />
had <strong>voor</strong> een puik programma gezorgd, waaraan <strong>de</strong> gunstigst<br />
geken<strong>de</strong> kunstenaars hunne me<strong>de</strong>werking verleen<strong>de</strong>n.<br />
Daar<strong>voor</strong> hartelijk dank !<br />
27
28<br />
Diesterweg 's Sc ho o lko lon i ën 18 95- 190 2.<br />
_______:,,,_,:,„....,,,....„4„.... ._...<br />
INRI C HTI NG.<br />
Ver b lijf : 1. 5o fr. daags per leerling ; 2.00 fr. <strong>voor</strong> <strong>de</strong> begelei<strong>de</strong>rs.<br />
Ve rvoe r : De reiskosten wor<strong>de</strong>n berekend op 50 0/0 van <strong>de</strong>n gewonen vervoerprijs.<br />
Uitsp a nn ing : Deze gel<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n besteed om <strong>de</strong>n kin<strong>de</strong>ren geduren<strong>de</strong> hunne uitstapjes ververs chingen<br />
en kleine genoegens te verschaffen.<br />
Kleeding : Se<strong>de</strong>rt 18g8 wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> kolonisten van het noo dige kleeds el <strong>voor</strong>zien door <strong>de</strong> zorgen van<br />
het Alg eme en K leedingwerk.<br />
Wa t <strong>de</strong> ko loniën sinds hunne inrichting aan uitgaven verg<strong>de</strong>n, bewijst vo lgen<strong>de</strong> rekens taat :<br />
AAN TAL DUUR DA GEN VERBL IJF- KO STEN 1 LI CH T- TOTA AL<br />
JA ARTAL LEER LILA- VAN UI TSP A N NING B E DDENG OED KLEE DING ALLE RHANDE ,,^_<br />
GE N VER BL IJF VE RBLIJ F KOST EN VERVOER T EE KE NIN G EN<br />
FR. I Cn<br />
18 95 1 200 14 4 d. 2800 4962 49 5 0 74 748 78 7 753 40 4 47 476 05 5 365 3 5 40 4 125 5 — 67 293 7 7724 77 4 8o<br />
1876 200 14 d. 2800 4791 3 o 800 30 9 17 65 481 45 33 1 40 29 1 95 337 68 795 1 73<br />
1897 246 14 d. 3444 567 1 — = 778 96 1223 65 200 05 19 5o 263 30 67 10 8223 56<br />
1898 25o 21 d. 4760 8064 20 749 3o 1135 — 110 — 30 -- 245 50 339 54 10673 54<br />
1899 258 21 d. 494 4942 8 5 6 9 50 738 73 76 7 1273 73 84 4 51 5 -- _ -- 318 3 75 215 5 62 1 1167 116 77<br />
190o 268 21 d. 5 1 52 8773 20 744 77 13 26 25 51 8o — — 29 1 50 33 5 69 1 1523 21<br />
1901 250 21 d. 5250 9085 — 8oi 96 1116 4o 55 10 -- -- 260 75 302 03 1 1621 24<br />
Totaal 1672 126 d. 2948 49916 Toi 5362 83 1 7746 19 I 1425 45 746 I 3 1 746 75 1891 35 68885 55
Rest ons nog een innig woord van dank uit to brengen aan alien<br />
die zoo gewillig en belangloos ons in <strong>de</strong>n strijd tot verbetering<br />
van <strong>de</strong>n treurigen toestand <strong>de</strong>r Antwerpsche Schooljeugd ter zij<strong>de</strong><br />
ston<strong>de</strong>n.<br />
a) aan het Algenzeen, Kleedingwerk, dat <strong>de</strong> Kolonisten van het<br />
ontbreken<strong>de</strong> kleedsel <strong>voor</strong>zag ;<br />
b) aan <strong>de</strong> drukpers : De Nieuwe Gazet, Le Malin, De W erker, <strong>de</strong><br />
Vlaanzsche Gazet, Le Mephisto, Het Laatste Nieuws ;<br />
c) aan <strong>de</strong>n hr E. Van <strong>de</strong>r Hulst, Bestuur<strong>de</strong>r van Jongensschool 1,<br />
die het schoollokaal <strong>voor</strong> <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong> bijeenkomsten van<br />
ou<strong>de</strong>rs en kolonisten ter onzer beschikking stel<strong>de</strong> ;<br />
d) aan <strong>de</strong>n h r D r Ley, geneesheer-opzichter, <strong>voor</strong> <strong>de</strong> wijze waarop<br />
hij <strong>de</strong> wetenschappelijke waarnemingen <strong>de</strong>ed ;<br />
e) aan <strong>de</strong>n hr Leonard Tietz, die <strong>de</strong> kolonisten met speelgoed<br />
begiftig<strong>de</strong> ;<br />
f) aan <strong>de</strong>n hr V. <strong>de</strong>n Weyngaert, bakker, die <strong>voor</strong> eene hoeveelheid<br />
peperkoek zorg<strong>de</strong>.<br />
c*,<br />
29
30<br />
NA<strong>WOORD</strong>.<br />
nierme<strong>de</strong> ____ _____ besluiten wij onze taak. Moge b het reserve-fonds<br />
van 40000 fr. <strong>voor</strong> <strong>de</strong> Bestendige Kolonie, bij enkelen <strong>de</strong> gedachte<br />
doen oprijzen, als zou<strong>de</strong>n onze hulpmid<strong>de</strong>len zoo groot zijn, dat<br />
ver<strong>de</strong>re me<strong>de</strong>werking overbodig wordt, bij ver<strong>de</strong>r na<strong>de</strong>nken zullen<br />
zij beseffen hoe betrekkelijk gering die som is, wanneer het<br />
geldt <strong>de</strong> noodige gron<strong>de</strong>n aan te koopen, gebouwen, waarin ioo<br />
zwakke kin<strong>de</strong>ren eene slaap-, eet-, leer-, speelplaats aantreffen<br />
zullen, te doen oprijzen. In zulke on<strong>de</strong>rneming, wij laten <strong>de</strong><br />
inwendige inrichting nog ter zij<strong>de</strong>, wordt een kapitaal van hoogerstaand<br />
bedrag in een ommezien verzwon<strong>de</strong>n. Ook ware ons i<strong>de</strong>aal<br />
nog verre van het tijdstip <strong>de</strong>r verwezenlijking verwij<strong>de</strong>rd, indien<br />
<strong>de</strong> heer V. Desguin, Schepen van On<strong>de</strong>rwijs, wiens on<strong>de</strong>rsteuning<br />
bij elke gelegenheid ons van onschatbare waar<strong>de</strong> is, ons <strong>de</strong><br />
zoete verzekering niet verschaft had<strong>de</strong>, dat ook Antwerpen's<br />
Gemeentebestuur op tijd en stond ons eindstreven in hooge mate<br />
steuien zou.<br />
Is het afgeloopen jaar ongemeen gunstig geweest, het ingetre<strong>de</strong>n<br />
mag tegenover zijnen <strong>voor</strong>ganger niet ten achter staan :<br />
stilstaan is achteruit gaan.<br />
En wij hebben <strong>de</strong> overtuiging dat geene onzer talrijke on<strong>de</strong>rsteuners<br />
zal blijven stilstaan !<br />
Excelsior ! Steeds hooger !<br />
De aangehechte inschrijvingsbriefjes (Beschermen<strong>de</strong> Le<strong>de</strong>n)<br />
zullen ons ingevuld terug verschaft wor<strong>de</strong>n. Indien elkeen in <strong>de</strong>n<br />
kring zijner vrien<strong>de</strong>n rondziet, zal hij zoo licht een paar personen<br />
vin<strong>de</strong>n, die <strong>de</strong> geiinge bijdrage ter on<strong>de</strong>rsteuning van ons verheven<br />
Joel zullen veil hebben.<br />
Maatschappijen en Kringen zullen ons blijven ter zij<strong>de</strong> staan<br />
door omhalingen en inzamelingen.<br />
Aan onze bijzon<strong>de</strong>re me<strong>de</strong>werkers en on<strong>de</strong>rsteuners roepen wij<br />
toe :<br />
« Gaat en vermenigvuldigt ))
6.aat, en strooit <strong>de</strong> za<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r overtuiging in bet hart van alien,<br />
die u omringen. Bewijst hoe het eenie<strong>de</strong>rs plicht als mensch is,<br />
menschen te helpen en te steunen. Wijst hun op hunne kin<strong>de</strong>ren,<br />
opdat zij bij het zicht hunner blozen<strong>de</strong> wangen en <strong>de</strong> bestatiging<br />
van hunnen welstand eene gedachte wij<strong>de</strong>n en eenen penning<br />
gunnen tot on<strong>de</strong>rstand van die bleek- magere, verkwijnen<strong>de</strong>,<br />
nooddruftige kin<strong>de</strong>ren onzer Gemeentescholen, die hunkerend<br />
wachten op het oogenblik, waarop Diesterweg's Hulpkas hun <strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>uren ontsluiten zal van zijn :<br />
EIGEN HEIM.<br />
HET' KONIIPEIP ;,'<br />
De Schrijvers, De Penningrneester, De V oorzitter, ,<br />
FRANZ ELEN. F. C. GORGE. JAN LEMMERS.<br />
J. LADDYN.<br />
. De Le<strong>de</strong>n :<br />
Mevr. J. AUGUSTEYNS, Mej. M. GILLIARD<br />
M.M. F. GEEFS, E. VAN DROOGHENBROECK<br />
E. CAMPE, afgevaardig<strong>de</strong> van Diesterweg's Uitvoerend Konziteit.<br />
3i
HAMOIS - CONDR OZ
Besel2ermerzcle ke<strong>de</strong>rz 1901.<br />
NAAM<br />
1 1895 H r L. Van Peborgh Io.00<br />
Overgebracht fr. 299.00<br />
2 , A. Spaepen<br />
5.00 51 1897 Jaak en Hilda<br />
5.00<br />
3 O Fl. Melsen<br />
5.0o 52 n Mev. We<strong>de</strong> Willecomme 5.00<br />
4 ),) Mev. F. C. Gorge<br />
5.00 7, 53 Hr Kerremans<br />
5,00<br />
56 ) Wed. A. Sneyers 5.00<br />
7, 54 Vic. Meskens 500<br />
) Mej. L.. .<br />
Io.00 55 7, Isaac Benedictus 5 00<br />
7 , Hr H. Janssens<br />
5.00 56 7, Mev. Bosman<br />
5.00<br />
8 ) L. Krutwig<br />
5.00 57 7, Hr H. MOssly<br />
5.00<br />
9 , E. Delfs. wa<strong>de</strong>r 5.00 58 7, Adr. Letzer<br />
5.00<br />
10 , Jan De Visser 25.0o 59 n Edw. Claessens 5.00<br />
II , Mev. Ritschie-Hendrickx 5,00 6o ,, Naamloos<br />
5.00<br />
12 , Hr L. Peeters<br />
5.00 61 z Hr Lievens<br />
5 00<br />
13 7, E. Sels<br />
5.00 62 7, Lamb. Geelen<br />
5 00<br />
14 7, Jaak Coppens 5.00 63 n C. De Wan<strong>de</strong>leer 12.00<br />
15 7, B. Van <strong>de</strong> Werke 5 00 64 7, Ernst Eiffe<br />
10 00<br />
16 . E. Van Wtddingen 5.00 65 7, Dobbelaere<br />
10.00<br />
17<br />
>> A. Rid<strong>de</strong>rs<br />
5.00 66 fl Frits Reiss<br />
I0.00<br />
18 , P. Van <strong>de</strong>n Broeck 5.00 67 ,1 F. Garlinck<br />
I0.00<br />
19 O S. Pinckhof<br />
9.00 68 n L. Van Gerven 5.00<br />
20 ) Fr. Dumoulin 5.00 69 7, E Siberdt<br />
5.00<br />
21 , Kiehn<br />
5.00 70 7, Van Geffen-Gorus 5.00<br />
22 ) Mev. Kretzschmar 5.00 71 7, Verspreeuwen<br />
5.00<br />
23 , H. Daelmans 5.00 72 7, Beck<br />
5.00<br />
24 ) Mej. Elsa Daelmans 5.00<br />
7, 73 Meulenberghs<br />
5.00<br />
25 » Hr Pol. Van <strong>de</strong>n Abeele 5.00 74 7, E. Van Regemortel 5 00<br />
26 O Fr. Robyns I0.00<br />
77 75 Pol Anthoon<br />
5.00<br />
27 , J. Janssens en Vrouw I0.00 76 ,, Mb. Kruger<br />
5.00<br />
28 /7 Mev. Verbeeck<br />
5 00<br />
7, 77 H. Mawhood<br />
5.00<br />
29 • Hr Jan <strong>de</strong> Wel<br />
5 00 78 n Fr. Retsin<br />
5.00<br />
30 ) Leon De Smet<br />
5.00<br />
7, 79 H. Sels<br />
5 00<br />
31 , Mev. L. De Meuse 5.00 8o ,, Jules Claesens<br />
5 00<br />
32 » Hr L. Beylemans 5.00 8i 77 Stevens<br />
5.00<br />
33 Th. Van Laer<br />
5 00 82 ,, Max Steens<br />
20 00<br />
34 O Fl. Boonroy<br />
5.0o 83 n Dr Ballieux<br />
5.0o<br />
35 ) Eug. Van <strong>de</strong>r Kuylen 5.0o 84 77 Alf. De Roover 5.00<br />
36 n G. Van Geyt<br />
5.00 85 n Verstraten<br />
5.00<br />
37 O Jos. Lefrere<br />
5.00 86 77 Roeis<br />
Io.00<br />
38 O J. Angermille<br />
5.00 87 7, De Meuter<br />
Io.00<br />
39 O A rth. Bouhoulle 5.00 88 n A. Suanet<br />
5 00<br />
40 , Lod. Heinrich 5.00 8g 7, Joossens<br />
5.00<br />
4t , Eug. Simons<br />
5.00 90 7, Van <strong>de</strong>n Wyngaert 5.00<br />
42 . Karel Convents 5.00 91 n A . Noch<br />
5.00<br />
92 43 . Mev. Wed. nDe Boey 5.00<br />
Van Heurck<br />
5.00<br />
44 ) Mej. Giets<br />
5.00 93 ” Mej. Ritschie<br />
10 00<br />
45 O Mev. G. Haegens<br />
5.00<br />
7, 94 Mev Scheppers<br />
5.00<br />
46 O Hr Hect. Daems<br />
5.00 95 , Hr Theo. Smet<br />
5.00<br />
47 O Mev. Maes<br />
5 00 96 7, Attenberg<br />
5.00<br />
48 ) H r Arie <strong>de</strong>n Toom 5.00 97 n Hoevenaer<br />
Io.00<br />
49 7, J Cuyckx<br />
5.00 98 ,, De Petter<br />
5.00<br />
59 0 D Ernst Hartwig Io.00<br />
7, 99 , Mej A<strong>de</strong>le De Petter Io.00<br />
Over te drag, n... Fr. 299.00<br />
Over te dragen. . Fr. 611.00<br />
-c144<br />
bt --.<br />
21:<br />
Ii ''''<br />
gq.E<br />
;.,<br />
g<br />
E<br />
0 0bt<br />
0<br />
tul<br />
CI<br />
'''<br />
1.4'1-1<br />
es 4<br />
at c..,<br />
....-..),<br />
..7.<br />
NAAM<br />
33
34<br />
i.,<br />
g<br />
E<br />
=<br />
0<br />
ot<br />
0<br />
I00<br />
I0I<br />
102<br />
103<br />
104<br />
105<br />
106<br />
107<br />
108<br />
109<br />
110<br />
III<br />
112<br />
113<br />
114<br />
115<br />
116<br />
"7<br />
118<br />
119<br />
120<br />
121<br />
122<br />
123<br />
124<br />
125<br />
126<br />
127<br />
128<br />
129<br />
130<br />
131<br />
132<br />
133<br />
134<br />
135<br />
136<br />
137<br />
138<br />
139<br />
140<br />
41<br />
'42<br />
143<br />
144<br />
145<br />
146<br />
147<br />
148<br />
149<br />
150<br />
151<br />
152<br />
153<br />
154<br />
155<br />
156<br />
g<br />
.13.5<br />
t;14 co 2<br />
.9.<br />
1898<br />
/7<br />
71<br />
)7<br />
71<br />
77<br />
77<br />
71<br />
1899<br />
Il<br />
17<br />
/7<br />
//<br />
77<br />
/7<br />
11<br />
77<br />
77<br />
17<br />
t,<br />
)7<br />
77<br />
/7<br />
)7<br />
17<br />
1)<br />
77<br />
/1<br />
1900<br />
7/<br />
77<br />
7/<br />
71<br />
71<br />
77<br />
7/<br />
77<br />
//<br />
,<br />
77<br />
1.<br />
/7<br />
77<br />
17<br />
71<br />
17<br />
/7<br />
71<br />
7/<br />
7/<br />
//<br />
7,<br />
1901<br />
)1<br />
NAAM<br />
Overdracht... Fr.<br />
H r L. Van <strong>de</strong>r Straten<br />
Aug Pry<br />
Mev. Simon-Zylmans<br />
Hr Fr. De Witte<br />
Jos. Peenen<br />
Ch. Franck<br />
Mej. Lefrêre<br />
Hr Fr. Jacobs<br />
De Winter, Fr.<br />
1ieugnies<br />
Jan aan <strong>de</strong>n Boom<br />
I )ossogne<br />
Back eljauw<br />
Rosen, Bern.<br />
Castelin, Mich,<br />
C. Kegeleers<br />
Denecamp<br />
P . Van Lier<br />
Mev. Echt. Van Lier<br />
Hr J. Van Berckesteyn<br />
Is. Kennis<br />
A. Gion<br />
Van Gansen<br />
H. Relecom<br />
John Rosschaerts<br />
Damoiseau-Didier<br />
Selens, K.<br />
Van Weeren<br />
Mallentjer<br />
Benedictus, H.<br />
Fr. Simkens<br />
Aug De Winter<br />
Aug. De Winter (zoon )<br />
Jos. Lefever<br />
J. Van Roosendael<br />
Mod. Terwa,zne<br />
L. Van <strong>de</strong> Leur<br />
Jules Goossens<br />
Jules Crevecceur<br />
Mej. Stock mans<br />
Hr Louis Daneels<br />
Verrept, Louis<br />
P. J. Janssens<br />
L. Devin<br />
J. Quinet<br />
J. armentier<br />
Naamloos<br />
Hr P. Boeckx<br />
Alb. Krick<br />
Verlin<strong>de</strong>n, Louis<br />
P. J.Steynen<br />
Naamloos<br />
Mej. Charl. De Wel<strong>de</strong><br />
H r Van <strong>de</strong>n Broeck<br />
Dekkers, Louis<br />
Smettre, Fr.<br />
Defacq, Ch.<br />
Over to dragen... Fr.<br />
... to<br />
u 0<br />
.05<br />
,1'.if<br />
S.<br />
',I .<br />
CL, w<br />
CO a<br />
..-8<br />
611.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
30.00<br />
5 00<br />
5.00<br />
1 0 . 0 0<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5 . oo<br />
5 00<br />
5.00<br />
10.00<br />
5 00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
50.0o<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5,00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5 oo<br />
25 00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5 00<br />
5.00<br />
5 00<br />
5.00<br />
5 00<br />
5.00<br />
5 00<br />
5 00<br />
5.00<br />
5 00<br />
5 00<br />
5 00<br />
5.00<br />
5 00<br />
5.00<br />
20 00<br />
5 00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
1011.00<br />
157<br />
158<br />
159<br />
.tho<br />
161<br />
162<br />
163<br />
164<br />
165<br />
166<br />
167<br />
168<br />
169<br />
170<br />
171<br />
172<br />
173<br />
174<br />
175<br />
176<br />
177<br />
178<br />
179<br />
18o<br />
181<br />
182<br />
183<br />
184<br />
185<br />
186<br />
187<br />
188<br />
189<br />
190<br />
191<br />
192<br />
13<br />
194<br />
195<br />
196<br />
197<br />
198<br />
190<br />
Ica<br />
192<br />
193<br />
19_1.<br />
195<br />
196<br />
197<br />
t98<br />
199<br />
200<br />
201<br />
202<br />
203<br />
204<br />
1901<br />
7)<br />
77<br />
47<br />
/7<br />
77<br />
)7<br />
77<br />
17<br />
/1<br />
/1<br />
)1<br />
77<br />
77<br />
77<br />
/7<br />
1,<br />
/7<br />
71<br />
/7<br />
71<br />
41<br />
//<br />
)1<br />
77<br />
//<br />
7/<br />
77<br />
77<br />
/)<br />
7)<br />
7/<br />
17<br />
77<br />
17<br />
71<br />
))<br />
71<br />
77<br />
77<br />
77<br />
/7<br />
/7<br />
)7<br />
/7<br />
/7<br />
I,<br />
/7<br />
7,<br />
II<br />
17<br />
77<br />
NAAM<br />
Overdracht...Fr.<br />
Joosen. Fel.<br />
Hect. Stevens<br />
Al. Jacob<br />
Dr Dutilleux<br />
<strong>de</strong> Garcia <strong>de</strong> la Vega<br />
L. Etienne<br />
Alf. Hen<strong>de</strong>rickx<br />
W. Anthony<br />
D r Jos. De Born<br />
D r Schamelhout<br />
D r Klynens, J.<br />
D r Van Bogaert<br />
D r Versluysen<br />
D r D'haenens<br />
Jos, Moreau<br />
Franck, Frans<br />
Franck, Louis, Adv,<br />
Jan en Karel De Born<br />
Van Haute, E. V.<br />
Heylen, J. B.<br />
Mej. Hellebuyck, Ev.<br />
Biebuyck<br />
Hr Frans Tack<br />
Lepage, Raoul<br />
Andriesen, D.<br />
Mev. Kemps<br />
Hr Dr Ley<br />
Van Hemmerick<br />
Dielernans, Gust.<br />
Thys, Albert<br />
Rentiers, Leonard<br />
Hendriks<br />
Lemoine<br />
Reynties, B. A. A.<br />
Augusteyns, Leo<br />
Mej. Maria Geefs<br />
Jeanne Geefs<br />
Hr Jos De Rid<strong>de</strong>r<br />
Tat Fischer Ed.<br />
Mei Leonie Daelman<br />
Hr Verlaet Louis<br />
Francois Paul<br />
Walton Fernand<br />
Mev. Van Gogh Carl<br />
H r Georges Juvenal<br />
Seulen P. L. J.<br />
Mej. Borrenberg Louisa<br />
Wwe Borrenberg<br />
H r Wirtz Arthur<br />
De Decker Edw.<br />
Lambrechts C.<br />
Han olet<br />
Van Reybroeck E.<br />
Smidt Louis<br />
Ringelmann<br />
Rouge<br />
Van Looy Gomm.<br />
Mev. Wed Moons<br />
1011.00<br />
5 00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
10.00<br />
5.00<br />
5.10<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
10.00<br />
I0.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.0o<br />
5.00<br />
20.00<br />
10.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.0o<br />
20.00<br />
10.00<br />
10 00<br />
5 00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5 00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
50.00<br />
5 00<br />
25 00<br />
5 00<br />
5.00<br />
5.00<br />
1426.00
t.<br />
s<br />
s<br />
ho<br />
0<br />
1...g<br />
. t . . >'-' . _ . ,<br />
,T,.<br />
►-, 0,,<br />
.,....<br />
I 1902<br />
2<br />
3 4 ,<br />
5<br />
,<br />
6 ,<br />
7 8<br />
9 ,<br />
10 k><br />
Beset2erfrIel7<strong>de</strong> e<strong>de</strong>r? nor 1902.<br />
NAAM<br />
Hr Van Gastel Jos<br />
Claes Edw.<br />
Lefrere Charles<br />
Dumont Adolf<br />
Mev. Dumont<br />
Hr Janssens<br />
Mev. Nelsen Fl.<br />
Hr Van Regemorter<br />
Hervyns Fr<br />
Liomont H.<br />
6, .<br />
..<br />
•0 t.6...„<br />
4 1,<br />
.. c,<br />
MW 2<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5 00<br />
5.00<br />
5 00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
IMINNSIMOINIInMN<br />
'6<br />
S<br />
a -8<br />
><br />
bk<br />
t,...9<br />
-0.,-.<br />
L.,-;::.<br />
RS X<br />
b.il Cd C.)<br />
... ..,.<br />
.2<br />
II 1902<br />
12 v<br />
13 )<br />
14<br />
»<br />
15 x.<br />
16 2,<br />
17 ,<br />
18<br />
)<br />
,<br />
NAAM<br />
Hr Van Laer Fr.<br />
Janssens-Raymaeckers<br />
Perser S.<br />
Spruyt-Math.<br />
Wwe Zuetens C.<br />
Mev. Thys Ed.<br />
Hr Van Voorst<br />
Jacobs<br />
35<br />
10.00<br />
20.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
10.00<br />
10.00<br />
5.00<br />
20.00<br />
135.00
- . ,<br />
Joes larid <strong>de</strong>r as 9<br />
op 15 maa rt i 02.<br />
1<br />
INKO M S TE N: U I TG AV E N:<br />
FRS. CT. FRS. CT.<br />
In kas op 15 Maart 1901 26123 02 Vacantiekoloniën 1901 . . . . . . . . . 1 1 62 1 24<br />
Toelage <strong>de</strong>r stad An tw erpen . . . . . . 8000 --- Voedse lbe<strong>de</strong>e ling in <strong>de</strong> Kin<strong>de</strong>rtu inen . . . . 2047 75<br />
Zuivere opbrengst jaarconcert 2840 57 Voedse l be<strong>de</strong>eling in <strong>de</strong> Gemeentescholen : ,<br />
Omhalingen gedaan met vastenavon d . . . 1437 24 10 Jongens 1266 8o<br />
Verkoop Con fe tti 3 18 40 20 Meisjes 571 20<br />
Verkoop lood en tin 2 14 77 Bure elkosten. . . . . . . . . . . . 292 43<br />
Inschrijvingen Besten dige Vacantiekoloniën . . 18042 5o Drukkosten 7 20 85<br />
Beschermen<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n 14 26 — Propagan <strong>de</strong> 5 83 37<br />
Album- doosjes 174 1 3o Eereme talen 479 75<br />
Maatschappijen 599 55 Aan koop van bussen en album-doosjes. . . . 367 14<br />
Huwelij ken . 145 69 Reserve. Bestendige va cantiekoloniën . . . . 40000 —<br />
Allerhan<strong>de</strong> giften 2668 44 Batig slot 11736 77<br />
Intre st geplaatste gel<strong>de</strong>n 729 82 Totaa l... 69687 30<br />
Totaal 69687 30<br />
I<br />
37
STANDREGE6EN<br />
DER<br />
Hulpkas <strong>voor</strong> 134oeitige Scf?oolkin<strong>de</strong>ren.<br />
ART. II<br />
UITTREKSEL :<br />
BESCHERMENDE LEDEN :<br />
Wor<strong>de</strong>n beschouwd als beschermen<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n :<br />
a) De hou<strong>de</strong>rs van koffiehuizen, waar album-doosjes of bussen zijn<br />
geplaatst, die minstens jaarlijks 12 fr. opbrengen.<br />
b) De personen, welke jaarlijks eene bijdrage storten van 5 fr.<br />
minimum.<br />
Zij hebben toegang tot <strong>de</strong> jaarlijksche algemeene verga<strong>de</strong>ring,<br />
waarop vers1ag wordt gegeven van <strong>de</strong> algemeene werkzaamhe<strong>de</strong>n.<br />
Zij ontvangen kosteloos het algemeen verslag <strong>de</strong>r werkzaamhe<strong>de</strong>n.<br />
Alle twee maan<strong>de</strong>n wordt hun me<strong>de</strong><strong>de</strong>eling gedaan <strong>de</strong>r ingekomen<br />
giften en <strong>de</strong>r gewichtige besluiten door het Komiteit genomen.<br />
Wanneer hunne persoonlijke stortingen 20 fr. bedragen, hebben zij<br />
recht, als blijk van erkentelijkheid, op een keurig eere-diploma.<br />
Alle vragen om inlichting en kennisgevingen te zen<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong>n<br />
Schrijver FRANZ ELEN , Lange Leemstraat, 473.<br />
Voor <strong>de</strong> giften zich te wen<strong>de</strong>n tot <strong>de</strong>n Penningmeester C. GORGE,<br />
Lange Leemstraat, 341.<br />
*5-÷-4--,- 117.-.• -0*
.<br />
.<br />
.<br />
.<br />
On<strong>de</strong>rwijsvereeniging « DIESTEFIWEG »<br />
HULPKAS VOOR BEHOEFTIGE SCHOOLKINDEREN<br />
(Schoolsoep — Vacantiekoloniên)<br />
: GESTICHT OP II FEBRUARI 1894<br />
.<br />
I –.-)...- -3* –,
Den heer ,P.--a. 4-(9R-G,E<br />
Postzegel<br />
• ••<br />
• ••<br />
•<br />
•<br />
•<br />
van • ••<br />
5 centiemen • •••<br />
PENNINGMEESTER VAN DIESTERWEG 'S HULPKAS • ••••••••<br />
Lange Leemstraat, 341<br />
)foi•a*** V410% 4,.. 11.49,th044/ . 41 iw 11Ou14i-4SOSolbillN4<br />
•<br />
• •<br />
•<br />
ANTWERPEN •<br />
NINO11n11<br />
,Den heer F. • .a. "G`CRIG,E<br />
a- 4)ii S.. 4.1a4.,4• 41S 41.41 ,J %.•4 4:<br />
Postzegel<br />
•<br />
•.••••••<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
• •••<br />
van • •<br />
5 centiemen<br />
PENNINGMEESTER VAN DIESTERWEG 'S HULPKAS • ••••••••<br />
Lange Leemstraat, 341<br />
ANTIAtERPEN.<br />
•<br />
• ••••<br />
• •<br />
• •<br />
• •<br />
• • ••••••••<br />
• •••••••••••••
ANTWERPEN<br />
DRUKKERI J FL, MELSEN<br />
BRUGSTRAAT, 34
Bijvoegsel aan Ons Woord van 1 Augustus Igo'.<br />
DIESTERWEG'S<br />
HUMS VOW) BEHOEFTIGE SCHOOLKINDE<br />
Schoolsoep — Vacantiekolonien<br />
Verblijf<br />
Inschrijving <strong>voor</strong> het<br />
Oprichten van lliesterweg's Bestelldige Koloilie.<br />
Vertrek<br />
Terugkomst<br />
Getal<br />
LI.<br />
IC<br />
r n EN<br />
I s" LUST.<br />
A. Ringelman, (Hotel Pschorr), fr. 50 ; G. Tonnelier, fr. zoo; A. Bulcke en<br />
Lie, fr. zoo ; E. Kreglinger fr. 500 ; Ruys en Cie, fr. zoo ; E. Eiffe en Cie,<br />
fr. zoo ; John Hunter, fr. zoo ; Weber (Hotel Weber-Flora) fr. 50 ; H. Keller<br />
(Criterium), fr. 50 ; J. Passenbron<strong>de</strong>r, (Hotel <strong>de</strong> Londres), fr. 50 ; Max Grisar<br />
fr. 50 ; Bel Thelephone Cie, fr. zoo ; Blom-Laufer, fr. zoo ; Mallinckrodt,<br />
fr. zoo ; J. Marsily, fr. zoo ; von <strong>de</strong>r Becke, fr. zoo ; A, Oslerrieth, fr. roo ;<br />
N. Cuperus, fr, 50 ; Borniche, fr. ioo ; Vallette-Duc, fr. zoo ; Alexis Mols,<br />
fr. 50 ; Pagnard, fr. zoo ; Ern. Tinchant, fr. zoo ; Leon. Tietz, (Meirplaats),<br />
fr. zoo ; Jos. Lievens, fr. 2o; New-England (Nationalestraat) fr. 2o; Ch. Corty,<br />
fr. zoo ; Albert von Bary, fr. zoo ; Bunge, fr. 500 ; Imperial Continental Gas<br />
Association, fr. 500 ; Banque d'Anvers, fr. z.000.<br />
2<strong>de</strong> LIJST.<br />
M. M. Louis Cassiers, 20 fr. ; C. Good, 50o fr. ; F. Speth, 50o fr. ; Fuhrmann,<br />
zoo tr. (i ste storting) ; Fuhrmann, 50o fr. (2<strong>de</strong> storting); Wynen (Banque Centrale)<br />
'25 fr. ; J. P. Best, zoo fr. ; iireglinger (Banque Centrale), zoo fr. ; Fre<strong>de</strong>gand<br />
Cugels, 200 fr. ; Adolf Verspreeuwen, zoo fr. ; Gebr. Willaert, 5o fr. ; Marshall<br />
'Gerling, 25 fr. ; Naamloos zo fr. ; M. R. Scott (British Queen) zo fr. ; Ben Marshall<br />
zo fr. ; Timmermans, zo fr. ; Reynolds (St. Enoch) 5 fr. ; J. J. Lee, zo fr. ; Van<br />
Cutsem, 5 fr. ; A, Possemiers, to fr. ; D r Klynens, 5 fr. ; A. Krawehl, zo fr. ;<br />
L. Janssens, xo fr. ; Naamloos xo fr. ; Ad. Dumont, 20 fr. ; E. 0. i fr.; Lewin, 25 fr.<br />
— Voor Diesterweg's School-Villa 20 fr.<br />
......_<br />
SCHOOLKOLONIkN van Igo'<br />
- - -<br />
Begeleidsters & Begelei<strong>de</strong>rs<br />
Itegem 7 Aug. 28 Aug. 31 J. M ren J. Claessens & J. Van Eeck- ,<br />
hoven .<br />
' Hamois 7 Aug. 28 Aug. 6o J. M ren Fr. Elen, Em. Van Drooghenbroeck,<br />
Huib. Serneels & Alf.<br />
Hautteman.<br />
Blankenberghe 28 Aug. 18 Sept. 3o J. Mren A. Christiaens & F. Geefs.<br />
Itegem 28 Aug. 18 Sept. 31 M. Mej. M. Gillard & C. Tyck.<br />
Hamois 28 Aug. 18 Sept. 6o M. Mejufvre n CI. Gillet, 0. Daelman,<br />
Noblewez & Hoefmans.<br />
Blankenberghe 28 Aug. 18 Sept. 3o M. Mme Christiaens & Mej. M. Taeymans.<br />
NOTA. De personen, die verlangen naar eene <strong>de</strong>r <strong>voor</strong>noem<strong>de</strong> plaatsen te vertrekken,<br />
tegelijk met <strong>de</strong> kolonisten, kunnen <strong>de</strong> gewone prijsvermin<strong>de</strong>ring bekomen.<br />
Zij gelieven zich te wen<strong>de</strong>n tot M r Jan Lemmers, Richardstraat, 29, minstens<br />
8 dagen <strong>voor</strong> 't vertrek.<br />
HET KOMITEIT.
Beschermen<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n vocr 1901 (vervolg).<br />
Voorgaan<strong>de</strong> lijsten<br />
Hr Dr Thieren, Keizerstraat<br />
) Lin<strong>de</strong>n Louis, Vincentiusstraat, 61<br />
) Lambrechts C., Capellestraat, Hoboken<br />
) De Decker, Borgerhoutschestraat<br />
) Wirtz Arthur, Carnotstraat<br />
• Hanolet Ernest, « Café <strong>de</strong>s Brasseurs », Gemeentestraat<br />
) Van Reybroeck<br />
Lokalen, waar Album-doosj es geplaatst zij 11 (vervolg).<br />
I. “ In Oud-Antwerpen 7,, Groote Markt.<br />
2. u In <strong>de</strong>n Trap of ”, bij hr E. Facq, Lange Winkelhaakstraat,<br />
3. a Den Arend r, bij Carl Van Gogh, Schuttershotstraat.<br />
4. “ Cafe <strong>de</strong>s Brasseurs ”, bij Ernest Hanolet, Gemeentestraat.<br />
5. Café Jos. Fierens, Kempischedok W. K. zoo<br />
6. a In <strong>de</strong> Kroon n, bij Pelagie De Coeyer, Pro vinciestraat, 241.<br />
7. “ In <strong>de</strong> Flesch ”, bij Mr Stas, Korte Gasthuisstraat, 36.<br />
OMHALINGEN<br />
gedaan op <strong>de</strong> Ou<strong>de</strong>rsbij eenkomsten <strong>de</strong>r Kin<strong>de</strong>rtuinen.<br />
fr. 1306.00<br />
nr 1, 10.58 fr. nr 2, 2.99 fr. nr 4, 8.64 fr.<br />
nr 5, 18.00 fr. nr 6, 12.42 Ir. nr 7, 8.78 fr.<br />
nr 9, 1.88 fr. nr io, 8.45 fr. nr II, 16 27 fr.<br />
nr 12, 17.89 fr. nr 13, 5.66 fr. nr 14, 5 . 48 fr.<br />
nr 15, 4.96 fr.<br />
I0.00<br />
0<br />
12.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00<br />
5.00,<br />
50.00<br />
Omgehaald door Mej. Pynaert, op het ou<strong>de</strong>rsbezoek in <strong>de</strong> Lagere Hoofdschool<br />
<strong>voor</strong> M eisj es fr. 23.40-<br />
Het Komiteit betuigt zijnen u;elgemeen<strong>de</strong>n dank <strong>voor</strong> het storten <strong>de</strong>r<br />
volgen<strong>de</strong> giften :<br />
Allerhan<strong>de</strong>.<br />
JUNI 19o1. — Omgehaald op het 1e communiefeest van hr Frans Verbeeck io,00. —<br />
Op 't le communiefeest <strong>de</strong>r jonge juffer Seraphine Pietroons 5.00. — Collecte faite A_<br />
une fete <strong>de</strong> i re communion chez Mr Deckers-Monu 5,30. — Van een portret i.00. —<br />
Maurice en Paul De Meyer 5.00. — Omhaling gedaan door eenige gemeentebeambten<br />
tij<strong>de</strong>ns het Congres van Gent, na het zingen van een lied 2,5o. — Rondgehaald<br />
door Prosper bij Van Trier, Gummarussir. na het zingen van een lied door M r Grosjean<br />
2,47. — Op het ie communiefeest : I° van Sebus 2,00.— 2 0 van Courcelle 1,00.—<br />
30 van Van Belle 0,65. — 4° van Bertha Arens 3,50. — 5° van Karel van Heukelum<br />
6,00. — Rondgehaald na 't zingen van een lied door <strong>de</strong>n hr Emile De Voi<strong>de</strong>r, bij<br />
Mme Fauquez, Boomgaardstraat 3 45. — Door bemid<strong>de</strong>ling <strong>de</strong>r l Nieuwe Gazet ,<br />
0,25 en 0,15 en 0,50 = 1,00. —' Reliquat d'un solo-schelim joue par M r E. Roelofs,<br />
au . Café du Midi ) 1,05.— Oem as <strong>de</strong>n Toon 3o jaar kin<strong>de</strong>rs on<strong>de</strong>rwezen heet 4,00.<br />
—Naamloos 2,00. -Des Lustige kanonniers pour une chanson <strong>de</strong> Demarais (2e batterie)<br />
7,5o. Pour le bonheur d'Helene 5.00. — Bij Flip De Vos, c Cafe Scaldis ) ; nadat<br />
John Heesterbeek eenige lie<strong>de</strong>ren gezongen had, gaven twee goei harten hem <strong>voor</strong><br />
<strong>de</strong> schoolsoep 200,00. - Naamloos i,00. — Van eenen leerling kaartspeler 0,14. —<br />
Door bemid<strong>de</strong>ling <strong>de</strong>r c iVieufve Gazet ' 1,50. — Omgehaald na een lied van hr Jan<br />
Mesen 10,50 fr.
JULI 19or. — B. H. zoon 0,30. — Overschot 0,50. — Spoedige genezing in <strong>de</strong><br />
Hei<strong>de</strong> 0,50. — Voor bewezen dienst door M r J. 1,00. — Recu du « Comptoir <strong>de</strong> la<br />
Bourse ) 2o,00. — Gift van Rosalie Boel 0,50 en Marie Huysmans 0,20. — Overschot<br />
van een spaarboekje 2,5o. — Na lie<strong>de</strong>ren gezongen door Mej. Cnaepkens en L.<br />
Schram 3,00. — Rondgehaald na een uitstap <strong>de</strong>r « Krabbers en Krabberinnen ) naar<br />
Mariaburg, nadat <strong>de</strong> heer hoofdkrabber zijn lijfstuk op zeer puike wijze <strong>voor</strong>gedragen<br />
had 2,60. — Lied gezongen in 't 4, Schuttershof . door Mme Mansart 4,25. — Percent<br />
rekening drukker io,00. — Voor riesterweg's Hulpkas io,00. — Na een lied<br />
gezongen door Mej. H. Behiels, begeleid door M r Sylvain in <strong>de</strong> « Zui<strong>de</strong>rstokerij 2.<br />
Bresstr. 2,60. — Na een lied gezongen door Mr Schots, in 't zelf<strong>de</strong> lokaal 3.00. —<br />
Rondgehaald, na een lied gezongen bij Flup Paridaens, door M r Dieltjes 2,11 —<br />
A. T. abonnent <strong>de</strong>r Nieuwe Gazet i,00. — Na een lied gezongen door John Heesterbeek<br />
in <strong>de</strong> « Taverne Alsacienne ) 9,00. — C'est a porte a qui qu'on le donne<br />
10,00. — Par l'intermediaire du journal ,K l'Opinion . 27,90. — Omhalingen gedaan<br />
tij<strong>de</strong>ns het Nationaal feest van 21 Juli: Mr Van Gastel 1,87. — Mej. Weets 7,50. —<br />
Mr Edmond Campe 14,29. — Mr Collignon 13,85 — M r Baines Clarence 21,77. —<br />
Mr Selen s Fr. 6,50. — M r Selens Pierre 17,41.— Mr Warter Maur. 5,88. — Mr Moentack<br />
Edm. 8,02. — Gutwirth 4,83. — Totaal 101,72. — Verkoop van tekstboekjes in<br />
<strong>de</strong>n « Casino ) to Blankenberghe tij<strong>de</strong>ns het Concert ingericht door Diesterweg's<br />
gemengd koor 92,46. — A la memoire d'un <strong>de</strong>s leurs, les amis du « Boer van<br />
Thientn 31.00 fr.<br />
Maatschappij en.<br />
JUNI 1901. Gift Louisak,ring 1o1,80 - Inhuldiging van Diesterweg's schaal op 15<br />
Juni door <strong>de</strong> Wielrij<strong>de</strong>rs vereeniging De Schel<strong>de</strong> ; io Opbrengst <strong>de</strong>r Verloting eener<br />
spell. geschonken door hr Karel Verdickt 52,00. — 2° Lied gezongen door Maria<br />
Bielen 16,92. — 3 0 Van <strong>de</strong> hhn J. Van Kessel en G. Vreven io,00. — 4 0 Ontvangen<br />
op 't zelf<strong>de</strong> feest tot sluiting 2o,00 ; totaal 98.92. — Omgehaald door Mej. Marg.<br />
Pynaert en Julia:Van Haute op het verjaringsfeest van <strong>de</strong>n Gymnastischen V olkskring<br />
op 25 Mei in d e zaal « El Bardo > 31,24. — Rondgehaald on<strong>de</strong>r eenige Havenbedien<strong>de</strong>n,<br />
na hun feest van 5 Mei 1,15. — Trip of the Southern English Mutual Teaching Club<br />
Collected 4,00. — Omgehaald door <strong>de</strong>n heer Jos. Van <strong>de</strong>r San<strong>de</strong>n op het banket <strong>de</strong>r<br />
Looibroeksvrien<strong>de</strong>n 11,61 — Helft <strong>de</strong>r omhaling gedaan na een lied gezongen op het<br />
jaarlijksch banket van <strong>de</strong>n Billard Club in 't « Hotel <strong>de</strong>s Flandres ) 30,25. — Omgehaald<br />
op het avondmaal van <strong>de</strong>n Kring <strong>de</strong>r Oud-leerling en <strong>de</strong>r Staats Mid<strong>de</strong>lbare<br />
scholen 3,05. — Rondgehaald door <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>zitter hr Em. Franceus, bij het verloten<br />
eener doekspeld, geschonken door <strong>de</strong>n h r Karel Verdickt in <strong>de</strong> spaarmaatschappij<br />
Fortuna, op <strong>de</strong> <strong>de</strong>eling 22,70. — Limburgsche Eckelclub, gevestigd in bet lokaal<br />
« Matadi ) na een lied gezongen door Mej. Smits 3,20. — Halve opbrengst io eener<br />
omhaling gedaan op het jaarbanket <strong>de</strong>r Jonge Vlamingen en 20 verkoop van een<br />
Argentijnsch bankbriefje van Alex. Winkeler van 't Klaverblad 25,60. — Liberale<br />
Stzj<strong>de</strong>rsbond <strong>de</strong>r 8e rvijk. Plezierreis naar Baesro<strong>de</strong> 5,30 fr.<br />
JULI 190i. - From the Southern English Mutual Teaching Club 1,00. — Gezellige<br />
bijeenkomst van 't bestuur van <strong>de</strong>n Willem Oiierskring 4,34. — Omgehaald door<br />
Mej. Pynaert op het feest van Hoop en Lief<strong>de</strong> 2,34. — Omgehaald door Mej. Geefs en<br />
Pynaert op het feest van 't Verbond <strong>de</strong>r Oud-leerlingen <strong>de</strong>r Meisjesgemeentescholen 3,21.<br />
—Namens De Tijgers. Verkoop van eenige postkaarten geteek end, door een <strong>de</strong>r le<strong>de</strong>n<br />
23,30. — Lied gezongen door Mej. Wellens op het feest van <strong>de</strong>n Juffersbond in <strong>de</strong>n<br />
« Bel vedêre ) 2,73. — Op het jaarlijksch avondmaal <strong>de</strong>r spaarmaatschappij Die Zoekt,<br />
die vindt, bij We Reynaers, Mechelsche steenweg 4,52. — Produit dune collecte <strong>de</strong><br />
la part <strong>de</strong> quelques amis du Cercle l' Alliance, en visite chez leur presi<strong>de</strong>nt d'honneur<br />
a la Villa <strong>de</strong>s Roses a Brasschaet, le 14 courant 8,50. —;Rondgehaald door Mej. Julia<br />
Van Houte, op 't feest <strong>de</strong>r Klaurvaerts in het « Café Ducal ) 3,19. — Vanwege De<br />
Tijgers. Omgehaald door <strong>de</strong>n doodvaller na eene tijgerjacht 16,00. — Gift bouisakring
lokaal < Gul<strong>de</strong>n Vlies, > Falconplein, bij hr Von Paris 79,01. — Liberale eui<strong>de</strong>rdok,-<br />
Vrien<strong>de</strong>n. Omgehaald tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> plezierreis to water, op Zondag, 14. Juli, met <strong>de</strong>n<br />
Yacht-Motor - Ne<strong>de</strong>r-Nethe ,, 2.45 fr.<br />
Album -doosj es.<br />
JUNI 1901. — (In <strong>de</strong> Kroon v . , hij h r Aug. Nackaerts, Offeran<strong>de</strong>str. 1.3o — c Cafe<br />
Antoon Van Dyck , bij hr De Weerdt, De Hornestr. 38,29. —.I In Rio 2,, bij hr Aug.<br />
Van <strong>de</strong>n Bran<strong>de</strong>n, K. Leemstr. 17,54.— c In <strong>de</strong>n Dansmeester », bij We Borrenberg<br />
4,40. — Halve opbrengst, bus cPrinsenhof,, bij hr De Langhe, Diepestr., lokaal <strong>de</strong>r<br />
spaarmaatschappij Rijk als 't lukt 24,90.— c In <strong>de</strong>n Vierhoek ), bij h r De Swert, Kte<br />
Winkelhaakstr. 2,75. — c Café Ans.-Arno v,, bij hr Van Weddingen, Zui<strong>de</strong>rlei 14,09.<br />
— c In het Brouwershuis », bij We Joris, Provinciestr. 237-5,49 . — (x Cafe Wirtz 2.<br />
Carnotstr. 8,00. — c Lokaal <strong>de</strong>r Vereenig<strong>de</strong> Oimenaren, bij hr Cornelis, Greinstraat<br />
6,25. — c In <strong>de</strong> S t Jansbrug v., bij hr Lefrére, St Jansplaats 4,60 — < Au Robinet ,<br />
bij h r Van Cant, Beel<strong>de</strong>kensstr. 7,66. fr.<br />
JULI 1901. —« In he Heiiig Huisken 2, bij hr Van Etsen-De Bom, Leopoldspl. 5,25<br />
— c Au Robinet )., bij hr Van Cant, Beel<strong>de</strong>kensstr. 3,00. — Bus c Prinsenhof v, bij<br />
hr De Langhe, Diepcstr. lokaal <strong>de</strong>r spaarmaatschappij uRijk als 't lukt ” 33,00 — c In<br />
<strong>de</strong>n Trap of 2., bij We Moreels, Suikerrui 1,80. — c In <strong>de</strong> Koornbloem , bij We Van<br />
Bogaert, Koornmarkt 2,86.— c In <strong>de</strong>n Gul<strong>de</strong>n Bol >>, bij hr Serneels, Ossenmarkt<br />
3,72. — 4 Café Geefs •, St Jacobsmarkt, 95 — 7,33 — c Au Schiedam ,, bij h r Wagemans,<br />
Twaalfmaan<strong>de</strong>nstr. 16,70. — c Au Robinet v, bij hr Van Cant, Lange Beel<strong>de</strong>kensstr,<br />
7,75. — C Cafe Universel 2., Broe<strong>de</strong>rminstraat, 20, bij We Hendrickx 5.5o.<br />
Huwelij ken.<br />
JUNI-JULI 1901. — Op 't huwelijk van Mr en Mme Dupont-Van <strong>de</strong>n Abeele 6,50.<br />
— Rondgehaald door hr Van Dam, op 't huwelijk van hr Prop met Mej. Linsen, bij<br />
Dyksterhuys 4,88. — Rondgehaald in 't lokaal van hr Blomme op 't huwelijksfeest<br />
van Mr Schmolensky met Mej. Seroy, na een lied van Mr Noblewez 2.40. — Voor<br />
een lied op 't huwelijksfeest van M r Dar<strong>de</strong>nne-Brandt. door <strong>de</strong> hhn G. Dar<strong>de</strong>nne<br />
en A. Cousin 3,22. fr.
Bijvoegsel aan Ons Woord van 1 December 1901.<br />
DIESTERWEG'S<br />
HULPKAS VOOR BEHOEFTIGE SCHOOLKINDEREN<br />
(Schoolsoep-Vacantiekoloniên)<br />
Bericht.- Er zijn prachtige lichtteekeningen gemaakt van het herkenningschild<br />
onzer Hulpkas. Zij zullen tentoongesteld zijn in het Antverpsch Kofielluis, en verkrijgbaar<br />
aan <strong>de</strong>n prijs van 7 frs., 0.75 en 0.50 fr. - Le<strong>de</strong>n, welke verlangen<br />
in het bezit ervan gesteld te wor<strong>de</strong>n, gelieven daarvan kennis te geven aan <strong>de</strong>n<br />
Lokaalhou<strong>de</strong>r. De teekening van dit schild werd ontworpen door onzen collega<br />
Jules Nees ; het geheel werd door onzen ieverigen on<strong>de</strong>rsteuner Karel Verdickt op<br />
prachtige wijze in drijfwerk overgebracht, en is te zien bij <strong>de</strong>n heer Leon Bielen,<br />
Rijnkaai (Cafe Red Star Line). Bij aanzienlijke bestelling, zullen <strong>de</strong> prijzen merkelijk<br />
vermin<strong>de</strong>rd wor<strong>de</strong>n.<br />
***<br />
In <strong>de</strong>n loop <strong>de</strong>r maand December zal <strong>de</strong> jaarlijksche algemeene lichting <strong>de</strong>r<br />
Album-doosjes en Bussen plaats grijpen. De HH. Lokaalhou<strong>de</strong>rs wor<strong>de</strong>n dringend<br />
verzocht van <strong>de</strong> personen, welke zich met dat doelein<strong>de</strong> aanbie<strong>de</strong>n zullen, al <strong>de</strong><br />
noodige waarborgbewijzen (kwijting, briefje of loodje met tang (D) <strong>voor</strong><br />
het opnieuw sluiten <strong>de</strong>r doosjes of bussen) te vergen.<br />
*0<br />
Op Dov<strong>de</strong>rdag, 5 <strong>de</strong>ter, zal het magazijn, Venusstraat, 44, van 2 tot 4 ure open<br />
zijn tot ontvangst van bladtin, postzegels, stop<strong>de</strong>ksels, enz. - Men wordt vrien<strong>de</strong>lijk<br />
verzocht goed te sorteeren.<br />
VAKANTIEKOLONIEN van Igo'<br />
Itegem Itegem<br />
31 j. 131 m.<br />
STAAT DER UITGAVEN<br />
Hamois<br />
65 j.<br />
Hamois<br />
60 m.<br />
Blanton!).<br />
36 j.<br />
Blankenb.!<br />
30 m.<br />
TOTAAL<br />
Yerbliji 1093 . 50 1060.00 2265.50 2140.00 1263.00 1263.00 9085.00<br />
Reiskostell 41.25 41.25 365.70 339.20 178.60 150.40 1116.40<br />
Uitspaulling 9925 78.30 190.61 195.2o 119.30 - 119.30 801.96<br />
Totaal 1234.00 1179.55 2821.81 2674.4o 1560.90 1532.7o 11003.36<br />
Wasschen van lakens, herstellen bed<strong>de</strong>n, toiles-cirees . 55.10<br />
Ba<strong>de</strong>n en badkostumen 77.65<br />
Geneesmid<strong>de</strong>len 42.75<br />
Drukkosten . 48.0o<br />
Lichtteekeningen . 291.5o<br />
Bijeenroepingen, verzendingen, postpapier, loon mei<strong>de</strong>n, propagan<strong>de</strong><br />
en an<strong>de</strong>re 92.53<br />
Totaal fr. 11610.89
Beschermen<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n.<br />
Mevr. Wwe Luc. Moens, Lge. Leemstr. 469 fr. 5.00<br />
Hr. Jos Van Gastel, Delinstr. 75 ) 5.00<br />
Hr. Edw. Claes, Klappeistr. 24 >, 5 00<br />
Hr. Van Regemorter, Provinciestr. (Z) 117 . 5.00<br />
Hr. Adolf Dumont, De Hornestr. 16 ) 5.00<br />
Mevr. Ad. Dumont, ,, ,, ) 5.00<br />
Mevr. Florent Melsen, Brugstr. 34 ) 5.00<br />
Hr. Janssens, ) 5.00<br />
Hr. Hervyns, Pioensteeg 25 >> 5.00<br />
Hr. Charles Lefrere, St. Jansplaats 6. ) 5.00<br />
Hr. Herm. Liomont, Delinstr. 55 . 5.00<br />
Hr. H Janssens-Raymaekers, Keizerstr. 26-28 ' 20.00<br />
Hr. Frans Van Laer, Gummarusstr. 6 ) Io.00<br />
Lokalen, waar Album-doosjes geplaatst ziju (vervolg),<br />
« In <strong>de</strong>n Arend, >> bij h r Carl, Van Gogh, Schuttershofstr.<br />
« Cafe Jan Brey<strong>de</strong>l, ) bij Van <strong>de</strong>r Poorten, Hoek Jesus- en Lange Nieuwstr.<br />
Verkoop van ou<strong>de</strong> metalen fr. 108.62<br />
Subsidie <strong>de</strong>r stad Antwerpen fr. 8000.00<br />
Het Komiteit betuigt zijnen welgemeen<strong>de</strong>n dank <strong>voor</strong> het storten <strong>de</strong>r<br />
volgen<strong>de</strong> giften :<br />
Allerhan<strong>de</strong>.<br />
OCTOBER. — Interest leening X. 116.67. — Collette au diner d'adieu <strong>de</strong><br />
garcon <strong>de</strong> Mr. P. J. 12.40 — De Pol, Mil, Staf, Kristalejef, Louis, Julleke, et Gust,<br />
(batterie Vrancken) produit d'une collecte « au Boer van Thienen ) 10.02 - Des<br />
Zeemans Vrien<strong>de</strong>n — Red star line 38.85 — Collette faite au diner d'adieu <strong>de</strong> garcon<br />
<strong>de</strong> Mr. E. Retsin 4.50— Overschot op <strong>de</strong>n aankoop van een geschenk <strong>de</strong>n h r Roevens<br />
aangebo<strong>de</strong>n bij het sluiten van zijnen leergang van snelschrift 2.00 - Door bemid<strong>de</strong>ling<br />
<strong>de</strong>r Nieuwe Gazet I.34— Omgehaald in het Cafe du Cercle, Ou<strong>de</strong> Koorn markt,<br />
na een lied, gezongen door Mme Vrydaghs- Jaspers 3.63. — Omdat Julie er niet bang<br />
<strong>voor</strong> was, en omdat ze het allemaal moesten zien 1.70 — 4 amis reunis chez l'ami<br />
Taeymans «a la Tete du Mouton d'or;› 4.00— Par rintermediaire du journal Le Mahn<br />
0.50 — Door bemid<strong>de</strong>ling <strong>de</strong>r Nieurve Gazet 0.50 — Omgehaald in het « Cafe Royal )<br />
1.20. - Lied gezongen in het « Cafe du Prince ) 6.37. — Lied gezongen in het « Cafe<br />
du Prince ) 1.74. — Halve opbrengst eener omhaling gedaan door Mr F. Verbert na<br />
het zingen van eenige lie<strong>de</strong>ren op <strong>de</strong> « Witte Hoeve, ) door <strong>de</strong> leerlingen van Jongensschool<br />
15, a 40. — Halve opbrengst eener omhaling gedaan door Mr X op<br />
<strong>de</strong> « Witte Hoeve ) na lie<strong>de</strong>ren gezongen door <strong>de</strong> leerlingen van school 15 — 2,45 —<br />
Six cartes a vue r,00 — Omdat Jefken toch heeft gemoeten 0.30 — Rondgehaald op<br />
een gezellig « On<strong>de</strong>r Onsje ) van een dozijn vrien<strong>de</strong>n op <strong>de</strong> Falconplein 5,00 —<br />
Rondgehaald op een avondmaal « in Den Vroegen Morgend) na 't zingen van eenige<br />
lie<strong>de</strong>ren 1.35— Van 'nen dictionnaire <strong>de</strong> musique Imo — Van een lied gezongen door<br />
Stegers in het lokaal «Au Bon Fumeur )0.56 —Verkoop van eenenpostzegel o.i6—<br />
Naamloos 1.00 — Produit <strong>de</strong> la mefiance d'un collegue a regard d'un prestidigitateur<br />
2.00 —Van <strong>de</strong> <strong>de</strong>elnemers aan <strong>de</strong> reis naar <strong>de</strong>n Rijn, ingericht door Diesterweg<br />
1ste storting) 5.17 — Par rintermediaire du journal Le Matin 0.50 — Door bemid<strong>de</strong>-
ling <strong>de</strong>r _Nieuwe Gazet : Ie 0.20 - 2<strong>de</strong> 0.85. - Op een gezellig samenzijn ter gelegenheid<br />
van het 25 jarig jubelfeest <strong>de</strong>r hh ren Van Cuyck en Plompen, door <strong>de</strong> oud-leerlingen<br />
van school 2, in het « Antwerpsch Koffiehuis ) 7.05 - Overschot op <strong>de</strong>n<br />
aankoop eener kroon door het personeel van school 14 - 2.92 fr.<br />
NOVEMBER.- Op een gezellig samenzijn ter gelegenh4d van het jubelfeest van<br />
Mevr. De Lattre (Meisjesschool 13) 6.25 - Voor M r Van Dyck Loo - Door bemid<strong>de</strong>ling<br />
<strong>de</strong>r Nieume Gazet 0.90 - Omgehaald op het verlovingsfeest Lamot-Janssens<br />
na het zingen van een lied 3.4o- «Bloemek en )gezongen door h r John Wijns Loo -<br />
Om haling gedaan ter gelegenheid eener <strong>voor</strong>dracht over <strong>de</strong>n zuidpooltocht <strong>de</strong>r<br />
Belgica; door <strong>de</strong>n hr John Van Mirlo 6.88 - Voor <strong>de</strong> bestendige schoolkolonie M. D.<br />
G. Loo - Voor <strong>de</strong> bestendige schoolkolonie M. V. D. V. I.00 - Omgehaald op het<br />
banket aangebo<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong>n hr Van Schoor, door zijn personeel 31.50 - Omgehaald<br />
door <strong>de</strong> Juf. Geefs en Pynaert op 't feest van Mr Van Schoor 17.20 - Solo slim<br />
gespeeld door Rik bij M r De Jongh « In 't Kraantje, ) Dambruggestr. 0.50 - Twee<br />
lij<strong>de</strong>n<strong>de</strong> harten A. en L. 2.00. - Sous la <strong>de</strong>vise : Vivent Carl et Ernest 5 oo.-Rondgeh.<br />
op het 25 jarig jubelfeest van Mej. Th. Joris als on<strong>de</strong>rwijzeres 7.50 - Opbr. <strong>de</strong>r<br />
tentoonstelling van een pronkappel, wegen<strong>de</strong> 115 kg. en toehooren<strong>de</strong> aan M r Fr.<br />
Horemans, bij h r Larutte D'Heere 3.00 - Omgehaald door TOtt en Mo<strong>de</strong>ste tij<strong>de</strong>ns<br />
<strong>de</strong> reis naar Congo met <strong>de</strong>n Albertville 5.3z - Op een mosselfeest bij <strong>de</strong>n vriend<br />
Van Nees na 't zingen van een lied door Em. De Vol<strong>de</strong>r 2.11 - Rondgehaald door<br />
<strong>de</strong>n hr De Voi<strong>de</strong>r Em. na eenige goocheltoeren in 't lokaal « El Bardo ) io.00 -<br />
Recueilli au « Cafe Senaat D apres une chanson par Mr Van <strong>de</strong> Pol <strong>de</strong> Vosselaer<br />
1.05 - Produit d'une collecte faiteja. )a fete d'adieu a la vie <strong>de</strong> garcon offerte par<br />
l'avocat L. Lepaige a quelques amis 13.50 - Recu <strong>de</strong> quelques artilleurs, groupe<br />
Vrancken, au « Boer van Thienen ) 10.30. Rgh. door The a Streetquibers 2.,<br />
1.50 - Door bemid<strong>de</strong>ling <strong>de</strong>r Nteurve Gazet 0.25 - 'k Geef het liever aan Diesterweg<br />
dan aan <strong>de</strong>n Staat 5.00- Halve opbrengst eener omhaling, gedaan bij <strong>de</strong>n hr<br />
Sterckendries, Bre<strong>de</strong>ro<strong>de</strong>str. : <strong>de</strong> grooten, bij het eten, hebben <strong>de</strong> kleinen niet vergeten<br />
5.00 - Om aan een verzoek to voldoen I.00 - Van Jules Nauwelaerts 0.65 -<br />
Rgh. op het banket door Mr Van Sch oor aan zijn personeel aangebo<strong>de</strong>n 25 oo fr.<br />
Maatschappij en.<br />
OCTOBER. - Gift Louisakring, lokaal « Gul<strong>de</strong>n Vlies, ) Falconplein 120.40 -<br />
Liberale Lentevrien<strong>de</strong>n (staan<strong>de</strong> on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> voogdij <strong>de</strong>r officieele feestcommissie)<br />
overschot 11.65 - Geschonken door <strong>de</strong> spaarmaatschappij De spaarzarne Zui<strong>de</strong>rvrien<strong>de</strong>n<br />
io.00 - Halve opbrengst <strong>de</strong>r verloting eener speld geschonken door Mme<br />
Verdickt, in <strong>de</strong>n Jufersbond <strong>de</strong>r stalls-en mid<strong>de</strong>lbare scholen in het « Cafe Neptune<br />
2.50 - Rondgehaald op een gezellig samenzijn <strong>de</strong>r Duivenmaatschappij Dahliavrien<strong>de</strong>n<br />
1.05 -Overschot <strong>de</strong>r spaarmaatschappij De Arendsvrien<strong>de</strong>n( In <strong>de</strong>n Arend )<br />
3,00 - Op het mosselfeest van <strong>de</strong>n reizigersclub Willen is kunnen, lok. Lge. Zavelstraat.<br />
4.00 - Na een lied gezongen door <strong>de</strong>n hr Colbert op het Smoking'Concert van<br />
<strong>de</strong>n Oud-leerlingenbond <strong>de</strong>r school 15 - 2.72 - Halve opbrengst gedaan ter gelegenheid<br />
van het tienjarig bestaan van <strong>de</strong>n Leuvenaarskring en het aanbie<strong>de</strong>n van zijn<br />
borstbeeld aan <strong>de</strong>n eere-<strong>voor</strong>zitter h r Dr G. Van <strong>de</strong>r Zypen 5.25 - Apres une<br />
chanson par Mess. Aug De Marais et Van Dcyk au « Boer van Thienen, ) a l'occasion<br />
<strong>de</strong> la visite du roi (Lustige Kano. niers) 11.72 - Collecte faite apres une chanson<br />
par Mr Van Dyck au « Salvator Keller ) 2 me batterie <strong>de</strong>s Lustige Kanoniers 3.75 -<br />
Quelques Lustige Kanoniers chez Carl Van Gogh 2.50 - De rijke Meezenvangers<br />
3.10 - De le<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r duivenmaatschappij St Laurent Anselmostr. hebben bij het eten<br />
<strong>de</strong> kleinen niet vergeten 9.02 - Omgehaald door <strong>de</strong> damen De Groof en Van <strong>de</strong>r<br />
Wee op het avondfeest van <strong>de</strong>n Willem Ogierskring 24.63 - Opbrengst <strong>de</strong>r moeffers<br />
en hardklinkers, omgehaald door Julia (afd. Leugenaarsclub 11.17 fr.
NOVEMBER. — Rondgehaald door De TOgers 6.24 — Na afloop <strong>de</strong>r blin<strong>de</strong><br />
schieting <strong>de</strong>r Brouversvrien<strong>de</strong>n 1.6o — Halve opbrengst van het feest gegeven door<br />
<strong>de</strong> Normalo's op Zaterdag, 21 September, in het lokaal «Brabo , Veemarkt 12.05 —<br />
Omgehaalcl op het Bal van <strong>de</strong>n Juffersbond <strong>de</strong>r stad-en mid<strong>de</strong>lbare scholen 1.49 —<br />
Rondgehaald op het souper <strong>de</strong>r spaarmaatschappij De Penningvergaar<strong>de</strong>rs door Mej.<br />
H. De Rid<strong>de</strong>r, « in <strong>de</strong>n Jager, ) Arendstr. 2.50 — Gift Louisakring, lokaal « Gul<strong>de</strong>n<br />
Vlies , , Falconplein 510.44. — Zuivere opbrengst van het lieldadigheidsfeest ingericht<br />
op 31 October door <strong>de</strong> 4 Vereenig<strong>de</strong> Krabbers 2. waarvan 25.61 omgehaald door Jufv.<br />
Geefs en Van Haute 239.37 — Omgehaald in <strong>de</strong> Maatschappij Kegelclub On<strong>de</strong>r Ons<br />
2.25 — Apres une chanson par V.D. <strong>de</strong>s 44lustige ,, <strong>de</strong> la 2me batterie, au « Salvator-<br />
Keller , 4.45 — Halve opbrengst van het feest gegeven door <strong>de</strong>n Juffersbond <strong>de</strong>r<br />
stalls- en mid<strong>de</strong>lbare scholen op Zaterdag, 15 November, in het lokaal « Alhambra 1,,<br />
25.0o fr.<br />
Album-doosj es.<br />
OCTOBER. — e< Cafe Red star line, >> bij hr Schepers 20 15 — Halve opbrengst<br />
Bus « Prinsenhof, ) bij hr De Langhe Diepestr. en Vlaamsche Kermis, ingericht<br />
door <strong>de</strong> spaarmaatschappij Rijk als't lukt 103.00 — 4 In <strong>de</strong> Roo<strong>de</strong> Vaan, V bij beer<br />
Dumonceau, Diepestr. x.62 — « In <strong>de</strong>n Arend' bij hr Carl Van Gogh, Schuttershofstr.<br />
5.5o — « Cafe Antoon Van Dyck, , bij hr De Weerdt, De Hornestr. 3 — 50 ,05 -<br />
4 Cafe Transvaal, , Draakstr. 34 — 11.48 -- « Cafe Prado, » bij hr Daems, hoek<br />
Lge. Leem- en Provinciestr. 8.90 fr.<br />
NOVEMBER. — « Café <strong>de</strong> 1'Univers , bij Wwe Peeters, Lge. Gasthuisstr. 10.25—<br />
g Au comte Flandre, ) bij Wwe Busschop, Su<strong>de</strong>rmanstr. 5.5o — Jongensschool 4,<br />
Keistr. 27.00 — 4 In het Dorp, ' bij Wwe Boussery, Veemarkt 2 - 3.39 — c In <strong>de</strong><br />
St Jansbrug, , bij Wwe Lefrere, St Jansplein 6.00 — Café H. Goddons, hoek Falconplein<br />
en Ou<strong>de</strong> Leeuwenrui 11.62 — « Cafe Verlaet, . St Jansplein 9.40 — .t( In<br />
<strong>de</strong>n Wil<strong>de</strong>man,, bij hr Denis-Mertens, Dambruggestr. 13.76 — Halve opbrengst <strong>de</strong>r<br />
bus: « Prinsenhof , bij hr De Langhe, Diepestr. : lokaaal <strong>de</strong>r Fondsenmaatscbappij :<br />
Rzjk als 't lukt 22,25 fr.<br />
Huwelij ken.<br />
Na een lied gezongen door Mevr. Rombaut in het « Hotel d'Anvers , op het<br />
huwelijksfeest van hr De Maerschalk met Mej. I<strong>de</strong> Kerstein 6.64 — Recu A rocassion<br />
du mariage <strong>de</strong> Mr H. G. avec Mlle J. G. 30.0o fr.