Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
JAC. v. ZOELEN<br />
BOEKBINDER<br />
KANAALSTRAAT 8<br />
AMSTERDAM-W.<br />
TELEFOON 8 3 4 7 0
D Ë<br />
O N T L E E D - HEEL-<br />
E N<br />
V R O E D - K U N D E<br />
G E M A K L I J K G E M A A K T .
D E<br />
ONTLEED- HEEL-<br />
E N<br />
V R O E D - K U N D E<br />
G E M A K L I J K G E M A A K T ;<br />
O F<br />
A L G E M E E N H A N D B O E K<br />
V O O R A L L E<br />
W O N D - A R T Z E N , V R O E D M E E S T E R S<br />
E N V R O E D V R O U W E N ;<br />
B E V A T T E N D E<br />
EENE VOLKOMENE BESCHRIJVING V A N HET<br />
MENSCHLIJK LIGCHAAM, DE GEBREKEN<br />
WAAR A A N HET ONDERWORPEN IS,<br />
EN DE WIJZE WAAR OP DEZELVE<br />
MOETEN GENEZEN WORDEN;<br />
B E N E V E N S<br />
D^E U I T M U N T E N D S T E L E S S E N<br />
I N D E V R O E D K U N D E ,<br />
E N<br />
EENE BREEDE LIJST VAN CHIRURGICAALE<br />
KUNSTWOORDEN, MET DERZELVER<br />
V E R K L A A R I N G E N .<br />
S.^<br />
Te Amfterdam, bij H. Keyzer en M de Bruyn; te Rotterdam, bij<br />
Dirk Vis en J. Meyer; te Dordrecht, bij B. J. Morks,<br />
P. Blusfé en N. van Eysden & Comp.<br />
MDCCXCIII.
VOORREDEN<br />
B 3<br />
Aan den Goedgunftigen Lezer.<br />
^^^^ d<br />
e<br />
voortrefelyke Geneeskonft op de<br />
m g Ontleed-, Kruid-, Meng- en Schei-<br />
Ê konfl ah op een vaft en zeker Fondasibissg^li<br />
ment Pufte, lydt geen tegenfpraak.<br />
In den Jaare MDCCXLVII. hebbe ik myne<br />
Pharmacopcea Galeno- Chemico- Medica, te<br />
Rotterdam by Phiiippus en Jacobus Lozel'gv?,<br />
drukt, in het licht gegeven, en de zaken, die in<br />
dat W?rk voorkomen, zoo behandelt, dat een Leergierig<br />
Leerling in/laat ge/lelt wordt, om met weinig<br />
moeite, en in korten tyd in de Kruid- Mengen<br />
Scheikonft eenen goeden voortgang te maken. •<br />
Heb ik den Liefhebberen der Pharmacie en der'<br />
Chymie geen ondienft gedaan, met dat Werk ten
V O O R R E D E N .<br />
gemeene nutte mede te deelen, niet tegenfiaande<br />
'er zeer veel over de Kruid-, Meng- en Scheikonji<br />
is gefchreven : zoo vleye ik my, dat dit Kort<br />
Ontleedkundig Onderwys , by Vragen en Antwoorden,,<br />
met veel moeite, door my te zamcmeftelt<br />
, fchoon 'er zeer veel Ontleedkundige Schriften<br />
zuorden gevonden, met geen minder gemventheld<br />
zal ontfangen worden.<br />
De zaken, die in dit Werk voorkomen, hebbe ik<br />
zoo kort, zoo eenvoudig en zoo klaar behandelt,<br />
als my immers mogelyk was, en het geheele Onderwys<br />
is zoo gefchikt, dat het den Leerlingen<br />
Mn dienen tot aanleiding om naderhand andere<br />
Schryvers, die zeer breedvoerig over de Ontleedkunde<br />
hebben gefchreven, te verftaan.<br />
In het befchryven der Deelen en Ingewanden'<br />
hebbe ik het voetfpoor der voornaamfte fchryveren<br />
gevolgt: maar ontrent de wyze van dezelve voor<br />
te [lellen hebbe ik my aan niemant bepaalt.<br />
Myn oogmerk is niet geweeft, om eenomftandig<br />
herigt te geven, hoe men een Lichaam en alle deszelfs<br />
deelen volgens de Konft in order zal ontleeden,<br />
en een Beengeraamte vervaardigen ; die zulx begeert<br />
te weten, wyze ik na het Culter Anatomicus<br />
Mich. Lyferi: maar myn voorname doel is,<br />
dm Leerlingen eene naauwkeurige befchryving<br />
van-
V O O R R E D E N .<br />
van alle de deelen van het Menfchelyke Lichaam,<br />
benevens de wyze van derzelver beftaan en werking,<br />
mede te deelen, en te doen zien, dat de w er*<br />
hingen, die'er worden v er eifebt om ons Lichaam te<br />
doen zyn en beftaan, ook de oorzaak konnen zyn,<br />
zvaardoor ons Lichaam wordt vernietigt enbuiten<br />
gebruik geftelt.<br />
Edog, dewyl ons leven van eene gedurige levendige<br />
en natuurlyke werkzaamheid afhangt, en deze<br />
werkzaamheden door uitterlyk geweld konnen<br />
worden gejloort en vernietigt , waar door de<br />
Menfch van het dierbaarfte dat hy heeft, namentlyk<br />
het leven wordt berooft; zoo hebbe ik by elk<br />
voornaam Deel en Ingewand deszelfs wonden befchreven<br />
, opdat men van -derzelver doodelyh<br />
heid Qeen zaak van het uitterfte aanbelangd) zou<br />
konnen oor deelen, en als het 'er op aankomt, aan<br />
den Rechter eene rechtmatige verklaring geven.<br />
In het verhandelen van de Bevruchting, Voortteeling<br />
en Geboorte, hebbe ik myne gedachten eeni<br />
voudig ter neder geftelt: en in het onderzoeken en<br />
voorftellen der Teeldeelen my van alle fpreekwyzen<br />
geivagt, die aan iemand eenigen aanftoot zouden<br />
konnen geven.<br />
Kan nu dit Werk van eenige nuttigheid zyn,<br />
en zal het den Konft bemïnnaren behagen, zoo zal<br />
* * 2 't
V O O R R E D E N:<br />
'tmy aanmoedigen, om ook myne Redelyke en<br />
Ondervindelyke Geneeskundige Oeffeningen op<br />
de Ontleed- Kruid- Meng- en Scheikonft gebouwt<br />
, thans al in gereedheid leggende,. in V licht<br />
t& geven.<br />
Alzoo het my nog aan geene begunjligers ontbreekt<br />
, zoo vinde ik my des te meerder aangewak-^<br />
kert, om na myn. vermogen in deze voortref "elyke<br />
Konjl te vorderen, en deze myne vorderingen ten<br />
nutte van andere te doen zyn.<br />
Terwyle ik dezen heugelyken naam van begunjligers<br />
gebruike, kan ik my niet onthouden by dezen<br />
te roemen de verplichtende bejegeningen en de heufche<br />
beleeftheid my aangedaan door ^/^Excellentie,<br />
den Heere ANDRIES AUGUST GRAAF<br />
VAN PRETORIUS, Generaal en Gouverneur<br />
van deze Stad en de onderhoorige Forten: als ook<br />
van den Wel Edelen Geftrengen Heere Generaal<br />
Major CHARLES WIL L JAM, STE<br />
WARD, Major Commandant van deze Stad en<br />
van deszelfs onderhoorige Forten; want,. wanneer<br />
het ' y<br />
s Lands en het Stads Docfors-ampt, opengevallen<br />
door den dood van den Heere J, MENNES<br />
Medicina? Doétor en Schepen dezer Stad., door<br />
my geambieert wierde, vonde ik niet alleen gemelden<br />
£jw Excellentie den Heere Gouverneur, en<br />
den
V O O R R E D E N .<br />
den Wel Edelen Geftrengen Heere Commandant<br />
zeer gereed om myne verzoeken te onderftewnen<br />
ter verkryging van 's Lands Do&ors-ampt,<br />
maar door de- veel vermogende aanpry zingen<br />
zuierdt aan dezelve zoo veel kragt bygezet, dat ik<br />
my zeer fpoedig met die Commijfte van de Edele<br />
Mog: Heeren RADEN VAN STA4TEN<br />
der Vereenigde Nederlandenveréért zag: waar<br />
toe ook de Wel Edele Agtb. en Hooggeleerde<br />
Heer THOMAS SCHWENKE Medicinse Doctor,<br />
Anatomie & Chirurgie Profefior en Vroedichap<br />
m 's Gravenhage my met zonderlinge preuven<br />
van genegenheid niet weinig geholpen heeft.<br />
Ikweetezuel, hoogft gemelte Heeren zyn verre<br />
boven mynen Lof, dog niemant zalV, ve-rtrouwe<br />
tk, ten quaade duiden, dat ik, dit hier meldende<br />
, daar door alleen myne waare en groote dankbaarheid<br />
in* t openbaar betuige, en my in dezer<br />
hooge gunft verder aanbeveele.<br />
Nog hebbe ik by dit Kort Ontleedkundig Onderwys<br />
een Aanhangsel gevoegt , behelzende de<br />
voornaam ft e woorden in deOntleedkunde gebruikelyk:..<br />
het zelve kan dienen, als ^Lexicon Anatomicum,<br />
dat niet alleen de namen der deelen '<br />
maar ook derzelver beduidingen kort en zakelvk<br />
aanwyft*<br />
J<br />
* * 3 De
V O O R R E D E N .<br />
De voornaamfle Fauten by het drukken van dit<br />
Werk ingeftoopen hebbe -ik aangetekent: die van<br />
minder aangelegenheid zyn , verzoeke ik dat de<br />
Goedgunflige Lezer zelfs verbetere.<br />
EL AD-
B L A D W Y Z E R<br />
D E R<br />
HOOFD DEELEN EN ZAKEN.<br />
Bladz. D7.J-,<br />
I. HOOFDDEEL. l X . H O O F D D E E L<br />
Ontleedkunde in het gemeen, deszelfs Onderkaak beenderen : Tanden der-<br />
einde, nut en oogmerk. i -- 4 zetor verdeeling, gebruik en verwis-<br />
li. HOOFDDEEL. • ^<br />
rr . ,. , , X. HOOFDDEEL.<br />
trerdeeling van bel mtterlyke lichaam<br />
en deszelfs nut. 4-8 Wervelbeenderen van den Nek, Rug,<br />
I M<br />
tu.<br />
HOOFDDFFT<br />
nuuiuuntL/,<br />
L e B d e B e B<br />
? ? kraton- 0 »<br />
derfcheid, zamenvoeging, nut, ver-<br />
TZ n 1 -L J 1 ,<br />
Vajle en vloeibare deelen , derzelver<br />
werkingen en gebruik. 8 -- 20.<br />
wringing, wonden, verbreking enz.<br />
7 4 o,<br />
IV. HOOFDDEEL. H<br />
°<br />
7 0<br />
0 F D D E £ L<br />
n , ,, . , , Ongenaamde beenderen. 82-83<br />
Gemeene hekleedzelen van het lichaam<br />
en derzelver gebruik. 20 - 2y XII. HOOFDDEEL.<br />
V. HOOFDDEEL. Borftbeen. 83-84<br />
Geleeding der Beenderen in het gemeen. XIII. HOOFDDEEL<br />
VI. HOOFDDEEL. ^ 8<br />
« "<br />
Geleeding der Beenderen inhetbyzonder HOOFDDEEL,<br />
«i dejzei/r ia§xfc efc». 30 -. So Sleutelbeenderen en Schouderbladen, ie-<br />
VII. HOOFDDEEL. nevens derzelver gebruik. 86-87.<br />
Bekkeneels beenderen, aanmerkingen, ^ V' HOOFDDEEL,<br />
./ïgaar , operawg, wonden , zoo die ^ ~ ,<br />
volkomen , door zich zeiven of door u er<br />
PP<br />
e n<br />
Onderarmbeenderen. 88 - 91<br />
ioeüaZ doodelyk zyn. 50 - 67<br />
J J 5 7<br />
XVI. HOOFDDEEL.<br />
VIII. HOOFDDEEL. _ ' J r r<br />
T) nc,„„h„„j, I J ^N Beenderen der Foor- en Nahand, van de-<br />
Bovenkaaks beenderen. 68 - 70 ^fgerai e» Zaadbeentjes. 91 - 9»<br />
XVII..<br />
'<br />
'"<br />
8 6<br />
7 3<br />
3
' B L A D W Y Z E R BER<br />
Bladz, Bfodz.<br />
XVII. HOOFDDEEL. XXVII. HOOFDDEEL.<br />
BYëbeenderen.<br />
J<br />
93 -'94 Spieren van bet uit-en inwendig Oor en<br />
van de Gehoorbeentjes. 110-- IÜ<br />
XVIII. HOOFDDEEL.<br />
A V<br />
XXVIII. HOOFDDEEL.<br />
Scheenbeen, Kuitbeen , en Kniefchyf.<br />
95 - 97 Spieren van den Neus. 112 -- 113<br />
XIX. HOOFDDEEL. XXIX. HOOFDDEEL.<br />
B»enderen van den Foorvoet, Navoet en Spieren van de' Oogen en derzelver wer-<br />
• :<br />
van de Temen. 97 " 99 kingen. 113 f *?*<br />
XX. HOOFDDEEL. XXX. HOOFDDEEL.<br />
Spieren van hét Strottenhoofd en derzei- Spieren van de Oogleden, der JVcnkvereebrwk<br />
99-<br />
1 : 1<br />
braauwen, derzelver gebruiken werö<br />
hing. 114 -- nf<br />
"XXI. HOOFDDEEL.<br />
A A 1<br />
XXXI. HOOFDDEEL.<br />
Spieren van de Lel en derzelver ge- " ' , n u 1<br />
1 0 1<br />
bruik. ' - 1 0 i<br />
Spieren van de huid yan het Bekkeneel<br />
en "derzelver gebruik. 116<br />
XXII. HOOFDDEEL. HOOFDDEEL.<br />
Spieren van de Tong. 102 - 103 ^ ^ H o q / V 2 > CT ^ r a t e e r<br />
XXIII. HOOFDDEEL. tówg. 117 --«o<br />
tó^Wr^ e«^*r XXXIII. HOOFDDEEL.<br />
• -werking<br />
IC<br />
1 Z S<br />
4 " Spieren van den Hals en derzelver wer<br />
king. '* i0<br />
" 1 1 1<br />
XXIV. HOOFDDEEL.<br />
XXXIV. HOOFDDEEL.<br />
Sözerw ««n den Slokdarm , d.rzeker ^ w e r é d e h m v a n derzelver<br />
. gebruik en nut. ioy ~ iou ^ebryik e n werking. 121 -- 124<br />
XXV. HOOFDDEEL. , x x x v . HOOFDDEEL.<br />
Spieren van de Lippen, van de Waig,<br />
en derzelver werking, icó -- los<br />
spieren van het Scbouwderblad en der<br />
zclver gebruik. 124—140<br />
XXVI. HOOFDDEEL. XXXVI. HOOFDDEEL.<br />
ij n,„u rhnnl>' m derzelver Spieren van het 'Schouwderbeen en der-<br />
$p:eren van de Ondei kaak en frze ver o, t ^ ^<br />
werking. «8 ~ ito MWerwwg. XXXVIL
H O O F D D E E L E N EN ZAKEN.<br />
Bladz. »7/>^<br />
XXXVII. HOOFDDEEL. XLVI. HOOFDDEEL<br />
Spieren van den Onderarmen derzelver Spieren van de Waterblaas, Pis.<br />
" 'S ebrm<br />
- 130 - 133 weg, derzelver werking en gebruik.<br />
XXXVIII. HOOFDDEEL.* ij-8 - 160<br />
*JS 1 Ér 1 * > XLVII HOOFDDEEL.<br />
Spieren van de Hand, derzelver gebruik<br />
en werking. , 33 ... , 3 Ó Spieten van den Aars en derzelver wer,<br />
XXXIX. HOOFDDEEL. 160 - iói<br />
j 7^- XLVIII. HOOFDDEEL<br />
Spieren van de Vingeren en\ derzelver •<br />
^ m<br />
'^ 136-141<br />
XL. HOOFDDEEL.<br />
Spieren van de Roede, Kittelaar, Schee-<br />
2'fiÈp**<br />
Spieren van het Dyebeeu en derzelver<br />
werking. 141 - 144<br />
XLIX. HOOFDDFPt<br />
Ai^l. nUUi DDEEL. den gevonden, en derzelver gebruik.<br />
Spieren van het Been en derzelver wer-<br />
Hn<br />
S- 144-147 L. HOOFDDEEL.<br />
l<br />
^ "<br />
X Lil. HOOFDDEEL. Klieren die in en aan den 'Hals gevonden<br />
Spieren van den Voet en derzelver werking.<br />
147 -- 141<br />
XLIII. HOOFDDEEL. ^<br />
m<br />
H O O F D D E E L<br />
Spureri van de Teenen en denver ge- ^iSgblel fe^^fe<br />
4 9<br />
"" X<br />
S Z<br />
-<br />
1 0 7<br />
168 - 169<br />
XLIV. HOOFDDEEL. Lil. HOOFDDEEL.<br />
Spieren die tot de Ademhaliug behoo- Klieren van de Borfl, Luchttwb der<br />
ren, derzelver werking en gebruik^ ^wr^feS^^^<br />
XLV. HOOFDDEEL. K$ HOOFDDEEL.<br />
L1V.<br />
1 0 0
B L A D W Y Z E R D E R<br />
Bladz. Bladz,<br />
LlV. HOOFDDEEL. LXII HOOFDDEEL.<br />
Klieren van de Mannelyke en Vrouwe- Neder gaande Holle ader, deszelfs taklyke<br />
Teeldeelen, benevens derzelver ken enz. zia — 214<br />
s-ebruik. '74 " I<br />
7i r<br />
„<br />
LXIII. HOOFDDEEL.<br />
LV. HOOFDDEE Poortader, deszelfs takken en wonden><br />
Klieren die aan de Leeden worden ge- als mede de wonden van de op-en nevonden<br />
en derzelver gebruik, tfr. dergaande Holle ader, 21 f - 218<br />
I ? Ó<br />
LXIV. HOOFDDEEL.<br />
L V ï. HOOFDDEEL. Bovenfte holligheid van bet Lichaam.<br />
Watervaten, derzelver gebruik en koe dezelve<br />
beft worden vertoont. n6--177 LXV. HOOFDDEEL.<br />
LVII. HOOFDDEEL. Vliezen van het Bekkeneel, van de<br />
Herjfenen , derzelver vaten en ge-<br />
De tien paar Zenuwen, die onmiddelyk bruik. 220 — zif.<br />
van de Herjfenen voortkomen, en van<br />
de wonden van bet agtftepaar enz. LXVI. HOOFDDEEL.<br />
178 •- 184<br />
Groote en kleine Herjfenen; Rugmerg,<br />
LVIII. HOOFDDEEL. derzelver zelfflandigheid , holligheden,<br />
uitftekken, klieren, vaten , ze><br />
De zes paar Zenuwen die tuffen de wer- iwen, gebruik en wonden: als me*<br />
velen uitkomen. i8j- - 188 & een befchryving der dierlyke bewegingen<br />
enz. iif • - 244<br />
LIX. HOOFDDEEL. L X m HOOFDDEEL.<br />
Opgaande groote Slagader, deszelfs tak- Q 0„m ' far%elver uit- en inwendige deeken,<br />
en wonden. 189 ~ 19° l en, vliezen, klieren, vochten, ge-<br />
LX. HOOFDDEEL. z^gf enz, 244-^<br />
LXVII1. HOOFDDEEL.<br />
"IStSZ. *». *•*» •»-* f«
HOOFDDEEL EN E N ZAKEN.<br />
LXX. HOOFDDEEL.^ LXXVJII. HOOFDDEEL*<br />
LXXI. HOOFDDEEL. LXXIX. HOOFDDEEL.<br />
Slokdarm, Lucbtpyp, derzelver wer- Darmfcheil, Melkvaten, Chylbak,BorJïkmg<br />
en wonden. zóó - 273 buis, en derzelver gebruik en won-<br />
LXXII. HOOFDDEEL<br />
den. 3 U 3j 7<br />
LXXX. HOOFDDEEL.<br />
Borften en derzelver aanmerkingen m , r<br />
j 7i „ j 7 ' Kherbedde, Lever, Galblaas, derzel-<br />
2 n<br />
ver gebruik en wonden. 318-322<br />
LXXIII. HOOFDDEEL.<br />
^fe W^^SSf*<br />
L X XXI. HOOFDDEEL.<br />
***** Eetruik en wonden<br />
' 28Ï<br />
3 2 2<br />
" &<br />
r v v.„ T T^ LXXXII. HOOFDDEEL.<br />
LXXIV. HOOFDDEEL.<br />
r<br />
Av'firra, Pisleiders, Waterblaas, der-<br />
J~ong, Lucotpyp, derzelver gebruik en- zeiver gebruik en wonden. 32
WLABWYZER DER HOOFDDEELEN EN ZAKEN.<br />
Bladz. Bladz.<br />
nen of de Vrucht heeft adem gehaalf, LXXX VII. HOOFDDEEL.<br />
omloop van het bloed, groei, enz.<br />
348 - 363 Tegennatuurlyke Geboorte, 380 — 386<br />
'LXXXVI. HOOFDDEEL. AANHANGZEL;<br />
Natuurlyke Geboorte enz. 364 -- 379 Ontleedkundige woorden. 397 - 430<br />
KORT
KORT<br />
Bladz. sj<br />
ONTLEEDKUNDIG "<br />
O N D E R WYS.<br />
I. H O O F D D E E L<br />
Van de Ontleedkunde in het gemeen.<br />
V- \A7^ is de Anatomia, of Ontleedkunde?<br />
4. •F De Anatomia is, of^ortfwbefchouwendc. 1<br />
of Practica oefenende.<br />
v de Anatomia Theoretica?<br />
A. De Anatomia Theoretica is eene befcfaouwende kennis<br />
van het zamenftel der Lichaamen, en van al het geene dat<br />
«daar toe vereifcht wordt.<br />
V. Wat is de Anatomia Pra&ica?<br />
AL. De Anatomia Pradica is die konft van de Lichaamen<br />
te ontdeden, en al derzelver deelen in hunne zelfltandigheid,<br />
p l a a t z l n g<br />
cwdïken ' Z3men<br />
> v<br />
°eging3 werking en gebruik te<br />
A • .g
| Van de Ontleedkunde in het Algemeen,<br />
V. Welk is het Onderwerp in de Ontleedkunde?<br />
A Doode lichaamen van Mcnfchen , en geftorve en levendige<br />
lichaamen van Dieren j in welke laatfte betrekking de<br />
Ontleedkunde Zootomia en Anatomia Comparativa genoemt<br />
wordt, behorende deze ook tot de Anatomia Theoretica en<br />
Trattka beide.<br />
V. Ds Zootomia, ontleeding der Bieren , die men ook<br />
Anatomia Comparativa vergeldende Ontleedkunde noemt,<br />
is die van eenig nut ?<br />
A. Ja, want by gebrek van verftorvelichaamen van Menfchen,<br />
kan men zeer veel uit de ontleeding van doode Dieren<br />
leeren; daarenboven is de ontleeding van levendige Dieren<br />
van een zeer groot nut, want daar door verkrygt men<br />
eene rechte kennis van de Vafa Lattea, melkvaten, van de<br />
Üufius Thoracicus, Chylbuis, van de Motus Periftalticus<br />
Inte/linorum, Wormswyze beweging der darmen, van de<br />
beweging der Long, des Middenrifts, van het Hart, en<br />
deszelfs Slagaderen, als mede van den omloop des Bloeds,.<br />
en der andere vochten, benevens de voortteeling der Dieren.<br />
V. Moe wordt de Anatomia beft verdeelt ?<br />
L<br />
A. Men kan de Ontleedkunde bequamelyk verdeelen<br />
i. In OJleologia\ een Verhandeling der Beenderen er*<br />
derzelver zamenftelling.<br />
2. In Adenologia', een Verklaring van de zamenftelling<br />
der Klieren en haare werking,<br />
3. In Angiologia ; een Verhandeling der Vaten of<br />
" Aders, en hunne verfpreiding door het geheele lichaam*<br />
4. In Neurologiay een Aanwyzing van den loop deï<br />
Zenuwen.<br />
5. In Myologia-y een Verhandeling der Spieren.
Vm de Ontleedkunde in bet Algemeen. j-<br />
6. In Splancbnologia; een Verklaring van het maaksel<br />
der Ingewanden, en hunnen dienft: hier voegen zommige<br />
nog by Arteriologia, Befchryving der Slagaderen; Phlebologia,<br />
Verhandeling der Aderen ; IJchontologia , Befchryving<br />
van Pypen en Vaten benevens hunne Rokken, alsmede<br />
Ifchomenologia, Verhandeling van de vochten des Lichaams:<br />
echter behooren deze laaften tot de Angiologia t als welke den<br />
geheeien omloop der vochten, en alle de daartoe behorende<br />
vaten in zich befluit.<br />
F. Wat middelen heeft men, om in de Ontleedkunde ervaren<br />
te worden, noodig ?<br />
A. (i) Goede Ontleedkundige Boeken; (2) Een getrouw<br />
en duidelyk onderwys van een kundig Anatomicus, Ontleeder;<br />
(3) Eenige werktuigen, als een Tafel, verfcheide Mesfen,<br />
Haaken, Pypen, Priemen of Stiletten, Schaaren, Hamer,<br />
Zaag, Bytel, Naalden, Wafchligt, Spuit, Gaaren<br />
en Spongies.<br />
V. Welk is het einde in de Ontleedkunde?<br />
A. Het einde, nut en oogmerk in de Ontleedkunde is,<br />
voor eerft, om de natuurelyke gefchapenheit des lichaams te<br />
onderzoeken; ten anderen om de oorzaken der ziektens en<br />
des doods te ontdekken: want zoo een Geneesheer en Ileelmeefter<br />
in de Ontleedkunde niet ervaren is, gaat hy op enkelde<br />
giszingen te werk, en ftelt de hem toevertrouwde Lyders<br />
lichtveerdig in levensgevaar: want het is onmogelykeen<br />
Quaad gefield lichaam gezond te maken, ten zy men weete,<br />
wat deelen in \ lichaam lyden, welke werkingen geftoort<br />
zyn, waar in de Gezondheid beftaat, welke bewegingen in<br />
het lichaam de affcheidingen der Vochten bevorderen of ftooren<br />
kunnen, en hoe liet lichaam natuurlyk moet geftelt zyn r<br />
Daarenboven heeft de Ontleedkunde in alle Wetenfchappen j<br />
* A 2 " en
^ Van de Verdeeling des uiterlyken Lichaams,<br />
en voor alle Menfchen haare nuttigheid,, alzoo men door de<br />
zelve, de wonderlyke en overeenkomftige samenvoeging en<br />
proportie der deelen, waar van niet een eenig, tot het kleinftetoe,<br />
te vergeefs gefchapen is, leert kennen, alles tot Verheerlyking<br />
van de onbegrypelyke Wysheid en Almacht des<br />
Scheppers.<br />
II. H O O F D D E E L<br />
Van de Verdeeling des uiterlyken Lichaams*<br />
V' T "I Oe wordt het Lichaam gemeenelyk Verdeelt ?<br />
A. JLi Men Verdeelt het Lichaamgemeenelyk in Truntus,<br />
Stam, of Romp, enArtus, Leedematen,<br />
V. Wat behoort tot den Stam, of Romp?<br />
A. Tot den Stam of Romp behooren drie voorname holligheden,<br />
waar van het Hoofd de eerfte en de bovenfte is;<br />
aan deze holligheid worden de Partes Animales dierelyke<br />
deelen toegeëigent. De tweede en middenfte holligheid is de<br />
Borft,, aan deze holligheid worden de Partes Vitales, deelen,<br />
die tot het leven behooren, toegeëigent. De derde en de<br />
enderfte holligheid is de Buik, en aan deze holligheid worden<br />
de Partes Naturales, de natuurlyke deelen toegeëigent.<br />
V Welk zyn de uitwendige deelen van de opper/te of bo<br />
ven/ie holligheid?<br />
A. Deze zyn het Pars Capillata, met Hair bezette deel!<br />
Facies, het Aangezigt, en Collum, de Hals.<br />
V. Hoe wordt het met Hair bezette deel afgedeelt ?<br />
A. Het wordt afgedeelt in vier deelen: (i) In Vertex}<br />
den Kruin of deatopdeshoofds. (z) In Sinciput oïBregmai<br />
Jbgt Opperhooft van voren boven het voorhooft. (3) In Oei<br />
ëput'j
Van de Verdeeiïng des uiterlyken Lichaams. \<br />
aput, het Achterhoofd, ftrekkende van de kruin tot aan den<br />
nek. (4.) In Tempora, Slaapen van het hoofd, nevens de<br />
ooren voorwaards.<br />
V. Welke uitwendige deelen zyn omtrent het Aangezigt<br />
aan te merken ?<br />
A. Omtrent het Aangezigt zyn aan te merken r (1) Het<br />
Frons, Voorhoofd: (z) De Oculi, Oogen, met de oogleden<br />
en wenkbraauwen : (3) De Nafus , Neus r (4.) De<br />
Gena, Wangen ; deze opgeblazen zynde hieten Bucca,<br />
Kaaken: (?) Os, de Mond, met de lippen, en het groefje<br />
in het midden van de bovenfte lip, dat Lacuna en Fhiltrum<br />
wordr genaamt, terwyl men de twee zyden van 't gemelde<br />
groefie Myjlaces, Knevels noemt: (6) De Ment urn, Kin,<br />
en deszelfs groefie Gala/mum genaamt.<br />
V. Welk zyn de uitwendige deelen van den Hals?<br />
A. De Hals, waarop het Hoofd is geplaatft, heeft tot<br />
uitwendige deelen: (1) De Guttur , of Jugulum, Keel,<br />
zynde het voortfte deel van den hals. (r) De Fomum Adami,<br />
Adams-appel, zynde de verhevenheid, die in 't voorfte<br />
van de keel wordt gevonden. (3) de Cervix, Nek, zynde<br />
het agterfte deel van den Hals, met deszelfs Nucha, Groeve.<br />
(4.) De Humeri, Schouwders, op zyde van den Hals<br />
onderwaards.<br />
V. Welke uitwendige deelen zyn omtrent de middenfte<br />
holligheid aan te merken ?<br />
A. Daar omtrent kan men aanmerken de voorfte en de<br />
achterfte deelen.<br />
V. Welk zyn de voor(le deelen ?<br />
A Deze zyn: (1) De Peiïus, Borft, waarop aan beide<br />
SydenbovenwaardsdeC/^V^, Sleutelbeenderen zyn. (2)<br />
De Mamma., Borften , benevens haare Teepels, (3) Hefr<br />
A 3 Scr&i
6 Fan de Verdeeïïng des uiterlyken Lichaams.<br />
Scrobiculus cordis, Hartputje. (4) De Pleura of Latera,<br />
Zyden, weker vleefchige deelen tuifchen de ribben lfiterco-<br />
Jtalia heeten.<br />
V. Welk zyn de achterjle deelen ?<br />
A. Deze zyn: (1) De Dorfwn ofTergum ,Rugge. (x) De<br />
Spina Dorfi, Ruggegraad, en (3) de Scapula, Schouwderblaaden.<br />
V. Welk zyn de uitwendige deelen van de onderjle holligheid?<br />
A. De uitwendige deelen, die aan de onderfte holligheid<br />
zich vertoonen, zyn: O) Het Regio Epigafirica, Bovenbuiks<br />
geweft, zynde gelegen tuilchen de Rilden en den Navel:<br />
de deelen, dewelke zich ter zyden uitltrekken, zyn de<br />
Hypochondria, Bovenbuiks zyden. (2) Het Regio Umbilicalis,<br />
Navelgeweft, ftrekkende zich uit twee vingeren breed<br />
boven, en twee vingeren breed onder den Navel. (3) Het<br />
Regio Hypogajlrica, Onderbuiks geweft, onder den Navel;<br />
deszelfs zyden worden genaamt///"#. (4.) De Tubes, Schaamte<br />
: onder de Schaamte zyn de uiterlyke Teeldeelen en nevens<br />
de Schaamte de Inguina, Liefcn. (5) De Clunes ofiVötes,<br />
Billen, derzelver zyde deelen zyn de Ifihia, Heupen:<br />
tuflehen de Billen is de Anus, Aars, geplaatft en onder den<br />
Aars het Terinaum, de Bilnaad.<br />
V. Hoe worden de Artus, of de Leedemaaten gemeenelyk<br />
verdeelt ?<br />
A. In opperfte en onderfte Leedemaaten.<br />
V. Welk zyn de bovenjle of opperfte Leedemaaten ?<br />
A. De opperfte Leedemaaten zyn de Brachia, Armen,<br />
en de Manus, Handen.<br />
V. Wette deelen behooren uiterlyk tot de Armen?<br />
A. Daar toe behooren : (1) De Humerus , zynde het<br />
op-
Vm de Verdeeling des uiterlyken Lichaams. *<br />
ƒ/* Oxel makende de holligheid aan het boven deel van<br />
den Arm, tulTchen den Arm en de Borft. (3) De Cubitus<br />
LUeboog welkers- bmtenfte deel Gibber<br />
middenite deel Flexura, de Bogt is. '<br />
*j Welke uitwendige deelen behooren ut de Randen ?<br />
^ Tot de Handen behooren: (1) De C*?« , 2ynde<br />
dat dee waar aan men de Pols of Slagader voelt, gemeenelyk<br />
de Voorhand genaamt. ( 2) De Metacarpus, Nahand<br />
waar toe behooren de Dorfum mams, buitenfte verheven'<br />
beid! of de rug van de Hand, en de Vola manus, Palm van<br />
de Hand (3) De Digiti Vingeren, waar van aan yder<br />
Hand vyfzyn, de eerfte ImtFollex, de Duim: de tweede<br />
Index, d Q Wysvinger: de derde JNw of Jmpudicus, de<br />
middenite: de vivócAnnularis, de Ringvinger, en de vyfde<br />
Auricularis, de Oor-of kleine vinger.<br />
/F
S Van de va/Ie en vloeibare deelen des Lichaams,<br />
Voet vyf, en zyn met geledingen en Nagels, even als de<br />
Vingers, voorzien.<br />
F. Heeft deze Ferdeeling des uiterlyken Lichaams mnigt<br />
nuttigheid?<br />
A. Ja, dewyl deze gemeene Verdeeling des uiterlyken<br />
Lichaams een algemeen denkbeeld geven kan van 't Menfchelyk<br />
lichaam , om vervolgens de byzondere deelen in<br />
haare plaatzinge , en onderlinge betrekkinge zich beter te<br />
kunnen vooritellen: daarenboven kan een, die de Ontleedkunde<br />
ver ftaat, op het uiterlyk befchouwen van een gequetfte,<br />
oordeelen, welke innerlyke deelen of ingewanden zouden<br />
kunnen gequetft zyn, het welk in het fchouwen van Lichaamen<br />
van de grootfte nuttigheid is.<br />
III. HOOFDDEEL.<br />
Van de vafie en vloeibare deelen des Lichaams.<br />
y t 'W^\Ewylde va/le de vloeibare deelen in zich bevatten<br />
JL> en deze twee deelen de ivezentlyke deelen des<br />
'Lichaams uitmaken, boe worden derhalven de wezentiyk<br />
deelen des Lichaams verdeelt?<br />
A. Zy worden gemeenlyk vetdeelt in Partes Similares ,*<br />
en in Partes Bijfimilares, enkelde en zamengeftelde deelen.<br />
V Welk zyn de Partes Similares, enkelde deelen?<br />
A. In een engen zin, zyn de Fibr
Fan de vafle en vloeibare deden des Lichaams. 9<br />
A. De Ingewanden, en alle deelen, die uit eenige zoogenaamde<br />
enkelde deelen beftaan.<br />
V. Worden de wezenlijk* deelen des Lichaams alleen in<br />
tnkelde en zamengejlelde deelen onderfcheiden ?<br />
A. Neen, maar daar zyn 'er ook, die dezelve in Partes<br />
mbiltores, en in Partes ignobiliores, edele en onedele deelen<br />
onderfcheiden: en dan moet men door de edele deelen verftaan,<br />
die tot het leven noodwendig behoren, en zonder<br />
welke men met leven kan: zoodanige zyn de Herüenen,<br />
het Hart de Longe, enz. De onedele deelen daar en tegen<br />
zyn de Handen, Voeten, en diergelyken, welker quetzingen<br />
niet doodlyk zyn, en zonder welke men kan leven.<br />
F Zyn ''er nog andere verdeelingen ?<br />
A. Ja, daar zyn 'er nog die het Lichaam in Partes fpermatic*,<br />
Partes fanguinea, en in Partes mixte, Zaadachtige,<br />
Bloedachtige, en gemengde deelen verdeden: maar<br />
deze verdeelingen zyn oud, en fteunen op zeer valfche gron-<br />
F. Welke deelen zyn het, die de vloeibare in zich bevatten?<br />
A. DeFzbra, Vezelen; deJVervi, Zenuwen; de Met*<br />
hrant. Vliezen; dt Tunica, Rokken; deLigamenta, Ban-<br />
9 B e e<br />
iïr ï f" " d e r e n<br />
; h e t<br />
Cartilago, Kraakbeen; de<br />
Mujcuh, Spieren; deTendines, Peezen; deGlanduU, Klieren;<br />
deArteria, Slagaderen; deFena, Aders; de Fa Ca<br />
Lymphatica enz. Water-, en alle andere Vaten.<br />
F. Wat zynTibrx, Fezelen?<br />
A. Zy zyn enkelde dunne draadachtige uitgeftrekte deelen \<br />
waar uit allede vafledeelen van ons lichaam beftaan: derzelver*<br />
zeimandigheid en gedaante zyn verfcheiden, want daar zyn<br />
Fibra, Vezelen*, welke wagens derzelver gedaante, enfiguur<br />
Fibra red
§ q<br />
Van de vafle en vloiebare deelen des Lichaams.<br />
•Fibra' curva , kromme: Fibra obliqua, fchuinze; Fibra<br />
circulares, ronde; Fibra angulofa, hoekige; Fibraarcudia,<br />
gebogene; en Fibra fpirales, llangs-ringswyze Vezelen<br />
: ook zyn 'er Fibra, weke na hunne zelfstandigheid<br />
Fibra carnea, vleefchachtige ; Fibra nervofa, zenuwachtige<br />
, en Fibra tendinea, peesachtige Vezelen genoemt<br />
•worden. •<br />
• V. Wat moet men omtrent de Fibra:, Vezelen, aanmerken?<br />
A. Dat ze alle met een zekere \eerkragt zyn voorzien,<br />
waar doorze buiten hunnen natuurlyken ftand gerekt zynde,<br />
aich wederom van zelfs herftellen kunnen : als mede, dat<br />
door een quade gefteltheid der Fibra, Vezelen, verfcheide<br />
ziektens ontftaan.<br />
' V Hoe wordt deze Veerkragt der Vezelen genaamt ?<br />
A. Zommige noemen deze Veerkragt Motus tomcus,<br />
fnaarwyze beweging; en van andere wordt dezelve Robur<br />
fibrarum, Vezelkragt genaamt.<br />
V. Wat zyn Zenuwen?<br />
A. De Zenuwen zyn witte, harde, gefpannen, en zeer<br />
gevoelige deelen, uit veele dunne Vezelen, • by malkander ge-<br />
voegt,<br />
t e z a m e n<br />
e f t e l t<br />
S '<br />
v a n b u i t e n Z y n : d e Z d v e<br />
r mSt<br />
vlies omtrokken: zy zyn van de vliezen der Herflenen afkomftig,<br />
én dienen als werktuigen van de beweging, en van het gevoel<br />
V. Wat zyn Membranx, Vliezen ?<br />
A. De Vliezen zyn dunne en breede lichaamen; zy dienen<br />
om andere deelen in zich te beiluiten, en te omwinden: na<br />
de plaats, daar zy gevonden worden , en na het geen<br />
dat ze in zich befluiten of omwinden, hebbenze onderkheide<br />
namen; als Epidermis, Opperhuit; Membranaadipoja, Vetvlies;<br />
Fericranium, Panvlies; Perio/lium, Beenvlies; Peri-<br />
•(bondrium, Kraakbeenvlies; enMenyhges, Herffenvliezen.<br />
y»<br />
r CIÏ
Van de vafle en vloeibare deelen des Lichaams. 11<br />
• V. Wat moet men omtrent de Vliezen aanmerken ?<br />
A. Dat de meefte met veele Zenuwlprankjes zyn voorzien,<br />
en zeer gevoelig zyn.<br />
V. Wat zyn Tunicse, Kokken, of Bekleedzels?<br />
A. Zy zyn ronde vliezen, welke de aderen en de andere<br />
vaten beideeden, en omvangen.<br />
V. Hebben deze Rokken, of'Bekleedzels ook by zonder cnaamen<br />
?<br />
A. Ja, als (i) Tunica Membranofa, deze zyn uit andere<br />
Vliezen oorfpronkelyk , en breiden zich over de naby<br />
gelegene deelen uit, en geven dus de boverifte rok aan de<br />
meefte ingewanden: (2) Tunica Nervea, deze beftaan uit<br />
vafte Zenuwen: (3) Tunica Mufculofa, aan deze worden<br />
vleezige Vezelen gevonden: (4.) Tunica Glandulofa , dezé<br />
zyn met veele klieren voorzien: en (?) Tunica Vafculofa,<br />
in deze zyn veele bloedvaten verfpreid.<br />
V. Hoedanig zyn de Ligamenta, Banden ?<br />
A. De Banden zyn dikker, vader en fterker als de vliezen<br />
; zy zyn nochtans uit vlielchachtige deelen te zamengeftelt,<br />
en dienen om verlcheide deelen in hunne plaats te houden<br />
en aan malkander te hegtcn: voornamentlyk dienenze<br />
om de geleedingen der beenderen te vafter te maken.<br />
V. Zyn al de Ligamenta; Banden, van een en dez&lfde zelf-<br />
Jlandigheid.<br />
A. Neen, want derzelver zelfitandigheid is zeer verfchillende<br />
, en daarom worden, de Banden onderfcheiden in Ligamenta<br />
nervofa , Zenuwachtige ;LJgamenta tendinofa,<br />
Peesachtige; en in Ligamenta cartilaginea, Kraakbeenige<br />
banden: daar en boven zyn 'er ook Ligamenta membranofa,<br />
Vliezige" banden, die de Ingewanden ophouden en vafthechten<br />
I gelyfe. het LJgamentum fufpenforium Hepatis, de op-<br />
B 2 hangende
12 Fan de vafta en vloeibare deelen des Lichaams.<br />
hangende Leverband: het Ligamentum Lingua, de Tongeband<br />
: het Ligamentum Ut'eri latum , de breedeband der Lyfmoeda,<br />
e.i de Ligamenta uteri rojunda, ronde Lyfmoeders;<br />
banden.<br />
F. Wat zyn Offii, Beenderen ?<br />
A. De Beenderen zyn harde, witte, en in zich zelve»<br />
ongevoelige deelen; door dezelve worden de zachte deelen<br />
onderlleurit, en bewaart.<br />
V Is 'er omtrent de Beenderen iets aan te merken ?<br />
4 [a namentlyk, dat alle de beenderen inwendig met<br />
gaatïes zyn voorzien: dat de groote als ook de fleutelbeenderen<br />
inwendig hol zyn: dat in de hollebeenderen Merg gevonden<br />
wort: dat de oppervlakte van buiten, en de holligheid<br />
van binnen met een zeer gevoelig zenuwachtig vlies,,<br />
behaben aan de uitltekende deelen der tanden, en op de plaatzen<br />
daar de peezen zich aanhegten, bekleed is».<br />
F. Wat is Caïtilago, Kraakbeen?<br />
A Kraakbeen is een beenachtige zelfftandigheit: het w<br />
witter, zachter, buigzamer en doorfchynender, alsdeBeen-<br />
èiT<br />
p' Wat moet men ontrent het Kraakbeen aanmerken?<br />
2 Dat het geheel van gevoel' is ontbloot: dat het zelve<br />
nïefhoH en dlrhalven geen mergh in zich beüu.t: dat men<br />
hèt aan de eindens, groeven, en de geledingen der beendeen<br />
vind dat eenige deelen geheel byna uit kraakbeen bef<br />
£ ^ alsdeLuchtpyp, de Ooren, en de Neus, endatvee,<br />
le Kraakbeenderen metter tyd harde beenderen, worden.<br />
V. Wat zyn Uuküll, Spieren?' L-ïafnn<br />
j De Mufculi, Spieren, zyn werktuigen der beweging,<br />
£ peezen, die alle door een vlies omwonden worden, m
Van de vafle en vloeibare deelen des Lichaams. 13,<br />
menfchen, dievetzyn, wordt aan dezelve eenig vet gevonden.<br />
V. Hoe wordt een Spier verdeelt?<br />
A. Men. verdeelt een Spier in zyn Principium of caput,<br />
Hoofd: in zyn Medium of venter, Buik, en in zyn Fiuis of<br />
eauda, Staart.<br />
V. Wat is het begin, of het hoofd van een Spier ?<br />
A. Het is dat deel van een Spier, waarheen deszelfs beweging<br />
gefchiet: het zelve is of vleefch- of vliefchachtig; in<br />
zommige Spieren is het kort, in zommige lang; zomtyds is<br />
het dik en zomtyds dun: in het hoofd van een Spier wordt<br />
altyt de zenuw of zenuwen ingeplant,, die aan de Spier worden<br />
mede gedeelt.<br />
V. Wat is het midden of de buik van een Spier ?<br />
A. Het midden of de buik van een Spier is deszelfs dikfte.<br />
en vleefchachtigfte deek in zommige Spieren vind men peesachtige<br />
tufTchen-ruimtens, gelyk in de rechte Spieren van den.<br />
buik, en nog in eenige weinige andere Spieren : ten ware<br />
men deze peesachtige tufTchen-ruimtens aanmerken wilde,, als<br />
hoofden en ftaarten, waar door niet eene Spier, maar verfcheide<br />
Spieren aan malkanderen worden gc-hegt,. zoo als \vy<br />
het liefst begrypen.<br />
V Wat is het einde, of de ft aart van een Spier ?•<br />
A. Het is het andere einde van een Spier,, 't welk met Iietr<br />
daar aan vaft gehechte lid in de beweging na het hoofd des<br />
Spiets getrokken wordt.<br />
V Wordt aan het hoofd en aan den Jlaart van een Spier<br />
ook een byzondere naam toegeeigent ?<br />
A. Ja, als een van beide brééd, en als een band is, gelyk<br />
men inde Spieren van-de Borft, van het voorhoofd, van<br />
het achterhoofd en in eenige andere Spieren befpeurt, als dan<br />
wordenze ook Aponeurofis, Peesachtige uitbreiding genaamt,
14- Van de vafle en vloeibare deelen des Lichaams,<br />
V. Worden 'er ook aan de Spieren eenige byzondere namen<br />
gegeven ?<br />
A. Ja, want zommige Spieren hebben haare benaming<br />
van haare plaats, van haare werking, van haare grootte, van<br />
haare gedaante, en van de deelen, waarop, of waartegen zy<br />
gelegen zyn, en zommige na den loop haarer vezelen.<br />
V. Hoe worden zommige Spieren genaamt na haare plaats?<br />
A. Na haare plaats worden eenige Spieren genaamt Mufculi<br />
externi, Mufculi interni, Mufculi profundi, Mufculi<br />
fublimes, in-en uitwendige, diepe-, en verheve Spieren.<br />
V. Welke naamen worden aan zommige Spieren, wegens<br />
haare werking, toegefchreven ?<br />
A. Spieren, welker werking tegen die van een ander ftrydig<br />
is, worden Mufculi Antagonifta, tegen malkander werkende,<br />
of ftrydende Spieren genaamt: andere, die in de gedaante<br />
van een ring eenige openingen fluiten, worden Sphincteres<br />
, Sluitipieren , genaamt : voorts hiet de Kaauwfpier<br />
Mufculus majjeter, de uitllrekker der vingeren Mufculus extenfor<br />
digitorum; de vooromkeerende Mufculus pronator, en<br />
de Stopper Mufculus obturator.<br />
V. Wat naamen krygen de Spieren na haare grootte ?<br />
A. Na haare grootte wordenze genaamt Mufculus vaflus,<br />
Mufculus latijfimus, Mufculus gracilis enz. groote , zeer<br />
breede, en fmalle Spieren.<br />
V. Wat benaamingen hebben de Spier'en na haare gedaante?<br />
:<br />
A- Na haare gedaante noemt men ze Mufculus rotundus,<br />
quadratus, pyramidalis, cucullaris , deltoides , biventer,<br />
biceps enz. ronde, vierkante, piramieds gewyze, munnikskap<br />
gewyze, drie-hoekige en twee-hoofdige Spieren.<br />
V. Hoe worden de Spieren van bet deel, daarze op of tegen<br />
gelegen zyn, genaamt?<br />
A.
Vin de va/le en vloeibare deelen des Lichaams. i ?<br />
A. Deze worden genaamt Mufculus Pettoralis, Temporatte,<br />
Frontalisem. Borft-, Slaap-en voorhoofdspieren.<br />
V. Welke naamen worden aan de Spieren wegens den loop<br />
van haare Vezelen toegeëigent ?<br />
A. Wegens den loop der Vezelen noemt men ze Mufculi<br />
retti, obliquientransverfales, rechte-, fchuinfche- en dwarfche<br />
Spieren.<br />
V. Is het genoeg, dat men weete, wat een Spier is, in<br />
hoe veel deelen een Spier wordt verdeelt, en welke byzondere<br />
naamen aan de Spieren worden toegeëigent?<br />
A. Neen, ten zy men te gelyk weete derzelver werking en<br />
gebruik.<br />
V. Wat is het werk, en het'gebruik der Spieren?<br />
A. De werking van een Spier beftaat in de zamentrekking<br />
der Vezelen, waardoor deszelfs buik korter wordt, en beide<br />
de emdens nader te zamen komen: door deze werking wordt<br />
het beweegelyke, of buigzame deel gebogen, of bewogen.<br />
V. Zyn al de bewegingen, die in en aan het lichaam gefchieden,<br />
aan de Spieren toe te fchryven ?<br />
A, Alhoewel dat 'er veelderhande zoorten van bewegingen<br />
zyn , welke ook verfcheide benaamingen hebben, als<br />
(1) Motus voluntarius, vry willige beweging, die alleen door<br />
de Spieren op onzen wil verrigt wordt. (2) Motus involuniarius,<br />
beweging zonder onzen wif, welke in die deelen<br />
die een fpierachtigen rok hebben, en buiten onzen wil bewo'<br />
gen worden, gefchiedt: echter komen alle bewegingen; geene<br />
uitgezondert, van de Spiervezelen voort.<br />
V. Hoe wordt de Motus involuntarius gemeenelyk verdeelt?<br />
A. In Motus vitales en Motus naturales, levendige en natuurlyke<br />
bewegingen.<br />
V. Welk zyn de Motus vitales levendige bewegingen?
i6 Van de vafle en vloeibare deelen des Lichaams.<br />
A. De levendige bewegingen zyn, die dengedurigenomloop<br />
des bloeds te weeg brengen, als de beweging van het<br />
Hart, van de Longe., en van de herflenen.<br />
V. Welk zynde Motus naturales, natuur lyke bewegingen?<br />
A. De natuurlyke bewegingen zyn, die de voeding des<br />
lichaams bezorgen, en het welzyn van deszelfs vafte en vloeibaare<br />
deelen te weegbrengen: hier toe behooren alle Secretiones,<br />
affcheidingen, en Excretiones, uitwerpingen.<br />
V. Hoe worden de bewegingen der Vezelen genaamt ?<br />
A. Zy worden Motus Tonicus en Robur Fibrarum genaamt.<br />
V. Hoe noemt men de werking van den Slokdarm, van de<br />
Maag en van de Darmen.<br />
A. Motus Feriflalticus, Wormswyze beweging.<br />
V. Hoe wordt de beweging of werking der bloedvaten, py<br />
pen, en buizen genaamt?<br />
A. Motus Sy/lalticus, toefluitende beweging.<br />
V. Hoe biet de gedurige openende werkzaamheid van h<br />
Hart?<br />
A. Biaftole , openende beweging.<br />
V. Hoe wordt de gedurige fluitende werkzaamheid van het<br />
hart genaamt ?<br />
A. Syflole? toefluitende beweging.<br />
V. Wat is een Fees ?<br />
A. De ftaart of het einde van een Spier.<br />
V. Wat is een Glandula, Klier?<br />
A. Een Klier is een byzondere fpongieacbtige zelfïtendigheid,<br />
b eftaande uit een weefzel van zenuwen en fyne bloedvaajten;<br />
deze zelfltandigheid der Klieren wordt in een eigen<br />
vlies befloten.<br />
V. Hoe veel zoorten van Klieren zyn 'er ?
Van de vafle en vloeibare deelen des Lichaams. 17<br />
Ut. Twee zoorten , namentlyk Glandul* cmglomerata,<br />
•op een gehoopte Klieren, deze beftaan uit veele enkelde kleine<br />
aan malkander gevoegde kliertjes, al deze kliertjes hebben een<br />
eigen vlies en worden alle nog met een byzonder vlies overtrokken<br />
: en Glandul* conglobat*, enkelde Klieren, deze zyn<br />
•meelt zeer klein en worden mede met een byzonder vlies bekleed.<br />
V. Wat is het werk van de klieren ?<br />
c A<br />
y'-?Z f c h e i d e n e e n & ö i t he<br />
t bloed, en deze vogt wordt<br />
afgeleidt door een buis, Duiïus excretorius, uitleidende buis<br />
genaamt.<br />
V. Wat zyn Vafa, Vaten?<br />
A. Vaten zyn lange ronde pypjes, in en door welke de<br />
vochten des lichaams vloeien.<br />
V Hoe worden deze Vaten genaamt ?<br />
A. Deze Vaten worden gemeenelyk genaamt Arteria,<br />
biagaders Ven*, Aders; Vafa lymphatica, Watervaten;<br />
en Vafa lafiea, Melkvaten.<br />
V, Wat zyn Slagaders ?<br />
A. Slagaders zyn zulke vaten , die het bloed uit het Hart<br />
na alle deelen des lichaams voeren: zy hebben een zamentrek-<br />
Kende, ipannende en kloppende kragt.<br />
V Uit hoeveel rokken beflaat een Slagader?<br />
• A. Uit vier rokken, namentlyk een Tunica vafculofa, een<br />
Tunica cellulofa, een Tunica mufculofa, en een Tunica neryea:<br />
een Vaatachtige-, Kamerachtige-, Spierachtige-, en een<br />
Zenuwachtige rok.<br />
V. Hoe veel Slagaders zyn 'er ?<br />
_ A. Alhoewel men in alle deelen van het lichaam Slagaders<br />
vinde, en aan dezelve verfcheide naamen worden toegeë>enr<br />
nogtans zyn 'er niet meer als twee voornaame Slagaders, nawnt<br />
yk de ArteriaPulmonalis, Long-flagader, endeJorta,<br />
groote Slagader, C ^
18 Van de vajle en vloeibare deelen des Lichaams.<br />
V. Wat zyn Vense, Aders ?<br />
A. Aders zyn vaten, die het bloed na het Hart voeren:<br />
zv hebben geen klopping, maar zyn inwendig met Valvula,<br />
Klapvliezen voorzien.<br />
V. Uit hoeveel rokken bejlaat een Ader ?<br />
A. Uit vier rokken, namentlyk een Tunica membranofa,<br />
een Tunica vafculofa, een Tunica glandulofa, en een Tunica<br />
mufculofa, een Vliesachtige-, Vaatachtige-, Klierachtige-en<br />
een Spierachtige rok.<br />
V. Roe veel Vense, Aders zyn Vr ?<br />
A. Niet meer als drie voornaame; namentlyk de VenapuU<br />
monalis, de Vena cava, en de Vena porta; de Long-ader,<br />
de Hol'ader, en de Poortader: van deze drie aders nemen al<br />
de andere haaren oorfpronk.<br />
V. Wat zyn de Arterise capillares, hairfyne Slagaders ?<br />
' A. Het zyn niet anders als de uiteindens der Slagaderen;<br />
en als deze ten einde zyngeloopen, leggen zy haare bekleedzels<br />
af, en nemen de natuur van aders, water \ aten, vetblaasjes<br />
en verfcheide uitleidende pypjes aan; door dezelve wordt<br />
niet alleen eenig voedend zap afgefcheiden, maar veele onzuivere<br />
vochten uit het lichaam weggevoert.<br />
V. Wat zyn Vafa Lymphatica, Watervaten?_<br />
A. De Watervaten zyn heele dunne heldere buisjes, welke<br />
een dun, byna waterachtig vocht uit de deelen met het<br />
bloed, na het Hart voeren.<br />
V. Wat zyn Vafa Laótea, Melkvaten)<br />
A. De Melkvaten zyn dunne doorfchynende vaten, die de<br />
Chyl uit de darmen in het receptaculum Chyli, ontfang bak<br />
der Chyl, en de Borftbuis brengen.<br />
V Wat is het Pmguedo, Vet, en het Medulla, Merg}<br />
A. Het Vet is eene olyachtige en dikke zelölandigheid;
Vm de vajle en vloeibare deelen des Lichaams. j 9<br />
het wordt aan de meefte deelen des lichaams gevonden, en is<br />
byna een en dezelve ftof met het merg der beenderen, waar<br />
mede het ook in wezen ontrent overeenkomt. Wat liet merg<br />
aangaat , het wordt in vetblaasjes even als het Vet by een verzamelt,<br />
waar uit het, door langwerpige beene pypjcs , tot<br />
zyn verfcheide gebruik wordt opgenomen.<br />
V, Tot wat voor gebruik is het Vet, en het Merg dienjlig'?<br />
A. Het Vet en het Merg dient (1) om de banden en peezen<br />
aan de beenderen gedwee en buigzaam te houden, ( x) om de<br />
beenderen te bevochtigen en taay te doen zyn, op datze niet te<br />
ligtbreeken offcheuren, (3) om de hoofden der beenderen ter<br />
beweging glad en fmeerig te doen blyven, (4.) om het bloed<br />
door deszelfs vetachtige ftof, welke door de aders te rug gevoert<br />
wordt, te bequamer tot de voeding te doen dienen.<br />
V, Welk zyn de vloeibare deelen ?<br />
A- De Partes fluida vloeibare deelen zyn voornamentlyk<br />
Sanguis, Bloed; Lympha, Water; Serum, Wey; Chylus,<br />
Chyl; Lac, Melk; Semen, Zaad; Saliva, Speekzei; SuccusPancreaticus,<br />
Klierbeddezap; Bilis, Gal; Sudor,Zweet;<br />
Urina, Pis; Fluidum Nervinum, Zenuwvogt; Lachryma, iraanen;Mucusnarium,<br />
Snot; Cerumen aurium, Oorfmeer, enz.<br />
V. Wat is Sanguis, Bloed?<br />
A. Bloed is eene roode vocht, die zich in de aders en<br />
Slagaders onthoudt: van het Bloed krygen alle deelen des lichaams<br />
hunne voeding en wasdom, en alle andere vochten worden<br />
door zekere werKtuigen daar van afgefcheiden,<br />
V. Wat is Lympha, Water?<br />
A. Het is eene klare voedzaame vocht, die uit alle doelen<br />
des lichaams met het bloed na het Hart gevoert wordt.<br />
V. Wat is Serum, Wey?<br />
A. Het is eene ziltige vocht, die van het bloed is afgeef<br />
2<br />
fcheiden,
:o Fan de vafle en vloeibare deelen des Lichaams.<br />
fcheiden, en voornamentlyk door de Nieren en de zweetgaatjesna<br />
buiten gedreven wordt.<br />
F. Wat is Chylus, Chyl?<br />
A. Chyl is eene melkachtige voedende vocht , die in de<br />
Maag en Darmen uit de ipys wordt bereidt, en door de Melkvaten<br />
en Chylbuis na het bloed wordt gevoert.<br />
F. Wat is Lac, Melk?<br />
A. Melk is eene witte voedende vocht, die in de Borften<br />
tot voedzel der kinderen bereidt wordt.<br />
F. Wat is Semen, Zaad)<br />
A. Het is eene witte vloeibare kleefachtige vocht, die in<br />
de ballen tot voortplanting des menfchelyken geflagts bereidt,<br />
en in de zaadblaasjes bewaart wordt.<br />
F. Wat is Saliva, Speekzei')<br />
A Speekzei is eene vocht , die door de quylvaten,<br />
van de klieren afeefeheiden, en bereid, in de mond tot bevochtiging<br />
en ontdoening der fpyzen, ontlaft: de vocht, die de<br />
klieren van den ïlokdarm en van de maag aficheiden, is byna<br />
van den zeiven aart.<br />
F. Wat is het Succus Pancreaticus, Klierbedde zap)<br />
A. Het Klierbedde zap, is eene vocht, die uit de druif><br />
wyze klieren van het Klierbedde door eene byzondere buis<br />
in den twaalfvingeren darm, om de Gal te temperen, en de<br />
Chyl making te bevorderen, ontlaft.<br />
F. Wat «Bilis, Gal')<br />
A. Gal is eene geele bittere vocht, die de Lever en de<br />
Galblaas door den gemeenen Galleider tot ontbinding van<br />
de fpys en volmaking van de Chyl in den twaalfvingerigen<br />
darm geftort wordt.<br />
F. Wat is Sudor, Zweet)<br />
A. Zweet is eene ziltige vocht, die onder de huit<br />
af-
Fan de gemeene bekleed zei en des Lichaams. % i<br />
afgefcheiden, en door de Fori, zweetgaaten, uitgeworpen<br />
wordt: van den zeiven aart zyn de vochten, die door de<br />
onzigtbaare uitwazeming ontlaften»<br />
F. Wat is ürina, Pist<br />
A. Het is eene weyachtige zoute vocht, die van het bloed<br />
in de Nieren is afgefcheiden, en door de Pisleiders en de waterblaas<br />
ontlaft wordt.<br />
F. Wat is het Fluidum nervrnum, Zenuwvocht ?<br />
A. Het Zenuwvocht wordt in de herffenen bereidt, door<br />
deszelfs invloed zwellen de zenuwen: deze vocht wordt gehouden<br />
voor de zoogenaamde Spiritus animales, dieHyke geeften»<br />
F. Wat zyn Lachrymae, Traanen ?<br />
A. Traanen zyn eene vocht, die in een kleine quantiteit<br />
in de oogklieren tot bevochtiging der oogen wordt bereidt:<br />
maar in droefheid leveren deze klieren eene ongelooffelyke<br />
meenigte traanen uit.<br />
F. Wat is Mucus narium, Snot')<br />
A. Het Snot is eene dikke, weeke en onnutte ilymachtige<br />
vocht, die door veele klieren afgefcheiden , in de holligheden<br />
van de neus opgehouden , verdikt,. en door de<br />
neusgaten, en de openingen van het gehemelte ontlalk<br />
F. Wat is het Cerumen aurium. Oor/meer)<br />
A. Het is eene zalfachtige bittere onreinigheid , die zich<br />
in het oor, om het zelve inwendig te befchermen, ontlaft.<br />
IV. HOOFDDEEL.<br />
Van de gemeene bekleedzelen des Lichaams.<br />
F. WJElk zyn Tntegumenta communia, gemeene<br />
V V bekleedzelen des Lichaams,
22 Van de gemeene bekleedzelen des Lichaams.<br />
A. De gemeene bekleedzelen zyn het Epidermis, de Opperhuit;<br />
het Corpus reticulare, Huitsnet; deCutis, Huk; het<br />
Pinguedo, Vet, of de Membrana adipofa, het Vetvlies, en<br />
de Panniculus carnofus, het Vleezig vlies.<br />
V. Wat is de Opperhuit ?<br />
A. De Opperhuit is een. dun en gevoelig vlies, beftaande<br />
uit kleine fchubbetjes, weke van de zweetpypjes, en de<br />
zenuwachtige tepeltjes der huit voortkomen: de Opperhuit is<br />
met veele groefjes en gaatjes voorzien, waar uit het zweet<br />
ontlaft, en de hairen voortkomen: zy is met de huit of met<br />
het huitsnet verbonden, waar van zy in levendige door kokendwater,<br />
vuur of blaartrekkende middelen kan worden afgefcheiden<br />
: maar in doode lichaamen kan men zulks alleen met<br />
kokendwatei doen: zy is zeer dun; maar in de plant der voeten,<br />
en in de holligheden der handen dikker als op andere<br />
plaatzen van het lichaam: de fchubbetjes, daar de Opperhuit<br />
uit beftaat, vertoonen zich het alderklaarft op de lippen.<br />
Leeuwenhoek rekent dat 'er in een Opperhuits fchubbetje vyfhondert<br />
uitwazemende vaatjes zyn , en dat een zandkorrel<br />
twee-hondert en vyftig fchubben bedekt; zoo dat een korrel<br />
zant omvangen zal een hondert vyf- en twintig duizend mondjes,<br />
door welke wy dagelyks uitwazemen.<br />
V. Welk is het gebruik van de Opperhuit ?<br />
A. De zenuwen van de huit, welke de oorzaak zyn van<br />
het gevoel, te befchermen, en de uitwazemingen van de huit<br />
te matigen.<br />
V. Wat is het Corpus reticulare, Huitsnet ?<br />
A. Het is een dun met ontelbare kleine gaatjes doorboort<br />
vlies, leggende zeer digt aan de opperhuit: men vindt het<br />
meelt, in de voetzooien, en in de holligheden van de handen,<br />
toppen der vingeren, en in de tong, waar in het beft kan gezien<br />
worden. V<br />
T
Van de gemeene bekleedzelen des Lichaams. 23<br />
V. Wirdt aan dit Corpus reticulare eenig gebruik toegefchreven<br />
?<br />
A. Ja, want het houdt de tepelzenuwtjes, en de uitloozende<br />
buisjes van de huit, die door de gaatjes of .Pori gaan, in<br />
eene zekere en bepaalde fchikking: daarenboven bewaart het<br />
de zac/uigheid der tepeltjes, om ze zoo veel te bequamer tot<br />
het gevoel te maken.<br />
V. Wat is het Cutis, Vel, of de Huit?<br />
A. De Huit is een leerachtig bekleedzel, zy is uit pees- en<br />
zenuwachtige vezelen en zeer veel bloedvaatjes te zamengeweven,<br />
en wordt van boven met het Corpus reticulare, en<br />
met het Epidermis vereenigt, van onderen ruft zy op het vet,,<br />
of vetvlies: in haare oppervlakte vindt men de Papilla Pyramidales,<br />
Piramiedswyze tepeltjes, de Glandul* Jubcutane*,<br />
onderhuitfche klieren, endeSulci, groefjes.<br />
V. Welk is het gebruik van de Huit ?<br />
A. Deszelfs gebruik is de ondergelegen deelen te bekleeden ,<br />
en te befchermen: ook is zy een werktuig van het gevoel, en<br />
is daarenboven de gemeene ontlafter van het zweet, door<br />
middel van de uitwazeming: en eindelyk ftrekt ze de hairen,<br />
welke hunnen oorfpronk onder de huit in 't vet uit de zenuwen<br />
hebben, tot eenen voedzamen grond.<br />
V Is het hair ook een bekleedzel van het lichaam ?<br />
A. Men zou liet hair ook onder de gemeene bekleedzelen<br />
kunnen tellen, om dat het op alle deelen van het lichaam „<br />
uitgezondert de zooien van de voeten en de holtens van de<br />
handen wordt gevonden.<br />
V. Wat kan men omtrent de hairen aanmerken ?<br />
A. i >at ze niet op alle deelen van het lichaam even lang<br />
zyn; dat yder hair een ronde bolachtige wortel heeft; dat<br />
elk hair uit vyf of zes andere hairtjes, in eenen gemeene kakei'
2*<br />
Van de gemeene bekleedzelen des Lichaams.<br />
ker omwonden, beftaat; dat zy, als de nagels, by de wortel<br />
, door voortftuwing groejen ; en dat derzelver kokuren<br />
verfcheiden zyn.<br />
V Wat gebruik wordt aan het hair toegefchreven ?<br />
A. Het Hoofdhair dient om het hoofd te verwarmen en te<br />
verderen : dog het gebruik van het hair op de andere plaatzen<br />
van het lichaam is zoo klaar niet; nogtans zullen wy in<br />
het vervolg iets aangaande deszelfs gebruik zeggen.<br />
V. Zyn de Nagelen ook onder de bekleedzelen te Jlellen ?<br />
A. Men kan ze niet aanmerken als gemeene bekleedzelen,<br />
om dat ze alleen aan de uiteindens der vingeren en van de<br />
teenen worden gevonden, welkers bovenfte deelen zy bekleeden.<br />
V In hoe veel deelen wordt een Nagel verdeelt?<br />
A. In drie deelen, in het onderfte witte deel, dat men<br />
Lunella, maanring noemt, inden wortel, en in de punt.<br />
V. Van wat zclfflandigheid zyn de Nagels ?<br />
A. De Nagels beftaan uit verlangde, verharde, en zeer<br />
valt zamengevoegde hults tepeltjes: in den wortel, daar die<br />
tepeltjes nog teer en dun zyn, zyn zy zeer gevoelig, maar<br />
in de punt of top kunnen zy zonder pyn gefneden worden:<br />
de Nagels zyn aan de ondergelegen huit zeer vaft gehegt: nogtans<br />
kunnen zy in doode lichaamen lichtelyk met kokendwater<br />
afgefcheiden worden.<br />
V. Hoe worden de Nagels gevoedt ?<br />
A. De Nagelen hebben gelyk alle andere huits tepeltjes<br />
haare vaten, waardoor zy gevoedt worden, en groeijen dus<br />
gelyk het hair, en worden ook op dezelve wys gevoedt.<br />
V. Wat gebruik hebben de Nagels ?<br />
A. Zy befchermen de vingers en de teenen, op dat ze<br />
niet lichtelyk worden gequetft: zy maken voor de handen het<br />
op-
Van de gemeene bekleedzelen des Lichaams. £ f<br />
opligten van kleine dingen gemakkelyk, en dienen om de<br />
jeukerige partyen te klouwen, ook verhoeden zy in de gang<br />
der voeten de pynelyke aanftootingen.<br />
V Wat moet men aangaande de Membrana adipofa, het<br />
•Vetvlies, aanmerken?<br />
• A. Men moet aanmerken, dat dit vlies hetgeheele lichaam<br />
onder de huit bedekt, en met de huit zeer naauw isvereenigt:<br />
daarenboven dat men het overal tuflchen de fpieren vindt, en<br />
dat in magere menfchen deszelfs blaasjes van vet zyn ontbloot.<br />
V. Waar uit is het Vet te zamcngejlelt ?<br />
A. Het Vet wordt van het Slagaderlyke bloed afgefcheiden;<br />
door het zelve loopen veel aderen en llagaderen, en wordt met<br />
een vlies, dat uit verfcheide blaasjes beftaat, omringt.<br />
V. Wat gebruik heeft het Vet, en het Vetvlies)<br />
A. Het Vet en deszelfs vlies befchermt het lichaam tegen<br />
de koude; het matigt de fcherpigheden; het houdt de huit end?<br />
fpieren, als ook de andere deelen buigzaam; het belet de pynelyke<br />
wryving of kneuzing; ook dient het, om de ledige<br />
plaatzen te vullen, en de fchoonheid van het aangezigt, van<br />
denhals, en van den boezem te'vermeerderen, en in tydt van<br />
gebrek en ziekte verftrekt het wederom eenigerwyze voor<br />
voedzel.<br />
V. Wat is de Panniculus carnofus, het Vleezig Vlies?<br />
A. Het is een vleefchachtige rok, en kan met recht onder de<br />
gemeene dekzelen niet worden getelt, om dat het in den<br />
menfch niet anders, als in het aangezigt, wordt gevonden,<br />
In de beeflen is hettuffchcndehuitenhetvetgeplaaft, en dient<br />
dezelve om de huit te bewegen.<br />
D<br />
Z\
* 6 Van de- Geleding der Beencèren in Bet gemeen.<br />
V. H O O F D D E E L .<br />
Van de Geleding der Beenderen in het gemeer<br />
V. TTXEwyl de Beenderen aan het lichaam zyne gejla<br />
\Jf geven, en eenige voorname Ingewanden bej<br />
•ten; hoe worden de beenderen by malkander in hunne p<br />
teniden en te zamen gevoegt)<br />
A. Door Arihrofis, of Articulatio, Geleding.<br />
V. Eer wy tot de geleding zelfs overgaan; zeg my eens, w<br />
"men aangaande de Beenderen moet aanmerken)<br />
A. (i) Dat ze, gelyk alle andere deelen, worden gevoedt<br />
door het Slagaderlyke bloed; (2) dat zommige beentjes in<br />
}<br />
s moeders lichaam hunne volkomen groote hebben, 200 als<br />
tnen inde gehoorbeentjes gewaar wordt; (3) dat meeft alle andere<br />
beenderen in twintig jaaren hunne volkomentheid krygen;<br />
(4) dat de beenderen der kinderen week en buigzaam zyn„<br />
daarenboven dat zy ook veel meer beenderen hebben, als de<br />
volwafibhenen; dewyl deaangroeizels, die in de kinderen byzondere<br />
beenderen zyn, met 'èr tydt aan de beenderen groei*<br />
^en en een eenigbeen uitmaken, en (5) dat de tanden groeijen<br />
zoo lang de menfeh leeft.<br />
V. Wat kan men nog meeromtrent'deBeenderen aanm<br />
A. Men kan nog aanmerken,dat ze het lichaam onderfteunen<br />
cnvaftigheid geven: datzedeHeriTenen, het Hart, en andere<br />
ingewanden opfluiten; dat de tanden de fpys afbyten en in<br />
kleine deeltjes maaien, dat de gehoorbeentjes het geluit aan<br />
de gehoorzenuw mededeelen; dat de veelheid der beenderenen<br />
hunne konftige fchikking maakt, dat wy op alle plaatzen<br />
gèleedingen hebben, zonder welke men het lichaam niet kan<br />
bewegen, nog geen eenen voet zoude kunnen verzetten.
fran de Geleding der Beenderen in hit gemeen. 2?<br />
V. Zou men omtrent de Beenderen nog eenige aanmerkingen<br />
kunnen maken}<br />
A. Men zou 'er nog zeer veele kunnen optellen: ikzal'er<br />
nog eenige weinige byvoegen, namentlyk dat het middenite<br />
deel der beenderen, 't geen in kinderen het eerfte verhardt,<br />
Diaphyjis wordt genaamt; dat de harde uitfteekzels der beenderen,<br />
Apophyfes, na hunne gedaante Caput, hoofd; Cervix,<br />
hals; Spina, doorn; Mucro, punt; Corona, kroon;<br />
Stykides, priem, enz. worden genaamt: daarenboven worden<br />
aan de kleine fpongieufe aangroeizels de naamen van Appendices,<br />
enEpiphyfes toegeëigent; deze aangroeizels waflchen<br />
aan de groote beenderen door tulTchen komende kraakbeenderen,<br />
en dezelve zyn in de kinderen geheel kraakbeenig, en<br />
na maten dat zy door den tydt veranderen en verharden, worden<br />
zy Apophyfes, harde uitfteekzels: voorts vindt men in de<br />
beenderen Cavitates, holligheden, als Foramina, openin*<br />
gen, tot doorgang van aders en zenuwen; Meatus, oeiloo,'<br />
te holligheden, voor het merg; Sinus, groeven, deze gaan niet<br />
door en zyn als kuilen, gelyk de holtens der oogen, of als Ouiveh,<br />
waar in zommige bloedvaten leggen ,eok dienen zy totgeledingen,<br />
en deze zyn diep en worden Cotyle, of Acetabuhtm,<br />
of ondiqj, en worden Glene, of Shms Glenoideus genaamt,<br />
V. Hoe zyn de Beenderen aan malkanderengehegt}<br />
A. De beenderen zyn aan malkander gehegt door Diar*<br />
tbrofis, loflc geleding; door Synchondrofis, kraakbsenige geleding;<br />
en Sinarthrq/is, vafte geleding.<br />
r. ti'oe ^aiiierley Diarthrofis, Loffe Geleding, is'er)<br />
A. Daar zyn drie zoorten, namentlyk Enarthrofis, diepe<br />
geleding; Arthredia, ondiepe geleding, mGinglymus, onderlinge<br />
ontfanging<br />
V. Op hoedanig een wyze gefchiedt de Enarthrofis, Diepe<br />
Geleding} D 4 A.
18 Van de Geleding der Beenderen in het gemeen.<br />
A De diepe geleding gefchiedt, wanneer een rond hoofd?<br />
van een been ontfangen wordt in eene ronde holligheid van<br />
een ander been; gelyk in de geleding van het Femur, dycbeen<br />
met het Jfchium 3 heupbeen.<br />
V Wat is de Arthrodia, Ondiepe Geleding)<br />
A. De ondiepe geleding is, wanneer het hol ondiep, of<br />
vlak 'is, en het ontfangen hoofd daar maar op, of tegens<br />
aan legt, gelyk in de geleding van het opperarm been met het<br />
fchouwderblad. .<br />
V Hoe gefchiedt de Ginglymus, Onderlinge Ontfanging<br />
A. De onderlinge ontfanging gefchiedt, als twee beenderen<br />
malkander beurtelings of onderling ontfangen, zoo dathet<br />
hoofd van het eene been in de holligheid van het ander<br />
beide ontfangt, en ontfangen wordt, gelyk men ziet van het<br />
opperarmbeen met den elleboog: of zy gefchiedt , als een<br />
been aan het eene eind een ander been ontfangt, en aan het<br />
ander eind door het zelve been ontfangen wordt, zoo als iade<br />
vereeniging van het groote Ellebeen met de kleine elleboogspyp<br />
gefchiedt: of als een been aan het eene eind een ander<br />
been ontfangt, en aan het ander eind door een derde been<br />
ontfangen wordt, gelyk in de geleding der wervelbeenderen:<br />
nog kan men tot de onderlinge ontfanging brengen<br />
alle die geledingen, welke zich eigentlyk niet onderling<br />
vereenigen, als ze maar alleen een uittrekkende en buigende,<br />
doch geen zydewaartfche beweging kynnen maken , gelyk<br />
in het gewrigt van het dyëbeen met het fcheenbeen te zien is.<br />
V Hoe gefchiedt de Synchondroüs, Kraakbeenige Geledi<br />
A. Zy gefchiedt, als de einden van twee beenen aanmalkander<br />
vereerïigt worden door middel van een tulTchen komend<br />
kraakbeen, en zoo worden de lichaamen van de Vertebr#i<br />
wervelbeenderen, en de einden van_.de Cofla, ribben<br />
3
Van de Geleding der Beenderen m het gemeen. 5p<br />
ben, en het Sternwn , borftbeen , aaa malkander gehegt.<br />
V. Wat is dè Synarthrofis, Vajle Geleding)<br />
A. Het is een geleding zonder beweging: zy gefchiedt, of<br />
door Sutura, naden, of door Gomphofis, fpykervvyze geleding.<br />
V. Wat is de Geleding door naden)<br />
A. Zy is een zaag- of tandachtige invoeging van twee<br />
beenderen: daar zyn waare en valfche naden: de waare zyn<br />
(kSutura Coronalis, Sagïttalis, en Lambdoidea, de Kroon-,<br />
Pyl-, en Winkelnaad: de valfche zyn Sutura Spnria; men<br />
vindt ze aan de heupbeenderen: ook gefchiedt deze geleding<br />
door een ftreep of linie, en wordt dan genoemt Harmonia,<br />
en Coagmentatie.<br />
V. Wat mbet men omtrent de Naaden van de beenderen van<br />
het hoofdkiamnerken)<br />
A. Dat het harde herflenvlies aan dezelve is vaftgehegt,<br />
en dns a!s opgehouden wordt; dat 'er bloedvaten en zenuwen<br />
door gaan; dat men op de naaden geen trepaan moet<br />
ftellen: dat derzelver onvolmaaktheit in de geboorte grooten<br />
dienft doet, om dat de beenderen van het hoofd daardoor over<br />
malkander kunnen fchuyven; en dat in quetzingen van het'<br />
hoofd de fcheuren van het bekkeneel niet zouden doorgaan over<br />
het geheele hoofd.<br />
V. Hoe gefchiedt de Gomphofis, Spykerivyze Geleding}<br />
A. Deze gefchiedt, als het eene been in het ander hegt<br />
gelyk een fpyker in een link hout: en op deze wy ze gefchiedt<br />
de geleding der tanden in hunne kasjes.<br />
• V. Zyn "er ook Geledingen door zamenvoeging ?<br />
A. Ja, behalven de Synchondrofts, kraakbeenig« zamenvoeging<br />
, zyn 'er nog zamenvoegingen door banden, peezen,<br />
vliezen, en fpieren, en deze worden genaamt Syneurofis,<br />
Syntenofis, Synymenfis, en Syffarcofis,
go Van alle de Geledingen der Beenderen 'in hepbyzonder»<br />
VI. HOOFDDEEL.<br />
Van alle de Geledingen der Beenderen in het<br />
byzonder.<br />
y y f Qe wordt het Os Frontis, Voorhoofdsbeen, verse*<br />
XJ. nigt met de OiFa Sy ncipitis, Opperhoofds beenderen.<br />
A. In kinderen door vliezen, maar in volwaiTehenen door de<br />
Sutitra Coronalis, Kroönnaad.<br />
V. Hoe gefchiedt de vereenig'mg van het Voorhoofdsbeen met<br />
de neus-, de kaak-, en de traanbeenderen ?<br />
A. Door Sutura Tranfverfalcs, owarfche naaden.<br />
V. Hoe wordt het met de jukbeenderen, met het zeef been,<br />
en met het wiggebeen zamengevoegt ?<br />
A. Het voorhoofdbeen wordt met de jukbeenderen door<br />
Harmonia, een linie, met het zeef been door den zeefsbeensnaad,<br />
en met het wiggebeen door den wiggebeensnaad zamengevoegd.<br />
V. Hoe worden ^OtTaSyncipitis, Opperhoofdsbeenderen,<br />
met malkander vereenigt)<br />
A. Door de Sutura Sagittalis, Pylnaad.<br />
V. Hoe met het voorhoofdsbeen ?<br />
A. Door den Kroönnaad.<br />
V. Hoe met het Os Occipitis, Agterhoofdsbeen, metdeOih<br />
Temporalia, Slaapbeenderen, en met het wiggebeen}<br />
A. Zy worden met het achterhoofdsbeen door den winkelnaad,<br />
met de llaapbeenderen door de fchubwyze naaden,<br />
en met het wiggebeen door den wiggebeensnaad verecnigt.<br />
V. Hoe wordt het Os Occipitis, Achterhoofdsbeen, met de<br />
opperhoofds beenderen, met de flaapbeenderen, met het wiggebeen,<br />
en met den eerjlen wei vel van den hals te zamen gevoegt?<br />
Ai
Tan alle de Geledingen der Beenderen in het byzonder. j*<br />
A. Met de opperhoofds. en flaapbeenderen door den win<br />
kelnaad, met het wiggebeen door overeenkomft, enmetdea<br />
S d r C e n e d u b b e l d e<br />
Sing ^ °° ^diepe ge--<br />
V. Hoe gefchiedtdevereenigingvan de O/Ta Triquetra DrJs<br />
tXeT J£Sy<br />
^ ^ acbterh0<br />
^ «><br />
A. Deze vereenigen zich door hunne naaden<br />
. ^^^^^O^Temporalia, SI aapbeenderen, met<br />
de opperhoofds beenderen, met het wiggebeen, met het acler-<br />
hoofdsbeen met de jukbeenderen, en met de onderjle kaakL<br />
mengevoegt ?<br />
J a<br />
A. Met de opperhoofds beenderen , en met het wiggebeen<br />
door fchubwyze naaden; met het achterhoofdsbeen dofr den<br />
^kelna^m^<br />
en met de onderfte kaak door ecnedubl^oiKÏepe^S<br />
F. Hoe gefchiedt de vereenigingvan het Os Sphanoideum'<br />
Warnet het achterhoofdsbe^<br />
foegbeen, verhemeltensbeenderen, kaakbeenderen, MblZl<br />
deren, voorhoofdsbeen, en met de opperhoofdsbeenderln "<br />
A. Deze vereeniging gefchiedt met het achterhoofdsbeen<br />
door overeenkomft met de flaapbeenderen door fdX v_e<br />
naaden met het zeefbeen door den naad van het S<br />
met het ploegbeen, de verhemeltensbeenderen, e^ met de<br />
kaakbeenderen door Harmonia, linie of overeenkomft met<br />
de jukbeenderen het voorhoofds-been, en met de JpoT<br />
? ?<br />
hoofdbeenderen door den naad van het wjWebeen<br />
V. HoewordthetOsLtmoióes, Zeef been, vereenm met<br />
het voorhoofdsbeen, met het wiggebeen, met hetplSen' Zt de neus- de traan- en met de kaakbeenderen > g<br />
'<br />
A Het zeefbeen wordt vereenigt met hét-voorhoofdsbeen<br />
door
3 i Vm alle de Geledingen der Beenderen m het byzonder.<br />
door d-n naad van het zeeten; met het wiggebeen, door<br />
den wiggebeensnaad, en met hetploegbeen, de neus-, traan-,<br />
in kaakbeenderen door overeenkomft. .<br />
K Hoe verbinden zich de OfTa Auditus, Gehoorbeentjes )<br />
A De hamer verbindt zich met het aanbeeld door onder^<br />
hW vafte geleding; het aanbeeld wordt met het ronde beente<br />
verbonden door ondiepe vafte geleding; het ronde beentje<br />
wordt vaftgehegt met den ftegelreep door kraakbeen; de voet<br />
met het ovale venfter door vliezen, en deze alle worden met<br />
het trommelvlies door vliezen te zamen vaftgemaakt.<br />
V. Hoe worden de OfTa Nafi, Neusbeenderen, te zamen ge<br />
^A* Zy worden te zamen gevoegt door Harmonia, overeenkomft,<br />
maar met het voorhoofdsbeen worden zy door een<br />
dwarichen naad vereenigt, en met de kaakbeenderen, en met<br />
het middenfehot van het zeefbeen door overeenkomft.<br />
V. i/^W^OffaLachrymalia, Traanbeenderen, met<br />
let voorhoofdsbeen, de kaakbeenderen, en met het zeefbe<br />
^7 De" vereeniging met het voorhoofdsbeen gefchiedt door<br />
cendwarfchen naad, maar de zamenvoeging met de kaakbeen,<br />
deren, en met het zeefbeen, door overeenkomft. ,<br />
K Hoe wordende OfTaZygomatica, Jukbeenderen,vereemgU<br />
A Zv worden met het voorhoofdsbeen door overeenkomft,<br />
met de kaakbeenderen, en met de uitfteekzels der flaapbeenderen<br />
door overeenkomft, en met het wiggebeen door den wig,<br />
gebeens naad vereenigt.<br />
h<br />
V. D^OfTaMaxillana, Kaakbeenderen, wordendoot ove<br />
eenkomft verbonden : maar hoe worden zy met het v<br />
hoofdsbeen , met de neus- en de traanbeenderen ,jM•M<br />
ze^
Van alk de Geledingen der Beenderen in het byzonder. 33<br />
heenderen, met het ploegbeen en tnet de tanden , vereenigt )<br />
A. De kaakbeenderen worden met het voorhoofdsbeen door<br />
den dwarfchen naad verbonden; en met de neusbeenderen,<br />
met het zeefbeen, met de jukbeenderen , met liet wiggebeen,<br />
met de verhemeltens beenderen , en met het ploegbeen door<br />
overeenkomft te zamen gevoegt; maar de geleding der tanden<br />
gefchiedt door de fpykerwyze invoeging.<br />
V. Hoe gefchiedt de zamenvoeging van de OfTaPalati, Verhemeltensbeenderen<br />
)<br />
A. De Verhemeltensbeenderen worden met malkander, als<br />
ook met dó kaakbeenderen, met de fpongieachtige beenderen,<br />
met het ploegbeen, en met het wiggebeen door Harmonia,<br />
overeenkomft, te zamen gevoegt.<br />
V. Hoe wordt het OsVomer, Ploegbeen, met de kaakbeenderen,<br />
met de verhemeltensbeenderen, met het wiggebeen, en<br />
met het zeefbeen vereenigt )<br />
A. Door overeenkomft.<br />
V. Hoe wordt de Maxilla Inferior, Ondcrfle Kaak met dei<br />
Jlaapbeenderen te zamen gehegt )<br />
A. Door ondiepe loüe geleding, en ten aanzien der banden,<br />
door Syndesmofis, ten opzicht van de tufTchen leggende<br />
kraakbeenderen, door Synchondrofis, en wegens defiaapfpier<br />
door Syffarcofis.<br />
V. Hoe worden de Dentes, Tanden, in hunne kasjes vajl<br />
gemaakt)<br />
A. Door de fpykerwyze invoeging en het tandvleefch.<br />
V. Op watmanier wordt hef OsHyoides, Tongbeen, aan<br />
de onderfte kaak, aan het priemswyze uitfteekzcl, en aan hei<br />
horftbeen vaft gehegt)<br />
A. Door vleefch.<br />
V. Hoe wordt de Atlas, Waerelddrager, aan de knokken<br />
E van
24- Van alle de Geledingen iet' Beenderen in het byzonder.<br />
van het achterhoofsdbeen, en aan den ommedraaijer vafl gfi<br />
maakt)<br />
A. Aan de knokken of uitfteekzels van het achterhoofdsbeen<br />
door eene dubbelde ondiepe geleding, en aan denomraedraai»<br />
jer door onderlinge ontfanging.<br />
V. Hoe gefchiedt de zamenvoeging van de Vertebrat verse j<br />
Ware Wervelen}<br />
A. Dc ware wervelen worden voorwaarts met malkander<br />
gevoegt door kraakbeen, en achterwaars door onderlinge loffe<br />
geleding.<br />
V. Maar hoe wordende Vertebrae Spuri^e, Valfche Wervelen<br />
met malkander vereenigt)<br />
A. In kinderen gefchiedt deze vereeniging door kraakbeen f<br />
maar in oude menfchen door overeenkomft.<br />
V. Hoe wordt bet Os Sacrum, Heiligbeen, met denlaajlen<br />
lenden wervel, met de darmbeenderen, en met het Jlietbeen<br />
zamen gevoegt)<br />
A. Door kraakbeen.<br />
V. Hoe gefchiedt de vereeniging van het Sternum, Bor/l*<br />
leen, met de ribbens, met de Jleutelbeenderen, en met het<br />
tmgebeen)<br />
A. Dc vereeniging van het borftbeen met de ribbens, en<br />
de fleutelbeenderen gefchiedt door kraakbeen; maar met het<br />
tongebeen door vleefch.<br />
V Hoe worden de Cofbe, Ribben, te zamengevoegtï<br />
A. Zy worden met malkander door vleefch te zamen gevoegt;<br />
maar met de wervelen van de rug gefchiedt de zamenvoeging<br />
door de rondom bewegende geleding, en met het<br />
borftbeen door kraakbeen.<br />
V. Hoe worden de Claviculae, Sleutelbeenderen, dan malr<br />
Ssmder gevoegt}<br />
M
Van alk de Geledingen der Beenderen in hei byzonder. 3 §•<br />
A, Zy worden aan malkander gevoegt door banden.<br />
V. Hoe worden zy met het borftbeen, met defchouwderblaêen,<br />
én met de bovenfte ribben vereenigt)<br />
A. Met het borftbeen, en met de fchouwderbladen door<br />
kraakbeen, en met de feovenfte ribben door vleefch.<br />
V. Hoe worden de Scapulae, Schouw derbladen, met het opperarmbeen,<br />
met de Sleutelbeenderen , en met de wervelbeenderen<br />
te zamengevoegt)<br />
A. De Schouwderbladen worden met het opperarmbeen<br />
door ondiepe loffe geleding ; met dc fleutelbeendercn door<br />
kraakbeen en met de wervelbeenderen door vleefch te zamen<br />
gevoegt.<br />
V. Hoe worden de OfTa Innominata, Ongenaamde Beenderen,<br />
dan een gevoegt ?<br />
A. In kinderen worden zyaan een gevoegt door kraakbeen,<br />
en in oude menfchen door overeenkomft.<br />
V. Hoe gefchiedt derzelver geleding met het Dyëbeen)<br />
A. Door diepe lofle geleding.<br />
V. Hoe wordt bet Os llion, Darmbeen, met het heiligbeen<br />
verbonden)<br />
A. Door kraakbeen en vliezen.<br />
V. Hoe worden de OJOTa Pubis, Schaambeenderen, met malkander<br />
gehegt)<br />
A. In jonge menfchen door kraakbeen, en in ftokouden<br />
door overeenkomft.<br />
V. Hoe gefchiedt de geleding van het Os Humeri, Opperar<br />
mbeen, met hetfchouw derblad, met het el lebeen, en met het<br />
fpeekbeen)<br />
A. Met het fchouwderblad door ondiepe lolTe geleding,<br />
met het ellebeen door onderlinge' Me geleding, en met het<br />
ipeekbeen door ondiepe loflê geleding.<br />
E % K
gó Fan alle de Geledingen der Beenderen in Ut byzonder.<br />
F. Hoe wordt het Ellebeen met het opperarmbeen, met htt<br />
fpeekbeen en met de voorhand te zamen verbonden f<br />
A. Het Ellebeen verbindt zich met het opperarmbeen door<br />
onderlinge lolTe geleding, met het fpeekbeen onder en boven<br />
door rondom bewegende geleding % en met de voorhand door<br />
©ndiepe lolTe geleding.<br />
F. Hoe wordt^föRadius, hef Speekbeen, methetopperarmbeen<br />
, met het ellebeen, en met de voorhand te zamenvoegt ?<br />
A. Het fpeekbeen wordt met het opperarmbeen door ondiepe<br />
lolTe geleding, met het ellebeen aan beide de eindens<br />
door rondom bewegende geleding, en met de voorhand door<br />
ondiepe loffe geleding te zamengevoegt.<br />
F. Hoe worden de OlTa Carpi, Beenderen der FoorhandV<br />
ie zomen gevoegt l<br />
A. Zy worden in het byzonder met malkander door ondiepe<br />
vafte geleding te zamen gevoegt ; maar de zamenhech»<br />
ting der twee ryen gefchiedt door onderlinge vafte geleding;,<br />
•voorts worden de beenderen van de voorhand met hetelle- en<br />
fcet fpeekbeen door ondiepe loffe geleding, en met de beenderen<br />
van de nahand door onderlinge vafte geleding te zamen<br />
gehecht.<br />
F. Hoe worden de OfTa Metacarpi, Beenderen der Nahand, -<br />
met malkander verbonden^<br />
A. Het eerfte been van dë nahand wordt met het tweede<br />
door onderlinge vafte geleding verbonden, het tweede met<br />
het derde, en het derde met het vierde door ondiepe vafte geleding:<br />
voorts worden zy met de beenderen der voorhand<br />
door onderlinge vafte geleding, en met de eerfte geleding,<br />
der vingeren door ondiepe loffe geleding te zamen gevoegt.<br />
F. Hoe worden de Offa Digitorum, Beenderen der VingerS<br />
fe zamen gevoegt)
Fan alle de Geledingen der Beenderen h het jtyzonder.<br />
A. De eerfte ry dezer Beenderen hecht zich aan de heenderen<br />
der nahand door ondiepe loffe geleding, en de tweede<br />
ry wordt met de eerfte, en de derde met de tweede, en de<br />
«erfte met de tweede door onderlinge loffe geleding te zamen<br />
gevoegt»<br />
F. Hoe gefchiedt de geleding van het Os Femoris, Dyëbeen,<br />
met de ongenaamde beenderen , met het fcheenbeen, en<br />
met de kniefchyf ?<br />
A. Zy gefchiedt met de ongenaamde beenderen door diepe<br />
loffe geleding, met het fcheen been door onderlinge loffe<br />
geleding, en met de kniefchyf door vleefch en onderlinge<br />
ontfanging.<br />
F. Hoe wordt de Tibia , of het Scheenbeen, met het dyëheen,<br />
het kuitbeen,. de kniefchyf, en met het kootbeen te zamen<br />
gevoegt ï<br />
A. Het Scheenbeen wordt met het dyè'been door onderlinge<br />
loffe geleding, met het kuitbeen door ondiepe vaft©<br />
geleding, met de kniefchyf door banden en onderlinge ontfanging<br />
en met het kootbeen door onderlinge loffe geleding,<br />
te zamen gevoegt;<br />
V. Hoe wordt de Fibula, of het Kuitbeen vajl gehegt)<br />
A. Het Kuitbeen wordt vaft gehegt met het fcheenbeendoor<br />
ondiepe vafte geleding, en met het kootbeen door ondiepe<br />
loffe geleding.<br />
F. Hoe wordt de Aftragalus, of het Kootbeen met hef<br />
fcheen-, en kuitbeen, met hei fchipwyzebeen , en met het hielbeen<br />
te zamen gevoegt ?<br />
A. Met het fcheen-, enkuitbeen gefchiedt de samenvoeging<br />
door diepe loffe geleding, met het "chipwyzebeen door<br />
diepe vafte geleding, en met het hielbeen door onderlinge<br />
vafte geleding,.<br />
E 3- B
38 Van alle de Geledingen der Beenderen in het by zonder.<br />
V. Hoe gefchiedt de geleding van hst Os Calcis, Hielbeen ^<br />
met htt kootbeen, en met het teerlingswyzel een)<br />
A. De geleeding van het hielbeen met net kootbeen gefchiedt<br />
door onderlinge vafle geleding, en met het Teerlings 1<br />
-<br />
wyzebeen door ondiepe vafte geleding.<br />
V Hoe wordt het Os Scaphoides, Schipwyzebeen, met het<br />
kootbeen, de drie bytelbeenderen, en met het teerlingswyze<br />
been te zamen gevoegt )<br />
A. Het Schip wyzebeen wordt met liet kootbeen door diepe<br />
vafte geleding ; en met de drie bytelbeenderen, en het<br />
teerlingswyzebeen door ondiepe vafte geleding te zamen gevoegt.<br />
V. Hoe wordt het Os Polymorphon, Teerlingswyzebeen,<br />
met het hielbeen, met het fchipwyzebeen, met het buitenfte<br />
bytelbeen , en met de twee laafte beenderen van de navo<br />
vaft gehegt)<br />
A. Door ondiepe vafte geleding.<br />
V, Hoe worden de drie Olïa Cuneiforma, Bytelbeenderen,<br />
vereenigt )<br />
A. Zy worden met malkander aan het fchipwyzebeen, en<br />
aan het teerlingswyzebeen door ondiepe vafte geleding, en<br />
aan de drie eerfte beenderen der navoet door ondiepe loffe<br />
geleding vereenigt.<br />
V. Hoe gefchiedt de geleding van de OiTa Metatarfi, Beenderen<br />
van de Navoet, met de drie bytelbeenderen, het teerlingswyzebeen,<br />
, en met de eerfte ry beenderen der vyf teene<br />
A. De geleding van de beenderen van de navoet met de drie<br />
bytelbeenderen, en het teerlingswyzebeen gefchiedt door ondiepe<br />
geleding; en met de eerfte ry van de beenderen der vyf<br />
teenen door onderlinge ontfanging.<br />
V. Hoe worden de Beenderen van de Teenen en van de N<br />
doet met malka.Jer verbonden) A°
Fan alk de Geledingen der Beenderen in het byzonder. %f<br />
A. Door onderlinge ontfanging.<br />
F. Hoe worden de OiTa Sefamoidea, Zaadbeentjes, met<br />
andere beenderen te zamen gehegt)<br />
A. Deze zamenhechting gefchiedt mede door onderlinge<br />
ontfanging.<br />
F. Dewyl de kennis van de geleding der beenderen van de<br />
grootjle noodzaakelykheid in de Heelkonjl is, zoo om de ontledingen<br />
te her/lellen, als om de infny dingen, welke dikwils ontrent<br />
de geledingen moeten verrigt worden, zoo zullen wy<br />
nog onderzoeken de deelen, die de geledingen bevorderen:<br />
welke zyn die)<br />
A. Zy zyn of'Adjuvantia, hulpdeelen, welke de zamenhechting,<br />
beweging, en verfcheide zoorten van geledingen<br />
te weegbrengen; tot dezelve behooren de banden, het vet,<br />
of fmeer, het kraakbeen, en de gedaantens van de eindens<br />
der beenderen: ofzy zyn Coadjuvantia, meedehelpende deelen,<br />
en deze zyn, die de Banden verfterken, en de beweeging<br />
der leeden verligten, zoodanige zyn de Peezen der Spieren,<br />
wanneer ze de banden der geledingen vereenigen, of<br />
dezelve ten deelen omwinden: ook kunnen de Zaadbeentjes<br />
hier toe gebragt worden,<br />
F. Onder de Adjuvantia, Hulpdeelen, zyn onder anderen<br />
opgetelt de Ligamenta, Banden; door welk een band wordt<br />
het onderfte kaakbeen met de Jlaapbeenderen vaftgehegt ?<br />
A. Door het Ligamentum Clrculare, of den JRingswyzeband:<br />
deze band is fterk, dog niet heel vaft gefpannen: hy<br />
neemt zynen oorfpronk van de Sinus Glenoideus, vlakke groef<br />
des flaapbeens, en omvat de gantfche knok der onderfte kaak^<br />
om welkers hals hy zich vervolgens vafthegt.<br />
F, Hoe gefchiedt de vafthegting van het hoofd met het eer-<br />
Jle wervelbeen, of den Atlasï
4ö- Van alle de Geledingen der Beenderen in het bizonder,<br />
A. Deze yafthegting gefchiedt rondom door een' breederï<br />
band', Ligamentum latum: hy neemt zyn begin aan het achterhoofdsbeen:<br />
deszelfs vliesachtige gedeelte bekleedt de wer,<br />
velbeenderen inwendig.<br />
V. Wordt deze Breede Band alleen aan het hoofd, en het eerüe<br />
wervelbeen, en niet aan het tweede wervelbeen vaflgehegt ?<br />
A. Hy wordt alleen aan het hoofd en het eerfte wervelbeen<br />
vaftg'ehegt: want het tweede wervelbeen wordt door eenen<br />
fmallen band, Ligamentum teres, die zeer fterk is, aan deszelfs<br />
tandwyze uitfteekzel, en het aditerhoöfdsbeen na by het<br />
groote gat vaft gemaakt.<br />
V. Heeft de Atlas, Waerelddrager, ook banden, waardoor<br />
hy wordt vajl gemaakt ?<br />
A. Ja, hy heeft niet alleen banden, maar ook peezen: hy<br />
heeft'een Ligamentum Semicirculare, fterke halfronde band<br />
aan de binnen zyde van voren: deze heeft een dwarfchenloop,<br />
om het tandwyze uitfteekzel der volgende wervelen te omvatten,<br />
en te hechten , op dat het Rugmerg niet zou befchadigt,<br />
of gedrukt worden: ook heeft hy een Ligamentum<br />
Membranaeeum, vliezige band; deze bindt de vier eerfte<br />
halswervelen in en uitwendig rondom aan malkanderen valt<br />
De peezen, die men als meedehelpende deelen moet aanmerken,<br />
komen van de in- en uitwendige, als mede van de<br />
fchuinfche fpieren. .<br />
V. Worden de Wervelbeenderen ook door banden verjterkt?<br />
A Ta, zy worden na de lengte des ruggegraats door fterke<br />
halfronde banden , die voor en zyde waarts over de lichaamen<br />
der wervelen uitgebreidt worden, gehegt: daarenbo-<br />
A a„ oiu^pwprup'pn nr>£r door eenen anderen vezel- en<br />
kraakbeenigen band te zamen je voegt; deze band ftamt af van<br />
-p «. , „„ .„Afrit tYlPf rloTO V»<br />
dedaar tuilchenleggenaeKraanDeenueiw.,cu wwuimu<br />
c<br />
om-
Van alk de Geledingen der Beenderen in het byzonder. 4^<br />
omkleedt, opdat zy in het buigen niet van malkander zouden<br />
wyken: nog worden al hunne zydelyke uitlleekzelg en<br />
achterfte graaten door vliezige banden te zamen gehegt: inwendig<br />
gaat door den ganfchen Ruggegraat een andere vliesachtige<br />
band, die de binnenfte holligheid van boven tot beneden<br />
bekleedt, en de wervelen te zamen bindt: eindelyk<br />
worden de wervelbeenderen nog door mede helpende deelen<br />
vaftgehegt, namentlyk door Peezen van de daar aan vaft<br />
gehegte Spieren.<br />
V Worden aan de Ribben ook banden toegevoegt ?<br />
A. Ja, want zy zyn niet alleen aan de wervelbeenderen<br />
des rugs door fterke banden vaftgehegt, dewelke van de zydfche<br />
uitfteekzels voortkomen ; maar zy worden ook aan het<br />
Borftbeen met behulp van het tulTchenkomend kraakbeen<br />
door dunne banden vaftgemaakt; daarenboven worden zy aan<br />
wederzyden door-de Peezen van de boven- en onderribbige,<br />
als mede van de driehoekige borftlpieren vaftgehegt.<br />
V. Wordt het Heiligbeen ook door banden en meedehelpende<br />
deelen vaftgemaakt ?<br />
A. Het Heiligbeen wordt met de ongenaamde beenderen<br />
door twee fterke breede banden vaftgemaakt: daarenboven<br />
wordt het met Peezen, die van de byliggende ipieren voortkomen,<br />
vaftgehegt.<br />
V. Heeft het Schaambeen ook een band?<br />
A. Ja, want boven over het gat is een dunne band gefpannen,<br />
dewelke de Stopperlpieren van malkanderen onderfcheidt.<br />
V. Heeft het Opperarmbeen ook banden en peezen, waarmede<br />
het wordt vaftgehegt ?<br />
A. Het Opperarmbeen wordt aan het fchouwderbladt door<br />
een' grooten breeden band, Ligamentum Orbiculare, ofArti-<br />
F culatorium,
£?. Tan alk de Geledingen der Beenderen in het byzonder.<br />
culatorium, ronde of geledingsband, vaftgehegt; in dezeir<br />
band is de geheele knok van het Opperarmbeen beiloten: hy<br />
heeft zyn begin van den rand der fchouwderblads holte, en<br />
eindigt onder het hoofd des Opperarmsbeen : daarenboven<br />
worden de twee Broceffus Coracoideus, Ravenbeks uitfteekzels<br />
, en het Acromion, Schouwderbeens uitfteekzel, nog door<br />
een' breeden fterken band aan malkander vaftgemaakt: onder<br />
dezen band gaat de lange Pees van de tweehoofdige Spier,<br />
en maakt, als een meedehelpend deel, een fterken peesachtigen<br />
band: eindelyk vindt men hier nog vier medehelpende Peezen<br />
nevens malkanderen, die van de kleine ronde, boven-,<br />
en ondergratige , en onderfchouwderblads fpieren hunnenoorfpronk<br />
hebben.<br />
ft. Welke banden heeft het Ellebeen t<br />
A. Het Ellebeen heeft twee zydfche banden; de eerfte<br />
neemt zyn begin aan de binne zyde ter lengte van een duim<br />
Tan de inwendige en onderfte knok des Opperarmbeens 3<br />
Ontrent daar de binnenfte Speeksbeens fpieren benevens de<br />
Palms- en de hooge Spieren haaren oorfpronk nemen ; van<br />
daar loopt hy tot aan de verhevenheid van het Ellebeen, waar<br />
aan hy wordt vaft gehegt. De tweede is uitwendig en ontrent<br />
van de zelfde lengte, maar is breeder: deze neemtzyn<br />
begin van de buitenfte knok van het Opperarmbeen ; hy<br />
omvat het hoofd van het Speekbeen en ftrekt tot aan de buiten<br />
zyde van het Ellebeen. Onder deze twee banden legt<br />
nog een ronde band, dewelke het geheele lid omkleedt; hy<br />
neemt zyn begin onder aan het Opperarmbeen rondom boven<br />
de voorfte en achterfte holligheid T en omvat zöo wel<br />
het Elle- als liet Speekbeen: eindelyk, zyn tot meede helpende<br />
deelen aan het Ellebeen toegevoegt van voren de binaenfte<br />
Armfpier 5 en van achteren de oplichtende buitenfte
Fan alk de Geledingen der Beenderen in het byzmder. 4 5<br />
fte Ar^pier, en de lange- en korte Ellebeens fpieren<br />
F Door welke banden wordt het Ellebeen met het Speel<br />
been nog zamen gehegt ? eK<br />
-<br />
>ermeamm, ot den tuffchen band, welke ook Membram LI<br />
gamentofa genaamt wordt, te zamen verbondenTlzTband<br />
itrekc z.ch over de geheele ti,ITchenwydte tuffeletóde de<br />
pypen: voorts drenen tot meede helpende deelen de Peezet<br />
van de aehteromkeerende korte-, vooromkeerende rondeen<br />
van de vierkante Spieren. '<br />
V. Wat voor banden vindt men in de voorband*<br />
o r d v i n d t m e<br />
,„ V ? ff « verfcheide banden: als daar<br />
ayn (i) het Ligamentum anmlare, of de rimjwvze banddeze<br />
band wordt uit twee banden té aanren geS-deït'<br />
o o r r r o n k<br />
atS 22£ P «** *n duinf, en loopt tot<br />
mOjJuulumPtJiprme, en maakt een boog, waar inde vin-<br />
S S ' H D<br />
^ 0<br />
^ ? ' * « omvat de<br />
d e b t e n f t e E l l e<br />
ren »l« r j "' " e n<br />
Speekbeens fpieren<br />
als een fcheede, en (trekt zich uit tot aan de buiten!}*<br />
zyde des Speekbeens : (a) het tigameWm OHSLS? of<br />
lund, en het Ellebeen omvangt: (3) de twee zydfche banoen,<br />
de b.utenfte a de breedfte, en heeft zVn te m „X<br />
aan het Speekbeen, en eindigt in het Bytelwyz" Entje de<br />
bmnenfte, d,e zoo breed „iet is, komt van het Pr emwvze<br />
«mfteekze van het Ellebeen, en loopt langs de zyde v^den<br />
kiemen vmger, en eindigt aan het ojieAmutiZme<br />
haakswyze Beentje i ( 4) het Ligamen'um Genera of 2<br />
algemeene band ; deze is zeer vtft en bedekt le1 beentS<br />
van de.voo.hand I hy neemt zyn begin boven ofde hand aï«<br />
l 2<br />
de
44 Van alle de Geledingen der Beenderen m Ut byzonder.<br />
de eerfte ry dezer beentjes; onder den ronden band gaat hy<br />
m alle de beenderen van de nahand: (5) het Ligamentum<br />
"particulare , zynde de byzondere band, dewelke de twee<br />
ryen van de beenderen des voorhands aan malkander bind:<br />
(6) verfcheide Ligamenta individudlia, onverdeelde banden,<br />
waardoor yder beentje in het byzonder aan zyn naaft aangelegen<br />
deel gehegt wordt. B&alven deze Adjuvantia, hulpdeelen,<br />
200 moet men nog den gemelden Ring wyzen band, als<br />
een meedehelper der andere banden, aanmerken. Watdemeenigvuldige<br />
peezen, dewelke in de voorhand worden gevonden,<br />
aanbelangt, zy komen van de Spieren voort, et doen<br />
zeer weinig tot de zamenhechting van de beenderen van de<br />
y<br />
° 0<br />
p ZÏ<br />
Bnor welke banden worden de Beenderen van de Naland<br />
te zamen gevoegt ?<br />
A Door korte ronde banden: zyzyn dubbeld, en leggen<br />
op malkander, de buitenfte is dik, maar de binnenfte zeer<br />
dun- nog worden de beenderen van de nahand door het Ligamentum<br />
transverfum, ofdendwarfchenband, welke over<br />
dwars aan het vlakke van de hand legt, te zamen gehegt<br />
V Zyn de Vingers ook door banden te zamen gehegt i<br />
A De beenderen der Vingeren worden niet alleen door<br />
banden, maar ook door peezen en zaadbeentjes te zamen<br />
gevoegt De banden zyn (1) de dwarfehe band, welke de<br />
vier vingers zonder den duim met de nahand- te zamen<br />
hegt: deze band neemt zyn begin van de pees der palmfpkr,<br />
en voegt zich met den bandachtigen koker der fpieren,<br />
die de Vingers buigen , en eindigt op de zyden der Vingeren.<br />
Wat de Duim aangaat, die heeft een band met de beenderen<br />
van de nahand gemeen: (2) de ronde geledings banden,<br />
Ligamenta Orbimlaria Artiestoria genaamt, deze
. Van alle de Geledingen der Beenderen in het byzmder. 4*5"<br />
pmtrekken alle de geledingen: (3) de Ligamenta Lateralid,<br />
zyden banden, deze leggen aan beide zyden der geleding<br />
boven op de voorgaande: nog worden de beenderen der Vingeren<br />
door Coadjuvantia, meede helpende deelen, te zamen<br />
gehegt, namentlyk door de volgende peezen, (1) van boven<br />
door de peezen van de fpieren, eigen en gemeene uitftrekkers<br />
genaamt, welke ook aan de bovenfte geleding der<br />
Vingeren den voornoemden koker of fcheede door breede banden<br />
van beide zyden vafthegten; (2) van onderen wordt deze<br />
bandachtige koker aan alle de geledingen in de lengte vaft gehegt,<br />
(3) aan de zyden zyn de peezen van de Ipieren, nahalende<br />
en afkeerende genaamt: eindelyk vindt men tuffchen<br />
de geleding der vingeren zaadbeentjes, die de beweeging der<br />
geledingen gemakkeiyk maken.<br />
V. Welke banden zyn het, die het Dyé'been met het Heu-pebeen<br />
vereenigen?<br />
A. Het Dyé'been wordt met het Heupebeen vereenigt'<br />
door eenen ronden band: deze neemt zyn begin aan den<br />
buitendien rand van het Acetabulum, diepe pannetje van het<br />
Heupebeen, en eindigt in den hals van het Dyëbeen: deze<br />
band is de fterkfte en de grootlte van alle banden: deszelfs<br />
Fibra, vezelen, die zeer duidelyk zyn te zien, loopen dwars,<br />
fcheef, en na de lengte over het hoofd des Dyëbeens: ontrent<br />
de bilfpieren en den grooten omdraaijer is dezelve het<br />
dikft, alwaar hy byna een quart van een duim dikte heeft :<br />
nog worden deze beenderen te zamen gevoegt door een'<br />
langwerpigen ronden band: deze is kort en fterk: hy heeft<br />
zyn begin in de holte van de pan van het Heupebeen, en<br />
hegt zich midden in den groef boven in het hoofd' des Dyëbeens<br />
: in de geleding van deze beenderen vindt men wel<br />
yeelen fpieren, welker peezen over den ronden band loopen r<br />
F 3 maar
46 Van alk de Geledingen der Beenderen in het bjzonder.<br />
maar alzoo zy niet aan den band zyn vaftgehegt, kunnen z«<br />
niet wel onder de meede helpende deelen gerekent wordan.<br />
V. Welke banden vindt men aan het Scheenbeen?<br />
A. De banden, welke men aan het Scheenbeen ontdekt,<br />
zyn veele: boven aan heeft het drie banden, namentlyk een boven,<br />
en twee ter zyden: de bovenfte, die ook de voorfte is,<br />
is breed en fterk; hy neemt zyn begin onder uit de Kniefchyf,<br />
en plant zich in de voorfte verheventheid aan het Scheenbeen:<br />
de band aan de buitenfte zyde is fmal, dog fterk: hy neemt<br />
zyn begin van de buitenfte verhevenheid van het Dyëbeen en<br />
plant zich in de bovenfte knok van het Kuitbeen, regt onder<br />
de pees van de Mufculus biceps, tweehoofdige Spier; de<br />
band aan de binnenlte zyde is zoo fmal niet, maar hy is<br />
zwakker; hy komt van het binnenfte uitfteekzel van hetDyëbeen,<br />
en loopt omtrent drie vingeren breed neder waards, en<br />
wordt in het Scheenbeen binnewaards bezyden de Kniefpier<br />
vaftgehegt. Boven deze banden zyn 'er nog drie binnen banden,<br />
twee fmalle, en een halfmaanswyze: de fmalle zyn kort en<br />
matig dik; zy hechten het Dyëbeen met het Scheenbeen vaft:<br />
zy nemen hun begin uit de holligheid van het Dyëbeen tusfchen<br />
beide de knokken aan de zyde, en gaan kruisgewyze<br />
tot aan het verheven deel des Scheenbeenshet welk zichtusfchen<br />
de twee ondiepe groeven vertoont. De halvemaanswyze<br />
band vereenigt aan beide zyde den Kraakbeenigen band<br />
met de Kniefchyf. Onder de drie eerft genoemde banden<br />
vindt men in't midden een' ronden band; deze omvar de geheele<br />
geleding en de Kniefchyf: hy begint rondom aan de<br />
onderfte knokken van het Dyëbeen, en eindigt in den rand<br />
van de groef van het Scheenbeen. „<br />
V. Worden het Scheenbeen ook meede helpende deelen t<br />
voegt? ?<br />
^ t A.
Fan alk de Geledingen der Beenderen in het byzonder.<br />
A. Ja, want buitenwaarts ontrent de Kniefchyf vindt<br />
men de Peezen van de groote buiten en binnen Spieren als<br />
mede van de Dyêbeens fpier: achterwaarts worden gevonden<br />
de Peezen van de Kuit-,, Plant-, en Kniefpieren: buitenwaarts<br />
is de Pees. van de Knie fpier, en binnenwaarts de Pees<br />
van de halfzenuwachtige fpier.<br />
F. Welk zyn de banden van het Kuitbeen?<br />
A. Het Kuitbeen heeft een vliezigen band: hy hegt het<br />
Scheen- en Kuitbeen naar de lengte te zamen, en dient tot<br />
fteunzel van veele Spieren: daarenboven zyn aan het boven<br />
fte gedeelte vier korte dikke banden, namentlyk aan yderzyde<br />
twee, en een dunne ronde band: aan het onderfte deel<br />
zyn^ eeven dezelve zoort van banden in gedaante en in<br />
F. Worden de beenderen van de Foorvoet ook door banden<br />
te zamen gehecht ?<br />
A. De beenderen van de Voorvoet worden door verfcheide<br />
banden te zamen gehegt: (j) heeft de Voorvoet een ringband;<br />
deze heeft zyn begin van het Hielbeen van boven onder<br />
de Pees van de voorfte Spier van het Kuitbeen: hy loopt<br />
over de Pees van de groote üitftrekker fpier, en eindigt in<br />
het gemeene vlies der Spieren: (i) heeft de Voorvoet bfnnewaarts<br />
een zydelingfchen band: deze heeft zyn'oorfpronk van<br />
de binnenfte Knokkel onder de Kuitbeens fpier , en breidt<br />
zich fchuins over de geleding, en wordt ten deele in het ge<br />
meene vlies der Spieren, en ten deele in het Hiel- en Kootbeen<br />
vaftgehecht: (3') ontfangt de Voorvoet buitenwaards<br />
een zydehngsfehen band; deze heeft zyn begin van de buitenfte<br />
Knokkel, en loopt aan dezelfde zyde naa de Hiel<br />
Deze drie banden hebben gemeenfehap met de Kniefpier die<br />
Zich- tot hier toe uitftrekt, en maken byzondere kokers of<br />
ièhee»
48 Van alk de Geledingen der Beenderen in het h'zonder.<br />
fcheeden, waardoor de Peezen van verfcheide Spieren gaan:<br />
(4) heeft de Voorvoet aan de binnenfte zyde twee fterke banden,<br />
Ligamenta lateralia propria genaamt; zy leggen onder<br />
de pees van de achterfte Scheenbeens fpier, en hebben<br />
hunnen oorfpronk van de binnenfte Knokkel, en planten<br />
zich in het Kootbeen aan dezelfde zyde: (?) aan de buitenfte<br />
zyde heeft de Voorvoet drie banden, waar van 'er twee<br />
m het Kootbeen, en een aan het Hielbeen aan dezelve zyde<br />
gehegt worden : zy hebben hun begin aan de buitenfte<br />
Knokkel- (6) boven op de beenderen van de Voorvoet legt<br />
een breede band tulTchen het vet; hy beftaat uit veele dunne<br />
opeenfchikte Vezelen , die dezen band uitmaken: (7) omkleedt<br />
de beenderen van de Voorvoet een dunne ronde band,<br />
nemende zyn' oorfpronk uit de voorgenoemde eige en gemeene<br />
banden: zoo dat alle de beenderen van de Voorvoet door<br />
zeer veele banden in het byzonder aan malkander worden ge^<br />
h e<br />
K Met wat voor banden worden de Navoet en de Teenen<br />
aan malkanderen gehegt ?<br />
1<br />
J. Byna met dezelve banden, als die van de Nahand en<br />
van
Wan alk de Geledingen der Beenderen in het byzmder. 45»<br />
}<br />
A. Het Vet maakt in de geleding de beweeging Iigter, enj<br />
200 doet ook liet Leedewater; daarenboven maakt het Lee^<br />
bewater de eindens der beenderen tuffchen de geleding glit*<br />
berig en vochtig: want als het Leedewater ontbreekt, dan<br />
worden de banden, vliezen, en de kraakbeen ige deelen droog,<br />
waardoor zomtyts een gekraak in de geleding ontftaat, het<br />
welk gefchiedt, als de eindens der beenderen tegen malkander,<br />
of tegen de holligheid van het pannetje, waar in ze fluiten,<br />
vryven, waardoor groote ongemakken in het gebruik der iecden<br />
konnen worden veroorzaakt.<br />
V. Onder de Hulpdeelen hebt gy ook het Cartilago, Kraakheen,<br />
geneemt: behoort het zelve meede tot de geleding der<br />
beenderen ?<br />
A. fa, want daar is ook geledings kraakbeen, Cartilago<br />
Articulatoria, het welke in de geledingen wordt gevonden:<br />
daar zyn twee zoorten, het een is aan de buitenfte eindens<br />
der beenderen vaft , en heeft geen, of een zeer duiftere beweeging;<br />
het ander legt tuffchen de geleding, en is beweegelyk.<br />
V. Waar worden de beweegelyke Kraakbeenderen vsorz<br />
namentlyk gevonden ?<br />
A. Zy worden- gevonden tuffchen de Sleutelbeenderen,'<br />
en het Borftbeen, want aldaar vindt men twee Kraakbeenderen;<br />
ook vindt men tulTchen de wervelbeenderen dikke kraakbeenderen<br />
, die aan de wervelen vaft zyn: nog vindt men tusfchen<br />
het Ellebeen en de voorhand een beweeglyk kraakbeen •<br />
ook zyn tuffchen het Dyëbeen en het Scheenbeen twee cirkelronde<br />
kraakbeenigö banden, dewelke zich aan het eene einde<br />
vereenigen: eindelyk worden beide deSchaambeenderendoor<br />
een fterk kraakbeen aaneengehegt, het welk in moejelyke<br />
verloffingen, vooral van jonge Vrouwen, om den doorgang<br />
ivoor de Vrucht wyder te maken, eenigzints wordt uitgerekt<br />
G<br />
n
fö Fan de Beenderen van het Bekkeneel*<br />
F. Behoort ook tot de geleding de figuur of gedaante defi<br />
beenderen ?<br />
. A. Ja, want na de verfcheidenheid van de figuren, die<br />
de beenderen hebben, zyn ook de geledingen verfcheiden.<br />
F Hoe worden de gedaantens der beenderen befl gekent £<br />
A. Menkan dezelve eenigermaten leeren kennen uit goede<br />
Printverbeeldingen; maar allerbeft uit geraamtens van jonge<br />
en. oude menfchen..<br />
VIL H O O F DDE E L.<br />
Van de Beenderen van het EekkeneeL<br />
V. TS bet Bekkeneel y Cranium, uit een eenig been teza~-<br />
JL men geftelt?<br />
T<br />
A. Neen,, maar het is zamen geftelt uit zes eigen beende-*ren,<br />
en nog twee beenderen, die aan het zelve, en aan de,<br />
opperkaak gemeen zyn.<br />
F. Welk zyn de zes eigen beenderen ?<br />
A. Het Os Frontis, zynde het voorfte deel .van het Bekkeneel<br />
: het Os Occipitis , zynde het achter/te deel van het<br />
Bekkeneel: de Offa Temporum, Slaapbeenderen, en de Ofjai<br />
Farietalia, Wandbeenderen; en deze maken de zyden van<br />
feet Bekkeneek<br />
F. Welk zyn de twee beenderen die aan bet Bekkeneel, e&<br />
mn de Opperkaak gemeen zyn ?<br />
A. Deze zyn het Os Spbanoides, Wiggebeen, enhetOl<br />
Mtbmoidefi, Zeefbeen.<br />
F. Hoe worden de Beenderen van bet Bekkeneel aan Wak<br />
kander gevoegt ?<br />
A. Zy worden door vier naaden aan malkander gevoegt i<br />
^•eerfte wordt Sutura Coronalis > Krooanaad genaamt; d&j
Van de Beenderen van bei Bekkeneel ^<br />
%t gaat van liet eene flaapbeen na het andere, en voegt het<br />
Os Frontis , Voorhoofdsbeen, met de O/Ja Parietalia,<br />
.Wandbeenderen, aaneen: de tweede ia de Sutura Lambdoidalis,<br />
Winkelnaad; deze vereenigt het achterhoofdsbeen<br />
San de wand- en fteenbeenderen: de derde [is de Sutura Sagittalis,<br />
Pylnaad; deze begint van den top van den winkelnaad,<br />
en loopt regt na liet midden van den Kroönnaad, en<br />
liegt de twee wandbeenderen te zamen: de vierde wordt SuturaSquammofa,<br />
Schubnaad, genaamt, omdat de deelen van<br />
deze beenderen door dezen naad te zamen gevoegt als<br />
fchubben ©ver malkander gelegen zyn: deze naad voegt den<br />
Jialfronden omtrek'van deflaapbeenderen aan het wiggebeen,<br />
en aan de wandbeenderen.<br />
V Worden de Beenderen van bet Bekkeneel ook aan de opi<br />
per kaak gevoegt?<br />
A. Ja, en dat wel door drie andere naaden: namentlyk<br />
door de Sutura Transverfalis, Dwarfche Naad; deze loopt<br />
dwars over het aangezigt; hy hegt het voorhoofdsbeen aan<br />
de beenderen van de opperkaak en' gaat van de kleine hoek<br />
van het oog om laag na den bodem van de Orbita, oogsronte,<br />
en gaat wederom op langs den grooten hoek van het oog,<br />
«ver het begin van de neus, en zoo na den kleinen hoek van<br />
het ander oog: de tweede is de Sutura Ethmoidalis, Zeefbéensnaad;<br />
hy omringt het zeefbeen, en hegt zich aan de<br />
omleggende beenderen: de derde is de Sutura Sphantidaüs,<br />
Wiggebeensnaad; hy loopt van het wiggebeen, en voegt het<br />
zelve aan het achterhoofdsbeen, aan de fteenbeenderen en aan<br />
het voorhoofdsbeen»<br />
V. Geef eens een nader befcbry ving van bei Os Frontis;<br />
Voorhoofdsbeen ?<br />
A. Het Voorhoofdsbeen is byna rond; het wordt gevoegt<br />
G % aan
Van de Beenderen van het Bekkemel<br />
aan de wand- en flaapbeenderen door den kroönnaad ; enaa&<br />
de opperkaakbeenderen door den dwarfchen naad , en aan het.<br />
wiggebeen door den wiggebeensnaad: het maakt het boven-fte<br />
van de Orbita r Oogsronde holligheden, en heeft vier<br />
Apophyfes Uitfteekzels, welke aan de vier hoeken van de tweeoogsronds<br />
holligheden zyn: het heeft twee gaaten boven de<br />
oogsronde holligheden y door welke een ader, een flagader,<br />
en eenige takjes van de eerfte tak van het vyfde paar zenuwen<br />
gaan: ook heeft het een gat in ieder Orbita,. Oogsronde<br />
holligheid, even boven het Os Planum r Vlakkebeen, waardoor<br />
een tak f van het vyfde paar zenuwen, ( makende eentak<br />
van de gezicht zenuw) naar de neus gaat;. voorts heeft"<br />
het voorhoofdsbeen twee groeven boven de Super cilia,<br />
Wenkbraauwen, tuffchen de tafelfcheiding van dit been: deze<br />
groeven worden bekleedt met een dun vlies,, in het welk<br />
veel bloedvaten en klieren zyn, welke een flymige wey af*<br />
feheiden, die in de neusgaaten ontlaft: het binnenfte van het<br />
voorhoofdsbeen heeft veel oneffenheeden en twee breede kuylen;<br />
boven de Crijla Qdli r Haanekam,. is een blind gat,;<br />
waar in het eind van de Sinus Longitudinalis, Langegroef, is><br />
geplaaft ; van dit blinde gat heeft het gemeenelyk een redelyk<br />
breeden doorn , die langs zyn midden omloopt r<br />
nogtans gebeurt het zomtyts, dat in plaats van dezen doorn<br />
een groef gevonden wordt,, waar in de lange groef is geplaaft.<br />
V. Kan men nog tets ontrent het Voorhoofdsbeen aan^<br />
?nerken ? . . . . ,<br />
A. Ja, namentlyk dat Het dikker is als de beenderen vatf<br />
hztSinciput, Zydbovenhoofd, maar dunder als het Os Occipitis,<br />
Achterhoofdsbeen, en dat' het in kinderen altydt dooscsn<br />
waaren naad in het midden' is verdeelt^
Van de Beenderen van het Bekkemel 'éi<br />
V. Hoe zmdgy de OfTa Parietalia, Wandbeenderen, omflandig<br />
en kort befchryven ?<br />
A. De Wandbeenderen maken uit het Sineiput, Bovenhoofd;<br />
zy zyn de dunfte beenderen van liet Bekkeneel, haare<br />
gedaante is byna vierkant, en een weinig langwerpig; zy'<br />
zyn van buiten glad, maar van binnen hebbenze verfcheiüe<br />
groeven; zy hebben yder een klein gat by den pylnaad,<br />
waardoor eenige bloedvaten gaan: zy worden op de kruinvan<br />
het hoofd te zamen gevoegt door den pylnaad;• aan het<br />
achterhoofd worden zy gehegt door den winkelnaad, aan hetvoorhoofd<br />
door den kroönnaad, en aan de flaapbeenderen<br />
door de fchubvvyze naaden.<br />
V Wat kan men al aangaande de OfTa Temporum-, Slaapbeenderen,,<br />
aanmerken?<br />
A. Datze zyn onder aan de zyden van het Bekkeneel ge-legen;<br />
dat derzelver bovenfte gedeelte, het welk dun is, een<br />
ronde figuur heeft, en maar uit eene tafel beftaat, enalleenlyk<br />
door den fchubwyzen naad aan de wandbeenderen is gehegt<br />
: derzelver onderfte gedeelte is hard, dik en ongelyk 3<br />
en wordt aan het achterhoofdsbeen en het wiggebeen gevoegt<br />
en wordt Ós Petrofum genaamt :• de flaapbeenderen hebben<br />
yder drie mterlyke en een innerlyke Apophyfes, Uitfteekzels;:<br />
het eerfte van de mterlyke is het Jukbeens uitfteekzel; ditlooot<br />
na voren en wordt vereenigt met het uitftek van het wangbeen<br />
; onder dit uitfteekzel legt de pees 'van de llaapfpierhet<br />
tweede- buitenfte .uitfteekzel is de Procejfus Mafloideus,<br />
of Mammillaris,-. Mamwyze- uitfteekzel, het zelve is dik en<br />
kort, en is achter de Meatus Auditorius Oorgang 3 , geplaaft:<br />
het derde uiterlyke uitfteekzel is lang en fmal; het<br />
wordt aan de hoornen van het tongbeen-gehecht-, en. wordtgenaamt<br />
Proeeffus Styliformis. Het- binnenfte uitfteekzel -is'»-<br />
G<br />
ï re-.-
54 Van de Beetderen van het Bekkeneel.<br />
redelyk lang en groot, en wordt genaamt Pröceffus Petrêfus,<br />
Steenbeens uitfteekzel, het zelve begrypt in zich alle de<br />
holligheden van het.Oor, en de gehoorbeentjes. Voorts<br />
"moet men in de flaapbeenderen verfcheide gaten aanmerken,<br />
daar zyn 'er zes, namentlyk twee in- en vier uitwendige:<br />
door het eerfte binnenfte gat gaat de gehoorzenuw: het tweede<br />
gat is aan het zelve en aan het achterhoofdsbeen gemeen;<br />
door dit gat gaat de zydelingfche groef en het agtfte paar zenuwen.<br />
Wat de buitenfte gaaten aanbetreft, het eerfte is de<br />
uitwendige oorgang: het tweede is de weg, welke van het<br />
hol van het oor na den mond komt, en eindigt achter het<br />
verhemelte: het derde maakt den mond van de buis, waardoor<br />
de Kropflagader in het Bekkeneel komt: het vierde gat,<br />
(dat men zomtyts niet vindt) is achter het Mamwyze uitfteekzel;<br />
door het zelve loopt een bloedvat, waardoor het<br />
bloed van de buitenfte bekleedzelen na den zydboezem wordt<br />
gebragt. Nog hebben de flaapbeenderen yder een ander gat,<br />
tulTchen het mam- en het priemwyze uitfteekzel gelegen;<br />
door het zelve gaat het harde deel van de gehoorzenuw; zy<br />
hebben yder eene groef; het zelve is onder de Meatus Auditorius<br />
met kraakbeen bekleedt, het welk de knok van de beneden<br />
kaak ontfangt.<br />
V. Tot de eigen beenderen van het Bekkeneel behoort ook h<br />
Os Qccipitis Achterhoofdsbeen, boe zoud gy bet zelve kortelyk<br />
befchryven ?<br />
A. Het Achterhoofdsbeen maakt met zyn onderfte hoek<br />
binnenwaarts byna een fcheef vierkante figuur, van buiten is<br />
het ongelyk , en van binnen heeft het twee groeven voor de<br />
uitpuylingen- van liet Cerebellum of de kleine HerfTenen en<br />
nog- twee groeven, die breed zyn, waarin de Sinus Latera-<br />
/;>,. Zydfche groef, is geplaatft: daarenboven heeft het<br />
ach-
f<br />
r*n de Beenderen van het Bekkeneel 5> i<br />
senrerhoofdsbeen zeven v^^. .<br />
d e M<br />
aan het 2elve en ^nd!7^I7 S aaten<br />
ielve loopen de zydfcheèlZr t ndere,<br />
\S emeen<br />
> door i ewen:<br />
het derde ^tt^oft ' Ei? * * en<br />
«gonerg:<br />
het vierg én&dê « ^tr^"^<br />
g y n<br />
gang van het nesrenJ» S e<br />
fêhifcE tot door.<br />
M m , W B ,<br />
e n h e t<br />
^ ^ % 3 f i S L J bennet<br />
pen: zo&yds^vorden de Jee i T j ? ^ ^ lo<<br />
"<br />
0 0<br />
en fmtyds zyn'er: het J S f f i S ^ ^ * ? »<br />
fteekzes, aan vder zvdev!^ neettook twee uitd<br />
e<br />
*els ïyn^ ^ S S S ^ T S l ^ i f "itfteeahet<br />
eerfte wervelbeen vanTen £ , d^MaïX^f*<br />
ger, genaamt; het heeft nnt v Wa<br />
erelddra-<br />
vandeleuft Puy'lin~ een ZMT^ L° ^<br />
m i d d e<br />
">'<br />
vervolgens in het Irfte wervbtn ^f^S, die zich<br />
delyk wordt het acfioS„"Z de^wand'^T :<br />
'«*<br />
zamen gevoegt door den \rTT i , wand<br />
oeenderen te<br />
vaftgehegt door den »g*S& " met<br />
0 ^'bterboofaAeen dik of dun t<br />
beefderenlStehenee? "' ^ * «fa»<br />
d C b<br />
*-lsbeenderen<br />
be-<br />
.
^5 Van de Beenderen van het Bekkeneel.<br />
behalven in het midden van de zyden, want daar gaat het<br />
voor na de fteenbeenderen: het wiggebeen heeftyyf Uit t ek-<br />
S van buiten: de twee eerfte worden Pterygoides Yleii;<br />
gewyze genaamt; zy zyn breed en dun gelyk een vier.van<br />
fen Vleermuys: zy hebben yder een boezem , waaruit de<br />
vLgelwyze fpieren haar begin nemen; aan haar onderfte<br />
eind hebben zydk een. kleinen haak, gelyk een<br />
waarom de buitenfte vleugelwyze wiggebeensfpier zyn pees<br />
dShet derde en het vierde maken het binnenfte en het<br />
onderfte deel van de oogsronde hoogheid: het vyfde mtfteek<br />
zei is klein, het welk in het verfte eind van het ploegbeen.<br />
ontfangen wordt: in het midden van het wiggebeen is een<br />
Sefmalleuitpuyling, waar van de fr^^<br />
1 el beginnen: daarenboven heeft het wiggebeen binnewaarts<br />
vier uitfteekzels, dezelve worden Clinoidesgenaamt; zy malen<br />
in ' midden van dit been een holte, die genaamt wordt<br />
SellaTunkaZadel; in deze holte is de Glandula Pituttart<br />
Slymkl e , geplaaft: tulTchen de twee tafels ^an het wig-<br />
SenoX den zadel is een Sinus, Groef die in zyn<br />
midden in tweën is verdeelt, welke holligheid of groef door<br />
u e ga ten in de neusgaaten eindigt: eindelyk vindt men.n<br />
het wiggebeen twaalf gaaten; door het eerfte en het tweede<br />
gaat dfgezicht zenuw; door het derde en het vierde foramifalacera,<br />
ongelyke gaaten gaat 1 * ^ * ^ $<br />
en de eerfte tak van het vyfde en zesde paar, door het vyi<br />
de en zesde gat gaat de tweede tak van het vyfde paar ze<br />
nüwen dooAet zevende en het agtfte gat gaat de derde<br />
^ van het vyfde paar zenuwen; in het negende en het<br />
dende gat komen de flagaderen van het dikke herflênvlies, en<br />
nï;t g<br />
e de en twaalfde gat komen de Caroudes Intern*,<br />
binnenfte Kropllagaderen, en de tulTchenribbige zenuw uit
Van de Beenderen van het Bekkeneel 'fj<br />
• V. Hoe hopen de gaaten, waardoor de Carotides Intern*<br />
h, en de tuffchen rïbhige zenuw uit gaan ?<br />
A. Deze gaaten loopen fchuyns, en nemen hun begin in<br />
5$, Van de Beenderen van het Bekkeneel.<br />
heid van de zyden , om het gezicht en het gehoor te ve#<br />
breeden.<br />
V Waaruit bejlaan de Beenderen van het Bekkeneel?<br />
A. Zy beftaan uit twee tafelen, en een tafelfcheidzel.<br />
V. Wat is het Meditullium, Tafelfcheidizel, het welke ook<br />
Diploë wordt genaamt ?<br />
A. Het Tafelfcheidzel is een dunne fponsachtige ftoffedoor<br />
eenige beenige vezelen, welke van ydere tafel komen, gemaakt;<br />
in het zelve zyn veele aderen en flagaderen* Het Tafelfcheidzel<br />
is zacht, maar de tafelen zyn hard en vaft.<br />
V Heeft het Tafelfcheidzel eenige nuttigheid?<br />
A. Ja, want het maakt het Bekkeneel niet alleen lichter,<br />
maar het maakt ook, dat het minder • onderworpen is om te<br />
breeken.<br />
. V. Indien om eenige quetzing van de Herjfenen het Bek*<br />
keneel na de doodt moet worden geopent, hoe moet zulks ge~<br />
fchieden ?<br />
A. Om het Bekkeneel te openen gebruikt men een ftevig<br />
mes: met het zelve maakt men een infhyding, beginnende<br />
aan den wortel van de neus, die men tot aan den nek toe<br />
vervolgt en door de huit en het panvlies tot op het been laat<br />
doorgaan: dan maakt men een tweede infnyding, namentlyk<br />
van het eene oor tot het andere , zoodat zy beiden boven<br />
op den kruin van het hoofd een kruis maken en het doorgefnedenen<br />
in vier deelen fcheiden; dan ligt men deze vier<br />
deelen een voor een op, en men fcheidze van het Bekkeneel<br />
af. Het Bekkeneel dus ontbloot, en het hoofd door een<br />
knegt wel vaftgehouden zynde, gaat men digt by de wenkbraauwen<br />
aan 't zaagen. Als het voorhoofdsbeen doorgezaagt<br />
is, brengt men de zaag allengskens op het eene flaapbeen en<br />
wvolgensop het ander, en zoo al, naagterenvoortgaande 9<br />
zaagt
Van de Beenderen van bet Bekkeneel $ g<br />
-£aagt men ook het-achterhoofdsbeeudoor, wel zorgdragende,'<br />
dat de mee van de zaag niet loope door de quetzuur van liet<br />
Bekkeneel, want om deze te myden moet men de zaag wat<br />
hooger of wat lager ftellen: ook moet men wel letten, dat<br />
met de zaag de Dura Mater, het harden herffenvlies, niet gequeiï<br />
worde, waarom men dikwyls moet onderzoeken, hoe<br />
ver men gekomen is, en hoe na het been al door is. De Pan<br />
in de rondte afgezaagt zynde, neemt men eenEkvatorium,<br />
een Hef-inftrument, waarmede men in de fneede van de zaag<br />
het dikke van het Bekkeneel, het welk de zaag niet heeft kunnen<br />
bereiken, zonder de Dura Mater te quetzen, afbreekt.<br />
Het Bekkeneel nu nergens ais aan de Dura Mater vaft zynde,<br />
zet men de vingers van beide de handen in de zaagfnee<br />
van het voorhoofdsbeen, en dus het Bekkeneel van voren na<br />
achteren toe los gemaakt hebbende, ligt men het doorgezaagde<br />
Bekkeneel af. Dit gedaan zynde, zoekt men de inwendige<br />
gedaante van de fcheur, breuk, enz. men ziet na fplinter<br />
s, of buitengevate vochten, en of dezelve door de Trepaan<br />
hadden konnen ontlaft en weggenomen worden. Zoo de<br />
Dura Mater beleedigt is, moet men die met een fmalle Ichaar,<br />
die aan de eene zyde een ftompe punt heeft, in de rondte<br />
langs het afgezaagde Bekkeneel doorfnyden en opligten;<br />
wanneer men de heriTenen zagtjes opligt om te zien, of'er<br />
op den grond van het Bekkeneel geen buitengevaat vocht is ge»<br />
Hort: ook ligt men de Procejfus Falciformis op, en men<br />
icheidt de twee halve bollen der heriTenen door een ftomp<br />
Inftrument of Spatul van een, om dus liet Corpus Callofum,<br />
Eeltachtige lichaam, door te fnyden, om in de FentricuH,<br />
holligheden, van de herffenen na eenig buitengevaat vocht te<br />
zoeken: daarenboven ziet men of en hoe ver de heriTenen zelfs<br />
feeleedigt zyn. Dit alles gedaan zynde, zet men de afgenomen<br />
« H z pan
$3 Van de Beenderen van het Bekkeneel<br />
pan op haar plaats, men brengt 'er de vier gedeeltens van de bekleedzelen<br />
over, en men naaid dezelve netjes aan malkande?.<br />
V. Op hoe veelderlei manieren kan het Bekkeneel beledigt<br />
voorden l<br />
A. Het Bekkeneel wordt gemeenelyk beledigt door een<br />
Fiffuur, Spleet, Fracluur, Breuk, Punüuw y Steek, en<br />
Contufie,. Kneuzing.<br />
V. Hoe moet men een Fiiïuur aanmerken ? •<br />
A.. Men moet ze aanmerken als zichbaar, en als verborgen..<br />
V. Is de zichtbaare /pleet in het Bekkeneel doodelyk ?•<br />
A. Men kan niet zeggen, dat dezelve een oorzaak van dé<br />
dood is, want zy geeft gelegenheid tot het uithalen van dat<br />
geen, het welk hinderlyk is T of men kan dezelve ten dien<br />
einde verwyderen, en met genoegzame geneesmiddelen verzorgen<br />
, en daarom als zoodanig een gewonden fterft, fterft. hy<br />
alleen, om dat de wonde doodelyk door toeval is geworden..<br />
V. Wat moét men door een verborgen FifTuur vcrjlaan ?<br />
A. Men moet een verborgen fcheur of fpleet in. het Bekkeneel<br />
op tweederly wyze begrypen, of dat zy is op dezelve<br />
plaats, daar de wond is aangebragt, maar door deszelfs<br />
kleinheid voor het gezicht verborgen is, zoo een Fiffurs,<br />
wordt Hairfpleet genaamt: of zy is op dezelve plaats niet<br />
daar de bekleedzelen zyn gewondt, en zoo een fpleet of fcheur<br />
wordt Contra Fiffura, Tegenfpleet, genaamt.<br />
V. Wat moet men omtrent de Hairfpleet aanmerken ?<br />
A. Dat dezelve, wat middelen men ook aanwendt,, voor<br />
het oog verborgen kan blyven,. en dus een oorzaak des doods<br />
kan zyn, vooral wanneer dezelve in een Sutura , Naad, isc<br />
want de oneffenheden van de naad bedriegen het gezigt en<br />
het werktuig, om de fpleet te ontdekken en een geringe bloedftorting.
Van de Beenderen van het Bekkeneel öV<br />
gefchieden dat door een flag van een breed werktuig devlte-<br />
^ vezelen en de vaten , die in den naad gele|n ^n<br />
SÖft WWfen<br />
gif 1<br />
? bloelbydnip!<br />
pels ontlaften welk bloed na verloop van tydt bederft en e<br />
ter wordt: ,a de naaden kunnen door een flag of va wvken<br />
en zich terftont wederom herftellen. J n zufkV^\ltZ'<br />
toonenzichgemeenelykde toevallen, door htIKen<br />
e l I e n ; wai<br />
5 . „ > rt<br />
men hem niet lichtelvk »k<br />
de toevallen met groote bevoeld daar zyn, moSroïkenwant<br />
als dan • 'er doorg, ans a, eene lliZ^T^Trvmg^veroorzaakt,<br />
waar door men de Lyders m't kor? Jet<br />
der met kan ontdekt worden, en mL van ge Sa^nto<br />
behandelen van zoo een wonde kan hcCdnüdi^S ^<br />
kan men nogtans met wel dezelve onder de volkZen dóode<br />
lïl' >° S n d d e t o e r a<br />
$ %<br />
Van de Beenderen van bet Bekkeneel*<br />
wel had kunnen ontdekt worden, zoo moet men zoo eene<br />
-wonde niet anders als door toeval doodelyk verklaaren, want<br />
dan moet ze voor een zigtbaare fpleet gerekent worden.<br />
r. Wat mm men in de Contra Fitfura, Tegen/pleet, m<br />
aanmerking nemen? » ,<br />
A Dat dezelve kan gefchieden, wanneer ïemant aan de<br />
eene zyde van het hoofd gewond wordt, het zy meteenltok,<br />
iteen of eenig ander werktuig, met de andere zyde ergens<br />
egen met geweltvalt, offtoot, waardoor het Bekkenee komt<br />
te fcheuren, en dan moet men deze tegenfpleet aanmerken als<br />
toevallig, en niet door de wondende ftok, Iteen enz. veroorzaakt,<br />
maar door de val offtoot te weeg gebragt: want<br />
het is niet wel mogelyk , dat door een flag , die op het<br />
voorhoofd met geweld gefchiedt, het achterhoofdsbeen of andere<br />
beenderen van het Bekkeneel zullen worden gefcheurt,<br />
zelfs moet men het als eene zeldzame zaak "f* e<br />
°»<br />
als door een flag , op een van de beenderen van het bekkeneel<br />
gedaan, de bu.tenfte tafel ongefchonden, en de binnenfte<br />
gefcheurt wordt gevonden: indien nu de tegenfpleet<br />
«erft na de doodt wordt ontdekt op een plaats, die de<br />
Trepaan toelaat, en in welke de aang&rachte fchade by genoegzame<br />
kennifTe had kunnen verbetert worden, zoo moet<br />
men de wonde doodelyk door zicb zelfs noemen: maar zoo<br />
de plaats van de fpleet de Trepaan niet toelaat, als in het<br />
onderfte gedeelte van de Off* Temporum, Slaapbeenderen,<br />
in het wiggebeen, in de oogronden en in andere beenderen,<br />
die den grond van het Bekkeneel uitmaken , dan moet men<br />
d-zelve onder de volkomen doodelyke wonden ftellen, want<br />
zulke wonden konnen door geen konft, fchoon dat men ze<br />
kent, herftelt worden. .. n<br />
K Wat moet men omtrent de Fradura Cranu, Frattuur<br />
van het Bekkeneel, aanmerken?<br />
A<br />
*
Van de Beenderen van het Bekkemel *<br />
worden, 11133? van het hlrlfcLtnT m d<br />
» d<br />
- » detodfwtdt^r r<br />
^n^bragtfenfcnL 0<br />
^ W<br />
tón d,e n LtTktaïïir ,Kt<br />
f' ^vonden<br />
° P e e n<br />
^<br />
^**W*»*Wt<br />
5 ekkened<br />
' *****<br />
geuren, ^SS^SZ^^jS^ «<br />
o f etter, bmnen g »&2fó^<br />
defuetz,ng,' 07de L t n zfe**" * *** °P<br />
dat\r geef 'tydt ia<br />
h<br />
-ig'<br />
men belet worden ,n het 1 2 ^ ^ ^ * ' ' ' »<br />
brek van genoeoaameblv£ * T p a a n d o o r<br />
f ge<br />
M , | B<br />
len in 't i r t ^ K ^ ^ ^<br />
^ ""»»*•<br />
dat de q»etzuUr St 2%£ k<br />
:rJ*\r km<br />
g e w e , d V a n<br />
flag, men zal bevinden dat dezflvê „w. t * a<br />
v», want een groot SÜSZSSSSSSSZ<br />
ÏF'
6± Van de Beenderen van het Bekkeneel.<br />
een klein geweld maakt zomtyts eene groote quetzing: let<br />
men op de toevallen deze zyn alzoo onzeker; want eene fdae*<br />
WkenSdervalÜngter aarde, bedwelmtheid, galbraken, rood.<br />
Slderoogen, fpraakeloosheid, en wat iets meer is, ziet<br />
menzomtyfin^.e^egm, maar verdwynenin/t kort end<br />
T vj p r T i nd t 2i ch wel: dus onderitelt men dat al de gemeiae<br />
^S^A door * t ^ ^ % £ ^<br />
en niet door verbreeking van bloedvaten , of buiten gevaat<br />
bloTof wev zyn ontftaan: als nu de toevallen op het on voorzenft<br />
mei geweld hervatten, gelyk meenigmaal ge®**,<br />
dan is het zetten van de Trepaan meeft vruchteloos: daarenteven<br />
kan na de quetzing de Lyder blyven ftaan, prefent<br />
zvn en geen gal braken, waaruit men zou kunne opmaken,<br />
dit het Bekkeneel onbefchadigt, en 'er geen bloed buiten gevaat<br />
zv maar de ondervinding heeft meenigmaal geleert,<br />
dat het Bekkeneel niet alleen ligt gekneuft, maar zwaar gedoken<br />
was, zonder in het begin eenig toeval van belang<br />
voorbrengen. Wat het bloeden uit den neus en de ooren aaneaa<br />
ftt ook niet zeker, want het zelve wel eene verbreking<br />
van de uitwendige vaten, maar niet van de inwendige<br />
binnen het Bekkeneel te kennen geeft.<br />
V Maar is de uitjlorting van de Lympha, Water me<br />
gemakkelykte kennen , om dus door de Trepaan den Lyder<br />
^houden?^ m . g m 0 ^ r & die<br />
^bloedt kennen, want dezelve gefchiedt langzaam, en<br />
de tSlen zyn niet zwaar; als pyn en hgt.gheid in het<br />
ttdofheidderzinneii, en fla Perighe,d; dog met tuffchen<br />
.nozen en dus blyft het gebruik der 1 repaan buiten gebruik,<br />
de Lyder door de toevallen, die allengskens toenemen<br />
en daor bykomende koortfen vermeerdert worden, eindelyk<br />
komt te fterven.
Van de Beenderen van het Bekknecl<br />
V. Moet men in een verzameling van etter trepaneren *<br />
A. Behalvtn dat het onzeker is, of'er etter is verzamelt,<br />
(want dat 'er etter is, kan men alleenelyk vermoeden uit de<br />
voorafgegaane fcbudding der heriTenen, en het buiten gevaate<br />
Moed) zoo is de trepanering ook-meeft vruchteloos: want<br />
de etter kan met zonder verloop van tydt worden voortgebragti<br />
'
66 fan de Beenderen van het Bekkeneel.<br />
neel zyn toegebragt; ook kan zulks gefchieden, wanneer een<br />
fragment of iplinter van plaats verandert is: ja wanneer men<br />
de plaats al zeker weet, zoo kan de plaats zelfs de Trepaan<br />
verbieden ; want de beleediging, die een fragment gemaakt<br />
heeft, kan zoo groot zyn, dat fchoon het fragment al uitgetrokken<br />
wierdt, de gevolgen echter doodelyk zouden moeten<br />
wezen: ook kan de beleediging zoo laag of zoo diep zyn,<br />
dat men met geen werktuig daar by kan komen, gelyk in de<br />
Fracturen van het wiggebeen en van de oogronde holligheid;<br />
want men op alle beenderen, die het Bekkeneel uitmaken,<br />
niet kan trepaneren.<br />
V. Welke toevallen konnen het Trepaneren verhinderen?<br />
A. Groote bloedftortingen en flaauwtens konnen zulks<br />
verhinderen, ten minften deszelfs werkftelligmaking een dag<br />
doen vertraagen, want het is beter het trepaneren in zulke<br />
gevallen uit te Hellen, als door het ontydig in 't werk ftellen<br />
.van de Trepaan de dood van den Lyder te verhaaften.<br />
V. Welke wonden van het Bekkeneel zyn volkomen doodelyk?<br />
A. Al zulke wonden van het Bekkeneel, die zoodanig een<br />
Inbreuk in de levendige en natuurlyke werkingen van de deelen<br />
onzes lichaams, dewelke noodzaakelyk tot het leven vereift<br />
worden, maaken, dat door dezelve, niet tegengaande alles (wat<br />
de konft vermag) wordt aangewendt, het leven wordt uitgebluft,<br />
en dus is het niet alleen met de volkomen doodelyke<br />
wonden van het Bekkeneel', maar ook met alle andere volkomen<br />
doodelyke wonden gelegen,<br />
V. Welke wonden van het Bekkenêel zyn door zich zelfs'<br />
doodelyk?<br />
A. Het zyn mede al zulke wonden, welker beleediging in<br />
de levendige én natuurlyke werkingen van de deelen.van ons<br />
\ • :<br />
' lic-
Fan de Beenderen -van het Bekkeneel. 6?<br />
lichaam, welke noodzaakelyk tot het leven vereift worden,<br />
een inbreuk maakt 3 datze den gewonden het leven zouden<br />
benemen, indien zy aan haar zei ven wierden gelaaten, maar<br />
die door de konft in haare doodelyke werkingen konnen worden<br />
belet, en dus het leven kan worden behouden: zoo<br />
is het ook met alle andere wonden, die door zich zelfs doodelyk<br />
worden genaamt, gelegen.<br />
F. Welke wonden van het Bekkeneel zyn door toeval doodelyk<br />
?<br />
A. Een wonde van het Bekkeneel kan door toeval doodelyk<br />
zyn, wanneer het Bekkeneel van een bejaard menfch buiten<br />
gewoon dun en teer is, zoodat door een zeer geringen flag<br />
op het hoofd het Bekkeneel een fractuur wordt toegebragt:<br />
want als de Lyder aan zoo eene wonde komt te fterven,<br />
fchoon men alles, wat de konft vermag, heeft in 't werk geftelt<br />
, zoo kan men nogtans zulk een wonde niet anders als<br />
door toeval doodelyk oordeelen, omdat zonder deze buiten<br />
gewoone gefteltheid van het Bekkeneel zoodanig een geringe<br />
flag zulk eene beleediging niet zou hebben toegebragt;<br />
of een Bekkeneel kan door een vuyle ziekte gecarieert zyn;<br />
indien nu door een geringen flag het Bekkeneel breekt, en de<br />
Lyder komt te fterven, zoo moet men de oorzaak van de<br />
dood op de ziekte, en niet op den geringen flag leggen, en<br />
'derhalven moet zoo een wonde niet anders als door toeval<br />
doodelyk geoordeelt worden. Ook konnen hoofdwonden,<br />
die door zich zelfs niet doodelyk zyn, door het gedrag van den<br />
Lyder doodelyk worden, als namentlyk een quaade diéét, hevige<br />
gemoeds driften, gramfchap, enz. Eindelyk kan ook buiten<br />
fchuld van den Lyder een niet doodelyke hoofdwonde door<br />
een onzuivere lucht of door de onkunde, of een verkeerde<br />
behandeling van den Heelmeefter doodelyk worden.<br />
iz vin.
éfJs Van de Beenderen van de~ Bovenkaak'-<br />
VIII. H Q O F D D E E L.<br />
Van de Beenderen van de Bovenkaak.<br />
y m \\JBlk zyn de Beenderen,„die de Bovenkaak uii-<br />
V V maken ?<br />
A. De beenden ? dewelke de Opperkaak uitmaken ?<br />
ïyn dertien in getal , twee van dezelve zyn aan het Bekkeneel<br />
gemeen, namentlyk het,wiggebeen, en het zeefbeen; deze<br />
beenderen zyn reeds befchreven : de overige elf beenderen<br />
worden eigen' beenderen van de Bovenkaak genaamt : de Opperkaak<br />
heeft aan yder zyde vyf eigen beenderen , en een eigen<br />
been in het midden : zy worden aan malkander door een<br />
fynen, dog waaren naad , en aan; de beenderen van het Bekkeneel<br />
door drie gemeene naaden gevoegt.<br />
V. Hoe worden de eigen beenderen van de Bovenkaak ge^<br />
'naamt ?<br />
A. Het eerfte hiet Os Zygoma, Jukbeen ; hét tweede Os<br />
"Maximum, of Os Max Mare, Kaakbeen; het derde Os Unguis,<br />
Nagelbeea: het vierde Os Nafi, Neusbeen; het vyfde<br />
Os Palati, 'Verhemeltensbeen;. en het middenfte Vomer, ongepaarde<br />
Ploegbeen»<br />
' V. Geef eens eene nadere befchryving van het Jukbeen?'<br />
A. Het is een driekantig beenwelkers bovenfte gedeelte<br />
jrnaakt het onderfte buitenfte deel van den- omtrek van deoogsronde<br />
holligheid , en voegt zich aldaar by het wiggebeen;<br />
5,yne binnen'zyde wordt aan het Os< Maxillare, Kaakbeen,<br />
gehegt; ook heeft zyn buitenfte deel een lang uitfeeekzei, het<br />
welk met de ^uitfteekzels van de flaapbeenderen vereenigt zynde<br />
Iherjukbeens^ntfteekzel uitmaakt: voorts is het Jukbeen van<br />
binnen hoi, het ffeekt een weinig veeruifr, ennmaakthet bovenfte<br />
' * V*8»
4<br />
Van de Beenderen van de-Bovenkaak.' 6><br />
van de wang, en liegt zich aan het voorhoofdsbeen aan den<br />
kiemen hoek van het oog.<br />
V Hoe zoud gy het Os Maxillare befchryvm ?•<br />
A. Dat het is dat been , waarin-alle de tanden van de boven-*<br />
kaak zyn geplaaft; het heeft eene zeer ongelyke gedaante- van<br />
buiten wordt het aan het jukbeen gevoegt; deszelfs bovenfte<br />
gedeelte formeert- het onderfte en het binnenfte van den krin-^<br />
van de oogsronde holligheid., en hegt zich aan den grooten<br />
hoek van het oog aan liet nagel* en voorhoofdsbeen ; ook<br />
wordt de onderzyde van het neusbeen aan het zelve gelift<br />
Dit been maakt het voorfte en het grootfte gedeelte van den<br />
mond uit; het beftaat uit twee Lamina, die zeer dun zyn<br />
tulTchen dezelve is een groote holligheid, die door een klein<br />
gat in den neus eindigt. In deszelfs onderfte deel hee^t het<br />
gemeenelyk zeftien kuylen of kalfen,. waarin de tanden zy*<br />
gepiaalt: in dat deel. het welk ^ hni^n^ J „<br />
- - . - J «v uuuuj!^. uu^iuiJUC /JUlllgr<br />
h.eid uitmaakt, heeft het een klein gat, waardoor de zenu,<br />
wen van het vyfde paar (welke van de tanden komen) gaan.eindelyk<br />
vindt men achter de fnytanden nog een gat,-'het<br />
welk m den neus uitkomt. ""<br />
V Wat is het NageibCcn / '<br />
. A<br />
' Het Nagelbeen, dat ook Traanbeen wordt genaamt<br />
is een klein dun been ; het legt in den grooten höekvratt de<br />
oogsronde holligheid, ;en. heeft een gat, in hetwelk de Traan,<br />
klier is geplaaft. - Daar zyn 'er, die dit been niet als een ge» -<br />
deelte aan de bovenkaak aanmerken s maar als een Bdminima<br />
het Os Spongwfum<br />
V Geeft eens eene befchryving van het Neusbeen '<br />
A Het. Neusbeen is een dun, dog vaft.been; het mank<br />
het bovenfte gedeelte van den Neus uit; deszelfs boveafte deej<br />
•wordt „door. ,„een .dwaj-feben naad., aan, het, voorhoofdje* .<br />
1<br />
3 1 gfc -
7
Fan de Beenderen van de Onderkaak en van de Tanden, fi<br />
begin dun en breed, dog eindigt met een fcherpe punt, en<br />
gaat onder het jukbeens uitfteekzel been, en plant de f W<br />
fpierinzich: het ander eind, dat korter en lager is heeft<br />
een rond met kraakbeen bekleed, hoofje, het Win de<br />
groef van het fteenbeen zyne geleding heeft; daarenboven is<br />
tulTchen het kraakbeen, het welk de groef bekleedt, en tusfchendat,<br />
het welk het hoofd van het uitftek bedekt, een<br />
derde uitftek, het welk aan den ringband, die deze geleding<br />
6 ö<br />
omringt, hangt.<br />
F Heeft het Kraakbeen, dat in deze geleding gevonden<br />
S h<br />
wordt, eenige nuttigheid? ancien<br />
A. Ja, want door dit tulTchenkomend Kraakbeen wordt<br />
de beweging van de Kaak, dewelke in het kaauwen volkomen<br />
noodig is, lichter gemaakt.<br />
F Hoe wordt de Onderkaak gemeenelyk verdeelt ?<br />
A. In eenBafis, zynde het ondereind, hetwelk de Kin<br />
formeert; hier ter plaatze worden de vezelen in kinderen niet<br />
beemg, voor datze twee jaaren oud zyn; in de einden of hoeken<br />
van de kaak, en in deszelfs midden, waarin dekaflen voor<br />
de tanden zyn geplaaft.<br />
vondenT 0<br />
nderkaah o o k Fo<br />
^ * ft ° mina, Gaaten, ge-<br />
A. Ja, behalven de zeftien groeven of kalTen waarin<br />
tandenftaan heeft de Onderkaalfvier gaaten, r | S ^<br />
van binnen by de uitfteekzels, en twee van buiten by haar<br />
midden. Door de binnenfte komt een tak van het vvfde Daar<br />
zenuwen, en een tak van de CW/.,, Kropsflagader, in ' en<br />
door dezelve gaaten gaat een ader uit, en derzelver uiteinden»,<br />
worden door de wortelen van de tanden verfpreidt<br />
F. Wat zyn Tanden?<br />
' A. De Tanden zyn de gladfte en de hardfte beenderen<br />
van
72 Fan de< Beenderen win de Onderkaak en van de-Tanlen:<br />
van het lichaam, zy worden in de groeven der kaaken gemaakt<br />
en bekleedt met een dun vlies, waarin een diklymig<br />
en doorfchynend vogt ontlaft; dit vogt wordt allengskens<br />
hard, en formeert de tanden, .dewelke.gemeenelyk in de zevende<br />
of in deagtfte maand na de baaring de randen van de kaaken<br />
beginnen te doorbooren, en vervolgens het beenvlies en<br />
het Tandvleefch aan Itukken te ryten, welke deelen zeer gevoelig,<br />
zyn, en niet zelden fchrikkelyke pyn en andere toevallen<br />
aan de kinderen veroorzaken.<br />
/ . Hoe worden de Tanden verdeelt?<br />
A Zy worden verdeelt in wortelen, en kroonen : de kroonen<br />
zyn'dat gedeelte, het welk buiten dekalfen en het Tandvlees<br />
zich vertoont, en zonder beenvlies is voorzien; dit deel<br />
. is het hardfte van de tanden, en is als met een amalieerzel bekleedt^<br />
de wortelen zyn die gedeeltens der tanden, dewelke<br />
in de kalfen liaan, dezelve zyn met een zeer gevoelig vlies<br />
bekleedt Voorts verdeelt men de Tanden in drie zoorten,<br />
namentlyk in Dentes Incifwi, Snytanden, Derdes Camm,<br />
Oogtanden, en in Dentes Molares, Maaltanden.<br />
F Welke zyn de Snytanden?<br />
A. De Snytanden zyn de vier voorfte tanden, in yder kaak;<br />
ly zyn breed en aan' haar einde fcherp; van buiten zyn zeeën<br />
weinig verheven en vanbinnen een weinig hol: derzelver<br />
wortels zyn redelyk lang, en na hun eindentoegroejende:<br />
.zy dienen als meffen om de fpys te fnyden.<br />
F. Welke Tanden worden de Oogtanden genaamt ?<br />
A Die Tanden, dewelke nevens de Snytanden zyn geplaaft;<br />
zy zyn dik en rond, en eindigen in een fcherpe punt:<br />
de punten of wortels van de Oogtanden zyn gemeenelyk langer,<br />
als de wortels van de Snytanden; hun >eigen werk «de<br />
:fpysete breeken.
Van de Beenderen van de Onderkaak en van deTanden.<br />
V Welk zyn de Maaltanden ?<br />
A. De Maaltanden zyn nevens de Oogtanden geplaaft:<br />
daar zyn 'er gemeenelyk "tien in yder- kaak, aan yder zyde<br />
vyf; zy zyn de dikfte en de groütfte van de tanden, en hebben<br />
twee , drie en ook wel vier wortels: de wortels van<br />
de Maaltanden van de bovenkaak zyn alle iets langer als<br />
die van de onderkaak: zy dienen als molefteenen, om de<br />
vafte fpys klein te maaien.<br />
V. Wat kan men mg ontrent de Tanden aanmerken ?<br />
A. Dat de Snytanden en voornamentlyk die van de bovenfte<br />
kaak het eerft uitkomen, omdat ze de fcherpfte zyn: dan<br />
volgende Oog- of Honds tanden, deze zyn minder fcherp als<br />
de Snytanden , maar fcherper als de Maaltanden; eindelyk<br />
komen de Maaltanden of Kiezen, omdat ze dik en ftomp<br />
zyn, voor den dag. Het dik, wit, lymig doorfchynend vocht,<br />
het welk de ftof van de tanden is, daar van zyn tweelaagen<br />
boven malkander; deze kagen worden door het zelve vlies<br />
van een gefcheiden, dat de holligheid van de kaak bekleedt.<br />
De tanden, die eerft komen, zyn van de eerfte of bovenfte<br />
laag; deze tanden worden los en vallen uit, wanneer de tanden<br />
van de tweede laag de plaats van de eerfte vervullen: als<br />
deze tanden verlooren zyn, komen 'er' geen andere in derzelver<br />
plaats: dog zoo 'er menfchen zyn, die voor de derdemaal<br />
nieuwe tanden krygen, dan hebbenze drie laagen 'van'<br />
dit lymig vocht gehadt: ontrent het een-en twintigfte jaar<br />
komen gemeenelyk de twee laafte Maaltanden voor den dag,<br />
en deze worden Lentes Sapientia, Wysheids Tanden genaamt.<br />
"
jff Vm de Beenderen van den Ruggraat, enz*<br />
X. H O O F D D E E L ,<br />
Pan dc Beenderen van den Ruggraat en van<br />
de Wervelbeenderen.<br />
K \/\J At<br />
wrftaat men door de Beenderen van den<br />
VV Rug?<br />
A. Die ketting van beenderen, welke van het eerfte Wervenbeen<br />
van den Nek tot aan het ftaartbeen reikt: zybeftaatuit<br />
rier-en-twintig wervelen, als zeven van den Nek, twaalf van<br />
den Rug, en vyf van de Lendenen: hier zyn nu het heiligbeen<br />
en het ftaartbeen niet by gerekent, omdat de wervelen<br />
van het Os Sacrumy Heiligbeen, in bejaarden zoo vaft aan<br />
malkander groeijen, dat 2e maar een vaft breed driekantigbeen<br />
uitmaken, welkers breedfte deel is gehegt aan het laafte<br />
werver been van de lendenen, en het bovenfte van zyne zyde<br />
aan de Darmbeenderen, en zyn punt aan het ftaartbeen.<br />
Het heiligbeen is hol, en van voren glad, maar vanachter is<br />
hes verheven en ongelyk: het heeft van voren en van achteren<br />
vyf gaaten , maar door de voorfte gaan alleen de zenuwen<br />
: deszelfs doornen zyn klemder en korter als die van de<br />
lendenen , en de onderfte is altydt korter als de bovenfte.<br />
Aan het eind van het heiligbeen is het Os Coccygis, Staartbeen,<br />
gehegt; het beftaat uit drie of vier beenderen, waar<br />
^an het onderfte kleinder is als het bovenfte, en eindigen ophet<br />
laaft in een kraakbeen: deszelfs gedaante is als een na<br />
binnen gekeerde ftaart.<br />
V. Leggen al de Wervelbeenderen in eene rechte linie?<br />
A. Neen, want de wervelen van den Nek buigen zieff<br />
inwaards, die van den Rug buitenwaards om de holte van de<br />
borft ruymer te maken, die van de Lendenen buigen weer<br />
bir>-
Van de Beenderen van den Ruggraat, enz: ff<br />
feinnenwaards, en die van het heiligbeen, om de holte van<br />
het bekken te vergrooten, buitenwaards.<br />
V. Hebben al de wervelen, zoo van den Nek, Rug, als<br />
van de Lendenen een en dezelve figuur ?<br />
A. Neen, maar zy verfchillen van malkanderen, de zevert'<br />
wervelen van den Nek verfchillen niet alleen van de andere iri<br />
kleinte en hardigheid, en dat haare dwarfche doornachtige uitfteekzels<br />
doorboort zyn, om de wervelbeens vaten door te<br />
laaten, en dat haare fcherpe uitfteekzels regt en twee tandig<br />
zyn: maar de twee eerfte wervelbeenderen van den Nek hebben<br />
daarenboven yder iets aan haar zelve eigen.<br />
V Geef eens eene befthryving van de eerfte wervel van den<br />
Nek ?<br />
A. De eerfte wervel Atlas genaamt, daarop ruft het hoofden<br />
is aan het zelve gebonden; het beweegt halfrond over het<br />
tweede wervel met het hoofd: zyn fchuinsopgaande doornachtige<br />
uitfteekzels ontfangen de bulten van het achterhoofd;<br />
door deze geleding beweegt het hoofd alleen voor- en achterwaards:<br />
de neergaande uitfteekzels ontfangen de opgaande<br />
uitfteekzels van het tweede wervel. De Atlas heeft geen<br />
fcherp uitfteekzel, (om de rechte fpieren in haar werk niet<br />
te verhinderen) maar alleen een kleine mitpuyling, waaraan<br />
de kleine band van' het hoofd wt>rdt gehegt: deszelfs<br />
groote gat heeft vooraan een redelyk breede 'groef<br />
waar in het tandswyze uitfteekzel van het tweede wervel<br />
is geplaaft , en wordt door een band van yder zyde van<br />
het groot gat komende vaftgehegt, opdat het Medulla SpU<br />
nalis , Ruggemerg, niet gedrukt worde: daarenboven<br />
heeft de Atlas van boven twee kleine gaaten, waardoor<br />
de wervelbeens Aagaderen, en het tiende paar zenuwert<br />
gaan.<br />
K 4 V,
fctf Van dc Beenforen.van den Ruggraat, enz.<br />
I V. Wat moet men aarïgaande het tweede Wervelbeen m<br />
aanmerking nemen ?<br />
A. Het tweede Wervelbeen Epiftropbaus, of Vertebrat<br />
Bentata, Getandewervel, genaamt, heeft in't midden tusiéhen<br />
de twee fehuyns opgaande uitfteekzels een lang rond<br />
tandswyze uitfteekzel , het welk in het groote gat van den<br />
Atlas ontfangen wordt; op het zelve draait het hoofd en het<br />
eerfte wervel, als op een fpil, half rondom: het einde van<br />
dit tandswyze uitfteekzel wordt aan het achterhoofd gehegt<br />
door een kleinen , dog fterken band: wat nu het derde en<br />
de overige wervelbeenderen van den Nek aangaat, het derde<br />
wordt Axis, Spil, genaamt, en de vier volgende hebben<br />
geen eigen naam-, ook hebben ze niets byzonders, als datzy<br />
kleinder en harder zyn, als de wervelbeenderen van den Rug<br />
en van de Lendenen.<br />
V. Kan een ver/luiking van het tandswyze uitfteekzel vam<br />
het tweede Wervel een ongemak aanbrengen ?<br />
A. Ja, een verftuiking of verwringing van het tandswyze<br />
uitfteekzel van deze wervel is doodelyk, omdat daardoor hetr<br />
Ruggemerg noodzaakelyk moet worden gedrukt..<br />
• V. Waar in verfchillen de twaalf Wervelbeenderen vam<br />
den Rug met die van den Nek ?<br />
A. Zy verfchillen hier in, datze grooter zyn, als die van<br />
den Nek : voorts zyn haare doornachtige uitfteekzels neerwaards<br />
over malkander geplaaft: zy hebben in yder zyde van<br />
haar lichaam een kleine indrukking, waarin zy het rond eind;<br />
van de ribben ontfangen , en eene gelyke indrukking in haare<br />
dwarfche uitfteekzels, waarin zy den kleinen bult naait dat<br />
eind van de ribben ontfangen. De geleding van het eerfte<br />
wervel van de Lendenen met het laafte van den Rug gefchiedt<br />
door eene ondiepe geleding.<br />
V v
Van de Beenderen van den Ruggraat :<br />
, enz. *T<br />
V-Wat maakt het onderfcheidt tuffchen de wervelen van<br />
4e Lendenen met die van den Rug en van den Nek f<br />
A. De vyf Wervelbeenderen van de Lendenen'verfchillen<br />
van de andere hier in, dat 2 e de grootfte 2 y n, en dat het<br />
laafte der ze ven het groofle van al de wervelen is: voorts<br />
zyn hunne fcherpe doornachtige uitfteekzels breeder, korter<br />
en wyder van malkander: en om de ingewanden en de fpieren<br />
van den Rug te onderfteunen , zyn derzelver dwarfche<br />
uitfteekzels langer Zy hebben geene indrukking, als die<br />
van den Rug; en de kraakbeenderen, welke tulTchen hunne<br />
lichaamen zyn, zyn dikker, als van de andere wervelbeenderen.<br />
V Welke zyn de byzondere deelen van de Wervelbeen--<br />
' deren?<br />
A. De deelen van yder wervel zyn twee, namentlyk een<br />
lichaam en uitfteekzels: de uitfteekzels zyn harder en vafter,<br />
als het lichaam , het welk zachter en fponsachtiger is: het<br />
voorfte van het lichaam is verheven en rond, het achterfte<br />
een wering hol van boven en van onderen is het plat, en<br />
met kraakbeen bekleedt, dit kraakbeen is dikker van voren als<br />
van achteren: door het kraakbeen, dat tuffchen de geleding<br />
der wervelen wordt gevonden, worden de wervelen als van<br />
den anderen gefcheiden, waardoor wy hét lichaam konnen<br />
bewegen en buigen : de wervelen hebben yder drie zoorten<br />
van uitftekken na achteren, en twee zydelingze of dwarfche<br />
aan yder zyde een ; deze zyn nader aan de lichaamen der*<br />
wervelen als de andere, en in yder van dezelve wordt een<br />
pees van de wervelbeens fpieren ingeplant. Door tweefchuynfe<br />
uitfteekzels van boven, en twee van onderen, en een<br />
ftherp uitfteekzel aan het achterfte van dc wervelbeenderen<br />
worden de wervelen te zamen geleedigt, en deze<br />
K<br />
3 gpi
78 Van de Beenderen van den Ruggraat, enz.<br />
.geleding wordt Ginglymus, Onderlinge Ontfanging, genaamt.<br />
F. Is ''er nog iets byzonders wegens de geleding der Welv<br />
beenderen in acht te nemen ?<br />
A. Men zou konnen aanmerken, dat de tweefchuynzenedergaande<br />
uitftekken van yder wervel van den ^ek en van<br />
den Rug twee kleine indrukken aan haar eindén hebben,<br />
waarin ze de einden van de twee opgaande uitfteekzels van<br />
het onderfte wervel ontfangen: dus dat de twee opgaande uitfteekzels<br />
van de wervelbeenderen van den Nek en van den<br />
Rug ontfangen worden, en de twee nedergaandeuitfteekzels<br />
ontfangen, uitgezondert de eerfte van den Nek en de laafte<br />
•van den Rug: maar heel anders is het met de uitfteekzels van<br />
de wervelbeenderen van de Lendenen gelegen, want de opgaande<br />
ontfangen, en de nedergaande worden ontfangen.<br />
F. Be Wervelbeenderen van den Nek of Hals, van den<br />
Rug, en van de Lendenen aan malkander met het heiligbeen<br />
gehegt zynde, wat maken deze Beenderen te zamen uit ?<br />
A. De uitftekken met het achterfte of holle deel van een<br />
wervel maken een groot gat in yder wervelbeen, en alle deze<br />
gaaten op malkander komende maken een kanaal voor het Ruggeraerg,<br />
het welk zyne zenuwen na verfcheide deelen vaa<br />
het lichaam by paren door twee kleine gaaten uitzendt.<br />
F. Hoe worden de Wervelbeenderen aan malkander gehegt<br />
?<br />
A. Zy worden alle aan malkander gehegt door een vlies<br />
van fterke breede veezelen gemaakt: dit vlies bekleedt al de<br />
wervelbeenderen van voren, en reikt van het eerfte wervel<br />
van den Nek tot aan het heiligbeen: daar is nog een ander<br />
vlies, 't welk het kanaal van binnen van onderen tot boven<br />
bekleedt, en de wervelen ook aan malkander hegt: daarenboven
Van de denderen vm dm Ru^al, enz. ? p<br />
eerfie wervel L X d o/et t° "ede ^ *<br />
de andere wervelen van wit beweging van<br />
evenwel meer 2 & Z n i , X T c ^ r T d<br />
°S<br />
fteekzels kort en regt en der" li^' r. ' S" 6 rdia<br />
den dikker zvn & f<br />
cl r<br />
'- ! „ zelver<br />
ï*'"t-<br />
kraaKbecndercn tufTclien bei-<br />
dikker, als die van rï t.n TÏ * zyn, en de kraakbeenen<br />
d<br />
- m l 1 0eVerd ewyLïïaatn<br />
grooter rmmte 'er ïZ&SZ'<br />
e<br />
£ *"<br />
onze hchaarnen meer na achteren konnen £ S ' " y<br />
*" !* ^ *» * meende-<br />
^ »er g |f<br />
fdSSr S D^' a£<br />
lyk
Sd Van de Beenderen van den Ruggraat, M<br />
tfak klettert zyn geworden, en zou in het geheel zoo buïg>'<br />
X t^eef u nl uitfteekzelen van yder bovenfe en onten.<br />
Jervel de Wervelbeenderen niet in zulken Hand hiel<br />
datzenog voo, nog achterwaard* konden fchuiven, zoo<br />
^ T ^ r & ^ l o ^ e ***** m,<br />
•^TrewilTelvk ia, en dat niet aHeen, welke door haar<br />
W 0<br />
^ * ^ * ***** dooMyh^onder, van den Kn?<br />
^""j De volkomen doodelyke wonden konnen ontftaan door<br />
verbreeking, en eene volkomen ontleeding.<br />
V. Hoe door verbreekmg. wervelen<br />
J w,,,.», door verbreekmg de lichaamen der werve ren<br />
A<br />
- frhSnkken worden geWooken, want dan kan het<br />
«fiïC „Krworden mtgeLlt; be-<br />
S ^ . ^ m o e t de 1*,<br />
^<br />
d e<br />
queft worden.<br />
^TXVondeS n g<br />
e,nddyk moet door zoo
Van de Beenderen van den Ruggraat, enz. fit<br />
V. Hoe door eene volkomen ontleeding ?<br />
A. Wanneer door een geweldigen val, flag of floot eenig<br />
wervelbeen 200 ver is afgeweken van het bovenfte en onderfte,<br />
daar het zelve tuffchen beide legt, dat zy malkanderen<br />
met die zyden, welke derzelver geleding maaken, niet meer<br />
raken, dan moeten door zulk geweld de kraakbeenige banden<br />
worden verbrooken, en het ruggemerg en deszelfs vliezen en<br />
vaten eene verplettering ondergaan, die onherftelbaar is, en<br />
van doodelyke gevolgen zyn moet: deze ontleeding maakt de<br />
zwaarfte toevallen, indien ze in den Rug of in den Nek ge-,<br />
fchiedt, en berooft den Lyder des te eerder van zyn leven.<br />
V. Welke quetzuuren van de Wervelhens Beenderen kon-i<br />
nen door zich zeiven doodelyk zyn ?<br />
A. Deze quetzuuren konnen ook door ontleeding en veri<br />
breeking ontftaan.<br />
V. Hoe door ontleeding?<br />
A. Door ontleeding, wanneer alleenlyk de fchuynfe uitfteekzels,<br />
het zy een alleen, of beide te gelyk uit haare plaatfen<br />
wyken: want, behalven dat deze ontleeding de doorvloejing<br />
der geeflen niet ten eenemaal belet, om datze zoo eene<br />
doodelyke drukking van het ruggemerg niet te weeg brengt,<br />
zoo is ze ook door de konft niet onherftelbaar,<br />
V. Hoe door verbreking?<br />
A> Indien de uitfteekzels van de wervelen alleenelyk zyn<br />
gebrooken, zoo kan zoo eene quetzuur niet volkomen doode-<br />
Jyk zyn, omdat een breuk van de uitfteekzels het merg niet<br />
wezentlyk kan benadeelen.<br />
L XL
§2 Van de Ongenaamde Beenderen.<br />
V \}\7 E<br />
XL H O O F D D E E L ;<br />
Van de Ongenaamde Beenderen.<br />
? k Z<br />
W<br />
d e o f f a<br />
Innominata, Ongenaamd$<br />
VV Beenderen?<br />
A. De Ongenaamde Beenderen zyn twee breede beenen<br />
aan de zyden van het heiligbeen gelegen-; in kinderen konnen<br />
zy yder in drie Hukken gefcheiden worden, maar in bejaarden<br />
zyn zy gemeenelyk aaneengegroeit, en maken als<br />
dan maar een been uit.<br />
V. Hoe worden de Ongenaamde Beenderen afgedeelt ?<br />
A. Yder Os Innominatum y oWsCoxa, Darmbeen, wordt<br />
Sn drie deelenonderfcheiden: namentlyk ineen bovendeel, in<br />
liet onderfte en voorfte deel, en in het onderfte en achterfte deel.<br />
V, Wat is het bovenfte deel, en hoe wordt het genaamt?<br />
A. Het is breed, byna halfrond, een weinig verheven era<br />
ongelyk van buiten, maar hoi en glad van binnen: het buitenfte<br />
is de rug, en het binnenfte de rib. Dit gedeelte wordt<br />
Os Ilium, Darmbeen, genaamt, om dat de darm Ilium,<br />
Ivronkeldarm, tulTchen deze beenderen in het midden is geplaaft:<br />
de omtrek of opperfte rand wordt Crifta, Kam,, genaamt<br />
: het is met een waaren naad aan de drie bovenfte wervelen<br />
van het heiligbeen gevoegt. Dit been is in de Vrouwen<br />
gemeenelyk breeder, als in de Mans.<br />
V. Wat is het onderfte en voorfte deel, en hoe wordt hef-<br />
'genaamt ?<br />
A. Het onderfte en voorfte deel van een van de ongenaamde<br />
Beenderen wordt Os Pubis, Sehaambeen, genaamt: het<br />
heeft een Paramen Ovale\ *;y-rond gat; het is met zyn makker<br />
van de andere zyde duur een kraakbeen vereenigt; hier<br />
- doof
Fan het Borftbeen. t%<br />
3oór wordt liet voorfte van het Pelvis, Bekken, gemaakt,<br />
waarvan het Os Sacrum, Heiligbeen, het achterfte, en de<br />
Ilia, Darmbeenderen, de zyden maken.<br />
F. Welk is het onderfte en achterfte deel, en hoe wordt<br />
^et genaamt?<br />
A. Het onderfte en achterfte deel van een van de ongenaamde<br />
Beenderen, Ifchion, of Coxendix, Heupbeen, genaamt,<br />
heeft eene groote holligheid, Acetabulum, welke het<br />
hoofd van het Dyëbeen ontfangt: de omtrek van het Acetabulum<br />
y Azyn pannetje of Heupsbeens holligheid, is aan het<br />
eind met een kraakbeen , Supercilium of Wenkbraauw genaamt,<br />
heilagen, en aldaar wordt het met het Schaambeerj<br />
gevoegt. Het heeft een groot gat Foramen Ifchii, en Fu~<br />
bis, Heup-en Schaambeenshol, genaamt, van welkersomtrek<br />
de fpieren Obturator Internus, enExternus, binnenfte<br />
en buitenfte Stopper, haar begin nemen: aan zyn ander<br />
eind heeft het een breed uitfteekzel, waarop wy zitten, en<br />
van dit uitfteekzel beginnen de buigfpieren van het been: nog<br />
is 'er boven dit uitfteekzel na achteren een ander klein en<br />
fcherp uitftek, tuffchen cdeze twee uitfteekzels leidt de Sinus<br />
van het heupbeen, waardoor de pees van de binnenfte ftopperfpier<br />
gaat.<br />
XII. H O O F D D E E L .<br />
Van het Borftbeen.<br />
V. \ X TJt is bet Borftbeen ?<br />
A. V V Het Borftbeen is eenigzints van eene fponsachtige<br />
zelfsftandigheid: het is geplaaft in het midden van de<br />
Borftom het hart te bewaren, en de einden van de waare<br />
tibben te ontfangen: in kinderen is het uit zeven of agtoeen-<br />
L s deren
#4 Van de Ribben.<br />
deren gemaakt, die in het begin kraakbeenig Zyn, maar nS<br />
de zeven jaarèn vereenigen zy gemeenelyk, en worden drie<br />
beenderen.<br />
V. Geef eens eene befchr)ving van deze drie beenderen?<br />
die het Borftbeen uitmaken.<br />
A. Het eerfte en bovenfte been is het grootfte en het breedfte;<br />
van buiten is het ongelyk en ruw } maar van. binnen is<br />
het gladder: heel boven aan heeft het van binnen eene groef<br />
voor de luchtpyp: nog heeft het eene groef aan yder zyde<br />
van boven met kraakbeen bekleedt, waarin de hoofden van<br />
de fleutelbeenderen worden zamengevoegt: het tweede been<br />
is langer en fmalder als het eerfte; het heeft aan zyne zyden<br />
verfcheide groeven, in welke de kraakbeenige eindens van de<br />
ribben worden ontfangen: het derde is breeder en korter als<br />
het tweede , het ontfangt in de zydgroef de einden van de<br />
laafte waare ribben, en eindigt in een kraakbeen, het welk.<br />
zomtyts in een been verandert: dit kraakbeen wordt Cartilago<br />
JLnfiformis, en Cartilago Xiphoides, Zwaartwyze<br />
Kraakbeen genaamt, en heeft zomtyts twee punten; zomtyts<br />
is het binnenwaards gebogen, wanneer het niet zelden<br />
den bovenften mond van de maag drukt en groote pyn met.<br />
braaken veroorzaakt.<br />
XIII. H O O F D D E E L<br />
Van de Ribben.<br />
V. T TC TAt zyn Ribben ?<br />
A. VV De Ribben zyn geboogen Beenderen j gelyk<br />
ïtrooken van cirkels: zy worden plat en breed, als ze aan<br />
Pari de Ribben.<br />
|jf aan de wervelbeenderen naderen, hoe ze ronder en dikker<br />
zyn: aan het eind is een rond hoofd, dat in de Sinus van de<br />
wervelbeenderen wordt ontfangen ; dit hoofd is met kraakbeen<br />
bekleedt: aan den hals van yder hoofd, uitgezondert aan<br />
de twee laafte ribben, is een kleine bult, deze wordt ook ontfangen<br />
in de holligheden van de dwarfche uitfteekzels van de<br />
zelve wervelbeenderen. De geleding van deze ribben maken<br />
met de onderfte wervelen een fcherpen hoek uit.<br />
V. Hoe veel Ribben zyn Vr ?<br />
_ J. Daar zyn vier-en-twintig Ribben, twaalf aan yder zyde<br />
van de twaalf wervelbeenderen van den rug: zy worden<br />
verdeelt aan wederzyden in zeven bovenfte Cqfta Ver*,<br />
Waare Ribben, zoo genaamt, omdat derzelver kraakbeenige<br />
eindens in de holligheden van het borftbeen • ontfangen worden;<br />
en in vyf onderfte Cofl* Spurt*, oïMoth*, Valfche<br />
Ribben, omdat ze korter en zachter zyn, van welke de bovenfte<br />
alleen van voren aan het eind van het borftbeen ge-<br />
Voegt zyn ; de kraakbeenige eindens van de andere worden<br />
aan malkander gehegt, uitgezondert de laafte valfche ribbe,<br />
Welke korter is als de andere, deze is zomtyds aan de Muf<br />
mlus Obliquus Defcendens, Schuyns Neergaande Spier, en<br />
zomtyts aan het Diaphragma, Middelrif, vaft.<br />
V Kan men nog iets wegens de Ribben aanmerken ?<br />
A. Ja, namentlyk dat yder Rib eene groef langs onder<br />
"heen loopende heeft, in welke een zenuw, ader en een ftVader<br />
legt : dat de kraakbeenen met het beenige deel van de<br />
Rib een ftompen hoek maken: dat indien yder Rib een hard been<br />
was aan beide einden aan twee vafte punten gehegt, dat dan de<br />
geheele borft onbeweeglyk zou zyn: dat indien de geleding,<br />
van de Ribben niet aan de dwarfche uitfteekzels van de wervelbeenderen<br />
was, dat dan het borftbeen zoo ver niet zon<br />
L 3 jcon^
86 Van 4c Sleutelbeenderen en de Schouw der blaaden:<br />
konnen uitzetten als nu, en dat de holte van de borft als dad<br />
zoo groot niet zou konnen worden, als in de inademing vereifcht<br />
wordt, en eindelyk dat gemeenelyk de kraakbeenen<br />
van de Ribben, dewelke aan het borftbeen worden gevoegti<br />
barder zyn in de Vrouwen, als in de Mans»<br />
XIV. HOOFDDEEL.<br />
Fan de Sleutelbeenderen en de Schouw derblaaden*<br />
V- XtXf E^ beenderen van bet lichaam worden Clavi-<br />
VV culse, Sleutelbeenderen, genaamt ?<br />
A. De Sleutelbeenderen zyn twee beenen aan het onderfte<br />
van den hals boven de borft geplaaft, aan yder zyde één:<br />
zy zyn lang en fmal en geboogen als een Italiaanfche (c^)<br />
om den doorgang van de vaten, die 'er onder heenloopen, en<br />
om de beweging van den arm te verligten: zy worden met<br />
één eind aan het Acmnion, Schouwderbeenshoofd , door<br />
eene kraakbeenige geleding, en aan het ander eind van voren<br />
aan 't bovenfte van het borftbeen door eene ondiepe kraakbeenige<br />
geleding, en aan de bovenfte Rib door vleefch gehegt:<br />
der zeiver zelfsftandigheid is fponsachtig, en daarom breekenze<br />
ligt, en vereenigen wederom fchielyk, als ze gebrooken<br />
zyn.<br />
V. Van wat gebruik zyn de Sleutelbeenderen ? _<br />
A. Zy dienen om de Schouwderbeenen, waarin de Armsbeenderen<br />
geledigt zyn, te onderfteunen: daarenboven om<br />
de Mufculus Peüoralis, Borftfpier, welke den arm dwars<br />
over de borft trekt, en aan het bovenfte van het Schouwderbeen<br />
ingeplant wordt, in bedwang te houden; want zoo de.<br />
Sleutelbeenen de Schouwderbiaaden , waarin het hoofd van<br />
het
Van de Sleutelbeenderen en de Schouw de rblaaden.<br />
liet Armbeen altydc op eene gelyke wyze geplaaft is, niet<br />
hielden, zoo zou het bovenfte van den arm, en niet de hand<br />
na voren worden getrokken.<br />
f. Dewyl de Sleutelbeenen met de Scapuke , Schouwderblaaden,<br />
worden vereenigt; zeg my eens, welke Beenderen de<br />
bebouwderblaaden zyn? ^<br />
A. De Schouwderblaaden zyn twee groote breede driehoekige<br />
Beenderen; zy zyn dun, maar vaft en hard, van<br />
buiten wat verheven, en van binnen hol: yder heeft een rand<br />
van boven en van onderen; deze worden de bovenfte en de<br />
onderfte Schouwder&lads rib genaamt: deszelfs breede eind<br />
maakt met de twee randen de bovenfte en de onderfte hoeken<br />
uit: zy hebben vier uitfteekzels, n amentlyk Acvomion, Schouwderbeenshoofd,<br />
ProceJJus Coracoideus, of Anchoroïdeus, Ravensbeks<br />
uitfteekzel, Proceffus Brevis,- of'Cervix, kort Uitfteekzel<br />
, en Spina, de Graad. Het Schouwderbeenshoofd,<br />
dat het eind van het Sleutelbeen ontfangt J wordt met het<br />
Ravensbeks uitfteekzel door een fterken band aan malkander gehegt,<br />
welke dient om het Schouwderbeenshoofd in de holte<br />
van het derde uitfteekzel, de Hals genaamt, te houden: dit<br />
uitftek is het eind van hetSchouwderblad, en komt tegen over<br />
deszelfs breedfte deel: daarenboven heeft het Schouwderblad<br />
een ronden met kraakbeen bekleeden rand, en ontfangt het<br />
hoofd van het Armbeen. °<br />
V. Van wat gebruik zyn de Schouwderblaaden?<br />
\ A. Zy dienen om de achterfte einden van de Sleutel-<br />
Beenderen en het hoofd van het Schouwderbeen te ontfangen<br />
en een beg.n te verleenen aan de fpieren > welke denarm<<br />
7*1
8 8 Van de Beenderen van den Oppef- en van den Onder-Am.<br />
XV. H O O D D E E L .<br />
Van de Beenderen van den Opper- en van den<br />
Onder-Arm.<br />
jr TjrOe worden de Beenderen van den Arm verdeelt}.<br />
A. JLJL In het Opperarms-of Schouwderbeen, en in het<br />
Onder-arms of Ellebeen; tot het laatfte behoort ook het Speek-<br />
V. Wat is bet Opperarmbeen, Humerus, Schouwderbeen,<br />
^^Het is een lang, rond, redelyk hard, en vaft been;<br />
in zyn midden is liet hol, en met merg voorzien: van boven<br />
heeft het een rond met kraakbeen bekleedt hoofd, het welk<br />
in de holligheid van den hals van het Schouwderblad wordt<br />
ontfangen: het heeft in het voorfte van het hoofd eene groef,<br />
waarin de pees van de Mujculus Biceps, Tweehoofdige Spier,<br />
k ê<br />
r. Maar bet hoofd van het Schouwderbeen is vee! groote^<br />
ais de holligheid, daar het injluit, hoe kan dan deze geleding<br />
gefchieden? . , , , 1V , • i ,<br />
A' Omdat dit hoofd veel grooter is als de holligheid ,<br />
daarom is 'er een fterke band, die van den rand van de holligheid<br />
van het Schouwderblad komt, en deze band maakt<br />
rondom bet hoofd van het Schouwderblad een zak en wordt<br />
tot vafter geleding tuffchen het Epiphyfis, Aangroeizel, en<br />
het been ingeplant.<br />
V. Is deze geleding van bet Schouwderbeen met het Schou<br />
derblad van eenig nut? -au<br />
A. Ja, want door deze geledjng wordt de arm in itaat<br />
geftelt om alle bewegingen te verrichten, ^
'Fan de Beenderen van den Opper- en van den Onderarm. 89<br />
F. Wat moet men aangaande het onderfte eind van het<br />
r<br />
Armbeen aanmerken ?<br />
.. A. Dat het dunder en breeder is, en twee Condyli of Knokken<br />
heeft: de buitenfte wordt in het eind van de klein® ellepyp,<br />
Radius, of Speekbeen, ontfangen: van de binnenfte<br />
knok ryzen de Ipieren, dewelke de hand en de vingers buigen<br />
; tulTchen deze twee uitpuylingen of knokken zyn twee<br />
halfsringwyze uitftekken, Spin*, Doornen, genaamt, met<br />
een groef tulTchen yder in het midden, waardoor het fchouw<br />
derbeen met het ellebeen als een charnier geledigt wordt. Nog<br />
is aan den voorkant van deze uitpuylingen een kleine groef,<br />
-die het voorfte uitftek van het ellebeen ontfangt, en aan deszelfs<br />
achter zyde is een breede groef, welke de Elleboogsbult,<br />
Olecranon genaamt, ontfangt.<br />
F. Wat is de ÜJna, Cubitus, of het Ellebeen?<br />
A. Het is een lang, hard, en van binnen in zyn midden<br />
hol been, van boven is het breed, en wordt na onderenfmalder:<br />
het leidt aan de binnen zyde van den Voor-arm, en<br />
reikt van den Elleboog tot het gewrigt van de Voorhand;<br />
van boven heeft het twee uitfteekzels; deze worden in de<br />
voorfte en de achterfte groef van het eind van het fchouwderbeen<br />
ontfangen; het voorfte uitftek is klein, en kort; het<br />
achterfte, de Elleboogsbult genaamt, is grooter en langer:<br />
als het in eene regte linie met den Arm uitgeftrekt wordt, onderfteunt<br />
het den Voor-arm; tuffchen deze uitfteekzels heeft<br />
het een halfkringwyze groef; deze ontfangt de binnenfte uitpuyling<br />
van het onderfte eind van het fchouwderbeen, waar«<br />
door de Arm kan buigen, en zich uitftrekken; langs het midden<br />
loopt een kleine riggel, waardoor dit been, als met een<br />
Charnier, aan het fchouwderbeen geledigt wordt: de binnen<br />
zyde van dit boveneinde heeft een kleine groef, en deze<br />
M ont-
. Van de Beenderen van den Opper- en van den Onder-Arm<br />
©ntfangt den omtrek van het ronde hoofd van het fpeekbeen,<br />
V. Befchryft eens bet onderfte eind van het Ellebeen?<br />
A. Het onderfte eind van het Ellebeen is rond en klein;,<br />
het wordt in een groef in het onderfte eind van het fpeekbeen<br />
ontfangen; aan dit eind heeft het een kort en klein uitftek;.<br />
van dit uitftek nemen de banden, welke het zelve aan de beenderen<br />
van het gewrigt hegten, hun begin; voorts dient dit<br />
uitftek om de geleding der beenderen in liaar plaats te<br />
houden.<br />
V. Wat is bet Speekbeen ?<br />
A. Het Speekbeen, ook Raderbeen genaamt, is het kleine<br />
been van den ünder-arra, het verzelt het ellebeen van den<br />
Elleboog tot het gewrigt': het heeft in zyn boveneind een<br />
kleine groef, die de buitenfte knok van het fchouwderbeen<br />
ontfangt: de omtrek van deze holligheid loopt in de kleine<br />
groef van het bovenfte eind van het ellebeen.<br />
V. Komt ook bet onderfte eind van bet Speekbeen in aantnerking<br />
?<br />
A. Ja, namentlyk, dat het onderfte eind grooter is, als<br />
het bovenfte, dat het een kleine groef heeft, waarin het eind<br />
van het ellebeen wordt ontfangen, en dat het op het eind<br />
nog twee groeven heeft, welke de beenderen van de Voorhand<br />
ontfangen.<br />
V. Moe worden deze Beenderen te zamengevoegt ?<br />
A. Het Ellebeen en het Speekbeen vergezellen malkander,<br />
maar raken malkander niet aan als aan hun einden: in hun<br />
midden zynze van malkander geboogen, maar worden door<br />
een fterken breeden vliesachtigen band aan malkander gehegt.<br />
V Waarom is bet ondererad van] bet Speekbeen grooter,<br />
ah bet boveneind?<br />
Al*
Van de Beenderen van de Foor- en Nahand, enz.<br />
A. Omdat de hand aan dit Been voornamentjyk zyne geleding<br />
heeft: door deze geleding komt het, dat het Speekbeen<br />
na voren en na achteren over het ellebeen beweegt, zoo meenigmaal<br />
de palm van de hand, of na boven of na onder, gedraait<br />
wordt.<br />
XVI. H O O F D D E E L .<br />
Van de Beenderen van de Voor- en Nahand, en.<br />
van de Vingeren.<br />
V. 'WJd.t ^ Carpus, Voorhand?<br />
A. VV Het is dat gedeelte van de hand, het welkby<br />
de geleding van het fpeekbeen begint, en by de geleding van<br />
de vier beentjes, welke met die van de Vingeren overeenkomen,<br />
eindigt: de Voorhand beftaat uit agt kleine beenderen<br />
van verfcheide gedaante en grootte; zy zyn in twee ryen<br />
geftelt, in yder ry vier: de eerfte heeft zyne geleding met<br />
het fpeekbeen, de tweede met de beenderen van de Nahand:<br />
zy worden alle fterk aan malkander gebonden door banden,<br />
die van het fpeekbeen komen, en door een ringachtigen band,<br />
door welke de peezen, die de vingers bewegen, gaan: alhoewel<br />
deze band gemeenlyk voor eenen band gehouden<br />
wordt, zoo geeft hy nogtans aan ydere pees een byzonderen<br />
koker, waardoor de pees heen gaat.<br />
. V. Uit welke beenderen beftaat de Metacarpus, Nahand?<br />
A. De Nahand beftaat uit vier Beenderen: het groofte en<br />
fae t langfte van deze beenderen is, het welk de voorfte vingers<br />
onderfteunt; zy zyn rond en lang, na den rug van de<br />
hand een weinig verheven, en na den palm van de hand hol<br />
en plat, en zyn in 't midden van binnen met merg voor-<br />
M 2 zien:
f 2 Van de Beenderen van de Voor- en Nahand T enz.-<br />
zien: ook raken zy malkander aan haar einden alleenlyk aan 3,<br />
tuffchen beiden plaats latende,, waarin de tuffchenbeenige fpieren<br />
leggen: in derzelver boveneind is een groef, welke de<br />
beenderen van de Voorhand ontfangt; hun ondereind is<br />
rond, en wordt in de groeven van de eerfte beenderen van dc<br />
Vingeren ontfangen.<br />
V. Uit hoe veel beenderen worden de Vingers te zamen*<br />
gejldt?<br />
A, De Vingers van yder hand beftaan , nitgenoomen dezaadbeentjcs,<br />
uit vyftien beenderen: yder Vinger heeft 'er<br />
drie, zy zyn een weinig verheven, en rond van boven op den<br />
rug, maar hol en plat na den palm, behalven de laafte, daar<br />
de nagels aan zyn : zy zyn in drie ryen gefchaart: de eerfte<br />
is langer als de tweede,, en de tweede is langer als de derde.<br />
In het bovenfte eind van elk van deze beenderen, die de eerfte<br />
ry uitmaken, is een klein groefje , in deze worden de<br />
ronde hoofdjes van de beenderen van de Nahand ontfangen;<br />
het tweede en derde been van yder Vinger heeft twee<br />
kleine groeven, deze worden door eene kleine uitpuyling vaneen<br />
gefeheiden; daarentegen heeft het onderfte eind van het<br />
eerfte en van het tweede been van yder Vinger twee<br />
kleine uitpuylingen, door een kleine groef verdeelt, waardoor<br />
deze groeven en uitpuylingen met malkander worden<br />
geledigt. Het eerfte been van den Duim heeft de gedaante<br />
als een van de beenderen van de Nahand y en is aan de Voorhand<br />
en het tweede been van den Duim, gelyk de geleding<br />
van de eerfte beenderen van de Vingeren met de Nahand, geledigt<br />
; het tweede been van den Duim is gelyk als het eerfte<br />
van de Vingeren, en wordt aan het eerfte en aan het derde<br />
been, gelyk de beenderen van de Vingeren, geledigt.<br />
V, Wat zyn de Offa Sefamoidaea, Zaa.dbe.entje sï<br />
Ao
Vm ie Dyèbeenderen.<br />
> ^- m<br />
*y?} k<br />
i tentjes, daar worden 'er gemeenelvk<br />
S ,£de<br />
dln il\ Y a<br />
? J 32 V l e r e n v a n d e r<br />
^ y &d gevonden,<br />
zy zyn aan de leden onder de peezen van de #«1<br />
V C <br />
K a t l i ^<br />
5 B u<br />
^<br />
e r s<br />
^ de Vingeren, geplaaft<br />
XVII. H O O F D D E E L .<br />
V<br />
' XA/ L<br />
F%n de Dyëb eender en,<br />
ii Zyn de 0 f f a Fe<br />
. ,<br />
moris, Dyebeenderen ?<br />
D<br />
yëbeenderen zyn de twee lansfte been-,<br />
van e'en harde en IftezeSl<br />
itandigheic, en van binnen in het midden hol : aan hun<br />
^oorfte zyde zyn ze een weinig verheven en rond, maar van<br />
W e<br />
vd rvTn7 , ! m g n g e b 0 n ><br />
i °^ teeniangenfcherpenkL"<br />
V. Welk is het eerfte aangroeïzel ?<br />
^.Het eerfte Bpiphyfis , Aangroeizel, wordt yk breed, en komt van den fand van<br />
het Dyebeens hoi: de andere, die kort en rond is,, komt van<br />
^n bodem van het Dyëbeenshol, en wordtin het mSvm<br />
het hoofd ingep ant: het gedeelte van het Dyëbeen, even on"<br />
Vix Nek°of Hak ^ ^ ^ 1S<br />
' dtX<br />
mx 9 Nek of Hals, genaamt. Dit deel maakt een hoek met<br />
• M<br />
3 het
^ Van de Bfébeenderen.<br />
het lichaam van het been, door welk middel de dyën en de<br />
voeten op eene zekere wydte van malkander ltaan.<br />
V. Hoe wordt bet tweede hpiphyüs, Aangroeizel, genaamt,<br />
en waartoe dient het ?<br />
J Het tweede aangroeizelhiet Tmto^^ör , Groote<br />
draaner: het is een redelyk groote knok, aan de buiten<br />
zyde van het Dyëbeen, recht aan het begin van deszelfshais,<br />
en is wegens de inplanting eeniger fpieren in het zelve ongdyk:<br />
aan zyn begin heeft het een kleine holligheid , waar.<br />
fn defpreTen^r^, en Obturatores, Vierdubbelde<br />
en Stoppers genaamt, ingeplant worden.<br />
r Welk is het derde hpiphyfis, Aangroeizel?<br />
A Het derde aangroeizel, het welke Trochanter Mno ,<br />
Kleine draaijer, wordt genaamt, is een kleinder nok het<br />
zelve ftaat lager, als het ander, achter aan het Dyëbeen<br />
V. Zyn deze aangroeizels, of knokken van eemg nut aan<br />
zelve nog meer vermeerdert.<br />
*T D« htfvan onderen in het midden door een groef in<br />
twee' hooiden of knokken wordt verdeelt : deze hoofden of<br />
Ste worden in de groeven van het icheenbeen on -<br />
S en maken eene onderlinge geledmg: de mt ce<br />
„ffcl.en het achterfte van deze hoofden ,s,<br />
gag van de groote vaten, en van een zenuw na het been.<br />
r! te het onderfte emd van het Dje-<br />
xvur.
V<br />
Van het Scheen- en Kmtken, enz. - ^<br />
XVIIL HOOFDDEEL.<br />
Van het Scheen- en Kuitbeen, en van de<br />
Kniefchyf.<br />
' WJ At<br />
vtKfiaat mm gemeenlyk door de Schinkel,<br />
V V of het Been?<br />
A. Door het been verftaat men gemeenlyk de Tibia, en<br />
de Fibula, het Scheen- en het Kuitbeen , zy worden ook<br />
F mie Majus en Focile Minus genaamt.<br />
V. Wat is het Scheenbeen ?<br />
i ^ ' L H<br />
e n l a n<br />
? f S' hard<br />
> e n<br />
vaft been; het heeft eene<br />
holligheid in het midden, en is byna driekantig, deszelfs<br />
voorfte en fcherpe kant wordt de fcheen genaamt: in zyn boven<br />
eind heeft het twee breede groeven, met kraakbeen bedekt,<br />
waarin de onderfte hoofden van het Dyëbeen worden<br />
ontfangen; het kraakbeen, dat de gemelde groeven bekleedt, is<br />
zacht en buigzaam, en wordt om zyn figuur Cartilago Lunata,<br />
Maansgelyk Kraakbeen genaamt; het loopt tuffchen de<br />
einden van de twee beenderen in, en wordt aan zyn rand<br />
zeer dun; ook dient dit kraakbeen om de kleine zydelindè<br />
beweging van de Knie gemakkelyker te maken. Aan de zyde<br />
van het boveneind heeft het een kleine knoes, die in een<br />
kleine groef van de Fibula, Kuitbeen, wordt ontfangen:<br />
onder de Kniefchyf, een weinig na voren, wordt nog een<br />
andere gevonden, waaraan de peezen van de uitftrekkers van<br />
het been worden ingeplant.<br />
V. Is het ondereind van het Scheenbeen van dezelve grootte<br />
als het boveneind.<br />
: A. Neen, maar het is veel kleinder, en heeft een groot<br />
ilitfteekzel,het welk den binnenften enklaauw maakt; ook maakt<br />
het
$6 'Van het Scheen- en Kuitbeen, enz.<br />
bet een breede groef, die in \ midden door eene kleine uitpuyUng<br />
wordrgefcheiden: deze groef ontfangt het verheven<br />
hoofd van het kootbeen, Aftragalus genaamt en deuitpuylmg<br />
wordt in de groef van het verheven hoofd van het<br />
Keen wederom ontfangen: van onderen aan de zyde heeft<br />
hefnog eene ondiepe groef, waarin het kuitbeen wordt »ngelaten.<br />
V, Wat is het Kuitbeen? .... .<br />
A Het Kuitbeen is een kleinder been, als het Scheenbeen,<br />
maar is niet korter; het is aan de buiten zyde van het been<br />
Slaaft• zyn bovenfte, het welk niet zoo hoog is, als de<br />
luie ontfangt de zydelingfe knoes van het boveneind van<br />
het Scheenbeen in eene kleine groef, welke aandeszelfs.binnen<br />
zyde is: het onderfte eind wordt in de kleine groef van<br />
^Scheenbeen ontfangen ; voorder ftrekt het zich uit in een<br />
breed uitftek , het welk den buitenften enklaauw maakt, en omvat<br />
de buiten zyde van het Kootbeen.<br />
V. Is het Scheen- en Kuitbeen digt nevens malkander ge-<br />
*"5 ?<br />
Schoon deze Beenderen nevens malkander zyn geplaaft,<br />
nomns raken zy niet aan malkander, als aan haar eindens;<br />
de plaats, die tulTchen beiden open is, wordt door een fterk^vliesachtigenband,<br />
en eenige fpieren, diede voeten en de<br />
teenen uitftrekken, opgevult.<br />
V. Wat is ^ Patella, Kniejchyj?<br />
A Zv is in bejaarden een zeer hard, en in kinderen een<br />
zacht been, en is geplaaft op de geleding van het Dyëbeen<br />
mhet Scheenbeen! zy is rond, middelmatig breed, en redelvk<br />
dik, aan beide zyden een weinig verheven, en is voor<br />
2een glad kraakbeen bekleedt: over dezelve gaan de pe-<br />
Iri deTfpien, welke het been uitftrekken: zy dient om de
Van de Berderen van den Voet en van de Teenen. 07<br />
geleding te verfterken, en de beweging gemakkelyker eri zekerder<br />
te maken.<br />
XIX. H O O F D D E E L .<br />
Van de Beenderen van den Voet en van de Teenen.<br />
V. \\JAt z<br />
y n<br />
de Voeten?<br />
i V» Het zyn de onderfte deelen van ons lichaam V<br />
waarop het geheele lichaam, als men ftaat, ruit.<br />
V. In hoe veel deelen wordt de Voet onderfcheiden ?<br />
A. In drie deelen, namentlyk., in den Voorvoet, in deft<br />
Navoet, en in de Teenen.<br />
V. Wat is de Voorvoet ?<br />
• A. De Voorvoet, TarfuS- genaamt, is dat gedeelte van<br />
den Voet, het welk tulTchen de beenderen van het fcheen- en<br />
kuitbeen, en den Navoet is geplaaft, en beftaat uitzeven<br />
beenderen.<br />
V. Geef eens eene befchryving van deze Beenderen ?<br />
. A. Het eerfte been van den Voorvoet, Aftragalus, Kootbeen,<br />
en Talus, bnkel, genaamt, heeft in zyn bovenfte<br />
deel een verheven hoofd, het welk met het fcheen- en kuitbeen<br />
door onderlinge ontfanging zyne geleding heeft: het<br />
voorfte van het kootbeen is ook verheven, en wordt in de<br />
groef van het Os Naviculare-, Schip wyzebeen, ontfangen:<br />
van onderen na het achterfte van zyne onderzyde heeft het<br />
eene groef, waarin het achterfte, en het bovenfte van het Os<br />
•€alcis, Hielbeen, wordt ingelaaten; maar na voren van de-<br />
Zélve zyde heeft het een uitfteekzel, en dat wordt in het bovenfte<br />
en voorfte van het hielbeen ontfangen.<br />
V Welk is het tweede been van den Voorvoet?<br />
N ±
98 Van de Beenderen van den Voet en van de Teenen*<br />
A. Het tweede been, CalcaneumY en @s Cakisr Hiefc<br />
been, genaamt, is het grootfte van de beenderen van den<br />
navoet; het is onder het kootbeen geplaaft, en heeft zyne<br />
geleding met het zelve door onderlinge ontfanging.<br />
V- Welk is het derde heen van den Voorvoet.<br />
A. Het derde been wordt Os Naviculare, dat is, Schipi<br />
Wyzebeen genaamt, het is tuffchen het kootbeen, en de drie<br />
OJJa Cuneiforma, Wiggebeenderen , geplaaft. Van achteren<br />
heeft het een groote groef, die het voorfte verheven<br />
hoofd van het eerfte been van den voorvoet ontfangt; van<br />
voren is het verheven, en in drie hoofden onderfcheiden, en<br />
deze worden in groeven van de wiggebeenderen ontfangen*<br />
V. Hoe wordt het vierde > het vyfde, en het zesde been<br />
van den Voorvoet genaamt ?<br />
A. Zy worden OJfa, Cuneiforma genaamt, omdat ze al£<br />
wiggen boven breed',, en onder fmal zyn: dc drie wiggebeenderen<br />
leggen naaft malkander: zy zyn van boven verheven»<br />
maar van onder zyn ze hol : aan het een eind hebben ze yder<br />
een groef,, welke het fchipwyze been ontfangt; derzelver geleding<br />
gefchiedt aan. 't ander eind met de drie binnenfte been?<br />
deren van den navoet.<br />
V. Welk is het zevende been van den Voorvoet ?<br />
A» Het zevende is het Teerlingswyzebeen, Os CubifoT^<br />
me genaamt:. het legt als de wigbeenderen' in dezelve ry,<br />
en heeft zyne geleding van achteren met het hielbeen , van<br />
woren met de twee buitenfte beenderen van den. navoet., en<br />
fan binnen aan het derde wiggebeen.<br />
V. Uit hoe veel beenderen beflaat de Navoet ?<br />
Af De Metacarpusy. Navoet, beftaat uit vyf beendérenï<br />
het dikfte van deze beenderen onderfteunt den grooten Teen»<br />
4Q volgende Teen wordt door. het tweede been 5 dat het langfte
Tan de Spieren van het Strottenhoofd. pp<br />
xs, onderfteunt; gelyk de volgende Teenen korter worden 9<br />
•zoo worden ook de andere beenderen korter: zy hebben byna<br />
dezelve figuur, als de beenderen van de nahand, en derzelver<br />
geleding aan de Teenen gefchiedt op dezelve manier,<br />
als de geleding van de nahand aan de vingeren: het vooraaamfte<br />
onderfcheid tulTchen deze beenderen, en die van de<br />
nahand is, dat de beenderen van den navoet langer zyn.<br />
V. Uit boe veel heenderen beftaan de Teenen vaneen Toef,<br />
en hoe wordenze aan malkander gevoegt f<br />
A. De groote Teen beftaat uit twee beenderen, en de andere<br />
vier Teenen zyn yder uit drie beenen te zamengeftelt,<br />
en dus beftaan de Teenen van yder Voet uit veertien beenen,<br />
behalven de zaadbeentjes, die zoo wel aan de geleding<br />
der Teenen, als aan die der vingeren worden gevonden;<br />
derzelver getal is niet wel te bepaalen; men vindt 'er gemeenelyk<br />
twaalf, en ook wel meer: de beenderen van de Teenen<br />
zyn korter als die van de vingeren, en derzelver geleding<br />
gefchiedt op dezelve wyze als die der vingeren.<br />
XX. HOOFDDEEL.<br />
Van de Spieren van het Strottenhoofd*<br />
V* j\ Lvorens ivy aangaande de Spieren van bet Hoofd,<br />
IX den Hals, de Schouwderblaaden, den Rug, de<br />
Lendenen, de Borft, den Buik, enz. fpreken, znllenwy,<br />
om onverhindert voortegaan, eerft handelen van de Spieren<br />
wan het Strottenhoofd, den Slokdarm, de Lel, de Tong, het<br />
Tongbeen, de Onderkaak, de Lippen, den Neus, de Wenkbraauwen,<br />
de Oogleeden, de Oogen en de Oor en: zeg mj<br />
Mis, mik zyn de Spieren van het Strottenhoofd
'ï qo Van de Spieren van het Strottenhoofd'.<br />
A. Het Strottenhoofd, Larynx genaamt, heeft zeven paar<br />
Spieren; namentlyk-twee gemeene, en vyf eigen Spieren.<br />
V. Welk zyn de gemeene Spieren van het Strottenhoofd?<br />
A. Het eerfte paar Sternothyroides , Borftichildwyze*<br />
heeft zyn begin van boven aan de binnen zyde van het borftbeen<br />
, en langs de zyden van de luchtpyp opgaande wordt<br />
het onder aan de zyden van het fchildwyze kraakbeen ingeplant.<br />
V. Waartoe is dit paar Spieren gefchikt ?<br />
A. Öm het Strottenhoofd na beneden te trekken. .<br />
V. Welk is het tweede gemeene paar?<br />
A. Het tweede Hyo - thyroides , Tongbeens Schildwyv<br />
ze, begint van het laagfte deel van het tongbeen, en wordt<br />
nedergaande onder, aan .het fchildwyze kraakbeen by het eerfte<br />
paar ingeplant,<br />
V. Van wat gebruik is dit tweede paar gemeene fpieren van.<br />
het Strottenhoofd*.<br />
A. Deszelfs gebruik is, het Strottenhoofd, om hoog te.<br />
trekken.<br />
V. Welk, is het eerfle paar eigen. Spieren vanbet Strottenhoofd)<br />
:<br />
A. De Crico-thyroides , Ringfchildwyze ,. dit paar heeft<br />
zyn begin voor van het Cricoides, Ringwyze kraakbeen, en,<br />
Fan.de Spieren van. de Lel fa^<br />
,K w
Van de Spieren van de Tong.<br />
'A. Het eerfte paar Pterygojlaphilinus Externus, bultenfté<br />
|Wiggebeens Vleugel genaamt, komt van eene kleine verhevenheid,<br />
op de onderfte 2yde van het wiggebeen, en loopt<br />
jecht, om in het achterfte van de Lel ingeplant te worden,<br />
V- Welk is het tweede paar Spieren van de Lel?<br />
A. Het tweede paar Pterygojlaphilinus Internus, binnenfte<br />
Wiggebeens Vleugel genaamt, komt van de zelve verhe-'<br />
venheid van het wiggebeen; met deszelfs peesachtig gedeelte<br />
gaat dit paar over een klein haaksgewyze uitftek van het vleugelswyze<br />
uitfteekzel, en wordt van daar wederkeerende in<br />
liet voorfte van de Uvula, Lel, ingeplant.<br />
V. Hebben de Spieren van de Lel een wezentlyk gebruik ?<br />
A. Ja, want als het eerfte paar Spieren werkt, wordt de<br />
Lel rug waards, en als het tweede werkt, wordt de Lel voorwaards<br />
getrokken: daarenboven wordt de beweging van het<br />
tweede paar gemakkelyker gemaakt, van wegen het katrols<br />
letje, waardoor deszelfs pees gaat.<br />
V. Waartoe dient bet* dat de Lel na voor, en na acty<br />
tier wordt bewogen?<br />
A. Beide deze bewegingen zynnoodzaakelyk, omdeftem<br />
recht te formeeren, en op dat niets, van het geen wy in de&<br />
mond nemen, door den neus uitgaa»<br />
XXIL HOOFDDEEL,<br />
T 'iT * T fï Ct fT *if *<br />
Fan de Spieren van de Tong*<br />
At<br />
V. \\T<br />
v o o r<br />
Spieren werden aan de Tong toege\<br />
V V eigent ?<br />
A. De Spieren, die de Tong worden toegeëigent, zya<br />
#5 paar. ^
Fm de Spieren van de Tong: |$g<br />
V. Welk is het eerfle paar ?<br />
Baamt, dit paar komt van- het priemswyze uitftek/en van<br />
^nederdalende wordt het in den wortel van d e ^ g in"<br />
V. Wüh is het tweede paar Tongsfpieren ?<br />
dit paar komt van binnen van het voorfte deel van de onder*<br />
fraak, en wordt in den wortel van de tong ingepLt *<br />
V. Welk is het derde paar?<br />
Z y n e r d i e a a n d i t<br />
a a r S<br />
•Jt ^ ' '' P P ier<br />
en van de Ton? •<br />
«wee namen geven , en dan noemen ze de vezelen weTkf<br />
rvezden dS<br />
7 ^ ^ * <br />
oe vezelen y dewelke maft aan het breede gedeelte van het<br />
maar alzoo «V vermeenigvuldiging van namen v a n S<br />
dmfterheid 318 in het kena<br />
Spier zferi *<br />
y 2 e t<br />
2 C e n w<br />
de Ton5 1 8'<br />
T ^ y> d« het derde paar van<br />
dLlk^r^ ' d<br />
C e r f ^ïïus, HoornstongbeensfiJer]<br />
deze komt breed en vleezig van de zyden van het Tone-heen<br />
en wordt in den wortel val, de Tong^Pte ^<br />
Tongf<br />
\j£^ H<br />
i et£erfte P<br />
W h<br />
/ a r t r e k<br />
n d i t<br />
<br />
\ d e T<br />
** ï aar<br />
v*» de<br />
°ngopwaards, hit tweede<br />
trekt de 1 ong uit den mond, en door het derde paar wordt<br />
de Tong recht in den mond getrokken<br />
P<br />
K. Wordt de Tong alleen door deze Spieren hewogen *<br />
sxu*.
Fan-de 'Spieren van het Tongbeen.<br />
XXIII. H O O F D D E E L .<br />
Van de Spieren van het Tongbeen.<br />
V. A Lzoo de Tong niet alken door de Spieren van de<br />
j\. Tong , maar ook door die van het Tongbeen<br />
wordt bewogen; welk zyn de Spieren,, welke het Tongbeen,<br />
en te gelyk de Tong bewegen)<br />
A. Het Tongbeen, Os Hyoides genaamt, wordtbewogeu<br />
door vyf paar Spieren.<br />
. V. Welk is het eerfte paar)<br />
A. Het eerfte paar, Geniohyoideus, Kinstongfpier ge^<br />
naamt, komt van het voorfte binnenfte gedeelte van de onderkaak,<br />
en wordt in de Bafis van het Tongbeen ingeplant.<br />
V. Welk is het tweede paar)<br />
A. Het tweede paar is de tegenftander van het eerfte paar^<br />
en wordt Sternohyoides, Borfttongsbeens paar genaamt : dit<br />
paar Spieren komt van de binnen zyde van het fleutelbeen,<br />
en opgaande over de borltfchildwyze fpier, wordt dezelve in<br />
de Bafis van het Tongbeen ingeplant..<br />
V. Welk is het derde paar van de Tongbeens fpieren \<br />
A. Het derde paar, Mylohyoides, Kaaktongsbeens paar<br />
genaamt, komt van de binnen zyde van de onderkaak, ondier<br />
de Dentes Molares, Maaltanden, en wordt aan de zyden<br />
van de Bafis van het Tongbeen ingeplant.<br />
A. Welk is het vierde paar)<br />
A Het vierde paar is de tegenftander van het derde paar<br />
eo wordt Coracohyoides genaamt, dog ten onrechten, want<br />
dit paar komt niet van het Ravenbeks uitfteekzel, maar van<br />
den opperrand van het fchouwderblad by deszelfs hals, en<br />
fdiuins onder de Mufculus Maftoidaus } Mamwyzebeensfpier,
Van de Spieren van den Slokdarm. i df<br />
opgaande worden de Ipieren van dit paar in het tongbeen ingeplant<br />
: de buik van de Spieren van dit paar is in het midden<br />
een weinig peesachtig, opdat, als dezelve werkt, de vaten,<br />
•die na het hoofd gaan, niet Zouden geperft worden.<br />
V Welk is het vyfde paar)<br />
A. Het vyfde paar Stylohyoides, Priemstongsbeen paar genaamt<br />
, komt van het prlemswyze uitfteekzel , en wordt<br />
fchuins nedergaande in de hoornen van het tongbeen ingeplant<br />
: het breedfte gedeelte van dit paar Spieren is doorboort<br />
om de pees van & Mufculus Digaflricus, Tweebuikige<br />
Spier, doorgang te geven.<br />
V. W?lk is het werk van deze Spieren ?<br />
A. Het eerfte paar maakt de beweging van de tong en<br />
van het tongbeen op- en voorwaards: het tweede paar Trekt<br />
de tong en het tongbeen na beneden: door het derde paar<br />
wordt het tongbeen en de tong fchuins opwaards getrokken:<br />
het vierde paar beweegt de tong en het tongbeen fchuins<br />
na beneden ; en het vyfde paar beweegt de tong en het<br />
ïongbeen een weinig na de eene zyde opwaards.<br />
XXIV. H O O F D D E E L .<br />
Van de Spieren van den Slokdarm.<br />
¥• XjfcT^ Z<br />
y n d e S<br />
P* eren<br />
® an<br />
bet bovenfte gedeelte<br />
W V van het Keelgat Pharynx, Slokdarms hoofd<br />
genaamt )<br />
A. De Slokdarm, of liever deszelfs hoofd heeft twee paar<br />
Spieren.<br />
V. Welk is het eerflepaar van deze 'Spieren)<br />
BA. Het eerfte paar maakt een kleine ronde Spier, Styïofluiryngcus<br />
genaamt;. met deszeifs vleezige .deel begint zy<br />
O aan
joó Van de Spieren van de Lippen.<br />
aan het priemswyze uitfteekzel , en fchuins nederdalende<br />
wordt dezelve aan de zyden van het Slokdarmshoofd ingeplant.<br />
V. Welk is het tweede paar ?<br />
A. Het tweede paar formeert de Mufculus Oefopbageus'><br />
de vezelen van deze Spier hebben verfcheide fchikkingen; de<br />
bovenfte komen van het vleugel wyze uitfteekzel van het wiggebeen,<br />
en van de hoornen »an het tongbeen; zy loopen<br />
fchuins na den rug van het Slokdarmshoofd; de onderfte komen<br />
van de zyden van het fchildwyze kraakbeen; deze loopen<br />
dwars na het midden van het achterfte van het Slokdarmsdarmshoofd,<br />
alwaar de bovenfte en de onderfte vezelen van<br />
weerzyden vereenigen, en een peesachtigen band maken.<br />
V. Welk is het gebruik van de Spieren van het Slokdarmshoofd?<br />
A. Als het eerfte paar werkt, dan wordt het Slokdarmshoofd<br />
opwaards getrokken en verwydt : maar door de werking<br />
van het tweede paar wordt het achterfte van. het Slokdarmshoofd<br />
na voren getrokken en vcnaiuwt.<br />
V. Heeft deze werking van de Spieren van het Slokdarmshoofd<br />
eenige nuttigheid?<br />
A. Ja^ want zy dient niet alleen tot neerdrukking van de<br />
fpys, maar ook tot drukking van de Tonfilla, Amandelen,,<br />
op dat ze haar vogt, het welk de fpys m het zwelgen glibberig*<br />
maakt, te beter zouden ontlaften..<br />
XXV. HOOFDDEEL,<br />
Van de Spieren van de Lippen.<br />
V. T TOf worden de Spieren van de Lippen verdeelt?<br />
A.. JfjL, In spieren van dg bovenfte en van de onderftê
Van de Spieren van de Lippen.<br />
Lip, en in Spieren, die aan beide de Lippen gemeen zyn.<br />
V. Welke Spieren zyn aan de bovenfte en de onderfte Lip<br />
van den mond eigen.<br />
A. De eigen Spieren der Lippen zyn vyf paar , als een<br />
paar, Elevatores Labii Superior is, bovenfte Lips Optrekkers;<br />
zy komen van bet bovenfte van het tweede gedeelte van de<br />
bovenkaak, en fchuins nedergaande wordenze in de boven<br />
Lip boven de fnytanden ingeplant, Een paar Deprejfores<br />
Labii Superioris, bovenfte Lips Nederdrukkers; deze komen<br />
van den onderrand van de onderkaak tuffchen dekaauw-ende<br />
vierkante fpier, en klimmen langs den hoek van den mond na<br />
de bovenkaak. Twee paar Elevatores Labii Jnferioris, onderfte<br />
Lips Optrekkers; het eerfte paar van deze Spieren komt<br />
van het tweede been van de bovenkaak onder den bovenfte Lips<br />
optrekker; zy gaan vervolgens onder de inplanting van de<br />
•jukfpier, en worden in de onderfte Lip ingeplant: het tweede<br />
paar van deze Spieren helpt de beweging van dat eerfte<br />
paar: deze Spieren zyn klein, dog fterk, en komen van het<br />
tandvleefch van de fnytanden, en recht nedergaande wordenze<br />
in het onderfte van de huid van de kin ingeplant: hets<br />
vyfde paar zyn de Mufculi Quadrati, ook Depreffbres La-<br />
Ui Inferioris genaamt ; zy komen van den rand van het<br />
voorfte van dc onderkaak , en worden in de bovenlip ingeplant.<br />
V Welke Spieren zyn aan de bovenfte en onderfte Lip
ïc8. Van de Spieren van de Onderkaak.<br />
laris,. Sluitfpier genaamt; zy omringt de Lippen met kring*<br />
achrige vezelen..<br />
V. Kan ook ^Buccinator, Wangefpier , onder de Spieren<br />
van de Lippen gerekent worden ?<br />
A. Ja, voor zoo verre dezelve met de Lippen gemeen*,<br />
fcbap heeft.<br />
V. Hoe is. deze Spier geplaaft ?<br />
A. De Wangefpier leidt onder de andere Spieren , en<br />
maakt het binnenfte van de wangen: deszelfs vezelen loopen<br />
van het kroons uitftek van de onderkaak na den hoek van denmond,<br />
en hangen aan het bovenfte van het tandvleefch vanbeide<br />
tanden vaft.<br />
V. Welk is het werk van de Spieren van de Lippen ? 6<br />
A. Dezelve dienen niet alleen om de lpys te helpen kaau-wen,<br />
den mond te openen en te fluiten, maar ook om de tong;<br />
te bewaaren, en in hetfpreken dezelve behulpzaam te zyn.<br />
V. Welk is het eigen werk van de Wang Ipieren ?<br />
A. De holligheid van den mond toe te trekken, de fpys |<br />
tüfichen.de tanden te duwen5 en de ipeekzelvaten door te<br />
laten»,<br />
XXVI. H O O F D D E E L><br />
Van de Spieren van de Onderkaak.<br />
V. '1 ~\E Spieren van de Lippen afgehandelt hebbende 3.<br />
X-J 1<br />
zeg my eens, welke Spieren tot de. Onderkaak<br />
hémren ?<br />
A„ De Onderkaak, Maxillalnferior genaamt, heeft aan<br />
ydere zyde zes Spieren.<br />
V. Welk is de eêrfte Spiert<br />
4A . De eerfte Mujculus Temporalis, Slaapfpier, komt door<br />
eea.'
Van de Spieren van § Onderkaak , 0p<br />
een halfrond begin van een gedeelte van het Os' Frontis<br />
Voorhoofdsbeen van bet ondSfe vanhetwardbeen en<br />
het bovenfte van bet flaapbeen, van daar gaat d e2e foiS on<br />
mé Z^j^^ «? -<br />
F Welk is dc tweede Spier ?<br />
ADetweede Maffèter, Kaauwfpier, is dik en kort • de<br />
wlnpTa'tf<br />
Ï C Z e k n<br />
^ W van h £ ^ :<br />
r. JVelk h de derde Spier van de Onderkaak?<br />
Welk ?s de vierde Spier?-<br />
A Ue Pterygoideus Extemus, buitenfte Vlpno^r ïi<br />
deze komt van het buitenfte van ^SO^^SL<br />
en ioopt rugwaarts, om tulTchen het Mam- er *'<br />
w y . e « a a n h e £ b i n n e f l f t e y a n ;<br />
^ #^Z£ ?jr de vyfde Spier ? "<br />
^ 4 m ^ « ^ ^ , a S
j j& Van de Spieren van loet Oor\<br />
Clavicula, Sleutelbeenderen, en van het voortbrengsel vaa<br />
het Schouwderblad, Acromion genaamt: deze Spier bedekt<br />
den geheelen hals, en hegt haar >alt aan den onderrand van<br />
de Onderkaak: na boven gaande bedtótze liet onderfte van dp<br />
wang.<br />
V. Welk is de zesde of de laafte Spier van de Onderkaak )<br />
A. De zesde is de Mufculus Digaftricus, Tweebuikige<br />
Spier: deze Spier komt vleezig van het bovenlte van het<br />
Mamwyze uitfteekzel, en neergaande formeertze eene ronde<br />
pees: deze pees gaat niet alleen door de Priemtongbeenslpier,<br />
fhaar ook door een ringachtigen band, welke aan het tongbeen<br />
gehegt is: dan wordt ze weer vleezig, en gaat op na<br />
den rand van de Onderkaak, alwaarze wordt ingeplant.<br />
V* Welk gebruik hebben deze Spieren )<br />
A. De Mufculus Temporalis, en de Maffeter, Slaap- en<br />
Kaauwfpier, trekken de kaak op: de Mufculus Pterygoideus<br />
Inlernus, binnenfte Vleugelfpier, trekt de kaak na eene zyde<br />
: de Mufculus Pterygoideus Externus, buitenfte Vleugelfpier,<br />
trekt de kaak na vooren : de Mufculus Ouadralus,<br />
Vierkante, trekt de wangen en de kaak neder waards, en de<br />
Mufculus Digaftricus, Tweebuikige, trekt de kaak omlaag<br />
door hulp van het ronde katrol.<br />
XXVIL HOOFDDEEL.<br />
Van de Spieren van het Oor.<br />
V. T TQg worden de Spieren van het Oor verdeelt)<br />
A. 11 in Spieren van het uiterlyke, en in Spieren van<br />
het inwendige Oor.<br />
V. Welk zyn de Spieren van het uitwendige Oor)<br />
T<br />
4k
Van de Spieren van het Oor. 1 1 z<br />
A. In een menfch zyn deze Snieren 7 eer ïün wyls naauwiyks zigebaar- na iL 12 ?'<br />
- v,<br />
d i k<br />
'<br />
fte, opperfte, en SeS^fr^<br />
£ ^««2 te Spieren}<br />
i<br />
: D e r<br />
, z e l v e r<br />
S ebruik<br />
> om h» Oor te bewaren i»,eer<br />
em.g, of mets: nochtans zouden 2y konnen dS tot nT<br />
; £?! W<br />
i e S<br />
P ierm<br />
» én hamer!<br />
'^<br />
e r d<br />
" e<br />
> * «rfte word*<br />
^ « & buitenfte Spier)<br />
A. De buitenfte, Mufculus Externm irnm* J .<br />
venfte e n buitenfte zyde'van cg^Sj^^<br />
hoor Weg, en wordt in de bovenfte en ancwZ u<br />
^ ^i mJ e<br />
he<br />
fi^JÉ<br />
S p i e r v m d e n<br />
Warner)<br />
A. De 0%^, Schuinfche Spier ta in<br />
buitenfte van de goot, vveJke na her Jli V g<br />
' ]eÉ<br />
V e r J ] e m e k e<br />
den loop ingaancl Wordt t 11 ^t,-ea<br />
been aa, derfoppe^nd'van<br />
n<br />
,T Q<br />
r o e f v a n<br />
^<br />
h e £<br />
'
| l % Tan de Spieren van den Neus.<br />
V. Welk is de inwendige Spier) :<br />
• ^ De Mufculus Internus., Binnenfte Spier, komt va!<br />
het eind van bet beenig deel van de buis, die na dekeel<br />
raat en legt in eene groef van het fteenbeen, tot datze<br />
laat over een kleine heuvel van het been na het eyrond venfter<br />
? Feneflra Ovalis, om in het achterfte van den fteel ingeplant<br />
te worden. '<br />
k Welk is de Spier -, die den Stegelreep of Stygbeugel<br />
wordt toegeëigent)<br />
A Deze Spier is klein, en komt uit een kleine goot m<br />
den bodem van den trommel, en wordt in het hoofd van den<br />
Stegelreep ingeplant. • ....<br />
F. Welk gebruik hebben deze inwendige Spieren van het<br />
"dor ^<br />
A De buitenfte Spier van den hamer trekt den hamer<br />
Wnwaards, als de klanken te groot zyn, en het trommelvlies<br />
zouden konnen breeken ; en tot het zelfde gebruik<br />
is de fchuinfche Spier gefchikt; maar de binnenfte Spier trekt<br />
den hamer in waards, waardoor het trommelvlies fterker wordt<br />
uitgefpannen. Wat de Spier van den Stygbeugel betreft-,<br />
dezelve dient mede om het trommelvlies te fterker te<br />
Jpannen.<br />
XXVIII. HOOFDDEEL.<br />
Van de Spieren van den Neus.<br />
r \\JElke Spieren worden aan den Neus toegetv.<br />
VV gent)<br />
'A De Spieren van den Neus zyn drie, namentlyk twee,<br />
die de neusgaaten verwyden en optrekken, en een, die de<br />
iieusgaaten te zamen trekt. ^
Van de Spieren van de Oögen. f1 f<br />
W". Welk zyn de Spieren, die den. Neus optrekken ?<br />
A. Deze zyn tweederiei, de eerfte Mufculus Pyramidd-<br />
i ï4- ; te Spieren van de Oogleeden , enz*.<br />
langs den niterllen.hoek-van 1<br />
t Oog fchuins opgaande wïrdt?<br />
dezs Spier, aan de bovenfte en buitenfte zyde van den bo! .<br />
achter de pees van de afvoerende Spier ingeplant; de tweede<br />
fchuinfche Spier ; ; Obliquus Major genaamt, komt van den<br />
grond.van dewOogsronde holligheid, dog gaat door een eigen<br />
kraakbeenig katrolletje, digt by den grooten hoek van<br />
liet oog: van daar wordt deze Spier wederom geboogen, en<br />
in het achterfte van het Oog ingeplant,<br />
V. Welk is het werk .van de rechte Spieren van het Oog ?<br />
A. De eerfte Spier, Attoliens, en Superbus, de Opheffende,<br />
en de Hoovaardige„genaamt , trekt het Oog op,<br />
als we 'omhoog zien: de tweede,Deprimens, en Humilis,<br />
de'Neerdrukkende, en de Nederige genaamt, trekt, het Oog<br />
om laag: de derde Addutlor, de Aanbrengende genaamt,.<br />
Êcekt het Oog na den Neus toe: en de vierde Abdutlor, de<br />
Afvoerende, trekt het Oog na den kleinen hoek.<br />
V. Welk is het gebruik van de twee fchuinfche Spieren van<br />
bet Oog ?<br />
A.. De kleine fchuinfche Spier drukt den Oogappel fchuins .<br />
peer, en de groote drukt den Oogappel fchuins na omhoog. ,<br />
XXX. H O O F D D E E L.<br />
Vffli de Spieren van de Oogleeden 9 en van de<br />
Wenkbraanwen*,<br />
% T JOe veel Spieren worden aan de Qogleeden toeg<br />
XJL voegt?<br />
A. Drie, namentlyk de Toefluiter ? de Opheffer, en de<br />
Wederdrukker.<br />
% Welk is de Toejluiier ?<br />
- - • Ëk
Fan de Spierm van de Oogleeden, enz, ii§<br />
M. De Mufculus Orbicularh, Ronde, of Conflriftor,<br />
'Toelluiter genaamt, komt voort uit het opperfte uitftek van<br />
het kaakbeen by den grooten hoek van het Oog: dezelve ofttringt<br />
met ronde veezelen beide de Oogleeden»<br />
F. Welk is de Opheffer?<br />
A. De Mufculus Elevator'Proprms Palpebrarum, eïgé»<br />
Opheffêr van het bovenfte Ooglidt; zy heeft haar begin i»<br />
-den bodem van het Oogbol, en wordt in het bov-enfte Oog-<br />
•lidt by het Tarfus, Boogwyze Kraakbeen, ingeplant,<br />
F. Welk is dc Neder drukker ?<br />
A. De Mufculus Depreffbr Palpebr
•816 Van de Spieren van de Huid van het Bekkeneti..<br />
XXXI. H O O F D D E E L.<br />
Van. dc Spieren van de Huid van het. Bekkcneeh,<br />
V. TT Oe veel Spieren worden aan de Huid van het Bek-..<br />
X X keneel toegei'igent)<br />
A. De. Spieren vai? de Huid des. Bekkeneels zyn. vier; na=><br />
liientjyk twee voqrhoofds., en twee achterhoofds Spieren.<br />
V. Welk zyn de Spieren van het. Voorhoofd)<br />
A. De Mufculi Frontales. Voorhoof dsfpieren; zy komen<br />
voort uit de huid van het Voorhoofd; zy hebben yder,een<br />
beweeglyk einde , en worden aan beide de zyden van de, #<br />
\^enkbraauvven fchuins buitenwaards boven het .Voorhoofdsbeen<br />
uitgebreidt, en van daar. fpannen zy haar peezen beven,<br />
het opperfte deel van het Bekkeneel uit, en vereenigen te zamen<br />
met de Aponeurofis of breede vliesachtige pees van de ach*<br />
. ferhoofdsfpieren, die onbeweeglyk zyn.<br />
V* Welk zyn de Achterhoof dsfpieren)<br />
A* Zy zyn twee dunne Spieren , welke uit het achter*-.<br />
ipofdsbeen voortkomen, namentlyk, daar het achterhoofd aan<br />
wedetzyden aan de flaapbeenderen is.-gevoegt: deze Spieren,<br />
klimmen opwaards,. en, vereenigen zich door haare vliesachtige<br />
pees met de Spieren van het Voorhoofd.,<br />
V. Hebben deze Spieren eeniggebruik)<br />
A. De Voorhoofdsfpieren.zyn beweegelyk, en dienen om.<br />
Wenkbraauwen op te haaien 3 en het. Voorhoofd te fronfen<br />
a en daartoe dienen ook de Spieren van het achterhoofd ^<br />
v^por. zoo,verre zy door haare vliesachtige pees met de. Spieien<br />
Tan het Voorhoofd zich vereenigeh.
Vm de-Spieren van het Hoofd; m m<br />
XXXII. HOOFD D E E L<br />
VW de Spieren van het-Hoofd,-<br />
V<br />
' T^\ E<br />
^P' erenvanhet<br />
boofdi vandeluchtpyp,vanhct<br />
ftrotteiéoofd, van de binnen/te deelen van den<br />
mond, van de ooren, en van de uitwendige deelen van het:<br />
aangezigt, enz. verhandelt hebbende, zoo zullen wy nu tot<br />
de overige Spieren van het Hoofd,, en.van alle andere deelen<br />
I7wgenï Z<br />
6 e m<br />
^ ^ ' d r m I k € S p i 6 n n W<br />
°° ° rdt bètH<br />
°°M<br />
A. De Spieren, welke het Hoofd opwaards bewegen, zyn<br />
vier paar: het eerfte paar zyn de Mufculi Splenit, Spalkfpïeren:<br />
het tweede paar de Mufculi Complexi, Zamengevlogtea<br />
fpieren : het derde paar de Mufculi Reüi Majores, de Groote<br />
Rechte Spieren: en het vierde paar zyn de Mufculi JLetti<br />
Mmores, de Kleine Rechte Spieren..<br />
V. Welk zyn de'Spalkfpieren?<br />
A. De Spalkfpieren komen van de vier bovenfte. dooraen<br />
van de wervelbeenderen van den mg, en van detwee onderfte<br />
van, den nek of hak: zy gaan fchuins op,. en hechten zicf.<br />
aan de- bovenfte dwarfche uitfteekzels van den hals voorts<br />
• W<<br />
S?^ y<br />
// n h e t<br />
, b<br />
° V e n f t e V a n h e t ach<br />
^hoofd ingeplant.<br />
F. Welk zyn de zamengevlogten Spieën ?<br />
r A De zsmengevlochten Spieren komen van de uitfteekzels<br />
van de wervelbeenderen van den hals,..en,fchuius opgaande<br />
hegtenze zich aan de doornen van dezelve wervelbeenderen,<br />
voorts wordenze m het achterhoofdsbeen ingeplant<br />
V Welk gebruik hebben deze Spieren ?<br />
pij£ldt mk<br />
® kQQ<br />
' dxuswaarcls<br />
' Üa<br />
de ee<br />
'<br />
*; of<br />
&
•XI3' Van de Spieren van het Hoofd.<br />
V. JVelk zyn de groote rechte ronde Spieren?<br />
A. Deze komen van den doom van het tweede wervelbeen<br />
van den hals, en worden onder in het achterhoofdsbeen<br />
ingeplant.<br />
V. Welk zyn de kleine rechte Spieren?<br />
A. De kleine rechte Spieren leggen onder de groote; zy<br />
komen achter van het voorfte wervelbeen van den hals, ea<br />
worden onder de voorgaande ingeplant.<br />
V. Hebben de rechte Spieren van het Hoofd eenig ge-.<br />
Jrruik?<br />
A. Ja , want deze Spieren knikken het hoofd achterwaards.<br />
V Worden 'er nog meer Spieren mn het Hoofd toege*<br />
Bgentï .<br />
A. Aan het Hoofd worden nog toegeëigent zes paar Spieren<br />
: namentlyk liet paar Mufculi Obliqui Inferiores, Onderfte<br />
Schuinfche Spieren: het paar Mufculi Obliqui Superiores^<br />
Bovenfte Schuinfche Spieren: het paar Mufculi Mafloidai,<br />
Hoofds Zydwaardsbuigers: het paar Mufculi Reiïi Interm<br />
Majores, Binnenfte Groote Rechte Spieren: het paar Muf<br />
mli Rciïi Interni Minores, Binnenfte Kleine Rechte Spiejen,<br />
en het paar Mufculi Retti Laterales, Rechte Zydelingfche<br />
Spieren.<br />
V. Welk zyn de onderfte fchuinfche Spieren}<br />
A. De onderfte fchuinfche Spieren van het Hoofd komen<br />
van den doorn van het tweede wervelbeen van den hals: zy<br />
worden in het dwarfche uitfteekzel van het eerfte wervelbeet*<br />
yan den hals ingeplant.<br />
V, Welk zyn de bovenfte fchuinfche Spieren ?<br />
A. Deze Spieren komen van het dwarfche uitfteekzel va»<br />
het eerfte wervelbeen van, deajials^ en worden ia de zyde*<br />
-lingk
fSm de Spieren van het Hoofd. , r p,<br />
lmgfc en in het onderfte deel van het achterhoofd ingeplant.<br />
F. Van wat gebrul zyn deze Jcbuinfche Spieren?<br />
Mft *** ^ - * * Hoofd.<br />
F. Welk. zyn de Hoofdszydwaardfche Buigfpieren ?<br />
ui. Deze komen vleezig van het bovenlte van het borftbeen,<br />
en van de eindens van de fleutelbeenderen : zy c^an*<br />
fchuins na boven en worden in het achterfte van het mamwy.<br />
Ze uitfteekzel ingeplant. '<br />
F. Welk is het werk. van deze Spieren*<br />
A.. Door de werking van deze Spieren wordt het Hoofd<br />
Ha de een of na de andere zyde getrokken.<br />
F. Welk.zyn de binnenfte groote rechte Spieren ?<br />
A, Zy komen voort van het voorfte van de vyf binnenfte<br />
dwarfche uitfteekzels van de wervelbeenderen van den hals<br />
en worden in het voorfte aanhangzel van het achterhoofdsbeen<br />
hy het groote gat ingeplant.<br />
geb^uikf bm<br />
gebfgen 33<br />
^<br />
W a n £<br />
'<br />
b i n m n J l e & r m e r e c h t e S i€rm o o k<br />
t><br />
^<br />
I l 0<br />
° f d W<br />
° r d t d Q<br />
° r d e 2 e I v e ?oorw<br />
aards<br />
F. Welk zyn de binnen/Ie kleine rechte Spieren*<br />
A, Deze leggen aan het voorfte aanhangzel van het eerfte<br />
wervelbeen, gelyk de kleine rechte Spiere/aan het adïïte<br />
van het -wervel en worden in het voorfte aanhangzel van<br />
.het achterhoofdsbeen. even onder de binnenfte groote rechte<br />
Spieren ingeplant. .<br />
6 w<br />
- c l C L U C f c<br />
F. Welk is het werk van deze Spieren ?<br />
A. Deze Spieren zyn de tegenftanders van de kleine rechte<br />
Spieren, en knikken het Hoofd voorwaarts.<br />
F. Welkzyn de laafte, of zydelingfche rechte Spierenl<br />
M<br />
•
a i© Van de Spieren van den 'Mals.<br />
A Deze komen van de dwarfche uitfteekzels van het eerfte<br />
wervelbeen, en worden by hetmamwyzeuitftek ingeplant:<br />
derzelver gebruik is.het Hoofd een weinig zydewaarts te helpen<br />
bewegen.<br />
XXSIH. H Ö ÖFDDEËL.<br />
Van de Spieren van den Hals,<br />
TT 7 Elke Spieren worden den Hals toegeëigend<br />
A W Daar zyn 'er, die aan den Hals negen paar<br />
'Snieren toeëigenen, waar van 'er vyf paar zyn, welke meer<br />
SSreST^Tde ongelyk-zydige Spieren fchynen te zyn,<br />
oT dat ze ten minften van dezelve niet veel ver c^. J*£<br />
om is het gevoegelykft de Spieren van den Hals tot vier paar<br />
te bepalen. „ ,<br />
V. Welk zyn deze vier paar Spieren} A-taA<br />
A Tweepaar van deze Spieren zyn de buigers, en twee<br />
paar zyn de uitftrekkers van den Hals.<br />
feÖlSS van den Halsingepiant: h^vveedepaat<br />
%ufiuU L tn &iCoB, Lange<br />
r S£g en " i n A b e l e n van den fla, S,<br />
uitgenomen inliet eerfte wervel, ingeplant.<br />
V Welk is het werk van deze Spieren.<br />
A Zy dienen niet alleen om den Hals te buigen, maa*<br />
•onk om de borft ruimer te maken.<br />
K mk zjn de tme paar WJÏrekkers van den Hals) ^
Van de Spieren van de Wervelbeenderen. 121<br />
A. Het eerfte paar , Mufculi Tramverfales , Dwarfche<br />
Spieren, en het tweede paar Mufculi Spinales, Doornachtige<br />
Spieren genaamt, worden gemeenelyk als spieren van den<br />
Hals aangemerkt, omdat ze behulpzaam zyn in het uitftrekken<br />
van den Hals: nogtans worden ze ten onrechte van<br />
de gemeene Uitftrekkers van den rug en lendenen onderfcheiden.<br />
XXXIV. H O O F D D E E L .<br />
Vm de Spieren van de Wervelbeenderen.<br />
v<br />
E s<br />
- \ \ P' ie<br />
ren Van den Hals afgebandelt hebbende,<br />
J--/ zeg eens, welk zyn de Spieren van de Wervelen<br />
van den Rug, van de Lendenen, en van het Heiligbeen)<br />
A. Om, na den verfcheiden loop en neiging van een Spier,<br />
het getal der Spieren van de Wervelbeenderen niet te vermeerderen,<br />
zullen wy zealleenlyk tot deze volgende bepalen :<br />
namentlyk de Mufculus Sacrolwnbus, Heilige Lendenfpier:<br />
Mufculus Longifftmus Dorft, Langde Rugfpier: Mufculus<br />
Transverfalis Dorft, Dwarfche Rugfpier; Mufculus Inter<br />
fpinahs, 1 uffchengraatige Spier: Mufculus Spinatis Colli,<br />
Hals-graat Spier, en de Mufculus Quadratus Lumborumï<br />
Vierkante Lendenfpier.<br />
V, Welk is de Mufculus Sacrolumbus, Heilige Lendenfpier<br />
)<br />
A. Deze Spier komt van het bovenfte van het Heiligbeen,<br />
van achteren van den doorn van het darmbeen, en van al de<br />
graaten en dwarfche uitfteekzels der Wervelbeenderen van<br />
delenden: zy geeft eene kleine pees aan het achterfte van<br />
yder rib, en met yder opgaande pees vereenigende, wordt<br />
0. ze
.122 Van de Spieren van de .Wervelbeenderen.<br />
2,0 aan het derde, vierde, vyfde en zesde Wervelbeen van den<br />
hals ingeplant.<br />
V Is deze Spier van ecnig gebruik ?<br />
yl. Ja, deszelfs voornaamfte gebruik is de beweging der<br />
ribben te bevorderen.<br />
V. Welk is de langfte Rugfpier ?<br />
A. Deze Spier heeft zyn begin aan de heilige Lendenfpier,<br />
daarze niet van kan gefcheiden worden; zy neemt met dezelve<br />
haar begin van het achterfte van den graad van het<br />
darmbeen, en van het bovenfte van het heiligbeen: als deze<br />
Spier opklimt, geeft ze aan yder dwars uitfteekzel van de<br />
Wervelbeenderen van de lendenen, rug, en hals, peezen.<br />
• T. Welk is het werk van deze Spier mei de heilige Lendenfpier<br />
?<br />
A. Het lichaam recht over einde te houden*<br />
V. Welk is de dwarfche Rugfpier ?<br />
A. Deze Spier is onder de langfte Rugfpier gelegen:<br />
zommige maken van deze Spier drie Spieren, namentlyk Sater,<br />
Heilige, Semifpinatus, Halfgraatige , en Transverfaüs<br />
Colli, Dwarfche Halsfpier. De dwarfche Rugfpier komt<br />
van het heiligbeen, en van alle de dwarfche uitfteekzels van<br />
de Wervelbeenderen van de lendenen, van den rug, en van<br />
den hals, uitgezondert de twee voorfte, en wordt door zoo.<br />
veel onderfcheiden peezen in al haare bovenfte graaten ingeplant,<br />
V. Wat gebruik heeft deze Spier)<br />
A. Deze Spier beweegt den geheelen ruggegraad feftoins<br />
achterwaarts.<br />
V. Welk is de tuffchengraatige Spier)<br />
A. Deze Spier wordt in twee deelen aangemerkt : het<br />
voorfte deel wordt Semifpinalis, Halfgraatige Spier, en het<br />
an-
Vam de Spieren van de Wervelbeenderen. 123<br />
ander deel Interfpinalis Colli, Hals TulTchen-graatige Spier<br />
genaamt: dog wy merken dezelve als ééne Spier aan, welker<br />
eene deel ten deele vleefchig, en ten deele peezig van<br />
de graaten van de Lenden en van het onderfte van den rug<br />
komt, en in de vyfde, zesde en zevende graaten van de borft<br />
wordt ingeplant; het ander deel van deze Spier komt van<br />
de bovenfte deelen van yder dubbeld graatachtig uitfteekzel<br />
van de wervelen van den hals, uitgezondert van het tweede<br />
wervelbeen, en wordt in de onderfte deelen van de gemelde<br />
graaten ingeplant.<br />
V. Van wat gebruik is deze. Spier ?<br />
A. Deze Spier , welker eerfte deel aan de langfte Rugfpier<br />
is gehegt, dient om de graaten der wervelbeenderen nader<br />
aan malkander te trekken.<br />
V. Welk is de Halsgraatfpier ?<br />
A. De Mufculus Spinalis Colli; zy komt van de vyfbo*<br />
venfte dwarfche uitfteekzels van de wervelbeenderen van den<br />
rug, en de onderfte van den hals, en wordt met haar meede<br />
fpier in het onderfte van het tweede wervelbeen van den hals<br />
ingeplant.<br />
V. Welk is het werk'van'deze Spier?<br />
A. Deze Spier trekt met zyne meede fpier den hals recht na<br />
achteren.<br />
V. Welk is de vierkante Spier ?<br />
A. De vierkante Lendenfpier komt van het achterfte van<br />
den graad van het darmbeen, en wordt aan de binnenzyde<br />
van alle de dwarfche uitfteekzels van de wervelbeenderen van<br />
de Lenden ingeplant.<br />
V. Van wat gebruik is deze Spier ?<br />
A. Deze Spier alleen werkende beweegt de lendenen aan<br />
eene zyde: maar als deze Spier met zyne meede fpier werkt,<br />
Q.2 'als
4 ^5w» de Spieren van het Schouwderblad.<br />
als dan helpenze de rechte Spieren van den buik,, om ons lichaam<br />
na vooren te buigen,<br />
V. Wat kan men nog aangaande de Spieren en de Buigers<br />
van de Wervelbeenderen , en van de geheele Kuggeftreng<br />
aanmerken ?<br />
A. Dat, zoo als wy reets x<br />
hebhen gezegt, de wervelbeenderen<br />
van den hals door twee paar Spieren worden geboogen:<br />
vervolgens dat de wervelen van den rug geen buigers hebben<br />
, en dat de wervelen van de. Lenden door de Spieren<br />
van den Onderbuik , en door twee kleine. Spieren, Ffoas<br />
Farvi, kleine Lendenfpieren genaamt, worden bewoogen.<br />
V. Welk zyn deze kleine Lendenfpieren ;<br />
A. Deze Spieren komen vleezig van de binnenzyde van<br />
de bovenfte wervelbeenderen van de Lenden, en hebben eene.<br />
dunne breede pees, welke de Ffoas van.de Dyë omvat, en<br />
•worden in'het ongenaamde been , daar het fchaam- en het<br />
darmbeen te zamenkomen, ingeplant.<br />
XXXV. H O O F D D E E L .<br />
Van de Spieren van het Schouwderblad.<br />
V. \ 7i7 Fik zyn de Spieren van het Schouwderblad?-<br />
A. VV Aan yder Schouwderblad worden, vier Spie*<br />
ren toegeëigent.<br />
V Welk zyn die?<br />
A. Deze Spieren zyn de Scrratus Minor Anticus, kleine<br />
voorfte Zaagfpier ; de Mufculus Cucullaris, Monnikskapsfpier;<br />
de derde Mufculus Rhomboides , Tarbotswyzefpier;<br />
en de Mufculus Levator Scapula, Schouwderblads Oplichter<br />
Spier.<br />
V. Welk,is de eerfte > of kleine voorfte Zaagfpier?<br />
* A.
Fan de Spieren van h et Schouwderblad. \ 2 f<br />
A Deze Spier komt dun, dog vleezig, van de tweede,<br />
derde, vierde en de vyfde rib , en fchuins opgaande word<br />
e t R a v e n b e k S u i t f t e e k i e J<br />
van het Schouwderblad<br />
F. Welk is het werk van deze Spier ?<br />
A. Men wil , dat deze Spier het Ravenbeks uitfteekzel na<br />
^ooren trekt, en m de ademhaling behulpzaam is.<br />
/. Welk is de tweede of Monnikskapsfpier J<br />
** A<br />
S p i e r \P*^ ,<br />
a k t m e t , i a a r m e d e<br />
!^<br />
W de figuur van<br />
eun Monnikskap: dezelve komt van het achterhoofd boven dc<br />
bpalkfpier van de doornen van de wervelbeenderen van den<br />
hals, en van de agt bovenfte van den rug, en wordt in den<br />
doorn van het Schouwderblad aan het Schouwderbeenshoofd<br />
en Jleutelbeen ingeplant.<br />
F. Welk is het gebruik van deze Spieren?<br />
A. Men wil, dat ze na den driederley loop. van hare vezelen<br />
het Schouwderblad fchuins opwaarts, recht achterwaarts<br />
en icmuns neerwaarts bewegen.<br />
F. WelUs de derde, of de Tarbotswyzefpier ?<br />
A. De lacbotswyzelpier, wegens deszelfs figuur dus genaamt,<br />
is onder de Monnikskap/pier geplaaft, enkomtvande<br />
twee onderfte doornen van de wervelbeenderen van denhals<br />
en van de vier bovenlte van den rug, en wordt in de gehS<br />
le Bafis van het Schouwderblad ingeplant.<br />
F. Welk gebruik wordt aan deze Spier toegeè'i^ent ?<br />
. A. Het Schouwderblad achterwaarts te trekken<br />
jifor 15<br />
V ï e r d e 9<br />
^ ° f S é m w d e r b l a<br />
^ Oplichter-<br />
A De Schouwderblads Oplichter komt van het tweede<br />
derde , vierde en vyfde dwarfche uitfteekzel van den hals<br />
door zoo veele onderleidden beginzelen, welke zich vereeni'<br />
0- 3<br />
gen 5
i%b Van de Spieren van het Schouwder- of Armbeen.<br />
gen, en in. den bovenden hoek van het Schouwderblad worden'ingeplant:<br />
deze Spier wordt ook Mufculus Fatientia,<br />
Gedultsfpier genoemt, omdat de geenen, die het niet na den<br />
zin gaat, gewoon zyn door deze fpier de Schouwders, en te<br />
gelyk de Schouwderblaaden op te trekken.<br />
F. Welk is het voornaamfle gebruik van de Spieren van<br />
de Schouwderblaaden ?<br />
A. Derzelver voornaamfte gebruik is de Schouwderblaaden<br />
achterwaarts te trekken, of tot malkander te brengen;<br />
ook helpen zy in de ademhaling; en gelyk de Spieren van<br />
den Arm het Schouwderblad bewegen , alzoo dienen ook de<br />
Spieren van het Schouwderblad tot beweging van den Arm.<br />
XXXVI. H O O F D D E E L .<br />
Van de Spieren van het Schouwder- of Armbeen.<br />
V. \ Lzoo het Schouwder- of Armbeen op meer als eene<br />
J\. manier wordt bewogen; zeg my eens, door welke<br />
Spieren deszelfs bewegingen worden verrigt ?<br />
A. Deze Spieren zyn verlcheiden, want daar zyn Spieren,<br />
welke den Arm na boven, na beneden, na voren, na achteren<br />
, en in het ronde bewegen.<br />
V- Geef eens eene befchryving van deze Spieren ?<br />
A De Arm wordt opgeligt door de Mufcuhs Deltoides,<br />
Driehoofdige fnier, door de SupraScapularis, Bovenfchouwderblads<br />
Graatfpier, en door de Mufculus Coracobrachiahs,<br />
'Ravenbeks Armipier.<br />
V. Welk is de Driehoofdige fpier?<br />
4 Deze Spier is driekantig, en komt van den geheelen<br />
doom en het hoofd van het Schouderblad, en van de buiten-
Fan de Speren van het Schouwder- of Armbeen j 2 f<br />
fte helft van het fieutelbeen: deszelfs vezelen loopen van alle<br />
deze plaatzen te zamen, en gaan over de geleding van he<br />
Schouwderbeen voorts wordenze door een korte pee! vier vin<br />
geren breedte onder het Schouwderbeenshoofd / vooral aan<br />
de bruten zyde ingeplant. Deze Spier beftaat uit twaalf byzondere<br />
Spieren , en trekt den Arm niet alleen na boven,<br />
maar ook een weinig na voren, en na achteren<br />
i s d e 1<br />
Sn Tf n }^ 1<br />
Suprafpinatus Scapularis. bovenfte<br />
Schouw derblads Graaifpier?<br />
A. Deze Spier heeft haar begin in de holligheid boven den<br />
doorn van het Schouwderblad, en vult dewimte tuffchen<br />
het bovenfte van het Schouwderblad en den doorn of g ad<br />
op : voorts looptze boven het hoofd over de geleding van het<br />
Schouwderbeen, en wordt in deszelfs hals ingeplant<br />
r-. TVelk ts de Ravenbeks Armjpier ?<br />
A Deze Spier komt van het Ravenbeks uitfteekzel van het<br />
Schonwderblad, en over de geleding gaande wordze m het<br />
midden van het Armbeen ingeplant.<br />
kei? • ^ ^ &pieren<br />
' dïe dm A r m m b e n e d m treh<br />
' -<br />
A/M ? e<br />
/<br />
/<br />
/ ^<br />
T c r e s<br />
M«jor, Groote ronde Spier, en<br />
de Muftulus Lattffmms Borf^ Breedfte Rugfpier.<br />
V. JVelk is de groote ronde Spier ?<br />
• J<br />
' P e<br />
/ roo<br />
V°, nde o f l a n<br />
ë^rpige Spier heeft haar be-<br />
g.n onder den onderften hoek van het Schouderblad, en emdigtin<br />
het inwendige deel van het Opper-armbeen.<br />
V. Welk is de breedfle Rugfpier ?<br />
. A. De breedfte Rugfpier, ook Anifca/ptor, Aarskraauwer<br />
genaamt, bekleedt met haar meede fpier byna den ge-<br />
.heden ~ zy heeft een dun en breed peesacht/begin, het<br />
Wk van het achterfte van den doorn van hef dafmbeen,<br />
van,
118 Van de Spieren van het Schouwder- of Armbeen.<br />
van de bovenfte doornen van het heiligbeen , van alle de<br />
doornen of graaten van de wervelbeenderen, van de lendenen<br />
en van de zeven onderfte van den rug komt: voorts<br />
eaat'zv langs den hoek van het fchouwderblad, en wordt<br />
met de groote ronde Spier door een fterke breede pees inge-<br />
?l<br />
*v' Behoort ook de Mufculus Tnfrafcapularis, Onderfchomvderblads<br />
fpier tot de Spieren, welke den Arm na beneden<br />
trekken ? , ,<br />
A. Ja, want deze Spier wordt ook met recht onder de<br />
neerdrukkende Spieren getelt.<br />
V. Welk is deze Spier ? .<br />
A De Onderfchouwderblads fpier heeft haar begin aan de<br />
geheele inwendige oppervlakte van het Schouwderblad, en<br />
eindigt in het inwendige deel van het hoofd van het Schouwderbeen.<br />
. ,<br />
V. Welke Spieren zyn het, die den Arm na moren be-<br />
^ g<br />
A Daar is maar eene Spier, namentlyk de Mufculus Feetora'lis,<br />
welke den Arm na vooren beweegt: deze Spier<br />
komt door een vleezig en halfrond beg.n van de binnenfte<br />
helft vanhetfleutelbeen, en van de zes bovenfte of waare<br />
ribben: zy bedekt een groot gedeelte van de borft, en wordt<br />
door een korte, fterke, breede pees in het bovenfte en het<br />
binnenfte van het Schouwderbeen tuffchen de twee en driehoofdige<br />
Spieren ingeplant: niet tegenftaande aan deze<br />
So
Van de Spieren van het Schouwder- of Armbeen. ^9<br />
V. Welke Spieren zyn het , die den Arm na achteren trek.<br />
•ken?<br />
A. De Arm wordt achterwaarts getrokken door de Muf.<br />
eulus Infrafpinatus , Ondergraatfpier, door de Mufculus<br />
Transverfaiis, Dwarfche fpier, en door de Mufculus Subfcapuiaris,<br />
Onderfchouwderblads fpier.<br />
V. Welk is de Ondergraatfpier ?<br />
A. De Ondergraatfpier heeft haar begin in de holligheid<br />
onder den doorn van het Schouwderblad, en tulTchen den<br />
doorn of den graat, en de kleine ronde fpier heen gaande<br />
wordt ze in den hals van het Schouwderbeen ingeplant.<br />
/ . Welke Spier is het, die de dwarfche of kleine ronde ge*<br />
genaamt wordt ?<br />
A. Het is die Spier , welke haar begin heeft van den onderden<br />
rand van het Schouwderblad , en loopt langs den<br />
rand tulTchen den ondergraat, en de groote ronde Spier, en<br />
wordt vervolgene in den hals van liet Schouwder-, of Opperarmbeen<br />
ingeplant.<br />
V. Welk is de Onderfchouwderblads fpier?<br />
A. Het is die fpier, welke de geheele binnenfte zyde vari<br />
het Schouwderblad bekleedt: zy komt vleezig van deszelfs<br />
bafis, en van deszelfs bovenfte en onderfte rib: voorts wordt<br />
ze in den hals van het Schouwderbeen ingeplant.<br />
V! Is "er ook nog iets aangaande de peezen 'van de drie<br />
laafte Spieren in acht te nemen?<br />
A. Ja, want zy omringen de geleding van het Schouwderbeen,<br />
derhalven wordt de Arm door de werking van deze<br />
Spieren in het ronde bewogen.
ijo Tm de Spieren van den Onderarm.<br />
XXXVII. H O O F D D.E E L.<br />
Van de Spieren van den Onderarm, of van hei<br />
Elle- en Speekbeen.<br />
V TPVcr welke Spieren wordt de Onderam of het Elle-<br />
X-A en het Speekbeen gebogen en uitgejlrekt ?<br />
A. H :t LÜebeen, het welk den voorarm, en het Speekbeen<br />
, het welk den binnenarm, of het voorfte en het binnenfte<br />
gedeelte van den Onderarm uitmaakt, wordt gebogen<br />
en uitgeltrekt door tien Spieren, waarvan 'er zes tot het Ellebeen<br />
, en vier tot het Speekbeen behooren.<br />
V. Hoe worden de Spieren van het Ellebeen verdeelt ?<br />
' A. Zy worden verdeelt in twee buigers, en in vier uitftrekkers.<br />
V. Welke Spieren zyn het, die den Onderarm buigen)<br />
* A. De Mufculus Biceps, en de Brachialis Intemus, de<br />
Tweehoof lige, en de inwendige Armfpier.<br />
V. Welk is de Tweehoofdige Jpier)<br />
" A. Het is die Spier, weke met het eene hoofd voorkomt<br />
van het Ravenbeks uiti]eekzei, en met het andere van het<br />
hoofd des Schouwderblad. Het eerfte hoofd is breed en peesachtig,<br />
het andere is rond en peesachtig, en in de groef<br />
van het hoofd van het Schouwderbeen vaftgehegt: zy verecnigen<br />
te zamen ontrent het midden en het voorfte van den<br />
Arm, en maken eenen buik, die door een fterke ronde pees<br />
in de uitpuylmg aan het bovenfte van het fpeekbeen ingeplant<br />
'wordt. .Lenige vezelen van deze pees maken een dun,. breed<br />
peesachtig uitfpanzel, het wek van buiten alle de fpieren van<br />
toet fpeekbeen, en van de vingeren bekleedt.<br />
V. Is de kennis van dit breed dun en peesachtig uiifpanzel<br />
*®m eenige nuttigheid? ^<br />
BI
Van de Spieren van den Onderarm. i% i<br />
A. Ja, opdat men in een Vena Settio, Aderlating,.zorg<br />
drage, dat deszelfi vezelen niet in het dwarfch, maar in het<br />
lang gefneden worden.<br />
V. Welk is de binnenfte Armfpier ?<br />
A. Deze Spier is ten deele onder de tweehoofdige fpier<br />
geplaaft: zy korrit door een vleezig begin van het middenfte<br />
deel van het Schouwderbeen, en wordt in het bovenfte, en<br />
het voorfte van het Ellebeen door een korte en fterke pees ingeplant.<br />
V. Welk zyn de vier ültftrekkers van den Onderarm, die<br />
aan het Ellebeen zyn geplaaft.<br />
A. De vier Spieren, Ukftrekkers genaamt, zyn de MuJ*<br />
culus Longus, de Mufculus Brevis, de Mufculus Brachiceus<br />
Externus, en de Mufculus Anconaus, de lange-, korte-,<br />
buitenfte arm- en de oplichtende Spier.<br />
V. Welk is de lange Spier)<br />
A. De lange Spier is de eerfte Spier, die den Onderarm<br />
uitftrekt: zy komt voort van den onderften rand van het<br />
Schouwderblad by deszelfs hals; vervolgens gaatze tuffchen<br />
de twee ronde fpieren langs de achterzyde van het Schouwderbeen<br />
heen, alwaar het Schouwderbeen met de korte fpier<br />
vereenigt.<br />
V. Welk is de korte Spier)<br />
A. De korte Spier, welke den Onderarm uitftrekt, komt<br />
van het bovenfte en achterfte deel van het Schouwderbeen.<br />
V. Welk is de derde Uitftrekker van den Onderarm)<br />
A. De buitenfte Armfpier: deze fpier komt voort ontrent<br />
van het midden en achterfte van het Schouwderbeen naaft de<br />
korte fpier.<br />
V. Wat moet men aangaande deze drie Spieren aanmer*<br />
ken)<br />
R a 4*.
Van de Spieren van den Onderarm.<br />
J. Datze te zamen hunne peezen vereenigen ,. en eene<br />
driehoofdige fpier formeren ,. die van buiten peesachtig is,<br />
en met dat peezige deel den Elleboog bekleedt, en in het<br />
Uitfteekzel van het Ellebeen wordt ingeplant.<br />
p. Welk is de Oplichtende Spier van het Ellebeen*.<br />
A. De Oplichtende Spier, waardoor de Onderarm wordt<br />
uitgeftrekt, is eene kleine fpier: zy komt van het achterfte<br />
van het eind. van het Sciiouwderbeen, en over den Elleboog<br />
gaande wordze in het zydeliflgfclie en binnenfte deel. van het<br />
Ellebeen ingeplant. ;<br />
V. Worden "er ook aan het Speekbeen. byzondere jpieren<br />
toegeêigent^ ^ ^ vooromkeerende, welke den<br />
palm' van'de hand om laag keeren, en twee achter omkearende,<br />
welke den palm van de hand na om hoog keeren.<br />
V Welk zyn de twee Pronatores, vooromkeerende*.<br />
" A. De Mujculus Rotundus, en de Mufculus Quadratus,<br />
de Ronde, en de Vierkante fpier.<br />
V. Welk is deze ronde Spier *<br />
• A. Deze ronde Spier komt voort van den inwendigen knok<br />
van liet Schouwderbeen, en eindigt byna in het.midden van<br />
het. kleine Ellebeen.<br />
V. Welk is de vierkante Spier *<br />
A De vierkante Spier heeft haar begin van het onderfte<br />
en het binnenfte deel van het Ellebeen , en gaat over den<br />
band, die het fpeekbeen aan het Ellebeen voegt, en wordt<br />
In het buitenfte en onderfte van het fpeekbeen ingeplant.<br />
V. Welk zyn de., iwee Supinatores, achter omkeerende*<br />
A Deze z>n de Mujculus Longus, en de Mujculus Bre?<br />
yisAladii, de Lan;;e- en de Korte- Speekbeensfpier,<br />
'V Welk is de lange Spier van het fpeekbeen*<br />
AU-
Van de Spieren van de Voorhand, enz.<br />
A Die Spier, welks deszelfi :<br />
begin heeft aan den uiterftera<br />
kant van het Armbeen, en eindigt in het onderfte hoofdje<br />
van het kleine ÈUebeen.<br />
V. Welk is de korte Spier van de kleine Ellepyp ?<br />
A. Deze Spier Komt voort van het opperfte deel van het<br />
Ellebeen , en wordt ingeplant in het opperfte deel van het<br />
ipeekbeen.<br />
XXXVIII. H O O F D D E E L,<br />
Van de Spieren van de Voorhand, en van de<br />
Palmfpieren.<br />
V* T "\Oe noodig en nuttig de beweging van den Opper**<br />
JL A en Onderarm is, nochtans zou een menfeh weinig<br />
voordeel daarvan hebben, indien de handen en de vingers<br />
onbeweeglyk waren: laat ons dan eens befchouwen de Spieren<br />
van deze deelen, waardoor zoo veele en onderfcheiden beweginggen<br />
gefchieden: maar op dat wy door btt meenigvuldig getal<br />
van deze Spieren geen verwarde denkbeelden maken, zuU<br />
Jen wy eerfl van de Spieren van de Hand, en dan van de<br />
Spieren van de Fingeren jpreken: zeg my eens, welk zyn de<br />
Spieren van.de Hand?<br />
_ A. De Spieren 5 welke aan dè Voorhand worden to^geëigent,<br />
zyn vier, namentlyk twee buigers, en tweeuitftrekkers:<br />
daarenboven heeft ieder hand nog twee Palmfpieren,,<br />
200 dat yder hand zes Spieren heeft..<br />
V. Welk zyn de twee jpieren, die de Hand buigen ?<br />
A. Deze zyn de Mujculus Cubitaus Internus, en de Mujculus<br />
Radiaus Internus, de Binnenfte Elle- en de.Binnenfte-<br />
Speekbeensfpier,<br />
R. £
ï3$ Van de Spieren Qan de Voorhand, enz.<br />
V. TVelke fpier wordt de binnenfte Ellebeensfpier genaam<br />
A. Die fpier, welke komt van de binnenfte uitpuilinge<br />
van het Schouwderbeen, en van het bovenfte deel van de<br />
groote Ellepyp , over deze loopze lang9 heen , tot datze<br />
door den ronden band heen gaat, en in het vierde been van<br />
de eerfte ry van de Voorhand door een korte fterke pees ingeplant<br />
wordt.<br />
V. Welk is de binnenfte Speekbeensfpier ?<br />
A. Deze fpier komt ook van de binnenfte uitpuyling van<br />
het Schouwderbeen, en van het bovenfte deel van het Ellebeen,<br />
en wordt in het eerfte been van de'nahand, dat den<br />
voorften vinger onderfteunt, ingeplant.<br />
V. Onder de Spieren, die tot de Hand behooren, hebt gy<br />
twee Uitftrekkers genoemt: welke zyn die?<br />
A. De fpieren, welke de Hand uitftrekken, zyn de Mufculus<br />
Cubitaus Externus, en de Mufculus Radiaus Ex ferms,<br />
de buitenfte Ellebeensfpier en de buitenfte Speekbeensfpier.<br />
V. Welk is de buitenfte Ellebeensfpier ?<br />
A. De eerfte van de Uitftrekkers van de Hand, komt van<br />
de buitenfte uitpuilinge van het Schouwderbeen; deszelfs<br />
pees gaat onder den ronden band heen, en wordt in liet<br />
vierde been van de nahand, dat den kleinen vinger onderfteunt,<br />
ingeplant.<br />
V. Welk is tweede Uitftrekker)<br />
A. De tweede van de Uicftrekker-fpieren van de Hand,<br />
weke ook Mufculus Bicornis, Twee Hoornige fpier wordt<br />
genaamt, maakt twee byzondere fpieren: de eerfte komt van<br />
boven het buitenfte uitfteekzel van het Schouwderbeen, en<br />
de tweede van onder het zelve uitfteekzel; zy gaan beide onder<br />
deo ronden band: de een wordt in de nahand. in het<br />
been 3
Vm de S;,krsn van de Verhand, enz. j 3 f<br />
ten dat den voortten vinger onderfteunt, en de andere aan<br />
it ton, te, wek den mrddeifcn vanger ondervraagt, 2<br />
ï t£rm> !k<br />
^ * •*•*•** m<br />
*» -""nyder Hand<br />
4. De Mufculus Fahnaris Longus, en de AMadm P„i<br />
«il °f C<br />
f pier k<br />
° m<br />
ff. We In is de lange Palm fpier)<br />
V a D d e n inwen<br />
f ^igen knokkel of de birw<br />
nemteuit Pu:l,ng van het Schouwderbeen, en gaat over hï<br />
Ligamentum stnnulare, of den ronden band met een Tan 4<br />
tccre pees na den Palm van de Hand, alwaarz a i n e?n<br />
breed peesachtig uitf PanzcI uitbreidt: dit uitfpanzel is vaft aan<br />
Van de<br />
vingeren door te l*ten ' * IPf^*"<br />
V. Welk is de iorle Palm/pier•?<br />
^. De korte Palralpier, die ook vierkante Vleezhrefoier<br />
tage iaimlpier: zy komt van het been van de nahand het<br />
wek over den k ernen vinger « geplaa,i,en van da been van<br />
de Voorhandt, het welk onder de andere legt: deze Sofa?<br />
loopt dwarfch, en wordt in het achfe heen vat de V^ortd<br />
m<br />
fchoondeae^er ^ ^ t ^ w S T ? ' , a r<br />
^«ans altyt de , ^ ESfc3&Ê<br />
, . V. Welk is bet werk van de Palmfpieren l<br />
A
j 36 Van de Spieren der Vingeren.<br />
A. Het werk van de eerfte Spier is de hand toe te nypen,'<br />
en van de laafte Spier, of van het breede peesachtige uitfpaniel<br />
de Palm van de hand hol te maken. _<br />
V. Zynder ook geen Spieren, waardoor de hand buiten en<br />
binnenwaarts wordt bewogen? .<br />
A Men moet weten, dat deze bewegingen worden verriet<br />
door de fpieren van het Elle- en van het Speekbeen: namentlyk,<br />
als de twee fpieren van het Speekbeen te gelyk werken<br />
, en de fpieren van het Ellebeen ruften, als dan gefchiedt<br />
de beweging van de hand binnenwaarts; maar zoo<br />
de fpieren van het Ellebeen te gelyk werken, en de fpieren<br />
van het Speekbeen ruften, als dan wordt de hand inwaarts.<br />
bewogen.<br />
V. Waartoe dient de Ringwyze band}<br />
A. Den Ringwyzen band, Ligamentum Anmlare genaamt j<br />
moet'men als een gemeen vlies aanmerken, het wek alle de<br />
fpieren van den Onderarm bevat: deze band is gefchikt, og<br />
dat de werking der fpieren des te beter gefchiede.<br />
XXXIX. H O O F D D E E L .<br />
Van de Spieren der Vingeren.<br />
V. TJOe worden de Spieren van de Vingeren gemeenely<br />
JL JL verdeelt?<br />
A. In gemeene, en in eigen Spieren. •<br />
V. Welk zyn de gemeene Spieren van de Vmgeren.<br />
A De Flexores Phalangarum , de Buigers der ryen ot<br />
Slagórdens, de Extenfor Omnium Trium Rhalangarum, de<br />
Aftrekker van alle de drie ryen, en de Tres Addufiores,<br />
•drie Nahaalders. *r.<br />
Col
Van de Spieren Van de Vingeren. 137<br />
V. Welk zyn de Spieren van de eerjle ry)<br />
A Deze zyn de vier Mufculi Lumbricales, Wormswyze<br />
Spieren, zy komen diep van de peezen voort, en worden<br />
ingeplant in de eerfte ry , aan haar binnen zyden by den<br />
i j8 Fan de Spieren van de Pingeren,<br />
heen, om in alle de beenderen van den voorften, middenften ?,<br />
en den Ringvinger ingeplant te worden.<br />
V. Welk zyn de drie nah aaiende Spieren)<br />
A. 1
Fan de Spieren -van de Fingeren. 139<br />
A. De Buiger of Buigfpier heeft haar begin in het midden<br />
van het fpeekbeen, en eindigt in het derde been van den<br />
Duim: behalven deze fpier wordt de Duim nog door eene<br />
andere fpier van den zeiven naam geboogen. Deze fpier<br />
komt voort uit de beenderen van de voorhand, en wordt in<br />
•het tweede been van den Duim ingeplant.<br />
F Wordt de Duim door meer als eene fpier uitgejlrekt ?<br />
A. De Duim heeft drie Extenfores Uitftrekkers, de eerfte<br />
•komt van het bovenfte en buitenfte deel van het Ellebeen ;<br />
zy gaat fchuins over de pees van de buiten Speek/pier, en<br />
wordt by het tweede lid van den Duim ingeplant: de tweede<br />
komt van het binnenfte en bovenfte deel van het fpeekbeen,<br />
en wordt in het tweede Duimsbeen ingeplant, en de<br />
derde komt van het Ellebeen een weinig onder den eerften<br />
Uitftrekker, en wordt in het derde been van den Duim ia*<br />
geplant.<br />
F. Welk is de Thenar,, Duimspalm fpier.?<br />
A. Deze fpier maakt de Muis van de hand, en trekt den<br />
Duim van de Vingeren: zy komt van den ringband, en van<br />
het eerfte been van de voorhand, en wordt van buiten in den<br />
Duim ingeplant.<br />
p. Welk is de Hypothenar, Onderpalmfpier?<br />
A. De Onderduims Palmfpier kan voor een deel van de<br />
voorgaande gerekent worden: dit is dereden, waarom zy van<br />
veelen wordt overgeflagen. Zy begint naait de voorgaande<br />
ipier van denzelven band, maar digter na het hol van de" hand,<br />
en eindigt in het onderfte hoofdje van de eerfte ry van de beenderen<br />
van de voorhand.<br />
F. Welk is de Antithenar, Tegcnduims Palmfpier?<br />
A. Deze fpier trekt den Duim na de Vingers: zy komt<br />
yan het been van de nahand, dat den voorften Vingel onder-<br />
S 2 fteuntj
143 t' an<br />
& Spieren van de Fingeren.-<br />
fteimt, en wordt in het eerfte been van den Duim inge^<br />
plant.<br />
F. Hoeveel Spieren worden den Wysvinger toegeëigent ?<br />
A. De Wysvinger heeft twee fpieren, namentlyk , een<br />
Mujculus Extenjor, en een Mufculus Addutlor, een Uitftrekker,<br />
en een nahaalende fpier..<br />
F. Welk is de Uitjirekker?<br />
A, De Uitftrekker, die ook Indicator Aanwyzer wordt<br />
genaamt, komt van het voorfte gedeelte van het eerfte been<br />
van den Duim, en wordt in de beenderen van den voorften,,<br />
of Wysvinger ingeplant: door hulp van deze fpier wordt<br />
deze Vinger na den Duim getrokken,<br />
F. Welk is de nahaalende Spier van den Wysvinger? < <<br />
A Deze fpier komt voort van de eerfte ry van den Duim T.<br />
en van het eerfte been van de nahand, en eindigt in de eerfte;<br />
ry van den Wysvinger.<br />
F. Welke Spieren worden den Oorvinger toegeëigent ?<br />
A. De Oorvinger heeft twee fpieren, de eene trekt hem?<br />
van de andere Vingeren, en de andere ftrekt hem uit.<br />
F. Welk is de aftrekkende Oorvingers fpier ?<br />
A Deze fpier komt van het vierde been van de tweedery<br />
van de heenderen van de voorhand, en van den. ringband,<br />
en wordt in het eerfte been van den kleinen vinger van,<br />
buiten ingeplant..<br />
F. Welk is de Uitjirekker van den Oorvinger ?<br />
A. De Uitftrekker van den kleinen Vinger komt van den<br />
buitenften knok van het Schouwderbeen, en van het bovenfte.<br />
van het Ellebeen, zy gaat onder den ringband heen, en<br />
wordt in het derde been van den Oorvinger ingeplant.<br />
F. Wat most men omtrent dt' Spieren van de Fingeren aanmerkend<br />
.<br />
AL<br />
0
Van de Spieren van de Dyë of van het Dyëbeen. i 4t<br />
A Dat in derzelver loop en figuur eenige veranderingen<br />
voorkomen; zoo dat men in het ontlceden van dezelvealtvdc<br />
eenige veranderingen kan ontmoeten.<br />
1<br />
XL. HOOFDDEEL.<br />
Van de Spieren van de Dy ë of van het Dyëbeen x<br />
K T^Ê Spieren van de Armen, en van de Handen afhrfchJtf*<br />
l^ddt hebbende, zullen wy voortgaan met de<br />
befchouwmg van de Spieren van de onderfte Ledemaalen<br />
namentlyk van de Dyën, van de Beenen, en van Tvoten;<br />
den Buik, den Aars, de Blaas, en Schaamdeelen behoorenl<br />
naauwkeurig onderzoeken: welk zyn de Spieren, waardoor<br />
bet Dyëbeen wordt geboogen , en uitgeflrekt * *<br />
A. Het Dyëbeen wordt geboogen en uitgeflrekt als meede<br />
buitenwaarts, bmnewaarts, fdiuins, en In een i "kei be<br />
woogen door dertien Spieren '<br />
F Door welke Spieren wordt de Dyë geboogen?'<br />
7 A P Y<br />
f h<br />
I ° f D b e e n w o r d t<br />
^<br />
gebogen door de Ffoas j<br />
V. Welk is de Lenden fpier ?'<br />
r y<br />
D e L end<br />
\ , n enii3ier komt van de binnenfte zyde van d*<br />
dwarfche uitfteekzels van de wervelbeenderen der Lendenen<br />
en over een gedeelte van het darmbeen rci^HS<br />
aan den kleinen draaijer ingeplant. woratze<br />
V. Welk is de Darmbeensfpier ?'<br />
^ Deze fpier komt van de binnenfte holligheid van het<br />
^ 3> Darror-
t4A Van de Spieren van de Dyë of van het Dyëbeen.<br />
Darmbeen en nedergaande voegtze zich aan de Lendenfpier,.<br />
met welke zy ook inden Trochanter Minor, kleinen<br />
draaijer, ingeplant wordt.<br />
V. Welk is de Schaambeensfpier?<br />
A. Deze fpier komt van het buitenfle van het Schaambeen<br />
j en wordt een weinig onder den kleinen draaijer inge-<br />
'^F. Door welke Spieren wordt het Dyëbeen uitgeftrekt ?<br />
• A.Doox de Glutaus Major, Medius, en Minor, de<br />
Groote , Middenfte, en de Kleine Bilfpier.<br />
• F. Welk is de groote Bil/pier?<br />
A. De groote Bilfpier komt met een halven cirkel van het<br />
ftaartbeen , van de doornen van het heiligbeen, van den<br />
doorn van het darmbeen, en van eenen fterken band, die<br />
in het midden van het heiligbeen, en de verhevenheid van<br />
het heupebeen is, en nedergaande wordt ze in een ruuwen<br />
ftreep of linie vier vingeren breed onder den grooten draaijer<br />
ÜBge plant.<br />
F. Welk is de middenfte Bilfpier)<br />
A Deze fpier komt 'van den geheelen graat van het darmbeen<br />
onder de groote Bilfpier, en wordt in het bovenfte en<br />
buitenfte van den grooten draaijer ingeplant.<br />
F -Welk is de kleine Bilfpier ?<br />
A De kleine Bilfpier komt van het onderfte van de buiten<br />
zyde van het darmbeen onder de middenfte Bilfpier, en<br />
wordt in het bovenfte van den Trochanter Major, grooten<br />
draaijer ingeplant.<br />
F. Welk zyn de afhalende , of buitenwaarts bewegende<br />
A De Spieren, waardoor de Dyë buitenwaarts wordt bewogen,<br />
zyn dsTyriformis3 oUliacus Extemus, ? eer<br />
|g e
Fan de Spieren van de Dyë of van het Dyëbeen. MM<br />
fpier,; de Gemini ïweding,a fpier, endt'Quadratus, Vier.<br />
kante fpier. '<br />
F. Welk is de Peerwy ze, fpier ?<br />
A. ueze ipL-r kp^ ,an de zyde van onderen van het hei-<br />
Lgbeen en wordt iacc de tweelingen fpier aan den oorfpronk<br />
van den grooten draauer ingeplant. ! .<br />
F* Welk is de Tweelingen fpier ?<br />
A D* IweeJingeo fpier' komt van de uitpuiling van het.<br />
heupebeen, en wordt met de Peerwyze /pier inden deuk van<br />
.den ootfpronk van den grooten draaijer ingeplant<br />
F. Welk is dc vierkante- Spier, waardoor' het Dyëbeen buitenwaarts<br />
wordt bewogen* "jweenput<br />
A. De vierkante Spier heeft haar begin van de uitpuiling<br />
van het heupebeen, en wordt in de buitfn zyde van den grooten<br />
draaijer ingeplant.<br />
ö<br />
F Door welke- Spieren wordt het, tytbeen in het rond, en><br />
het Jchuins bewoogen? *y-**<br />
D e<br />
vPf'A ,°y ë<br />
wordtin het rond, en in het fchuins bewogen<br />
door de gemelde Peer offpitswyze, tweelingen en vierkante<br />
fpieren , namentlyk als zy vervolgens werken: maardeze<br />
bewegingen gefclneden voéraf: door den Öbhrator Intemus,<br />
en Extemus, Binnenfte en.Buitenfte. Stopper of<br />
Stopfpieren.<br />
L<br />
F Welk is de binnenfte Stopper*-<br />
^<br />
V i _<br />
A Deze fpidf komt -van "deh • binnenftèn omtre4 ?<br />
van hef<br />
gat, het welk.tulTchen het heup.' en fch^0&-]%<br />
.gens gaatze door de holligheid van het<br />
wordt in den kuil of.deuk van den-grooten draaijer Ug£.<br />
F. Welk is de bultenftèSiopper fpier?:' •<br />
. A, Deze komt voort uü den ftiieofea Qmtrefcvatóhetg'aïa,<br />
dst-
a n<br />
344- ^<br />
eren V a n<br />
Spï<br />
het Been.<br />
dat tuffchen het heup- en fchaambeen is: zy'omvat den hals<br />
van het Dyëbeen, en gaat onder de vierkante Spier na de<br />
kleine holligheid van den grooten draaijer.<br />
V. Welk zyn de Spieren, die de Dyë na binnen bewegenï<br />
A De Dyë wordt alleenlyk door de Mufculus Triceps na<br />
binnen bewogen: deze fpier wordt de driehoofdige fpier genaamt,<br />
om datze drie beginzels en drie inplantingen heeft,<br />
en in drie fpieren kan verdeelt worden: de eerfte komt van<br />
het fchaambeen, en wordt boven de tweede in de Lima<br />
Afpera Ruwe Linie van het Dyëbeen ingeplant: de tweede<br />
komt van het onderfte van het fchaambeen, en wordt in het<br />
midden van de ruwe linie ingeplant: en de derde of laalte<br />
komt van het fchaambeen, daar liet zich aan het heupebeen<br />
voegt, en wordt een weinig onder het tweede of onderfte lutfteekzel<br />
van het Dyëbeen na binnen ingeplant,<br />
V. Wordt het Dyëbeen door deze Spier alleen na binnen<br />
hewozen) . . . •<br />
A. Neen, maar zy draait het zelve ook een weinig buitenwaarts.<br />
XLI. HOOFDDEEL.<br />
Van de Spieren van het Been, of van de Scheen.<br />
V, TTOe veel Spieren worden aan het Been toegeëi-<br />
X JL zent.<br />
A. Aan het Been of de Scheen worden elf Spieren toegeëigent:<br />
namentlyk vier, die het Been buigen, vier die het<br />
Been uitftrekken, en drie, die het Been fchuins bewegen.<br />
V. Welk zyn de Spieren, waardoor het Been wordt gefyoogen<br />
? 5<br />
B i c e<br />
'. 4, De Mufculus Seminervojus, Semimembranojus, ^
Van de Spieren van het Been. 14,^<br />
en Gracilis, de Halfzenuwachtige, de Halfvliezige, de Twee*<br />
hoofdige, en de fmalle of fchrale Spieren.<br />
V. Welk is de Half zenuwachtige fpier ?<br />
A. De Halfzenuwachtige lpier komt van het uitftek van<br />
het heupbeen, en wordt door een ronde pees aan het binnenfte<br />
aangroeizel van liet fcheenbeen ingeplant.<br />
V. Welk is de Half vliezige fpier van het Been ?<br />
A. Deze fpier komt peesachtig uit het uitftek van het<br />
heupbeen, even onder de Halfzenuwachtige fpier, en wordt<br />
door een breede pees in het bovenfte en achterfte van het<br />
fcheenbeen ingeplant.<br />
V. Welk is de Tweehoofdige fpier)<br />
A. Deze fpier heeft twee hoofden, het eene hoofd komt<br />
van het uitfteekzel van het heupbeen, en het andere van het<br />
midden van de ruwe linie: deze hoofden vereenigen te zamen,<br />
en worden door een pees in het bovenfte en buitenfte van het<br />
kuitbeen ingeplant.<br />
V. Welk is de fmalle of de fchrale fpier ?<br />
A. De fchrale of fmalle fpier komt van de kraakbeenigg<br />
vereeniging van het fchaambeen met het heupbeen, en langs<br />
het dyëbeen neergaande wordtze in het bovenfte en binnenftevan<br />
het fcheenbeen ingeplant.<br />
V. Door welh fpieren wordt het heen uitgeflrekt)<br />
A. Door de Mufculus Retlus, Rechte-, door de Mufculus<br />
Vaflus Exïernus, Groote Buitenfte, door de Mufculus<br />
Vaflus Internus , Groote Binnenfte , en door de Mufculus,<br />
Cruraus, Dyëbeens Spier.<br />
V. Welk is de rechte Spier, die het Been uitftrekt?<br />
A. Deze fpier komt van den onderften doorn van hefdarmJ<br />
been, en tuffchen de groote buitenfte en binnenfte fpier neergaande,<br />
wordt ze met dezelve ingeplant,<br />
T<br />
s
i$ Van de Spieren van let Beem<br />
V. Welk is de uitwendige groote Spier)<br />
A. Het is die Spier, welke haar begin van de geheele buitenfte<br />
zyde van het dyëbeen heeft.<br />
'V. IPclk is de inwendige groote Spier van het Been)<br />
A. De inwendige groote Spier is, die haar begin van de<br />
geheele binnenfte zyde van het dyëbeen ontfangt.<br />
V. Welke Spier is de Crurseus, of Cruralis?<br />
A. De Mujculus Cruralis, Dyëbeensfpier, heeft haar begin<br />
van het voorfte van het Dyëbeen tulTchen den grooten<br />
en den kleinen draaijer; zy legt vaft aan het Been, en voegt<br />
deszelfs pees aan de rechte-, en de groote buitenfte Spier,,<br />
makende te zamen een breede pees uit: deze pees gaat over<br />
de Batella, Kniefchyf, en wordt in de kleine uitpuiling aan<br />
het opperfte en voorfte van het Scheenbeen ingeplant.<br />
V. Boor welke Spieren wordt het Been fchuins bewogen f<br />
A. Het Been ivordt fchuins bewoogen door de Mujculus^<br />
Longus of Sartorius, Lange of Snydersfpier, door de Mujeulus<br />
Foplitaus, Kniefpier, en door de Mufculus Membra-<br />
nojus of Fafcia Lata r<br />
Vliezige of Breede Zwagtelfpier.<br />
V. Welk is de Lange of de Snyders fpier ?<br />
A. De Snyders fpier komt van het onderfte gedeelte van<br />
den doorn van het darmbeen, en fchuins aan de binnen zyde<br />
van de Dyë loopende, wordt ze aan de binnenfte zyde van<br />
het fcheenbeen ter breedte van vier vingeren onder deszelfs<br />
bovenfte einde ingeplant.<br />
V. Waarom wordt deze Spier de Snydersfpier genaamt ?<br />
A. Omdat door de werking van deze Spier wy het eene<br />
Been en Dyë over het ander Been en Dyë, als de Snyder,<br />
konnen leggen. . -<br />
" V. Welk is de Kniefpier ?<br />
A* De Kniefpier heeft haar begin van de buitenfte en<br />
•V on-
Van de Spieren van den Voeh ~ï+f<br />
oifderlte uitpuiling van het Dyëbeen, en wordt in het bo-'<br />
venfte en binnenfte van het Scheenbeen ingeplant.<br />
V. Welk is de vliezige of breede Zwagtelfpier ?<br />
A. Deze ipier komt van het voorfte van den graat of<br />
doorn van het darmbeen: zy is van onder een weinig vliesen<br />
peesachtig, en bedekt byna al de Spieren van het Been en<br />
Dyë tot aan den voet.<br />
V* Worden door deze drie laafte Spieren het Been alleen<br />
fchuins bewogen?<br />
A. Neen, maar zy maken nog andere bewegingen, want<br />
de Snyderlpier ligt het Been en de Dyë niet alleen op, en<br />
leidt het eene Been kruizelings over het ander, zoo als wy<br />
reeds gezegt hebben; maar door de Kniefpier wordt het Been<br />
ook een weinig na binnen, en door de breede Zwagtehpier<br />
een weinig na buiten gedraait.<br />
XLII. H O O F D D E E L .<br />
Van de Spieren van den Voet.<br />
V. TI7£/& Spieren zyn het, waardoor de Voet wordt<br />
V V gebogen, uitgejirekt, en zydewaarts gedraait<br />
?<br />
A. De buigers van den Voet zyn twee , namentlyk de<br />
Mufculus Tibialis Anticus, en de Peronaus Anticus, Voorfte<br />
Scheen- en Kuitfpier: deszelfs uitftrekkers zyn vier, na-;<br />
mentlyk de Gaftrocnemii of Gemelli, Kuitfpieren, de<br />
Mufculus Saleus , of Solaris , Zool (pier , en de Mufculus<br />
Plantaris , Plantfpier; en de Spieren, waardoor de Voet<br />
zydewaarts draait, zyn twee, als de Tibialis Pojlicus, en<br />
de Peron
*4& Van de Spieren van den Foef.<br />
V. Welk zyn de vooifte- Scheen en Kuit/pieren , iv aardoor<br />
de Foef wordt geboogen ?<br />
A. De voorfte Scheenfpier komt van het voorfte en bovenfte<br />
van het Scheenbeen, en is aan de buitenfte zyde van dit<br />
Been vaft: nederdalende gaat zy onder den ringband heen,<br />
en wordt in het wiggebeen tegen over den grooten teen ingeplant,<br />
maar de voorfte Kuitfpier is aan haar begin met de<br />
achterfte Kuitfpier vereenigt, namentlyk van de bovenfte en<br />
buitenfte helft van het Kuitbeen: deze fpier loopt door da<br />
goot, die in den buiten enkel is, heen, en wordt in het buitenfte<br />
beentje van den navoet, dat tegen den grooten teen<br />
overkomt, ingeplant.<br />
F. Welk zyn de twee eerfte Spieren , die den Foef uittrekken<br />
?<br />
A. Deze zyn de Gemelli, Kuit/pieren: zy maken met de<br />
Zoolfpier de Kuit van het Been: de eene komt van. het achterfte<br />
van de binnenfte uitpuiling van het Dyëbeen, en de<br />
andere komt van het achterfte deel van de buitenfte uitpuiling<br />
van hetzelve Been.<br />
n F. Welk zyn de twee andere Spieren, waardoor de Foet<br />
wordt iiitgeftrektl<br />
A. De twee andere zyn de Zool- én de Plantfpier; de<br />
Zoolfpier ligt onder de Kuit fpieren , en komt van het bovenfte<br />
en achterfte van het Scheen- en Kuitbeen: maar de<br />
Plantfpier komt van het achterfte en buitenfte van de buiten,<br />
fte uitpuiling van het Dyëbeen,. en tuffchen de Ipieren van<br />
de Kuit en van de zool neergaande , krygtze een lange<br />
pees. De peezen van deze vier Spieren maken eene zeer<br />
fterke pees, welke Tendo of Chorda Achillis , de pees of<br />
koord van A.chilles genaamt., en. in het achterfte deel van het<br />
hielbeen ingeplant wordt.<br />
F a.
Van de Spieren van dé Teenen* 149<br />
V. Welk zyn de twee Spieren,, waardoor de Voet zydwaarts<br />
wordt bèwoogen?<br />
A. Deze Spieren zyn de achterfte Scheen- en Kuitfpier;<br />
de eerfte komt van het bovenfte en achterfte van het Scheenen<br />
Kuitbeen, en van het vlies dat haar te zamen hegt: zy<br />
gaat na beneden langs het achterfte van het Scheenbeen in<br />
den binnen enkel of' enklaauw, en wordt onder het Schip?<br />
wyze been ingeplant: maar de achterfte Kuitbeenfpier komt<br />
van het bovenfte en buitenfte van het Kuitbeen , en gaat<br />
na beneden door de kloof van den buiten enkel onder de<br />
zool van den Voet, om in het beentje van den navoet, dat<br />
den grooten teen onderfteunt ,. ingeplant te worden; door<br />
de werking van de eerfte fpier wordt de Voet na binnen,<br />
en door de werking van de andere fpier wordt de Voet na<br />
buiten gekeert..<br />
XLILÏ. H O O F D D E E L<br />
Van de Spieren van de Teenen. ~, f .J<br />
V. \ an de Teenen o/ Toonen der Voeten wor den gemene'<br />
i l en eigen Spieren toegeëigent: zeg eens, welk^zyn<br />
ie gemeene Spieren van de Teenen ?<br />
A. De gemeene Spieren der Teenen zyn zeftien: namentlyk,<br />
twee buigers,, twee uitftrekkers^ vier wormswyze, en<br />
agt tufTchenbeenige.<br />
V. Welk zyn de Buigers ï<br />
A. De Buigers zyn de Mufculus Perforans, en de Muf<br />
eulus Perforatus, dé Doorboorende- en de Doorgeboorde<br />
Spier. De laafte komt van het onderfte en voorfte deel van<br />
het hielbeen: zy wordt in vier doorgeboorde peezen verdeelt,<br />
en eindigt met deze peezen in het tweede been van yder<br />
T 3. klei--
j^o Van de Spieren van de Teeneti.<br />
kleinen Teen : de andere fpier of de doorboorende komt<br />
voort van het achterfte, opperfte en middenfte deel van het<br />
Scheenbeen: zy is ook in vier peezen verdeelt, doorborende<br />
de eerfte, deze péezen worden in de derde ry beenderen<br />
van de 1 eenen ingeplant.<br />
V. Welk zyn de Spieren , waardoor de Teenen worden<br />
uitgcfrcki ?<br />
A, De Teenen worden uitgeftrekt door de Mufcuhis Longlis,<br />
enBrevis, Lange-en Korte Spier: de lange komt van<br />
het bovenfte en buitenfte van het Scheenbeen , en van het<br />
bovenfte van liet Kuitbeen: zy wordt in vyf peezen verdeelt,<br />
en} gaat onder den ringband heen , en wordt in de derde<br />
beenderen van de kleinder Teenen, en in het navoets been,<br />
dat den kleinen Teen onderfteunt, ingeplant.<br />
V. Welk zyn de vier wcrrmswyze Spieren ?<br />
A. De wormswyze Spieren komen van de peezen van de<br />
doorborende fpier, en worden aan de binnen zyde van de<br />
-kleine Teenen ingeplant.<br />
V. Welk zyn de agt tuffchenbeenige Spieren?<br />
A. Deze fpieren zyn byna dezelve als die van de hand.<br />
V. Welk is het werk van de Mufculi Vermiculares, en<br />
InterolTei, Wormswyze- en Tuffchenbeenige Spieren ?<br />
A. Zy doen het zelve werk , als de Wormswyze en<br />
Tuffchenbeenige fpieren van de hand.<br />
V. Dewylaan dc Teenen eigen Spieren worden toegeëigent,<br />
zoo zullen wy die van den grooten en van den kleinen Teen<br />
onderzoeken, en daar mede zullen wy een einde maken van dé<br />
Spieren der Teenen: zeg my eens, welk zyn de eigen Spieren<br />
van den grooten Teen l t<br />
A, De eigen Spieren van den grooten Teen zyn de Muf<br />
mlus Flexor Longus Tollicis Pedis, de Lange GrooteTccnsbuiger:
Van de Spieren van de Teenen. if t<br />
Buiger: de Flexor Polücis Brevis, de Korte Groote Teensbuiger:<br />
de Extenjor Follicis, Groote Teens uitftrekker ;<br />
de Tenar, Groote Teens afvoerder, de Antitenar Groote<br />
Teens aanvoerder,, en de MufculusTransverjalis, Dwarlche<br />
Spier.<br />
V. Welk zyn de lange- en korts-groote Teensbuigers?<br />
A. De lange groote Teensbuiger komt van liet bovenfte<br />
achterdeel van het Kuitbeen, en acuter den binnen enkel gaande,<br />
wordt hy in het laafte been van den grooten Teen ingeplant<br />
: maar de korte groote Teensbuiger komt van h"*<br />
midden van het wiggebeen, en wordt op de zaadbeendereu<br />
van het tweede lid gemeenlyk ingeplant.<br />
V, Welk is de Spier, die den grooten Teen uitftrekt?<br />
A. De groote Teens uitftrekker komt van de boven helft<br />
van het kuitbeen, en wordt in het laafte been van den grco-<br />
.] ten Teen ingeplant. .<br />
V. Welk is de groote Teem afvoerder?<br />
A. De Tcnar komt van het hielbeen, en van het groote<br />
wiggebeen, en wordt in de buiten zyde van de zaadbeenderen<br />
ingeplant.<br />
V. Welk is de groote Teens aanvoerder?<br />
A. De Antitenar , groote Teens aanvoerder , of tegen*<br />
voetzools fpier, komt van het onderfte van liet derd^ wiggebeen,<br />
en wordt aan de binnen zyde van de zaadbeentjes<br />
ingeplant.<br />
;<br />
V. Welk is dc dwarfche Spier?<br />
A. De dwarfche Spier, die alle de Teenen by malkander<br />
trekt, komt van liet navoets been, dat den Teen naait den<br />
kiemen Teen onderfteunt: zy gaat over de andere beenderen<br />
heen, en wordt in het zaadbeen van den grootenT^en<br />
ingeplante<br />
n
i s% Van de Spieren die tot de Ademhaling dienen:<br />
V. Welke Spieren worden als eigen Spieren aan den kle<br />
Teen toegeëigent? . "<br />
A De kleine Teen heeft eene eigen Spier, AbduttorMinimi'Digiti<br />
Pedis genaamt. Deze fpier doet meer het werk<br />
van een buiger, als van een afhaalder: zy komt voort van<br />
het buitenfte van het hielbeen, en legt buiten op het navouts<br />
been, het welk den kleinen Teen onderftYunt, en wordt in<br />
het bovenfte van het eerfte been van den zeiven Teen inge,<br />
plant.<br />
XLIV. H O O F D D E E L . *<br />
Vm de Spieren welke voornamentlyk tot de<br />
Ademhaling behooren.<br />
V OChoon het waar is, dat de Spieren van het Strot-<br />
* O tenhoofd, en eenige van den Rug en de Lenden<br />
waar van wy reets hebben gefproken, in de Ademhaling<br />
mt en dienjl zyn, nogtans heb ik, om alles met onder m<br />
kander te verwarren, het beft geoordeelt, eerft deze en a<br />
de Spieren van den Hals, bet Aangezigt, Hoofd , Nek,<br />
Rug, Lendenen, Heilig- en Staartbeen , als mede van d<br />
Schouwderblaaden, Schouw der bcenen , Armen, Handen<br />
Byën, Beenen, en Voeten aftehandelen; om des te be<br />
d n leerwerken , in het verhandelen van de tuffchenribb<br />
Spieren, en van de Spieren van de Sleutelbeenderen, en<br />
dere Spieren van de Borft, een klaarder denkbeeld van d<br />
zelver figuur, plaatzing, en werking te geven: daarenboven<br />
komt het my voor, dat op de Spieren, dewelke voor<br />
mentlyk tot de Ademhaling behooren, zeer gepaft de Sp<br />
van den Buik, enz, zullen volgen: zeg my eens, door w
I<br />
Van de Spieren die tot de Ademhaling dienen. r y j<br />
Spieren wordt de holligheid van de Bcrjl verwydt, en toegetrokken<br />
?<br />
A. Tot de Spieren, welke voornamentlyk tot de Ademhaling<br />
behooren, zyn die van het Diaphragma, Middenrift,<br />
geen van de minde.<br />
V Welk zyn de Spieren van het Middenrift ?<br />
A. De Spieren van het Miidenrift zyn twee» de eerfte en.<br />
bovenfte komt van het borftbeen, en van weerzyden van<br />
de laafte rib: zy eindigt in een breed peesachtig uitfpanzel,<br />
Aponeurofis: de tweede of onderfte fpier komt van de wervelbeenderen<br />
van delendenen door twee voortbrengzels; het<br />
voorbrengzel, dat aan de rechter zyde komt, heeft zyn begin<br />
aan de drie eerfte wervelen van de lendenen, en dat aan<br />
de linkerzyde komt, is iets korter. Deze twee voortbrengzels<br />
vereenigen, en maken het onderfte deel van het Middenrift<br />
uit; dit onderfte deel hegt de eene pees van het een<br />
voorbrengzel aan de andere , zoo datze maar een vlies of<br />
middenfchot uitmaken.<br />
V Welk is het werk van deze Spieren ?<br />
A. Als de vezelen van de Spieren van het Middenrift zwellen<br />
en toetrekken, wordt de holligheid van de borft verwydt,<br />
en de buik wordt naauwer; maar als deze Spieren contrarie<br />
werken, wordt de borft enger, en de buik wordt ruimer,<br />
en deze werkingen van deze Spieren geHchieden zoo meenigmaal<br />
wy in en uit ademen.<br />
V, Welk zyn de andere Spieren , welke gefchikt zyn onï<br />
de horjl in de inademing wyder te maken ?<br />
A. Tot deze Spieren behooren niet alleen de buitenfte en<br />
de binnenfte tulTchenribbige Ipieren; maar ook de onderfteutelbeensfpier<br />
, als meede de voorfte bovenfte groote en de<br />
bovenfte achterfte zaagfpier.<br />
y v.
% £4< Fan de Spieren die tot de Ademhaling dienen.<br />
F. Welk zyn de buiten- enb'mnenftetufchenribblge Spieren?<br />
A. De Mufculi Intercoflales Externi en ïnterni, Buitenfte<br />
en Binnenfte TulTchenribbigen Spieren zyn vier-en-veertig,<br />
in yder tuflchenruimte der ribben twee; namentlyk van<br />
yder zoort één; zy komen van de onderranden van yder bovenfte<br />
rib, en worden in de bovenranden van yder onderfte<br />
rib ingeplant: haare vezelen overdwarfchen malkander, want<br />
de veezelen van de uitwendige loopen voorwaarts, en van<br />
de inwendige loopen fchuins achterwaarts.<br />
F Welk is de Onderjleutelbeens/pier ?<br />
A. De Mufculus Subclavlus, Onderileutelbeensipier heeft<br />
haar begin van het onderfte van de helft van het üeutelbeen ,<br />
die naaft aan het bovenfte punt van het fchouwderblad is:<br />
Zy gaat fchuins neer, om in het bovenfte van de eerfte rib,<br />
digt by het borftbeen, ingeplant te worden»<br />
F. Welk is de voorfte groote Zaagfpier?<br />
A. De Serratus Anticus Major, Voorfte Groote Zaagfpier<br />
komt van het geheele breede gedeelte van het fchouwderblad<br />
, en wordt in de zeven waare, en in de eerfte valfche<br />
ribben ingeplant door zoo veel onderfcheiden deelen , welke<br />
haar als tanden vertoonen; de Mufculus Obliquus Dejcendens y<br />
Schuinfche Neergaande Spier van den buik legt tulTchen de<br />
plaatzen van haar onderlle intanding.<br />
F. Welk is de bovenfte achterfte Zaagfpier ?<br />
A. De Mufculus Serratus Pojlicus Superior, Bovenfte<br />
Achterfte Zaagfpier komt voort mee eene breede dunne<br />
pees van de twee onderfte wervelbeenderen van den hals,<br />
en van de . drie bovenfte van den rug, en wordt door verfcheide<br />
intandingen in de tweede, derde en vierde rib ingeplant.<br />
F. Welk is het werk ,van alle deze Spieren ?<br />
A,
i r<br />
an de Spieren die tot de Ademhaling dienen, 4<br />
A. Het werk van deze Spieren is de ribben na boven te<br />
trekken, en dus makenze de ribben met de wervelbeenderen<br />
tot rechte hoeken, waardoor de holte van de borft wyder en<br />
korter moet worden , maar alzoo het Middenrift terzelver<br />
tydt zich toetrekt, zoo wordt de holte van de borft ook<br />
langer.<br />
V. Zyn \r ook nog andere Spieren beha/ven die van het<br />
Middenrift, welke de holte van de borjl enger maken ?<br />
A. Ja, namentlyk, de driehoekige on de achterfte onder-<br />
(te Zaagfpieren.<br />
V. Welk is de driehoekige Spier ?<br />
A. De- Mufculus Triangularis, Driehoekige fpier van de<br />
borft, komt van het onderfte en binnenfte van het borftbeen,<br />
en wordt wederzyds in de kraakbeenderen van de vierde, vyfde,<br />
zesde en zevende rib ingeplant.<br />
V. Welk is de achterfte onderfte Zaagfpier ?<br />
A. De Mufculus Serratus Pojlicus Inferior, komt met<br />
eene dunne breede pees van de drie onderfte wervelbeenderen<br />
van den rug, en van de twee opperfte van de lendenen<br />
: zy eindigt in de vier onderfte baftaard ribben, en omvangt<br />
de uitftrekkers van den rug , gelyk een fcheedc, op<br />
dat derzelver veezelen in groote beweginge niet van malkander<br />
zouden fcheiden; de vezelen van deze fpier zyn fchuins<br />
opgaande, en worden door vier intandingen in de gemelde<br />
baftaard ribben ingeplant.<br />
V- Behoort de Mufculus Sacrolumbus, waarvan wy}<br />
dis we over de Spieren van de Wervelbeenderen van den Rug,<br />
de Lendenen , enz. fpraken, hebben gehandelt, ook tot de<br />
Spieren van de Ademhaling ?<br />
A. Dewyl deze Spier aan het achterfte van de ribben<br />
^ordt ingeplant, en tot de zamentrekking kan dienen, zoo<br />
V a kan
Van de Spieren van den Buik.<br />
kan zy 'er toegebragt worden: nogtans is de werking; vaas<br />
deze Spier zeer gering.<br />
XLV. HOOFDDEEL.<br />
Van de Spieren van den Buik.<br />
V. Y ~\E Spieren van den Buik dienen niet alleen om de<br />
JL-/ ingewanden van den onderbuik te bewaren, en<br />
door haare beweging den voortgang van de Chyl te helpen,<br />
en de ontlajling der ingewanden te bevorderen.- maar behaTven<br />
deze en meer andere dienjlen, welke deze Spieren verrigten<br />
, dienen zy ook tot de Ademhaling: zeg eens , welk zyn<br />
de Spieren van den Buik ?<br />
A. De Spieren van den Buik zyn vyf paar: namentlyk,<br />
de buitenfte fchuinfche neerdalende, de binnenfte fchuiniche<br />
opgaande, de dwarfche, de rechte en Pyrarniedswyze fpieren.<br />
V. Welk is de Mufculus Obliquus Defcendens, Buitenfïê<br />
'Sehuins Neergaande Spier ?<br />
A. Deze Spier komt van de twee laafte waare, en de vyf<br />
valfche ribben door Vyf of zes vingerswyze inplantingen, waar<br />
van de vier bovenfte tuffchen de tanden van de voorfte groote<br />
Zaagfpier leggen: derzelver vezelen dalen fchuins neer, en<br />
'worden alle langs de Linea alba , Witte ftreep, onder de<br />
rechte Spieren aan het bovenfte en voorfte deel van den graat<br />
*van het darmbeen, en aan het voorfte deel van het fchaambeen<br />
ingeplant: deze fpier heeft een breed peesachtig uitfpar><br />
^tl, het welk haar, en de rechte fpieren deict.<br />
V- Welk is de Mufculus Obliquus Adscendens, de Binnen*<br />
Jle Si'huinjche Opgaande fpier van den Buik:<br />
A. Deze fpier komt voort van de ongenaamde beenderen<br />
en.
Fan de Spieren van den Buik, \fh<br />
en van-de wervelbeenderen van de lendenen, en worde ten<br />
deele ingeplant in den onderften rand van de baftaard of valfche<br />
ribben, en ten deele in de Lhiea alb-a, Witte linie: de<br />
vezelen van deze fpier loopen recht, de vorige fchuins overdvvarfchende.<br />
, F, Welk is de Mufculus Transverfalis, Dwarfche Spier )<br />
A. Deze Spier legt onder de vorige, en komt van het<br />
zwaardwyze kraakbeen van de einden van de valfche ribben<br />
«n van de dwarfche uitfteekzels van de wervelbeenderen van<br />
de lendenen: zy wordt gehegt aan de binnen zyde van den<br />
graat van het darmbeen, en ingeplant in liet fchaambeen, en<br />
ui de witte Linie»<br />
s F Wat moet men omtrent deze drie Spieren in azt nemen)<br />
*<br />
A. Men moet in agt nemen, dat derzelver peezen by de<br />
Linea pJba,, witte Linie, vereenigen: dat ze voor den weg<br />
van de navelvaaten in het midden van de witte Linie vvordên<br />
doorboort : dat ze daarenboven boven het fchaambeen<br />
worden doorboort voor den weg. der zaad vaten in de Mannen<br />
, en voor den weg van de ronde banden van de Lyf-<br />
•moeder in de Vrouwen: dat deze gaaten niet recht over malkander<br />
komen , want het gat in de dwarfche fpier is het<br />
.hoogft, dat in de fchuiniche opgaande fpier is iets fagep<br />
:en dat in de fchuins neergaande fpier is het laag/te. *<br />
, F In. welke van deze Spieren gefchiedt. de operatie van de<br />
Jó u bonocele, Liejchbreuk ?<br />
>\, A. In de fchuins nedergaande fpier; deze fpier heeft een<br />
.dun vhes, het welk zeer net deszelfs kring of gat bedekt, door<br />
w e ] k d<br />
4 e vaaten uitgaan..<br />
5<br />
M CU!US RedUS 5<br />
Wdk i$ d€<br />
Rechte<br />
mk) fP« r<br />
van den
1^8 Van de Spieren van de Blaas, enz.<br />
J. Deze fpier wordt bedekt door het peesachtig uitfpari.<br />
zei van de fchuinfche fpieren: zy komt van het borftbeen,<br />
en van het einde van de twee laafte waare ribben, en gaat<br />
recht neer over het voorfte deel van den onderbuik, om in<br />
het fchaambeen ingeplant te worden : zy heeft drie of vier<br />
peesachtige toetrekkingen door derzelver vleezige vezelen,<br />
dewelke, den buik van deze fpier als in zoo veele onderfcheiden<br />
fpieren verdeelen.<br />
V. Welk is de Mufculus Pyramidalis, Byramiedswyze<br />
iSpier)<br />
A. Deze Spier is klein, en komt van het fchaambeen: zy<br />
loopt fpits, en wordt in de witte Linie, en zomtyts digt by<br />
den navel ingeplant. Zomtyts ontbreekt dit paar fpieren,<br />
en zomtyts wordt 'er alleenlyke ééne fpier gevonden.<br />
XLVI. H O O F D D E E L .<br />
Van de Spieren van de Waterblaas en van den<br />
Pisweg*<br />
y, (~\ Malle de Spieren van het lichaam achter volgen<br />
KJ te verhandelen, en geene van dezelve, welke<br />
van eenig aanbelang zyn, maangeroert voorby te gaan, zul<br />
len wy nog /preken van de Spieren van de Waterblaas, en<br />
van den Endeldarm, of Aars: en dan zullen wy "er nog by<br />
doen de Spiereu van de Mannelyke roedei en van den Kittelaar,<br />
als mede van de Scheede van de Ly/moeder, waar<br />
mede wy zullen van de be/chryving der Spieren een einde m<br />
ken. Zeg my eens, of aan de Waterblaas ook Spieren wof%<br />
den toegeëigent)<br />
A, Aan de Waterblaas wordt eeQ Slyitfpier toegeëigent^
Van de Spieren van de Blaas, enz. Jsp<br />
V Welk is de Mufculus Spinfter , Sluit/pier van da<br />
Blaas ?<br />
A. Dc Sluitfpier van de Waterblaas beftaat uit eene Vergadering<br />
van dwarfche en omloopende vezelen. In de Man*<br />
nen is ze met de vezelen van den Endeldarm , en in do<br />
Vrouwen met die van de Scheede vaftgehegt: deze Spier<br />
maakt het einde, of den hals van de Waterblaas.<br />
V PVelk is het werk van deze Sluitfpier?<br />
A. Het werk van deze Sluitfpier is van de grootfte nuttigheid,<br />
want daardoor is het, dat men de pis voor een tydc<br />
kan ophouden , en wanneer de Waterblaas met dezelve is<br />
opgevult, kan ontlaften.<br />
V Wordt de Pis door de werking van deze Sluitfpier alleen<br />
opgehouden, en ontlafl, of zyn 'er nog andere Spieren,<br />
waardoor zulks wordt te weeg gebracht ?<br />
A. Daar zyn nog andere Spieren, welke meede werken y<br />
om de pis optehouden, en te ontlaften: namentlyk, de Spieren<br />
van den Pisweg.<br />
V. Welk zyn deze Spieren ? 1<br />
A. Deze Spieren worden genaamt Dilatatores, Verwydo?<br />
raars, en Conflrittores Zamentrekkers.<br />
F. Welk zyn de Dilatatores, Ver w yder aars?<br />
A. De spieren, die de Urethra, Pisweg verwyden, komen<br />
aan weerzyden uit het uitfteekzel van de heupbeenderen<br />
voort, en worden in het achterfte deel van den Pisweg<br />
ingeplant.<br />
&<br />
V. Behoort ook tot de Spieren, welke den Piswe^ verwyden,<br />
de Mufculus Dilatator Pofticus?<br />
A. Deze Spier kan gevoeglyk tot de Verwyderaars van den<br />
lisweg gebragt worden: maar vooral dient ze ais een tegenwerker<br />
van de oprechtere der Roede: want zy de Roede na<br />
feejt!
j 60 Van de Spieren van den Aars.<br />
het uitfchieten van het zaadt van het Schaambeen te rag<br />
trekt. Deze Spier komt voort van het voorfte deel van de<br />
Sluitfpier van den Aars, en wordt in het achterfte deel van<br />
den Pisweg ingeplant<br />
V. Welk zyn de Conftriclores Urethrse, Zamentrekkers<br />
van den Pisweg ?<br />
A. Deze Spieren worden ook Voorzetters en helpers van<br />
de pis genaamt: zy komen voort van de Verwyderaars en<br />
van het opperfte deel van den bol van den Pisweg: vervolgens<br />
loopenze rontom den bol en het onderfte deel van den<br />
Pisweg: in het voorfte deel zynze van malkander gefcheiden,<br />
en worden in het vlies , dat de holle lichaamen bekleedt 5 ingeplant.<br />
V. Welk is het werk van deze zamentrekkende Spieren ?<br />
A. Door de werking van deze Spieren, wordt het achterfte<br />
deel van den Pisweg toegetrokken, waardoor zy de pis<br />
uit den Pisweg doen ontlaften, en het zaad indebyllaaping<br />
met groote kragt uitdryven.<br />
V. Is "er eenig onderfcheid tuffchen den Pisweg der Mannen<br />
en die van de Vrouwen ?<br />
A. Het grootfte onderfcheid is, dat die van de Vrouwen<br />
korter en wyders is, en dat hy zich aan de vleesachtige vezelen<br />
van de Scheede van de Lyfmoeder hegt.<br />
XLVII. H O O F D D E E L .<br />
Van de Spieren van den Aars.<br />
V. f\Pdat de vuiligheden, welke zich in de Darmen<br />
V-/ onthouden, niet buiten ons weeten na buiten wor<br />
den uitgeworpen, heeft het den alleenwjzenSchepper behaagt<br />
den
Fw de Spieren 'van den Aars. \ 6 *j<br />
den Endeldarm met een Sluitfpier te voorzien: opdat wy mt<br />
een recht denkbeeld mogen hebben van de werking van de<br />
Sphincler Ani, Sluitfpier van den Aars; zeg my eens , welke<br />
fpieren den endeldarm aan deszelfs uit-einde worden*toegeëigent<br />
?<br />
&<br />
A. Aan de Sphincler Am worden drie fpieren toegeëigent:<br />
namentlyk , de Sphincler Sluitfpier zelfs, en twee<br />
Mufculi Elevatores, A arfoplichters.<br />
F Welk is de Sphincler Ani, Sluitfpier van den Aars?<br />
A. Zy is eene vleefige fpier, ontrent drie of vier vingeren<br />
breed, beftaande uit kringachtige Vezelen, dewelke het<br />
eind van den rechten of Endeldarm drie vingers hoogte omvangen,<br />
en de breedte van een vinger over malkander leggen<br />
: zy wordt van voren gehegt aan de Pis voortdry vers in<br />
de Mans, en aan den hals van de Lyfiuoeder inde Vrouwen,<br />
en van achteren is zy in de Mannen aan het Staartbeen<br />
gehegt.<br />
F. Welk is het werk van deze Spier ?<br />
A. Deszelfs werk is den aars te fluiten,en de vuylighederi<br />
voor een zekeren tydt op te houden.<br />
F. Welk zyn de Elevatores Ani Aarsoplichters?<br />
A. De Oplichters van den Aars komen van de binnenfte<br />
en zydehngfche zyde van het Heupbeen, en worden in<br />
dc Sluitfpier van den Aars ingeplant.<br />
F. Welk is het gebruik van deze Spier?<br />
A. Deze Spieren trekken den Aars na boven, en dienen<br />
om den zeiven tot ontlafting van de vuyligheden te openen<br />
XLVIIL
ï6*2 Van de Spieren van de Mannelyke Roede, enz.<br />
XL VIII. HOOFDDEEL.<br />
Van de Spieren van de Mannelyke Roede, van den<br />
Kittelaar en van de Scheede der Lyfmoedet\<br />
V. "JT\E Mannelyke Roede worden drie pacr Spieren<br />
JLJ toegeëigent, namentlyk, de Mufculi Elevatores,<br />
Acceleratores, en Transverfales. Zeg my eens, welk zyn<br />
de Elevatores ?<br />
A. De Mufculi Elevatores, Opheffers,komen voort van<br />
de Heupbeenderen , een weinig onder de fpongieufe Beha<br />
men, en eindigen in de zeiven. Deze Spieren worden ook<br />
Eretlores genaamt.<br />
V. Welk zyn de Acceleratores, Voortftuwers)<br />
A. De Voortftuwers of helpende Spieren komen van het<br />
begin van de Pisfchaft, en eindigen wederzyds in de fpongieufe<br />
lichamen.<br />
V. Welk zyn de Transverfales, de dwarfche Spieren)<br />
A. De dwarfche Spieren hebben haar begin van de Heupbeenderen<br />
, en eindigen in den bol van de Pisfchaft, of waterweg.<br />
V. Welk is het gebruik van deze Spieren)<br />
A. De Opheffers'en Voortftuwers fluiten den Waterweg<br />
toe, en de dwarfche Spieren openen den zei ven.<br />
V. Welk zyn de Spieren van den Kittelaar?<br />
A. De Spieren van den Kittelaar zyn twee: zy komen<br />
van de uitpuilingen van het Heupebeen, en worden in de<br />
bolachtige lichamen ingeplant.<br />
V, Welk is het gebruik van den Kittelaar ?<br />
A. Hy dient niet alken tot luft, maar ook om de pis in<br />
de uitloozing te beflieren.<br />
V. Worden aan de Scheede van de Lyfmoeder cok eenige<br />
Spieren toegeëigent ?
Van de Klieren van het Hooft en£ iS%<br />
A, Aan de Scheede der Lyfmoeder wordt een Zamen.<br />
trekkende Spier toegeëigent; dezelve is zamengeftelt uit zeer.<br />
veel Vezelen , derzelver gedaente is breed, en omvat het<br />
onderfte gedeelte van den mond der Scheede, en wordt on r<br />
der den Kittelaar ingeplant?<br />
V. Welk is het werk van deze Spier ?<br />
A. Het werk van deze Spier is de Luft in de byilaping<br />
door deszelfs drukking te vermeerderen,<br />
XLIX. H O O F D D E E L .<br />
Van de Klieren, welke in en aan het Hooft<br />
worden gevonden.<br />
K A L eer wy van de Zenuwen, Slagaderen en Aderen)<br />
XX fpreken, zullen wy de voornaamjle Klieren en de<br />
de.Watervaten, welke in yder deel van het lichaam worden<br />
gevonden, na/peuren. Zeg my eens, welke Klieren worden<br />
van huiten in het hooft gevonden,<br />
A. Van buiten in het hooft worden Oorklieren, Kauwklieren,<br />
Ondertongsklieren, Tongklieren, Lipklieren , Verhemekenskiieren<br />
, Mondklieren, Neusklieren, en Oogklieren<br />
gevonden.<br />
V. Welk zyn de Oorklieren ?<br />
A. De Parotides, Oorklieren, zyn twee aanmerkelyke Klieren<br />
aan wederzyden tulTchen het Oor , en den hoek van de<br />
Onderkaak geplaatft: yder heeft een buis, drie vingeren lang,<br />
waar uit veel takjes fpruiten: deze buis is een ftroohalm dik,<br />
en loopt over de Kaauwfpier, door het midden van de wang,<br />
welke zy doorboort by den tweeden of derden Maaltand,en<br />
ontlaft aldaar kwyl in den mond: deze buis wordt genaamt<br />
X z Buc*
?tÖ$ Fan de Klieren van het Hooft enz.<br />
,Du[fas Sa/ivalis Stenonianus, Qiiylbuis van Steno: daarenboven<br />
worden aan de achterzyde van het Vlies,het welk het<br />
oorgat, van binnen bekleedt, veele kleine kliemes gevonden,<br />
^velker uit-eindens in den gehoorweg een bitter geel uitwerpsel<br />
voortbrengen, door welkers lymigheid de infecten belet<br />
worden aan het Trommelvlies, Membrana Tympani, te komen<br />
: behalven dat door dit oorfmeer het "1 rommelvlies<br />
tegen de ongemakken van de lucht wordt bewaart.<br />
V. Welke Klieren zyn het, die ontrent de Kaak worden<br />
gevonden ?<br />
A. De Klieren, welke by de Kaak worden gevonden,<br />
Glandul
Van de Klieren van hel Hooft enz. j &<br />
opperfte en achterfte deel zeer veel kleine Klieren gevonden<br />
, / \ s<br />
Mond)<br />
Z y n d e K l k r e n v a n h e t<br />
Verhemelte, en van den<br />
A. De Klieren van het verhemelte, en van den mond<br />
zyn onder het geheele vlies van den 'mond verfpeeidt• d -zeizelve<br />
zyn klein, en worden , om de verfcheidencheid van<br />
plaats, tong, kaak, lip, lel , e a Verhemeltensküeren -énaamt.<br />
ö<br />
V. Worden onder het vaatachtig vlies, het welk dc neus*<br />
gaaten van binnen bekleedt, ook Klieren gevonden)<br />
A. Ja, maar dezelve zyn zeer klein.<br />
V. Welk zyn de Klieren van het Oog)<br />
A De Klieren, die tot yder oog behooren, zyn niet alleen<br />
de kleine, welke in de oogleeden worden gevondenen<br />
een vette gumacht.ge vocht afTcheiSën , en Ghindula Sebacece<br />
, Smeerkheren van Meyboora worden genaamt; maar<br />
ook de Klier, die boven in den kleinen hoek'van het oog<br />
wordt gevonden, mmentlyk óe Glandula Lartvymali* • deze<br />
Klier is redelyk groot, en is in verfcheide quabbetjes verw<br />
c k<br />
M ) ^ereen buis uitzenden, welke in het bindvlfes,<br />
.Memhrana Conjimaiva, daar het zelve het bovenfte ooglid bekleed,<br />
eindigen. Deze Klier bevochtigt niet alleen ha hoornvlies<br />
, Lomea, maar zy fcheidt ook de traanen af<br />
V. Welk zyn de Klieren, die binnen in het Hooft aatiÜn<br />
gevonden)<br />
J<br />
7<br />
A Men vindt niet alleen in de groeven van het harde<br />
herffensvlies en naaft aan dezelve kleine Klieren: maar in d ><br />
herflenen zelfs-worden twee aanmerkelyke Klieren gevonden'<br />
namentlyk, deGlandula Pituitaria, en de Glandltla Pinealis,<br />
Slym- en Pynkher.<br />
V. Welk is de GMflddla Pituitaria, SMk&r'
i66 Van de Klieren van den Hals.<br />
A. Deze Klier is van eene harder zelfftandigheid, als de<br />
andere Klieren: zy is in de Sel/a Tnrcica, Turkze Zadel<br />
geplaatft, en wordt door het dikke en dunne herffenvlies bedekt<br />
: zy ontfangt het eind van den. Jnfundibulum, I rechter<br />
, welke een vocht uit de holligheden na deze Klier<br />
brengt.<br />
V. Welk is de Glandula Pinealis?<br />
A. De Pynklier, die de gedaante van een Pynnoot heeft,<br />
is van een week zamenftel: zy is in een klein gat by de Anus,<br />
Aars, het welk in het achterfte deel van de derde holligheid<br />
der heriTenen is, en na de vierde holligheid wyft, geplaatft<br />
: zy wordt door eenige veezelen aan de Nates, Billen<br />
vaft gehegt: welke vochten deze Klier aflcheidt, en waar toe<br />
dezelve dient, is onzeker.<br />
L. H O O F D D E E L .<br />
Van de Klieren van den Hals.<br />
V. \\JEtte Klieren worden in den Hals , en in de<br />
V V deelen, welke in den Hals zyn opgejiooten, gevonden<br />
?<br />
A. Behalven verfcheide Klieren, die hier en daar in den<br />
I;'als, in de tuüchen-ruimtens der fpieren , en in het vet<br />
v irdeh gevonden , en die in het achterfte van den Hals,<br />
Nek- en in het voorfte van den Hals Kropklieren worden<br />
genaamt, en welker gebruik niet heel zeker is, worden 'er<br />
ook Klieren in het ftrotklapje, en by de fpleet en kraakbeenen<br />
y; den ftrot en luchtpyp, als mede in den flokdarm, en voornamentlyk<br />
in deszelfs opperfte deel gevonden: maar de voornaamfte<br />
Klieren van den Hals zyn de Amandelen en de fchildwyze<br />
Kraakbeenskiieren.
. Vm de Klieren van den Hals. j<br />
V. Welk zyn de Amandelen?<br />
A. Dé Amandelen, ÏÏnfïtla genaamt\ zyn twee ronde<br />
Klieren aan de zyden van den grond van de tong onder het<br />
gemeene vlies van de Fauces Rachen of Kou wen, met het<br />
welk zy bekleedt worden, boven aan den Hals of Keel geplaatft:<br />
yder heeft een breede groef, die in de Keel pntfeftin<br />
deze breede groef ontlaften zich wederom zeer veel andere<br />
Smus y Groefjes , welke te zamen door de groote of<br />
breede groef aan de Fauces Rachen of Kouwen, Larynx<br />
Strottenbooft, en den Oefopbagus, Slokdarm, tot b-vocL<br />
S n<br />
6 n g m a k l n g<br />
' e e n ll<br />
J mi Q e n<br />
S<br />
glibberige ftof mede<br />
V. Welk zyn de Scbildwyze Kraakbeensklieren?<br />
, A<br />
K l i e r e n 2<br />
' Pff y° f<br />
ood en worden Glandula Thymi,<br />
^ Schildspeerwyze Klieren genaamt :zy zyn onder aan het<br />
Strottenbooft,aan de zyde van het ringachtig Kraakbeen, en<br />
aan den eerften ring van de Luchtpyp geplaatft.<br />
V Wat moet men aangaande deze Klieren aanmerken?<br />
0 1<br />
nt' f* » 0<br />
^ aanmerken, dat 'er meeft altydt maar eene<br />
fchj tgelykende Strotsklier in de menfehen wordt gevonden,<br />
hebhende de gedaante van een gehoornde Maan, welke hoornen<br />
na omhoog zyn uitgelekt, en aan het fchildgelykendenngswyze<br />
Kraakbeen, als mede aan den Slokdarm aan<br />
wederzyden zyn gevoegt, dog dat het middenite deel van<br />
deze Klier aan het onderfte van den ftrot en hét opperfte deel<br />
van de Luchtpyp JS vereenigt.<br />
V. Welk is bet gebruik van deze Klier)<br />
A. Ofuit de alderfynfte buisjes van deze Klier een vort<br />
na dc maag en in den flokdarm wordt gezonden, om de &n<br />
te beter m Chyl te doen veranderen, % twyfelaktig,;S<br />
deze b«| zyn zoo klein,dat derzelver hollighede-not nog<br />
*ae .met zyn ontdekt geworden. " fff
168 Van de Klieren van den Rug, enz.<br />
LIL HOOFDDEEL.'<br />
Van Klieren van clen Rug, de Lendenen<br />
en van het Heiligbeen.<br />
VX7L 7 Elk zyn de voornaamfle Klieren, welke in den<br />
V V Rug, dc Lendenen, en het Heiligbeen worden<br />
gevonden) '<br />
A. Ontrent het vyfde wervelbeen van den Rug wordt<br />
een, en zomtyts twee aanmerkelyke Klieren gevonden: deze<br />
Klier, of Klieren hangen aan het achterfte deel van den Slokdarm;<br />
de grootte van deze Klieren is, als die van een Amandel,,<br />
en zomtyds. zyn ze grooter; ook wordenze wel kléinder<br />
gevonden.<br />
V. Wat moet men aangaande deze Klier, of Klieren aan<br />
merken? . , - .<br />
A. Dat ze zomtyts zoo klein zyn, dat men dezelve niet<br />
kan vinden: en zomtyts worden deze Klieren zoo groot,<br />
dat ze den Slokdarm te zamen drukken, zoo dat hy niets<br />
meer kan laaten door palieren, waardoor de Lyders van honger<br />
komen te fterven.<br />
V Welk gebruik heeft, of hebben deze Klieren ?<br />
A Men wil, dat deze Klier, of Klieren in den Slokdarm<br />
door'zekere buisjes een vogt ontlaften, om de fpys te doen<br />
verteeren: maar alzoo deze buisjes tot heden niet heel duidelyk<br />
zyn ontdekt geworden, zoo is ook derzelver gebruik<br />
twyfelachtig. , j 7 r.<br />
V. Welk zyn de Klieren van de Lendenen,en van het Hei*<br />
]}<br />
S, he<br />
J n<br />
^ K I i e r e n > w e l k e o n t r e n t de Lendenen, en het Hei<br />
ligbeen, als mede ontrent het Darmbeen, worden gevon-
Fan de Klieren van de Borft. \6f<br />
den, zyn verfcheiden in getal en in gedaante: Zy werden<br />
ontrent de wervelbeenderen van de Lendenen, alwaar de<br />
Chylzak geplaatft is, en ontrent het Heiligbeen en de verdeeling<br />
van de Darmbeenvaten ontdekt: men noemt deze Klieren<br />
gemeenlyk Lenden-, Heiligbeen-en Darmbeen skiieren.<br />
F. Welk is het werk van deze Klieren)<br />
A. Alen wil, dat in deze Klieren veel watervaten worden<br />
ingeplant, welke een dun waterachtig vogt in den Chylzak<br />
ontlaften.<br />
LUI. HOOFDDEEL.<br />
Van dc Klieren van de Borft.<br />
F. \ *AJE& e<br />
voornaame Klieren {worden in de Borft<br />
V V gevonden ?<br />
A. Behalven de Borftklier worden'er nog andere voornaame<br />
Klieren in gevonden.<br />
F. Welk is de Borftklier ?<br />
A. De Borftklier is een opeengehoopte Klier: in Kinderen<br />
*s zy van een aanmerkelyke grootte, en bleekrood: zy neemt<br />
allenskens af, en in bejaarde en oude Menfchen verdwynt<br />
Ze by na geheel, en heeft als dan een donkerder koleur: zy<br />
is in het opperfte van de Borft even onder het Borftbeen<br />
geplaatft, en ruft op den tronk van de Aorta, groote Slagader,<br />
en van de bovenfte Fena Cava, Holle Ader. Deze<br />
Klier ftrekt zich in kinderen uit van den tronk van de groote<br />
flagader tot aan het begin van de groote kropilagaderen, waarmede<br />
zy is te zamengevoegt: deszelfs figuur is onzeker, om<br />
datze in alle lichaamen niet even eens is: in jonggebooren kinderen<br />
heeft ze zomtyts de lengte van drie vingeren, en de<br />
breedte van twee vingeren: zy wordt als de andere opeen-<br />
X ge^
Van de Klieren van den Buik $f|<br />
LUI. HOOFDDEEL.<br />
Van de Klieren van den Buik.<br />
V. T17£/fe zyn de voornaamfte Klieren, welke in den<br />
V V Buik worden gevonden ?<br />
A. In den Buik worden zeer veele Klieren ontdekt, zoo<br />
in de bekleedzelen, als tuffchen de Ipieren: maar de voornaamfte<br />
Klieren zyn, die in het Darmfcheil, de darmen,<br />
by de milt, nieren, en voornamentlyk onder de maag worden<br />
gevonden.<br />
V. Welk is die voornaame Klier, die onder de Maag is gelegen<br />
?<br />
A. Het Pancreas, Klierbedde, of de Alvleefchklier: hefc<br />
is eene opeengehoopte Klier, beftaande uit verfcheide Klieren<br />
, met een eigen vlies bekleedt: door dezelve loopen vaten<br />
en vezelen, waardoor ze aan malkanderen zyn gehegt,<br />
welke alle door een gemeen vlies, van hetPeritonaum,Buikvlies<br />
afkomftig, worden bekleedt : deze Kliertjes, op zich<br />
zelve genomen , hebben wel eenige hardigheid , maar by<br />
malkander gevoegt, zyn ze wegens derzelver wyde en lolfe<br />
aaneenhegting zacht. Het Pancreas dan of de Alvleefchklier<br />
is geplaatft onder de maag tuffchen den twaalfvingerigen<br />
darm en de milt , waar aan zy , als mede aan het<br />
Net en Darmfcheyl, is vaftgehegt: de gedaante van deze<br />
Klier gelykt na een hondstong: zy is gemeenlyk agt of negen<br />
dwarfche vingers lang, twee breed , en een dik: het<br />
breedfte deel van deze Klier is het naait aan de Lever gelegen,<br />
en van achteren is zy ontrent den eerften wervel yan Je<br />
lendenen geplaatft: zy heeft een gemeene buis, die gemeenlyk<br />
by den twaalfvingerigen darm met de Galbuis vereenigt;<br />
Y 2 hier
lfz Van de 'Klieren van den Buik.<br />
hier ter plaatze is de buis het ruimft, en fpreidt zich hiervan<br />
daan na de milt, wordende allenkskens enger, maar wordt<br />
met de milt niet vereenigt. Het Klierbedde is bleekrood, en<br />
weegt in menichen, die hun groei] hebben, en waar in men<br />
dezelve wel geftelt heeft gevonden, gemeenlyk vier a vyf oneen:<br />
deze Klier heeft zenuwen, die zeer klein zyn, van het<br />
zesde paar,flagaderen van den linkertak van deArteria Car*<br />
tijaca, en ook wel van de Arteria Splenica: aan deze Klier<br />
worden veel watervaten toegeëigent: in het midden volgens<br />
haare lengte heeft ze een middelmatig ruim vat, Dutlus<br />
Wirtzungii genaamt, dit vat beftaat uit een dun en fterk.<br />
vlies, en uit dit vat fpruiten zeer veele kleine korte vaten,<br />
welke alle in dit vat of deze buis ontlaften: en wordt het<br />
vocht, dat in deze buis komt, in dén twaalfvïngerigcn darm<br />
ontlaft.<br />
V. Hoe wordt het-Vochtdat in deze Klier wordt afgefcheiden,<br />
genaamt, en waar toe dient het?<br />
• A. Dit Sap wordt Succus Panoreaticm genaamt: en»<br />
dient voornamentlyk om de gal te temperen, en om de bereiding<br />
van fpys tot verder volmaking van de Chyl te bevorderen,<br />
V Wat moet men aangaande de wonden van deze Klier<br />
aanmerken ?<br />
A. Dat de wonden van haare groote vaten alleenlyk doodelyk<br />
zyn,om dat dezelve eene doodelyke bloedftorting konne<br />
veroorzaken, die door geen konft kan worden tegengegaan.<br />
Maar indien de zelfstandigheid van. het Klierbedde<br />
alleenlyk is-gekwetft, als dan mag men deszelfs wende niet<br />
onder de volkomen doodelyke ftellen.<br />
V. Welk zyn de Klieren van. het Mefenterium, Darmfibeifl;<br />
AL
Van de Klieren van den Buik. -m*<br />
'A. De Klieren van het Darmfeheil zyn zeer veele en<br />
worden door het geheele Darmfeheil verfpreidt.<br />
V Welk is bet gebruik van deze Klieren ?<br />
A. Derzelver gebruik is een voeht aftefcheiden, en daar*<br />
ftiede de Chyl, die door de Vafa Ladea, welke door het<br />
icheil loopen, te verdunnen.<br />
V, Worden "er ook Klieren by de Milt gevonden ?<br />
A. Buiten de Milt wordt dik wils, ontrent den ingang der<br />
vaten , een Klier gevonden, hebbende de grootte van een<br />
hazenoot of boon.<br />
V. Hoe wordt deze Klier genaamt, en welk is deszelfs get)i<br />
nik» ?<br />
A. Zy wordt GlandulaLympbatica, Waterklier genaamten<br />
dient om het bloedt van de Lever , waar uit de Gal worde<br />
algeicheiden, te verdunnen.<br />
V. Zyn'er ook Klieren by de Merengeplaaffiï<br />
A. Boven de Nieren aan wederzyden worden twee geelachtige<br />
ingedrukte Klieren gevonden: derzelver gedaante ia<br />
of driehoekig , of vierkant, of eyrond, in een ongebooren<br />
vrugt zyn zy zomtytsgrooter, als de Nieren zelfs .maar in<br />
Menfchen van jaren hebben zy de grootte van een-Kraenoog,<br />
zomtyts zyn zy grooter, en zomtyts zynze kleinder<br />
: zy worden met een dun vlies bekleedt a en zyn aan<br />
de Nieren va%ei,echtr deze Klieren Ijebben bloedvaten of<br />
van de groote fiagader, of van de holle ader,, en dikwite<br />
van de Vafa Emulgenïia:, Niervaten: de zenuwen komen<br />
van de Niervlechting, en derzelver Watervaten zyn-zeer<br />
ze genaamt} ** *** U<br />
^ ><br />
***<br />
K V m<br />
> e n h o e<br />
A. Deze Klieren worden Renes Siiccenturiati, Nierdoos-
Van de Klieren der Teeldeelen.<br />
jes, Capjula Atrabiliaritf, zwarte Galdoosjes, en Glandu-<br />
Ja jRfwrf/WjNierklieien genaamt: wat derzelver gebruik aangaat<br />
, dat is onzeker: nogtans fchynen zy van grooter gebruik<br />
te zyn in de vrucht, als in oude menfehen.<br />
LIV. H O O F D D E E L .<br />
Van de Klieren, die in de Teel deelen der Mannen<br />
en van de Vrouwen 9 worden gevonden.<br />
V. \ 7iJ'Orden''er ook Klieren in de Penis, Roede ge-<br />
V V vonden ?<br />
A. Ja, men vindt zomtyts tulTchen de helpende fpieren<br />
en den bol van den waterweg, aan wederzyden van den pisweg<br />
, een klier, hebbende de grootte van een kleine witte<br />
boon: beide deze Klieren hebben yder een eigen uitlozende<br />
buis, ontrent twee vingeren lang, welke de rokken van den<br />
waterweg doorbooren.<br />
V. Welk is het gebruik van deze Klieren ?<br />
A. Derzelver gebruik is een flymig wit doorfchynend<br />
vocht te ontlaften, om den waterweg tegen de fcherpheid<br />
der pis te befchermen.<br />
V. Zyn "er behalven deze Klieren nog meer ?<br />
A. Ja, behalven deze twee is'er nog één: dezelve is geplaatft<br />
in den hoek van de kromte der waterweg, onder de<br />
Schaambeenderen, en het fpongieuze en holachtige lichaam<br />
van den waterweg, hebbende de gedaante van een Lintz.<br />
V. 'Worden 'er nog meer-Klieren aan de Roede toegeëigent ?<br />
A. Men fchryft dezelve nog een klier, gelegen tuffchen<br />
beide de vliezen van den waterweg, en het naafte onder de<br />
voorflanders, Parajïatx toe; deze klier is rood van koleur,<br />
heeft
Vm de Klieren der Leedematen. j f »<br />
heeft de dikte van tweeLinien, en is een duim breed- inwendig<br />
omvat zy als een kring het vlies van den Waterweg,<br />
en doorboort denzelven met veele kleine buisjes, waardoor in<br />
den waterweg tot deszelfs fmeering een lymig vocht wordt<br />
ingeftort. .<br />
V Heeft de Kroon of dc omtrek van den Aker van de<br />
Roede ook Klieren ?<br />
A. Daar zyn'er, die aan dé Kroon eenige kleine Klieren<br />
toeëigenen.<br />
V. Worden ook in de Zaadblaasjes, en in de Voorbuit<br />
Klieren gevonden.<br />
A De Klieren, welke in deze deelen worden gevonden,<br />
zyn klein, ook is derzelver gebruik geheel niet zeker, nog.<br />
tans zullen wy dezelve en haar gebruik in de befchryving der<br />
teeldeelen nader onderzoeken.<br />
V. Welke Klieren worden in de Teeldeelen der Vrouwen m<br />
vonden ?<br />
f\ /<br />
n d<br />
e e l d e e l e n<br />
tl<br />
der Vrouwen worden hier en daar<br />
ook kleine Klieren gevonden: zy hebben in den waterweg<br />
het zeifde gebruik, dat de Klieren,die in den waterweg vat<br />
de Mannen worden gevonden, hebben.<br />
V<br />
LV. H O O F D D E E L.<br />
Van cle Klieren, zvclke in cle Leedematen<br />
zvorden gevonden.<br />
' \AJ El<br />
Z J n t<br />
^<br />
• " den gevonden?<br />
K l i e r m<br />
> d k<br />
m de Leedematen %uor-<br />
A. In de bovenfte Leedematen worden ontrent het Schouw •<br />
derjk.d, deoxel, de buiging van den elleboog, en hand,
170* Van de Watervaten.<br />
en hier en daar in de tuffchenruimtens van de fpieren, klieren<br />
gevonden.<br />
V. Welk is het gebruik van deze Klieren?<br />
A. Derzelver voornaamfte gebruik is de gewrigten te bevochtigen<br />
, en door een lymig vocht glad te maken.<br />
V. Worden "er ook Klieren in de onderfte Leedematen ge<br />
vonden ?<br />
A. Ja, namentlyk in de Lieflen, Dyën,Kniën, Voeten,<br />
en ook in andere plaatzen tuffchen de Spieren.<br />
V. Welk is het gebruik van deze Klieren ?<br />
A. Zy hebben het zelfde gebruik als de Klieren van de<br />
bovenfte Leedematen.<br />
V. Wat moet men nog aangaande deze Klieren aanmerken?<br />
A. Dat de Oxelklieren onder de armen gelegen met vee<br />
-zyn omwondeu: en dat de Liesklieren, aan beide zyden in<br />
de Lieffen geplaatft, in verfcheide ziektens zwellen, ontlteken,<br />
en in ettergezwellen veranderen.<br />
LVL HOOFDDEEL.<br />
Van cle Watervaten.<br />
V. 'XTTTat zyn Watervaten?<br />
A. VV Wy hebben de Watervaten in den beginne al<br />
befchrevcn, namentlyk, dat het zyn fyne, dunne en doorfchynende<br />
vaten, welke een dun byna waterachtig vocht met<br />
het bloed uit de deelen na het hart voeren.<br />
V. Is het altyt een waterachtig vocht, dat deze vaten in<br />
%ich beftuiten?<br />
A. De Watervaten, voornamentlyk in de dunne darmen,<br />
yoeren ten tyde van de ontbinding der ipys, ook Chyl, en<br />
dan
Van de Watervaten. x^f<br />
dani wordenze in plaats van Vafa Lympfratica, Watervaten>'<br />
VaJaLdctea> Melkvaten, genaamt.<br />
V Waar zyn de Watervaten voornamentlyk geplaatft ?<br />
A Zy zyn meelt ïn de oppervlakte der deelen geplaatft.<br />
V Geef eens een nader befebry ving van bet maakzel der<br />
Watervaten ?<br />
A. Der zeiver maakzel is een zeer dun vlies, hebbende<br />
Zeer veele klapvliezen, waarvan zommige dubbeld, en andere<br />
halfmaanswyze zyn, der zeiver begin is in de meefte deelen<br />
van het lichaam, en der zeiver einde of inplanting in<br />
verfcheide groote Vaten.<br />
ingcplantï eIke<br />
'^l W<br />
w o r d e n d e<br />
*****<br />
tatervaten voornamentlyZ<br />
A<br />
voorö!<br />
d e n<br />
A ° j u»entlyk ingeplant in de Vena Ca*<br />
va, HoIeAder, m in de Vena Port*, Poortader; alsmede<br />
f l en<br />
a L of<br />
ZnepteMfom Cbyli, Chyl üntfanger, en in<br />
de Dutlus Thoracicus, Borflbuis zelve.<br />
V. Welk is bet gebruik van de Watervaten)<br />
A. Derzelver gebruik is het water van de voeding de*<br />
deelen overgebleven naar de Chylwegen, of na het bloed<br />
te voeren, om het bloed en de Chyl te verdunnen<br />
V Op wat manier worden de Watervaten beft vertoont i<br />
A. Met de borflbuis of de groote aderen in een levendig<br />
of verfchgeilagen dier te binden, en met wind in de aderen,<br />
flagaderen of uitloozende buizen der ingewanden fterk in tê<br />
2<br />
J^YUi
Hl Fan de Zenuwen-, ^<br />
LVIL II O O F D D E E L.<br />
Van de Zenuwen, welke van de Her ff enen<br />
voortkomen.<br />
V. "fo\Ademaal de beweging en het gevoel van de Zenu*<br />
}S^* wen, en. de groey, en het leven van de bloedvaten<br />
, en die alle van de herjfenen en hel hart door zekere<br />
invloed en beweging gefchieden, en "er geen deel in hel geheele<br />
lichaam bekent is, of daar worden zenuwen en bloedvaten<br />
in gevonden, zoo zullen wy, alvoorens we van de Herjfenen,,<br />
derzelver verlengde merg,en van het hart, {welke als gronden<br />
konnen worden aangemerkt, waar in de Zenuwen, Slagaderen<br />
en Aderen zyn geplant en uit voortkomen) van de Zenuwen<br />
en van de Blocd.vaicn handelen, met de. Zenuwen een<br />
begin maken.. Komen al de Zenuwen uit de herjfenen voort ?<br />
A> Daar zyn Zenuwenwelke onmiddelyk uit de heriTenen<br />
voortkomen, en daar zyn Zenuwen, die uit het MedultytSpinafiSy<br />
Ruggemerg haar begin nemen: maar alzoo het<br />
ruggemerg een verlenging van de heriTenen is, zoo is het<br />
zekerdat al de Zenuwen haar begin aan de heriTenen verf^huldigt<br />
zyn.<br />
. V. Hoe worden de Zenuwen gemeenelyk verdeelt ?<br />
r<br />
A> De Zenuwen worden verdeelt na de plaats, waar van<br />
daan, zy voortkomen, en na haar getal: en dus. wordenze genaamt<br />
Zenuwen, welke uit het bekkeneel komen, en deZe<br />
zyn tien paar;en Zenuwen,, welke tulTchen de wervelbeenderen<br />
uitkomen, en deze zyn dertig paar.<br />
V. Welk. is het eerfle. paar Zenuwen,. die uit het kekke*<br />
ffëel/ komen l :<br />
Ai. Het eerfte paar zyn de Kërvi Olfaclorii, Reukze-<br />
• nu-
J r<br />
an de Zenuwen. 179<br />
rrawen. Deze komen voort van de Bafis van de Geftreepte<br />
lichamen, en door de gaten van het Zeefbeen gaande , wordenze<br />
door het vlies, dat het Os Spongiofum of Sponsbeen bekleedt,<br />
verfpreidt.<br />
V. Welk is het tweede paar ?<br />
A. Het tweede paar Zenuwen, welke uit het bekkeneel<br />
komen, zyn de Nervi Optici, Gezigt Zenuwen: zy komen<br />
van de einden van de geftreepte lichamen, en van de Thalami<br />
Nervorum Opticorum , Gezigts Zenuw-kameren, welke<br />
laatfte zy meeft al omringen; vervolgens komen zy nader aan<br />
malkander, en vereenigen zich boven den Turkfchen Zadel. 1<br />
,<br />
dan wordenze weer van malkander gefcheiden, en wanneer<br />
zy door de voorfte gaaten van het Wiggebeen in den bol van<br />
het oog ingaan, en den bol doorboren, als dan verfpreiden<br />
zy over het glasachtig vocht haare mergachtige vezels.<br />
V- Welk h het derde paar ?<br />
A. Het derde paar van de Zenuwen wordt Oculorum motores,<br />
Oogbewegers genaamt. Zy komen van yder zyde van<br />
den trechter uit het verlengde merg , en de kropflagaders<br />
leggen tulTchen beide: zy gaan van daar door de ruwe gaa«<br />
ten van het Wiggebeen, en geven een tak uit, die met den<br />
tak van het vyfde paar eene aanzienelyke vlegting maakt, en<br />
verfcheide takken uitzendt, welke de Gezicht-zenuw omringen<br />
, en zich door de rokken van het oog veripreiden; ook geven<br />
zy een'tak aan de opheffende, neerdrukkende, en kleine<br />
fchuinfche fpieren van het Oog.<br />
V. Welk is het vierde paar ?<br />
A. Het vierde paar Zenuwen, die uit het bekkeneel voortfpruiten,<br />
zyn de Nervi Pathetici, Lydende Zenuwen: zy<br />
komen van achter de ballen uit de kleine mergachtige koord,<br />
en gaan langs de zyden van het Medulla Öblongata, Ver-<br />
Z z lengde
1<br />
&o Fan de Zenuwen,<br />
lengde Merg heen, en onder het harde herJTenvlies heen loo<br />
pende, gaanze door de ruwe gaten van het wiggebeen uit<br />
f reidt<br />
0 V C r a I d<br />
°° r<br />
^<br />
S r t e f c h u i n f d i e<br />
°°<br />
°°S f<br />
pier ver!<br />
V. Welk is het vyfde paar?<br />
A. Het vyfde paar van deze Zenuwen komt van het voorfte<br />
van het nngachtig uitfteekzel : dit paar, het welk het<br />
grootlte is van de Zenuwen, die onmiddelyk uit de herlTe<br />
nenvoortkomen, geeft aan het harde herffenvlies groote takken<br />
of zenuwen, en yder van deze zenuwen wordt in drie<br />
takken verdeelt.<br />
V Welk zyn deze drie takken ?<br />
A De eerfte tak is klein, en gaat nade klieren der oogen*<br />
pok loopt hy door de wenkbraauwen, en door de fpieren van<br />
den neus, en van het voorhoofd. De tweede tak zend zyne<br />
fpranken uit na het aangezigt, het gehemelte, tandvleefch<br />
en tanden, en met dezen tak wordt een fprank van<br />
een tak van het zesde paar voor dq tuffchenribbige zenuwen,<br />
en nog een ander tak van het zevende paar voor dkoord<br />
van het trommelvlies uitgezonden: de derde tak loopt<br />
door het wiggebeen na de onderfte kaak, en de naby gele<br />
gen fpieren, als daar zyn de kaauw- de üaap- en de gemee<br />
ne fpieren van de wangen en van de lippen: daarenboven<br />
worden van het vyfde paar eenige takken of fpranken lan-s<br />
de zyden van de tong verfpreidt, en aan de ipieren van de<br />
tong en van het tongbeen mede gedeelr.<br />
V. Wètk is het zesde paar ?<br />
; A. Het zesde paar Zenuwen komt van de zyden van het<br />
nngachtig uitfteekzel: deze Zenuw is niet groot, en gaat<br />
recht door het ongelyke gat heen, en wordt door de aftrek<br />
.kende fpier van het oog verfpreidt: alvorens zy in de oogs-<br />
hoïïigheid
Van de Zenuwen. 181<br />
holligheid komt, laatze een tak achter, die alleen den oorfpronk<br />
van de tuflchenribbige zenuw maakt: zoo dra zy builen<br />
het bekkeneel komt, maaktze met een tak van het laafte<br />
paar, en met de eerfte en tweede van de wervelbeenderen van<br />
den hals, de Plexus Cervicalis, Neksvlechting: wat lager<br />
vereenigtze met een fprankje van een tak van het laafte paar,<br />
en van het eerfte paar van den hals: neerdalende over de<br />
Scalenus, ongelyke halsbuigende fpier, en onder het achtfte<br />
paar ontfangtze een tak van yder wervelbeens zenuw : by<br />
het fleutelbeen wordtze in twee takken verdeelt, waarvan de<br />
een boven, en de ander onder de oxelader heen gaat; dan<br />
worden deze takken terftont wederom by malkander gevoegt,<br />
en maken met het eerfte paar van den rug een Plexus, Vlechting:<br />
vervolgens gaatze langs de holligheid van de borft neer<br />
onder het ribbenvlies langs de wervelbeenderen, en dus voortgaande<br />
ontfangtze een tak van yder paar van de Zenuwen<br />
van den rug, en wordt dus hoe langer hoe verder uitgefpreidt.<br />
Als deze Zenuw uit de borft gaat, wordt ze in*<br />
verfcheide takken verdeelt; waarvan de drie bovenfte in de<br />
rechterzyde de Levervlechting maken : deze vlechting geeft<br />
zenuwen aan het darmnet, het klierbedde, de milt, lever,<br />
darmen, het darmfeheil, het onderfte van de maag, en aan<br />
de nieren: daarenboven maken haare takken de Plexus Mejentericus,<br />
Darmfcheils vlechting: de onderfte takken, als ze<br />
over de wervelen der lendenen gaan, ontfangen een tak van<br />
het eerfte paar zenuwen van de lendenen; derzelver fpranken<br />
vereenigen met de bovenfte, die na de darmen gaan: v§rvolgens<br />
dalenze in het bekken, en maken boven den rechten<br />
darm eene vlechting, aan welke zy, als mede aan de blaas,<br />
zenuwen geven ; welke zenuwen in de mans aan de zaadgaxen<br />
en yoorftanders, en in de Vrcuwen aan de Lyf-<br />
Z, i moeder
JÖ2 Van de Zenuwen.<br />
moeder en derzelver fcheede worden mede gedeelt:<br />
V. Welk is het zevende paar van deze Zenuwen)<br />
A. Het zevende paar zyn de Gehoor Zenuwen: zy<br />
men van het achterfte van het ringachtig uitfteekzel, en gaan<br />
in het binnenfte uitftek van het fteenbeen: zy verdeden zich<br />
in twee takken , waarvan de een zacht is, en door den<br />
doolhof, het flakkenhuisje, en de vliezen, die de holligheden<br />
van de ooren bekleeden, wordt verfpreidt. De andere<br />
tak, die zoo zagt niet is, gaat uit het oor door het gat van<br />
het mam- en het priemswyze uitfteekzel, en verdeelt zich in<br />
twee fpranken: een van deze fpranken wordt door den neus,<br />
ooren, lippen, wangen, en het uitterlyke oor verfpreidt; en<br />
de andere gaat na de fpieren van de tong en van het tongbeen<br />
, en geeft aan het achtfte paar Zenuwen een kleinen<br />
tak.<br />
V. Welk is het achtjle paar ?<br />
A. Het achtfte paar van deze Zenuwen wordt Par Ta*<br />
gum , Dwalend paar genaamt: dit paar komt achter het<br />
nngswyze uitfteekzel van de zyden van het verlengde merg:<br />
de Zenuwen van dit paar gaan door het gat, daar de zydehngfche<br />
boezems zich in de kropaderen ontlaften : als dit<br />
paar uit het bekkeneel komt, zendt het terftondt een tak na<br />
het ftrottenhoofd : van daar loopt deze tak langs den hals<br />
over de tuflchenribbige Zenuwen, en daalt aan de zyden van<br />
de binnenfte kropflagader neder : by de oxelader geeft hy<br />
fpranken, Nervi Recurrentes genaamt, waarvan de rechter<br />
de oxelader, en de linker de groote flagader omvat: deze<br />
fpranken loopen aan beide zyden langs de luchtpyp na het<br />
ftrottenhoofd na boven , alwaar zy in de vliezen van de<br />
luchtpyp, en in de fpieren van het ftrottenhoofd verfpreidt<br />
worden. Als dit paar Zenuwen in de holligheid van de borft
Van de Zenuw en* rSj<br />
gekomen is , geeft het twee takken uit, welke met de<br />
takken van de twee tuffchenribbige Zenuwen , even boven<br />
het hart, tuffchen de luchtpyp en de groote flagader<br />
de Plexus Cardiacus, Hartsvlecht, maken ,. welke zeer<br />
veel kleine fpranken .aan het Pcricardium, Hartszakie en<br />
bet Cor , Hart, geeft , waarvan 'er ook zeer veel langs<br />
de Aorta. of. Groote Slagader na de linker holligheid gaan:<br />
nog geeft die paar Zenuwen- verfcheide takken aan de long;,<br />
zy worden langs den flókdarm gaande boven de maag heen<br />
verfpreidt „ en zenden, eenige fpranken na de holle zyde van<br />
de lever.<br />
V. Wanneer dit achtfte paar Zenuwen wordt gequeft, is<br />
zulk eene quetzing van eenige aangelegentheid)<br />
A. De wonden van dit achtfte paar Zenuwen zyn niet<br />
alleen gevaarlyk., maar moeten volkomen doodelyk wórdenaangemerkt.<br />
V. Waarom zyn de wonden van dit achtfte paar Zenuwen<br />
volkomen doodelyk ?<br />
A. Omdat de Zenuwen van dit achtfte paar de Nervi<br />
Gardiaci, Zenuwen van het hart, maken: deze Zenuwen nu<br />
gewondt of afgefrieden zynde, moet de functie van het hart<br />
geheel ophouden,. en- de Lyder fterven.<br />
V. Maar zoo deze Zenuwen niet afgefneden y maaralleen*<br />
lykgequejl zyn: hoe moeten dan de wonden van^dit paar Zenuwen<br />
worden, aangemerkt ?<br />
A. Zy moeten, volkomen doodelyk worden geoordeeld,<br />
zoo om de toevallen,. als om de onmogelykheid. om geneesmiddelen<br />
ter genezing aantewenden.<br />
. V. Hoe. 077i de toevallen ?<br />
A. Omdat, ais deze. Zenuwen, gequeft zyn, ai is derzelver<br />
quetzing niet. heel zwaar ,."'er. niet< alleen oaftAffSli<br />
zwéaÊ
ï 84. Pan de Zsnuweal<br />
zwaare ftuiptrekkingen in het hart, maar ook in alle deelerT<br />
met welke deze Zenuwen gemeenfohap hebben, waardoor<br />
het leven haaft wordt uitgebluft.<br />
K Hoe wegens de onmogelykheid om dezelve te genezen i<br />
daar immers zeer dikwils Zenuwen gequeft zynde worde<br />
herjtelt ?<br />
A. Omdat, al wierden zy gequeft ter plaatze, daarïyaleruitterlykft<br />
gelegen zyn, namentlyk in de zyden van den<br />
hals, want daar loopen haare ftammen door, men echter geene<br />
hulpmiddelen met voordeel zou konnen aanwenden, want<br />
de hevigheid en de uitgebreidheid van de ftuiptrekkingen zul.<br />
len den Lyder van het leven bcrooven, eer dat de gewoone<br />
plaatsmiddelen van eenig nut zouden konnen zyn: en wat<br />
de aifnyding en het branden aangaat, om het gebruik van<br />
deze Zenuwen te vernietigen en de ftuiptrekkingen te doen<br />
ophouden, die konnen hier geen plaats hebben: want met<br />
het wegnemen van de beweging en het gevoel van die deelen<br />
, moet buiten alle tegenipraak te gelyk het leven van den<br />
.Lyder worden weggenomen.<br />
V Welk is het negende paar Zenuwen, het welk uit het<br />
Bekkeneel komt •<br />
A. Dit negende paar Zenuwen komt zydewaarts van het<br />
olyfachtig uitfteekzel van het Medulla Ohlongata, Verlangde<br />
Merg, en verdeelt zich in de zelfstandigheid en bovenfte<br />
tepeltjes van de tong.<br />
V. Welk is het tiende, of laafte paar van deze Zei<br />
duwen?<br />
A. Het laafte paar van deze Zenuwen loopt door' het<br />
groote gat van het achterhoofdsbeen na de fpieren van den<br />
hals, des achterhoofds, en derzelver bekleedzelen, enwordfi<br />
door de Puiniche fpieren van het hoofd verlpreidu<br />
Pm
•Fan de Zenuwen'. ,'185»<br />
LVIIÏ. H O O F D D E E L .<br />
P'att de Zenuwen, welke tuffchen de Wervelbeen*<br />
dóren uitkomen.<br />
F. \%,JElk zyn de Zenuwen , die uit bet ruggemerg<br />
V V voortkomen ?<br />
A. Al de Zenuwen, die uit het ruggemerg voortkomen,<br />
Worden door liet dunne herficnvTies in twee lagen verdeelt,<br />
welke boven malkander zyn geplaaft, en zoo dra de Zenuwen<br />
tulTchen de wervelbeenderen uitkomen , zendenze aart<br />
malkander een tak, en maken een Ganglion, Knoop. Deze<br />
Zenuwen nu zyn dertig paar, namentlyk zeven van den<br />
hals, twaalf van den rug, vyf van de lendenen, en zes van<br />
het heiligbeen; al deze Zenuwen komen door de gaten varï<br />
de lichamen der wervelen.<br />
F. Welk is bet eerjle paar Zenuwen van den bals?<br />
A. Het eerfte paar Zenuwen van den hals voegt zich by<br />
een tak van het tiende paar Zenuwen, die uit het bekkeneel<br />
voortkomen, en na de Plexus Cervicalis, Halsvlechting<br />
gaat: deze tak geeft een anderen tak onder deze vlechting<br />
aan het tuflehenribbige paar; eer dit eerfte paar Zenuwen<br />
zich by den gemelden tak van het tiende paar voegt,<br />
wordt het door de Ipieren van het hoofd en van den hals<br />
verfpreidt.<br />
F. Welk is het tweede paar Zenuwen van den bals)<br />
A. Het tweede paar van deze Zenuwen is, het welk niet<br />
alleen Zenuwen aan het hoofd en aan den hals, maar ook<br />
aan het uitterlyke oor, en aan de huit van het aangezigt mededeelt.<br />
F. Welk is het derde paar?<br />
Aa A.
lSf5 Van de Zenuwen.<br />
A. Het zyn die Zenuwen, welke eenige takken aan den<br />
hals en aan het hoofd mededeeien: voorts gaat dit paar, met<br />
een tak van het vierde paar vereenigt zynde, recht door de<br />
holte van de borft, en wordt door het middenrift verfpreidt,<br />
en krygt aldaar den naam van Nervus Diaphragmaticus,<br />
Middenrifs Zenuw;<br />
V. W'elk is betvierde, vyfde, zesde en zevende paar van<br />
deze Zetmwen ?<br />
A. Zy zyn die Zenuwen , welke eenige takken aan de<br />
Ipieren van den hals en van het hoofd geven , en welker<br />
grootfte takken met een tak van het eerfte paar van den rug<br />
na den arm gaan: als dan worden zy alle vereenigt, en verdeden<br />
zich terftont in vyf takken : de eerfte en binnenfte<br />
gaat na de huit van het binnenfte en voorfte van den arm:<br />
de tweede gaat neer langs het binnenfte uitfteekzel van het<br />
fchouwderbeen door de buigers van de vingeren, en verdeelt<br />
zich in den palm van de hand' in vyf fpranken, waarvan na<br />
yder zyde van den kleinften of ringvinger één gaat, en de<br />
vyfde fprank loopt na de buitenzyde van den middenften vinger<br />
: de derde tak loopt langs de flagader tulTchen de doorborende<br />
en doorgeboorde fpier, en verdeelt zich mede in vyf<br />
fpranken, van welke na yder zyde van den duim en voorften<br />
vinger één gaat, en de vyfde loopt na de binnen zyde<br />
van den middenften vinger : de vierde tak gaat onder de<br />
tweehoofdige fpier na de buitenzyde van den arm en na den<br />
rug van de hand, om door de vingers, als de voorgaande,<br />
verfpreidt te worden: en de vyfde of de laafte tak gaat na<br />
dï fpieren van den binnen arm , en wordt door den zeiven<br />
verfpreidt.<br />
F. Welk zyn de twaalf paar Zenuwen van den rug ?<br />
A, Zy zyn die Zenuwen, welke zich tot het voorfte van<br />
den
Van dc Zenuwen.<br />
387<br />
de borft uitftrekken, en aan de naby gelegen fpieren takken<br />
geven: alle lopenze langs de groef aan de onderzyde van<br />
yder rib, en geven ook Zenuwen aan de fpieren, die op de<br />
ribben en op de wervelen leggen: het eerfte paar van deze<br />
Zenuwen geeft daarenboven een tak aan den arm, en liet<br />
laafte paar wordt door de fpieren van den onderbuik verfpreidt.<br />
V. Welk zyn de vyf paar Zenuwen van de lendenen?<br />
A. Het zyn die Zenuwen, welke door de fpieren van den<br />
onderbuik, de liezen, de roede, en de deelen, die in het<br />
bekken zyn beflooten, worden verfpreidt.<br />
V. Wat moet men nog aangaande dit vyf paar Zenuwen<br />
van de lendenen aanmerken?<br />
A. Dat het derde en vierde paar te zamen den Nervus<br />
Anterlor Femoris, Voorfte Dyë Zenuw maakt, welke door<br />
het voorfte van de Dyë wordt verfpreidt, en een rak<br />
door het gat van het heupebeen zendt, welke aan de driehoofdige<br />
fpier wordt medegedeelt: en eindelyk , dat het<br />
laafte paar der lendenen met een tak van het vierde paar na<br />
de dyë gaat.<br />
V. Welk zyn de zes paar Zenuwen van het heiligbeen)<br />
A. Zy zyn die Zenuwen, welke uit de achterfte gaten<br />
van het heiligbeen voortkomen: uitgenomen het laafte paar,<br />
het welk tulTchen het einde van het heilig- en van het ftaartbeen<br />
komt. Het eerfte paar van deze Zennwen geeft eenige<br />
takken aan de deelen in het bekken: derzelver grootfte<br />
takken en een tak van het vierde paar der lendenen maken de<br />
Nervus Sciaticus, Heupzenuw ; deze is de grootfte van<br />
het geheele lichaam : als de heupzenuw tulTchen de fmalle,<br />
achterfte, en de halfvliezige fpier gaat, geeftze een tak aan de<br />
huit j en alze onder de kniefchyf komt, wordtze in twee<br />
Aa 2 tak:
ISS Van de Zenuwen..<br />
takken verdeelt , waarvan een langs het kuitbeen na bet<br />
bovenfte van den voet gaat, en aan beide zyden van yder<br />
teen een fprank geeft: de andere gaat onder de tweelingen,<br />
langs den binnen enkel, en wordt op dezelve wys door de<br />
teenen verfpreidt.<br />
• V. Wat moet men, aangaande de Zenuwen , zoo die uit<br />
het bekkencel, als die tuffchen de wervelbeenderen komen,<br />
aanmerken ?<br />
' A. Dat zy gemeenelyk door het geheele lichaam van ëen<br />
flagader zyn verzelt : dat door haar'vliezen en merchachtige<br />
vezelen bloedvaatjes loopen, zoo als men duidelyk in de Zenuwvezelen<br />
van het oogs netvlies kan zien; en dat, als een<br />
Zenuw een tak uitzendt, of een tak van een andere Zenuw<br />
ontfangt, of als twee Zenuwen zich samenvoegen, 'er<br />
dan gemeenlyk een Plexus, Vlechting is, g-jyk op veele<br />
plaatzen van het lichaam, en ook aan het begin van alle Zenuwen<br />
van liet ruggemerg klaar te zien is.<br />
V. Welk is het werk der Zenuwen ?<br />
A. Het werk van de Zenuwen is het gevoel en alle bewegingen<br />
, die ooit van het lichaam voortkomen, te veroorzaken:<br />
en het is niet onwaarfchynelyk, dat yder Zenuwvezel<br />
met een byzonder deel der heriTenen aan het een eind,<br />
en aan het ander eind met een byzonder deel van het lichaamovereenkomt<br />
, opdat de Zenuwen dus werktuigen mogteo<br />
zyn, waardoor de Z'el zou konnen weeten, wanneer, en op<br />
wat wyze eenig deel van het lichaam aangedaan is.<br />
JL I JSLS*
Van de Slagaderen. 180-<br />
LIX. H O O F D D E E L ,<br />
Van de Slagaderen en wel voomamelyk van de<br />
groote Slagader.<br />
V. \KT^t zyn Slagaders?<br />
A. V V Slagaders zyn kegelswyze kanalen , welke<br />
het bloed van het hart na alle deelen van het lichaam brengen<br />
: zy beftaan uit vier rokken, de eerfte en tweede zyn<br />
een zamenweefzel van vezelen, fyne bloedvaatjes en zenuwen<br />
: de derde is gemaakt uit fterke bochtige vezelen, van<br />
welke min of meer lagen zyn, na dat de Slagader groot of<br />
klein is, én de vierde is een fyn, vaft, doorfchynend en zenuwachtig<br />
vlies.<br />
V. ÏVaar toe dienen deze vier rokken ?<br />
A. De eerfte en de tweede rok dienen om- de andere rokken<br />
te voeden: de derde rok, wiens vezels een zeer fterke<br />
veerkragt hebben , dient om de Slagaders met zekere kragt<br />
toetetrekken , als de kragt, waarmede zy opgefpannen worden<br />
, ophoudt: indien dit vlies of deze rok niet vaft en fterk<br />
was, als dan zouden rn de uitzetting van de Slagader de buitenfte<br />
rokken als mede de binnenfte rok lichtelyk van een<br />
fcheiden: de vierde rok is heel dun, en dient tot onderfteuning<br />
van de drie andere rokken en om. het bloedt te behouden.<br />
V. Waaruit ontjlaat de Pols of 'klopping der Slagaderen)<br />
A. Als de linker holligheid van het hart zich toetrekt,<br />
en het bloedt in de groote Slagader uitperft, dan wordfi<br />
het bloedt niet alleenlyk na de eindens voortgedreven y maa?<br />
de holligheid van de Slagader wordt ook wyder, omdat de<br />
zyden van de Slagader overal worden geperft,. en door<br />
Aa i d>
ipo<br />
Van de Slagaderen,<br />
deze perzing eenigzints konnen uitzetten: als nu de linker<br />
holligheid van het hart ophoudt toetetrekken , dan houdt<br />
de perzing op, en de bochtige vezelen van de Slagader keeren<br />
weer door haare natuurlyke toetrekkende kragt tot haar<br />
vorigen ftaat, en trekken de Slagader toe, tot datze door de<br />
toetrekking van de linker holligheid van het hart, en de uitperzing<br />
van liet bloedt in de groote Slagader wederom<br />
wordt opgefpannen : door deze opfpanning en toetrekking<br />
wordt de Pols of klopping der Slagaderen te weeg gebragt :<br />
en dus zyn'er twee oorzaken, welke by beurten werkende<br />
het bloedt in een gedurigen loop houden, namentlyk het hart,<br />
en de vezels der Slagaderen.<br />
V. Welk is de Aorta, Groote opgaande Slagader:<br />
A. De groote Slagader is dat groote Bloedvat, het welk<br />
uit de linker holligheid van het hart komt, zy is de Bafis van<br />
alle Slagaderen, en brengt als een ftam door haare groote<br />
en kleine takken het bloed tot alle deelen van het lichaam.<br />
V. Hoe wordt de groote Slagader verdeelt ?<br />
A. Zy wordt verdeelt in een opgaande, en in een nedergaande<br />
Slagader.<br />
V. Geef eens een nader befehry ving van de opgaande groote<br />
Slagader ?<br />
A. De groote Slagader'uit de linker holligheid van het<br />
hart opgeklommen zynde maakt eene kromte, en ontrent het<br />
vierde wervelbeen van den rug een boog na de linker zyde,<br />
waaruit drie groote takken voortkomen, namentlyk twee aan<br />
de linker, en één aan de rechter zyde: behalven deze drie<br />
takken zendt de Aorta, Groote Slagader , in zyn begin by<br />
de halvemaanswyze klapvliezen twee takken, Kroon Slagaders<br />
genaamt, en deze Arteria Coronaria, Kroon Slagaders<br />
, ftrekken haare fpranken over het geheele hart uit.<br />
s
Van de Slagaderen. ip l<br />
• V. Wat doen de drie takken, welke uit den gemelden boog<br />
van de groote opgaande Slagader fpruiten?<br />
A. Deze drie Lakken maken de Arteria Subclavia, Onderfleutelbeens<br />
Slagaders, en de Arteria Carotides, Krop<br />
Slagaders: namentlyk de eerfte tak verdeelt zich een vinger<br />
breed van zyn 1<br />
oorfpronk in de rechter krop- en in de onderfleutelbeenigeSlagaderen,<br />
de tweede is de linker Krop Slagader,<br />
en de derde maakt de linker onderfleutelbeens Slagader,<br />
V. Wat moet men aangaande de Carotides, Krop Slagaderen<br />
aanmerken ?<br />
A. Dat ze in haar begin recht op aan de zyden van den<br />
flokdarm en van de luchtpyp tot aan het ftrottenhoofd, zonder<br />
takken van zich te geven, opklimmen: en dat ze als dan<br />
eerft in Carotides Intcrnce en Exterme, Binnenfte en Buitenfte<br />
Krop Slagaders worden verdeelt.<br />
V, Hoe worden de takken en fpranken van -de Carotides<br />
Internse, inwendige Krop Slagaderen, verfpreidt ?<br />
A. Zy gaan van beide zyden met een bogt nevens den<br />
turkfehen zadel in de herflenen, en buigen zich om de achterfte<br />
vlakke uitfteekzels van vooren na achteren toe, en vervolgens<br />
van achteren wederom na vooren: dan dalenze nederwaarts<br />
, en keeren weder na boven, makende een bogt<br />
van een S, hier van daan gaan aan beide zyden eenige<br />
fpranken in het harde hertenvlies, en door het ongelyke gat<br />
gaande worden "derzelver fpranken in de Ipieren, het vet<br />
en de bekleedzelen der oogen ingeplant.<br />
V. Hebben de inwendige Krop Slagaders nog andere<br />
takken ?<br />
A. Behalven de opgetelde nog vier, op yder zyde twee:<br />
de eerfte loopen te zamen in het midden van de voorfte vlakke
jpr» Tan de Slagaderen.<br />
ke uitfteekzels, en langs de hanekam opwaarts overliet weerachtig<br />
lichaam na het voorfte gedeelte der heriTenen : de<br />
laafte fpreiden zich uit over het middenfte en achterfte gedeelte<br />
van de heriTenen, en helpen met de inwendige Krop<br />
Slagader de Plexus Choroides, Netwyze Vlechting zamenfteüen.<br />
V. Is 'er iets aangaande de inwendige Krop Slagaderen,<br />
alsze in de herjfenen komen, aantemerken ><br />
J. Ja, namentlyk, dat zoo ras zy in de heriTenen komen,<br />
zy haar buitenftcn rok afleggen.<br />
V. Hoe worden de takken van de Carotides Externe,<br />
Uitwendige Krop Slagaderen aan verfcheide deelen medegedeeld.<br />
J. De buitenfte Krop Slagaders hebben vyf takken: de<br />
eerfte gaat in de fpieren van het ftrottenhoofd, en loopt vervolgens<br />
in den flokdarm en in de borftklier: de tweede gaat<br />
over het tongbeen onder de tongbeens fpieren, en geeft aldaar<br />
twee fpranken; de kleinfte gaat na de fpieren van het<br />
ftrottenhoofd, en eenige fpieren van het tongebeen , als<br />
mede na de klieren onder de tong; de groote gaat in de tong<br />
zelfs, en- in deszelfs riemtje: de derde gaat door de tweebuikige<br />
fpier, en loopt na de oorklieren en na de fpieren van<br />
de Lel: dan verdeelt hy zich aan de onderkaak, en loopt aan<br />
de binnenfte zyde na de fpieren van de tong en het tongebeen,<br />
en aan de buitenfte zyde verfpreidt hy zich tulTchen de kaakfpier<br />
tot aan den hoek der lippen, en geeft eenige fpranken<br />
aan de naby gelegen fpieren , en de uiterlyke bekleedzelen:<br />
aan den hoek der lippen wordt hy wederom in twee fpranken<br />
verdeelt, waar van de onderfte langs de onderfte lip en deszelfs<br />
huit gaat, en de bovenfte loopt op dezelve wys na de<br />
bovenfte lm , beide loopen ze langs de vleugels van den neus<br />
na
Yan de Slagaderen. ipj<br />
fia boven: de vierde tak zendt een fprank in de oorklieren,<br />
in den buitenften kraakbeenigen gehoorgang, en in de tweebuikige<br />
fpier; eenige andere fpranken worden in het flok*<br />
darmshoofd en de hoofdbuigers fpieren ingeplant, vervolgens<br />
voortgaande geeft hy nog meer fpranken ; een van dezelve<br />
loopt na de fpieren van het wiggebeen, en door het wiggebeen<br />
gaande loopt hy na het harde herffenvlies; een ander fprank<br />
loopt na de tanden en de kinfpier; nog een fprank loopt langs<br />
4 de kaauwfpieren onder de oorklieren na de flaapfpier, en verdeelt<br />
zich boven het jukwyze uitfteekzel in twee takken, waar<br />
van de voorfte na den top des hoofds gaat, en met een fprank<br />
,van den vyfden tak vereenigende zendt hy eenige kleinder<br />
vaten naar de fpieren van het voorhoofd, en na de ronde<br />
fpieren , welke de oogleden fluiten: de achterfte tak verfpreidt<br />
zich door de lellen van de ooren, en loopt vervolgens<br />
tot boven aan den top des hoofds, en vereenigt zich mede<br />
met den vyfden of den laaften tak: de vyfde tak is in het achterhoofd<br />
geplaaft, en klimt fchuins over de inwendige hals<br />
flagader, voorts verfpreidt hy zyne fpranken in het achterfte<br />
deel van de tweebuikige fpieren, en inde fpieren, weike het<br />
hoofd buigen, en loopt in den kraakbeenigen gehoorgang onder<br />
het trommelvlies weg, terwyl één zyner fpranken zich in<br />
den binnenften gehoorgang verfpreidt: het overige gedeelte van<br />
dezen tak loopt met eenige fpranken van den vierden tak naden<br />
top des hoofds, en verfpreidt zich met dezelven, zoo als wy<br />
hebben gezegt.<br />
V. Welk zyn de Arterise Subclavia?, Onderjleuteïbeens<br />
Slagaders ?<br />
A. zy zyn die flagaders, welke aan yder zyde de middenfchots-<br />
de mam- en de wervelbeens Slagaders uitzenden:<br />
pj gaan onder het fleutelbeen heen, en geven aan de borft,<br />
B b klier,
jpj Van de Slagaderen.<br />
klier, aan het ftrottenhoofd , en het hertenzakje eenige<br />
fpranken. De takken, welke van de onderfleutelbeens Slagaderen<br />
in het middenfchot en in het middennft zich verfpreiden,<br />
worden Arteria Mediaflina, en Biaphragmatica Superiores,<br />
Opperfte Middenfchots, en Middennfts Slagaders<br />
genaamt.<br />
V. Dewyl de eene Slagader van de andere zyn oorfpronk<br />
heeft, en de eene maar een vervolg is van de andere, zeg<br />
my eens welke Slagaders komen uit de onderfleutelbeens Slagaderen<br />
voort ?<br />
A. De Arterite Cervicales, de Intercoflales Superiores,<br />
de Mammaria, en de Axillares de Neks Boven TulTchenribbige-,<br />
Mams, en de Oxels Slagaders.<br />
V. Welk zyn de Arteriae Cervicales, of Vertebrales, Neks<br />
Slagaders?<br />
A. Zy zyn twee Slagaders, welke aan wederzyden door<br />
de openingen van de zydfche uitfteekzels der hals wervelbeenderen<br />
opwaarts gaan: zy buigen zich over den Atlas van<br />
achteren na vooren door het groote gat van het achterhoofdsbeen<br />
, en door het harde herffenvlies onder het Medulla<br />
Oblongata, Verlengde Merg, alwaar zy zich vereenigen,<br />
en een tak uitmaken, die terftont eenige fpranken in het ruggemerg,<br />
en in de herlfens zendt. Deze tak gaat vervolgens<br />
by de ringwyze uitpuyling opwaarts na den turkfchen<br />
zadel, aldaar worden twee fpruiten van den zeiven met de<br />
takjes van de inwendige Krop Slagader in de gedaante van<br />
een vierhoek door Anaflomofis, Inmonding, vereenigt: de<br />
overige fpranken loopen na het achterfte deel der heriTenen:<br />
dezelve tak heeft nog twee fpranken, die gaan na de hersfenkameren,<br />
en maken met de achterfte takken van de inwendige<br />
Krop Slagaderen de Netwyze vlechting.
fyin de Slagaderen. i^f<br />
V. Welk zyn de Arteriae Intereoftales Superiores, Boven<br />
^ujjchenribbige Slagaders ?<br />
A. Het zyn die takken van de onderfleutelbeens Slagaderen,<br />
die in hun begin eenige takken aan de lange en ongelyke<br />
halsfpier geven, en zich vervolgens verfpreiden door de<br />
tttlTchenribbige fpieren, het borllvltes, en bet ruggemerg.<br />
V. Welk zyn de Arteriac Mammarise Interna, Inwendige<br />
Mams Slagaders ?<br />
A. Het zyn zulke takken van de onderfleutelbeens Slagaderen,<br />
welke onder het borftbeen langs het kraakbeen der<br />
ribben op beidezyden nederwaarts loopen, en aan de tufTchenribbige<br />
fpieren, en het borftbeen fpranken mededeelen; een<br />
tak van deze Slagaderen loopt tuffchen de derde en de vierde<br />
rib door de tufTchenribbige fpieren na de borften, en een an~<br />
dere tak loopt door het middenrif by de rechte fpier van den<br />
buik na de bovenbuiks Slagader.<br />
I. Welk zyn de Arteriae Axillares, Oxels Slagaders)<br />
A. Zy zyn takken van de onderfleutelbeens Slagader, die<br />
alsze de Scalenus, Ongelyke Halfbuygende fpier, doorboort<br />
hebben , eenige fpranken aan de naaft bygelegen fpieren geven<br />
: zy zenden uit zich de bovenfte en onderfte borft Slagader,<br />
de fchouwderblads Slagader, als mede een tak, welke onder<br />
het hoofd van het fchouwderbeen heen gaat, in de Muf-<br />
€ulus Longus en Brevls, Lang- en Korte Spier van den Arm;<br />
de tronk van de Oxels Slagader gaat binnen langs den arm<br />
heen, en geeft aan de fpieren van het fchouwderbeen takken:<br />
boven den elleboog zendtze een tak uit, welke over<br />
het binnenfte uitfteekzel van het fchouwderbeen wordt verfpreidt.<br />
Aan den bogt van den elleboog verdeelt zich de<br />
tronk in een buitenften en een binnenften tak : de, buitenfte<br />
Bb 2 loopt
j ^5 Van de Slagaderen.<br />
loopt langs het fpeekbeen, en zendt een tak uit na de achteromkeerende<br />
fpier, en gaat voorts op na de binnenfte armfpier:<br />
in zyn verderen loop beneden aan de voorhand geeft<br />
hy takken aan de lange en ronde fpier, als mede aan de buigeren<br />
van de hand, en aan die van den duim, en van de vingers:<br />
aan de hand gekomen zynde, gaat hy onder de pees<br />
van den duimsbuiger, en geeft fpranken aan het buitenfte<br />
van de hand; en onder de peezen der fpieren heen gaande<br />
loopen deszelfs fpranken aan weerzyden langs den duim en de<br />
voorfte vingers. De binnenfte tak gaat langs het ellebeen,<br />
en wordt op dezelve wyze aan weerszyden van de vingeren<br />
medegedeelt. , 7 ^ 7<br />
V. Wat moet men aangaande de wonden van deze Slagaderen<br />
aanmerken)<br />
A. Dat de wonden der Slagaderen van de uitwendige deelen,<br />
welke met de naaide konnen worden onderichept, geneeslyk<br />
zyn, en derhalven konnen zulke wonden alleenlyk<br />
door zich zei ven, of door toeval doodlyk worden aangemerkt:<br />
maar indien groote Slagaders in de holligheden des lichaams<br />
gelegen, als mede Slagaders, die onmiddelyk uit de groote<br />
ftammen Voortkomen, of in dezelve zich planten, zoo als<br />
daar zyn de Carotides, Subelavia, Vertebrale*, en Mammar'ne,<br />
gewondt worden, als dan zyn zulke wonden volkomen<br />
doodelyk, want het zy derzelver buiten gevaat bloed<br />
in de holligheid nederftort, of dat het buiten het lichaam ontlai't<br />
, zoo zullen of de werktuigen van de borft door de ophooping<br />
van het bloed doodelyke belemmeringen in haare levendige<br />
bewegingen krygen, of het geheele lichaam zal van<br />
den toevloed van bloed berooft worden, waardoor de omloop<br />
van het bloed en dus het leven zal ophouden.<br />
LX
Van de Slagaderen. i $f<br />
LX. H O O F D D E E L .<br />
Van de neergaande groote Slagader.<br />
T- "XX? Elk is de groote neergaande Slagader, Aorta<br />
V V Defcendens genaamt ?<br />
A. Zy is de neergaande ftam van de groote Slagader,<br />
waar uit zeer veele Slagaders fpruiten.<br />
V. Welk zyn de voornaamfle Slagaders, welke uit dezen<br />
neergaandenJlam voortkomen)<br />
, 4. De neergaande groote Slagader zendt eerft de Arteria<br />
Bronchialis, Longepyps Slagader uit, welke alle de takken<br />
van de longepyp verzeld; en als ze langs de wervelbeenderen<br />
van de borft neergaat, zendze aan yder zyde de ArterLe<br />
Jntercojlales Inferiores, Onder Tuffchenribbige Slagaders<br />
, vervolgens geeftze aan liet middenrift de ^Arteria<br />
Vhrenica, Middenrifts Slagader, dewelke ook wel van de<br />
Maags-Slagader afftamt, en Arteria Diaphragmatica Infermr,<br />
Onderfte Middenrifcs Slagader genaamt wordt: beneden<br />
de Middenrifcs Slagaders volgen de ArterU Cceliaca,<br />
Maags Slagaders, welke ook Vafa Coronaria Ventriculi,<br />
Xroonvaten der Maag worden genaamt: deze Slagaders zyn<br />
de eerlte, welke de groote neerdalende Slagader uitzendt,<br />
zoo dra zy in den buik komt : uit den rechter ftam van de<br />
Maags Slagaderen zyn afkomstig de Gajlriea Dextra, Rechter<br />
Maags Slagader , gaande" na de reebterzyde van de<br />
Maag; de Epiploïca Dextra, Rechter Darmsnets Slagader •<br />
óeranereatiea, Klierbeddes Slagader, gaande na hetKlierbedde;<br />
de Duodèna, Twaalfvingeren Dafms Slagader- de<br />
Cyflic* Gemelhe, Galblaas Slagaders , en de He Pafic
ipS Van de Slagaderen.<br />
waarplaats ingaan om de takken van de Vena Portee, Poortader<br />
te verzeilen,<br />
V. Welke Slagaders nemen haaren oorfprong van de Cceliaca<br />
Siniftra, Linkerjlam der Maags Slagader:<br />
A. Deze vier 3 namentlyk de Gajlrica Siniftra, Linkerïnaags<br />
Slagader, gaande na de linkerzyde van de maag; de<br />
Epiploïca Siniftra, Linker Darmnets Slagader; de Gaftro<br />
Epiploïca, Maag Darmnets Slagader, deze geelt aan de maag<br />
en het darmnet yeler een tak; en de Splenica, Milts Slagader,<br />
deze gaat zoo wel na het Klierbedde, als na de milt.<br />
V. Welke Slagaders zendt de Aorta Defcendens, Groote<br />
Nederdalende Slagader na de /lammen van de Maags Slagadsren<br />
int?<br />
A. De Arteria Meferaica Superior, Bovenfte Darmfcheels<br />
Slagader; de Arterice Emulgentes, twee Uitmelkende Slag'<br />
aders; de Spermatica , Zaads Slagaders ; jde Lumbares,<br />
Lenden Slagaders; de Arteria Meferaica Inferior , Onderfte<br />
Darmfcheels Slagader, en de Arteria lliaca, Darmbeens<br />
Slagaders; tulTchen beide derzelver verdeeling in het<br />
midden komen voort de Arteria Sacra, Iliaca Interna, en<br />
Ext erna, Heiligbeens-, Binnenfte-en Buitenfte-Darmbeens<br />
Slagaders.<br />
V. Welk is de bovenfte Darmfcheels Slagader?<br />
A. Zy legt tulTchen beide vliezen van het Darmfcheel,<br />
haare takken loopen niet alleen na het fcheel en deszelfs klieren,<br />
maar zy gaan ook na den twaalf vingerigen-, nuchteren,<br />
kronkel, blinden en karteldarm.<br />
V. Welk zyn de Uitmelkende Slagaders r"<br />
A. Zy zyn die Slagaders, welke na de Nieren gaan,<br />
^cn geven gemeenlyk aan de zwarte galkasjes eenige takken,<br />
V. Welk zyn de Zaads Slagaders?<br />
A t
Fan de Slagaderen. i op<br />
A. Het zyn die Slagaders, welke in dé Mannen na de<br />
ballen , en in de Vrouwen na de Eyerneften verzonden<br />
worden.<br />
F. Welk zyn de Lenden Slagaders ?<br />
A. Zy zyn die Slagaders, welke aan de zyden der lendenwervelen<br />
geplaaft zyn, zy zyn gemeenlyk tien, waartoe dan<br />
ook behooren de takken, welke zich in de fpieren van den<br />
buik, en in het ruggemerg verdeelen.<br />
F. Welk is de onderfte Darmfcheels Slagader ?<br />
A. Zy is even als de bovenfte Darmfcheels Slagader geplaaft,<br />
maar heeft drie takken, de eerfte loopt met een tak<br />
van de bovenfte Darmfcheels Slagader in het midden van den<br />
karteldarm , de tweede loopt na het einde van den karteldarm<br />
, de derde gaat langs den rechten darm in het bekken<br />
nederwaarts, en worden deszelfs takjes Arteria Hccmorrhoiz<br />
dales Inlenue, Inwendige Speen Slagaders genaamt.<br />
F. Welk zyn de Darmsheen Slagaders)<br />
A. Op het laafte wervel van de lendenen verdeelt zich de<br />
nederdalende groote Slagader in twee groote takken, en deze<br />
takken zyn de Darmbeens Slagaders, en ftrekken zich uit tot<br />
aan de voeten.<br />
F. Welk is de Heiligsbeen Slagader)<br />
A. Deze Slagader is klein, zy loopt over het heiligbeen in het<br />
bekken, en gaat door de gaaten van dit been in het rugr<br />
gemerg.<br />
F. JFelk is de binnenfte darmbeens Slagader ?<br />
A. Zy is die Slagader , waarvan in haar begin eenige<br />
takjes in de lenden-, piramiedswyze, darmbeens-, en aarsoptrekkende<br />
fpieren gaan , en in de Mannen na de Zaadblaasjes<br />
en de voorftanders,. maar in de Vrouwen na de zyden<br />
van de Lyfmocder en haare fcheede loopen. Voorts<br />
fprui-
200 Van de 'Slagaderen.<br />
ipruiten uit de binnenfte Darmbeens Slagader drie takken,<br />
de eerfte is de Arteria UmMicalis, Navels Slagader; deze<br />
Slagader wordt in bejaarden een band: de tweede is de Arteria<br />
Pudenda Interna, Inwendige Slagader der Schaamdeelen:<br />
de derde is de Arteria Glutaa, Bils Slagader, deze<br />
heeft twee fpranken, de eerfte wordt Arteria Hypogaftrica,<br />
Onderbuiks Slagader genaamt, hy loopt door de holte van<br />
het darmbeen en over de piramiedswyze bilfpier: de tweede<br />
loopt na al de fpieren, die het Dyé'been buigen, dalende<br />
van het verheven deel van het heupebeen, nevens de heupzenuw<br />
, na de vierkante-, binnenlle Hopper-, en de drie<br />
dubbelde fpieren; de overige fpranken, die achterwaarts na<br />
de fiuitfpier van den aars gaan, zyn de Arteria Hamorrhoïdales<br />
Externa, Buitenfte Speen Slagaders.<br />
• V. Welk is de buitenfte Darmbeens Slagader.<br />
A. Zy is die Slagader, welke zich uit den buik na het<br />
Dyëbeen begeeft; uit de zelve fpruit de Arteria Epigajlrica,<br />
Bovenbuiks Slagader; de Arteria Mufculoja , Spiers Slagader<br />
; de Arteria Pudenda Externa , Buitenfte Schaamdeels<br />
Slagader; de Arteria Inguinalis, Lies Slagader; de<br />
Arteria Cruralis, Dyëbeens Slagader; de Arteria Poplitaa<br />
, Knie Slagaders; de Arteria Fibuïaris of Suralis,<br />
Kuitbeens Slagader; en de Arteria Tibialis, Scheenbeens<br />
Slagader.<br />
V. Welk is de Bovenbuiks Slagader ?<br />
A. Zy is die Slagader, waar van een tak na de buitenfte-<br />
en binnenfte ftopper fpieren gaat: de andere tak buigt<br />
zich by de rechte buikslpier te rug opwaarts tot in haar<br />
midden, alwaar hy met de-Mams Slagader door inmonding<br />
vereenigt.<br />
V. Welk is de Spiers Slagader)
Van de Stagaderen. SOI<br />
A. Zy is die Slagader, welke gaat in de onderfte deelen<br />
van de buikfpieren, en vervolgens in de darmbeensfpier.<br />
V. Welk is de buitenfte Schaamdeels Slagader ï<br />
A. Zy is die Slagader, welke zich by de Mannen in het<br />
Scrotum, Balzakje; en by de Vrouwen inde LabiaVulv*,<br />
Lippen der Scheede, verdeelt.<br />
V Welk is de Lief eb Slagader?<br />
A. Zy is die Slagader, welke in de Liefchklieren en in het<br />
vet verfpreidt wordt.<br />
V. Welk is de Arteria Cruralis, Dyëbeens Slagader)<br />
A. Deze Slagader is een gevolg van de buitenfte darmsbeens<br />
Slagader , maar verandert van naam, als zy in het<br />
Dyëbeen komt. Zy loopt van tulTchen de Snyders-, binnenfte<br />
groote darmbeens- en de driehoofdige fpieren tot aan<br />
het onderfte en achterfte deel van het Dyëbeen, en zendt<br />
eenige takken in de naby gelegen Ipieren.<br />
V. Welk zyn de Arteriae Poplitaeae, Knie Slagaders?<br />
A. Zy zyn dat gedeelte van de Dyëbeens Slagader, het<br />
welk onder de knie omtrent de zoolfpier drie takken maakt.<br />
V, Worden die takken ook byzondere namen toegeëigent ><br />
A. Ja, de eerfte tak wordt de Arteria Suralis genaamt;<br />
deze loopt langs het kuitbeen door de doorborende fpier en'<br />
de gemeene groote teensbuiger fpier, als mede door den tusfchen<br />
band tuuchen het fcheen- en kuitbeen , vervolgens gaat<br />
hy naar den voorvoet, en geeft aan de naby leggende fpieren<br />
takjes. De tweede tak hiet Arteria Tibialis, Scheenbeens<br />
Slagader ; hy loopt langs het fcheenbeen tulTchen de<br />
doorboorende- en de achterfte fcheenfpier tot in de voetzool 1<br />
deze tak en de derde, die meeft van de fcheenbeens Slagader<br />
voortkomt, verfpreiden zich verder door de overige deelen<br />
C c van
202 Fan de Slagaderen.<br />
van de fcheen en van den voet tot aan de uiteindens der<br />
teenen.<br />
F. Wat moet men ontrent de Slagaders nog in aanmerking<br />
nemen ?<br />
A. Dat alle de Slagaders, welke uit de groote Slagader<br />
na boven en na beneden gaan, en aan de ingewanden en<br />
deelen worden mede gedeelt,. in yder ingewand en deel,<br />
eerze het ingewand of deel ingaan, hetwydfte zyn, en in<br />
dat ingewand of deel, daarze toe behooren, alle in hair fyne<br />
takjes eindigen, en als overdekt en omringt worden: waar<br />
ontrent verder is aantemerken, dat de takjes, die op een<br />
kleinen afftant van den tronk van de Slagader afgaan, haare<br />
fpranken weer in een tronk vereenigen, welkers takken met<br />
malkander en met andere, als te voren, gemeenfchap hebben<br />
; hier door wordt het bloed , als 'er een kleine Slagader<br />
verftoptis, door de takken, welke met dezelve gemeenfchap<br />
hebben, na de deelen onder de plaats, daar de verflopping<br />
is, gebragt: ten anderen moet men in aanmerking nemen,<br />
dat het getal van de monden van de takken van eenige Slagaderen<br />
grooter is, als de tronk, daarze van daan komen.<br />
V. Hoe moet men aangaande de wonden van de Slagaderen^<br />
welke uit de groote nederdalende Slagader voortkomen, oordeelen<br />
?. .<br />
A. Dat al de wonden van de Slagaderen, welke digtby de<br />
ingewanden ingaan, als daar zyn de Arteria Hepatica, Qk<br />
flica, en meer andere, als mede van de Slagaderen, die in<br />
de deelen zelfs gaan , en dtgt aan de groote nedergaande<br />
Slagader zyn geplaaft, of zoo d;ep leggen , dat men de.<br />
zelve niet kan bereiken; en dus nog dooronderfcheppingmet<br />
de naaide , nog door andere hulpmiddelen konnen herfielt<br />
worden, volkomen en alleen doodelyk zyn.
Van de Aderen. 203<br />
LXI. H O O F D D E E L .<br />
' Van de Aderen, en wel voornamentlyk van de<br />
opgaande Holle Ader.<br />
V. zyn de Aders?<br />
A. V V Zy zyn een vervolg van de uiterfte hairfyne<br />
flagaderen na het hart te rug geboogen, die haar vaten te<br />
zamen vereenigen en als ze het hart naderen, eindelyk drie<br />
groote Aders maken , namentlyk de Vena Cava Adfcew<br />
dens , Opgaande Holle Ader, de Vena Cava Defcendens,<br />
Neergaande Holle Ader, en de Vena Portee, Poort-Ader. De<br />
rokken der Aderen zyn dezelve als die van de flagaderen,<br />
alleenlyk zyn ze dunder: zy hebben geen klopping, om dat<br />
het bloed in dezelve van een naauwer na een wyder ruimte<br />
gevoert wordt ; derzelver hair fyne uiteindens vereenigen met<br />
malkander gelyk die van de flagaderen, men vindt in de zelve<br />
op veele plaatzen enkelde en dubbelde klapvliezen, die den<br />
doorgang van het bloed gemakkelyk maken, en verhinderen,<br />
dat hetzelve niet weder te rug kan vloeijen.<br />
V. Welk is de groote Jlam, waar aan'de Aders gehegt<br />
zyn ?<br />
A. De Vena Cava, Holle Ader; zy is een zeer wyd bloedvat,<br />
het welk van al de Aderen bloed ontfangt; deze Ader<br />
verdeelt zich in twee ftammen en eindigt in de rechter holligheid<br />
van het hart : aan het begin van de rechter holligheid<br />
van het hart ontrent het achtfte wervelbeen van den rug maakt<br />
ze een verwyderde holligheid, waarin een halfmaansgewys<br />
klapvlies is geplaaft, het welk belet, dat de toevloed van bloed<br />
uit beide de ftammen malkander niet hinderlyk zouden zyn :'<br />
de holle ader legt niet gelyk de groote üagader op de werve-<br />
Cc 2 kn
a n<br />
204- ^<br />
de Aderen.<br />
len van den ruggegraat, maar wordt tuffchen de Longen door<br />
hulp van het Mèdiaft'mum, Middenfchot, in 1<br />
t midden van<br />
de borft eenigzints opgehouden: vervolgens klimt de bovenfte<br />
tak tuffchen de longen over de borftklier tot in den hals,<br />
blyvende aan het middenfchot vaftgehegt.<br />
V. Welke Aders worden by die verdeeling van die twee<br />
Jlammen na bet hart gezonden ?<br />
A De Vena Coronaria Cordisr de Kroonaders van het<br />
hart: deze konnen niet worden gezien, ten zy dat het Pericardium,<br />
Hartzakje , geopent is: deze Aders omringen<br />
rontom de bafis van het hart even als een kroon, en verfpreiden<br />
haare fpranken tot aan de punt van het hart.<br />
V. Welke Aders ontlaften zich in de Vena Cava Defcendens,<br />
Bovenfte ftam van.de Holle Ader, y of bovenfte nedergaande<br />
Holle Ader ?<br />
A. De Vena, Azygos , Ongepaarde. Ader , en de Vena:<br />
Bronchialis, Longepyps Ader.<br />
V. Welk is de ongepaarde Ader ?<br />
A, Zy is die Ader,, welke komt achter uit den bovenften.<br />
ftam van de holader: zy loopt met een geboogen bogt van,<br />
tuffchen den vierden en vyfden wervel van. den rug. eenigzints<br />
na de reehterzyde , en klimt aldaar over den rechter tak van<br />
de luchtpyp: vervolgens daalt zy aan de reehterzyde van de<br />
Aorta,. Groote Slagader, langs den ruggegraat ^ en gaat midden<br />
door de peezen van het middenrift in den buik, .alwaar zy.<br />
gemeenlyk fpranken uitzendt, dewelke omtrent de uitmelkende<br />
Aders geheel verdwynen. Deze Ader ontfangt.<br />
het bloed,, dat tuffchen de tien onderfte ribben aan beide<br />
zyden door, de, onderfte tuffchenribbige Aders te] rug.,<br />
vloeit.<br />
K* Welk is de Longepyps Ader?<br />
A*
Vin de Aderen. 2p c<br />
A.. Zy is die Ader, welke het bloed van de Longepyps<br />
Slagader weder te rug voert.<br />
V. Welke Aders zyn bet, die boven de Azygos, Ongepaarde<br />
Ader, de Holle Ader in tween ver deelen?<br />
A. Zyzyn de Vena. Subclavia, Onderfleutelbeens Aders:<br />
zy zyn twee aanzienlyke takken van de holle ader na beide de<br />
zyden ontrent de fleutelbeenderen verdeelt.<br />
V. Worden "er tuffchen de ongepaarde Ader en de Sleutel*<br />
èeensaders geen andere aders gevonden?<br />
A. Ja, de middenfchots en de bovenfte middenrifts Ader,<br />
dewelke tuffchen de long en over het hart na* het middenrift'<br />
voortgaat..<br />
V. Welke Aders zyn het, welke zich in de Onderjleuteikeensaders<br />
ontlajlen?<br />
A. De binnenfte en buitenfte Kropader , de Nekadérs,<br />
de bovenfte Tuffchenribbige aders, de Mamaders, deSpieraders,<br />
de Schouwder bladsaders en de Oxeladers.<br />
a
206 Fan de Aderen.<br />
F. Welk is de Vena Jugularis Externa, Buitenfte Kropader?<br />
, . -<br />
' A. De buitenfte Kropader komt van de buitenfte bekleedzelen<br />
van het hoofd: zy klimt uit de Sleutelbeensader aanwederzyde<br />
fchuins onder het fieutelbeen door den hals zydewaarts,<br />
dog onder de huit enigzmts voorwaarts; en geeft<br />
aan al de uiterlyke deelen van den hals en van het hoofd<br />
fpranken.<br />
F. Welk zyn de Vense Vertebrales, of Cervicales, Nekadérs<br />
?<br />
• A. Deze Aders zyn klein, en klimmen achterwaarts door<br />
de openingen van de zyduitfteekzels van de wervelen van den<br />
hals na boven in het hoofd: zy geven in het opklimmen aan<br />
de fpieren van den hals eenige fpranken.<br />
F. Welk zyn de Venae Intercoftales Superiores, bovenfte<br />
Tuflcljenribbige Aders ?<br />
A. Zy zyn die Aders, welke haaren oorfpronk uit de<br />
Onderfleutelbeensaderen van onder de Kropaderen nemen:<br />
zy buigen zich met twee of drie takken onder de fleutelbeens 1<br />
Slagader, en tulTchen de bovenfte ribben gekomen zynde wor-<br />
denze met de Mamaderen vereenigt.<br />
4<br />
F. Wélk zyn de Mam Aders i<br />
A. De Fenee Mammarice, Mamaders zyn die Aders,<br />
welke gemeenlyk van de ftammen van de Onderfleutelbeensaderen<br />
haar begin nemen, (of liever waarin zy eindigen), zy<br />
daalen onder het borftbeen neer na beide zyden van den buik:<br />
derzelver takken gaan tulTchen de kraakbeenderen der ribben,<br />
en vfereenigen zich met hunne eindens met de uiteindens van<br />
de TulTchennbbige aderen: verfcheide takken van de Mamaderen<br />
loopen voorwaarts, en verfcheide loopen neerwaarts :<br />
die voorwaarts gaan deelen aan de borften, en aan de naby
Van de Aderen. 4 om<br />
gelegen fpieren, en die nederwaarts gaan aan de rechte<br />
biukfpier verfcheide lpranken mede.<br />
V Welk zyn de Vense Mufcute, Spieraders van den<br />
Hals en van den Nek ?<br />
A. Daar zyn twee van deze Aderen, een bovenfte en een<br />
onderfte: de bovenfte is nevens de buitenfte Kropader geplaaft,<br />
dezelve verdeelt haare fpranken na de huit en de fpieren<br />
van den hals achterwaarts: de onderfte verfpreidt zich<br />
tot in de bovenfte borft en de onderfte halsfpieren<br />
V. Welk zyn de Vense Scapulares, Schouwderbladsaders<br />
?<br />
A Daar is een uitwendige en een inwendige Schouwderb<br />
adsader de uitwendige gaat na de verhevenheid van het<br />
ichouwderblad, en de inwendige na de fpieren by en onder<br />
de ichouwderbladen gelegen.<br />
V. Welk zyn de. Venae Axillares, Oxeladers?<br />
A. Zy zyn een vervolg van de Onderfleutelbeensaderen;<br />
deze Aders uit de borft komende, en tot aan de armen<br />
genadert zynde veranderen van naam , en worden Oxeladers<br />
genaamt.<br />
V Welke Aders zyn van de Oxelader en afkmnflig><br />
0 0 0<br />
deMiltSjef ^ 1<br />
d e L e v e r a d e r<br />
"' > d e<br />
Middenfteader en<br />
V. Welk is de Vena Cephalica, Hoofd Ader)<br />
A. De Hoofdader is de buitenfte tak van de oxelader zv<br />
loopt van de fchouwder van buiten tuffchen de bekleedz'elen<br />
en de fpieren over den arm, den elleboog en de hand tot in<br />
de vingers: boven aan den arm verdeelt zy een of meer<br />
fpranken in de huit, en in de driehoofdige fpier: by den el<br />
kbooggeeftze ook veele fpranken aan de huit, en de nabv<br />
gelegen fpieren: eindelyk fplitft zich de Hoofd Ader aan .den<br />
bui-
2 03 Van de Aderen.<br />
buitenften knok van hec opperarmbeen in twee takken: de<br />
binnenfte tak gaat fchuins onder de huit, en vereenigt zich<br />
by den bogt van den elleboog met een tak van de Leverader,<br />
en uit deze vereeniging heeft de Vena Mediana, Middenfteader,<br />
haar begin: de buitenfte tak loopt fchuins buitenwaarts<br />
langs het ellebeen na beneden, en geeft over al aan de huit<br />
en de fpieren fprankjes: deze tak wordt in de voorhand ontrent<br />
het fpeekbeen met een tak van de Leverader vereenigt,<br />
en deze vereenigde takken worden genaamt de Salvatella,<br />
Mikader: deze Ader loopt van tuffchen den oor-en den ringvinger<br />
buitenwaarts na boven over de hand.<br />
V. Welk is de Vena Bafilica, Leverader*<br />
A. De Leverader is de binnenfte tak van de Oxelader: zy<br />
verdeelt zich in twee takken en veele fpranken, welke boven<br />
onder den arm na de fpieren van den arm en van de borft<br />
gaan: de grootfte tak is de onderfte Borftader, deze zendt<br />
zyne fpranken tuffchen de ribben, die zich met de 1 uffchenribbige<br />
aders vereenigen : één van deze takken gaat na de<br />
fpieren, en de andere is onder de huit geplaaft, waar van<br />
daan de eerfte de diepe en de andere de buitenfte Leverader<br />
wordt genaamt: de diepe loopt langs het opperarmbeen nevens<br />
de Oxelflagader, en deszelfs zenuw loopt neerwaarts<br />
en verdeelt zich by de geleding van den elleboog in twee takken,<br />
deze takken loopen over malkander, en itrekken zicli<br />
uit door den voorhands ringband na den palm van de hand en<br />
de binnenfte deelen van de vingeren -, deelende in hunnen<br />
loop verfcheide fprankjes aan de byleggende fpieren meede:<br />
de buitenfte.loopt langs het fpeekbeen, en geeft aan den duim<br />
en aan den wysvinger twee takjes , maar aan den middeniten<br />
vinger één. ', ,<br />
V Spruiten uit de gemelde twee takken, waarvan de ee
Van de Aderen. 203<br />
de Vena Bafilica Profunda, en de andere de Vena Bafilica<br />
Subcutanea, Diepe- en Buiten/Ie- of Onderhuits Leverader,<br />
is genaamt, nog andere takken.<br />
A. Ja, want de diepe Leverader maakt, na datze met een<br />
tak van de hoofd ader is vereenigt, een tak, de Vena Communis<br />
Profunda genaamt; deze diepe gemeene Ader zendt<br />
wederom drie takken uit; de eerite is zomtyts dubbeld, en<br />
loopt nevens het ellebeen en omvat de flagader, voorts geeft<br />
hy aan de naaft gelegen fpieren en van binnen aan de vingeren<br />
(pranken: de tweede is langs het fpeekbeen geplaaft,<br />
en loopt onder de fpier, welke den duim buigt, binnewaarts<br />
na den duim, den wysvinger en de naaft bygelege fpieren:<br />
de derde legt by den tuffchenband onder de fpieren , welke<br />
de vingers buigen, alwaar hy zich verdeelt, en te gelyk de<br />
byleggende flagader omvat. De Vena Subcutanea, Onderhuits<br />
Leverader is onder de huit van den arm geplaaft: zy<br />
verdeelt zich in een voorften en in een aehterften tak by de<br />
binnenfte knok van het opperarmbeen : de voorfte loopt<br />
fchuins over den bogt van den elleboog in den tak van de<br />
hoofd ader, en maken te zamen de Vena Mediana, Middenfte<br />
Ader: wat den achterfte tak aangaat, hy wordt mede in<br />
zyn begin dubbeld gevonden, en heeft dus twee fpranken;<br />
de grootfte gaat buitenwaarts langs het elkbeen na de voorhand,<br />
en geeft een fprank tot het maken van de Salvatella,<br />
Milt-Ader: na dat de overige fpranken zich over al in de huit<br />
hebben verfpreidt, wordenze op verfcheide plaatzen weder<br />
met malkander vereenigt : van den tak van de middenfte<br />
ader komt ook een aanzienelyke tak of fprank voort; deze<br />
gaat meeft regt na de voorhand, en wordt op veele plaatzen<br />
met de naby gelegen aderen vereenigt.<br />
V. Welk is de Vena Mediana, Middenfte Ader?<br />
Dd &
Ui® Fan de Aderen.<br />
A. Deze Ader is geplaaft tuffchen de fena Cephalica^<br />
en Hepatica, Hoofd en Leverader: zy loopt fchuins in het<br />
midden van den arm nederwaarts, en verdeelt zich in twee<br />
aanzienelyke takken over het ellebeen, welke veel fpranken<br />
aldaar uitzenden: de binnenfte tak gaat tulTchen denwys-en<br />
den middenften vinger, en ftrekt zich ook wel na den ringr<br />
vinger uit, hy maakt gemeenlyk de Salvatella, Milt Ader:<br />
de buitenfte zend een fprank na de binnenfte deelen van de<br />
voorhand by den duim, er? gaat verder buitenwaarts tuffchen<br />
den duim en den wysvinger: deze tak wordt ook van zommige<br />
de Milt Ader genaamt.<br />
LXIL HOOFD DEE L*<br />
Van de Neergaande Holle Ader.,<br />
V. T 7Ï 7Elk *s de Vena Cava Defèendens, Neergaan-<br />
VV de Holle Ader?<br />
A. Zy is de onderfte ftam van de Vena Cava r Holle<br />
Ader, die van het hart na beneden, of liever van beneden<br />
na het hart gaat.<br />
V. Welke Aders zyn het, die zich in. de neergaande holle<br />
ader ontlaften ?<br />
A. De Middenrifts- Lever- Galdoosjes- Uitmelkende*<br />
Zaad- Heiligbeens- Onderbuiks- en Darmbeens Aders, en<br />
wanneer de neergaande holle ader den naam van Cruralis,<br />
Dyëbeens Ader, aanneemt, als dan wordt het bloed van de<br />
Spier- Knie- Heup- Kuit en Moeder-ader na de Dyëbeens<br />
Ader gevoert, en vervolgens in de neergaande holle ader<br />
ontlaft.<br />
V. Welk zyn de Vense Diaphragmaticss, of Phrenicae ?.<br />
Middenrifti Aders?<br />
\ • A
Van de Aderen. Hi1<br />
A. Zy zyn die Aders, welke aan het begin of bafis van,<br />
de neergaande ader zich ontlaften; en welker fpranken zich<br />
in het Middenrift, Middenfchot en Hartszakje verfpreidcn.<br />
V. Welk zyn de Vena; Hepaticse, Lever aders?<br />
A. Wanneer de neergaande holle ader het middenrift<br />
doorboort, wordt ze wyder en maakt als een boezem aan<br />
de reehterzyde van den ruggraad, alwaar zy aan de Lever<br />
vaft is; aan deze verwydering zyn de Leveraders, beftaan»<br />
de gemeenelyk in drie groote, en veel kleine takjes, die zich<br />
met een oneindig getal fprankjes door de geheele Lever uitbreiden<br />
, en over al door inmonding met de uiteindens van<br />
de poort-ader vereenigen.<br />
V. Welk zynde Vena; Atrabilariae, o/Adipofa, Zwarte,<br />
Galdoosjes, of Pet-aders?<br />
A. Deze Aders zyn niet anders als de vaten, welke van<br />
de zoogenaamde zwarte galdoosjes met de Vena Emulgentes,<br />
Uitmelkende Aderen, gemeenfchap hebben : nochtans<br />
gebeurt het zomtyts, dat eenige van haare fpranken met de<br />
Aderen van het Middenrift vereenigen.<br />
V Welk zyn de Vense Emulgentes, Uitmelkende Aders ?<br />
A. Deze Aders zyn zomtyts in haar begin of oorfprong<br />
dubbeld, en zyn by het eerfte wervel van de lendenen op<br />
beide zyden van de holle ader geplaaft: digt by de nieren<br />
verdeelen ze zich in twee, drie, vier of vyf takken; derzelver<br />
fpranken, die zeer veel zyn, worden door de geheele<br />
fcelfsftandigheid van de nieren verfpreidt.<br />
V. Welk zyn de Venae Spermaticse, Zaad Aders) „•<br />
A. Daar zyn twee Zaad Aders een rechter- en een linker;<br />
de rechter Zaad Ader ontlaft zich in den tronk der holle<br />
ader, en de linker in de uitmelkende ader : zy loopen<br />
fchuins neerwaarts, in de Mannen over het fchaambeen door<br />
Dd %
5.1$ Van de Aderen.<br />
de fcheueen van het Buik vlies in het Scrotum , of den . Balzak<br />
na de Tejliculi, Ballen: in de Vrouwen gaan zy niet door<br />
de fcheuten van het Buikvlies, maar loopen gedeeltelyk na<br />
de Ovaria, Eyernesjes, en gedeeltelyk na den bodem van dc<br />
Lyfmoeder.<br />
V Welk zyn dc Vena? Lumbares, Lenden-Aden)<br />
A. De Lenden-aders zyn die bloed aanvoerende vaten,<br />
welke uit de lendenen voortkomen en zich in de holle ader<br />
ontlaften : dezelve zyn achter op de lenden wervelen geplaaft:,<br />
en gaan tulTchen derzelver openingen, nevens de zenuwen<br />
, na het rugmerg , alwaar aan beide zyden van het<br />
rugmerg twee takken van de inwendige krop aderen na beneden<br />
loopen, met wien zy zich door Anajlomofis, Inmonding<br />
yereenigen.<br />
V. Welk zyn de Venae Sacrse, Heiligbeens Aders?<br />
A. De Aders van het heiligbeen komen voort van de holle<br />
ader, alwaar zy zich in twee takken verdeelt onder de<br />
groote flagader by het laafte wervel van delendenen,, van<br />
daar gaan zy na de darmbeenderen , waarop zy gelegen<br />
zyn, en worden genaamt Vena Iliaca, Darmbeens Aders:<br />
tuffchen de gemelde twee takken van de holle ader loopt gemeenlyk<br />
de Vena Sacra, Heiligbeens Ader, welke meeft al<br />
dubbeld is: zy loopt door de voorfte gaten van het heiligbeen<br />
na het rugmerg, van deze ader ftamt aan weerszyde de<br />
darmbeens ader af.<br />
V Welk is de Vena Iliaca Interna, Inwendige Darm*<br />
teens Ader ?<br />
A. Deze Ader geeft aan den onderbuik een aanzienelyken<br />
tak', Vena Hypogajlrica, Onderbuiks Ader genaamt:<br />
een gedeelte daarvan gaat na de fpieren van den rechten darm,<br />
en deze tak met deszelfs fpranken zyn de Vena Hamorrhoidales
Van ie Aderen. ,<br />
Mes Extern*, Buitenfte Speen-aders; het ander gedeelte<br />
gaat na de fchaambeenderen, de Blaa en deMannetl'<br />
roede: maar m de Vrouwen gaan deSZelf5 meefte fpnnken<br />
Zy I TT' L<br />
y f<br />
T eder<br />
' » morden verder in de ?<br />
welyke deelen mtgelpreidt, en met de Schaam-ader vereënigc,<br />
aaC? mik<br />
" ^<br />
V C n a IIiacaExteraa<br />
> ^enfle Darmbeens-<br />
A Dezelve is een tak van de Darmbeens ader: zy klimt<br />
van den buik na den navel, voorder verdeelt zv zich in da<br />
fpieren^ den buik, in het buikvlies, en in de"huk.<br />
&<br />
^. w
5^ Van de Aderen.<br />
van de Dyëbeens ader: zy loopt onder de huit in de knie,<br />
cn ftrekt tot aan den hiel uit: zy fprcidt niet alleen haare<br />
fpranken aan de omleggende fpieren, maar ook aan de MaU<br />
leoli of knokken van beide de voeten utt.<br />
V. Welk is de vierde tak van de Dyëbeens ader?<br />
A De Vena Suralis, Kuit Ader: zy is in de fpieren van<br />
de kuit verfpreidt, en zendt haare fpranken uit tot over den<br />
rug van den voet, alwaar men ze duidelyk onder de huit ziet<br />
lQg<br />
f n<br />
'welk is de vyfde of laafte tak, namentlyk de Vena<br />
Saphsena, Moeder Ader?<br />
A Deze Ader loopt aan de binnenfte zyde van den voet,<br />
nevens de groote zenuw tuffchen de fpieren en de bekleedzelen<br />
na de buitenfte knok nedewaarts; zy is een aanzienlyk<br />
vat en geeft meenigvuldige fpranken van zich aan de naait<br />
by gelegen deelen: zy gaat over den rug van denvoetnaalle<br />
de teenen»<br />
V Alvorens -wy tot deVena Port*, P oort-ader, overgaan,<br />
moetik noz vragen, of 'er niet een ader is, welke zich on<br />
middelyk in de linker holligheid van het hart ontlqft > word<br />
Vr zoo een ader gevonden)<br />
A Ta, namentlyk, de Vena Pulmonahs, Long Ader.<br />
Geef eens eene korte befchryving van deze Ader .<br />
A Deze Ader wierdt eertyts Arteria Venofa, Aderachtiee<br />
'Slagader genaamt: zy is aan de linker Ventriculus oi<br />
olligheid van het hart vaft, en heeft aldaar een boezem als<br />
de groote Slagader ; aan deszelfs uiteindens zyn twee driepuntige<br />
klapvliezen: by het hart wordt ze intweetakken<br />
verdeelt- deze takken verfpreiden zich even als de takken van<br />
de Longflagader door de geheele long, en loopen over-de<br />
takken van de Luchtpyp, en blyven dezelve by tot aan
Van de Aderen, %f J<br />
deszelfs blaasjes: aan de andere zyde loopen de takjes van<br />
de Longsflagader op zoodanig een wyze , dat de Longpypjes<br />
tulfchen de Aders en Slagaders in het midden zyn<br />
geplaaft: eindelyk maken de uiteindens van de Aderen en<br />
Slagaderen , ter plaatze daar de Luchtpypjes in zuivere blaasjes<br />
eindigen, een zeer dun net, waarmede deze kleine blaasjes<br />
overtrokken worden.<br />
LXIIL H O O F D D E E L .<br />
v<br />
' \A7 EIke<br />
Van de Poort-Ader.<br />
^<br />
h het 3 die Vena Portó<br />
> F<br />
° ort<br />
~<br />
V V ader, wordt genaamt ?<br />
A. De Poort-ader is een byzondere ader: zy is in den<br />
buik geplaaft, en heeft geen f'alvula, Klapvliezen: in dezelve<br />
wordt het bloed van alle ingewanden, welke in den<br />
buik worden gevonden, toegevoert: zy heeft de gedaante<br />
van een omgekeerden boom, wiens wortels in de Lever zyn<br />
verfpreidt, en deszelfs ftam uit de Lever nederwaarts zendt<br />
waar aan eenige zytakken worden gevonden , maar wiens*<br />
mterfte ftam in een meenigte van takken en fpranken door het<br />
geheele Me/ent erium r Darmfeheil, en de darmen wordt uitgezonden.<br />
V Gy hebt de wortels en de Bafis van de Poort-ader in<br />
en by de Lever en uit dezelve nederdalende met de zy takken<br />
en andere takken, die uit het uiterjle van den Jlam voortkomen,<br />
befchreven, wordt dan van de Bafis van de Poortader<br />
het bloed na het uiterjle van den Jlam en na de takken<br />
gevoert?<br />
A. Neen,, maar de takken in den darmfeheil, Vena Mei<br />
Jeraicd^
2u$ Van de Aderen.<br />
Ceraica, Darmfcheels aders genaamt, en in de darmenbreriS<br />
.gen het bloed uit deze ingewanden in den ftam, en zoo<br />
doen ook de zytakken : want de onderfte zytak , Tem<br />
Epiploica Dextra, Rechter Darmnets A der genaamt, brengt<br />
het bloed uit het net in den ftam; de rechter zytak,, welke<br />
iets hoger is, brengt het bloed van de rechter zyde van het<br />
net by de maag na den ftam, en wordt Vena Gaflro-Epiploica<br />
Dextra Rechter maags en Darmnets Ader genaamt:<br />
aan dezelve zyde boven de Rechtermaags ader, wordt de<br />
twaalf vingeren darms ader ingeplant, nemende haar oorfpronk<br />
van den gemelden darm , en wordt genaamt Vma<br />
Duodena; nog hoger is een tak, welke zich mede in den<br />
ftam digte by de Bafis van den ftam ontlaft, komende voort<br />
van de rechter zyde van de maag., en deze biet de Vena<br />
Gajlrica Dextra, Rechter Maags Ader: aan de linker zyde<br />
gaat een tak na de milt, Ramus Splenicus, of Lienaris,<br />
Milttak genaamt: tuffchen de maag en de milt zyn de Vafa<br />
Brevia, Korte Vaten, deze ontlaften door den milttak het<br />
bloed in de Poort-ader: aan.de onderfte zyden van den tak<br />
het naaft na de milt toe is een tak , die uit den miltstak fpruit,<br />
deze verfpreidt zich in de maag en in het net, en wordt<br />
Vena Epiploica Siniflra , Linker Darmnets Ader genaamt:<br />
uit den miltstak fpruiten twee takken , een na boven na de<br />
maag, en een na het net en de maag, de eerfte is de Vena<br />
Gafir'm Simjlra, Linker Maag Ader., en de andere is de<br />
Vena Gaftro-Epiploica Siniflra., Linker Maag en Darmnets<br />
Ader; deze twee Aders zyn het naaft aan de korte<br />
vaten en de linker Darmnets Ader geplaaft: in den Milttak<br />
digte by den ftam van de Poort-ader ontlaft zich de<br />
Vena Pancreatica, Klierbeddens Ader, nemende haar oorfpronk<br />
van de gemelde klier: tegen aan den ftam ; daar<br />
de
Van de Aderen. 21T<br />
de Milttak zich ontlaft, is de Vena Hcemorrhoidalis Interna,<br />
inwendige Speenader, geplaaft ; zy komt van den rechten<br />
darm: het bovenfte, dat de Bafis van de Poort-ader uitmaakt,<br />
ismeteen boezem voorzien, waaraan twee Galblaasaders<br />
zyn te zien, die van de Galblaas voortkomen.<br />
; V. Op-wat manier maken al dc genoemde vaten een vat',<br />
namentlyk de Poort-ader , en op wat wyze gaatze in de Lever<br />
?<br />
A. Al deze vaten maken een vat, namentlyk de Poortader,<br />
door de vereeniging van de vaten met malkander: by<br />
voorbeeld, de Darmfeheil aders, de inwendige Speenader,de<br />
rechter Darmnets ader vereenigen te zamen, en worden<br />
een tak, Ramus Meferaicus, Darmfeheil - tak genaamt: de<br />
Maagaders, de korte vaten, de linker Darmnets ader, de<br />
linker Maag ader, de linker Maag- en Darm en Nets ader,<br />
en de Klkrbeddens ader maken ook een tak, namentlyk den<br />
Ramus Splenicus, Milttak: deze tot een vat vereenigt zynde'<br />
makeneen kort dik vat, het welk de VenaPorta, Poort-ader is;<br />
in de Poort-ader nu ontlaften zich onmiddelyk de Galblaasaders,<br />
de n.chter Maag ader, en de twaalf vingeren Darmsader,<br />
na datze al tot een vat geworden is: dit vat nu, of de<br />
Poort-ader gaat in de Lever, ontrent in het midden van deszelfs<br />
oppervlakte tuffchen de verhevenheden, welke de ouden<br />
Pulai, Poorten hebben genaamt: als de Poort-ader in de<br />
Lever is ingegaan , wordt dezelve met een fterk vlies bekleedt;<br />
ontrent een hal ven duim in de Lever gekomn zynde,<br />
wordt ze tot een grooten boezem uitgebreidt, waaruit<br />
vyf groote en wyde takken fpruiten, welke zich in een onnoemlyk<br />
getal kleine takjes verdeden, en door het geheele<br />
lichaam van de Lever worden verfpreidt.<br />
r* Wordt het bloed uit den boezem na de vyf takken,<br />
E e vei*
-21 5<br />
Van de Aderem<br />
welke uit dezelve fpruiten, gezonden, of ontfangt de boeze<br />
bet bloed uit üeze takken van de Lever ?<br />
A. Het bloed wordt uit den boezem na de takken, en<br />
200 door het geheele lichaam van de Lever gezonden; zoo<br />
dat de Poort-ader, die het bloed uit zoo veele ingewanden<br />
door kleine takjes had verzamelt, hier ter plaatze het werk<br />
van een flagader verrigt, namentlyk het bloed uit den boezem<br />
door de vyf gemelde takken na de Lever te zenden.<br />
V. Zyn de wonden van de op- en nedergaande bolle ader<br />
van de bolle- en van de ongepaarde ader 7 als mede van de<br />
Poort ader doodelyk ?<br />
A. Ja, al deze wonden, als mede van alle de aderen,<br />
die onmiddelyk de groote ftammen maken, zyn zoo wel volkomentlyk<br />
doodelyk, als de wonden van de flagaderen; aamentlyk<br />
indien de aders zoo diep zyn geplaaft, dat het on*<br />
mogelyk is dezelve te drukken, te binden, te onderfcheppen<br />
of door eenige plaatsmiddelen te bereiken.<br />
V. Alvorens wy een einde van de Aderen maken: zeg my<br />
eens, welk is bet werk van de Poort-ader)<br />
A. De Poort-ader doet het werk zoo als wy gezegt hebben<br />
van een Ader en van een Slagader: als een Ader wordt<br />
het bloed van de deelen, welke in den buik leggen, door deszelfs<br />
ftam na den boezem gevoert, en als een flagader brengt<br />
Zy het bloed in de Lever: maar alzoo de poort-ader geen<br />
klapvliezen en geen klopping heeft, en dezelve opwaarts<br />
klimt, zoo is het, dat de omloop van het bloed in de Lever<br />
langzaam gefchiedt, waar uit het niet moeijelyk is te begrypen,<br />
dat het bloed door deze trager beweging aan verdikkinge<br />
onderhevig is , waar uit zwaare ziektens konnen ontftaan 9<br />
zoo als verfcheide geleerde Mannen zeer wel hebben aangemerkt,<br />
LX1V.
Van de bovenfte holligheid of van het Hoofd. 219<br />
LXIV. HOOFDDEEL.<br />
Van de bovenfte holligheid of van het Hoofd.<br />
V. T 7t JT hebben reets gefproken aangaande de ge-<br />
V V daante van het Hoofd, namentlyk dat het<br />
rond en aan de zyden een weinig plat is: ook hebben wy de<br />
beenderen van het Bekkeneel en al de beenderen, welke het<br />
geheele Hoofd uitmaken , en derzelver geleding befchouwt:<br />
daarenboven hebben wy de huit, de fpieren, de zenuwen, de<br />
Jlagaders , de aders en de klieren , welke aan en in het<br />
hoofd worden gevonden, vertoont: welke deelen moet men nog<br />
aangaande het hoofd aanmerken ?<br />
A. De buitenfte en binnenfte vliezen van het Bekkeneel,<br />
de groote en de kleine heriTenen, en alzoo het rugmerg van<br />
de heriTenen voortkomt, zou men gevoegelyk ook liet rugmerg<br />
als een aanhangzel van de heriTenen konnen nabeuren»<br />
V. Zyn ''er geen andere deelen buiten het Bekkeneel in het<br />
Hoofd geplaaft, dewelke ook onze aandagt verdienen ?<br />
A. Ja, want al de zintuigen hebben in het hoofd haren<br />
voornamen zetel; als namentlyk het gevoel, het gezigt, de<br />
reuk, de fmaak, het gehoor: wy meinen derhal ven, dat niet<br />
alleen de heriTenen, als zintuigen van het gevoel, maar ook<br />
de oogen, de neus, de mond, en de ooren, als werktuigen<br />
van het gezigt, van den reuk, van den fmaak, en van het gehoor,<br />
waardig zyn naauwkeurig befchouwt te worden.<br />
Ee % LXV:
Van de vliezen van hef Bekkeneel<br />
LXV. HOOFDDEEL.<br />
Van de vliezen, welke het Bekkeneel van buiten<br />
en van binnen bekleeden.<br />
y T TJElk is het vlies, het welk het Bekkeneel van<br />
V V huiten bekleedt ?<br />
A. Het Fericranium, Pan vlies.<br />
V. Is''er eenig onderfcheid tuffchen ^ Perieranium, Fan<br />
vlies , en het Periolleum, Beenvlies ?<br />
A. Daar zyn 'er die zeggen, dat het Bekkeneel met een<br />
Pan-'en met een beenvlies wordt bekleedt; en dan hebben<br />
zy het peesachtig uitfpanzer van de voor- en achterhoofd<br />
fpieren voor het Panvlies genomen; of het breede peesachtig<br />
uitfoanzel, Aponeurofis, met het Panvlies vermengt: en deze<br />
deelen moet men wel van den anderen onderlcheiden, ze»<br />
dat het Fericranium niets anders is als het gemeene Feriofleum,<br />
wordende alleenlyk Panvlies genaamt, om dat het<br />
van buiten de beenderen van de herflenpan of van het Bekkeneel<br />
bekleedt. . .<br />
V. Wat moet men aangaande bet Pericranium, Fanvlies<br />
aanmerken? .<br />
• A. Dat het even als het gemeene Ferwfleum, Beenvlieseen<br />
zeer duo zenuwachtig en' zeer gevoelig vlies is: dat hec<br />
door eenige vezelen, welke door de naden van de pan heen*<br />
gaan aan het harde heriTenvlies Dura Mater, wordt gehegt,<br />
en dat-het aders, flagaders, en zenuwen ontfangt;- nament-:<br />
lyk aders van de Jugulares Extern* , buitenfte Krópaders,<br />
Slagaders van de Carotides , Kropflagaders, en zenuwen<br />
van het vyfde paar der heriTenen* en van het tweede<br />
paar van den Neck,
ym de Hersenvliezen. £ % f<br />
• Vi Welk zyn de vliezen, welke het Bekkeneel van binnen<br />
bekkeden ?<br />
A. De vliezen, welke het Cranium van binnen bekleeden»<br />
worden Meninges genaamt: zy zyn twee; namentlyk, een<br />
dik, en een dun herllenvlies.<br />
V. Welk is het dikke Herjfenvlies, Dura Mater<br />
naamt)<br />
H e t 19 e e n rterk<br />
f\ dik vlies, bekleedende de geheele holligheid<br />
van het bekkeneel, en omvat te gelyk al de bedienen:<br />
het kleeft zeer vaft aan de Bafis van het bekkeneel, en aan de<br />
naden door de vezelen en vaten, welke het na het Panvlies<br />
zendt: ook is het aan het dunne herlTenvlies en aan de herstenen<br />
door wederzydfche vaten vaft: daarenboven geeft het<br />
een rok aan alle zenuwen, welke van de heriTenen haar begin<br />
hebben, en zulks doet het ook aan het Medulla Spinalis,<br />
Rugmerg, en deszelfs zenuwen: het is rouw na het bek-<br />
rU f J<br />
m a a r<br />
l a d n a d e h e r f f e n e n ;<br />
^<br />
eindelyk moet men het<br />
dubbeld aanmerken, want zulks is gemakkelyk aan deszelfs<br />
binnen zyde te zien , maar zeer bezwaarlykaan de buiten zyde<br />
naait het bekkeneel.<br />
V. Heeft het dikke Herjfenvlies, Dura Mater,, ook Sinus,<br />
Boezems ojgroeven?<br />
A. Ja, want aan het dikke HerlTenvlies ontdekt men de'<br />
Sinus Longitudinalis T Langwerpige boezem : deze begint<br />
aan het looze gat in het bovenfte deel van den Hanekam, en<br />
toopt langs het bovenfte deel van de zeyffen ; en eindigt<br />
daar de zeyffen eindigt: hy legt recht onder den pylnaad,en<br />
wordt daarom ook Sinus Sagittalis, Pylwyze Boezem<br />
genaamt Daarenboven zyn 'er nog twee zydelingfche Boezems,<br />
Laterales genaamt: deze gaan door een krommen<br />
veg over de zyden van het achterhoofd* heen, en gaan met<br />
Ee i heK
Fan de HerJJenvliezèn,<br />
het achterfte paar zenuwen door een en hetzelve gat uit, en<br />
ontlaften zich in de binnenfte Kropaders : eindelyk is 'er<br />
nog een boezem; deze loopt door het breede eind van de<br />
zeyffen, en eindigt, daar de zydelingfche boezems met de<br />
langwerpige vereenigen.<br />
. F. Zyn dit al dc Boezems \<br />
A. De vier gemelde Boezems zyn de voornaamfte: maar<br />
behalven deze zyn 'er nog zes andere.<br />
F. Welk zyn die ?<br />
A. (0 De Sinus Superiores, Bovenfte Boezems genaamt,<br />
zyn twee, zy komen van de achterfte uitftekken van den<br />
turkfchen zadel, en loopen langs de bovenzyde van het binnenfte<br />
uitfteekzel van het fteenbeen, en nedergaande eindigen<br />
zy in de zydelingfche groeven. (2) De Sinus Inferiores,<br />
Onderfte Boezems, deze zyn ook twee, zy komen van dezelve<br />
plaats als de bovenfte, en loopen over de vereeniging<br />
van liet fteenbeen met het achterhoofds been, en eindigen in<br />
de zydelingfche groeven, daarze uit het bekkeneel gaan. (3)<br />
De vyfde groef is, die over het derde voortbrengzel, of<br />
voortgang van het dikke herlTenvlies loopt: dezelve verdeelt<br />
zich in twee takken, waarvan de.eene in de zydelingfche<br />
boezems, en de andere in de wervelbeens boezems eindige.<br />
(4) De laafte of de zesde is de kringachtige boezem; hy<br />
wordt dus genaamt, om dat hy de ilymklier omringt: deze<br />
boezem heeft gemeenfchap met de bovenfte en met de onderfte<br />
boezemen. Behalven deze opgemelde boezems van het<br />
dikke herlTenvlies worden 'er nog andere opgetelt, maar<br />
alzoo dezelve niet altydt worden gevonden, zoo zyn ze ook<br />
van weinig aangelegenheid.<br />
V. Zyn deze boezems van eenig vcezentlyk nut ?<br />
A. Ja, want zy het bloed van de aderen ontfangen, arn<br />
wel^
Van de Hefjfenvliezen, i2£<br />
welke zy als zoo veel tronken verftrekken, waar door het<br />
bloed in de Vena Jugulares Interna, Binnenfte Kropaders,<br />
wordt ondalLj<br />
V. Heeft het dikke Herjfenvlies ook eenige voortgangen<br />
of voortbrenzels ?<br />
A. Ja, het heeft drie voortgangen, welke door de verdubbeling<br />
van hun binnenfte vlies worden gemaakt: de eerfte<br />
komt door een naauw beginzel van den hanekam, waaraan<br />
hy ook vaft is; als hy het achterhoofd nadert, wordt hy<br />
breedcr, en daar hy eindigt is hy alderbreedft, namentlyk,<br />
daar de langwerpige boezem een einde neemt: door dezen<br />
voortgang worden de heriTenen in twee halfrontens verdeelt :<br />
naby het Corpus Callojüm, Weerachtig Lichaam, maakt hy<br />
de figuur van een zeilfen, en wordt daarom Falx, Zeiflen genaamt.<br />
Dc tweede voortgang of voortbrengzel fcheidt de<br />
groote van de kleine heriTenen onder by het verlangde hersienmerg:'dit<br />
voortbrengzel is zeer dik en fterk, en dient op<br />
dat het gewigt van de groote heriTenen de kleine heriTenen,<br />
die 'er onderleggen , niet beiedige Het derde voortbrengzel<br />
is liet kleinfte, en fcheidt de uiterlyke ftoffe van de kleine<br />
heriTenen in twee uitpuylingen.<br />
V. Welke is het dunne Hersenvlies, Pia Mater genaamt ?<br />
A. Het is een dun dubbeld vlies, onder de Dura Mater<br />
geplaaft, het bedekt de heriTenen onmiddelyk: deszelfs binnenfte<br />
vlies is wyder als het buitenfte, om dat het tufkhen<br />
de kringen en plooyen van de herffenen om dezelve van een<br />
te Icheiden loopt: dit vlies is meeft uit een zamenwcefzel van<br />
bloedvaten te zamengeftelt.<br />
V. Is 'er nog een vlies tuffchen de Dura Mater, en de Pi»<br />
Mater gelegen ?<br />
A. Ja, maar het zelve is by uitftek dun* en wordt 71*nim
* Tan de Herffenvliezen.<br />
nica Arachnoldea, Spinnewebbe Vlies genaamt: dit Vlies<br />
is op het duidelyklt by de kleine heriTenen en aan het rugmerg<br />
te zien.<br />
• V. Welke vaten worden aan de Herffenvliezen toegeëigent<br />
?<br />
• A. In het Spinnewebbevlies worden geen zekere vaten<br />
ontdekt, hoewelze van zommigen worden afgetekent: maar<br />
door het dikke herlTenvlies worden de flagaders zierlyk verbreidt,<br />
even als of het takken van boomen waren. Een van<br />
deze takken komt van de Carotides , Kropllagaderen, en<br />
wordt door het voorfte en benedenfte deel van de Dura Mater<br />
verfpreidt. Een tweede tak komt door het gat van het<br />
'bekkeneel Foramen Arteria Dura Matris, Dikke HelTenvlies<br />
Slagaders gat genaamt, en loopt tot aan den langwerpigen<br />
boezem, verfpreidende zich door de zyden van het harde<br />
herlTenvlies. Een derde en de laafte tak is eén fprank van<br />
de wervelbeens llagader en ader, welke laafte door het gat<br />
achter het uitfteekzel van het achterhoofd uitgaat: deze worden<br />
door het achterfte deel van de Dura Mater, of het dikke<br />
herlTenvlies verfpreidt ?<br />
V. Welke aders worden aan de Hersenvliezen toegeëigent*<br />
A. De aders, dewelke aan het harde Herlfenvlies worden<br />
toegeëigent, zyn van een dubbeld zoort: eenige zyn<br />
gemeene aders, en eenige zyn van een driehoekige figuur,<br />
en worden boezem hollen genaamt.<br />
V. Hebben de vliezen van de Herffenen ook zenuwen ?<br />
. A. Ja, namentlyk het harde HerlTenvlies heeft zenuwen<br />
van het vyfde paar; maar in de zelfsftandigheid van het dun-,<br />
ne HerlTenvlies zyn ze niet ligtelyk te ontdekken.<br />
V. Welke takken van flagaderen worden in het dunne<br />
Herjfenvlies eigentijk verfpriedtï
Van de Herjjenen.<br />
A Het zyn fpranken van de inwendige flaap- -en wervelfceens-flagaderen.<br />
V. Welk is bet.gebruik van de Herjjenvliezen)<br />
A. Zy dienen om de heriTenen te bekleeden en 'te befchermen,<br />
en om de bloedvaten te onderfleunen: -eneindelyk<br />
dient het harde herlTenvlies aan het bekkeneel van binnen in<br />
plaats van het beenvlies.<br />
LX VI. H O O F D D E E L .<br />
Van de Groote en Kleine Herjfenen, m van hét<br />
Ruggemerg.<br />
V. ~\f\Oe voorden de Herjjenen verdeelt ?<br />
A. l i De heriTenen worden in tween gedeelt : dat<br />
gedeelte, het welk meeft na voren van het bekkencel legt»'<br />
is het Cerebrunit en het gedeelte, dat na achteren onder het<br />
achterfte deel van het bekkeneel legt, en door den tweeden<br />
voortgang van het harde herlTenvlies onderfteunt wordt, is het<br />
Cerebellum: beide de heriTenen, en derzelver vliezen worden<br />
door het bekkeneel als in een becne doos omvat, op dat niets<br />
derzelver zachte ftofte mogt beledigen.<br />
V. Wat figuur hebben de Herjfenen, Cerebrum, groote<br />
Herjfenen genaamt>.<br />
A. Derzelver gedaante is eyrond, en wordt door het eerfte<br />
voortbrengzel van het harde herlTenvlies in een rechter<br />
en in een linkerzyde verdeelt: van buiten vertoonen de hers«<br />
fenen een gedaante van te zamen gekronkelde darmen.<br />
V. Welk is de zelfsfiandigheidvanhetQzebmm, of grofc<br />
te Herjjenen ? '.<br />
A- Deszelfs zelfstandigheid is van buiten fchorsachtig*<br />
Ff et*
£g$ Fan de Ber-ffenem<br />
en wordt Subjlantia Cortkalis, Schorsachtige' Stoffe genaamt^<br />
zy ziet graauwachtig, en wordt daarom ook wel:<br />
Subjlantia Cinericea,. Afchgraauwe genaamt: van binnen is<br />
deszelfs zelfsftandighied. mergachtigen wordt daarom Sub-<br />
Jldntia Meduliaris genaamt: dit deel van de heriTenen ie wit,,<br />
en vader als hetrgraauwe gedeelte: van deze Subjlantia Medullar<br />
is zyn de zenuwen af kom (lig; zy reikt tot aan het einde<br />
van liet ruggemerg „ en verdeelt zich eindelyk in verfcheide<br />
vezelen.<br />
F. Is deSubftantia Córticalis , Schor s acht ïge Zelfsflandigbeid<br />
van de tïerffehen Klier- of Faatachtig ?<br />
A. Zy is alleen uit een oneindig getal bloedvaatjes te zamengeftelt,<br />
en uit dien hoofde vaatachtig.<br />
F. Wat moet men aangaande de buitenfte gedaante de<br />
groot e herjfenen aanmerken P<br />
A. Dat fchoon de buitenfte gedaante van het Cerebruni<br />
door deszelfs kronkelingen kleine darmen vertoont, en van<br />
buiten graauw is,. dat nochtans in het midden van yder omkrinkeling<br />
het begin van de mergachtige ftoffe is; zoo dat<br />
de afchgraauwe zelfsftandigheid altydt buiten is.<br />
F.. Geef eens eene- korte befchryving van bet maakzel v<br />
de groote MérffenenCe'rebr urn ?•'<br />
At Dé binnenfte zelfsftandigheid van. de rechter en linkerzyde<br />
van de groote herffenen met malkander vereenigende<br />
laat een kléine ruimte tulTchen beide r welke het Centrum.<br />
Ovale' y Ëyronde Middelpunt maakt: het bovenfte van<br />
deze plaats is het Corpus Cdllofum r Weerachtig Lichaam,<br />
het onderfte van déze plaats ï$ de binnenfte fubftantie van de<br />
twee zyden dér heriTenen r welke als in twee böndels zyn te<br />
zamen; vergadert,, en de; Crura? Medulla Oblongata\ VerlingdtMérgsd^é'n<br />
worden-genaamt; boven dezelve zyn de<br />
C
.¥m de Herjene^<br />
^Corpora ^t^tdta, Geftreepte Lichaamen zynde twee tiit-<br />
^fteekzels ^ en de Thalami Nervorum Optkorum, Gezigts<br />
Zenuw Kamers: de Dyën vereenigende maken het Medulkt<br />
Oblongata, Verlengde Merg, waar aan vier uitftekken zyn,»<br />
•billen en .ballen genaamt: ntqhter deze uitftekken maakt de<br />
mergachtige zelfsftandigheid van de kleine heriTenen, ook in<br />
twee bondels gefcheiden, .aan yder zyde van het verlengde<br />
merg noch drie uitftekken, en dan,gaat het Medulla Oblongata<br />
uit het bekkeneel in de wervelbeenderen, alwaar het<br />
verlengde merg den naam van Medulla Üpinalis,, Rugge-<br />
•merg, verkrygt.<br />
F. Om een klaarder denkbeeld van de Herjjenen te hebben,<br />
zullen wy het Corpus Cailofum, Weerachtig Lichaam,<br />
de Corpora Striata, Geftreepte Lichaamen, en al de andere<br />
deelen, welke de Herfjenen te zamen /lellen, yder op Jjaar<br />
zeiven onderzoeken, Welk is het Corpus CaHofum, •Weerachtig<br />
Lichaam)<br />
A. Het is dat gedeelte van het Cereh%m^ dat zich terftont<br />
onder het eerfte voorbrengzel van het harden HerlTenvlies<br />
onder het einde van al de bogten van de heriTenen vertoont,<br />
zoo dat het niet anders is, als een bekleedzel van de<br />
tweezyds holligheden door de vereeniging van de mergachtige<br />
vezelen van yder zyde-gemaakt.<br />
,F. Welk zyn die tweezyd Holligheden)<br />
A. Zoo haaft als men het weerachtig lichaam heeft weggenomen,<br />
ziet'men de zeiven: zy ftreüken van het. voorfte<br />
-deel van de heriTenen na achteren toe: zy zyn van.achteren<br />
breeder als van voren, en worden door een dun doorfchynend<br />
vlies verdeelt.<br />
F. Waar van is 4it vlies afkomjlig^
s 20 de Herjfenen..<br />
A' Het is van onderen van het weerachtig lichaam a£komftig,<br />
en is uitgeftrekt tot aan deszelfs bovenfte gedeelte<br />
Fornix -> Verwelfzel r en wordt Septum LucJdum, Doorfchynend<br />
Middenfchot genaamt.<br />
^. jfóA ajw ft uitftekken r welke inde tweezydbolhghe^<br />
den worden gevonden ?<br />
A. Deze uitftekken- zyn vier', namentlyk de twee geftreepte<br />
lichaamen , en de twee gezigt zenuw kamers..<br />
V. Welk zyn de geftreepte Lkhaamen ?<br />
A De Corpora Striata, Geftreepte Lichaamen, zynde<br />
punten van de verlengde mergsdyën : zy zyn lang, en komen<br />
van de zyden van de twee andere uitfteekzels nederwaarts;<br />
van buiten zyn. zy afchverwig, maar van binnen<br />
hebbenze veele witte ftreepen, zynde een mengzel van de<br />
merg- met de fchorsachtige zelfsftandigheidfc, voorts worden<br />
zy door een mergachtig voortbrengzel te zamen gevoegt.<br />
V. Welk zyn de twee andere uitjleekzels y Gezigt zenu<br />
hamers genaamt ? ,<br />
A: Deze uitftekken; worden Thalami Nervorum Optiec*<br />
mm genaamt, om dat de gezigtzenuwen uit dezelve haar<br />
©orfprong hebben: zy zyn. van buiten witachtig, maar van<br />
binnen een weinig graauw: men vindt dezelve aan het bovenfte<br />
van de Crura Medulla Ohlongat
yair de Herjjenen\<br />
F. Welk is het verwelf zei 3 Fornix genaamt *<br />
. A. Het verwelfzei is een dun en- breed voortbrengzel ba*ven<br />
de geftreepte lichaamen en de gezigtzenuvv kamers geplaaft:<br />
het heeft zyn oorfprong van de mergachtige zelfftaiv<br />
digheid-: het komt door twee beginzelen van het- voorfte deel<br />
van de holligheden,, en ftrekt zich tot het achterfte deel,<br />
alwaar het by de uitpuylingen, Crura r<br />
Dyën genaamt,<br />
eindigt: dit voortbrengzel hiet het gewelfzel,, om dat het<br />
een bekleedzel voor de derde holligheid is.<br />
F. Welk is die derde holligheid, die door het gewelfzei bekleedt<br />
wordt?<br />
A Deze derde holligheid is een fpleet, tulTchen de verlengde<br />
mergsdyën gelegen, wanneer men deze fpleet van<br />
voren-een-weinig verwydt, dan vindt men een gat, dat rade<br />
Giandula Pituitaria, Slymklier- neergaat: en dit gat is><br />
de ingang van den Infundibulum,, Trechter.<br />
F. Welk is de Trechter)<br />
A. De Infundibulum, Trechter ,, is een kleine goot door de<br />
mergachtige ftoffe gemaakt, met het dnnne herlTenvlies bedekt;<br />
ony deszelfs figuur trechter genaamt: deze goot doorboort<br />
het dikke herffenvlies op dc Bafis van het bekkeneel,,<br />
en daalt tot in de zelflkndighcid- van de Giandula Pituitaria,<br />
Slymklier.<br />
* F. Welk is de Slymklier?-<br />
A. De Giandula Pituitaria, Slymklier is van een'vafte<br />
zelfftandigheid r zy is geplaaft in de Sella Turciea-,- Turk~fche<br />
Zadel, en is bedekt door het dikke en dunne herïïeavlies:<br />
deze klier- ontfangt het eind van den trechter, en*<br />
wordt omringt doorliet Rete Mirabile,-. Wonderbare Net*"<br />
F. Wat is het wonderbare Net ?<br />
A. Uzt.P
f30 &an de 'Herjjenen.<br />
.als een vlechting van de Krop- en Nek flagaderen te zamengeftelt,<br />
dienende om den fnellen loop van het bloed, als-het<br />
'door de teere zelfftandigheid van de heriTenen loopt, te vertragen.<br />
W 1<br />
. Hoe wordt bet kleine gat , het welk -men in de derde'<br />
bolligheid van achteren vindt, genaamt?<br />
A. Dit kleine gat wordt Anus, Aars genaamt: boven dit<br />
gat is de Giandula Pinealts, Pynklier geplaaft.<br />
V. Welk is de Giandula Pinealis, Pynklier)<br />
A. Zy is een Klier zoo groot als een Pynnoot, en is te<br />
&amengeftelt uit dezelve ftoffe als de heriTenen, en wordt door<br />
«enige vezelen aan de billen vaftgehegt,<br />
V. Welk zyn de Nates, Billen?<br />
A. Zy zyn twee uitftekken boven het voorfte deel van de<br />
'goot geplaaft, welke leidt van den Aars na dc vierde holligheid:<br />
zy hebben haren > oorfpronk van het verlengde merg,<br />
zyn redelyk groot, en hebben een eyronde figuur: -evenachter<br />
dezelve zyn twee andere uitftekken Te/les, Ballen genaamt.<br />
V. Welk ^zyn de Teftes, Ballen • der Herjfenen ?<br />
A. Zy zyn de twee gemelde uitftekken even 'achter de<br />
"billen van de HeriTenen geplaaft , beide met een vlies vol<br />
bloedvaten bekleedt: achter de ballen is eene kleine dwarfche<br />
mergachtige uitpuyling., waarvan de Nervi Pat-hetici, Ly*<br />
iende Zenuwen, haar begin nemen.<br />
V. Hoe wordt de Buis, welke'van den Aars na de vierde<br />
Mligheid in dat deel van het verlengde merg, het welke tusfihen<br />
de voor en achter Herjfenen is, loopt, genaamt)<br />
A. Deze Buis wordt .genaamt JJibmus, Inham: het bovenfte<br />
van dezen Buis, dat tuffchen de ballen en het voorfte<br />
wormswyze uitfteekzel van de ^leine heriTenen, Cerebellum,<br />
is,
Fm dc Herjfenen.. % ^<br />
k, wordt genoemt Falvula Major, Groot* Vaivlies: dit<br />
Vaivjiesis van eenmergachtigezeifèlkndigheid: men meentL<br />
dat dit vlies dient om te beletten, dat de wey, die van dé<br />
M e m en zenuwen mogt nederdalen, niet op den grond?<br />
van het bekkeneel valie...<br />
m mik zyn de kleine Herjjéne^ CzrMnm genaamt ?<br />
A. De kleine heriTenen ,. welke ook uit een fchors- en,<br />
mergachtige zelfsftandigheid als de herffenen beftaan , zyn<br />
kieinder al* de heriTenen r ook. maakt derzelver oppervlakte<br />
geen darmwyze kronkels; maar rechte plooyen,. gelyk ftroo.<br />
ken van cirkel* in malkander gefchikt;. zy zyn van voren envan<br />
achteren het fmalft, en maken de figuur van twee wormen.'<br />
waarom zy ook Proceffm Fermrformes, Wormswvze*<br />
witlteekzels worden genaamt. *<br />
, F' *2f ^et men aangaande deMergachtigezeïfsjlandigbad<br />
der kleine Herjfenen aanmerken)<br />
A Dat wanneer de Mergachtige zelfstandigheid der kleine<br />
heriTenen het verlengde merg nadert, dat ze dan in twee<br />
bondek wordt verdeelt, die aan de twee zyden van het verlengde<br />
merg worden vaftgehegt : ter plaatze daar deze bondels<br />
van een fcheiden, jatenze een kleine plaats aan de boven<br />
zyde van het merg open: deze opening nu wordt de vierde<br />
holhgheid genaamt , en het verfte eind van deze holligheid-<br />
h et om deszelfs figuur Calamus Scriptorius r<br />
&<br />
Sd 3ryffehaftv<br />
Wat het bovenue van deze holheid aangaat,- het zdve is,<br />
als met een net van verfcheide bloedvaten door malkander geweven,,<br />
bekleedt: voorts moet men aanmerken, dat de klei-<br />
LVlnff^ 5 Crirenc<br />
"- te w e t e<br />
" derzelver Mergachtigezelfsftandigheid.<br />
drie voortgangen,, of uitfteekzels. aan. wier<br />
zyde van het verlengde merg maakt,, waar van de twee vW-<br />
m<br />
&<br />
n m d e<br />
Nlift* zoo dat het groote klapvlies is tuflehen<br />
bei*-
^ f m de Herjfenen.<br />
K.i^n- de andere twee gaan .recht neer aan yder<br />
fteekwl- de derde gaat achterwaarts over de bovenden van,<br />
h. r mpri e-elvk twee koorden aan haare zyden.<br />
^ V » « andere.uitfleekzeh, mlke t*. betverleng<br />
*7it1:TyLidifche, en de Olyfwyze uitfcekzela;<br />
de Pyram difche, Corpora Pjrmidalia genaamt zyn twee<br />
Kchalmen ontrent een duim lang: aan yder zyde van deze<br />
" e n na beneden toe ^ <br />
ombaar gedaante Corpora Olivarta, O.yfwyze licnaame ,<br />
W<br />
tXT»U « bet Medulla Oblongata,<br />
^ ^ f e ^ m ^ d * uitpuilingen, welke aan de,-<br />
Sggfi ï£Ü2S& ï Ikke of harde hersfenvlies<br />
is bekleedt. .<br />
V. Medulla Spinahs, Rugmerg<br />
A Het Rugmerg is een verlenging van het Medulla<br />
0 * " U Merg, en is J » * ^<br />
brein in de beenachtige pyp van de n eengevoegde^werbeend<br />
?en opgeflooten: het ftrekt zich n.t van het hoofd tot<br />
aan het einde van het heUigbeen, en » overal met even<br />
?% Welk zyn ie helletalen, war wede bet Mmt<br />
^ÏË^SL^W**, n-entlyk, de beenachtig.
Van de Herjfenen en het Ruggemerg. 233<br />
pyp* van de vier-en-twintig wervelbeenderen en-het heiligbeen<br />
gemaakt: de fterke bandachtige rok, die de wervelbeenderen<br />
tezamen bind, en Tunica Ligamentofa wordt genaamt; de<br />
holle-of de fmeerachtige rok Tunica Cellulofa, of Adipofa;<br />
het harde Herflenvlies Dura Mater, zynde van boven dik,<br />
ker als beneden: (het rugmerg wordt door die vlies los bekleedt,<br />
maar is met het achterfte deel van de wervelen zeer<br />
vaft vereenigt): het fpinneweb vlies Membrana Arachnoidea, dit<br />
vlies is van achteren als los, maar van voren is 'taan het dunne<br />
herlTenvlies vaft.: en eindelyk het dunne herlTenvlies Pia Mater<br />
, het welk over al het Medulla Spinalis, Lendenmerg,<br />
zeer vaft bekleedt, en in deszelfs langachtige verdeeling<br />
V. Wat moet men aangaande het Rugmerg aanmerken'*.<br />
A. Dat het even als in twee pylaren wordt verdeelt, die<br />
tot haar midden niet doorgaan : dat het van het opperfte:<br />
deel tot aan de laafte wervelen van de borft de zelfde zelfftandigheid<br />
heeft als het verlengde merg, maar een weinig<br />
vafter en van buiten wit of mergachtig, en van binnen<br />
graauw of fchorsachtig is, op dat de zenuwen te lichter zou-4<br />
den konnen uitkomen, dog dat de onderfte zelfltandigheid<br />
van het rugmerg namentlyk van de laafte wervelbeenderen<br />
van de borft tot aan het einde van het heiligbeen vezelachtig<br />
en zeer vaft is, waarom het Cauda Equina, Paarde Staart<br />
wordt genaamt.<br />
V. Alzoo wy van het tien paar Zenuwen, welke tilt de<br />
Herjfenen voortkomen, in het zeven-en-vyftigde Hoofddeel,<br />
•en van het dertig paar Zenuwen, welke uit hetruggemere<br />
voortkomen, in het acht-en-vyftigffe Hoofddeel hebben gefprooken,<br />
zullen wy nog kort elyk den loop van de Slagaderen en van<br />
de Aderen 3 zoo als ze door de groote Herjjenen, de kleine<br />
G<br />
g Hers*
Wan de Herjfenen en het Rugmerg.<br />
Herjfenen, het verlengde Merg, en het Ruggemerg worde;:<br />
verfpreidt, nafpeuren: zeg eens, door wat wegen de Slag:<br />
aders aan de Herjfenen in het gemeen worden mede gedeelt)<br />
- A. Aan de HeriTenen worden de twee binnenfte Carotides,<br />
Kropflagaders, welke door de twee fchuinfche groeven<br />
ki de. fteenbeenderen gaan, medegedeelt; want zy komen<br />
niet in het bekkeneel,, of zy geven yder een tak, welke gaat<br />
in de oogsronde holligheden: daarenboven geven zy verfcheide<br />
takken aan het Rete Mirabile, Wonderbaar Net: vervolgens<br />
doorbooren zy aan yder zyde van den trechter het<br />
dikke herlTenvlies: zy hebben gemeenfchap met de Neksflagaderen,<br />
en geven fpranken aan de Plexus Choroides, Vaatachtige<br />
Vlechting, en worden dus door de geheele heriTenen<br />
verfpreidt: derzelver takken of klemder fpranken maken verfcheide<br />
draayingen. en kronkels door het dunne herlTenvlies„<br />
en zyn zoo meenigvuldig in de fchorsachtige zelfftandigheid:<br />
der heriTenen r dat het. niet anders is als een zamenweefzeï<br />
van bloedvaatjes.<br />
K Worden ook. de Arterise Vertebrales, aan de Herjfenenmedegedeelt<br />
?<br />
A. Ja, en wel'op de volgende wyze: als-de twee wervelbeens<br />
ilagaders uit de gaten in de dwarfche uitftekken<br />
-tfan de wervelbeenderen komen, gaan zy door het groote<br />
gat van het. achterhoofdsbeen in het bekkeneel, en doorboren,<br />
liet dikke herlTenvlies,.' dan. loopen zy langs de beneden zyde<br />
van het verlengde merg, en geven als dan twee takken<br />
te rug voor de flagaderen van hetf Rugmerg: by het ringswyze<br />
uitfteekzel vereenigen deze takken, en worden als dan<br />
Nekflagader genaamt: deze flagader heeft gemeenfchap met<br />
de twee Kropflagaderen door de twee gemeenfchap hebbende<br />
tak-
Van de •Herjfenen en het Rugmerg. a»*<br />
takken, en verdeelt zich weder in twee takken, die aan het,<br />
wonderbare net en aan de vatachtige vlechting fpranken mede<br />
deelen, en worden eindelyk door de geheele herffenen,<br />
en met derzelver eindens in de fchorsachtige zelfftandigheid 4<br />
even als de Kropflagaders, verfpreidt.<br />
V. Hoe worden de Aders in de Herjfenen gezonden ?<br />
A. De aders dringen naauwlyks in de inwendige zelfftandigheid<br />
der herffenen: zy komen ook niet door dezelve<br />
gaten als de flagaders; nog zy loopen niet langs de flagaders<br />
door de herffenen, gelyk ze door het geheele lichaam<br />
doen, maar zy komen van de uiteindens der flagaderen in de'<br />
fchorsachtige zelfftandigheid., en foopen recht heen , om<br />
zich in de groeven van het dikke herffenvlies te ontlaften.<br />
V. Welke Bloedvaten worden voornamentlyk aan het Rugmerg<br />
toegeëigent) .<br />
A. De bloedvaten zyn de aders en flagaders van de wervelbeenderen<br />
, en die tuffchen de ribben en de lendenen<br />
voortkomen: zy komen de gaten in, waar door de zenuwen<br />
uitgaan.<br />
V. Welk is het gebruik van de Herjfenen in het gemeen ï<br />
A. De Herffenen zyn werktuigen, dewelke dienen om de<br />
ziel wel te doen werken in het lichaam: zy fcheiden zekere<br />
geeften of vochten af, die door de zenuwen het gevoel en<br />
de beweging aan alle deelen van het lichaam mede deelen:<br />
nochtans maakt men dit onderfcheid, dat de Voorherffenen,<br />
Cerebrum, zyn gefchikt tot affcheiding van zulke vochten,<br />
welke dienen tot de dierelyke werkzaamheden , en dat de<br />
achter- of kleine Herffenen, Cerebellum, dienen tot affcheiding<br />
van zulke vochten of geeften, waar door de levendige<br />
en de natuurlyke werkzaamheden worden verrigt*<br />
V. Welk is het gebruik van het Medulla Spinalis, Rugmerg)<br />
Gg 2 %
zl& Van de Herjfenen en het Rugmerg.<br />
A. Het Rugmerg dient, om het dertig paar Zenuwen r<br />
welke uit het zelve voortkomen,, en door de Leedematen en<br />
de uiterlyke deelen worden verfpreidt, haar begin te geven,<br />
en om de geeften of vochten tot het gebruik der zenuwen,<br />
en dus tot dienft van het gevoel en de beweging te bereiden.<br />
V. Bewyl de voor en achter Herjfenen , ah mede het<br />
Ruggemerg, de voornaamjle werktuigen zyn van alle onze<br />
bewegingen, welke bewegingen moeten ophouden, of gehe<br />
$f ten deele, indien dezelve worden gequejl: laten wy derhalven<br />
eens de wonden van deze edele deelen onderzoeke<br />
*uoor hoe ver dezelve doodelyk zyn, of niet: zyn de wonden<br />
*van het Cerubrum, de Voorherjfenen, doodelyk?<br />
A- Wanneer de Herffenen door een fèherpfh^dend werktuig<br />
zyn gequeft, en de wonde niet diep door de baftachtige<br />
zelfsftandigheid doorgaat, en de toevallen zeer gering<br />
zyn, zoo dat maar alleen de dierelyke en niet de levendige<br />
en natuurlyke werkingen zyn beledigt, als dan moet men<br />
deze wonden niet volkomen doodelyk ftellen, want de konft<br />
an zulke wonden het beledigde deel kan her ftellen» Maar,<br />
indien de Herffenen met een kneuzend werktuig geweldig<br />
zyn gequeft, met een groote fchudding van de herffenen, en<br />
eene verbreking van derzelver vaten , en eene geweldige<br />
blcedftorting: of dat door een fcherp werktuig het eeltachtige<br />
lichaam, het yerwelfzel en de geftreepte lichaamen, alsmede<br />
het verlengde merg met deszelfs dyën, ftaart en uitpuylingen<br />
zyn gequeft y als dan moet men al zulke wonden van<br />
de herffenen onder de volkomen doodelyke wonden ftellen:<br />
•want niet alleen zuilen de dierelyke werkingen daardoor worden<br />
verhindert, maar door de drukking van het uitgevaten<br />
fcloed zullen de levendige en natuurlyke werkingen worden<br />
ge-
Vm de Herffenen en bet Rugmerg: a 3 £<br />
SSH' ^ !<br />
; et<br />
* kleine Herinnen,- te<br />
fa S^,M^ ^ i " ^ hevige toevallen van ftuiptrekkingen, wcf.<br />
ke er zullen ontftaan, waar door de Lyder nootzakelyl van<br />
«t leven moet worden berooft.<br />
é y l<br />
r^,J^ * V m deHer<br />
JJen, iniienze diep en<br />
ZJ<br />
J aan<br />
& ekora<br />
> zoo gevaarlyk zyn; hoe is het<br />
met de wonden van het Cerebellum derhahen gelegen 5<br />
a l d e d e e l e n 2 0 n d e r w e ] k e w n i e c k<br />
„*n 1 ' y onnen leven<br />
, baar vermogen en werking van de kleine Herffenen ont-<br />
m feSTln T ° e t d e m i n f t e<br />
L<br />
fenen S^ng van de kleine Hers-<br />
z o o d m m b m ] k ^ s<br />
dj het leven daar door moet worden weggenomen; en ui<br />
gevaa%lt ^ ?f?*<br />
2 y n n i G t a l £ e n<br />
r i<br />
S p i n a l i s<br />
> ^BS***<br />
d«frff?h S evaarl<br />
'y k<br />
> ar de wonden van<br />
molt men°? ^ ^ d<br />
° 0 ( f e l k :<br />
a Z e l f t<br />
y l<br />
rna^ 1 W<br />
° n<br />
? e n V a n h G t ^S^erg, waar door de<br />
maag, darmen, milt, enz m hare werkingen worden-bete-<br />
TvnlL e<br />
J 1St<br />
J e<br />
, V<br />
f met<br />
de volkomen doodelyke wonden ftellen<br />
^ kan ftaande b]<br />
Y^> onde.'<br />
^<br />
0n m e t m l ! e<br />
l ^heid van de doodelykheid van<br />
een wo,nde n ? oordeelen is voor al nodig, dat 'men<br />
welk de dierelyke, de levendige en de natuurlyke bewetrirgen<br />
zyn: zeg my eens, welke zyn ze, en hoe wordenze ïe<br />
meenlykgenaamt? "uraenze gc-<br />
Q d i e r c J<br />
, P ^ ? y k<br />
f ^wegingen worden vrywillige, de le.<br />
vendige en natuurlyke bewegingen wordea niet vrvwilfe<br />
bewegingen genaamt. vryviaige<br />
V. Welk zyn de vrywillige bewegingen^<br />
G<br />
& 3. &
a5$ V-m de Herffenen en het Rugmerg.<br />
A. De vrywillige bewegingen zyn, welke door de ziel<br />
beftiert worden.<br />
r Welk zyn de niet vrywillige bewegingen?<br />
A. De niet vry willige bewegingen zyn, welke bultende<br />
fcewuftheid van de ziele gefchieden. ;<br />
V Roe gefchieden beide deze bewegingen?<br />
A Deze bewegingen, of zy vry willig zyn of niet,, dat<br />
i s<br />
of ze met of zonder bewultheid van de ziek gefchieden<br />
wórd en alle door de fpieren uitgevoert, dewelke het vermo*<br />
Ten tot de beweging krygen door-de zenuwen , namen lyk<br />
foor d rzelver geeften of vochten. Maar alzoo deze gee en<br />
i^e^endeJlTC bron hebben, daar dezelve » ^ f * f<br />
men maar'er twee verfcheide bronnen zyn, namentlyk de<br />
voor- en d achter HeriTenen; alzoo zyn 'er ook tweederley<br />
Ceeingen. Wy merken dan de VoorherlTenen aan, als<br />
h<br />
i : Z n ^ va/de ziele, waar in de geeften voor de werk,<br />
?ni Jen van de vrywillige bewegingen worden bereidt, en de<br />
g S f a a l s i winket waar in de geeften voor de<br />
ÏK£ , welke de niet vrywillige bewegingen moeten<br />
verrig ^ worden bewerkt. Want het Cerebrum gedrukt,<br />
bedden of op eenigerhande wyze ten onbruik gebragt<br />
houden alle vrywillige bewegingen op, maar zoo lang het<br />
ev^n dimt, gaan de niet vrywillige bewegingen haaren gang<br />
£ tonden nief op zoo lang het C^/^onb^^bly^<br />
maar dat befchadigt zynde, '» het ook aanftonts met haar ge-<br />
' d<br />
T.' Worden de niet vrywillige bewegingen ook onderfchei-<br />
Ja-, men onderfcheidze in levendige en natuurlyke be-<br />
we ei neen. * < i<br />
fa Welk zyn de levendige niet Vrywillige bedingen?
Van de Herffenen en het Rugmerg.<br />
A; Het zyn die bewegingen, in welke het leven eigen tlyk<br />
beftaat, en zonder weifes men niet een oogenblik kan<br />
leven: deze bewegingen zyn; de beweging van het hart,,<br />
van de long, van het bloed, en van de geeften van de kleine<br />
herffenen door de zenuwen; om dat deze bewegingen<br />
het leven doen beftaan, ja met malkander het leven zelfs<br />
zyn, wordenze ten rechte genoemt Funcïiones Vitales, Levendige<br />
Werkingen.<br />
F. Wtik zyn de natuurlyke niet vrywillige bewegingen*<br />
A. Het zyn die bewegingen,, welke het-leven onderhouden<br />
en duurzaam doen zyn, door geftadig te herftellen heigeen<br />
door de onafgebroken levendige bewegingen wordt ververloreni<br />
: want deze bewegingen Kranen niet gefchieden,<br />
zonder dat de deelen afllyten en verminderen: deze natuurlyke<br />
bewegingen nu zyn de verandering van fpys en drank<br />
m Chyl; de overbrenging van de Chyl in het bloed, de verdere<br />
bewerking van het bloed in het hart, de long,- en vaten:<br />
en eindelyk de toeëigening van liet zelve in de plaats<br />
van het verboren: om dat deze bewegingen het leven ondemouden<br />
, wordenze met recht genozmt.Fm ffioms Natura/es,<br />
Natuurlyke .Werkingen.<br />
F. Alzoo wy in het vervolg mg in het byzonder over de<br />
deelen, waar door de levendige bewegingen, als namentlyk<br />
het Hart, dc Long enz: .als mede vm die, waar door de'<br />
natuurlyke bewegingen, als daar zyn de darmen, de maas;<br />
enz. moeten verrigt worden, zullenfpreken, en wy 'er mogelyk<br />
ook al eenige aanmerkingen wegens derzelver wonden<br />
zullen byvoegen. Laat ons derhalven eens wat nader befchouwen,<br />
hoe de Funcïiones Vitales, en de Funcïione*Naturales<br />
gejcbieden: op wat manier gefchieden de Funcïiones Naturales,<br />
Natuurlyke Werkingen tot• onderhouding van het leve>n?<br />
AL»
%0 fan de Herffenen en het Rugmerg.<br />
A. Dezelve worden in den mond door het kaauwen van<br />
de fpys, dewelke met fpeekzel, dat aan alle kanten toevloeit,<br />
vermengt wordt, begonnen: de fpys inden mond<br />
door de tanden klein gemalen , en met verfcheide vochten<br />
tot een pap bereidt, en door behulp van de tong en de<br />
fpieren, dewelke de doorflikking bevorderen, na den flokdarm<br />
gevoert, waar in al wederom vochten met de fpys vereenigen,<br />
wordt de tot hier toe bereide fpys door hulp van<br />
den flokdarm na de maag voortgeftuwt: de fpys in de maag<br />
«zynde wordt deszelfs bereiding door het Suecus Ga/trfcus,<br />
maagzap, de warmte van de plaats, de meenigvuldige Hagen<br />
en kloppingen enz. verder bereidt, en tot eene papachtige<br />
ftoffe van een gryze koleur gebragt: deze ftoffe wordt door<br />
de beweging van de maag voortgeftuwt, en door den Vylorus<br />
of bovenften mond van de maag van tydt tot tydt na den<br />
twaalfvingeren darm gezonden: in dezen darm wordt aan<br />
de Chyl medegedeelt het Suecus Pancreaticus, Klierbedde<br />
Zap, endeü7/«, Gal; welke twee vochten in dezen darm<br />
doordealvleesbuis en door de galbuizen gevoert den Chyl dusdanig<br />
bereiden, en verdunnen, dat ze in de voordere darmen<br />
door de warmte, de beweging der ingewanden, en door de<br />
vochten, die uit de kliertjes van de darmen gedurig worden<br />
afgefcheiden, en met den Chyl worden vermengt, haare volkomenheid<br />
krygt: in zoo verre, dat het dunfte en het wezentlykfte<br />
zoo in de dunne darmen als in het darmfcheil verforeidt,<br />
wordt voortgeftuwt, en in de melkvaten wordt opgenomen,<br />
terwyl het grovere van de Chyl, als onnut, na de<br />
dikke darmen wordt voortgeperft, en verder buiten het lichaam<br />
geworpen: de Chyl dus van alle vuyligheden gezuiveFt,<br />
wordt door hulp van de wormswyze beweging der in?<br />
zewanden, de klopping .der fcheyl flagaderen, endetoetrekö<br />
kende
Van de Herjjenen en het Rugmerg: z^ t<br />
kende kragt der melk vaatjes na de klieren van het Darmfeheil, en<br />
eindelyk na het Receptaculum Cbyli, Ontfangbakje van de Chyl<br />
voortgeperft: in dit ontfangbakje van de Chyl word niet alleen<br />
de Chyl uit de melkvaten gebragt, maar in het zelve wordt ook<br />
zeel veelLympha van de onderfte deelen, welke onder de Chyl<br />
vermengt zyn, ontlaft: dat nu de Chyl uit haarenaau we buisjes<br />
in het Receptaculum na boven wordt gevoert, komt voornamentlyk<br />
door de beweging van het middenrift, en door de<br />
klopping van de groote ilagader, als mede door de groote<br />
wederftandt van de wervelbeenderen, waarop het Receptaculum<br />
onmiddelyk js geplaaft.: daarenboven wordt de Chyl<br />
genootzaakt op te klimmen door den gedurigen aandrang van<br />
nieuwe Chyl, en door de klapvliesjes, waar door de Chyl<br />
belet wordt neder te ftorten, dus dat de Chyl nootwendig na<br />
de bprftbuis moet worden gedreven: deze buis loopt dus na<br />
boven , en gaat al voort fteunende op de wervelen onder<br />
den flokdarm, en onder de bocht van de ongepaarde ader:<br />
dan wykt zy op de wervelen wat na de linker zyde s en gaat<br />
voort onder de linker krop Ilagader tot aan het midden van<br />
liet laafte wervel van den hals, en eindelvk ftort zy haar<br />
vocht by druppen over in de linker onderfleutelbeens ader<br />
van achteren onder de klapvliezen van de linker ftrot-ader<br />
Dit is eene korte befchryving, waar uit men kan zien, dat<br />
de Chyl in den mond bereidt, in de maag gekneedt en 'tondergebragt<br />
, in de darmen voorder volmaakt, in de melkvaatjes<br />
afgefcheiden, in het Receptaculum geftort, en inde<br />
bprftbuis voort geftuwt, en aldaar met Lympha verdunt, en<br />
eindelyk, om het verlies te vergoeden, met druppen in het<br />
bloed wordt geftort.<br />
.; V Dewyl voor de geboorte geen Chylificatie gejehiedt, en<br />
:90k met noodig fa want de vrucht in de Lyfmoeder opgejlo-<br />
1 1 h<br />
ten.
£|$ Van de Herjfenen en het Rugmerg.<br />
ten wordt door het moederlyk bloed gevoedt: derhalven<br />
zyn voor de geboorte de werking en. beweging der deele<br />
als mede de affcheiding der vochten, welke nootwendig tot<br />
ChyMcatie behooren,, niet of zeer gering. Zeg my eens r<br />
wanneer beginnen de wezentlyke werkingen der deelen en<br />
gewanden, welke tot onderhouding van het tevennoodigzyn<br />
en Funcïiones Naturales worden genaamt ?<br />
A. De Funttiones. Naturales beginnen te gelyk met de<br />
Funltiones Vitales. ;<br />
V Wanneer beginnen de Funcïiones Vitales?<br />
• A. Zy beginnen terftont als de Vrucht geboren is. Want<br />
de Vrucht tot zyn volkomenheid komende en al deszelis<br />
deelen in ftaat zynde om de natuurlyke en de levendige werkingen<br />
te konnen verrichten, wordtgeboren,. dat is, zy verlaat<br />
de Lyfmoeder, en komt in deweereld: zoo ras komt de<br />
Vrucht niet in deweereld, of dezelve ontfangt de lucht, en<br />
te gelyk haar eigen leven, en kan door het moederlyke bloed<br />
niet meer worden gevoedt: op het oogenbhk nu dat de geboren<br />
Vrucht de lucht in en uit ademt, gefchiedt er op het<br />
zelve moment en tydtftip een affcheiding der geeften van de<br />
herffenen na de long, het hart, en alle andere deelen van<br />
het lichaam „ geene. uitgezondert, en yder deel krygt zyn<br />
eigenwerkzaamheid; en dat welzoo, dat zoo langde menlch<br />
leeft, de werkzaamheden, waar van het leven nootzakelyk<br />
afhangt, en zonder welke men niet een oogenbhk kan leven,<br />
als namentlyk de affcheiding van de geeften in de kleine hersfenen,<br />
de klopping van het hart, en van de flagaderen; de<br />
omloop van het bloed, de.in en uit ademing, de beweging<br />
van het middenrift enz. onafgebroken blyven. Al dezewerkzaamheden<br />
gefchieden in de Vrucht terftont als dezelve is geboren.<br />
Dewyl nu door deze levendige werkzaamheden eenige
Van de Herjfenen en het Rugmerg, 2,4.3<br />
deeltjes worden geileten en te niet gemaakt, en dezelve in<br />
weinig tydt zouden ophouden, is het dat de natuurlyke werkingen<br />
in het oogenbhk van de geboorte met de levendige<br />
werkingen te gelyk worden in ftaat geftelt, om het verloren<br />
wederom te herftellen: want deze nu ook door den invloed der<br />
geeften bequaam zynde om te werken , zoo is het dat de<br />
Vrucht voedzel na zich neemt, en wel zulk een voedzel,<br />
(namentlyk melk) gefchikt na de teere en fyne vaten; en de<br />
werktuigen, waar door de Chylificatie wordt te weeggebragt,<br />
zoo dat daar door niet alleen het verloren wordt herftelt,<br />
maar de levendige werkzaamheden blyven volharden, dus p<br />
zoo lang de menfch leeft, de natuurlyke werkingen de levendige,<br />
en de levendige werkingen de natuurlyke niet konnen<br />
ontbeeren, want indien de levendige ophouden, alsdanftaan<br />
de natuurlyke ook ftil, en zoo de natuurlyke geheel buiten<br />
gebruik raken, moeten de levendige ophouden, zoo dat van<br />
het Wèi of qualyk werken van de levendige en natuurlyke werr<br />
kingen, het wel of qualyk leven, en van de. berooving van<br />
een van beiden, waardoor zy beiden moeten ophouden, het<br />
leven afhangt.<br />
V. Gezien hebbende de nootzakelykheid van de Funcïiones<br />
Naturales, en van de Funcïiones Vitales, en terwyl wy<br />
van eenige werktuigen, waar door deze werkingen worden<br />
verrigt, in het vervolg nog zullen /preken', zoo willen wy we*<br />
derkeeren tot de andere zinwerktuigen, hebbende die van het<br />
gevoel afgehandelt. Welk zyn de andere zinwerktuigen? ' t<br />
A. De Oogen, de Neus, de Ooren, en de Mond.<br />
Hh Ê ï-xyii
^ Van de Oogen en het GezichtH<br />
LXVIL H O O F D D E E L.<br />
Van de Oogen en het Gezigt.<br />
TJtOe worden de werktuigen van het Gezicht ver-<br />
' f l deelt) •<br />
'J.. In twee deelen, namentlyk, in uitwendige en in inwendige<br />
deelen. . ^ _<br />
' V Welk zyn de uitwendige deelen van de Oogen f<br />
• A. De Wenkbraauwen, de Oogleden, en derzelver<br />
Spieren.<br />
V. Wat zyn de Wenkbraauwen)<br />
i A. De Supercilia, Wenkbraauwen, zyn eene vergadering<br />
>van korte hairen in de manier van een boog boven de Oogronde<br />
holligheid van yder oog ; zy dienen niet alleen, om<br />
te beletten , dat het zweet in de Oogen nederdaalt, maar<br />
ook om de lichtftraalen te breeken, op datze niet recht inhet<br />
Oog fchieten. Het gedeelte van de Wenkbraauwen na de<br />
Neus wordt Caput y Hoofd., en het gedeelte na de flapen<br />
Cauda, Staart genaamt.<br />
V. Welk zyn de Oogleden ?<br />
A De Falpebra, Oogleden, zyn aan yder Oog twee, namentlyk<br />
, een boven en een onder lid. Zy hebben twee randen,<br />
beftaande uit kleine zachte kraakbeenen, ftrooken van cirkels<br />
eelvk, deze worden Cilia genaamt: zy houden de Oogleden<br />
uitgefpannen , op dat yder deel gelykelyk bewogen<br />
worde- zy zyn meteen lïreek kleine kliertjes bezet y welkers<br />
buisjes in de randen na buiten eindigen en een Gomachtige<br />
ftoffe ontlaften: op de randen zyn eenige hairen, als paliszaden<br />
om de Oogen te befchermen geplaaft, om de te iterke<br />
lichtWen aftekeeren, en opdat 'er geen vuyhgheden ofm-
Van de Oogenen het Gezicht.- x ^<br />
fe&en in de Oogen vallen of vliegen: van buiten Zyn Zy door<br />
de huidt, en van binnen door den zamen voegenden rok,<br />
Conjunftiva genaamt, bekleedt. Den Oogleden worden dris<br />
fpieren toegeëigent, waar door zy openen en fluiten.<br />
V. Welk zyn die Spieren? .<br />
A. Het boven lid, het welk zeer gezwind beweegt, wordt<br />
opgeligt door de Mufculus Reüus, Rechte Spier. Het onderfte<br />
hd heeft eene zeer geringe beweging, en wordt neer<br />
gedrukt, door de Mufculus Deprejfor Palpehra Inferioris,<br />
Nederdrukker , en beiden wordenze te zamengebragt, om<br />
het oog te fluiten door de Mufculus Orhicularisy Oogfluitipier.<br />
V. Welk-zyn de inwendige deelen van de Oogen)<br />
A. De deelen, welke in de Oogsronde holligheden zyn<br />
geplaaft, en door de Oogleden worden bedekt en gefloten,<br />
zyn de Oogen zelfs, de Traanklier en eenige vaten: waarby<br />
men zou konnen voegen de Puntta Lacbrymalia, en de zes<br />
fpieren, waar door de Oogen worden bewogen.<br />
, ƒ/ van de Spieren, Klieren, en eenige vaten'<br />
hebben gefproken, wanneer wy over de Oog fpieren en Klieren<br />
hebben gehandelt, zoo zullen wy de Oogen zelfs wat nader<br />
gaan bejehouwen , maar alvorens wy daar toe over vaanzeg<br />
my eens, wat zyn-de Puncla Lachrymalia , Traan/lil<br />
pen?'<br />
A. Zy zyn • twee kleine gaatjes, in yder grooten hoek<br />
van het Oog één , zy gaan na den Saccus Lachrymalis,<br />
Traanzak , welke in dezen hoek op het Os lachrymaïe,<br />
Traanbeen, leidt: van deszelfs grond gaat een kleine pyp,<br />
die dit been in den Neus doorboort, en eindigt in de bovenfte<br />
plaat van het Os Spongiofum, Sponsbeem<br />
V. . Wat zyn de Oogen ?. :<br />
H-» 3 ''A-
flfg Van de Oogen en het Gezicht.<br />
A. De Oogen zyn twee bollen in de oogsronde hollen<br />
aan de Gezicht-zenuwen vaftgehegt: yder oog wordt door<br />
zes fpieren bewogen, en heeft aes vliezen, tweekamers, en<br />
drie vochten.<br />
V. Welk zyn de vliezen, die tot yder Bulbus Oculi, Ooghol<br />
behooren ?<br />
A. Deze: het bindvlies, het harde vlies, het hoornvliesp<br />
het aderachtig v
Van de Oogen en het Gezicht. H f<br />
vues komen , ook worden aan het zelve verfcheide kliert<br />
toegeëigent, die een- zwart vocht ^t^Tj^<br />
kolT o?7 n<br />
w a n t b u i t e n d a t i s<br />
r vto<br />
« open, 0f heeft een gat, om de lichtftraalen door te laten<br />
2 vi-ef int Pupm<br />
> een<br />
van dit vlies , het welk den omtrek van den Oogappel maakt<br />
en op de zyden van het Cryftallyne vocht de vyf-<br />
^ ^ ft fe/ Druyfswyze vlies-, Membrana TJvea?<br />
S<br />
m m i d d n d<br />
de e t<br />
f ° 0 r b 0 0 r t e n b e<br />
' ^ uit ronde<br />
en rechte vezelen, en trekt zich toe, en verwydt zich na<br />
de verfcheide indrukken van het licht, en Tvoorwe?<br />
pen: aan het buitenfte van dit vlies is de TrT 2 J ?<br />
a l w ^<br />
van het Druyfwyze vlies opdoen: van den omtrek weke<br />
ach aan het aderachtig vlies hegt,-komt det ige band<br />
Ligamentum Cillare, hy beftaat Sit korte veze enTdie ove?<br />
de voorzyde van het glasachtige vocht na de kamen van he<br />
Cryftallyne vocht Joopen, even relvk ftreenen V<br />
omtrek na hun-middenpunt g nf%s ïtl^J T ^<br />
ianderen de Regenboog wordt verwydt.<br />
m m a l<br />
'<br />
is
Ê 48 Van de Oogen en het Gezicht.<br />
is van de eindens van de Gezigtzenuw te zamen geftelt : is<br />
dit vlies worden alle voorwerpen, . Welk zyn de kamers van yder Oog ?<br />
A. De Camera Oculi zyn tweederley, een voor en een<br />
achterkamer: de voorfte, diedegroofte is,, wordt tuffchenhet<br />
hoorn-en het Druyfbeziën vlies, maar de achterfte tuffchen<br />
het Druyf beziën vlies en het Cryftallyne lichaam gevonden:<br />
beide deze kamers worden met het waterachtige vocht opge-<br />
VUl<br />
r. Be drie vochten der Oogen, welke derzelver binrwnfle<br />
holte vervullen, en.deinkomende lichtflraaien in het door<br />
schieten zoodanig huigen, dat de af beeldingen der voorwerpe<br />
op het netvlies in een zeer klein begrip vertoont warden, h<br />
worden die genaamt ? .<br />
A. Deze vochten worden genaamt het waterachtige, het<br />
glasachtige., en het Cryftallyne vocht.<br />
V Wat Is het Humor Aqueus, Waterachtig Vocht ?<br />
A Hetiseendunengeeftrykvocht, hec welk in de ftrengfte<br />
vorft nooit bevneft. Het is even onder het hoornvlies geplaaft<br />
: indien het hoornvlies wordt doorgeftoken , en dit<br />
vocht uitgeperft wordt, groeit het binnen den tydt vantwaalf<br />
uuren wederom aan.<br />
V. Welk is het Humor Vitreus, Glasacfjtig Vocht?<br />
A Dit Vocht heeft eene groote overeenkomft met Albumen,<br />
Eyw'it, het is klaar en doorfchynend, en vervult de achterfte<br />
en groofte holligheid van het Oog; het wordt in een zeer dun<br />
vhes van den zeiven naam omvat, en geeft de ronde gedaante<br />
aan het Oog; over deszelfs achterzyde is het netvlies verfpreidt,<br />
die het van liet Cryftallyne vocht op zekere diltantie<br />
afhoudt, om deindrukzelen van de voorwerpen te klaarder<br />
te ontfangen, , A . &
Yam de 'Oogen en het 'Gezicht. $gj<br />
V. Wat is het Humor Cryftallinus, Cryjlallyne 'Vocht )<br />
A. Dit vocht is tulTchen het waterachtige en het glasachti-<br />
•gegeplaalt: het leidt achter het druifwyze vlies tegen den<br />
Oogappel over , meer na vooren als na achteren van denhof;<br />
t is het mmfte der vochten, en gelykt zeer wel na een ge-<br />
Hepen brandglas, -het is doorfchynende, en hard in het aanraken<br />
: aan weerkanten is het verheven, gelyk twee ongelyke<br />
ftrooken van bollen, van welke de meeft verhevenfte achter<br />
is, welke eene kleine holligheid in het glasachtige vocht,<br />
waarop het leidt, maakt: het wordt door de Procejfus Ciliaris<br />
, RegenboogsHairige Kring, aan het druyfwyze vlies vaftgehegt,<br />
en door het zeer dunne Membrana AracbnoideaV<br />
bpinnewebbe Vlies,, met het glasachtige vocht te zamen gebonden.<br />
ö<br />
V. Welk zyn de werktuigen , door welken de voorwerpen<br />
aan de Herjjenen, en vervolgens aan de ziel worden meedegedeelt<br />
?<br />
A. De Gezigtszenuwen; want deze doorboren den bol<br />
van het oog aan de binnenzyde van de middenpunten van<br />
liet Gezigt; derzelver buitenfte rok, zynde een verlenging<br />
van het dikke herlTenvlies, loopt na het harde vlies van het Oog^.<br />
haar binnenfte rok komt van het dunne herlTenvlies, en gaat<br />
na het aderachtig Oogvlies: maar derzelver mergachtige vezelen<br />
loopen door al cle vliezen van het Oog heen, en worden<br />
door het netvlies verspreidt, waarin de figuren der voorwerpen<br />
worden ingeprent: al de ftralen, die op het middenpunt<br />
van dit uitfpanzel van het voorwerp, waar van -deze<br />
ftralen komen, vallen, gaan verlooren: zoo nu de Gezigtzenuwen<br />
den bol van het oog in het middenpunt van de andere<br />
vliezen van het gezigt hadden doorboort, zou het middenpunt<br />
van alle voorwerpen, en yder van dien in het by-<br />
1 1<br />
zonder
2$® Van de Oogen en het Gezicht.<br />
zonder onzigtbaar zyn geweeft; en zoo de Gezigtzenuwen aan<br />
de buitenzyde van het middenpunt van het Gezigt geplaaft<br />
waren, dan zouden wy een deel van het voorwerp gemift<br />
hebben, omdat een voorwerp kan geplaaft worden , dat alle<br />
ftralen, die van een punt komen, op de buitenzyde van<br />
beide oogen konnen vallen: maar dit kin niet gefchieden op.<br />
de binnenzyde van beide oogen,, en dus wordt dat punt,<br />
het welk in het een oog verloren wordt, in het ander oog<br />
zichtbaar.<br />
F. Geef eens, cem befchryving van het Gezicht in het ge<br />
meen?:<br />
A. Al de ftralen,. die van een punt van het voorwerp komen<br />
, worden door het hoornvlies en de vochten van het<br />
oog in een punt van het netvlies verzamelt; dit punt van het<br />
netvlies is in eene rechte linie van het zelve punt van het<br />
voorwerp door het middenpunt van het oog heen getrokken,<br />
en dus worden alle ftraalen,. die van alle punten van het<br />
voorwerp komen, in dezelve fdiikkihg,. als de punten van<br />
het voorwerp zyn, daarze van daan komen, in het netvlies<br />
vereenigt, en dus is de indruk, die de ftraalen op het netvlies<br />
maken, de beeltenis van het voorwerp.<br />
V. Fan wat gebruik, zyn de verfcheiden deelen, welke den<br />
oogbol uitmaken ?<br />
A. Het hoornvli.s , dat meer verheven is, als eenig ander<br />
deel van den oogbol, verzamelt al de ftraalen te zamen,<br />
om door den oogappel te gaan: het waterachtige vocht verandert<br />
ligtelyk van gedaante, namentlyk als de hairwyze<br />
band toetrekt, of dat het midden van den oogbol door de<br />
fchuinfche fpieren wordt gedrukt. Als 'er weinig licbtftraa-len<br />
zyn, wordt de oogappel door de rechte vezelen van het<br />
druyfwyze vlies verwydt j en deszelfs ronde vezelen trekken<br />
den
Van de Oogen en het Gezicht. £<br />
•den oogappel toe, als 'er te veel zyn. Het glasachtige vocht<br />
houdt het Cryftallyne vocht, zoo ver van het netvlies, als<br />
nootzaakiyk is om de ftralen, welke van een punt van het<br />
voorwerp komen, in een punt van het netvlies op.hetnaauwkeurigft<br />
te vereenigen: het indrukzel of beeltenis gefchiedt op<br />
het netvlies; het aderachtig vlies is zwart, opdat de ftralen<br />
van het licht, die door het netvlies gaan, niet weer te rug<br />
Ttooten, waar door het beeltenis van het voorwerp zou verduiftert<br />
worden. Als de oogbol plat is, en de ftraalen door<br />
het netvlies gaan, eer datze vereenigen, als dan is het gezigt<br />
duifter: dieditgebrek door ouderdom hebben, worden Preshyt<br />
Blinden door ouderdom, genaamt: maar als de oogbol<br />
te verheven is, zoodat de ftraalen vereenigen , eer datze<br />
aan het netvlies komen, als dan kunnen de voorwerpen niet<br />
als van naby wel befchouwt worden, en die dit gebrek hebben,<br />
worden Myopes, Stikziende of Byzichtige genaamt. ,<br />
V. Welk zyn de zenuwen van het Oog ?<br />
A. De Gezigtzenuwen zyn redelyk groot en rond: zy<br />
komen van het derde en vierde paar van de heriTenen, en van<br />
den eeften tak van het vyfde paar: het derde paar geeft de<br />
oogbewegers, het vierde paar de Lydendezenuwen, en de<br />
eerfte tak van het vyfde paar is de Gezigtzenuw; wat het<br />
zesde paar Zenuwen aangaat, het zelve wordt door de Ipieren<br />
van de oogen verfpreidt.<br />
V. Hebben de Oogen ook bloedvaten ?<br />
A. De bloedvaten der Oogen zyn de fpranken van de<br />
buitenfte krop- en ftrots-flagaderen, deze worden door de<br />
Mterlyke deelen der Oogen verfpreidt , en een ader , die<br />
in de bovenfte groef van het dikke herffenvlies op den<br />
grond van liet bekkeneel eindigt, als mede een fprank van<br />
2j2. Van den Neus en den Reuk.<br />
den bol van het oog verfpreidty en vergezellen dc Gezigtzenuwen.<br />
L XVIII. II O O F D D E E L,<br />
Van den Neus, en den. Reuk*,<br />
IS d e<br />
V. ' Neus.?. .<br />
A, VV De Neus is het werktuig des reuks, men kan -<br />
denzelven in uit- en inwendige deelen verdeelen.<br />
V. Welk. zyn de uitwendige deelen.van den Neus)<br />
At De uitwendige deelen beftaan in de huid en eenige<br />
fpieren: deszelfs opperfte deel is driehoekige en beftaat uit<br />
twee beenderen, die van boven te zamen vaft zyn vereenigt:<br />
haar onderfte deel is van. vier kraakbeenderen gemaakt, waar<br />
van de twee eerfte aan, de onderfte zyde van de gemelde<br />
beenderen vaft zyn;. ook zynze aan derzelver bovenfte deel<br />
te zamen vaftgehegt : zy zyn van boven redelyk dik en<br />
treedt, maar van onderen na den tip van den Neus wordenze<br />
dunder: de andere twee. kraakbeenen zyn op het ond.rfte<br />
van de, twee eerfte kraakbeenderen geplaaft, en worden aan<br />
dezelve door een vlies gehegt.: deze zyn de AïaNarium,<br />
Neusvleugels..<br />
V. Welke uitwendige deelen zyn 'er nieer ontrent den Neus<br />
aantemerken ?<br />
A- De Dorjüm, de Spina> de Orbimlus., en.de Nares*<br />
V. Welk zyn deze deelen ?<br />
A- De Dor/urn, Rug , is de verheven lengte van den<br />
Neus; deSpina is de Icherpte op. den rug van den Neus; de<br />
Orbiculus is het ronde einde van den Neus, endeA ;<br />
tfm zyn<br />
de twee neusgaten, dewelke in bejaarde zomtyts met Vibris-<br />
J*>
den Nem en den Reuk.<br />
tsSSS^}<br />
r B<br />
1 oet geen de Neusgaaten<br />
^ '<br />
vooren van een fcheidt, wordt Columna, Zuyl genaamt-<br />
*l mm<br />
a a n ,<br />
r°y enft<br />
<br />
5 rüf m(<br />
einfvS iTjfi<br />
a m d e<br />
^ & busgaten aanmerken?<br />
b<br />
d e N e u s rf ë^ten het hovende<br />
S d f 1<br />
? ^ ^ ^<br />
d G h 0 l J i e i d<br />
'^<br />
a a n<br />
zyde in<br />
been ? h!'7 V h £ t 66136 g e d e d t e<br />
^ § a a t n a<br />
been en het ander na de keel en achter het verhemelte<br />
W<br />
ein-<br />
k k<br />
• tg'^* ^ f **> W<br />
* d 0 ö r d e<br />
N-,gaten k 0 r l<br />
nen ademen. Onder, m deze holligheid worden twee ren<br />
F Welk .zyn de inwendige deelen van denNeus}<br />
i n w e n c<br />
vveif^wv'ir^r^ % e<br />
doelen van den Neus, dëbovenrr<br />
y<br />
^ WQTk<br />
' m n va<br />
p » dcn >reuk aanmerken, en in het<br />
bovenfte deel van de holligheden der Neusgaten zvn rreoL ?<br />
worden gemaakt uit liet zeefbeen en d^SÖ'<br />
en van het fponsbeen en deszelfs Lamin
k | Fan den Neus en den Reuk.<br />
verfpreidt: deze klieren kleinzen een vocht af, om het vlies<br />
te bevochtigen , en om den reuk van welriekende dingen te<br />
behouden, en des te beter indrukken in de reukzenuwen,<br />
welke door het zelve verfpreidtzyn, te maken, en aan de hers.<br />
fenen meede te deelen.<br />
F. Zyn 'er ook buizen en groeven, welke eenige gemeen<br />
fchap met de beenderen van den Neus hebben, en in den Neüs<br />
eenige ontlajling maken, te vinden ?<br />
A. Ja, daar zyn verfcheide groeven, die tulTchen de plaaien<br />
van het fponsbeen eindigen, als daar zyn de Traanleiders,<br />
de voorhoofds groeven, de holligheden van het zeefbeen, de<br />
groef in het wiggebeen, en. meer andere.<br />
V. Wat gebruik hebben deze holligheden en groeven ?<br />
A. Deze groeven en buizen brengen de vochten , in hare<br />
holligheden afgekleinft, inde Neusgaten, om derzelver vliezen<br />
te bevochtigen.<br />
F Welke vaten worden aan den Neus toegeëigent ?<br />
A. Aan den Neus worden aders en flagaders toegeëigent:<br />
de flagaders zyn takken van de kropflagaderen, deze worden<br />
met de reukzenuw van binnen door den Neus verfpreidt^<br />
daarenboven worden aan den Neus van buiten fpranken van<br />
de uitwendige krop en- flaap-flagaderen, en aderen; als ook<br />
van den tweeden tak van het vyfde paar zenuwen mede gedeelt.<br />
F. Welk is het gebruik van den Neus.<br />
A. De Neus dient niet alleen als een werktuig van den reuk:<br />
maar zy is ook gefchikt voor de ipraak, en de ademhaling-;<br />
als mede om het fnot aftefcheiden.<br />
LX IX;
Fan de Ooren en het Gehoor,<br />
- - • ''' *y><br />
LXIX. HOOFDDEEL,<br />
Vm de Ooren en het Gehoor.<br />
r<br />
j \A7 E/<br />
J; z n d e<br />
J<br />
^ Y ¥<br />
werktuigen van het Gehoor}<br />
De werktuigen van het Gehoor zyn de Ooren»<br />
algeTe^' " ^ M<br />
" i<br />
mik zyn de uitwendige deelen van het Oor ><br />
* P ? et<br />
, U l t<br />
? J y<br />
*f 9"<br />
i s a a n h e t<br />
fteenbeen gehegt door<br />
eenen fterken band die van de achterzyde .an de<br />
of het pinwyze uitfteekzel komt :, deszelfs uitwendt%<br />
Auneula, genaamt, beftaat uit kraakbeen,, en is met de ^<br />
meene bekleedzelen overtrokken ; deszelfs' 2 o f f i<br />
Vleugel is het opperfte halfronde deel, waar in zyn,unte"<br />
merken de Helix, en &Antbetix. r de Trams en de ^<br />
tragus,. de Concba, en de Lohus.<br />
&<br />
'<br />
" V<br />
: ^ e/k<br />
J s<br />
/ e<br />
. ll<br />
f*°f^o\ns, Rand Van bet Oor?<br />
h/öo?. "<br />
U l t e r l k e v e r l i e v<br />
y en rand,, of omtrek van.<br />
# Wélk is de Anthelix Tegenrand?-<br />
A> Dc Anthelix is de binnenfte verheven rand É binnen<br />
dezen en den bmtenften rand is een langwerpige fLf 2<br />
6 h 6 9<br />
pba., Bootje genaamt; ^<br />
F. Welt is-de Hircus,, Rok van bet Oor><br />
A Het is die plaats van het Oor, alwaar eemeenlvk ; n<br />
Mannen eenige hairen groejen, gemeenlyk in de,<br />
^ Welk is de Antitragus van het Oor?<br />
A De Antitragus oï.Antihircus, Tegenbok is het<br />
toende deel het weljL aan het oorlapje faft i s<br />
5<br />
* "**<br />
#W w
#$3 'Wan de Ooren en het 'Gehoor.<br />
A. De Concha, Schulp, is de holligheid voor den gehoorgang.<br />
F. Wat is de Lobus of het Oorlapje?<br />
A. Het Oorlapje is het neerhangende weeke deel van het<br />
Oor.<br />
V. Alzoo wyvan J<br />
de fpieren van het Vor heVben gefproken,<br />
zoo zullen wy voortgaan, om de inwendige deelen van<br />
.het Oor te onderzoeken: zeg eens, welke deelen zyn het, we<br />
•ke het inwendige Oor uitmaken?<br />
A. De uitwendige deelen van 'het Oor weggenomen zynde<br />
, vertoonen zich de Meatus Auditorius , Gehoorgang ,<br />
het Alvearium , Beenekasje , het Membrana Tympani,<br />
Trommelvlies , de Tympanum, Trommel , het Feneflra<br />
Ovalis 6? Rotunda, "Eyronde en ronde Verifter, de Tuba<br />
Eujlachiana, Trompet van EuFtachius, liet Labyrintbus.,<br />
Doolhof , het Fejlibulum, Portaal, het Cochlea, Slekkenhuis,<br />
de tres Canales Semi Circulares, drie Halfronde Bui-<br />
.zen, en .de Aquceduüus Fallopii, Waterbuis van Fallopius.<br />
F. Alzoo het werk van het uiterlyke Oor is de klanken,<br />
ah door een trechter., te'vergaderen, en door de hollen en<br />
kels na den gehoor vf oorweg te zenden; welk is degang<br />
weg-van bet Oor )<br />
A. De Meatus Auditorius, Oorgang, is een kromme Buis<br />
Van de Ooren en het Gehoor.<br />
raaar deszelfs eind in het flaapbeen is beenig: de geheele holligheid<br />
van den oorgang is met een vlies bekleedt; dit vlies is<br />
achter by den trommel dunder, als voor by de fchulp: het<br />
fchynt een vervolg te zyn van het vlies, het welk de fchulp<br />
bekleedt: in den oorgang zyn geele klieren, die het oorfmeer<br />
afkleinzen, ook vindt men 'er zomtyts veele kleine hairtjes in:<br />
door dit geel, bitter, en gumachtig oorfmeer, en de hairtjes<br />
worden niet alleen de infeófen belet aan het trommelvlies te komen<br />
, maar de fcherpe wind , en het fchelgeluid wordt daar<br />
door ook belet eenigquaad aan het trommelvlies toe te brengen.<br />
V. Wat is het Alvearium, Beenigkasje?<br />
A. Het is die plaats, waar in het oorfmeer gemeenelyk<br />
wordt gevonden.<br />
V. Welk is het Membrana Tympani, Trommelvlies)<br />
A. Het binnenfte eind van den Oorgang is vaft aan een<br />
dun doorfchynend vlies; het is van een eyronde figuur en<br />
als het vel van een trommel uitgeftrekt; het maakt een ftompen<br />
en een fcherpen hoek: een ftompen met het bovenfte en<br />
achterfte deel van den oorgangen een fcherpen met het onderfte<br />
en voorfte van den zei ven gang: dit vlies is het Trommelvlies,<br />
en is in een beenige kring van het flaapbeen geplaaft. De fteel<br />
van de Malleolus, Hamer, is aan dit vlies gehegt, en trekt<br />
liet zelve iets inwaarts, dog aan de zyde van den Oorgang<br />
maakt de zelve fteel dit vlies een weinig hol, 't welk natuurlyk<br />
moet volgen. Een tak van een zenuw van het vyfde paar,<br />
Chorda Tympani, Trommelkoort genaamt, loopt langs zyn<br />
binnenfte: de bovenfte rand van dit vlies is niet geheel aan<br />
het flaapbeen vaftgehegt, want daar ontbreekt ontrent eene<br />
halve linie om een volkomen cirkel te maken, en deze kleine<br />
opening geeft doortogt voor de lucht van den mond na<br />
het uiterlvke Oor,<br />
Kk v
Z& Fan de Ooren en het Gehoon-<br />
F Welk is de Tympanum, Trommel?<br />
A. Achter het 1 rommelvlies is eene redelyk breede holligheid,<br />
Tympanum, Trommel genaamt: deze holligheid is.<br />
omtrent drie of vier linien wyd en diep, maar eene linie minder<br />
hoog ; zy is met een dim vlies, waarin veel aders en<br />
flagaders zyn verfpreidt,., bekleedt , en befluit in zich de<br />
vier gehoorbeentjes, namentlyk den hamer , het aambeeld,.<br />
de ftegelreep, en het ronde beentje, en derzelver fpieren,<br />
waar van wy in de verhandeling, der beenderen en van de<br />
fpieren hebben gelproken.<br />
F. Worden Yr in den Trommel, behalven de gemelde beentje<br />
s, Foramina, Gaatjes of groefjes gevonden ?<br />
A. Ja, als de mond van de groef in het Mamwyze uitftek,<br />
zynde in deszelfs begin zeer eng en beenig ,. in het<br />
midden kraakbeenig, en in 't eind by de Lel vliezig en breed:<br />
daarenboven vindt men in het binnenfte uitftek van hes.<br />
fteenbeen twee gaten, waar van het eene het eyronde venfter<br />
en het andere het ronde venfter maakt.<br />
F. W°Ak is het eyronde en het ronde venfter ?<br />
A. De Feneftra Ovalis, of het eyronde venfter, is een<br />
eyronde groef, waarin de ftegelreep ruft, deze gaat na het <<br />
portaal des doolhofs; en de Feneftra Rotunda is een ronde<br />
groef, met een vliesje overtogen, en komt in het Hekkenhuis<br />
uit.<br />
F. Welk is de Tuba Euftachiana, Trompet van Eu/la-chius<br />
ï<br />
A. Het is een pyp ten deele beenig, en ten deele kraakbeenig,<br />
zy heeft een opening in den'mond achter de amandelen<br />
by het verhemelte, en heeft gemeenfchap met het Oor,<br />
F. Welk, zyn het Doolhof, het Fortaal, bet Slekkenhuis,<br />
en de drie halfronde buizen.
Van de Ooren en het Gehoor. 2 co<br />
A. Het Labyrinthus, Doolhof, is zamengeftelt uit de tres<br />
•Canales Semicirculares, drie Halfronde buizen, zy zyn<br />
ruim eene halve linie wyd, in het fteenbeen uitgeholt, en<br />
eindigen in het portaal: de bovenfte pyp is meeft al vyf of.<br />
zes linien lang, en hegt een van zyn einden aan een van de<br />
einden van de onderfte buis, die omtrent zeven linien lang<br />
is, en deze twee buizen eindigen met een pyp : maar de<br />
middenfte buis, die ontrent vier of vyf linien lang is, eindigt<br />
aan weerzyden in het Vejlibulum, Portaal: dit portaal<br />
is eene holligheid in het fteenbeen achter het eyronde venfter,<br />
het is anderhalve linie hoog, en twee linien breed en lang; in<br />
het zelve eindigen de halfronde buizen van het doolhof, de<br />
gehoorzenuw door vyf kleine gaatjes, en de bovenfte draay<br />
van het ilekkenhuis; betreffende het Cochlea of Slekkenhuis<br />
zelfs, het is eene holligheid, hebbende de figuur van een Ilekkenhuis<br />
; deszelfs goot, die in eene ronde linie omdraait,<br />
verdeelt zich door een krullyn in een bovenfte en een onderfte<br />
deel; het deel naaft aan den^tó, Spil , is beenig,<br />
maar zeer bros, en dat naaft aan de buitenfchelp leidt, is<br />
vliezig , en fchynt alleen uit de gehoorzenuw gemaakt te<br />
zyn, de buitenfte buis eindigt in den trommel, en de onderfte<br />
in het portaal.<br />
V. Welke vaten zyn aan het inwendige Oor eigen ?<br />
& De vaten., aan het inwendige Oor eigen, zyn aders,<br />
flagaders en de gehoorzenuw : de aders en flagaders komen<br />
van de inwendige flaap en kropflagaderen, en zyn overal<br />
door de inwendige deelen van het Oor veripreidt, en geven<br />
eenige weinige en geringe fpranken aan de buitenfte<br />
deelen van het Oor. De gehoorzenuw komt in door liet<br />
gat in het binnenfte uitftek van het fteenbeen, zy is uit twee<br />
bondels te zamengeftelt, waarvan de een hard, en de<br />
Klc z an-
200 Van de Oeren en het Gehoor.<br />
ander zacht is: van den zachten bondel gaan vyf takken in.<br />
het portaal, en maken een fyn en dun vlies, het welk fcheuten'uitzendt',<br />
die door de halfronde buizen gaan. De rell<br />
van den zachten bondel gaat in het flekkenhuisophet middenpunt<br />
van deszelfs Bafis, en draait met de krullyn om, waar<br />
uit het vliesachtige deel van het flekkenbuis zeer waarfchyne-<br />
]yk is te zamengeftelt. De harde bondel of deel van de gehoorzenuw<br />
gaat langs zyn eigen weg, en wordt door de<br />
uitwendige deelen van het Oor verfpreidt..<br />
V. Welk is het gebruik der Ooren ?<br />
A. Het uitwendig Oor ontfangt het geluit: de trommel<br />
brengt het geluit aan de innerlyke deelen, en voor al aan de<br />
zenuwen over, waardoor ze overeenkomftig het geluit bewogen<br />
worden, en het Doolhof kaaft het geluit over en weder,<br />
waardoor het geluit vermeerdert wordt, en de gehoor*<br />
zenuw te fterker aandoet.<br />
V. Wat is het Gehoor?<br />
A. Het zyn klanken door eene zekere op, neer en voort><br />
gaande beweging van de uitterlyke lucht,, die van buiten<br />
door het Oor verzamelt, door den oorgang gaan, en op het<br />
trommelvlies kloppen, waar door de vier gehoorbeentjes in<br />
den trommel worden bewogen. Deze beentjes bewegen ds<br />
inwendige lucht, die in den trommel en het portaal is, op de.<br />
zelve vvyze,. als de uiterlyke lucht bewogen,is; de inwendige<br />
lucht dus even als de uitwendige bewogen zynde maakt<br />
m het doolhof en in.het flekkenhuisjc zulke indrukken op do<br />
gehoorzenuw, die na de verfcheide buigingen van de lucht<br />
verfcheide klanken aan de gehoorzenuw mededeelen. De gehoorzenuw<br />
deze indrukken ontfangen hebbende deelt dezelve<br />
terftont; aan de ziel mede.<br />
V. Wat is de Echo ?<br />
A
Vau den Mond, de Tong en den Smaak. 261<br />
A. De Echo is eene wederom kaatzing van het geluit in<br />
de Ooren: het gefchiedt op deze wvze.^de plaftsf wel e<br />
de klanken of het geluit te rug kaart, moet zoo ver van ons<br />
afgelegen en zoodanig gefchikt zyn, dat als het eerfte geluit<br />
ophoudt, een tweede geluit door de lucht van het eerfte<br />
geluit door te rugkaatzing geformeert wordt: door dit te<br />
rugkaatzend gehiit wordt de inwendige lucht in den trommel,<br />
en het flekkenhuis door de vier beentjes van het gehoor<br />
wederom bewogen, en een tweede geluit van het eerfte aan<br />
de gehoorzenuw medegedeelt, het welk de Echo is- dus<br />
het ook met een veelvuldige^ 0f weeromklank gelegen<br />
wanneer verfcheide plaatzen van ongelyken ftand of afeele'<br />
gentheid het geluit na malkander te rug kaatzen<br />
LXX. H O O F D D E E L<br />
Van den-Mond,, de Tong en dm-Smaak.<br />
V. \ Lvoorens wy het werktuig van den Smaak onder-<br />
. ~? ekm<br />
> z u l l m<br />
y eens zien, wat dat de Mond<br />
%> Wa rm<br />
f<br />
h<br />
f wktuig van den Smaak, namentlyk de<br />
Tong, is opgejlooten. Wat is de Mond ?<br />
A De Mond beftaat uit verfcheide deelen, als daar zvn<br />
de Lippen het Tantvleefch, het Verhemelte, 'd ief, ede<br />
omleggende Klieren.<br />
V. Wat zyn de Lippen ?<br />
5 3 C f l a e<br />
A Zy zyn gemaakt uit verfcheide fpieren, waar van wv<br />
reets hebben gefproken : derzelver werk is den Mond Ie 017<br />
nen en te fluiten, als mede om de ftem te formeren,<br />
?<br />
V. Welk is het Tantv/ees ><br />
A. Het is een hard . vleefch rontom de tanden geplaaft-,<br />
1 U<br />
3 om*
::6% Tan den Mond, de Tong en den Smaak.<br />
om dezelve in hunne kasjes vaft te houden: het is door de<br />
vereeniging van twee vliezen te zamen geftelt, welkers eene<br />
een voortbrengzel is van het beenvlies, en. het andere van het<br />
binnenfte vlies , dat den Mond bekleedt.<br />
V Wat is het Verhemelte ?<br />
A. Het is byna van het zelfde maakzel als het Tantvleefch:<br />
het heeft veel klieren vooral na achteren by de Lel: deze klieren<br />
ontlaften een lymachtig vocht, het welk dient tot bevochtiging<br />
van den Mond en van de Keel, als mede tot deszelfs<br />
gladmaking.<br />
V. Welk is de Lel}<br />
A. De Lel is een zagt langwerpig kegelachtig ftukje vleejch,<br />
•meeft uit de verdubbeling van het binnenfte vlies van den<br />
Mond, en eenige kliertjes gemaakt; zy heeft de gedaante als<br />
het laafte lid van den kleinen vinger; aan de Lel worden verfcheide<br />
fpieren toegeëigent; wy hebbenze alleenlyk in de befchryving<br />
van de fpieren tot twee paar bepaalt: zy hangt aan<br />
twéé vliezige bandjes boven het ftrottenhoofd tulTchen de<br />
Amandelen in het midden : zy is alleen in menfehen te<br />
vinden.<br />
•V. Worden'er ook Klieren inden Mond gevonden ?<br />
A. De Klieren, welke in den Mond worden gevonden.,<br />
zyn zeer veel, als daar zyn oneler anderen de Parotides,<br />
de Maxillares, de Sublinguales, en de TonfilU.<br />
V. Dewyl wy van deze Klieren in de verhandeling der<br />
Klieren hebben gejproken, zullen wy tot de Tong het werktuig<br />
van den Smaak, en van de Spraak overgaan: wat is<br />
xïe Tong ?<br />
A. De Tong is een groot beweeglyk fpierachtig lichaam,<br />
in den Mond onder het Verhemelte geplaaft: zy is langwerpig<br />
van voren en fmal, maar van achteren is zy breeder:<br />
r &<br />
het
Van den Mond, de Tong en den Smaak 2
2 fa. Van den Mond, de Tong en den Smaak.<br />
V. Wordt de Tong ook met vliezen bekleedt ?<br />
yj. ja; de vliezen, waarmede de Tong wordt bekleedt,<br />
zyn twee: het buitenfte vlies heeft aan zyne bovenzyde, voornamentlyk<br />
voor aan de Tong , veele Fapilla Pyramidales,<br />
Pyramidale Tepeltjes, welke in de beeften zeer zichtbaar zyn,<br />
zy ftaan niet recht over eind, maar neigen zich na den wortel<br />
van de Tong: yder tepeltje heeft een worteltje, het welk<br />
een klein bolletje tuffchen de twee vliezen maakt: men meent,<br />
dit deze tepeltjes de Fapilla Nervofa, Zenu wtepeltjes, bewaren,<br />
opdat ze niet (om datze van een zachter maakzel zyn)<br />
door de hardigheid van de fpys zouden beledigt worden: achter<br />
na den wortel van de Tong zyn in dit vlies verfcheide<br />
kliertjes geplaaft. Onder .dit vlies legt eene dunne lymige<br />
ftof, als de Tong gekookt is, wordt dezelve hard, en maakt<br />
door de menigvuldige gaatjes, door de worteltjes van de Pyramidale<br />
kliertjes gemaakt, de figuur van een teems. Het<br />
binnenfte vlies is zachten dun, in het zelve zyn verfcheide<br />
Zenuwtepeltjes geplaaft.<br />
V. Welk zyn deze Zenuwtepeltjes \<br />
A. De Fapilla Merwfie, Zenuwtepeltjes van de Tong,<br />
of van het binnenfte Tongvlies , zyn de uiteindens van de<br />
Tongszenuwen. Zy gelyken kleine flakhoorntjes, want haare<br />
einden zyn rond, en grooter als haar lichaam; zy leggen<br />
na voren aan de zyden van de Tong, en het eind van yder<br />
Tepeltje doorboort het buitenfte vlies van de Tong: als liet<br />
buitenfte vlies opgeligt wordt-, verlaten zy deze gaten, en<br />
blyven in het binnenfte vlies. Deze Zenuwtepeltjes zyn het<br />
werktuig van den Smaak. Daar zyn 'er, die by de twee gemelde<br />
vliezen een derde voegen, het welk tttffchen het bultende<br />
en het binnenfte vlies is geplaaft, en dit vlies wordt<br />
genaamt het Membrana Reticularis Malpighn, hetNetwyze<br />
Vlies van Malpighius.
Van den Mond, de Tong en den Smaak. zdf<br />
V. Welk zyn de Vaten van de Tong'*<br />
A. De Vaten van de Tong zyn aders, flagaders, en<br />
zenuwen; de aders zyn de Vena Ranulares, Idkvorfch<br />
Aders ., en takken van de Jugulares, Kropaderen: de flagaders<br />
komen van de Carotides, Slaapflagaderen, en de zenuwen<br />
van het vyfde en van het negende paar.<br />
V Waar toe dient de Tong ?<br />
A De Tong dient tot den fmaak, tot de fpraak, tot het<br />
mtfpuwen, en tot 'c kaauwen en zwelgen der fpyzen.<br />
/. Op wat manier wordt de fpys doorgezwolgen?<br />
D e<br />
A ^' , f v s<br />
P ^ de vochten, welke uit verfcheide klieren in<br />
fvn^°<br />
n d<br />
7 0<br />
'<br />
d e n<br />
^inft, vermengt en fyn gemaalen<br />
zynde wordt door de werking van de fpieren van de lippen<br />
en wangen na de Tong gedreven, dan wordt de Tong<br />
door de Kintong- en de Kintongsbeenfpier eerft uitgeftoken,<br />
en vervolgens .door de Priemstong- en de Baktandens tong-<br />
Pier na boven en na achteren getrokken, waar toe de hoomt<br />
tong- en de grondstong fpier het hunne ook toebrengen: door<br />
de werking van deze fpieren wordt de fpys achter na het Verhemelte<br />
gedreven, en daar zynde wordt zy door de verdere<br />
beweging, en het bykomende flymige vocht na de keel eevoert,<br />
en glydt gemakkelyk na het flokdarms hoofd: wanneer<br />
door de.priem flokdarms hoofd/pier het flokdarms hoofd<br />
na den wortel der Tong is opgeligt,.en door de hoofds flokdarmsfpier<br />
is verwydert, als dan wordt de fpys in het flokdarmshoofd<br />
ontfangen, en door de flokdarmfpier in den fïok-<br />
r rm<br />
' f n v e f V e l g e D S m d e m a a<br />
D<br />
S voortgeflooten. Als de<br />
fyysmdzPbarynx, Slokdarmshoofd, ontfangen wordt, moet<br />
zy in den JEJophagus, Slokdarm, gaan, alzoo voor dezelve<br />
geen andere weg open is, en het te rug keeren na denMond<br />
haar is belet, want de Tong is door de Kaakstongsbeenfpier<br />
* op-
iê$ Fum-$m Mals m bet Qtoktoè én SMddrmsboofd.<br />
opgeligt , en na achteren getrokken: ook. kan zy in de Lar^iv,^<br />
Strottenhoofd niet ingaan, want! die is door het nederdrukken<br />
v-ao het Mpighttis, Stroftenklapje gefloten: desgel<br />
yks kan zy na de openingen van den Neus niet opklimmen<br />
, want de Lei wordt van de aandringende Spys door de<br />
inwendige vleugelwyze Lelfpier achterwaarts getrokken, waardoor<br />
de openingen van den Neus worden toegeftopt.<br />
LXXI. H O O F D D E E L.<br />
i Van den Hals, en het Strottenhoofd en het<br />
Slokdarmshoofd.<br />
F. \]&7 T hebben reets van de fpieren der Wervelbeen-<br />
V V deren , en de voornaamfle vaten van den<br />
Hals gehandelt; welke deelen %yn Vr nog, die aangaand<br />
den Hals in aanmerking komen ?<br />
A. Dewyl niet alleen van de gemelde uitwendige deelen<br />
van den Hals, maar ook van het tongbeen en deszelfs fpieren<br />
, als mede van de Amandelen is gefproken , zoo komen<br />
voornamentlyk het Strottenhoofd en de Luchtpyp, als mede<br />
het Slokdarmshoofd en de Slokdarm, waar van de gemelde<br />
hoofden geheel, en de Luchtpyp en de Slokdarm gedeeltelyk<br />
in dert Hals zyn geplaaft, in aanmerking.<br />
F. Welk is het Strottenhoofd?<br />
A. Het Strottenhoofd is het bovenfte eind van de Trachea,<br />
Luchtpyp, en wordt Larynx genaamt: het is onder den<br />
wortel van de tong voor het Slokdarmshoofd geplaaft, en beftaat<br />
uit vyf kraakbeenderen.<br />
F. Hoe worden deze Kraakbeenderen genaamt ?<br />
A: Zy worden fchildwyze, ringwyze, fpleetwyze, en<br />
Strot-
Fm den Hals m ka Strotten* en Slokdarmshoofd. zó?<br />
Strottenhoofd klapjes Kraakbeenderen genaamt.<br />
F. Welk is het Cartilago 1 hyroides, ^Scuuformis, Schildwyze<br />
Kraakbeen ?<br />
A. Het is liet eerfte Kraakbeen van het Strottenhoofd,<br />
hebbende de gedaante van een fchild: het is dun, van buiten<br />
verheven, en van binnen hol, deszelfs vier hoeken hebben<br />
yder een klein voortbrengzel; de twee bovenfte, die de langfte<br />
zyn, worden aan de hoornen van het tongbeen, en de<br />
twee onderfte aan het ringwyze Kraakbeen gehegt. Dit<br />
Kraakbeen wordt ook Pomwn Adami, Adams Appel ge<br />
r 6<br />
naamt.<br />
F. Welk is het Cartilago Cricoides, ^Annularis, Ringwyze<br />
Kraakbeen?<br />
A. Het is het tweede Kraakbeen van het Strottenhoofd \<br />
om deszelfs figuur zoo genaamt; het is achter redelyk dik en<br />
breed, en gelyk \ zeer wel na den fteen van een ring, maar<br />
na voren wordt het enger, het is geplaaft onder de andere<br />
Kraakbeenen , welke op dit Kraakbeen, als op hun Bafis<br />
fteunen , en worden door het zelve aan de Luchtpyp gehegt.<br />
ö<br />
F. Welk zyn de Cartilagines Arytenoides, of Guttales,<br />
Spleetmakende Kraakbeenderen?<br />
A. Het zyn twee Kraakbeenen, welke het derde en het<br />
vierde Kraakbeen van het Strottenhoofd uitmaken : zy reiken<br />
van het midden van de hollezyde van het fchildwyze Kraakbeen<br />
tot aan het bovenfte en achterfte deel van het ringwyze,<br />
en maken die fpleet, welke de mond van het Strottenhoofd<br />
is, en Glottis, btrottenhoofds fpleet wordt genaamt:<br />
tuffchen deze Kraakbeenen en het fchildwyze kraakbeen zyn<br />
aan yder zyde twee kleine holligheden door de fpieren en<br />
vliezen , welke haar te zamenhegten , gemaakt: als onder<br />
LI 2 het
26$ Van den Hals en het Strotten- en Slokdarmshoofd.<br />
heteeten, drinken, fpreken, of lacchen iets in dezelve komt,,<br />
ontftaat' ,<br />
er terftont eene geweldige hoeft-en eene feherpeprikkeling.<br />
V. Welk is het laafte• KraakbcenEpïgïottis, Strottenhoofds<br />
klapje genaamt ?<br />
A. Het is een zachter Kraakbeen als dè andere Kraakbeenderen<br />
, hebbende de figuur van een klein tongske, en is aan<br />
het bovenfte middenfte deel door zyn Bafis aan het bovenfte<br />
middenfte deel van de holle zyde van het. fchildwyze Kraakbeen<br />
vaftgehegt.-<br />
V. Hebben deze Kraakbeenderen eenige beweging)'<br />
Ai Ja, zy worden bewogen door zeven paar ipieren, als de<br />
borftfchildwyze , de tongbeenslchildwyze, de ringfchildwy><br />
ze-,, de ringfpleetmakende achterfte, de ringfpleetmakende<br />
zydelingfche, de fpleetmakende, en de ichildfpleetmakende<br />
fpieren, waar van wy in de verhandeling der Ipieren hebben<br />
geiproken.<br />
V. Worden''er ook aan het Strottenhoofd .vutten toegeëigent?.<br />
A. Ja, als daar zyn aders, flagaders en zenuwen : aders<br />
heeft het Strottenhoofd van de Jugulares , Strotaderen;<br />
flagaders van de Carotides, Kropflagaderen en zenuwen<br />
van-de te rugloopende zenuwen.<br />
V. Welk-zyn de Klieren, die in het Strottenhoofd worden<br />
gevonden \ •<br />
A< De voornaamfte zyn , welke aan de zyden van het<br />
ringwyze kraakbeen, en. aan den eerften ring van de Luchtpyp<br />
worden gevonden: deze Klieren, zyn twee., hebbende de ge^<br />
daante van een peer of ey; zy liebben aders en flagaders, en<br />
zenuwen, als het Strottenhoofd, en worden Giandula. Thy*<br />
roidea, Schiidpeerswyze Klieren genaamt?<br />
K.
Pan den Hals en het Strotten- en Slokdarmshoofd. % 6 9<br />
P. Alzoo de Luchtpyp aan het Strottenhoofd is vaftvchevU<br />
mtn het middenfte en voorfte deel van den Hals voor den<br />
Slokdarm is geplaaft , maar van daar tot in de Longen nederdaalt,<br />
zoo zullen wy van de zelve Jpreken, als Wvan de<br />
Long zullen handelen; alleenlyk moeten wy alhier aanmerken,<br />
dat de Luchtpyp wordt verdeelt in een uitwendig en een inwendig<br />
deel: welk is het uitwendige deel van de Luchtpyp ?<br />
A Het is dat gedeelte van de Luchtpyp, het weikin den<br />
m d e b o r C t n e e r d a a k<br />
r) 5 ?/ > wordt gevonden.<br />
Lucht^P ?<br />
1 5 W £ r k<br />
^ ^ Stmtenh00<br />
d e n<br />
f<br />
A. Derzelver werk is de item voort te brengen, en door<br />
de opening van de fpleeten van het Strottenhoofd de lucht in<br />
ae Long te perffen.<br />
K Indien de fpieren van het Strottenhoofd door eene ont-<br />
Jteehng worden aangedaan, is zoo eene ontjleking gevaar-<br />
néZ&i fn indien dóór de zwelling van de fpieren de<br />
Glottis, Spleet van het Strottenhoofd, wordt toegedrukt, is<br />
dezelve doodelyk : in zoo een geval is de Bronchotomia,<br />
J-ucJitpyps- opening, het eenigfte hulpmiddel.<br />
r.nevyl de Bwnchotomh, Luchtpyps opening, niet Pan<br />
ffifden zonder dat 'er een opening wordt gtmaakt voor<br />
in den hals tujfchen de half kraakbeenige ringen van de<br />
Lucotpyp , zyn dan de wonden van de Luchtpyp niet ?e~<br />
i J r<br />
vaarlykl &<br />
n<br />
A. Het is een groot onderfcheid, of men van voren taskhen<br />
de ringen van het buitenfte deel van de Luchtpyp door<br />
ZehJiï g<br />
. C 7 ê<br />
'<br />
e e D C<br />
° p e n i n g m a a k t<br />
> o f<br />
dat iemant de<br />
geiieele Luchtpyp met geweld wordt afgefneden, of dooreen<br />
zeer groote wonde, die na achteren tot in den flokdarm toe<br />
LI 3: ftreki;<br />
*
270 Van den Hals en het Strotten- en Slokdarmshoofd.<br />
ftrekt, wordt gekweft. "Want de groote wonden van de Luchtpyp,<br />
zelfs van dat gedeelte, het welk in den hals is geplaaft,,<br />
en daar men by kan komen, moet men onder de volkomen<br />
doodelyke wonden ftellen, indien niet alleen het kraakbeenige<br />
, maar ook het achterfte na den ftokdarm grootelyks is gekweft.<br />
V. Maar indien het Kraakbeenig gedeelte van de Luchtpyp<br />
alleen een groote wonde wordt toegebragt, zoo dat ''er<br />
eene aanmerkelyke Jcheiding van de Kraakbeenderen is: hoe<br />
moet men zoo een wonde aanmerken)<br />
A. De voorbeelden zyn te veel en te meenigvuldig, dat<br />
zulke wonden zyn genezen, dan dat men dezelve onder de<br />
volkomen doodelyke zou ftellen: wel is waar, dat door de<br />
geftadige beweging der Kraakbeenderen de genezing zeer<br />
moejelyk gefchiedt, en'er niet zelden eene heesheid na de genezing<br />
overblyft.<br />
V. Maar indien de wonden van de Kraakbeenen van de<br />
Luchtpyp in deszelfs voorjle gedeelte, dat is in den hals geplaaft<br />
, niet volkomen doodelyk zyn ; is het dus ook met de<br />
Kraakbeenderen van het Strottenhoofd en van de Kraakbeenderen<br />
van de Luchtpyp, welke in de Borfl zyn geplaaft, gelegen<br />
?<br />
A. Ganfchelyk niet; want indien de Kraakbeenderen van<br />
het Strottenhoofd, en voor al de ipleetmakende door eene<br />
geweldige corzaak zoodanig worden gekweft, of verzet, dat<br />
het Glottis, Strottenhoofds klepje of fpleetje wordt gefloten,<br />
als dan fchiet de Konft te kort, om het zelve wederom te<br />
openen, en dus wordt de in en uitademing geheel belet, en<br />
daarom zyn zulke wonden volkomen doodelyk; wat nu de<br />
wonden van het Kraakbeen van de Luchtpyp, in deszelfs inwendige<br />
of binnenfte deel, dat is in de Borft, aanbelangt,<br />
de^
Tan den Hals en bet Strotten- en Slokdarmshoofd.<br />
déze konnen in het geheel door geen Konft nog Middelen<br />
geholpen worden, en daarom zyn niet alleen deszelfs groote<br />
, maar ook zulke, welke maar eenigzints van aanzien<br />
zyn, onder de volkomen doodelyke wonden te rekenen.<br />
• V. Welk is bet andere deel, dat in den Hals is opge/loten,<br />
en onze opmerking waardig is ?<br />
• A. Het Slokdarmshoofd, en een gedeelte van den Slokdarm.<br />
V. Wat is bet Slokdarmshoofd?<br />
A. De Fharynx , zynde het bovenfte gedeelte van den<br />
Slokdarm. Dit deel heeft de gedaante van een trechter, en<br />
heeft twee paar fpieren met den Slokdarm gemeen, waarvan<br />
reets in de befchryving der fpieren van den Slokdarm is gefproken;<br />
aan het Slokdarmshoofd is de Slokdarm vaft, deze<br />
is een vliesachtige pyp, die zich van de Fauces, Keel of<br />
ftrot tot de maag uitftrekt: door het Slokdarmshoofd en den<br />
Slokdarm wordt de fpys en drank, als-door een trechter, in<br />
de maag gebragt. De Slokdarm met deszelfs hoofd is achter<br />
de Luchtpyp volgens de lengte der wervelbeenderen van den<br />
hals en van den rug geplaaft, maar in de borft is zy om de<br />
groote flagader een weinig gebogen: zy doorboort het middenrift,<br />
en eindigt aan den linker mond van de maag.<br />
V. Uit hoeveel rokken beftaat de Slokdarm ?<br />
A. De Slokdarm, maag, en darmen maken eene enkelde<br />
lange pyp uit, dog dezelve is na haar onderfcheiden gebruik<br />
over al met even wyd. Deze pyp, welke zich van het Keelgat<br />
tot aan den Aars uitftrekt, beftaat uit vier rokken, namentlyk<br />
uit een Tunica Membranofa, Mufculofa, Nervofa,.<br />
en Villofa, Vlies-, Spier-, Zenuw- en Wolachtige Rok.<br />
V. Worden aan den Slokdarm, en deszelfs Hoofd ook naten<br />
en klieren toegeëigent.<br />
A^ •
272 Van den Hals eh het Strotten- en Slokdarmshoofd.<br />
A. Ja, want de Slokdarm heeft aan deszelfs boveneinde<br />
een Iprank van de Aorta, groote Slagader, en zendt een<br />
fprank aan de ongepaarde ader: aan zyn beneden eind ontfangt<br />
hy een fprank van de Coeliaca, Maagsflagader, en<br />
zendt van daar een ader aan de Coronaria, Kroonader vaH<br />
de maag: de zenuwen, welke in den Slokdarm worden gevonden<br />
, komen van het achtfte paar. Wat de klieren betreft,<br />
de voornaamfte, welke in den Slokdarm worden gevonden<br />
, zyn twee water- of Waasachtige klieren, hebbende<br />
de gedaante van twee groote witte boonen, die te zamen zyn<br />
gebonden: zy zyn aan de rug zyde van den Slokdarm ontrent<br />
het vyfde wervelbeen van den rug geplaaft: deze klieren<br />
ontfangen aders en flagaders van de maagskroon vaten<br />
, zy hebben ook watervaten , welke zich in den Chylvoerder<br />
ontlaften. Deze klieren zwellen zomtyts tot eene<br />
ongemeene grootte, zoo datze de nederdaling van de fpys<br />
tot in.de maag verhinderen, waar door de Lyders van honger<br />
of gebrek van voedzel moeten fterven.<br />
V. Dewyl het leven niet, kan volduuren, ten zy het gedurig<br />
door fpys en drank wordt onderhouden, en geen fpys in de<br />
maag kan komen, als door den Slokdarm, hoe moet men derhalven<br />
de wonden van den Slokdarm aanmerken ?<br />
A. Men moet den Slokdarm, even als de Luchtpyp, in<br />
twee deelen verdeelen, namentlyk in een uit- en in een inwendig<br />
deel, en dan verftaan wy door het uitwendige deel,<br />
dat gedeelte., het welk in den hals tulfchen het keelgat en de<br />
fleutelbeenen is geplaaft: wat de wonden van het uitwendige<br />
deel van den Slokdarm aanbelangt, indien dezelve niet zeer<br />
.groot zyn, konnen zy genezen worden, want fchoon deszelfs<br />
werking eenigzints beledigt is, men kan echter zonder<br />
gevaar van het leven , als de toevallen weinig zyn., het<br />
eeni-
Van de Borften.<br />
eenige dagen uitharden: maar indien de wonden van het uitwendig<br />
deel van den Slokdarm zoo groot zyn , dat daar<br />
door deszelfs werking geheel wordt weggenomen, het welk<br />
gefchiedt , als hy geheel of byna geheel wordt afgeltoken,<br />
als dan moet men deze wonden, fchoon van deszelfs uitwendige<br />
deel, volkomen doodelyk verklaren. Wat nu de svonden<br />
van deszelfs inwendig deel, te weten, dat zich in de<br />
borft verbergt, aangaat, dewyl dezelve geen geneesmiddelen<br />
nog handgreep toelaten, en niet (ofze moeten zeer gering<br />
zyn) door de natuur zelfs konnen genezen, zoo kan<br />
men dezelve niet anders, vooral, zooze van eenig aanzien<br />
en dwars zyn , als onder de volkomen doodelyke wonden<br />
ftellen.<br />
LXXII. H O O F D D E E L .<br />
Van de Borften.<br />
V. \^\T^ hebben in de verhandeling der Beenderen,<br />
V V Spieren en Vaten, aangaande de Beenderen,<br />
Spieren, en Vaten, welke tot de uitwendige deelen van de<br />
Borft behoren, gefproken, nu zullen wy tot de Borft zelfs<br />
inzien, en de deelen, die in dezelve zyn opgeftoten, van naby<br />
be/chouwen; dog alvorens wy dit edel Kabinet ontfluiten,<br />
willen wy twee deelen voor op de Borft, aan beide zyden een, ,<br />
geplaaft, onderzoeken: welke zyn deze deelen}<br />
A. De Borften, zynde twee ronde verheven klierachtige<br />
deelen op de Ipieren van de Borft, Mufculi Peclorales genaamt<br />
, geplaaft; zy zyn met de algemeene bekleedzelen bekleedt<br />
: in de Mannen zynze van geen belang , maar in<br />
Vrouwen dienenze niet alleen tot cieraad, maar ook tot be-<br />
M m reiding
274<br />
Van de Borften.<br />
reiding van een wit voedend zap, Lac, Melk genaamt-<br />
V. Waar uit zyn de Borften te zamengeftelt ?<br />
A. De zelfftandigheid van de Borften beftaat uit zeer veele<br />
eyronde klieren, die in veel vet leggen; derzelver uitbrengende<br />
buizen worden, als ze den tepel naderen, te zamen<br />
vereenigt, dog zoo, datze zes of agt kleine buisjes, Tuhulv<br />
Latliferi, Melkbuisjesgenaamt, formeren: aan de melkbuisies<br />
zyn wederom andere diverfche buisjes gevoegt, en alle deze<br />
buisjes te zamen hebben gemeenfchap met malkander, en<br />
eindigen alle in den tepel.<br />
V Wat is de Tepel*.<br />
A. De Papilla, Tepel, is de uitterlyke middenfte uitpuiling,<br />
waar aan de Kinderen zuigen; hy is zeer gevoelig*<br />
en heeft tot uitvloeing van de melk verfcheide gaatjes: rondom<br />
den Tepel is een ring. De zelfftandigheid van den Tepel<br />
is Iponsachtig, en beftaat uit twee zoorten van vezelen: deze<br />
vezelen maken een dun netwerk, waar door de melkbuisjes<br />
loopen, welke na hunne einden allengskens naauwer worden.<br />
V. Welk is de ring rontom den Tepel*<br />
A. De ring rontom den Tepel is niet anders als een krans,<br />
waar in de Tepel als befloten wordt, hy wordt Areola,,<br />
Tepelri'ng genaamt: in Maagden is ze van eene zachte, dog<br />
aangename roode koleur.<br />
. V. Worden de Borften ook aders, flagaders en zenuwen<br />
toegeëigent 1<br />
A. Ja, als daar zyn de takken van de onderfleutelbeens<br />
tn tulfchenribbige aderen en flagaderen, en zenuwen van de<br />
wervelbeens paren , en van het zesde paar van de hersfeneiio<br />
V. Wat heeft men aangaande de Borften aantemerkm ?<br />
Ak
Van het Ribbenvlies, Middenfchot en Middenrift. 2 7 ?<br />
A. Datze in alle ouderdom niet even groot zyn: in dochterjes<br />
van 14. jaar beginnenze gemeenlyk te zwellen , en ftyf te<br />
worden, en na het vyfrigfte jaar wordenze gemeenlyk flap;<br />
in zwangere en zuigende Vrouwen zynze groot , en in<br />
Meisjes voor de jaren van Vryfterfcbap zynze klein; zy vericheelen<br />
ook in grootte na de Landfchappen: Borften van eene<br />
middelmatige groote, en behoorelyke afgelegentheid met een<br />
dunne witte huit en een roosrooden Tepel verziert, en welker<br />
zelfftandigheid hard, niet flap of hangende is, zyn dc<br />
fchoonfte.<br />
F. Wanneer men melk in de Borjlen vindt, is zulks een<br />
zeker teken van Bevrugt te zyn ?<br />
A. Schoon 'er gemeenlyk tegen den tydt van de verloffing<br />
melk in de Borften wordt gevonden, en in Vrouwen na de<br />
Bevruchting meeft al de Borften meer en meer beginnen te<br />
zwellen, nogtans is de melk in de Borften geen ontwyfelbaar<br />
kenmerk van Bevruchting; want men heeft niet alleen in de<br />
Borften van jonge Dochtertjes en van oude Vrouwen, maar<br />
zelfs van eerftgeboren Kinderen , en Mansperfoonen melk<br />
ontdekt.<br />
LXXIII. H O O F D D E E L .<br />
Van het Ribbenvlies, Middenfchot, en Middenrift.<br />
F. | ~\E Borjlen afgehandelt hebbende, komen wy in de<br />
JL/ Borft, waar in wy vinden het Hart, met deszelfs<br />
zak, en de Longen. Maar alzoo deze deelen gedeeltelyk<br />
met de inwendige bekleedzelen van de Borft worden bekleedt,<br />
zoo zullen wy eerft van de inwendige bekleedzelen van de Borft<br />
fpreken: zeg my eens, wat is het Ribbenvlies ?<br />
A. Het Ribbevlies 3 Rleura genaamt, is een glad, fterfc<br />
Mm 2 • ge-
276 Fan het Ribbenvlies, Middenfchot en Middenrift.<br />
gefpannen vlies bekleedende de geheele Borft van binnen:<br />
het komt van de wervelbeenderen van den Rug , en klimt<br />
van weerszyden langs de ribben op na het midden van het<br />
borftbeen, en wordt gehegt aan het beenvlies van de ribben,<br />
aan de binnenfte tufïchenribbige fpieren en het middenrift: na<br />
de zyde van de ribben is het ongelyk, maar na de zyde van de<br />
holligheid van de Borft is het zeer glad.<br />
F. Wat moet men ontrent het Ribben-, of Borft'vlies nog<br />
aanmerken ?<br />
A. Dat het met zeer veele vaten is doorweven, en dat wel<br />
met fpranken van detuiTchenribbige, mamachtige-en middenrifts<br />
flagaderen, en met aderen van denzelven naam, welke<br />
Zich in de ongepaarde ader, en in den opperften tronk van<br />
de holleader ontlaften: daarenboven heeft het zeer veel fpranken<br />
van dewervelbeens-borft- enmiddenriftszenuwen ^eindelyk<br />
moet men aanmerken, dat het Ribbenvlies uit twee rokken<br />
beftaat, waar van yder een zyde van de Borft bekleedt,<br />
en een quabbe van de Long befluit, en dat in 't midden van<br />
de Borft, door de zamenvoeging van deze rokken, het middenfchot<br />
wordt geformeert.<br />
F. Geef eens eene nader befchryving van het Middenfchot?<br />
,<br />
A. Het Middenfchot is een dubbeld vlies, door een vervolg<br />
van liet Ribbenvlies gemaakt: het komt van het borftbeen<br />
, en gaat door de holligheid van de Borft neerwaarts na<br />
de~ wervelbeenderen , en fcheidt de Borft in tween: het be<br />
vat l<br />
in zyn verdubbeling het hart met deszelfs zak, den flok-<br />
darm, de holleader, en de maagzenuwen :. de vliezen van<br />
het Mediaflinwm, Middenfchot, zyn wel zoo dun als het Rib-<br />
• benvlies zelfs, en hebben eenig vet en eenige watervaten, die<br />
in den Chyl voerder eindigen: daarenboven ontfangt het Middenfchot
Van het Ribbenvlies, Middenfchot en Middenrift. 277<br />
d'enfchot aders en flagaders van de Middenrifts en Borftvaten;<br />
ook heeft het een eigen vat: eindelyk wordt doorliet<br />
Middenfchot de Borft in twee deelen verdeelt, 200 dat de<br />
quabben van de Long van malkander door het Middenfchot<br />
zyn geilheiden, waar door dat ydere quab van de Long in<br />
eene byzondere holligheid is geplaaft.<br />
V. Is 'er niet eene aanmerkelyke klier in het bovenjle deel<br />
van de Rorfl onder de fleutelbeenderen geplaafl*.<br />
A. Ja, namentlyk de Thymus, Borftklier, waar van wy<br />
in het verhandelen van de Klieren hebben gelproken.<br />
V. Wat is het Middenrift?<br />
A. Het is een uitgebreidt fpierachtig gebogen deel, onderfcheidende<br />
de holligheid van de Borft van die van den<br />
buik. Het is gemaakt van twee fpieren, waar van in de verhandeling<br />
van de ipieren isgefproken, en is vaft gehegt aan<br />
het borftbeen, aan de valfche ribben, en aan de wervelbeenderen<br />
van de Lendenen: het heeft de figuur van een rog, en<br />
is van boven met het ribbe- en van onderen met het buikvlies<br />
bekleedt: in het zelve zyn drie gaaten, als een aan delinkerzyde<br />
tot doorgang van den flokdarm, en een aan de reehterzyde<br />
, waar door de onderfte holleader loopt, en eindelyk<br />
een tulTchen de twee hoofden van de onderfte fpier , waar<br />
door de groote flagader, de ongepaarde ader en de borftbuis<br />
gaat. Deszelfs vaten worden faja Phrenica, Middenrifts<br />
Vaten genaamt, dezelve zyn flagaders, aders, zenuwen<br />
en watervaten ; flagaders heeft het van de groote<br />
flagader, van de onderfleutelbeens- van de tulfchenribbige-en<br />
van de lendensflagaderenj aders van de holle-,, ongepaardeen<br />
onderfleutelbeens aderen: de zenuwen van het Liaphragma,<br />
Middenrift, zyn twee groote, die van de wervelbeens<br />
zenuwen- voortkomen , en takken van het dolende en tus-<br />
. Mn 3 fchenr
278 Van het Ribbenvlies, Middenfchot en Middenrift.<br />
fchenribbige paar. In zyne natuurlyke gefcalte is het na de<br />
bovenzyde van de Borft; verheven, en aan de onder zyde<br />
van den buik hol, en uit dien hoofde, als de vezelen van de<br />
fpieren van het Middenrift zwellen en toetrekken, moet het<br />
van weerzyden vlak worden, en dus wordt de holligheid van<br />
de Borft verwydt, en geeft aan de Long vryheid, om de<br />
lucht in de inademing te ontfangen, en de maag, darmen<br />
en andere deelen worden geperft om deChylteverdeelen, en<br />
de vuyligheden voort te duwen en te doen ontlaften: maar<br />
als het zyne natuurlyke geftalte wederom aanneemt, wordt<br />
de holligheid van de Borft kleinder, en de long geperft, om<br />
de lucht in de uitademing uit te dryven.<br />
V. Alzoo het Diaphragma, Middenrift in de in- en uitademing,<br />
als mede in de voortduwing van de Chyl, en de<br />
Voortflooting en de uitwerping der vuyligheden van den bu<br />
van zoo ten groot en nuttig gebruik is, hoe moet men derha<br />
Ven de wonden van het Middenrift aanmerken ?<br />
A. Men moet de wonden van het Middenrift, het zy<br />
dezelve het pees- of het vleesachtige gedeelte doorfnyden of<br />
kneuzen, indien dezelve groot zyn, onder de volkomen doodelyke<br />
wonden ftellen : want de diepe plaatzing van het<br />
Middenrift maakt eene onmogelykheid ora by de wonden<br />
te komen en geneesmiddelen aantewenden ; daarenboven<br />
maakt de werking en het bewegen van dit deel, indien de<br />
wonden van eenig aanbelang zyn, de genezing onmogelykj<br />
ja de zwaare ftuiptrekkingen, en de ruftelooze bewegingen<br />
maken de wonden grooter , ten minften zy worden meer<br />
opengetrokken; eindelyk of dit deel zwaar gewond ofgekneuft<br />
is, deszelfsonophoudelyke bewegingen maken de inflammatie<br />
of ontftekmggrooter, en het groot getal zenuwen maakt verfchrikkelyke<br />
zenuwtrekkingen, waardoor de ademhaling wordt<br />
verhindert, en de doodt aangebragt, V
Van het Middenfchot, Ribbenvlies en Middenrift. 270*<br />
V. Zyn ook de wondien van het Ligamentum Sufpenforium<br />
Hepatis, den Opfchortenden Leversband, waar mede<br />
bet Middenrijt aan de Lever is vaftgehegt, doodelyk ?<br />
A. Indien nog de zelfftandigheid van het Middenrift, nog<br />
eenige voorname vaten van de Lever te gelyk met dezen band<br />
zyn gequeft; als dan mag men deze wonden onder de volkomen<br />
doodelyke niet Hellen.<br />
V. Dewyl niet al/een hetDiaphragma, Middenrift, maar<br />
OOR de tujjchenribhge Jpieren als werktuigen van de ademhaling<br />
moeten worden aangemerkt, hoe moet men derhalven de<br />
wonden van deze fpieren en van de Borft aanmerken*<br />
• f /"n- 16<br />
! 1<br />
v o n d e n<br />
.yV de tuflchenribbige fpieren tot<br />
m de holligheid doorgaan, zonder de Long en het Middenfchot<br />
door te Heken, als dan moet men zulke wonden nooit<br />
onder de volkomen doodelyke ftellen : want zulke wonden<br />
konnen worden genezen: maar zoo verfcheide ribben te gelyk<br />
worden afgefheden of afgeftooken met derzelver tuffchennbbige<br />
fpieren en bloedvaten en zenuwen, als dan zal zoo<br />
een wonde, fchoon dat. de ademhaling alleen voor de helft<br />
belet wordt, wat middelen men ook mag aanwenden , de<br />
SjfT 01<br />
| 2aken:<br />
d e r 0 0<br />
g ^ ongedurigheden, en de<br />
ichrikkelyke benaauwtheden, en het uitgeftorte bloed, benevens<br />
de geweldige pogingen om adem te fcheppen, zullen<br />
de zamenbrenging en verbinding der wonden ondoenelyk<br />
maken, en dus zullen zulke wonden volkomentlyk doodelyk<br />
K Maar indien veifcheiden ribben te gelyk door een geweldige<br />
flag, ftoot of val zyn gebroken, zonder eene uitwendige<br />
opening van de Borft, hoe moet men Zoo een Breuk aanmerken?<br />
A Indien 'er vier, vyf .ofzes rihben te gelyk zyn gebro<br />
ken r
28o Fan het Middenfchot, Ribbenvlies en Middenrift.<br />
ken, als dan moec de verwyding en vernaauwing van de<br />
Borft, die tot de ademhaling volftrekt noodzaaklyk is, belet<br />
worden, en de Lydersfchielyk doen ftikken, vooral zoo het na<br />
binnen wykende breuken zyn: en zoo de Lyders zoo fchielyk<br />
niet fterven, zullen 'er dog doodelyke toevallen ontftaan,<br />
die door geen konft zyn te genezen , en daarom moeten<br />
zulke beledigingen onder de volkomen doodelyke worden<br />
geftelt.<br />
V. Wat moet men van wonden, die aan de eene zyde van<br />
de Borft ingaan, het Middenfchot doorfteken, en aan de andere<br />
zyde van de Borft uitkomen, oor deelen t<br />
A. Al zulke wonden met toelating van de lucht in beide<br />
de holligheden, en ophouding van de ademhaling, die op<br />
dezelve nootzakelyk moeten volgen, moeten volkomen doodelyk<br />
worden geoordeelt.<br />
. V. In de bejchryving van het Middenrift hebt gy gefproken<br />
van den Borflbuis, en gezcgt , dat by met de groote<br />
flagader en de ongepaarde ader door het Middenrift gaat, en<br />
dus in de Borft is geplaaft: hoe moet men de wonden van dezen<br />
Buis aanmerken*.<br />
A. Indien deze Buis, welke een vervolg is van het Receptaculum<br />
Chyli, Chylbakje, en na boven gaat tot midden op<br />
de lichaamen van de wervelen der lendenen , recht in het<br />
midden tuffchen de ader zonder paar en de nederdalende<br />
groote ilagader, en voorder opklimt tot onder den ilokdarm<br />
altydt fteunende op de wervelen, tot datze eindelyk van onder<br />
den bogt van de ongepaarde ader linkswaarts op de zyden<br />
van.de wervelen onder de linker kropllagader tot op het<br />
midden van.de laafte halswervel komt, van boven, in het<br />
midden of by het Receptaculum Chyli, Chylbakje ,. of het<br />
Chylbakje zelfs grootelyks géwondt of afgeftoken wordt,<br />
als
Van de Long en van de Luchtpyp. ïBv<br />
.ais dan kan het niet anders zyn, of de Chyl zal worden uitgeftort,<br />
en de Lyder van gebrek fterven, hoe veel voedzel<br />
hy ook voor een korten tydt gebruiker en dus moeten de<br />
wonden van de Chylbuis, die niet in de holligheid van de<br />
Borft, maar eigentlyk tulTchen het ribbenvlies en de wervelen<br />
is geplaaft, indien dezelve aanmerkelyk zyn, volkomen doodelyk<br />
worden aangemerkt.<br />
LXXIV. H O O F D D E E L .<br />
Van de Long en de Luchtpyp,<br />
V* \X7Anneer wy van de deelen, welke in den hals<br />
V V zyn opgeftoten, fpraken, hebben wy het opper/Ie<br />
deel van de Luchtpyp onderzocht, namentlyk het Strottenhoofd,<br />
nu zullen wy eens nafpeuren, dewyl wy tot in de<br />
bolligheid van de Borft zyn gekomen, welke deelen aan hel<br />
Strottenhoofdgehegt zyn, namentlyk de Luchtpyp en de Long:<br />
wat is de Luchtpyp ?<br />
A. De Afpera Arteria, Luchtpyp, is een kraakbeenige<br />
buis in het voorfte deel van den hals voor den ilokdarm geplaaft;<br />
van boven is zy vereenigt met het ftrottenhoofd, en<br />
daalt van daar neer tot aan het vierde wervelbeen van dea<br />
rug: deze buis is gemaakt uit ringachtige kraakbeenderen,<br />
welke op een gelyke wydte van malkander zyn geplaaft, en<br />
hoe nader zy aan de Long naderen hoe kleinder zy worden:<br />
zoo als de Luchtpyp de Long zal ingaan, verdeelt zy zich<br />
in twee takken, Bronchia genaamt; de kraakbeenige ringen<br />
van de Bronchia zyn zoo na aan malkander, dat in de uitademing<br />
de tweede in den eerlten, en de derde in den tweeden %<br />
en voorts de volgende in de voorgaande fchuiven: de ringen<br />
van de Luchtpyp zyn tulTchen het ftrottenhoofd en de Long<br />
N n niec
4t2 Van de Long en van de Luchtpyp.<br />
niet volkomen kraakbeenig, want aan haar achterzyde, welke<br />
aan den ilokdarm komt, zyn zy vliesachtig: maar de<br />
Bronchia, Luchtpyps einden, zyn volkomen kraakbeenige<br />
ringen: als deze Luchtpyps eindens de Long zyn ingegaan,<br />
wordenze in plaats van kraakbeen kringachtige banden , of<br />
sakken, die redelyk wyd van malkander zyn geplaaft, en<br />
overal door de Long zyn verfpreidt, waar aan de blaasjes<br />
van de Long hangen.<br />
V. ïVaarom zyn de ringen van de Luchtpyp tuffchen het<br />
Strottenhoofd en de Bronchia niet volkomen toaakbeenigï<br />
A. Op datze te gemakkelyker zouden konnen uitzetten en<br />
toetrekken : daarenboven opdat de fpys in den ilokdarm<br />
door de hardigheid van. het kraakbeen van de ringen niet zou<br />
worden belet neder te zakken.<br />
V. Hoe zyn de ringen van de Luchtpyp aan malkander gehegt<br />
?<br />
A-_ Zy zyn aan'malkander gehegt door een buitenfte en<br />
een binnenfte vlies: het eerfte vlies is gemaakt van ringachti<br />
ge vezelen, en bekleedt de geheele Luchtpyp van buiten: het<br />
andere vlies is zeer gevoelig, en bekleedt de Luchtpyp van<br />
binnen: dit vlies is zamengeftelt uk drie onderfcheiden vliezen ;<br />
het eerfte heeft lange en ronde vezelen; de lange maken de<br />
Luchtpyp korter , want door derzelver werking komen de<br />
kraakbeenderen nader aan malkander, en fchieten in een \<br />
en door de ronde worden de kraakbeenderen toegetrokken;<br />
het tweede vlies is geheel klierachtig, en de buisjes van de<br />
klieren eindigen in de holligheid van de Luchtpyp: het derde<br />
vlies is niet anders als een zamenweefzel van flagaderen, aderen<br />
cn zenuwen, de flagaders komen van de Carotides, Kropflagaderen,<br />
de aders zyn takken van de Vena Cava, Holleader,<br />
en de zenuwen kotoen van de wederkeerende.<br />
K
Tan de Long en van de Luchtpyp.<br />
V. Welk is het gebruik van de binnenfte vliezen van dc<br />
Luchtpyp ?<br />
A. Als de twee zoorten van vezelen van het eerfte binnenfte<br />
vlies werken, helpenze het buitenfte vlies tot de uitademing,<br />
en het veranderen van de Item: wat het tweede vlies<br />
betreft, het dient om de Luchtpyp van binnen te bevochtigen,<br />
en om de lucht te temperen: het derde vlies dient to«de<br />
beweging en tot voeding van de Luchtpyp en van de andere<br />
vliezen.<br />
V. Wat is de Pulmo, Long?<br />
A. De Long is een groot fpongieachtig ingewandt, midden<br />
in de Borft gelegen, zy wordt in twee quabben verdtelc<br />
door middel van het Mediaftinum, Middenfchot; deze quabben<br />
hebben yder de gedaante van een koevoet; de linker quab verdeelt<br />
zich gemeenlyk in tween: na achteren, daarze op dc<br />
wervelbeenderen leggen, als mede daarze het hart omvangen<br />
zynze een weinig hol, maar na voren , daarze het<br />
borftbeen en de ribben aanraken, zynze verheven.<br />
V Welk is de zelfftandigheid van de Long ? '<br />
A. De zelfftandigheid van de Long beftaat uit een oneindig<br />
getal kleine quabbetjes van verfcheide gedaante en grootte •<br />
deze quabbetjes zyn met haar oppervlakte digt aan malkander<br />
gevoegt, en laten zeer weinig tulTchenruimte over- zy<br />
hangen als druivetroflen over de zyden van de Bronchia<br />
Longepyps einden: yder quabbetje bevat binnen zyn eigen<br />
vlies een zeer groot getal van enge, kleine en roodachtige<br />
blaasjes, deze blaasjes laten kleine plaatzen open, welke vol<br />
kleine vljesjes zyn: de uiteindens der takken van de Luchtpyp<br />
eindigen in de holligheden van deze blaasjes, maar de<br />
hair fyne bloedvaten zyn als een net met veele inmondineen<br />
over de blaasjes verfpreidt.<br />
Nn » T.
2%% Van de Long en van de Luchtpyp:<br />
V. Welk zyn de bekleedzelen van de Longen ?<br />
A. De Longen zyn met een dubbeld vlies bekleedt: bet<br />
buitenfte komt van het Ribbevlies; het binnenfte bedekt niet<br />
alleen de zelfftandigheid van de Long, maar vervult ook de<br />
tuiTehenruimtens, welke 'er tulTchen de troffen van de kleine<br />
Lobi, Quabbetjes, zyn: dit vlies is niet anders als een zameweefzel<br />
van aderen en flagaderen.<br />
V. Welk zyn de vaten van de Long ?<br />
A. Behalven de Bronchia, Longepyps einden, waar door<br />
de lucht in de Long wordt gebragt, heeft de Long aanzieneiyke<br />
vaten, als daar zyn de Arteria Pulmonalis , Longsflagader,<br />
deze komt van de rechter holligheid van het hart:<br />
de Vena Pulmonalis, Longsader, welkers tronk in het linker<br />
oor van het hart eindigt: deze vaten verdeelen zich yder in<br />
twee takken voor de groote quabben van de Long, wanneerze<br />
in zoo veel takjes onderdeelt worden, als 'er kleine quabbetjes<br />
of blaasjes in de Long zyn: want daar is geen tak van<br />
de luchtpyp, of daar is ook een tak van een ader en van een<br />
flagader, en de tak van de Luchtpyp is altydt tuffchen de ader<br />
en de flagader geplaaft: over de Luchtpyps einden loopt een<br />
kleine Ilagader, Arteria Bronchialis, en een kleine ader, Vena<br />
Pneumonica genaamt; de flagader komt van de groote Ilagader,<br />
en de ader eindigt in de onderfleutelbeens ader: .daarenboven<br />
hebben de takken van de Luchtpyp , tot deszelfs<br />
kleinfte fpranken toe, zenuwen van het agtftepaar: eindelyk<br />
heeft de Long Vafa Lymphatica, Watervaten; zy zyn<br />
klein, maken zeer veele inmondingen en ontlaften zich in den<br />
Chylvoerder.<br />
V. Aan welke deelen wordt de Long vaflgehegt ><br />
A. De Long is niet alleen vaft aan de Luchtpyp, maar<br />
zy wordt ook door het middenfchot voor aan het borftbeen<br />
ge-
Van de Long en van de Luchtpyp. \ 8 ?<br />
gehegt, van achteren is zy door het ribbenvlies, zoo ak wy<br />
reets gezegt hebben, aarr de wervelen vaft, aan het hart is<br />
ty door de Longvaten verknogt, van onder leit de Long<br />
los; maar zomtyts zyn de quabben door zommige vliesjes in<br />
manier als draaden aan het ribbenvlies vaftgehegt.<br />
V Welk is het werk van de Long)<br />
A. Als de lucht in de inademing door de Luchtpyp en<br />
deszelfs takken in de blaasjes der Long dringt, als dan zee<br />
zich de Long geheel uit, en beftaat de geheele ruimte van de<br />
Borft: en als de ingedrongen lucht uit de blaasjes van de Long<br />
door de takken van de Luchtpyp en de Luchtpyp zelfs wordt<br />
uitgelaten, gelyk in de uitademing gefchiedt, als dan worden<br />
de blaasjes van de Long en de" Long zelfs te zamen getrokken<br />
: daarenboven wordt het bloedt door de longader en<br />
flagader uit de rechter holligheid van het hart in de linker<br />
holligheid gebragt. Eindelyk dient de Long tot de fpraak,<br />
en door deszelfs beweging meint men, dat het bloed wordt<br />
verkoelt, verdunt, en gezuivert.<br />
V. Wanneer wy v a n } m Strottenhoofd hebben gefproken,<br />
hebben wy niet alleen deszelfs wonden, maar ook die van de<br />
Luchtpyp onderzocht: hoe moet men de wonden van de Lowr<br />
onderfcheiden ?<br />
A. Men kan dezelve in wonden, die doodelyk zyn, en<br />
in wonden, die niet doodelyk zyn, onderfcheiden, alsmede<br />
in wonden, die fchielyk, en in wonden, die langzaam dooden,<br />
V. W?lk zyn de wonden van de Long, die volkomen doodelyk<br />
zyn, en die fchielyk dooden?<br />
A. Wonden van de Long, welke volkomen doodelyk zyn,<br />
en fchielyk dooden, zyn: als niet alleen de fubftantie vs*n de<br />
Long, en van de uiteindens van de Luchtpyp, maar ook<br />
aanzienelyke takken van de bloedvaten zyn gequeft, want<br />
Nn 3 de
z$6 Fan het Hart en deszelfs zakje.<br />
de groote bloedftortingen, en de belette ademhaling zullen<br />
terftont de dood aanbrengen.<br />
F Welk zyn de wonden van de Long, die volkomen doedel)<br />
'k zyn, en zoo fchielyk niet dooden?<br />
A. De wonden van de takken van de Luchtpyp, en van<br />
de kleine takken der bloedvaten, welke dezelve vergezellen.<br />
Want ichoon deze wonden het leven niet terftont doen ophouden,<br />
om dat de ademhaling in het geheel niet wordt belet<br />
, en de bloedftorting niet groot is, nogtans zyn deze<br />
wonden volkomen doodelyk wegens de bederving van het<br />
bloed, en de belette uitbreiding van de lucht in de gewonde<br />
quabbe van de Long , want de circulatie van de vochten<br />
wordt niet alleen eenigzints belet, maar ftaat in het vervolg<br />
ftil, de Long bederft en verrot, en alzoo de Konft niet magtig<br />
is dit quaat te verbeteren, zoo fterven zulke Lyders langzaam,<br />
dog zeker.<br />
F Welke wonden van de Long zyn niet doodelyk)<br />
A. Alle kleine wonden van de Long, en van de takken<br />
van de Luchtpyp, waar door weinig, of geen bloedvaten<br />
worden gequeft, en de ademhaling geen of zeer weinig nadeel<br />
lydt.<br />
ö<br />
LXXV. HOOFDDEEL.<br />
Vm het Hart en deszelfs zakje.<br />
V. \ Lzoo het Hart als in een zak is opgejloten, zoo<br />
i A zu<br />
• H m<br />
eerft Pericardium, Hartszak,<br />
en dan van het Cor 5 Hart, zelfs fpreken: wat is het Hartszakje<br />
?<br />
A. Het is een dik vlies, hebbende de gedaante van het<br />
Hart,
Fan het Hart en deszelfs zakje. xi ?<br />
Hart m het zelve is het Hart als in een beurs opgefloten.<br />
Om de vaten, die het Hart in en uitgaan, is het op vyfpkarze<br />
van boven of aan zyn Bafis doorboort: het is in de ver dubbeling van het Mediaftmuw, Middenfchot geplaaft, waar<br />
aan het zeer vaft is: deszelfs vaten zyn aders, flagaders, zenuwen,<br />
en watervaten: de aders en flagaders ontfangt be*van<br />
de Mam. en Middenrifts vaten , en zenuwen van de<br />
weeromkeerende en Middenrifts zenuwen.<br />
F. Fan wat gebruik is het Pericardium?<br />
A. Het gebruik van het Hartszakje is het Hart te befchermen»<br />
en te beletten, dat het door deszelfs gedurige beweging<br />
6 6<br />
met droog worde.<br />
F. Wat is bet Hart ?<br />
A. Het is een zamengeftelde fpier in het midden van de<br />
üorit tulTchen de twee quabben van de Long in het Hartszakje<br />
geplaaft, met een eigen vlies, gelyk alle andere fpieren bekleedt,<br />
en in en aan deszelfs bovenfte en breedfte gedeelte akvc<br />
met vet voorzien : deszelfs bovenfte eind, dat het breedfteï's,<br />
is de Bafis, en deszelfs onderfte eind, dat het fmalfte is, de<br />
slpex, Punt, die een weinig na de linkerzyde legt: de vezelen<br />
van dit fpierachtig lichaam zyn van verfcheide zoorten,<br />
en hebben verfcheide fchikkingen, en al derzelver peezen<br />
zyn in de Bafis van het Hart: twee peezen komen voort bV<br />
een van de kroons flagaderen, waar van de eerfte gaat tulTchen<br />
ae Longs flagader en het rechter oor, en de ander tuffchen<br />
beide de ooren, zy omringen den mond van de groote flasader,<br />
en de imker holligheid van het Hart: waf den mond<br />
van de rechter holligheid aangaat, deze is ook peesachtig;<br />
maar de vezelen, die rontom de Longs flagader eindden<br />
zyn jleezig. De vezelen, die van de "linker holligheid; en<br />
van d£ Longs flagader komen, namentlyk de buitenfte, die<br />
de
«83 Van bet Hart en deszelfs zakje.<br />
de fynfte zyn, gaan in eene rechte linie na de punt van het<br />
Hart: de andere, die naait de oppervlakte leggen , keeren<br />
^ich linkswaarts, tot dat ze aan de punt komen , dan na<br />
omlaag omdraaijende onder de rechter holligheid, wenden zy<br />
zich over de linker holligheid rechtvvaarts na derzelver inplanting<br />
in de Bafis: nog gaan 'er onder de rechte vezelen eenige<br />
andere recht van den mond van de rechter holligheid na<br />
de Longs flagader; van de tegen over gelegen zyde van de<br />
flagader gaan andere vezelen na de tweede pees van de<br />
groote flagader, door beide deze vezelen wordt de mond van<br />
de Longs Ilagader in de toetrekking van het Hart verwydt;<br />
©nder al deze vezelen zyn 'er eenige, welke zich van de<br />
eerfte pees van den groote flagaders mond draaijen, en alszc<br />
op het midden van de rechter holligheid gekomen zyn, keeren<br />
zy weer [opwaarts na het begin van de Longs Ilagader,<br />
of zy eindigen in de vleezige pilaren, en deze vezelen trekken<br />
de holligheden toe, en verwyden ter zei ver-tydt de flagaders<br />
: ook worden de monden van de holligheden met halfronde<br />
vezelen omringt, die de FalvuU, Valvliezen, in de<br />
toetrekking van het Hart behulpzaam zyn. Aan de zyde van<br />
het Septum Medium, Middenfchot, dat naaft de rechter holligheid<br />
is, loopen eenige vezelen recht van de Bafis na de<br />
punt, daar al de andere vezelen alleenlyk rontom de linker<br />
holligheid gaan; eenige van dezelve nogtans gaan halver weg,<br />
andere iets verder, en dan loopenze weer langs de overzyde<br />
na de Bafis; daar zyn 'er ook die in de vleezige pilaaren<br />
eindigen, en andere worden om de punt van het Hart gedraait:<br />
het getal der vezelen, welke de linker holligheid omringen,<br />
is grooter als van de vezelen van de rechter holligheid,<br />
waar van de rede deze is, dat door de rechter holligiieid<br />
het bloed alleen deor de Long, maar door de linker<br />
hol-
Van het Hart en deszelfs zakje. | % 9<br />
holligheid door alle deelen van het lichaam , zelfs tot<br />
^tea^Tf<br />
p e r f t<br />
r d t : e n<br />
^ Ï S e £<br />
zei van het Hart te valter en de toetrekking der holüeheden<br />
te fterker zyn mogt, zoo loopen de vezelen niet fchuf of<br />
Parallel, maar de binnenlte overdvvarfchen aJtyt de bdtenftf<br />
en vermengen zich dikwils onder een.<br />
V<br />
üuitenitc,<br />
V Om een beter denkbeeld van het Hart te hehh<br />
het noodig zyn deszelfs vajlheehting, aders, !f<br />
miwen, watervaten, ooren, holligheden e*jffi'J'<br />
vliezen te onderzoeken: hoe wordt het H a r t v ^ e ^ '<br />
fcd f<br />
W<br />
° r<br />
p dt> f iS 3 3 0<br />
- ° ' iet<br />
Mediaflinum, Middenfchot,<br />
en aan het Pericardium, Hartzakje vaftgies ert<br />
g r t e<br />
°°<br />
^ ^ *<br />
b l J<br />
^ -^ngen!<br />
V Welk zyn de aders en flagaders van het Ka-t ?<br />
A Het Hart heeft twee aders; deze eindigen in de holleader<br />
eer datze zich in het oor ontlaften, en wordenmet<br />
twee flagaderenvandegroote flagaderen afkomlligTvergezeTd<br />
zy loopen door de geheele zelfftandigheid van hetffi^"<br />
en worden Kroonvaten genaamt: de takken van de aderen<br />
van de reehterzyde hebben gemeenfchap met die van d1£<br />
kerzyde, en zoo doen ook de flagaders<br />
adenf Fa<br />
'<br />
U b b m fe<br />
^'oonaders en flag.<br />
A. De flagaders brengen het bloed aan tot voeding en beweging<br />
van het Hart, en de aders brengen het overfchoc te<br />
rug.<br />
F Welke zenuwen worden het Hart toeeigent?<br />
U e t H a r t w o r d e n e e n<br />
A Pt meenigte zenuwen van het aa<br />
Z Y C r f p r e i d e n z i c h ifl<br />
rt ^ o m T ^ ,T een g^t f ;<br />
tal rontom den mond van de groote flagader, en in de linker<br />
O o<br />
~" hol,'
Van het Hart en deszelfs zakje.<br />
holligheid: behalven de zenuwen worden aan het Hart ook<br />
eenige watervaten toegeëigent.<br />
V. Welk zyn de Auriculae Cordis, Ooren van bet Hart ?<br />
A. Aan de Bafis van het Hart zyn twee ooren, aan de<br />
rechter en aan de linkerzyde een. In het rechter oor eindigt<br />
de holleader, en in het linker de longader: liet rechter oor<br />
brengt het bloed, dat het van de holleader ontfangt, in de<br />
rechter holligheid, en het linker oor geeft het bloed uit, dat<br />
van de longader in de linker holligheid komt. Het linker<br />
oor is kleinder, maar dikker als het rechter oor.<br />
V. Van wat voor zelfftandigheid zyn de ooren van het<br />
Hart ?<br />
A. De ooren van het hart zyn zamengeftelt uit twee zoor»<br />
ten van fpierachtige vezelen, die in de pees in de Bafis van<br />
het hart eindigen: daar de holleader in het rechter oor eindigt<br />
, is een ronde peesachtige kring : derzelver uitwendige<br />
vlakte is glad, maar inwendig zynze ongelyk, en vol<br />
kleine vleezige pilaartjes, welke kleine vezelen uitzenden,<br />
die dwars en kruislings over malkander gaan : deze pilaartjes<br />
zyn tuflchen groefjes geftelt. De ooren hebben zenuwen<br />
van de takken van het achtfte paar, en hebben eene toetrekkende<br />
en eene openende beweging, gelyk het Hart.<br />
V. Welk zyn de Harts holligheden ?<br />
A. De Ventriculi Cordis, Harts holligheden zyn twee,<br />
en komen met de twee ooren van het Hart overeen: de zyden<br />
van deze holligheden zyn ongelyk, en vol kleine vleezige<br />
ronde lange voortbrengzels van eene verfcbillende gedaante,<br />
Columns, Pilaaren genaamt; tulTchen deze vezelen zyn<br />
verfcheide groeven; in de zyden van de holligheden, vooral<br />
in de linker, zynze dieper en breeder. De linker holligheid<br />
is naauwer, en langer als de rechter, ook zyn deszelfs<br />
zy-
Van het Mart en deszelfs zakje. 2^1<br />
zyden fterker, en dikker, maar de rechter holligheid fchynt<br />
v.yder.<br />
V Waar door worden de twee holligheden van het Hart<br />
van malkander gefcheiden ?<br />
A. Zy worden van malkander gefcheiden door het Septum<br />
Medium, Middenfchot, het welk eigentlyk de binnenfte zyde<br />
van de linker holligheid is, want deszelfs vezelen zyn nieC<br />
anders als een vervolg van de vezelen van de overzyde van<br />
deze holligheid.<br />
V Wat moet men ontrent de rechter holligheid van het<br />
Hart aanmerken ?<br />
A. Men moet ontrent de rechter holligheid aanmerken,<br />
dat het door het rechter oor het bloed van de holleader ontfangt;<br />
en dat 'er aan den mond van deze holligheid drie driekantige<br />
valvliezen, Tricufpidales, Driepuntigegenaamt, zyn<br />
geplaaft , derzelver breedfte deel is vaft aan den mond van<br />
de holligheid, en haare punten en zyden zyn door kleine vezeltjes<br />
aan de vleezige pilaren gehegt, zoo dat als de holligheid<br />
toe wordt getrokken, en de overzyden malkander naderen<br />
, de punten van de klapvliezen aan een komen en fluiten:<br />
deze drie valvliezen dus vereenigt maken een hollen<br />
nus, Kegel, die de weerkering van het bloed na het oor belet,<br />
en dus wordt het bloed voortgeperft na de Arteria Pulwonalis,<br />
Longs Slagader.<br />
V. Is 'er ook iets ontrent de Longs flagader aantemerken t<br />
A Ja, dat de Longs flagader recht zyn begin neemt uit<br />
de rechter holligheid van het Hart; dat deszelfs mond kleinder<br />
is, als de mond van de holleader, datze drie valvliezen '<br />
Semilunares, Halfmaanswyze genaamt, heeft, welker zelfftandigheid<br />
vliesachtig is; dat als deze klapvliezen van eer*<br />
fcheiden , Sat 'er dan aan het bloed doortogt, om uit de<br />
O 0 % hol.-
apa Van bet Hart en deszelfs zakje.<br />
holligheid ia de ilagader over te gaan, wordt gegeven: door<br />
deze halfmaanswyze klapvliezen nu wordt het bloed belet na<br />
de holligheid weder te keeren, want zoo het bloed zulks wilde<br />
doen, zoo zou deszelfs aandrang de klapvliezen op malkan^<br />
der drukken en fchuiven, en de toegang na de holligheid geheel<br />
worden gefloten. Wanneer nu het bloed doordeLongsflagader<br />
door de geheele zelfftandigheid van de Longe is<br />
voortgeftuwt, als dan wordt het overfchot door de Longsader<br />
in de linker harts holligheid gebragt.<br />
V. Verdient de Long&der en de linker bolligheid van bet<br />
Hart eenige opierkv.ig ? _ j<br />
A. Ja , namentlyk dat het bloed uit de Long door de<br />
Lonc-sader door middel van het linker oor in de linker hollig-<br />
heid Ö<br />
ontlaft : aan den mond van deze holligheid zyn twee<br />
klapvliezen, die om derzelver figuur Mitrales, Myterswyze<br />
genaamt worden: deze klapvliezen zyn in deze holligheid op<br />
dezelve wyze geplaaft, en doen het zelfde werk als de Tricufpidales<br />
in de rechter holligheid, alleenlyk zyn de Myterswyze<br />
iets grooter: eindelyk moet men ontrent de linker holligheid<br />
aanmerken, dat uit dezelve de groote flagader voortkomt,<br />
en dat deze flagader, Aorta genaamt, drie halfmaanfc-he<br />
klapvliezen heeft, welke dezelve gedaante en het zelfde<br />
gebruik hebben, en op dezelve manier zyn geplaaft, als<br />
de halfmaanfche val- of klapvliezen in de Longs flagader.<br />
V. Welk zyn de voornaamjle bewegingen van het Hart ?<br />
A Deze zyn twee, namentlyk de Syflole, en de Diaflole'<br />
de Sy/lole, Zamentrekking of toenyping van de holligheden<br />
van het Hart gefchiedt, als de vezelen van het Hart<br />
zich verkorten, de zyden opzwellen, en de holligheden.aan<br />
alle kanten fterk geperft worden: de Diaflole gefchiedt, als<br />
de vezelen, welke in de toenyping van de holligheden verkol<br />
t
Va:i het Hart en deszelfs zakje. 29 3<br />
Kort waren en ophouden te werken, langer worden, de zyden<br />
verflappen, en de holligheden wyd en ruim worden.<br />
V. Op wat manier gefchiedt de omloop van het bloed in hei-<br />
Hart?<br />
A. De omloop van het bloed gefchiedt door middel van<br />
het hart aldus: de op en neergaande holleader vereenigen in<br />
een, en eindigen in het rechter oor: ter plaatze daarze te<br />
zamenkomen is een uitpuiling; deze uitpuiling noemt men<br />
Ifths?:us, Inham, welke het bloed zoo van de op als van de<br />
neergaande holle ader na het oor voert, en belet, dat het een<br />
niet over het ander in het oor loope: als het rechter oor in<br />
Diajlole is, ontfangt dit oor het bloed uit de holleader, en als<br />
liet in Sy/lole is, wordt het bloed in de rechter holligheid geftort<br />
; wanneer deze overftorting gefchiedt, is de rechter holligheid<br />
in Diajlole; het bloed in de rechter holligheid zynde 3<br />
wordt het bloed uit de holligheid, om dat de holligheid in<br />
Syflole komt, in de Longs ilagader geperft, en het kan niet<br />
weer in het oor komen door de driehoekige valvliezen, dis<br />
met de longader gemeenfchap hebben, en het bloed in het<br />
linker oor te rug brengt; als nu het bloed in het linker oor<br />
wordt uitgeftort, is het oor in Diajlole, het oor nu toeknypende<br />
of in Syflole komende, wordt het bloed uit het oor in<br />
de linker holligheid, die dan in Diajlole is, uitgeftort; het<br />
bloed in de linker holligheid geftort- zynde, nypt de linker<br />
ixolligheid fterk toe, dat is, zy komt in Syflole, en door deze<br />
toenyping van de linker holligheid wordt het bloed uit dezelve<br />
in de Aorta of groote ilagader geftort, want het kan<br />
wegens de Myterswyze klapvliezen niet weer in het ooikomen<br />
, en dus wordt het bloed door het geheele lichaam gevoert.<br />
V; Uit het gezegde ziet men klaar, dat de twee ooren ook<br />
O o 3 als
204 Van'het Hart en deszelfs zakje-<br />
als twee holligheden konnen worden aangemerkt, welke konnen<br />
toenypen en verwyden, en dat als de ooren worden toegetrokken<br />
, dat als dan de holligheden opengaan,' en dat als de<br />
holligheden toetrekken, dat dan de ooren geopent, of verwydt<br />
worden; maar alzoo deze bewegingen over en weder, zoo<br />
lang een menjch leeft, onafgebroken volduuren, welke zyn de<br />
middelen , waar door deze bewegingen, zonder welke men<br />
niet een oogenblik kan leven, worden te weeg gebragt ?<br />
A. Deze middelen zyn de invloed van het bloed, en van<br />
geeften in de holligheden der vezelen, want als die ophoudt<br />
als dan houdt de werking van het. Hart ook op: zoo dat de<br />
gelyke en gedurige bewegingen van het Hart alleenlyk van<br />
een gedurigen en gelyken invloed van bloed en geeften afhangt.<br />
V. Gefchieden de bewegingen van het Hart traag of<br />
fneP.<br />
A. Zy gefchieden fnel en met groote kragt, voor al de<br />
toenyping van de linker holligheid, wanneer het bloed in de<br />
Aorta, groote flagader, wordt overgeftort.<br />
V. Waar uit blykt het, dat het Hart een radde beweging<br />
heeft, en dat het bloed met groote kragt en fnelheid door de<br />
Aorta, groote flagader, en voorts door al de bloedvaten na<br />
alle deelen van het lichaam bewogen en wederom te rug na<br />
het Hart gevoert wordt ?<br />
A. Zulk blykt uit de meenigvuldige toetrekkingen van het<br />
Hart en de hoeveelheid van bloed, die in ydere Diaflole,<br />
Verwyding , en in ydere Syflole, Zamentrekking van de<br />
holligheden van het Hart wordt ontfangen en uitgeftort:<br />
want het Hart wordt gemeenlyk in een uur vierduizend maal<br />
toegetrokken, en vierduizend maal verwydt: in ydere toenyping<br />
van het Hart wordt ontrent een once bloed in de groote<br />
flag-
Van het Hart en deszelfs zakje.<br />
flagader ontlaft, en dus gaan. 'er in een uur vier-duizend oneen<br />
bloed door het Hart, dat is dne-hondert drie-en-dertipond<br />
en vier oneen Medicinaal, en twee hondert en vvftil<br />
ponden ordinaifgewigt. Schoon het niet wel mogelyk is, de<br />
hoeveelheid van het bloed in het lichaam van een gezond<br />
menfeh net te bepalen, en de een menfeh ook veelmeer bloed<br />
als een ander heeft, zoo wordt nochtans de geheele quantteit<br />
van het bloed gemeenlyk op vyf-en-twintig ponden zerekent,<br />
en dus zoude in een uur de geheele maifa van het<br />
bloed twaalf of tien maal in een uur door het Hart gaan; dat<br />
is alle vyf minuten eens, indien het twaalf maal in een uur<br />
Of alle zes minuten eens, indien het tienmaal in een uurdooJ<br />
het Hart wordt gevoert.<br />
V. Dewyl het Hart vier-duizend maal in een uur re/loten<br />
en geopent wordt, en het zelve als in een kruik in een uur<br />
vierduizend oneen Moed ontfangt, en door deszelfs fprinkader<br />
namentlyk de Aorta, groote Slagader, vier-duizend oneen<br />
bloed als uit een bornput door het geheele lichaam ver-<br />
Jpreidt, zoo moet men zich verwonderen over de aanbiddelyke<br />
wysheid en goedheid van den alleen wyzen Maker van dit<br />
aardfche vat. Wat zyn dog de heerlykfle vaten door menieben<br />
konjl gemaakt, indien zy dagelyks worden gebruikt<br />
met algevaren onderhevig van te zullen breken; endoor een<br />
kleinen floot wordenze zeer ligt onbruikbaar gemaakt: daar<br />
aanditin zich zelfs zwakke vat, uit fpieren, aderen, naraderen,<br />
en zenuwen te zamengeflelt, de alwyze God zoodanig<br />
een vermogen beef t gegeven, dat het zeventig, tachentt<br />
en meer jaren kanflaande blyven, niet tegenjlaande het da-<br />
m y a e r<br />
^ê?I§¥^®><br />
W*nblik%een verbazende<br />
wyze wordt bewogen. Indien nu het Hart van buiten e n!<br />
ge wonden wierden toegebragt, en het dus in zyne werken<br />
Wierdt
2pg Vin het Hart en deszelfs zakje.<br />
wier dl gejïoort, boe zou men zulke wonden moeten aar*<br />
marken ?<br />
A. Uit de befchryving, die wy van het Hart en deszelfs<br />
gebruik en werking hebben gegeven, blykt het, dat 't niet anders<br />
zyn kan, of alle wonden van het Hart, die deszelfs bewegingen<br />
beletten, en tot deszelfs zelfsftandigheid indringen<br />
, en dus een fcheiding van het geheel maken, zyn volkomen<br />
doodelyk.<br />
V. Maar indiende Kr oom aten, als daar zyn de aders,<br />
flagaders en zenuwen vdti dien naam alleenlyk wierden ge-<br />
'queft, zonder dat de wonder, tot in de holligheden doorgingen,<br />
zou men ook zidke wonden van bet Hart onder de volkome::<br />
doodelyke wonden ftellen)<br />
A. Dewyl door de quetzing van deze vaten, vooral zooze<br />
geheel zyn afgefneden, de dood terftont volgt, zoo moet<br />
men dezelve wel degelyk onder de volkomen doodelyke wonden<br />
ftellen : en zoo de kroonaders, flagaders en zenuwen<br />
niet geheel zyn afgefneden, zoo zal het Hart dog zyne werkzaamheid<br />
verliezen, alzoo de fpiervezelen niet genoegzaam<br />
zullen opzwellen door gebrek van bloed en geeften, want<br />
de zenuwen gequeft zynde zullen niet alleen de dierlyke gees.<br />
ten beginnen te ontbreken, maar daar zullen ook ftuiptrekkingen<br />
in het Hart, en in alle deelen, welke met het Hart<br />
gemeenfchap hebben, ontftaan, waar door het Hart geheel<br />
in zyne werkingen zal worden belet, en het leven zal worden<br />
uitgebluft, en dus zyn zelfs de wonden van de Vafa<br />
Coronaria, Kroonvaten van het Hart, volkomen doodelyk te<br />
achten.<br />
V. Maar zyn de wo-iden van het Pericardium, Ilarïs*<br />
%akje Van eenig aanbelang ?<br />
JL Dewyl alle wonden van het Hart door geen konft oi<br />
plaats*
Van het Hart en deszelfs zakje. ïyf<br />
plaatsmiddelen konnen worden genezen, zoo om deszelfa<br />
levendige werkzaamheden en bewegingen, als om de ortmogelykheid<br />
van de plaats om de wonden te konnen behandelen;<br />
en fchoon het wel waar is, dat het Hartzakje zich nog<br />
eerder als het Hart voordoet, nogtans laat de Kond niet toe<br />
om de wonden van het Hart of deszelfs zakje in levendigen<br />
te onderzoeken, en dewyl het Hartezakje niet wel kan worden<br />
gekweft, zonder dat liet Hart of andere deelen en vaten<br />
te gelyk worden beledigt, zoo zyn de wonden van het Hartezakje<br />
niet alleen van eenig aanbelang, maar men moetze<br />
Zelfs onder de volkomen doodelyke ftellen, fchoon dat de gekwefte<br />
eenige dagen na het ontfangen van de wonde had<br />
geleeft: want alhoewel de dood niet terftont op alle wonden<br />
van het Hartezakje volgt, nogtans fterven de Lyders weinig<br />
dagen daar na, of door de belette levendige werkingen van<br />
het Hart, of door eene ontfteeking van het zakje zelfs, of<br />
van de nabyleggende deelen, die aan het zelve vaft zyn, als<br />
daar is de Long, het Middenfchot, en het Middenrift.<br />
V, Maar dewyl het Pericardium met water is opgevult, zoo<br />
dat het Hart als in het water dry ft, zoo kan immers het<br />
Hartezakje worden gewondt, zonder dat het Hart wordt<br />
beledigt, en dus zou men de oorzaak van de dood eer aan het<br />
ontloopen van dit vocht, als aan de wonden van het zakje<br />
hebben toe te fehryven ?<br />
A. Het is wel waar dat mogelyk door eenige klieren eenig<br />
vocht tot bevochtiging van het Hart en van dit zakje wordt<br />
afgefcheiden, maar dit vocht is weinig, en indien iemant<br />
fchielyk, zonder dat hy van te voren is ziek geweeft, fterft,<br />
en men onderzoekt als dan het Hartezakje , als dan zal men<br />
in het zelve weinig en zomtyts geen vocht, zoo als ik meer<br />
als eens heb gezien, vinden: en dus kan men niet de oorzaak<br />
Pp van
pS F m bet Hart en deszelfs zakje.<br />
van de dood op d© ontlaftiog van dit water leggen \ maar<br />
men moet dezelve in het gekwefte deel, en in de deelen, die<br />
'er om en by gelegen zyn, zoeken.<br />
V. Hoe kan men weten,, als iemant aan een wonde in de<br />
Borft is geftorven, of het Hart, bet Hartszakje of eenig ander<br />
deel is gekweft ?<br />
üfi Mén moet om des aangaande wel kundig te zyn de<br />
Borft openen.<br />
• V. Op wat voor een manier wordt de Borft in zoo een geval<br />
geopent?<br />
A. Men legt het Lyk op den rug, en zoo de wonde niet<br />
jn den weg is, begint men van het bovenfte van het borftbeen<br />
de inlnyding, en men vervolgt dezelve tot een weinig<br />
beneden het zwaardwyze kraakbeen , fnydende de gemeene<br />
bedekzelen en de fpieren tot op het borftbeen door, dan fnydt<br />
men van de eerfte inlnyding van boven over het (leutelbeen<br />
tot op het gewrigt van de fchouder; deze fhee gedaan hebbende,<br />
maakt men een en dezelve inlnyding'over het fleutelbeen<br />
tot op het gewrigt van de andere fchouder, zoo dat deie<br />
drie infnydingen een T vertoonen, even zoo doet men aan<br />
het onderfte einde van de eerfte infnyding makende van het<br />
Zwaardwyze kraakbeen aan yder zyde een fnede, welke over<br />
dwars tot aan de beenige gedeeltens van de ribben ftrekt,<br />
Deze infnydingen gemaakt hebbende, fcheidt men de dekzelen<br />
en fpieren van de beenderen aan beide de zyden af, opdat<br />
het borftbeen en de kraakbeenige deelen van de ribben volkomen<br />
bloot leggen, wanneer men voorzichtig de zamen voeging<br />
van de kraakbeenderen van de ribben aan de ribben met een<br />
mesje los fnydt, wel zorgdragende, dat men niet dieperfnyde<br />
als de kraakbeenderen dik zyn: vooral moet men alle voorzigtigheid<br />
ontrent de bovenfte ribben, en het fleutelbeen gebruiken<br />
,
Van het Hart en deszelfs zakje. £9£<br />
bmiken, opdat men de onderfleutelbeens vaten niet kwe'.ze:<br />
de zamenvoegingen dus losgemaakt hebbende, fnydt mende<br />
tulTchenribbige fpieren en het ribbenvlies door, ook fcheidt<br />
men voorzichtig het middenrift van het uiterfte van het borftbeen<br />
, en van de baftaard ribben, men ligt het borftbeen op,<br />
en terwyl men het opligt, maakt men met een voorzichtige<br />
fnede het middenfchot van het zelve los, en men buigt het geheele<br />
borftbeen met de daaraan hangende kraakbeenige deelen<br />
der ribben na het hoofd: zoo men geen ruimte genoeg<br />
heeft, fcheidt men nog een gedeelte van de gemeene bekleedzelen<br />
en de fpieren aan wederzyden van de ribben, en men<br />
fnydt met een ribbefchaar aan wederzyden nog een ftuk van<br />
de beenige gedeeltens der ribben weg: dus de holligheid, in<br />
welke de wonde is, geopent hebbende, neemt men al het<br />
buiten gevaat bloed met een fpons voorzichtig op, latende<br />
de ingewanden in haaren natuurlyken ftand leggen. Als alles<br />
gereinigt is, fpeurt men met alle omzichtigheid de wonde na,<br />
want zommige wonden zyn door de punt van een fcherp<br />
werktuig gemaakt, en zommige wonden fluiten zoodanig,<br />
datze zomtyts zeer moeyelyk zyn te ontdekken: ook zyn de<br />
gefchoten wonden dikwils zeer moeyelyk na te gaan, vooral<br />
als de binnenfte met de buitenfte geen overeenkomft hebben:<br />
nogtans wordt veelal ter plaatze daar de wonde is een zwarte<br />
plek ontdekr, die door geftremt bloed en verbreking der vaten<br />
is ontftaan; deze plaats moet men ten einde toe met een<br />
blaaspypje, wafchligt, buigzame fonde , of ook wel met<br />
een mes nafpeuren, wel zorg dragende, dat men met het<br />
inftrument, dat men gebruikt, geen nieuwe wonde make,<br />
of iets kwetze: zoo de wonde hoog is, en men zeer veel buiten<br />
gevaat bloed vindt, zynde het Hart en de Long niet gekweft,<br />
dan moet men denken, dat 'er groote vaten zullen<br />
Pp z ge-
Van den Buik en bet Bmkvlies.<br />
gekweft zyn, waarom men alle zorgvuldigheid moet gebrutke,<br />
om dezelve, zonder eenige vaten te kwetzen, veel minder<br />
aftefnyden, te ontdekken; daarom zal men het Hartszakje<br />
met alle voorzichtigheid van onderen na boven Icheiden,,<br />
en vervolgens de vaten ontblooten : ook moet men verdagt<br />
zyn, dat onder de borftklier de boog van de groote flagader<br />
is geplaaft; opdat men dit aanzienlyk vat niet kwetze, moet<br />
men alle voorzichtigheid gebruiken, en de borftklier aficheiden,<br />
het welk in vette lichaamen zeer moeielyk gefchiedt<br />
LXXVI, H O O F D D E E L .<br />
Van den Buik en het Buikvlies.<br />
V. T TEt Hoofd, de Hals en de Borfl afgebandelt heb-<br />
JL X bende, zullen wy tot in den Buik nederdalen,<br />
en daar in het Net, de Maag, de Darmen, het Darm-'<br />
fcheil, de Melkvaten, den Chylbak, de Chylbuis, de Lever,<br />
de Galblaas, de Milt, het Klierbedde, de Nieren, de Pisleiders,<br />
de Waterblaas, en de Teeldeelen befebouwen. PP a<br />
is de Buik ?<br />
A. De Buik maakt de derde grpöte holligheid van het lichaam<br />
uit: hy ftrekt zich van het zwaardwyze kraakbeen tot<br />
het fchaambeen uit: deszelfe voorfte deel wordt de onderbuik<br />
en het achterfte de rug genaamt.<br />
V. Wat de gemeene bekleedzelen, de fpieren, de vaten<br />
en de heenderen, welke tot den onderbuik en den rug bc~<br />
boor en, aangaat , van dezelve hebben wy in het verhandelen<br />
van die deelen gefprooken. Welke deelen zyn het<br />
van de Partes Continentes, Begrypende of Bevattende deelen<br />
van den Buik, welke nog eenige aanmerking verdienen?<br />
A.
[Van den Buik en het Buikvlies. 3 o i<br />
'A De Navel en deszelfs vaten, de witte ftreep, en het<br />
buikvlies of de Penszak.<br />
V. Wat is de Umbilicus, Navel)<br />
A, De Navel, in het midden van den buik geplaaft, is<br />
niet anders als een gering overblyfzel met het lidteeken van<br />
de afgefneden navelftreng.<br />
V. Welk zyn de Vafa Umbiliealia, Navelvaten?<br />
A. Het zyn die vaten, waar door de vrucht in's Moeders<br />
lichaam met het moederlyke bloed wordt gevoedt, en na de<br />
geboorte door de afbinding van de ftreng geheel buiten gebruik<br />
raaken, en door den tydt in banden veranderen, in zoo<br />
verre dat het iets zeldzaams is, wanneer deze vaten in bejaarden<br />
hol worden gevonden.<br />
V. Welk is de Linea Alba, Witte Linie?<br />
A. De witte Linie of ftreep beftaat uit te zamenkomende<br />
peezen van de fpieren van den buik; zy fcheidt den buik naar<br />
de lengte in twee gelyke deelen, en is onder de bekleedzelen.<br />
van den buik te zien.<br />
V. Wat is het Peritonseum, Buikvlies)<br />
A. Het is een dun en zacht vlies, even onder de fpieren<br />
van den Abdomen, Buik, geplaaft, en omvangt alle de ingewanden<br />
van den buik, de geheele binnenzyde van de buiks<br />
holligheid bekleedende: deszelfs vlakte, die aan de fpieren<br />
vaft is, is ongelyk, maar de inwendige vlakte is glad. Men<br />
vindt in het zelve zeer veel kleine klieren, welke dit vlies glad<br />
maken en bevochtigen : het kleeft aan de dwarfche fpieren<br />
van den buik, als mede aan de Linea Alba, Witte Streep,<br />
en bekleedt met deszelfs bovenfte deel het middenrift, waar<br />
aan het ook gehegt is: deszelfs onderfte deel is aan liet fchaambeen,<br />
en het achterfte van dit vlies is aan het heiligbeen en<br />
aau de wervelbeenderen van de lendenen vaft. Het beftaat<br />
Pp 3 uit
3oa<br />
Van den Buik en het Buikvlief,<br />
uit twee vliezen, waar tuffchen de ftammen der bloedvaten<br />
met eenige hunner takken, de Chyl ontfanger, de Nieren,<br />
Pisleiders en de Blaas gelegen zyn; en daarom zegt men,<br />
dat deze deelen in de Buplicatura Peritonai, Verdubbeling<br />
van het Buikvlies leggen: maar alzoo het onderfte gedeelte<br />
van dit vlies zeer dun is, voornamentlyk tuffchen de Blaas<br />
en de fchaambeenderen, zoo is het, dat zommigen willen,<br />
dat de Blaas niet in de verdubbeling van het Buikvlies is geplaaft.<br />
V. Heeft het Buikvlies ook Proceffus, Voortbrengzels?<br />
A. Ja, namentlyk deszelfs buitenfte vlies heeft tweevoortbrengzels,<br />
gelyk twee fcheeden ; zy gaan door de ringen<br />
van de dwarfche fpieren in de liezen , om de ronde<br />
banden der Lyfmoeder in de Vrouwen , en de Zaïd-<br />
Vaten in de Mans door te laten : als deze voortbrengzels<br />
tot de ballen in de Mans gekomen zyn, wordenze wyder:<br />
zy maken de Tunica Vaginalis, Scheede Rok, en het binnenfte<br />
vlies, dat by uitftek dun is.<br />
V. Welke vaten worden het Buikvlies toegeëigent)<br />
A. Het Buikvlies worden aders, flagaders, zenuwen,<br />
en watervaten toegeëigent. Aders en flagaders van de<br />
Middenrift, van de Mam-, van de Onderbuiksfpier, en van<br />
deZaadvaten: deszelfs zenuwen komen van de takken, weidoor<br />
de fpieren van den buik zyn verfpreidt; de watervaten<br />
zyn weinig en ontlaften zich in de Kronkeldarms klieren,<br />
Giandula Iliaca genaamt.<br />
V. Wat moet men aangaande het Buikvlies aanmerken ?<br />
Dat het door de Elafticiteit of veerkragt van zyne vezelen<br />
zich lichtelyk in en uitrekt, gelyk in de ademhaling en in het<br />
zwanger gaan der Vrouwen is te zien: en dat zoo het komt te breken<br />
, 'er een breuk ontftaat, of in de lies, of in den navel, of in<br />
het balzakje. V.
Fan bet Darmnet. 303,<br />
LXXVII. HOOFDDEEL.<br />
Vm het Darmnet.<br />
(i F. Wf^t k het Omentum, Darmnet ?<br />
• A. V V Het is een dubbeld met veel vet begroeidt vlies,<br />
hebbende de gedaante van een beurs, of zak: het bedekt het<br />
jjroofte gedeelte der darmen: aan de reehterzyde wordt het<br />
aan de holligheid van de Lever gehegt, in de linkerzyde aan<br />
de Milt', rugwaarts aan dat gedeelte van den Karteldarm,,<br />
het welk onder de Maag leidt, en voorwaarts van boven aan<br />
het voorfte gedeelte van de Maag en den twaalfvingeren<br />
darm: deszelfs onderfte deel leidt boven op de darmen<br />
los,<br />
F. Welk zyn de vaten van het Darmnet*<br />
A, De vaten van het Darmnet zyn zeer meenigvuldig:<br />
deszelfs aders komen, van de poort-, maagdarmsnets rechter<br />
en linker aderen; takken heeft het van de maags flagader<br />
, en zenuwen van de tulfchenribbige en het verfpreidende<br />
paar: al deze vaten met verfcheide kleine klieren vergezeldt<br />
loopen tulTchen twee linien vet, en verlpreiden zich niet<br />
onaardig over het geheele net uit: ter plaatze daar men weinig<br />
of geen vaten ziet, is het Darmnet zeer dun en doorfchynend.<br />
. F. Welk is het gebruik van het Darmnet ?<br />
A. Het befchermt de ingewanden, bevordert de beweging<br />
der darmen, en deszelfs vet ftrekt in tydt van nood het lichaam<br />
tot voeding.<br />
• F. Dewyl het net een zamenweefzel van aderen, Jlagaderen<br />
en zenuwen is, hoe moet men de wonden van bet Darmnet<br />
aanmerken ?<br />
A.
jo* Fan het Damnet*<br />
A. Alzoo deze vaten alleenlyk maar dunne fprankeii zyn;<br />
en geene groote bloedftorting veroorzaken , behalven dat<br />
men by de wonden kan komen, en hulpmiddelen door de<br />
konft ter genezing aanwenden, en men, een gedeelte van het<br />
net, het welk buiten de wonden hangt, en reets blaauw ziet,<br />
afgefneden, en het gezonde deel wederom binnen gebragt<br />
zynde, kan leven, zoo konnen de wonden van het net niet<br />
anders, zoo 'er de dood opvolgt, als wonden, die by toeval<br />
doodelyk zyn , worden aangemerkt; maar zoo met het<br />
net te gelyk de aders en ilagadere van de Lever en van de<br />
Milt, die 'er zeer digt voorby en heen loopen, of groote<br />
takken, die aan deze vaten eigen zyn, zyn gekweft, als dan<br />
moet men deze wonden onder de volkomen doodelyke wonden<br />
ftellen.<br />
F> Maar hoe kan men weeten of zulke vaten zyn gekwe<br />
of niet ?<br />
A. Om niet alleen van de wonden van het net, maar<br />
van alle wonden der ingewanden in den buik opgefloten,<br />
wel te konnen oordeelen, moet de buik na de dood, en dat<br />
niet lang na dezelve, beft is het twintig uuren na het overlyden,<br />
op dat men volkomen van de dood van den Lyder mag<br />
verzekert zyn, geopent worden; ten ware dat de wonden zoo<br />
groot en geweldig waren aangekomen, dat 'er aan de dood<br />
van den Lyder geen twyfel is, wanneer men, om alle bederf<br />
der ingewanden voor te komen, hoe eer hoe liever den buik<br />
moet openen.<br />
F. Op wat wyze wordt de Buikgevoegelykft geopent)<br />
A. Om den Buik te openen is het genoeg , indien het<br />
de wonde toelaat, van het zwaardwyze kraakbeen bezyden<br />
den navel heen tot op het fchaambeen de bekleedzelen, Ipieren<br />
en het buikvlies te doorfnyden, en dan van de eene zyde tot<br />
aan
Van de Maag en Darmen. 3 o y<br />
-aan "de andere een gelyke fneede, welke over de eerfte<br />
kruift, te doen: want dan heeft men vier Jappen, en deze<br />
buitenwaarts gehaalt zynde, is 'er overvloedig ruimte • de<br />
Buik dus geopent zynde, moet men bet uitgevaate bloed met<br />
fpongien weg doen, en alle voorzichtigheid in het onderzoeken<br />
van de wonden gebruiken, zoo als wy reets in de wonden<br />
van de I^orft hebben aangetoont.<br />
V<br />
LXXVIII. HOOFDDEEL.<br />
' XAT Ameer<br />
Van de Maag en Darmen.<br />
w<br />
r y van de deelen in den Hals opgeflo-<br />
V V ten fpraken, en het Slokdarmshoofd onderzochten,<br />
hebben wy te gelyk van den Slokdarm gefproken en<br />
gezien, dat dezelve door het Middenrift heen gaat relyk<br />
ook in het verhandelen van de gaaten van het Middenrift is<br />
gebleken, derhalven zullen wy, nu we in den Buik gekomen<br />
zyn , het vervolg van den Slokdarm nagaan, en dus de •<br />
Maag en de Darmen naauwkeurig onderzoeken: wat is de<br />
Maag ?<br />
A. De Maag, Ventriculusgenaamt, is een verwyderinz<br />
van den Ilokdarm in de gedaante van een zakpyp- zy lest<br />
even onder het Middenrift; aan deszelfs reehterzyde iszeeL<br />
deeltelyk door de Lever bedekt, aan haar linkerzyde raakze<br />
de Milt, en aan deszelfs bodem den karteldarm, waaraanhet<br />
xJmentum ook gehegt is.<br />
V. Hoe wordt de Maag verdeelt)<br />
A. Men kan de Maag verdeden in deszelfs mond, trrond.<br />
en ontlafter.<br />
5<br />
*<br />
V Wat is de mond van de Maag ?<br />
Q-q A
3p& Fan de Maag-m^amm*<br />
A. De Bapad van, de. Maag , Cardia genaamt» k dfc.bei-r,<br />
ventte ingang van de Maag; hy is een vervolg van den ilokdarm<br />
, en neemt zyn begin aan het Middenrift » waaraan hy<br />
is vaftgehegt. Dit gedeelte van de Maag/is wegens deszelfs<br />
meenigvuidige zenuwen by uitftek gevoelig» en is linkswaartsgöplaaft.<br />
V. Welk is de grond van de Maag ?<br />
A. De grond van de Maag is deszelfs wydfte onderfte deel:<br />
in het zelve vindt men veel rimpels en klieren, waar uitf het<br />
Liquor Gqftricus vloeit. «<br />
V. Wat is hel Liquor Gaftricus», Maagzap)<br />
A. Behalven het zap, dat uit de klieren van de Maag<br />
vloeit» behooren tot het zelve de vochten, welke uit de klieren,<br />
van den Ilokdarm en van de fpeekzelvaten doorr de keel<br />
en flokdarmv in de Maag nederdalen. Men mag deze vochten<br />
als een feheiyogt aanmerken» het welk, benevens de bewegingen<br />
van de Maag en van de omleggende ingewanden,. '<br />
de fpys ontbindt, en in Chyl verandert.<br />
V. Welk is de ontlajler van de Maag ?<br />
A, De ontlafter van de Maag , Fyloms of Jmitor genaamt,<br />
is dat gedeelte van de Maag, waar in de ontbonden,<br />
fpys fchuins opklimt en waaraan de Dammen hun begin nemen;.<br />
by. dezen mond zyn de rokken van de Maag veel dikker als ergens<br />
: de binnenfte rok heeft alhier eene dikke en fterke verdubbeling<br />
in de manier van een ring, zy dient als een valdeur<br />
voor den Maags ontlafter, wanneer hy. zich toefluit.<br />
V. Uit hoeveel vliezen is de Maag zamengeftelt ?<br />
A De vliezen van de Maag zyn vier, namentlyk een<br />
vlies-,, fpier-,. zenuw-, en wol- of klierachtig vlies.<br />
V. Welk is de 1 unica Membranofa, Vliesachtige Rok of<br />
vlies ?.<br />
A.
Fan $e Mm% m Domen. %&f<br />
2f. De vliesachtige rok van de Maag ie de boitenfte, en<br />
komt van het buik vlies.<br />
F. Welk is de Tunica Mufculófa, Spierachtige Rok)<br />
A. De fpierachtige rok is het tweede vlies, en is uitrechte<br />
en ronde vezelen gemaakt; de rechte loopen over het bovenfte<br />
deel van de Maag boven deszelfs l<br />
bovenften en onderften<br />
mond, en de ronde loopen fchuins van boven 'van de Maag<br />
na den bodem: van deze dalen de binnenfte aan de rechter,<br />
en de buitenfte aan de linkerzyde: door de werking van deze<br />
vezelen gefchiedt de wormswyze fee weging, dewelkegrootelyks<br />
de ontbinding ,van de fpys en deszelfs voortftuwisg<br />
bevordert.<br />
F. Welk is de Tunica Nervofa, Zenuwachtige Rok?<br />
A. Deze rok is het derde vlies van de Maag: 'hy is zeer<br />
dun en geheel zenuwachtig : daarenboven is hy zeer gevoelig.<br />
F. Welk is de Tunica Villofa tf/ -Glandülöfe -,
3ptf Van de Maag en Darmen.<br />
-na de poortader,, de korte na den milttak, en de kroon»<br />
aders loopen rontom de Maag: de flagaders van de Maag komen<br />
van de büiks flagader en de zenuwen zyn van het dolende<br />
of achtfte paar, als mede van de zenuwachtige vlechting<br />
van de Myposhondria, Zyd boven onderbuiks zenuwen:<br />
ook worden 'er aan den bodem van de Maag eenige fpranken<br />
van de zenuwen van,het Darmfeheil medegedeelt: de watervaten,<br />
hier en daar verfpreidt,, loopen na den Chylzak,.<br />
. W. Welk gebruik.heeft de. Maag?<br />
A. Deszelfs voornaamfte gebruik is; de fpys te ontfangen,<br />
dezelve te ontbinden,, en door den poortier na de darmen<br />
voort te ftuwen: daarenboven wordt in de Maag door deszelfs<br />
zap aan de zenuwen een gevoel verwekt, het welk. wy<br />
honger noemen.<br />
V. Als de fpys nu genoegzaam ontbonden is.,, blykt het y<br />
datze door de werking der fpierachtige vezelen van de Maag<br />
in de Darmen wordt ontlafl; welk zyn de Darmen )<br />
A. De Darmen zyn een lange pyp ontrent zesmaal langer<br />
als het lichaam, en overal met bochten of omwindingen aan,<br />
het Darmfeheil vaftgehegt: de vliezen.van de Darmen komen<br />
met die van de Maag overeen,<br />
V. Hoe wordt deze Darmpyp verdeelt ?<br />
A. Deze pyp wordt verdeelt in een twaalfvingeren darm,<br />
:in nuchtere darmen,, in een omgewonden of kronkeldarm in<br />
een blinden darm, in een karteldarm en ineen rechten darm:<br />
of men verdeelt deze pyp in drie dunne,, en in drie dikke<br />
darmen : de dunne zyn de twaalfvingeren, de nuchtere en<br />
kronkeldarm; de dikke zyn de blinde, de kartel en de rechte<br />
darm.<br />
V. Welk is de Inteftinum Duodenum, Twaalf vinger en<br />
Darm ?<br />
A.,
Fan de Maag, en Darmen, 3PP<br />
A. Deze Darm is het eerfte deel van de darmpyp, hy<br />
volgt aan den Maags ontlafter, van waar hy neerwaarts<br />
draajende een weinig onder de Maag na de linkerzyde over<br />
de wervelbeenderen loopt, en eindigt aan de eerfte omwinding<br />
van den karteldarm: hy is ontrent twaalfvingeren lang,<br />
na zyn beneden eind zyn 'er twee buizen, welke in deszelfs<br />
holligheid eindigen; door de eerfte Dufius Communis Cholidocbus,<br />
Gemeene Galvoerder, wordt de Gal, endoordetweede<br />
Dudus Pancreaticus, Klierbedde Buis, wordt het Suecus<br />
Pancreaticus,, Alvlees of Kherbedde zap ln de holligheid van<br />
dezen darm ontlaft: de rokken van dezen darm zyn dikker<br />
als die van de andere. Zommige merken dezen darm. aan<br />
als een tweede maag; in dezelve zyn zeer veele klieren, welke<br />
een overvloedig vocht tot verdere ontbinding, van de<br />
Chyl ontlaften ; dit vocht, met dat van het klierbedde en<br />
met de gal vereenigt , en met de Chyl vermengt , ftrekt<br />
grootelyks om de Chyl verder te verdunnen,, en te volmaken.<br />
F. Welk is de Inteftinum Jejunum,. Nuchtere Darm)<br />
A. Deze Darm begint,, daar de twaalfvingeren darm eindigt,<br />
namentlyk aan de eerfte omdraaijing der darmen onder<br />
den karteldarm ; hy maakt verfcheide draaijingen van<br />
de linker na de reehterzyde,, en van de rechter wederom na<br />
de linker, en loopt tot aan den kronkeldarm,, beflaande het<br />
geheele bovenfte gedeelte van het Regio Umb\licali$, Navel<br />
Geweft: deszelfs lengte is ontrent twaalf of dertien fpannen;<br />
hy heeft veele Falvula Conniventes,, Toetrekkende Val of<br />
klapvliezen,, en verfchilt alleenlyk van den kronkeldarm, dat<br />
hy meer melkvaten heeft, en altydt lediger wordt gevonden,<br />
als mede» dat deszelfs binnenfte rok met meer vouwen is<br />
voorzien.<br />
g i o Van de Maag en Darmen.<br />
V. Well is de Inteftinum Ileum, Kronkel- of Omgewonden<br />
Darm ?<br />
A. Deze Darm is de laafte en de kleinfte van de dunne<br />
darmen, hy is omtrent twintig fpannen lang, en begint daar<br />
de nuchtere darm eindigt, en gaat 'voort, makende verfcheide<br />
draaijingen en ömwindingen, die het onderfte deel van het<br />
navel gfeweft en de geheele plaats tuffchen de darmbeenderen<br />
met rechte hoeken tot aan het begin van den karteldarm vervullen.<br />
In dezen darm is het valvlies van Bauhinus, waar<br />
door het te rug loopen van de ftóffe, die in den darm is , belet<br />
wordt.<br />
V. Welk fs 'de Inteftinum Cxcum, Blinde Darm'?<br />
A. Deze Darm is niet meer dan de breette van vier vingeren<br />
'lang, hy is tuffchen den kronkeldarm en den karteldarm<br />
geplaaft: aan den'Zeiven is het Appendix Vermiformis s<br />
'Wormswyze Aanhanzel, en om dat hy maar aan een eitlti<br />
open is, wordt hy de 'blinde darm genaamt: hy is niet aan<br />
het darmfeheil, maar door middel van het buikvlies aan de<br />
rechter nier gehegt, en gedurende den tydt dat de Vrouwen<br />
zwanger gaan, voor al op het laafte van haar dragt, wordt<br />
dezelve gemeenelyk vol gevonden: wat deszelfs gebruik aangaat<br />
, daar ontrent is niets zekers fe 'bepalen.<br />
V. Welk is de Inteftinum Colon, Karteldarm ?<br />
A. Deze Darm is zes fpannen lang, en de wydfte van<br />
alle darmen: hy begint aan hét vervolg van den kronkel- of<br />
omgewonden darm, 'en'eindigt aan den rechten darm: hy<br />
loopt van zyn begin aan de'rechter zyde opwaarts, en gaat<br />
onder de maag heen tot aan de lirtkerzyde, dan'gaat hy weder<br />
nederwaarts, en maakt eindelyk de FleXura Sigmoidea,<br />
Griekfche S gelykende bogt: aan 'deszelfs begin is een valvlies,<br />
zynde een voorbrengzel van den binnertften rok,<br />
wel-
Fan de Maag en Darmen. 3 E t<br />
welke, belet de vuiligheden wederom te-keeren: voorts,heeft<br />
hy, een fterken band, die langs de bovenzyde van den om.<br />
gewonden darm na den rechten darm loopt, en hem tegen<br />
de zwaarte der vuiligheden verfterkt, en in ploojen of cellen<br />
te zamentrekt, deze cellen maken met de Falvul* Conniven-<br />
^^m^l^m dat de vuiligheden niet gedurig<br />
ontlaften : ook zyn de fpierachtige vezelen van dezen<br />
darm grooter en fterker als van de andere darmen, om dat 'er<br />
m d e vuüi<br />
Smmenf ° g heder<br />
> *> doen. op-<br />
F. Welkis de InteCtmum Reclum., Rechte Darm?<br />
A De rechte darm js de laafte der. darmen, hy is omtrent<br />
d S S S ^ O T 1<br />
^ ^ h<br />
tZl<br />
* ^ de kartel-<br />
g<br />
'i T Zd[<br />
r t ° k k e n 2 y n d M e r a l s d i e<br />
den kar-<br />
Ï 2 ? et^ndf ^ T' f° WOTd<br />
^oorhetbuikvliesac^<br />
Tv vnn ,n ƒ !t ^ i<br />
0<br />
* 6 0<br />
in de Mannen is<br />
tm^^^t^— de<br />
*~ -<br />
F Worden, aan den, Rechten Damnfpimen. toegeëigend<br />
A. Ja, namentlyk ter plaatze daarze den aanmaakt- deze<br />
/pieren zyn drie, namentlyk twee Elevator-es Ani Aars<br />
optrekkende of oplichtende gieren , e„ Ad<br />
F.. Eer, wy, tot het Darmfeheil overman mv 1<br />
wonden van de Maag g de DartTond^ke7 en<br />
zien voor hoe verre dezelve doodelyk zyn of niet • Tl '<br />
den van de Maag volkomen,doodelyk? 1<br />
' W<br />
*<br />
A Daar ontbreken geen, voorbeelden, dat'er wonden van<br />
fefefj zynze zeldzaam, t ^<br />
behoeft, derzelver genezingen aan de konft niet dank te w^-<br />
ten;:
312<br />
Van de Maag en Darmen.<br />
ten: derhalven durven wy geruftelyk alle wonden , welke tot<br />
in de holligheid van de Maag doorgaan, ten zy dat de bovenfte<br />
mond, de bodem of de ontlafter gekweftzy, onder de<br />
volkomen doodelyke wonden ftellen; het is wel waar, dat de<br />
wonden van den Cardia, bovenfte mond van de Maag, de Lyders<br />
fchielyker dooden, om de meenigvuldige vaten en de gemeenfchap<br />
met het Middenrift; maar de wonden van den bodem<br />
en van den ontlafter-van de Maag, welke doorgaan,<br />
zullen niet minder doodelyk zyn, als die van den bovenden<br />
mond; want de toevallen als ftuipen, bloedftortingen, ontlading<br />
van chyl door de wonden, belette chylmaking, moeten<br />
den Lyder nootzakelyk het leven benemen: de wonden<br />
dan, die ooit van de Maag zyn genezen, moeten klein en<br />
in deszelfs buitenften rok zyn geweeft, en moeten als zeldzame<br />
genezingen door hulp van de natuur worden aangemerkt.<br />
V. Maar daar zyn voorbeelden van mejjen flikkers, en die,<br />
na dat het mes is uitgehaalt, zyn genezen, derhalven mag<br />
men de doorgaande wonden van de Maag niet onder de volkomen<br />
doodelyke wonden fteilen?<br />
A. Indien de exempelen van meffen flikkers waar zyn, en<br />
dat zy, na dat het mes is uitgefneden, zyn genezen , dan<br />
moet men zulke exempelen als ongewoone en gevallige genezingen<br />
aanmerken, dewelke tot geen algemeenen regel konnen<br />
ftrekken: en dus zeggen wy, dat alle wonden van de<br />
Maag, waar ontrent de konft geen magt heeft gehad om de<br />
doodelyke gevolgen, die 'er natuurlyk uit moeften voortkomen<br />
, te verhinderen, indien by de opening van het lichaam<br />
blykt, dat zulke wonden ongenezen zyn gebleven, al was<br />
het ook dat 'er gevallen waren, waarin de natuur meer hulpe<br />
had bewezen, volkomen doodelyk moeten worden geoordeelt.
Van de Maag en Darmen. % x %<br />
V. Hoe moeten de wonden van de Darmen worden aangemerkt)<br />
A. Dat alle groote wonden der Darmen, indien men dezelve<br />
niet kan bereiken, wegens derzelver gedurige Motus<br />
Periftalticus, Wormswyze beweging, en de uitftorting van<br />
de Chyl of vuiligheden in de holligheid van den buik, en derzelver<br />
fchielyke ontfteking en verfterving, en de verhindering<br />
om de konft- of plaatsmiddelen in het werk te ftellen,<br />
volkomen doodlyk moeten geoordeelt worden.<br />
V. Hoe komt het dan, dat zommige Darmwonden worden<br />
genezen ?<br />
A. Indien groote wonden der darmen, want kleine wonden<br />
van weinig aanbelang kan men niet onder de volkomen<br />
doodelyke wonden ftellen, worden genezen, gefchiedt zulks<br />
meer door geluk als konfl:: en daar genezen geen groote darm<br />
wonden, als door een gemeen lidteken met de wonden der<br />
bekleedzelen, en zulke genezingen vallen meeft voor in den<br />
karteldarm, omdat hy het naaft aan het buikvlies is geplaaft:<br />
ook kan een Darmwond genezen, als de wonde van de bekleedzelen<br />
van den buik zoo groot is, dat men de wonden<br />
van den darm kan vinden en hechten, daarenboven gebeurt<br />
liet, dat een Darmwonde geneeft, doordien een ftukje van het<br />
net de wonde ftopt, en met de wonde vereenigt; of dat de<br />
gewonde darm zich met den naaft gelegen darm ter plaatze<br />
daar de wonde is vereenigt, zoo nogtans, dat de holligheid<br />
in den darm blyft: nog kan de Lyder in het leven blyven<br />
niet tegenftaande de darm zelfs is afgefneden, indien men gelegenheid<br />
heeft om terftont het bovenfte eind van den darm<br />
te vatten , en aan de uiterlyke bekleedzelen van de wonde<br />
van den buik te hechten, wanneer ter plaatze van de wonde<br />
een aars wordt geformeert, waar door de vuiligheden gedurig<br />
Rr zon*
3r4 Fan het Dapttfcheil en de Melkvaten.<br />
ponder datze konnen worden opgehouden, ontlaften. J) at<br />
alle deze genezingen zeer gevallig en zeldzaam zyn , en<br />
meer aan de natuur en de goede gelegenheid, als aan de konft<br />
zyn dank te wyten, kan niemant tegenlpreken.<br />
LXXIX. H O O F D D E E L ,<br />
Van hei Darmfeheil en de Melkvaten.<br />
V, % XJ 2" hebben de Maag en al de.Darmen onderzogt,<br />
V V en gezien, dat de pyp , die de Darmen uitmaakt,<br />
acht of. negen ellen lang is; welk is het deel, waa<br />
aan de Darmen in orden zyn gefchikt en vaftgehegt ?<br />
A. Het Mefenterium, Darmfeheil.<br />
. V. Wat is het Darmfeheil)<br />
A., Het Darmfeheil is een dubbelde, breede, ronde en<br />
vliesachtige zelfftandigheid; men vindt aan het zelve veel vet:,<br />
het is in het midden van den onderbuik geplaaft; deszelfs omtrek<br />
is vol ploojen en vouwen, en is ontrent drie elle lang 3<br />
aan dezen omtrek zyn de darmen gehegt: het Darmfeheil is<br />
vaftgehegt aan de drie eerfte wervelbeenderen van de lendenen:<br />
het beftaat uit drie vliezen, in het binnenfte vlies is het<br />
vet geplaaft, en door het zelve loopen een groot getal aderen<br />
en u"agaderen; wat de twee andere vliezen aangaat, deze<br />
komen van het Peritonaum, Buikvlies.<br />
V. Worden aan het Darmfeheil ook byzondere namen toegeëigent<br />
?<br />
A. Ja, want het gedeelte van het Darmfeheil, het welk<br />
zich met de dunne darmen vereenigt, wordt Mefaraum; en<br />
het andere deel, waar aan de dikke darmen gehegt zyn, wordt<br />
Mefocolon genaamt..
• Fan het Darmfeheil en de Melkvaten. " 3 ï f<br />
F. Welk. zyn de aders en de flagaders, diedoor het Darmfeheil<br />
loopen ?<br />
A. Tuffchen de twee buitenfte vliezen van het Darmfeheil<br />
loopen takken van de bovenfte en onderfte Darmfcheils Ilagader,<br />
deze takken brengen het-bloed na de darmen; en takken<br />
van de Darmfcheils aderen , deze zyn takken van de<br />
poortader, en brengen het bloed van de darmen na de Lever<br />
te rug: de groote takken van de flagaderen en aderen maken<br />
te zamen gemeenfchap, en gaan recht na de darmen,<br />
aldaar verdeelen zy zich met de zenuwen van de Plexus Mefentericus,<br />
Darmfcheils Vlegting, in een oneindig getal<br />
kleinder takken, welke zich over de rokken der darmen - verfpreiden.<br />
V. Worden ''er ook Melk- en watervaten in het Darmfeheil<br />
gevonden ?<br />
A. Daar worden niet alleen in het Darmfeheil Melk en watervaten<br />
, die op dezelve manier als de aders en flagaders<br />
door het zelve loopen, gevonden, maar men ontdekt ook in<br />
•het zelve een groot getal Waasachtige klieren, waar van de<br />
groofte in het midden van het Darmfeheil zyn geplaaft, en<br />
het Pancreas Afellii, Klierbedde van Afeïhus wordt genaamt.<br />
F. Welk zyn de Melkvaten ?<br />
1 A. De Fafa Lattea, Melkvaten, zyn dunne witte vaatjes<br />
als draaden, zy leggen tuffchen de vliezen van het Darmfeheil,<br />
door deze pypjes gaat de Chyl uit de darmen na de<br />
'klieren van het Reeeptaculum Cbyli, Chylbakje of den Chyl<br />
ontfanger: zoo dat deze vaatjes of pypjes van de darmen hun<br />
begin nemen, namentlyk van tuffchen derzelver rokken, en<br />
-dus wordt uit de darmen door de Melkvaten de Chyl in den<br />
< Ghyl'oritfanger gevoert.<br />
Rr J F n
Van het Darmfeheil en de Melkvaten.<br />
V. Worden de Melkvaten in zoorten verdeelt ?<br />
A. Ja, men verdeelt de Melkvaten in Vafa Lattea Prh<br />
mi Generis, Melkvaten van de eerfte-, en in Vafa Lakea<br />
Secundi Generis, Melkvaten van de tweede Zoort.<br />
V. Welk zyn de Melkvaten van de eerfle Zoort ?<br />
A. De Melkvaten van de eerfte Zoort zyn, die van de<br />
darmen na de klieren gaan, en gedurig afwykingen en zamenloopingen<br />
maken.<br />
V Welk zyn de Melkvaten van de tweede Zoort)<br />
A. De Melkvaten van de tweede Zoort zyn, welke van<br />
de klieren na den ontfanger van de Chyl loopen , en deze zyn<br />
grooter als die van het eerfte Zoort.<br />
V. Wat moet men aangaande de Melkvaten aanmerken?<br />
A. Men moet aanmerken, dat de Melkvaten van beide<br />
Zoorten met Valvüla, Val- of Klapvliezen, zyn voozien,<br />
waar door de Chyl belet wordt te rug te loopen: als mede<br />
dat ze ook even als watervaten zyn aantemerken, die te gelyk<br />
met de Chyl het water uit de darmen, en het Darmfeheil<br />
na het hart weder te rug voeren.<br />
V. Welk is het Receptaculum Chyli, of Cifterna Laétea-.,<br />
Chylbak of Chyl ontfanger ?.<br />
A. De Chylbak of Chyl ontfanger is een zak ofverwyderde<br />
holte van de zamenloopende Melkvaten, en ontfangt de<br />
geheele tweede Zoort, als ook watervaten van alle deelen<br />
van den buik: deze buis of bak kan een once vocht behouden,<br />
hy is tuffchen den neergaanden tronk van de groote flagader<br />
en de wervelbeenderen van de lendenen geplaaft, en<br />
wordt door verfcheide Waasachtige Giandula Lumhares , Lendenklieren,<br />
omcingelt, welke in dezelve haar vocht ontlaften:<br />
de bodem van den Chyl ontfanger trekt zich tot een klein vat<br />
te zamen ; zyn midden is zomtyts in twee of drie deelen<br />
ver-
Van het Darmfeheil en de Melkvaten. frf<br />
u^thhf , d<br />
T 6lfS b 0 V C n f t e<br />
e d e e J t e tot<br />
S M *n een pyp P Y P<br />
uit hebbende de ruimte van een ganzen fchagt.<br />
tv at is dit voor een Buis ?<br />
fim«f\ D<br />
B U , S J S d e D u a u s<br />
buis: zy khmt !? I<br />
Gracieus, Chyl of Borfl<br />
o p b l n n e n d e B o r f t > £ otJöortt-<br />
ontrent het hart verdeelt zy zich gemeenlyk^^c^dS;<br />
takken, welke terftont wederom in een loopen en el d !<br />
langs d e n ü o k d n a d e Q n d e r fleute|°^ e<br />
* S<br />
zich door een of twee monden ontlaft, welke met IZhzhï<br />
hltVnS '<br />
Cfa<br />
yJvan beneden worde uitgeftort, en met<br />
het bloed vermenge: daarenboven heeft de Chylbui, verfchei<br />
ten"daÏSÏÏ^^ ^ ^ ' » £<br />
gendeelen ïïfr ' d r d<br />
°° ? érm<br />
v a n d e<br />
gen deelen, de klopping van de grooteflagader,<br />
S<br />
en de<br />
gele<br />
oer*<br />
fing.van het middenrift en van de fpieren van d n buik eer*<br />
J S<br />
In , r,<br />
e V<br />
i<br />
° e r t<br />
'<br />
n i e t w e d e r<br />
nederftorte- è ndelvk<br />
loop de borftbuis door de borft achter het<br />
zoo als wy van te voren al hebben aangemerkt *<br />
F Alzoo wyrcets hebben gefprokenvan het zebruik ,n<br />
merkt? ^<br />
h e t D<br />
«fcheil -worden aange-<br />
A Indien de groote bloedvaten van dit deel worden ««.
•'3i8 Van het Klierbedde, de Leveren de Galblaas.<br />
LXXX. H O O F D D E E L .<br />
Van het Alvleefch of"Klierbedde, en van ''de Levet\<br />
en de Galblaas.<br />
: V. WJ^t is<br />
het Alvleefch of Klierbedde?,<br />
. A. 'YV Het Klierbedde, Pancreas genaamt, is een<br />
•zeer groote Giandula Conglomerata, Opgehoopte Klier, leggende<br />
tulfchen. de milt en den twaalfvingeren darm: het beftaat<br />
uit veele kleine klieren, buizen en bloedvaten: in het<br />
.zelve wordt het .Suecus Pancreaticus, Klierbedde Zap, afgefcheiden,<br />
en wordt door deszelfs groote buis, Duitus Pancreaticus,<br />
tot in den twaalfvingeren darm gebragt.<br />
» , V. Wy hebben breedvoerig in de verhandeling der Klie-<br />
•ren van deze Klier , en deszelfs gebruik enz. gehandelt:<br />
•derhalven zullen ivy tot de Léver overgaan. Wat is de<br />
.Lever)<br />
A. De Lever is een groot donker rood ingewand, haar<br />
bovenfte zyde is verheven, glad , en 1<br />
gelyk, maar aan haar<br />
onderfte gedeelte ongelyk en ingebogen: in deszelfs midden<br />
en voorfte deel is zy in tween verdeelt, en maakt aldaar een<br />
fpleet , in welke de navelvaten gaan: aan haar onderzyde is<br />
-de galblaas vaft, en aldaar zyn drie uitpuilingen, die men eertyts<br />
poorten noemde: wat de zelfftandigheid van de Lever<br />
aangaat, dezelve is geheel vaatachtig,<br />
V. Waar is de Lever geplaaft ;<br />
?<br />
A. Zy is in de rechter onderbuiks bovenZyde Hypochondrium<br />
geplaaft: haare verheven en bovenfte zyde reikt tot een<br />
weinig onder het zwaardwyze kraakbeenen raakt' aan het<br />
.middenrift; haare holle èri onderfte zyde bedekt den maags<br />
ontlafter, een deel van den maag,- een-deel van den kartel-<br />
| w darm 5
Fan het Klierbedde., de-Lever en Je-Galblaas,<br />
darm den geneden twaalfvingeren darm, een p-edeelte<br />
ran den nuchteren darm en van het darmnet.<br />
F. Wordt de Lever met vliezen bekleedt*<br />
aftorn^.' ^<br />
H e e f t<br />
hegt?<br />
frlf, ]<br />
nC Z<br />
A* T<br />
13 V l i e S b e k l e e d c v a n<br />
^ ^<br />
J<br />
i s<br />
, a a<br />
m d e<br />
^ Ü S M<br />
*y r
3-20 Van het Klierbedde, de Lever en de Galblaas.<br />
K Welk zyn de zenuwen en de watervaten)<br />
A. Zenuwen heeft de Lever van de tuffchenribbige, en<br />
deze maken de Plexus Hepaticus, Levervlechting: de watervaten<br />
zyn in de Lever zeer veele, en overal verfpreidt, en<br />
de meefte van dezelven eindigen by de poortader aan de ingebogen<br />
zyde.<br />
V. Welk is het werk van de Lever ?<br />
A. Het werk van de Lever is de Gal af te fcheiden,<br />
V. Wat is de Galblaas ?<br />
A. De Galblaas is een vliesachtig lichaam, beftaande uit<br />
vier vliezen, als namentlyk een gemeen of buitenfte vlies,<br />
dat ze met de Lever gemeen heeft, een vatachtig, een Ipierachtig<br />
, en een zenuwachtig vlies: zy is aan de hollezyde<br />
van de Lever vaft, en met dezelve vereenigt : haar gedaante<br />
is gelyk een peer, en haare grootte is niet wel te bepalen,<br />
om datze m yder voorwerp van een onderfcheiden grootte wordt<br />
gevonden , de grootfte is als een gemeen hoender ey: het<br />
achterfte gedeelte van de Galblaas maakt een kleinen indeuk<br />
in de Lever: als men overeind ftaat, of dat de Lever in haar<br />
natuurlyke plaats leidt, dan is haare bodem of breedfte<br />
deel onder, en de hals of naauwfte deel boven: zy raakt de<br />
maag en den karteldarm aan, en verwt deze deelen geel ter<br />
plaatze daarze worden aangeraakt. De gal komt in de Galblaas<br />
door kleine vaatjes, welke te zaam vereenigende een of<br />
twee buizen maken, die in den hals van de Galblaas eindigen.<br />
.<br />
V. Worden aan de Vefica Fellis, Galblaas, buizen toegeëigent)<br />
- .<br />
A. Ja, namentlyk de Duttus Cyjlicus, Galblaas Buis, de<br />
Duttus Hepaticus, Lever Buis, en de Duttus Cholidochus,<br />
gemeene Galbnis.
Van het Klierbedde, de Lever en de Galblaas.<br />
V. Welk is de Galblaasbuis ?<br />
A. Zy is een buis, die de gal uit de Galblaas aiTcheidtv<br />
deze buis gaat van de Lever niet met een rechte linie in de<br />
Galblaas: in dezelve eindigen eenige kleine pypjes, zy heeft<br />
verfcheide plooyen of fronzen»<br />
V. Welk is de Leverbuis'?<br />
A. De Leverbuis, die ook Torus Biliarius wordt genaamt,<br />
is een uitbrengend vat, aan de Galblaasbuis vaft:<br />
zy heeft zoo veel takken als de poortader, want daar een tak<br />
is van de poortader, daar is een tak van deze buis, en deze<br />
takken worden in een gemeen vlies befloten; alle deze takken<br />
dus vereenigende maken eenen ftam , die zich aan het eind<br />
van de Galblaasbuis, om de gal van de Lever door den gemeenen<br />
Gal voerder na de darmen te brengen, voegt.<br />
V. Welk is de gemeene Galvoerder ?<br />
A. De gemeene'Galvoerder is uit de Galblaasbuis en de<br />
Leverbuis te zamengeftelt : hy gaat fchuins na het onderfte<br />
einde van den twaalfvingeren- of na het begin van den nuchteren<br />
darm: na dat hy den eerften rok van den twaalfvingeren<br />
darm heeft doorboort, loopt hy byna twee vingeren breedte<br />
voort, eer hy in de holligheid van den darm eindigt : deze<br />
gemeene buis wordt met de Klierbeddens gemeene buis, als<br />
ze den twaalfvingeren darm ingaat, vereenigt.<br />
V. Welke vaten worden de Galblaas toegeëigent ?<br />
A. Zy heeft twee aders van de poortader, Cjflica Gemella,<br />
Galblaas Tweelingen genaamt, en eenige kleine flagaders<br />
van den rechter maagtak: daarenboven is ze van eenige<br />
watervaten voorzien ?<br />
V. Wat gebruik heeft de Galblaas, en de Gal)<br />
A. De Galblaas verzamelt de Gal, en voert dezelve over<br />
in den twaalfvingeren darm: wat de Gal aanbelangt, deze<br />
S f met
§M Van het Kliert'
Van de Milt. 3*1<br />
LXXXI. H O O F D D E E L ,<br />
Van de Milt.<br />
F. \XJAt is de Milt?<br />
A. VV De Milt, Lien en Splen genaamt , is een<br />
donker rood of blaauw lood verwig ovaals gewys ingewand:<br />
zy is dik aan de kanten, en maakt de figuur van een ineengetrokken<br />
tong, zynde ontrent zes duimen lang, drie breed,<br />
en een dik; van boven is ze verheven, en van onderen in.<br />
gebogen , daarenboven is zy met twee vliezen bekleedt 9<br />
het binnenfte is zeer dun, maar het buitenfte is dikker, en<br />
komt van het buikvlies.<br />
V. Waar is de Milt geplaaft, en hoe wordt ze vaflgehegt<br />
) . ... 5<br />
A. De Milt is geplaaft in de linker bovenzyde van den on»<br />
bierbuik, onder het middenrift tulfchen de ribben en de maag<br />
boven de linker nier: zy is vaftgehegt aan de maag door de<br />
Vafa Brevia, Korte Vaten, aan het klierbedde, de linker<br />
nier, het darmnet en het middenrift door vliezen.<br />
V Is de Milt vaat- of klieraehtig-van zelfftandigheid?<br />
A. De zelfftandigheid van de Milt is vaatachtig, beftaan»<br />
de uit alderhande fyne bloedvaten en vezelen.<br />
V. Welk zyn deze vaten en vezelen ?<br />
A. De vaten van de Milt zyn aders, flagaders zenuwen<br />
'en een weinig watervaten.<br />
i. V. Welk zyn de aders en de flagaders van de Milt)<br />
A De Milt heeft flagaders van de maagflagader , der-<br />
•zeiver hair fyne vaten maken inmondingen door de vliezen van<br />
-de celletjes; de eindens derzelver aderen hebben gemeenfchap<br />
"met de holligheden der celletjes,, als ze uit de Milt komeni<br />
i« Q<br />
S Sfa dei
Van de Milt,<br />
deze vereenigende maken den milttak van de poortader, die<br />
het bloed na de lever brengt.<br />
V. Welk zyn de zenuwen en de watervaten van de Milt?<br />
A. De zentiwen door de Milt verfpreidt komen van de<br />
Flexus Splenicus, Miltvlechting : wat de watervaten aangaat,<br />
deze zyn weinig en ontlaften zich in de lenden .klieren*<br />
' !<br />
' ;<br />
. P<br />
V. Wat gebruik heef t de Milt ?<br />
A. Het gebruik van de Milt is het bloed te verdunnen 9<br />
en te bereiden, om de gal in de lever tegemakkelyker te doen<br />
aflcheiden.<br />
V. Alzoo de Milt een zamenweefzel van bloedvaten, zenuwen,<br />
en eenige watervaten is, en met twee vliezen, waar<br />
van het eene zoo dun is, dat bet by zommigen wordt ontkent,,<br />
is bekleedt, boe. moeten de wonden van dit ingewandt worden<br />
aangemerkt ?<br />
A. Dewyl de Milt nader aan het hart leidt als de lever,<br />
en dus het bloed van het hart. eer en met grooter aandrang<br />
door de Milt als door de lever wordt gevoert;. en daarenboven<br />
dit ingewand niet minder als de lever geheel uit vaten<br />
beftaat, zoo moet men deszelfs wonden en kneuzingen, zoo<br />
Ze maar van eenige aangelegenheid zyn, en 'er een bloedftorting<br />
of verbreeking van verfcheide vaten is te weeg ge,bragt,<br />
en de Milt buiten gebruik is gemaakt, onder de volkomen<br />
doodelyke ftellen.<br />
V. Maar boe konnen de wonden van de Milt volkomen<br />
doodelyk zyn, daar men zommige dieren van de Milt beeft<br />
berooft, die in bet leven zyn gebleven ?<br />
A. Alzoo het uitfnyden van de Milt niet tegenftaande met<br />
de uiterfte omzigtigheid verrigt, en men alle bedenkelyke<br />
^yoorzorge heeft gebruikt, om de bloedvaten te onderfchepoen*
Van de Meren, Ti skider s en de Blaas. "ij-2 ƒ<br />
pen, meenig dier het leven heeft gekoft, en de behoudenis<br />
van het dier meer aan het geluk als aan de konft is toe te<br />
fchryven; derhalven kan het uitfnyden van de Mik niet te<br />
weeg brengen, dat men de wonden en kneuzingen van dit<br />
ingewand, zoo ze van eenige aangelegenheid zyn, niet onder<br />
de volkomen doodelyke wonden zou ftellen.<br />
L XXXII, H O O F D D E E L .<br />
Van de Nieren, Pisleiders en de Waterblaas.<br />
V. Elyk hef onnutte deel van de Chyl in de darmen<br />
VJf afgefcheiden door den rechten darm na buiten<br />
wordt geworpen, alzoo worden de onnutte vochten van het<br />
bloed in de Nieren afgefcheiden door de F is leiders tot in de<br />
Blaas gebragt, en vervolgens door den Fis weg ontlaft. 7Leg<br />
my eens, welk, zyn de Nieren ?<br />
A. De Nieren zyn twee roodachtige ingewanden ; zy<br />
hebben de gedaante van witte boonen; zy zyn vier of vyf<br />
vingeren breedte lang,, drie.vingeren breed, en anderhalven<br />
vinger dik.<br />
V. Waar zyn de Nieren geplaaft, en waar mede zynze<br />
vereenigt)<br />
A. Zy zyn geplaaft na de lendenen aan beide de zyden<br />
van den buik, en zy ruften op de twee onderfte of valfche<br />
ribben onder de Lever en de Milt: aan dezelve zyn vaftgehegt<br />
de. Bynieren , de uitmelkende bloedvaten, en de Pisleiders.<br />
V. Van wat zelfftandigheid zyn de Nieren ?<br />
A. De zelfftandigheid der Nieren is vaft , Zynde bynat<br />
niets anders als vaten en vezelen, derzelver buitenfte omtrek,<br />
Sf 3 cf
$ 26 Van de Nieren, Pisleiders en de Blaas.<br />
of baftachtige zelfftandigheid beftaat uit een oneindig getal te<br />
zamen gevlochten bloedvaten, waar in de pis wordt afgefcheiden:<br />
van deze baftachtige zelfftandigheid gaan verfchei*<br />
4e lange pypjes na het binnenfte van de Nieren, en deze pypjes<br />
maken derzelver binnenfte zelfftandigheid uit; als deze<br />
pypjes aan het bekken naderen, makenze eenige bondeltjes 9<br />
welker einden door het vlies van het bekken gaan, en in het<br />
bekken gekomen zynde, makenze eenige uitpuilingen, Papilla<br />
, Tepeltjes genaamt; deze tepeltjes zyn hol, en brengen<br />
de pis in het bekken.<br />
V. Worden de Nieren ook met een vlies bekleedt ?<br />
A. ja, en wel met een dubbelt vlies, het een is gemeen,<br />
komende van het buikvlies, en het ander is aan de Nieren<br />
eigen: beide wordenze gemeenelyk met eenig vet bedekt.<br />
V. Welk zyn de By nieren ?<br />
A. De Renes Succenluriati, of Capfuhe Atrabïïiaria,<br />
Bynieren, zyn twee geele platte klieren, op beide de zyden<br />
boven de Nieren geplaaft, wy hebben dezelve in de befchryying<br />
der klieren naauwkeurig befchreven.<br />
V. Welk zyn de uitmelkende Vaten )<br />
A. De. uitmelkende vaten, Vafa Emulgentia genaamt,<br />
zyn aders en flagaders, de aders komen van de Vena Cava<br />
, Holleader, en de flagaders van de Aorta , groote<br />
Slagader, zy doorboren de Nieren in haar holle zyde: digt<br />
by de holle ader en de groote flagader zynze in een fcheede ingefloten,<br />
en worden in verfcheide takken verdeelt, die het<br />
bekken omringen: deze takken verdeelen zich weer in zeer<br />
veel kleinder takjes ? en maken de fchors- of baftachtige zelfftandigheid<br />
der Nieren uit.<br />
4 Z 7<br />
. Wat is het Bekken)<br />
A. Het-is de holligheid in het midden van de Nieren door<br />
U t ' de
Fan ie meren, Pisleiders en de Blaas, ^<br />
de verwyding van de Pisleiders gemaakt; in deze holligheid<br />
i^:*z7 dert<br />
><br />
en vervoJgens door<br />
F; /F
3=9 Van de Nieren, Fisleiders en 3e Blaas'.<br />
V. Welk is het werk van de Pisleiders)<br />
A. De pis in de Nieren afgefcheiden en in het bekken<br />
verzamelt tot in de Blaas over te voeren.<br />
V. Wat is de Velica Urinaria, Waterblaas ?<br />
A. De Blaas is een vliezig ingewand, zy is gemaakt als<br />
de Pisleiders van drie vliezen of rokken, het eerfte komt van<br />
het buikvlies, het tweede heeft fpierachtige vezelen, welke<br />
ongefchikt na verfcheide wegen loopen, en het derde is klier<br />
en zenuwachtig; zy zyn alle zoo gemaakt, datze konnen<br />
uitzetten, en in verfcheide ploojen wederom m een trekken:<br />
de Blaas heeft bloedvaten en zenuwen, de bloedvaten komen<br />
van de zyd onderbuiks vaten , en de zenuwen van de tuffchenribbige:<br />
rontom deszelfs hals is een lluitfpier, deze trekt den<br />
mond van de Blaas toe, en maakt, dat de pis niet tegen<br />
dank omlafte: de gedaante van de Blaas in menfchen is niet<br />
peersgewyze, maar is gemeenlyk het grootfte en het wydfte<br />
aan liaaren hals: zy heeft drie openingen, twee voor de Pisleiders<br />
en een voor den Pisweg.<br />
V. Waar is de Blaas geplaaft?<br />
A. De Blaas is geplaaft buiten het 'buikvlies in het benedenfte<br />
deel van den buik tulTchen het heilig- en het fchaamfeen,<br />
en is door middel van het buikvlies van de holligheid<br />
van den buik afgefcheiden; in de Mannen leidt zy boven den<br />
rechten darm, en in de Vrouwen boven den hals van de Lyfmoeder:<br />
dus is zy aan den hals van den Lyfmoeder, of boven aan<br />
den rechten darm vaftgehegt , daarenboven wordt zy door<br />
de Urachus * Blaasband, aan den navel gebonden.<br />
y. Welk is de Pisweg ?<br />
A. De Urethra, Pisweg, is een vliezige pyp van de Blaas,<br />
in de Vrouwen is hy kort, maar in de Mannen wordt hy door<br />
de geheele roede uitgeftrekt.
Van de Meren, Pisleiders en de Maas. 32$<br />
F. Uit de verhandeling van de Meren, Pisleiders en de<br />
Waterblaas is genoeg derzelver gebruik gebleken; derhalven<br />
zullen ivf tot de Teeldelen overgaan; maar eer ivy een begin<br />
daar van maken, laat ons de wonden van de Meren, van de<br />
Pisleiders, en van de Blaas befchouwen- Hoe moet men de<br />
•wonden van de Meren aanmerken)<br />
A. Men moet al de wonden van de Nieren, indien ze<br />
maar van eenig aanbelang zyn, volkomen doodelyk aanmerken<br />
: want zoo derzelver zelfstandigheid, die voornamentlyk<br />
uit bloedvaten beftaat-, een wonde van eenige aangelegenheid<br />
wordt toegebragt, als dan zal 'er eene doodelyke bloedftorting<br />
ontftaan, die nog door konft, nog door hulpmiddelen<br />
kan worden genezen: dezelve doodelyke bloedftortingen moeten<br />
'er ontdaan, wanneer de uitmelkende vaten worden afgefneden<br />
: en indien het bekken met deszelfs buisjes verbroken<br />
is, als dan zal de Pis in de holligheid van den buik<br />
ftortcn, en daar door zullen toevallen ontftaan, die den Lyder<br />
het leven zullen benemen.<br />
V. Maar hoe moet men de wonden van eene Nier aanmerken<br />
, als de andere ongekwefl is gebleven ?<br />
A. Dewyl de ondervinding leert, dat wanneer een Nier<br />
lydt, de andere t:rftont tot meedelyden betrokken wordt, en<br />
dus de eene door het een of ander toeval, als door een ontfteking<br />
onbruikbaar gemaakt zynde, de andere ook ontftoken<br />
en buiten ftaat geftelt wordt: derhalven moet men de wonden<br />
van eenig aanbelang van eene Nier onder de volkomen doodelyke<br />
ftellen, zoo wegens de bloedftorting en ontlafting van<br />
de pis in den buik, als doordien de Nier, die niet gekweft<br />
is, ook onbruikbaar wordt.<br />
V Daar zyn verfcheide voorbeelden, dat Nieren door ulceratien<br />
geheel zyn verteert gevonden, zonder dat het leven,<br />
Tt daar
3 jo Van de Nieren, Pisleiders en de Blaas.<br />
daar door merkelyke fcbade heeft geleden: dit zoo zynde, ho<br />
kan men dan de wonden der Nieren volkomen doodelyk aan<br />
merken'<br />
A* Het is heel wat anders, dat de Nieren doorulceratien en<br />
fuppnratien langzaam en zonder bloedftorting buiten ftaat worden<br />
geftelt, om haare werkingen na behooren te verrigten, als<br />
dat door een uitwendig geweld de Nieren worden gewondt<br />
en buiten ftaat geftelt om haar ampt uit te voeren, want<br />
liet laafte gefchiedt nooit zonder bloedftorting, of ontlafting<br />
van de pis in de holligheid van den buik.<br />
F Maar zoo de Pisleiders worden gekwefl,, hoe moet<br />
men de zeiver wonden achten)<br />
A. Indien een of beide de Pisleiders- worden afgefneden „<br />
zoo moet men zulke wonden volkomen doodelyk achten,<br />
want de pis moet in de holligheid van den buik ontlaften, en<br />
die aldaar bedervende moet ook den daarby gelegen ingewanden<br />
een ongeneciTelyk verderving aanbrengen,, en dus de<br />
dood veroorzaken.<br />
V. Zyn ook de wonden van de Blaas doodelyk)<br />
A. Alle wonden van de BLias zyn niet doodelyk, gelyk.<br />
in het Steenfnyden blykt, en dus moet men alle wonden,,<br />
die van onderen aan de Blaas by de fluit fpier worden toegebragt<br />
, vooral zoo de Blaas met pis vervult is , indien de<br />
wonden tot in den buik niet doorgaat, niet onder de volkomen<br />
doodelyke wonden ftellen; maar zoo de wonden van<br />
boven door den buik ingaan ,. en tot in de Blaas komen,<br />
of dat de wonden van onderen ingaan, en door de Blaas<br />
tot in den buik komen, als dan zal de pis uit de wonden in<br />
den buik ontlaften, en aldaar bederven, en doodelyke toevallen<br />
veroorzaken, die door geen konft nog geneesmiddelen<br />
Ssyn te genezen, en zulke wonden van de Blaas moeten,<br />
on?
Van de Mannelyke Teeldeelen. %\\<br />
onder de volkomen doodelyke wenden worden geftelt.<br />
LXXXIII. HOOFDDEEL.<br />
Van de Mannelyke Teeldeelen,<br />
V. T X JT hebben tot heden gezien, indien wy niet wil-<br />
V V lens blind zyn, deWysheid, Almagt en Goedheid<br />
van den Werkmeejler van het ge/lel Van ons lichaam,<br />
en deverbazende werktuigen, waardoor bet lichaam zoo veel<br />
jaren achter een in het leven wordt onderhouden, maar gelyk<br />
deze deelen en derzelver maakzel op een ganfeh wonderbare<br />
wyze zyn zamengejleld, en derzelver werkingen zoo jui/l,<br />
evenredig en konftig gefchieden, datze den oplettenden Onderzoeker<br />
en Befchouwer noot zaken een Almachtig, JVys en<br />
Goedt Werkmeefler te erkennen; zoo zullen wj nu tot die<br />
deelen overgaan, welke gefchikt zyn tot de voortecling, waar<br />
mtrent men geen minder blyken van Gods Almacht, Wysbeid<br />
en Goedheid, zoo in derzelver zamenftel en werkingen<br />
zullen befpeuren; zeg eens, welk zyn de Partes Genitales Vj»<br />
rorum, Teeldeelen der Mannen.<br />
A. De uiterlyke plaats en de figuur van deze deelen zyn<br />
te bekent, dan dat wy daar iets van zullen zeggen; zy zyn<br />
te zamengefteJt uit zaadvaten, ballen, opperballen, afvoerende<br />
vaten, zaadblaasjes, voorftanders, en de Mannelyke<br />
roede.<br />
V. Wy zullen van bet zakje beginnen, en dan vervolgens<br />
fpreken van de ballen, de opperballen, van bet uitfehietende<br />
vat, van de zaad blaasjes , van de voorftanders, van de<br />
roede, deszelfs hoofd, en van den waterweg. Wat is het<br />
Zakje, waar in de ballen zyn opgefloten.<br />
A Het Zakje is een beursje onder de roede geplaaft, het<br />
Tt s heeft
* j£ Van dc Mannelyke Teeldeelen:<br />
heeft eenen 'naad, waar mede het in.een rechter en een Un*<br />
ker zyde wordt verdeelt.<br />
Uit welke deelen is het Zakje te zamengejleldt ?<br />
A. Behalven de vaten, welke het zakje en deszelfs middenfchot<br />
van de fchaam- en onderbuiks vaten heeft, en de zenuwen,<br />
van het. heiligbeen afiomftig , is het zakje uit drie<br />
rokken te zamen geftelt, namentlyk de opperhuit, de huit,<br />
en het fpierachtig vlies, waar door het zakje wordt in een getrokken,<br />
en gelronft.<br />
V. Wat is eigentlyk de naad?<br />
A. De naad is die ftreep, welke van onder dé roede tot<br />
den bilnaad zich uitftrekt, zy fcheidt het zakje in tween, en<br />
maakt, een middenfchot, Septum. Scroti genaamt, en is uit.<br />
een verdubbeling van het fpierachtig vlies gemaakt.<br />
V. Welk is het gebruik van het Scrotum, Bal-zakje)<br />
A. De Te/les of Ballen .met derzelver rokken en vaten te<br />
omvatten.<br />
V. Welke rokken en vaten worden ydél Bal toegeëigent )<br />
A. Behalven het Membrana Vaginalis, Scheede Vlies,<br />
én het Membrana Albuginea, Witte Vlies, wordt.ook aan<br />
den bal een Mujculus Cremajler, Opfchortende Spier, toegeëigent.<br />
Wat het fcheede vlies aangaat, het is van het buikvlies<br />
afkomftig, en bekleedt den bal los: maar het witte vlies<br />
is zeer vaft met de zelfftandigheid der ballen vereenigt, en<br />
ontfangt de zaadvaten, die na den bal gaan, als daar zyn de<br />
zaadflagaders, welke van de. groote ilagader voortkomen,<br />
aders, een rechter en een linker , de rechter komt voort<br />
van de holle ader, en de linker uit de uitmelkende ader, zenuwen<br />
van die van het bekken en van de lendenen, en eenige<br />
watervaten.--<br />
' V- Welk is de opfchortende Spier)<br />
Ai
Van der Mannelyken Teeldeelen. 3 j*<br />
A Vz Mufculus. Cremafter Joopt over de buiten zyde van<br />
het fcheede vlies, zy komt van het fchaambeen en deszelfs<br />
vezelen worden over het fcheede vlies yerjpreidt,<br />
V. Van wat zelfftandigheid zyn de Ballen?<br />
De zelfftandigheid der ballen is vaatachtig, beftaande<br />
uit zeer teedere vaatjes, zaadvaten genaamt: in het midden,<br />
van de ballen is een lichaam, dat van binnen hol is, het<br />
welk niet alleen ftrekt om de zaadvaten te onderfteunen,<br />
maar ook om de zaadftoffe te ontfangen. Indien deze teedere<br />
vaatjes van malkander worden gefcheiden, konnenze in<br />
een zeer groote lengte uitgeftrekt worden: natuurlyk zynze<br />
als darmtjes in een gekrult, en maken een niet onaardige vertooning,<br />
0<br />
P. Welk 2jV2*fe.Epididymides, Opperklootjes?<br />
•• J<br />
J ^ °pperklootjes z>n twee gekronkelde lichaamen,<br />
W yder bal een, van gedaante zyn zy halfrond, makende<br />
de hguur van catoen zaad: zy zyn door middel van het witte<br />
vhes met den bal en.het FasDeferens, uitfchietendevat<br />
vereenigt; zy nemen hun begin van het midden van den bal<br />
met vyi ot zes kleine buisjes, zaadvaatjes genaamt, en eindigen<br />
in het uitfchietende vat; zy.worden met een fterk vlies<br />
gemeen met het witte vlies, bekleedt.<br />
V. Vih wat zelfftandigheid zyn de Opperklootjes?<br />
A ^ e<br />
f el<br />
""tandigheid van de Opperklootjes komt met die<br />
van de ballen overeen, maar derzelver vaatjes en holligheden<br />
zyn grooter, en worden eindelyk een buis, het Vas Lefems,<br />
Uitfchietend Vat, genaamt.<br />
1<br />
V. Wat gebruik hebben de Opperklootjes ?<br />
f.nl H<br />
? 23ad U i<br />
d f<br />
e b a l i e n t e o n t f a n<br />
gen, en na het uitfchie- •<br />
tenqe vat ovei te brengen.<br />
V Welk is dit uitfchietende vat).
|3* Van de Mannelyke Teeldeelen.<br />
A. Het is een fterke witachtige buis, hebbende de dikte<br />
van een dunnen ftroohalm, yder Opperklootje heeft 'er een:<br />
zy klimmen beide van yder Opperklooge na den buik door<br />
de Proceffus Peritonai, Scheut van het Buikvlies, en Worden<br />
van daar wederom gebogen na den hals van de blaas, en<br />
eindigen ten deele in den waterweg, en ten deele in de Fejicula<br />
Seminales, Zaadblaasjes.<br />
F. Wat gebruik heeft dit uitfchietende Fat)<br />
A. Deszelfs gebruik is de zaadftoffe uit de Opperklootjes<br />
na de zaadvaatjes te voeren, en in den tyd van de vereeniging<br />
dezelve tot in den waterweg over te ftorten.<br />
F. Welk zyn de Zaadblaasjes?<br />
A. De Zaadblaasjes zyn tWee holle vliesachtige ontfangers,<br />
zy zyn aan het onderfte deel van den hals van de blaas,<br />
om het zaad uit de uitfchietende vaten te ontfangen, en in<br />
de vereeniging door den waterweg in de Lyfmoeder te fchietêfl,<br />
geplaaft: zy zyn drie vingers lang, en een vinger<br />
breed : zy beftaan uit een fterk vaatachtig vlies, hebbende<br />
verfcheide kleine holligheden, welke met malkander gemeenfchap<br />
hebben; de zaadblaasjes worden met een vlies, van het<br />
buikvlies afkomftig, bekleedt.<br />
F. Worden aan de Zaadblaasjes vaten toegeëigent ?<br />
A. ja , behalven een dubbelde uitlozende buis , welke<br />
zich in den waterweg ter tyd van de vereeniging ontlaft,<br />
wórden haar aders en flagaders van de blaas en rechteridarfns<br />
vaten, en zenuwen van de vlechtingen van het bekken<br />
toegeëigent.<br />
F. Welk zyn de Foorflanders i<br />
Ai De Proflata, Vöorftanders, zyn eigentlyk een eenig<br />
lichaam, makende byna de figuur van het hart, httisonmiddelyk<br />
voor den hals van de blaas geplaaft, en omringt voor<br />
een
Fm $ Mannelyke Teeldeelen* gg|<br />
een grpot gedeelte den waterweg, het is omtrent een okkernoot<br />
groot, is klierachtig, heeft verfcheide kleine holligheden,<br />
en is met een vlies bekleedt: daarenboven heeft het twee<br />
hoogtens en een uitfteekzel; de twee hoogtens zyn in derzelver<br />
onderfte gedeelte bil gedaantig, en het uitfteekzel,<br />
inippehoofd genaamt, heeft in deszelfs opperfte deel twee<br />
gaatjes,, welke met de uitfchietende buizen, en de zaadblaasjes<br />
gemeenfchap hebben.<br />
F Roe veel gaatjes vindt men gemeenlyk in de voor/landers,en<br />
welke vaten zyn den voorjlanders eigen, en wat is<br />
derzelver gebruik.<br />
A. De gaatjes, of uitlozende buizen van de voorftanders<br />
Zyn twaalf of dertien: derzelver vaten zyn gemeen met de<br />
vaten, der zaadblaasjes, en wat derzelver gebruik aangaat,<br />
zy fcheiden een wit lymig vocht af, het welk in de vereeniging<br />
tot gladmaking van den waterweg,, en overvoering van<br />
de zaadftoffe wordt uitgefchoten.<br />
F. Wat is de Roedel<br />
A. De Penis, Roede, heeft verfcheide benamingen, welke<br />
zoo bekent zyn, als de figuur van de roede zelfs: ontrent<br />
de roede merken wy alleenlyk aan deszelfs opperhuit , en<br />
huit, als a gemeene dekzelen, de voorbuit, het lichaam, de<br />
zelfltandigheid, den pisweg, het hoofdje, de fpieren en de<br />
vaten. *<br />
F Welk is de Foorbuit ?<br />
A De Voorbuit is een dubbelde huit, bedekkende het<br />
hoofd der roede, zynde voorzien met zenuwtepeltjes, en:<br />
klieren, aan deszelfs onderfte gedeelte is een band, Franu.<br />
turn, 1 oom genaamt.<br />
F. Wnar uit is deszelfs lichaam te zamengeflelt ><br />
A Behalven een fterken rok van een peesachtigen aardt,,<br />
die.'
33 ó Van de Mannelyke Teeldeelen.<br />
die hec lichaam van de roede bekleedt, en zomtyts dubbeld<br />
is, met een tulTchen gevoegt blaasachtig vlies, beftaat de<br />
roede uit twee holle of fpongiachtige lichaamen , 'Corpora<br />
Cavernofa genaamt: zy maken het grootfte gedeelte van de<br />
roede , en komen van de fchaambeenderen onderfcheiden<br />
voort, maar komen daar na te zamen en worden tot aan het<br />
hoofd uitgeftrekt. In de vereeniging worden dezen lichaamen<br />
opgezet, en maken de roede ITyf: tuffchen deze twee<br />
lichaamen is een fchot, Septitm genaamt, dit fchot is van voren<br />
dunder als na achteren , en is als een teems met kleine<br />
gaatjes doorboordt: daarenboven heeft de roede een kleinen<br />
band, deze komt van deszelfs rug een weinig van haar begin<br />
af, waardoor zy aan het bovenfte deel van het fchaam-<br />
'been is vaftgehegt, op datze niet te laag nederdaale.<br />
V. Welk is de Tisivcg ?<br />
A. De Pisweg is onder de twee fpongieufe lichaamen geplaaft,<br />
hy is ontrent twaalf of dertien duim lang: hy begint<br />
aan den hals van de blaas, en buigt zich na de onderfte zyde<br />
van het fchaambeen, en opgaande na het begin van de<br />
•fpongieufe lichaamen, loopt hy tot aan het einde van de roede.<br />
De zyde van den Pisweg beftaat uit twee vliezen, en<br />
uit een fponsachtige ftoffe, behalven aan het eind, daar hy<br />
aan den hals van de blaas vaft is , en aldaar is de wydte<br />
tulTchen de vliezen klein , en met eene roode klierachtige ftoffe.<br />
vervult, welkers uitbrengende buisjes het binnenfte vlies<br />
van den fisweg doorborende in den Pisweg een flymachtig<br />
vocht uitftorten, om het binnenfte vlies, dat de holligheid<br />
van den Pisweg bekleedt, en zeer zacht, dun en gevoelig<br />
is, tegen de fcherpheid van de pis te befchermen; wat het<br />
buitenfte vlies aangaat, het zelve is hard, vaft en wit. De<br />
einden van deze fponsachtige ftoffe zyn dikker als haar midden.
Fan de Mannelyke Teeldeelen. 33?<br />
'den, en het eind naaft de Voorftanders wordt om zyn grootte<br />
de bol van den Pisweg genaamt, zynde een half duim<br />
dik, en in 't midden met een middenfchot, het welk mede<br />
met veel kleine gaatjes is doorboort, gefcheiden: het ander<br />
eind maakt op de einden van de fponsachtige lichaamen de<br />
Glans of Balanus, het Roede hoofdje.<br />
F. Worden ''er ook klieren in den Pisweg gevonden)<br />
A. Ja , men vindt aan yder zyde van den bol van den<br />
Pisweg eene kleine klier, die een lymig en klaar vogt mede<br />
tot befcherming van den Pisweg ftort; aan de over zyde van<br />
den Pisweg in deszelfs binnenfte vlies iets meer na het hoofdje<br />
vindt men eene andere klier van het zelfde gebruik: aan het<br />
ander eind van den Pisweg rontom de kroon van het hoofje<br />
zyn zeer veel kleine kliertjes, deze fcheiden een riekend vocht<br />
af, het welk 't hoofdje glibberig maakt, opdat de voorbuit<br />
gemakkelyk daar over ftroope.<br />
P. Wat moet men ontrent het Roeden hoofdje aanmerken?<br />
A. Ontrent het Roede hoofdje is aan te merken, dat deszelfs<br />
oppervlakte effen en glad is, dat het zelve met verfcheide<br />
zenuwtepeltjes is voorzien , waarom het zeer gevoelig<br />
is, en eindelyk dat het meteen zeer dun vlies of opperhuit<br />
is bekleedt, het welk met het vlies van den Pisweg gemeen<br />
is.<br />
V. Welke zyn de vaten van de Roede en van den Pisweg?<br />
A. Derzelver vaten zyn aders en flagaders van de onderbuiks<br />
vaten, en van die van de fchaamdeelen: de zenuwen<br />
, die twee zyn, komen van het heiligbeen, en de watervaten<br />
zyn verfcheiden, en deze ontlaften zich in de Liesklieren.<br />
: F. Welk zyn de fpieren van de Roede ?<br />
A. De Roede heeft drie paar fpieren, het eerfte paar zyn<br />
Vv de
$0 Van dc Teeldeelen der Vrouwen.<br />
de opre'chters, liet tweede zyn de voortftuwers, en het derde<br />
paar zyn de dwarfche fpieren: maar alzoo wy in de verhandeling<br />
van de fpieren van deze Ipieren hebben gefproken<br />
meineik, dat het voornaamfle van de Mannelyke teeldeelen<br />
zal zyn afgehandelt..<br />
LXXXIV. H O O F D D E E L.<br />
Vau de Teeldeelen der Vrouwen*<br />
V. \ Lzoo ons voornemen niet is, om een naauwkeu-*<br />
XX rig onderzoek aangaande de uitwendige gedaantevan<br />
de Teeldeelen der Vrouwen te doen, zoo zullen wy terftont<br />
tot de wezentlyke deelen overgaan, en dus den Kittelaar,<br />
de vleugelswyze uitfteekzels, het Maagden vlies, de<br />
Lyfmoeder met deszelfs fcheede, banden en trompetten, alsmede<br />
de Eyerneften onderzoeken. Wat is de Kittelaar ?<br />
A.. De Kittelaar, Clitoris, heeft de gedaante van eene<br />
kleine roede, maar is niet doorboort; hy is in het voorfte<br />
deel van de Vulva, groote Spleet, geplaaft binnen de huit,..<br />
en niets doet zich van denzelven voor als deszelfs eind, het<br />
welk door een frons van de huit, door de vereeniging van<br />
ü&Nymphee, Vleugelwyze uitfteekzels, of watergodinnen,<br />
gemaakt, wordt bekleedt: deze frons wordtPraputium Clitoridis,<br />
Voorbuit van den Kittelaar genaamt.<br />
V. Van wat zelfftandigheid is de Kittelaar ?<br />
A Hy is, gelyk de roede, uit twee fponsachtige deelen<br />
te zamengeftelt: van het onderfte van het fchaambeen komenze<br />
onderfcheidentlyk, vervolgens naderen zy malkander, en<br />
maken den Kittelaar: deszelfs eind is zeer gevoelig, en wordt<br />
Glans, Hoofje genaamt» De twee fponsachtige lichaamen
Van de Teeldelen der Vrouweïl. 33^<br />
£yn tweemaal langer als de Kittelaar, en worden, eerze<br />
vereenigen en den Kittelaar maken, de Crura Clitoridis,<br />
Kittelaars Dyën genaamt. De Kittelaar heeft twee fpieren-,<br />
deze komen van de uitpuilingen van het heupebeen, en worden<br />
in de fponsachtige lichaamen van den Kittelaar ingeplant:<br />
in de vereeniging doen zy den Kittelaar opryzen, en ftyf Haan.<br />
p. Welke vaten worden aan den Kittelaar- toegeëigent ?<br />
A. De Kittelaar ontfangt aders, flagaders en zenuwen:<br />
aders en flagaders van de fpeenvaten, en zenuwen van de<br />
tuffchenribbige, en deze worden door al de deelen van de<br />
fpleet verfpreidt.<br />
V. Hebben de aders van de eene zyde van de fpleet ge-,.<br />
meenfcbap met de aderen van de andere zyde)<br />
A, Niet alleen hebben deze aders maar ook de flagaders<br />
gemeenfchap met malkanderen.<br />
V. Welk zyn de Nymphse, Vleugelswyze uitfteekzels?<br />
A. De Nympha zyn twee uitfteekzels in de manier van<br />
vleugels of quabbetjes nevens den pisweg : zy zyn grooter<br />
in getrouwde Vrouwen als in de Maagden; derzelver zelfftandigheid<br />
is fpongieus, en vol bloedvaten, in de vereeniging<br />
zwellen zy op, en dienen om de inwendige deelen tegen de<br />
uiterlyke ongemakken te befchermen.<br />
V. Hebben de Vleugelswyze uitfteekzels ook vaten ?<br />
A. Ja, zy hebben aders, flagaders en zenuwen, van den<br />
Kittelaar afkomftig.<br />
V. Wat is bet Hymen, Maagdenvlies ?<br />
A. Het Maagdenvlies is eene kringachtige vouwing van<br />
het binnenftè vlies van de fpleet, deszelfs gedaante maakt<br />
zomtyts een geheele cirkel, en zomtyts maakt het de figuur<br />
van een halve maan, en na deszelfs figuur is, is de doorgang<br />
na de Lyfmoeder min of meer gefloten. In de eerfte<br />
Vvi ver«
3
Van de Teeldeelen der Vrouwen. 'ggf<br />
fchen de blaas en den rechten darm geplaaft, waar in wy negenmaanden<br />
hebben huisgehouden, cn van kleine onzigtbaare<br />
beginzelen onze. volkomentbeid hebben gekregen , om als<br />
een kleine wereld in de groote voor een onzekeren tyd te ver-<br />
Jchynen,, op dat wyuitde belchouwing van ons zelfs, en van<br />
al wat in de wereld is , onze nietigheid en afbankelykheid, en<br />
des Scheppers Almagt Wysbeid en Goedheid zouden leer en kennen<br />
: hoe wordt de Lyfmoeder verdeelt ?<br />
.A. De Lyfmoeder wordt verdeelt in een Lyfmoeders hals,<br />
de Lyfmoeder, endeszelfs banden, eyerneften, trompetten!<br />
en vaten.<br />
V. Welk is. de Vagina, Scheede van de Lyfmoeder ?<br />
A. \)e fcheede of hals van de Lyfmoeder. is een.lang rond<br />
kanaal , het reikt van het fchaamdeel tot den invvendigen<br />
mond van de Lyfmoeder, in Vrouwen en die zwanger zyn<br />
kan derzelver lengte en grootte niet wel bepaalt worden,<br />
maar in Maagden iszy gemeenlyk ontrent de breette van<br />
vyf vingeren lang, en de breette van anderhalven vinger wyd:<br />
zy legt tuffchen de blaas en den rechten darm , en is met deri<br />
rechten darm door. een gemeen vlits, van het buikvlies afkomftig,<br />
omwonden.<br />
V Welk is de zelfftandigheid van de Scheede, of van den<br />
bals van de Lyfmoeder}<br />
A. De Scheede is zamengeftelt uit vliezen, klieren, aderen,<br />
llagaderen, en zenuwen: de vliezen zyn twee een binnenfte<br />
en een buitenfte: het binnenfte is zenuwachtig, vol<br />
plooyen en groeven, byzonder. van vooren na de fplee't tcfc<br />
en bekleedt de holligheid: in het- zelve vindt, men drie klièv<br />
ren aan de zyde, die het naaft aan den rechten darm is: het<br />
voornaamfte gebruik van de fronfels of plooyen van dit'vlies<br />
is. in de vereeniging de roede wel te omvatten , en in de<br />
Vv 3. v e r,.
§4* Van de Teeldeelen der Vrouwen,<br />
verloiïing tot doorgang van de vrugt zich te verwyden. Het<br />
buitenfte vlies is van fpierachtige vezelen gemaakt, door<br />
de werking van deze vezelen kan de fcheede zich verlangen<br />
, verkorten , uitzetten en toetrekken , öm dus haar<br />
holligheid na de lengte en grootte van de roede in de vereeniging<br />
te fchikken; aan het beneden eind van dit vlies is een<br />
fpier uit ronde vezelen, gelyk een fiultfpier, te zamengeftelt,<br />
en onder dezelve is aan yder zyde van de fcheede een netswyze<br />
vlechting van aderen en flagaderen: deze vlechting en<br />
fpier dienen om den mond van de fcheede te verengen, om<br />
des te zekerder de roede in de vereeniging te omvatten.<br />
V. Welk zyn 4e vaten vm de fcheede van de Lyfmoeder ?<br />
A. De fcheede of hals van de Lyfmoeder ontfangt aders<br />
en llagaders van de zyd onderbuiks en fpeenvaten, de<br />
zyd onderbuiks vaten verlpreiden zich door deszelfs bovenfte<br />
deel, en de fpeenvaten door deszelfs onderfte deel, en dat<br />
wel zoo, datze gemeenfchap met malkander hebben: daarenboven<br />
heeft de fcheede zenuwen van het heiligbeen.<br />
V. Wat is de Lyfimederl<br />
A. De Uterus, Lyfmoeder, begint met een mond, de<br />
inwendige mond genaamt, daar de fcheede eindigt: zy heeft<br />
de gedaante van een peer, zynde drie vingeren lang, twee<br />
breed, en byna twee dik, in Maagden is haare holte zoo<br />
wyd datze een amandel kan behouden: zy is in het benedenfte<br />
van den onderbuik tuffchen den rechten darm en de blaas<br />
geplaaft, het fchaambeen befchut haar van voren, het heiligbeen<br />
van achteaen, en het darmbeen aan de zyden, in den<br />
tydt van zwanger zyn is ze groote veranderingen onderhevig,<br />
zoo datze zich tegen den tydt van de verloffing'tot den navel<br />
toe uitftrekt, daarze op andere tyden niet boven het'heiligbeen<br />
komt.<br />
V,
Vm de Teeldeelen der Vrouwen, ff*<br />
V. TV?lk is de mond van de Lyfmoeder?<br />
A. De inwendige mond van de Lyfmoeder moet wel van<br />
die der fcheede onderfcheiden worden, zy vertoon z ch Ln<br />
het bovenfte eind van de fcheede , en maakt een klSVSi<br />
p uling, op de manier van lippen, vertoonendedei 3 an<br />
een klein hondje: de holligheid van de Lyfmoeder by den<br />
binnenften mond is ongelyk, en meer toe^Zu t 7<br />
y<br />
zelfq hnrfpm . toe<br />
g etr<br />
Okken ais deszetfs<br />
bodem, en wordt van zommigen de kleine hals van de<br />
Lyfmoeder genaamt: in dezelve zyn veel plooyen en onder<br />
de plooyen zyn verfcheide kleine pypjes<br />
Y<br />
'<br />
V Van wat voor eene zelfflandigheidis de Lyfmoeder*<br />
tomftur h^lT dCriS m e t £ e n V l , e S v a n<br />
' ^ buikvlies af-<br />
g e m a a k t llft<br />
als eer^ne ! Verachtige vezelen, die<br />
ê v e n<br />
l n<br />
tó ÏÏ S ?<br />
^ verfcheide bondels verdeelt,<br />
verfcheide fchikkingen hebben,, en dienen in ïtzvvTn<br />
ger gaan om de Lyfmoeder uit te zetten en tó^ tyKS<br />
u a c n c<br />
verloffing tot u töerlling van de vrnw >atvan de<br />
noemt- tufn-h L c• * , weik men ween<br />
nount. tuüUien de fpierachtige vezelen zyn zeer veel txrht*<br />
ctade kberen gevonden, dié een vocht, om fcfhofc<br />
ie d gbbberig te maken, aflcheidea De «heek lrimi5 F<br />
erd van de Lyfmoeder wordt gedurende 8<br />
tf^<br />
n.tgerekt en vertoont zich eer dikker al s dtmde lfet weft<br />
daar van daan komt, dat al de vaten en klieren, m-c vochtïn<br />
zyn bezet, en opgezwollen, ja in de drie laaftebaanden<br />
van de dragt „ de bodem van de Lyfmoeder ruim ee„ d"t<br />
V. mrdénook aan é Ly/moeJer vaten toegeëigend<br />
tervlien' ' * ^<br />
2yn adws<br />
' fla<br />
S ate<br />
> zenuwen en wa-'
Van.de Teeldeelen der Vrouwen,<br />
V. Welk zyn de aders en flagaders van de Lyfmoeder'?<br />
A. De Lyfmoeder heeft aders en ilagaders van de onderbuiks-<br />
en van de zaadvaten., al de takken van deze aderen<br />
en flagaderen maken overal inraondingen met malkander. Ter<br />
tydt van de maandelyke ontlaftingen, wordt het bloed , dat<br />
tot onderhoud of groei van het lichaam gewoonlyk befteedt<br />
wierdt, in deze vaten verzamelt, en wel zoo, dat de vaten<br />
uitzetten, en om dat deze vaten alleen van alle andere vaten,<br />
welke lynrecht aan den Honfont zyn, geen valvliezen<br />
hebben , zynze des te bequamer^ om eens ter maand haar<br />
bloed te ontlaften, en deze ontlaftingen zyn het, welke men<br />
Menflrua, Stonden, noemt.<br />
V Welk zyn de zenuwen en de Watervaten van de Lyfmoeder}<br />
A. De zenuwen, welke de Lyfmoeder heeft, komen van<br />
de tulTchenribbige zenuwen en van de zenuwen van liet heiligbeen;<br />
wat de watervaten aanbelangt, deze worden aan<br />
de buiten zyde van de Lyfmoeder gevonden.<br />
V. Hoe veel banden heeft de Lyfmoeder, en welk is derze<br />
ver gebruik ?<br />
A De Lyfmoeder heeft vier banden , namentlyk twee<br />
breede en twee ronde, het gebruik van deze banden is de<br />
Lyfmoeder vaft te hechten.<br />
V. Welk zyn de twee Ligamenta Lata, Breede Banden)<br />
A. De breede banden zyn alleenlyk een vervolg van het<br />
buikvlies, zy komen van de zyden van de Lyfmoeder, de<br />
eyerneften zyn aan het een eind vaft, en langs het ander<br />
eind loopen de trompetten van Fallopius: wegens derzelver<br />
gedaante wordenze gemeenlyk met de vlerken van een<br />
Vleermuis vergeleken, en Vleermuisvleugelswyze banden genaamt*
Van de Teeldeekn dér Vrouwen. 3^<br />
• V. Welk zyn de Li&mentaRotunün, RondeBandenvan<br />
de Lyfmoeder ?<br />
^. Deze banden hebben haar begin van vooren en ter Zyde<br />
van den bodem van de Lyfmoeder, en gaan in de voortbrengzels<br />
van het buikvlies door dc ringen van de fchuinfche<br />
en dwarfche fpieren van den buik na het fchaambeen, alwaar<br />
zy zich in de gedaante van een ganzevoec uitfpreiden, en<br />
gedeeltelyk aan het fchaambeen, en gedeeltelyk aan de Mufeulus<br />
Membranofus, Vleefige Spier, die ook Fajcia Lata,<br />
Breede Zwachtelfpier genaamt wordt, e n aan het bovenfte<br />
van de binnen zyde van de Dyë worden ingeplant. De<br />
zelfltandigheid van deze breede banden is hard, en met zeer<br />
veele bloedvaten voorzien, waar van de takken aan den boöem<br />
van de Lyfmoeder het grootfte zyn, want hoe nader zy<br />
aan het fchaambeen naderen, hoe Jdeinder en platter zy wor~<br />
V. Worden aan de Vrouwen ooi zaadvaten toereëkenf><br />
A. ja, en dat op dezelve manier als in de Mans, namentlyk<br />
vier; derzelver onderfcheid beftaat voornamentlyk hier<br />
in, datze korter zyn en dat -derzelver flagader, alsze na<br />
tnt ff\ Ve<br />
ff dQ<br />
? a e<br />
« e n m a a k t<br />
> e<br />
» & twee<br />
takken verdeelt: de kieinfte tak.gaat na het eyerneft, e n de<br />
grootfte verdeelt zich wederom in drie takken , waar van'er<br />
een tot de Lyfmoeder , een tot de fcheede , en een tot<br />
de trompet en de banden van de Lyfmoeder verzonden<br />
zonden ^ ° P<br />
* W y M W O r d t d e a d s r v e r d e<br />
*> en ver-<br />
- V Welk zyn de Ovaria, Eyerneflen*<br />
- A. De Eyerneften zyn veel kleinder ah de ballen in de<br />
Mans^ derze ver vlakte is rouw en gefronft in bejaarde Vronen<br />
, maar.in-Maa,den -elfen en^glad , zy-zynTa, 1<br />
Xx
m d e<br />
•y^S Z<br />
Teeideekn der Fmmm.<br />
eyronde gedaante) en van boven daar de zaadvaten ingaan<br />
een weinig plat: zy zyn met een eigen vlies, het welk hun<br />
zeer vaft bekleedt, overtrokken, en met een gemeen vlies,,<br />
vaa het. buikvlies afkomftig,, het welk al.de zaadvaten bedekt,<br />
omgangen: derzelver zelfftandigheid is vezel- en vliesachtig,:<br />
tulTchen de vezelen en vliezen zyn verfcheide kleine tulTchen<br />
ruimtens,, waar in verfcheide kleine blaasjes- zyn, welke als<br />
ze gekookt zyn, gelyk het wit van een ey hardt worden::<br />
deze blaasjes zyn van verfcheide grootte en getal, en worder<br />
yder met. twee zeer dunne vliezen bekleedt, waar door<br />
verfcheide takjes van aderen, flagaderen, en zenuwen loopen<br />
: deze blaasjes met derzelver. vliezen worden eyeren ge»<br />
naamt<br />
K Worden ook behalven de zaadvaten andere vaten aan<br />
dc eyemejïen toegeëigent ?<br />
A> Ja„ want behalven de vaten van de zaadvaten, en de<br />
zaadvaten zelfs, vindt men in de eyerneften zenuwen van de<br />
tulfchenribbige, en.verfcheide watervaten,.<br />
Y~. Op mik een manier zyn de Eyemejïen vajlgehegt %<br />
A* De Eyerneften zyn ontrent twee vingeren breed van<br />
den bodem van de Lyfmoeder door de breede banden vaftgehegt,<br />
en zyn aan het buikvlies by de darmbeenderen door de -<br />
zaadvaten vaftgemaakt.<br />
V. Welk %ynrde. Tubse Fallopianx, Trompetten van- FaU<br />
lopius ?<br />
A* Deze Trompetten zyn t wee buizen aan yder zyde van<br />
de Lyfmoeder een, zy komen door een eng beginzel in den<br />
bodem van de Lyfmoeder,. en zetten zich aan derzelver einden<br />
als een trompet uit, alwaar zy zich dan wederom tot<br />
een klein mondje of opening toetrekken; aan den omtrek<br />
^an dit mondje breiden zy zich in een breed vlies uit, het<br />
wjslls
Tm de 'Teeldeelen der Vrouwen, o 'it<br />
we&'fchynt als of het aan den rand gefcheurt was, eh eenige<br />
franjes vertoont, die fflorfm Diaboli, Duivels Beet, genaamt<br />
worden. Deze trompetten zynte zamengeftelt uit twee<br />
vliezen, zy zyn ontrent vyf vingers breedte lang, en worden<br />
van het binnenfte vlies vaft de Lyfmoeder geformeertf<br />
daarenboven hebbenze aders , flagaders , zenuwen, en watervaten<br />
, genieën met de eyerneften ; da opening aan<br />
yder zyde van de Lyfmoeder, die in de Lyfmoeder eindigt^<br />
laat naauwlyks een Verkens borftel in, maar in haar breedfte<br />
deel, of in haar midden hebbenze de ruimte van den kleinen<br />
vinger.<br />
. V. 'Dewyl de Lyfmoeder een werktuig meer tot de voortteling<br />
, als tot het leven, is gefchikt, hoe moet men derhalven<br />
de wonden van de Lyfmoeder aanmerken ?<br />
A. De Lyfmoeder in Maagden en onvrugtbaren is zoo wel<br />
door het fchaambeen van voren, het heiligbeen van achteren<br />
en de Darmbeenderen ter zyden bewaart, en derzelver vaten<br />
zyn zoo klein, dat men aan dezelve geen volkomen doode-<br />
'lyke wonden kan toeè'igenen, ten ware dat dezelve zoo geweldig<br />
was gewöndt, dat haar bloed door de wonden van<br />
buiten wierdt uitgeftort, of in den buik tot nadeel der ingewanden<br />
wierdt verzamelt, en den dood veroorzaakte. Maar<br />
geheel anders is het met de wonden van de Lyfmoeder van<br />
eene bevruchte Vrouw gelegen: want de Lyfmoeder is dan<br />
niet meer vaft en in eengedrongen, maar haare zelfftandigheid<br />
is fponsachtig, en overal met zeer veele en groote bloedvaten<br />
doorweven. en daarze van te vorèn de grootte van een<br />
peer had, zoo isze nu tot een verbazende grootte uitgezet,<br />
en ftrekt zich tot den navel, en zomtyts verder uit: indien<br />
nu de Lyfmoeder van een bevruchte Vrouw wordt gewond,<br />
al is de wonde klein, en anders van weinig aangelegenheid,<br />
Xx 2 voor*
Van de Bevruchting en Veortteeling.<br />
vöoral op het einde van haar dragt, dat is in de drie laafte<br />
maanden, 200 moeten al de wonden van de Lyfmoeder volkomen<br />
doodelyk worden geoordeelt, want de geweldige<br />
bloedftorting zal niet alleen de Lyderes het leven benemen ,<br />
maar de vrucht het moederlyke bloed mhTende zal te gelyk<br />
moeten ftervea,<br />
LXXXV. HO O F D D E E L<br />
Van de Bevruchting en Voortteeling*.<br />
y s \lilT zouden een einde konnen maken met onze Ont-<br />
VV ieedkundige verhandelingen, alzoo wy alle deelen<br />
van tet menfchelyke lichaam , geene uitgezonden , ah<br />
mede derzelver werkingen » zoo veel ons kort bejiek heeft<br />
toegelaten, hebben onderzocht: maar is het maakzel van ons<br />
lichaam, en deszelfs werkingen zoo wonderbaar, voor zoo<br />
verre wy het met eenige opmerkinge hebben befchouwt, hoe<br />
verbazende en wonderbaar zullen ons de eer/ie beginzelen van<br />
ons lichaam, en derzelver eerfle werkingen niet voorkomen,<br />
tn wy in de Almagt, Wysheid, en Goedheid Gods, ons zeiven<br />
niet verliezen , wanneer wy dezelve eenigzints zullen nafpeuren!<br />
zytgfin ftaat, om van de Bevruchting of Voortieeling<br />
eene bejchryving te geven ?<br />
A. Alzoo dit een ftuk is, het welk tot de Ontleedkunde<br />
niet behoort, en op geen zekere gronden kan worden bewezen,<br />
zoo zal het nochtans niet onaangenaam, nog onnut<br />
zyn, de mogelykheid en de onmogelykheid daar van aan te<br />
toonen, en te zien , ui6 welke teedere beginzelen ons lichaam<br />
zynen eerften oorfpronk ontfangt.<br />
V. Wanneer kan de bevruchting, of de voortteeling gc~<br />
•fchieden. 7<br />
Vu r> A*
Van de Bevruchting en Voariteelmg.<br />
A De bevruchting en de voortteeling kan gefchieden als<br />
in de vereeniging de Mannelyke en de Vrouwelyke teeldeelen<br />
natuurlyk en wel geftelt zyn,<br />
V. Nogtans worden 'er Genitalia Virorum & Femina.<br />
rum, Mannelyke en Vrouwelyke teeldeelen gevonden, waav<br />
aan men geen onnatuurlyke en quaade gejleltheid uitwendig<br />
kan ontdekken , en evenwel gefchiedt 'er in de vereeniging<br />
geene bevruchting. Wat mag in zoo een geval dc rede. van<br />
de onvruchtbaarheid zyn ?<br />
A. Al de oorzaken van de onvruchtbaarheid der Mannen<br />
en der Vrouwen op te tellen zou van eene zeer groote uitgebreidheid<br />
zyn : de voornaamfte rede van. onvrugtbaarheïd,<br />
wanneer voor het uiterlyke de teeldeelen natuurlyk en weigeftelt<br />
zyn, moet men in het zaad der Mannen, en in de eyeren<br />
der Vrouwen zoeken.<br />
V. Wat Mmnelykzaad is tot de bevruchting en voort teerling<br />
bequaam ?<br />
A. Dat zaad, het welk gezond, geeftryk , en met een<br />
onnoemelyk getal gezonde kleine diertjes is opgevult, en<br />
voorzien: want het zaad, dat deze hoedanigheden niet beeft,,<br />
is onbequaam tot de bevruchting en voortteeling..<br />
V. Hoedanig moeten de eyeren der Vrouwen zyn, zulknze.<br />
bevrucht worden ?<br />
A De eyeren der Vrouwen, welke bequaam. zullen zva<br />
om bevrucht te worden^ moeten in zich befluiren al de bV<br />
ginzelen, die tot de volmaking van eene Mannelyke of Vrouwe!<br />
yke vrucht behooren, ja zelfs moeten de beginzelen van<br />
net zaad, en van,de eytjes in de eyeren der Vrouwen zelfs<br />
zyn opgefoten.<br />
V. Indien het zaad wsl en de eyeren qualyk., of de e&<br />
ven wel en het zaad qualyk gefield zyn, wat gefchiedt V<br />
3, ian
3^0 Van de Bevruchting en Voort teeling.<br />
dan in de vereeniging , de teeldeelen anders wel gefield<br />
zynde ?<br />
A. Eene vruchtelooze arbeid.<br />
V. Maar zoo de Teeldeelen natuurlyk welgefielt, en het<br />
zaad en de eyeren de gemelde goede hoedanigheden hebben ?<br />
wat gefchied kr dan gemeenlyk bi de vereeniging ?<br />
A. Als dan gefchied gemeenlyk de bevruchting.<br />
V. Op wat manier gefchied de bevruchting en voort teeling<br />
?<br />
A. In de vereeniging worden de teeldeelen, die van te<br />
voren ftil en zonder beweging waren, werkzaam en zwellen<br />
, de binnenfte mond van de Lyfmoeder wordt geopent,<br />
de voorftanders en de Vrouwelyke zaadvaten, benevens verfcheide<br />
buisjes en klieren van de naby gelegen deelen van<br />
beide de teeldeelen geven een vocht uit, om de roede en de<br />
fcheede te bevochtigen e« glad te maken, op dat het Mannelyke<br />
zaad uitfchietende de eyeren zou konnen bereiken: alle<br />
deelen , die tot de voorteeling dienen, werkzaam zynde,<br />
wordt het ey door het Mannelyke zaad bevrucht, dat is de<br />
werkende deelen, die tot de beginzelen van een Mannelyke.,<br />
of Vrouwelyke vrucht behooren., en in het ey zyn opgefloten,<br />
worden door hulp van het gezonde, geeftryke, en met<br />
een oneinding getal gezonde diertjes opgevulde zaad in beweging<br />
gebragt, en blyven door den aanvoer van geeften en<br />
vochten, welke door de meer als hair fyne aders, flagaders<br />
en zenuwen van den bodem van de Lyfmoeder door de vliezen<br />
van de Trompetten., Eyemefïen, en 'van het ey zelfs<br />
tot het hart van de vrucht, nu nog ruw en in zyn eerfte beginzelen<br />
van fatzoenering zynde, gebragt, en wederom te<br />
rug gevoert, in beweging: het ey met de daar inopgefloten<br />
vrucht zwellende verlaat het eyerneft, en komt vervolgens
Vm dè Bevruchting en Voormeting. 3 s t<br />
door de vaten, die het ey gemeen met den bodem van de Lyfmoeder<br />
heeft, in de buis van een van de trompetten, en deze<br />
vaatjes, zich in den, bodem van de Lyfmoeder verbreidende<br />
maken het begin, van de Placenta-, Moederkoek, en zwellen<br />
op, en worden korter, zoo dat het ey met 'tdaar inopgefloten<br />
vruchtje, het welk nu nog met deszelfs vliezen week, en<br />
eer een vocht als een vruchtje fchynt, door de opening van<br />
de naauwe buis van de trompet in de Lyfmoeder 'komt<br />
Het ey met de ingefloten vrucht in de Lyfmoeder zynde en<br />
de vaten, die het ey met den bodem van de Lyfmoeder heeft,<br />
nu vry j en door geen vliezen of wegen tegen gehouden<br />
worut geheel ingetrokken, zoo dat het ey zich aan den bodem<br />
van de Lyfmoeder met deszelfs buitenfte vlies, Chorion<br />
genaamt, vaft zet: het vlies, Chorion, omvangt het binnenfte<br />
vlies, Amnion, het welk dunder is als het buitenfte vlies,<br />
en is vervult met een klaar vocht, waar in de vrucht<br />
zwemt.<br />
F. Maar hoe kan het eytje, dat nu meer als een erwt<br />
groot is, door de opening van de trompet, welke by de Lyfmoeder<br />
zoo naauw is, datze niet meer als een varkensborstel<br />
doorlaat, in de Lyfmoeder zelfs komen}<br />
A. Het geheele werk van de voortteeting ijronbegrypelyk*<br />
paar met onmogelyk. Wy zeggen derhalven, dat het ey<br />
m de Lyfmoeder komt door de naauwe opening van de trompet,<br />
even als de vrucht na negen maanden binnen de vliezen in<br />
de Lyfmoeder opgeflóten, en tot zyn volkomenheid door<br />
het moederlyke bloed, gevoedt, de vliezen gebroken zynde<br />
door den bmnenften mond van de Lyfmoeder in de wereldt<br />
komt, die niet wyder is, als datze een dikke ganze fchagt<br />
doorlaat: namentlyk door eene wonderbare werking van de<br />
natuur,, of liever 3 door eene byzondere werking, die de alleen.
5 2 Van de BevrtÉldting en Voortieeling.<br />
leen wyze Schepper aan die deelen heeft medegedeeld om in<br />
tydt van ontfanging en verloffing zoo te konnen werken»<br />
V. Doen de meenigvuldège diertjes, die in het gezonden<br />
geeflryk Mannelyk zaad zyn, niet anders, als het ey vruchthaar<br />
maken, gaanze niet zelfs tot in het ey in, en makenzc<br />
•aldaar niet het wezentlyk beginzel van de vrucht ?<br />
A. Wy ftellen vaft, dat de beginzelen van de vrucht in<br />
het ey zyn opgeflóten , en dat deze diertjes door de vliezen<br />
van het ey niet tot in het ey zelfs indringen , en dus dat<br />
hun voornaamfte werk alleenlyk is, de konftige Machine van<br />
ons lichaam in het ey opgeflóten aan beweging te helpen,<br />
maar niet om een gedeelte veel minder het geheel van de Machine<br />
zelfs te zyn.<br />
V. Maar worden 'er altyd diertjes in het Mannelyke zaad<br />
ontdekt)<br />
A. Ja-, ten vare dat het zaad onbequaam was, want in<br />
onvruchtbaar zaad wordenze niet gevonden.<br />
V. Maar waar komt zoo een onnoemelyk getal diertjes in<br />
het zaad van daan ?<br />
A. Wy hebben gezegt, dat in het ey niet alleen al de Liniamenten<br />
en beginzelen van de vrucht, maar ook de beginzelen<br />
van de teeldeelen zyn opgeflóten, zoo dat men de beginzelen<br />
van deze diertjes ook in het ey moet zoeken: de<br />
beginzelen van deze diertjes na veertien (minder of meer jaren)<br />
tot volmaaktheid gekomen zynde, worden werkzaam,<br />
en beginnen te leven, en alzoo deze diertjes van tweederlei<br />
zoort zyn, zoo wereenigen zy en teelen dus een oneindig<br />
getal diertjes in de gedaante van flangetjes, die onbegrypelyk<br />
vlug van beweging zyn, voort.<br />
V. Maar hoe kan deze voort teeling gefchieden)<br />
Ai De manier van voortteeling van deze diertjes is voor<br />
ons
Van de Bevruchting en Voortteeling. 3 j 3<br />
ons ZOO onbegrypelyk, als wy konnen begrypen derzelver beftaan<br />
en leven. Wat moeten de werktuigen , waar door<br />
deze diertjes een voedzel overeenkomende hunne vaten om<br />
te beftaan na zich nemen, onbegrypelyk eo onbepaaldelyk<br />
klein zyn, daar zelfs 3000000x300. diertjes niet tegen een<br />
zand korrel, welkers diameter ,S„ van een duim is, kan ophalen.<br />
• V. Maar opdat wy in het befchouwen van de geheimen<br />
der natuur ons zeiven niet blind zien, zullen wy liever, in<br />
verwondering opgetogen, wederom tot de vrucht keeren, die<br />
nu in de Lyfmoeder wordende gevoedt eerft de beginzelen van<br />
den ruggraat vertoont, een weinig daarna openbaren zich de<br />
groote en de kleine herffenen in de gedaante van twee kleine<br />
blaasjes, vervolgens vertoonen zich de oogen in het hoofd uitpuilende,<br />
en dan is het Punctum Saliens, de klopping van het<br />
hart, klaar te zien; wat de uiterlyke deelen aangaat, deze<br />
vertoonen zich het laaft. Wat moet men aangaande de vrucht<br />
aanmerken ?<br />
A. Dat zoo lang de vrucht in de Lyfmoeder zich ophoudt,<br />
Embryo wordt genaamt: dat een vrucht, die te vroeg, dat is<br />
voor de zeven maanden in de werelt komt, een Abortus,<br />
Misdragt is, en dat de vrucht, die ter beftemder tyt volkomen<br />
geboren wordt, de naam van Foetus, Vrucht, wordt<br />
toegeëigent.<br />
. V Hoe wordt de Vrucht Embryo gevoedt ?<br />
A. De Vrucht wordt gedurende deszelfs verblyf in de Lyfmoeder<br />
gevoedt door de Navelvaten.<br />
' V. Welk zyn de Navelvaten ?<br />
j A. Tot de Navelvaten behooren de twee flagaders, welke<br />
komen van het einde van de Aorta , groote Slagader, of<br />
van het begin van de darmbeens flagaderen van de vrucht ,<br />
Yy 2y
a n<br />
35f 4. ^<br />
^ e<br />
Bevruchting en Voortteeling.<br />
zy gaan langs de zyden van de blaasna den navel; deze dén na»<br />
vel uitgaande geven aan de vliezen Amnion en Ghorion eenige<br />
takken, welke zich in een meenigte van fpranken in de Placenta,<br />
Moederkoek, verfpreiden: tot de navelvaten behoort ook een<br />
ader, deze komt van verfcheide takken van de aderen, welke<br />
door de moederkoek verfpreidt zyn; van de moederkoek gaan<br />
deze takken in de vliezen Chorion en Amnion, maar de vliezen<br />
doorgaande vereenigenze zich en maken een ader; deze<br />
ader is zeer wydt en loopt door den navel van de vrucht, en<br />
vereenigt zich met de Vena Porta, Poort-ader : daar van<br />
daan wordt het bloed door een lange ronde buis, de aderlyke<br />
buis genaamt r na. de holle ader,, en voorder na het hart<br />
gevoert: eindelyk behoort tot de navelvaten het watervat,,<br />
dit vat is zelden doorgaat , het komt van den bodem van de<br />
blaas na den navel, en doorboort den zeiven, in de dieren eindigt<br />
het in een derde vlies, waar in het jong is opgeflóten<br />
namentlyk het Alantois, Pisvlies; dit vlies wordt zelden in<br />
de vliezen van de vrucht gevonden.<br />
V, Welk is den Navelftreng ?<br />
A. De Funiculus Umbilicalis, Navelftreng, beftaat uit de:<br />
twee gemelde flagaderen , en de groote navel ader, deze vaten<br />
zyn als een touw gedraait, en vertoonen dus een losgedraaide<br />
koord, hebbende de dikte van een duim; deze koord of<br />
ftreng is met een dik,. doch zagt vlies, van het Amnion^<br />
Lamvlies, afkomftig, bekleedt; de navelftreng is aan de navelvaten<br />
van de vrucht en aan de vaten van de moederkoek<br />
vaft; en in de laafte maanden van de dragt is deze ftreng byna<br />
vier fpannen lang.<br />
V Waarom is de Navelftreng als een touw gedraait, en<br />
zoo lang.<br />
td* Opdat ze te fterker zou zyn, en opdat de vrucht zon*
Van de Bevruchting ên Voortteeling. § ? f<br />
der fèheuring van de moederkoek zich vry zou konnen bewegen,<br />
alsmede, opdat na de geboorte, fchoon de vaten op<br />
het oogenblik niet wierden gebonden, zoo ligt geen doodelyke<br />
bloedftortingen zouden ontftaan, en eindelyk opdat de<br />
Placenta, Moederkoek, te gemakkelyker zou konnen worden<br />
afgehaalt.<br />
V. JVelk gebruik hebben de Navelvaten en de Navelftreng<br />
?<br />
A. Derzelver voornaamfte gebruik is het bloed tot voeding<br />
van de vrucht door de ader in de vrucht en het overtollige<br />
door de flagaders van de vrucht na de moederkoek te<br />
voeren.<br />
?'. Op wat voor een manier wordt de vrucht in de Lyfmoeder<br />
gevoedt ?<br />
A. De voeding van de vrucht in de Lyfmoeder gefchiedt<br />
door het moederlyke bloed op deze wyze: dit bloed door de<br />
fponsachtige zelfftandigheid der Lyfmoeder in de moederkoek<br />
-door verfcheide vaten in de belchryving van de Lyfmoeder<br />
gemelt, gebragt zynde, wordt door de nayelader der navelftreng<br />
na de lever van de vrucht gevoert, en daar van daar<br />
vloeit het, zoo als wygezien hebben, na het hart, en hiervan<br />
daan na alle deelen van het lichaam, om het zelve te voeden:<br />
maar alzoo maar eenige deelen van het bloed tot de<br />
voeding dienen , zoo wordt de reft van het bloed door de<br />
llagaders van de navelftreng na de Lyfmoeder te rug gebragt.<br />
V. Maar wordt de Vrucht alleenlyk zoo lang zy in de<br />
Lyfmoeder is door het moederlyke bloed ^ en niet door den<br />
•mond gevoedt ?<br />
A. Daar zyn vericheide voorname Schryvers, die willen,"<br />
«lat de vrucht ook door den mond met het water, dat in de<br />
Yy a vlie-
'3) # Van de Bevruchting en Voortteeling.<br />
vliezen van de vrucht, is opgeflóten, en waar in de vrucht<br />
zwemt, wordt gevoedt, en brengen verfcheide redenen by<br />
namentlyk de perszing van dat water door den mond tot in<br />
de maag; om dat men in den ilokdarm en de maag van een<br />
vrucht zeker vocht vindt, het welk overeenkomt met het vocht,<br />
dat in het vlies Amnion wordt gevonden: dat door deze voeding<br />
de melkvaten en de Chylbuis als noodige werktuigen<br />
voor de vrucht na de geboorte reets zouden geopent en bequaam<br />
gemaakt worden i om dat in de eerfte maanden meer<br />
vocht in het Amnion , Lamvlies,. als in de laafte maanden<br />
wordt ontdekt: als mede om dat dit vocht in het Lamvlies opgefloten<br />
niet van de pis komt, om dat het dan zout zou moeten<br />
zyn en bederven, en om dat men in de darmen een zwarten<br />
drek, Meconium genaamt, vindt: nogtans niet tegenftaande<br />
alle deze bygebragte redenen oordeelen wy, dat de vrucht<br />
alleenlyk door het moederlyke bloed, en niet door den mond<br />
gevoedt wordt, en wel om deze redenen, om dat de vrucht,<br />
zoo lang zy in de Lyfmoeder is, niet ademhaalt, en dus<br />
niet kan flikken; want zoo 't vocht door perszing in den Ilokdarm<br />
en maag wordt gebragt, zoo zouden ook de darmen<br />
eenigzints met dit vocht moeten zyn opgevult, het welk<br />
nooit gefchiedt; daarenboven zou dit vocht zoo wel in de<br />
luchtpyp en in de long als in de maag geperft worden, zoo<br />
dat dit vocht alleenlyk door uitwazeming of affcheiding door<br />
eenige buisjes, maar niet- door flikking nog perszing in den<br />
ilokdarm en in de maag gebragt wordt: ten anderen worden<br />
de melkvaten en de Chylbuis door een vocht, dat van de klieren<br />
van de maag en darmen affcheidt, genoegzaam geopent<br />
en bequaam gemaakt, om na de geboorte haar werk te konnen<br />
verrigten: ten derden, dat het vocht in het lamvlies in<br />
de eerfte maanden meerder als in de. laafte maanden is, is<br />
zeer
Van de Bevruchting 'en Voortteeling, 3 &g<br />
zeer 'twyfelachtig: het ftrekt ook tot geen bewys, dat dë<br />
vrucht in de Lyfmoeder door dit vocht zou worden gevoedt<br />
om dat de vrucht geen pis in het lamvlies ontlaft, want het<br />
tegendeel is veel waarfchynelyker, namentlyk dat 'er eenig<br />
vocht door den pisweg in dit vlies wordt ontlaft, om dat de<br />
pisweg in een vrucht wydt is, en eindelyk wat het Mecomum,<br />
of den zwarten drek aangaat, die in de darmen van<br />
een voldragen vrucht wordt gevonden, is zeer gering" endeze<br />
komt nergens anders van daan, als uit de klieren van<br />
de maag en darmen : maar zoo de vrucht door den mond<br />
wierdt gevoedt, wat zouden 'er niet eene meenigte van vul-'<br />
hgheden in den tydt van negen maanden in de darmen zynvergadert,<br />
en door den aars in het lamvlies zyn ontlaft.<br />
V. Wel maar toe dient dan het vocht, dat in het Lam.'<br />
vlies wordt gevonden, indien het niet is gefchikt om de vrucht<br />
te voeden?<br />
A, Dit vocht dient voornamentlyk in den beginne van de<br />
bevruchting , op dat de teedere grondbeginzelen van de<br />
vrucht meer zouden volmaakt worden, en "in het vervoldient<br />
het, op dat de vrucht zagt zou leggen, en door de<br />
toetrekkingenvan.de Lyfmoeder niet zou gedrukt of beledig<br />
worden.<br />
6<br />
.<br />
V. Waar uit kan-mm weeten, dat de vrucht in de Lyfmoeder<br />
opgeflóten niet heeft ademgehaalt, en vervokenp<br />
niet heeft konnen flikken of zwelgen, en dus door het vocht •<br />
m het Lamvlies opgeflóten, door den mond niet is gevoedt**<br />
A. Om dat de long in een ongeboren vrucht zwaar is,<br />
en in het water geworpen na beneden zinkt, want deszelfs.<br />
Diaasjes eggen op malkander ineengetrokken, en zyn met'<br />
geen lucht vervult. *<br />
V Dewyl de long van de vrucht inde Lyfmoeder opgeflóten<br />
Yy 3 zwaar
35S Van de Bevruchting en Voortteeling.<br />
zwaar is, en tn het water geworpen na den grond zinkt ï<br />
en de Maasjes van de Jong op malkander leggen, en digt in<br />
een zyn gefloten; kan men dan iemant van Kindermoord befchuldigen,<br />
en veroor deelen, wanneer men de long van een<br />
doode vrucht op het water ziet dryven ?<br />
Jt. Het is wel een bewys, dat de vrucht in de geboorte<br />
heeft adem gehaalt, maar niet dat de vrucht is vermoordt:<br />
want de vrucht kan in de geboorte zomtyts ademhalen, en<br />
eer zy geheel geboren is , natuurlyker wyze komen te ftei ven.<br />
Daarenboven alhoewel de proefneming, om te zien of de<br />
vrucht heeft adem gehaalt of niet, de befte is, die op het<br />
water wordt in 't werk geftelt, zoo moet men nogtans aanmerken<br />
, dat deze proefneming terftont na de verloffing dient<br />
te gefchieden, vooral in den zomer, op dat ?<br />
er geen bederf in<br />
de long en in de naaftgelegen deelen komen, alzoo door<br />
het minfte bederf eenige lucht in de -longblaasjes kan worden<br />
gebragt, waar door de proefneming niet zou konnen beftaan<br />
, want het weinigje lucht, dat in de blaasjes door dit<br />
bederf is gekomen, is in ftaat om de long, in het water geworpen<br />
zynde, te doen dryven.<br />
V. Op wat een manier gefchiedt de Circulatio Sanguinis,<br />
omloop van het bloed, zoo lang de vrucht niet is geboren ?<br />
. A. De omloop des bloeds in de vrucht, zoo lang zy in<br />
de Lyfmoeder is, gefchiedt niet uit de rechter holligheid van<br />
het hart door de Long, maar door het Foramen Ovale, Eyronde<br />
Gat, dat beide de holligheden van het hart vereenigt:<br />
e.n door de Canalis Arteriofus, Slagaderlyke Buis, die met<br />
de long-flagader en de groote Ilagader gemeenfchap heeftj<br />
Zoo dat het bloed door de navelader, die van de Lyfmoeder<br />
komt, door den navel in de poortader, en van daar na de<br />
holle ader en het hart gebragt zynde, door het eyronde gat,<br />
en
Van de Bevruchting en Voortteeling. B j-p<br />
en .de Jlagaderlyke buis na de Jong, en al de deden van de<br />
vrucht wordt gevoert, 200 dat eindelyk het overfchot van<br />
het bloed ,n de twee navels flagaders opgenomen en S<br />
derzelver.takken, door de vliezen, ChorlfT n2n)oTl<br />
medeboer de moederkoek verfpreidt, wordt^voert' en<br />
V Wat is eigentlyk de Placenta, Moederkoek ?<br />
*Ti<br />
7<br />
C n V a n d e s z e L r s<br />
5 ^ginzelen reets gefproken •<br />
derhalven zullen wy maar iets zegg? n van de Moede S '<br />
zoo als ze in de laafte maanden van het zwange gaan wordï<br />
gevonden en dan zeggen wy, dat dezelve iJplafen mnd<br />
achtig, hebbende de middenlyn ontrent van acht dSm en<br />
t d<br />
tr an<br />
/ enen<br />
, duim: d £ S Z d f s<br />
*dighed is vaata^<br />
fg, beftaande uit de navelader, en de navel flagaderen d e<br />
m een oneindig getal takjes en rankjes door de koekTyn ver<br />
fp eidt: deze vaten en takjes dienen om het voedzame zao<br />
uit de Lyfmoeder te ontfangen, even als de melkvat<br />
de darmen ontrent de Chyl doen, enhet zelve doorde n a<br />
vel der na de vrucht over te voeren • en daarenboven om h t<br />
bloed van de vrucht na de Lyfmoeder door te la'en S «<br />
boggelde deel van de Moederkoek- is door mS'van £<br />
zeer dun vlies, het welk met het vlies Chorll ÏlnZ<br />
enTt tmvli leedl wÊ^^Ê^ê<br />
ismetdenavelftrenfve^nigt is geplaafl: •<br />
V Indien een Vrouw van tweelingen is bevrucht «w*<br />
men dan ook twee Moederkoeken ?• Sticht, vmdt<br />
A. Indien een-Vrouw van tweelingen is bevrucht vlnrh<br />
S S ? " ^ e<br />
-e Moede" oek, n g!<br />
tans zal men, als men 'er naauwkeurig oplet, bevinden, dft
%6o Van de Bevruchting en Voortteeling..<br />
eene koek uit twee koeken (namentlyk als 'er tweelingen zyn)<br />
is te zamen geftelt.<br />
V. Op wat voor een manier groeit de vrucht tot zyn volkomen<br />
grootte, en hoe wordt deszelfs groei, geboren zynde<br />
verder voltooit ?<br />
A. Wy zullen alleenlyk zeggen, hoe de groei in het algemeen<br />
gefchiedt; en hier uit zal het genoeg blyken, dat de<br />
groei van een ongeboren vrucht byna op dezelve wyze gefchiedt<br />
, als die van een geboren Kint.<br />
. V. Geef dan eens een befchryving van de Groei ?<br />
A. Zoo haaft zyn de eerfte beginzelen van ons lichaam<br />
in het ey niet geformeert geworden, of daar is leven, dat is<br />
eene werkende beweging. Deze werkende beweging of<br />
werkzaamheden gaan, zoo lang wy leven, haren geftadigen<br />
en onophoudelyken gang. Maar alzoo de werktuigen, waar<br />
door. deze werkzaamheden onophoudelyk gefchieden, door<br />
derzelver geftadige beweging en gebruik zouden moeten afllyten,<br />
en eindelyk tot gebruik onbequaam worden; en het<br />
met dit leven haaft zou zyn gedaan, indien de alleenwyze<br />
Schepper daarin niet hadt voorzien, en gemaakt, dat het verloren<br />
geftadig wierdt vergoedt. Dewyl ons lichaam nu uit<br />
vafte en uit vloeibare deelen beftaat, zoo moeft 'er ook een<br />
verlies en eene vergoeding van die beide deelen zyn : het<br />
geen nu door de beweging der vochten wordt verloren,<br />
wordt wederom, of door het moederlyke bloed in de vrucht,<br />
of door de Chyl in onvolwaffen door verfcheide bewerkingen<br />
, verdeelingen en vereifchte hoedanigheden vergoedt, en<br />
dus gaat het ook met het verlies der vaftere of vafte deelen,<br />
want deze worden herftelt door de herftelde vochten, narnentlyk<br />
als die door eene herhaalde bewerking en verdeeling<br />
tot haare vereifchte volmaaktheid toebereidt en verdeelt zyn,<br />
want
Van de bevruchting en Voortteeling. JSJ<br />
want de voeding der vafter en vafte deelen moet gefchie.<br />
den a derzelver aiderkleinfte vaatjes, uit de welke d <br />
m a a k e n d u S m o<br />
S , T ft f ;' «
0m Fan
Van de Bevruchting en Voortteeling. 3 63<br />
tot onderhoud van ons lichaam niet konnen ontbeeren, eene<br />
oorzaak des doods. Dus hebben wy den menfeh van zyn eerfte<br />
begin, voortgang en einde befchouwt, en gezien, dat eea<br />
en dezelve werking tot verfcheide eindens kan dienen: want<br />
door de geduurige beweging der vloeibare deelen worden de<br />
vafte deelen gefleten, en vermindert, en door die zelve beweging<br />
wordt dat verlies geftadig wederom veigoedt, zq|<br />
dat door deze beurtlingfche ilyting en vergoeding het lichaam<br />
geduurig wordt vernieuwt en in ftaat geftelt, om zeer<br />
veele jaren zonder bederf te konnen duuren: en dat door cïe<br />
zelve werkingen en bewegingen, waar door ons lichaam is<br />
begonnen , ons lichaam wederom onbequaam wordt gemaakt<br />
, om langer te konnen leven: en eindelyk dient tot<br />
opmerking, dat gelyk in de bevruchting een oneindig getal<br />
flangetjes en wormen , die het Mannelyk zaad vergezeldfchapten,<br />
gereed waren om de teedere liniamenten van ons<br />
lichaam en het rad van ons leven in beweging te brengen, op<br />
dat de vafte deeltjes door de vloeibare bewogen zynde gevoedt<br />
zouden worden, aangroeijen en tot haare ^volmaaktheid geraken<br />
; dat 'er ook alzoo een oneindig getal maaden en wor«<br />
men gereed en vaardig zullen gevonden worden, om zoo<br />
haaft alle bewegingen van het lichaam ophouden te werken,,<br />
de vafte en de vloeibare deelen van het heerlykfte<br />
Ichepzel , het pronkftuk van Gods werken , den menfeh,<br />
te flyten en tot zyn eerfte beginzel , namentlyk tot ftof Je<br />
brengen.<br />
Zt 2 LXXXVL
3*4<br />
Van de natuurlyke Geboorte^<br />
LXXXVI. H O O F D D E E L ; .<br />
Van de natuurlyke Geboorte.<br />
V. \ êié de vrucht zeven of negen maanden in de Lyf-<br />
JLJL moeder beeft gehuisveft, en tot die volkomenheid,<br />
is gegroeit, datze in ftaat is , om te konnen ademhalen,<br />
voedzel door den mond te ontfangen, en het zelve in de inge-.<br />
wanden tot Chyl te bearbeiden; dat is, zelfs te, konnen leven,<br />
dan trachtze door zekere bewegingen, zoo door haar.<br />
zelfs als door de zamentrekking van de fpieren van den buik,<br />
van het middenrift en van de vezelen van de Lyfmoeder ver oor*<br />
zaakt, door den mond van de Lyfmoeder in de wereld te komen,<br />
Moe wordt deze komft van de vrucht.in de wereld genaamt}<br />
A. De komft van de vrucht in de wereld door den mond<br />
en fcheede van de Lyfmoeder wordt Geboorte genaamt.<br />
V. Op wat voor een manier wordt de vrucht voor, de ge?<br />
boorte gemeenelyk in de Lyfmoeder gevonden ?<br />
A. In de vier of vyf eerfte maanden is , deszelfs legging en<br />
plaatzing onzeker, want ze dan dus, en dan wederom anders<br />
wordt gevonden y maar in de laafte.maanden vindt men<br />
haar met den rug na de lenden wervelen van de moeder, de<br />
beenen kruizeiings over malkander,, de handen op de kniën 5<br />
en den neus tuffchen beide de vuiften; en in dit poftuur blyft<br />
de vrucht gemeenelyk tot den tydt datze zich begint te keeren,<br />
want eenige tydt voor de geboorte laat de vrucht meeft<br />
al haar hoofd beneden na den mond van de Lyfmoeder zakken<br />
, makende eene kleine tuimeling, ftekende de billen en<br />
de voeten na om hoog.<br />
V. Hoe gefchiedt de gemeene of de natuurlyke Geboorte},<br />
of verloffmg}
Fan denatmrïyke Gekorte.<br />
A: Om de gemeene of de natuurlyke Geboorte wel te<br />
verftaan, dient men eene grondige kennis te hebben van alle<br />
de deelen, welke in de geboorte in eenige aanmerking konnen<br />
komen.<br />
ö<br />
F. Noemt eens de voornaamfle van deze deelen)<br />
A. De voornaamfte deelen, omze alle niet op te tellen,<br />
zyn de beenderen, . die het bekken uitmaken, en van deze<br />
beenderen komt vooral het heiligbeen met deszelfs aanhangzel<br />
het. ftaartbeen in aanmerking; de andere deelen, welke<br />
voornamenlyk in aanmerking komen, zynde fchaambeenderen,<br />
de Lyfmoeder en haare plaatzing in en buiten het<br />
bekken..<br />
F. Waartoe is de kennis Van de beenderen, die het bekken<br />
uitmaken, , noodig)<br />
A. Omdat, als men deze beenderen, en derzelver verband<br />
met malkander kent, men te ligter de gedaante van de<br />
holligheid van het bekken zich kan erinneren, en begrypen,<br />
wat. nut de te rugwyking. van het heiligen van het ftaartbeen<br />
in de geboorte doet.<br />
gepüfof " ^ h<br />
° m g h e i d v a n h e t h e k k m<br />
natuurelyker ivyze<br />
A De .holligheid , van het bekken is niet gefchikt volgens<br />
de lengte van den Ruggraat, maar fchuins van onderen voorwaarts<br />
opgaande.<br />
F. Is de kennis, dat het bekken dus is gefchikt , in de zeboor<br />
te van eenig nut ? f ' ** '"<br />
A Ja, wantdaar door weet men, dat men in het onderlaan<br />
den mond van de Lyfmoeder niet na boven na het<br />
heiligbeen, maar van onderen fchuins na boven gaande, even •<br />
berókaT ^ ^ ^ ^<br />
d e<br />
° "<br />
z 2<br />
w i J d e t a f l e n<br />
'<br />
b e f t k a n<br />
3. F 9<br />
'
ggg JSW
Van 4e natnurlyke Gebo&rfei<br />
datze zacht en dun, en de mond harder en dikker ; *|iarenhoven<br />
wordt.de mond of dc opening van de fcheede van<br />
de Lyfmoeder in de laafte maanden plat, en ontrent den tydt<br />
van de verloffing kan men deszelfs uitpuiling met of naauwelyks<br />
voelen.<br />
V Waar h de Lyfmoeder in het bekken geplaaft ?<br />
A. Wy hebben in het verhandelen van de Teeldeelen. der<br />
Vrouwen gezegt, dat dezelve boven in liet bekken haare plaats<br />
heeft.<br />
V. Heeft deze plaat zing van de Lyfmoeder eeniee mtt/zbeid)<br />
A. Ja, om dat het bekken meeft al te klein is om de vrucht<br />
te konnen omvatten, zoo is deze plaats het bequaamftom de<br />
vrucht boven na den buik ruimte te geven: daarenboven is de<br />
plaatzing van de Lyfmoeder boven in het bekken zeer wel gefchikt,<br />
om in de vereeniging het zaad boven na de Lyfmoeder<br />
te voeren en dezelve vruchtbaar te maken: en eindelyk is de<br />
Lyfmoeder niet hooger geplaaft, om alle gevaren, daarze anders<br />
aan onderhevig zou zyn geweeft, voor te komen; behalven<br />
dat de geboorte veel moejelyker zou gefchieden; en de<br />
verarbeid van de Lyfmoeder in de vereeniging onvruchtbaarheid<br />
zou konnen hebben veroorzaakt.<br />
V. Alzoo de Lyfmoeder van achteren aan den rechten<br />
darm, van vooren aan den hals van de blaas enz. is vaft<br />
gehegt, wordt dan de Lyfmoeder door deze vaflbechting in<br />
het zwanger gaan niet grootelyks belet zieJj wyder uit te<br />
zetten)<br />
A. Dewyl de Lyfmoeder voornamentlyk met haar onderfte<br />
deel aan de gemelde deelen is vaftgehegt, zoo kan Sêelve<br />
vry en oöverhmdert zich na boven in de wydte-ea iutasrte<br />
200 ver uitzetten als noodig is..
3 68 Van'de natuurlyke Geboorte.<br />
V. Nademaal de Lyfmoeder in alle zwangere Vrouwen,<br />
voornamentlyk in haaren bodem wordt uitgezet , en uit dien<br />
hoofde allengsjes boven na den buik opklimt, en dus vervolgens<br />
voor het grootfte gedeelte in den bmk wordt geplaaft-,<br />
is de legging van de Lyfmoeder in alle Vrouwen- een en dezelve)<br />
A. Neen, maar dezelve neemt zomtyts eeneverlchillende<br />
legging aan.<br />
V. Wy hebben in het verhandelen van de Teeldeelen-der<br />
Vrouwen, aangaande de gedaante en de verandering van<br />
de Lyfmoeder, als mede van haare vaten, banden enz. gefproken;<br />
laat ons nu nog zien, hoe de vrucht in de. wereld<br />
komt: welk zyn de gemeene woorteekenen van dc Geboorte<br />
)<br />
A. Behalven het zacht en plat worden van den mond van<br />
de fcheede van de Lyfmoeder, zoo Begint de mond zich te<br />
ontfluiten, het welk voornamentfyk dan gefchiedt, als de<br />
vrucht is gekeert; de vrucht gekeert zynde, wordt gemeenelyk<br />
de buik van de zwangere Vrouw dunder, en zomtyts begint<br />
'er als dan een weinig flymige vochtigheid te ontlaften.<br />
De tydt van de verloffing of geboorte naby zynde voelt de<br />
.Vrouw pyn in de lendenen, onder in den buik en ontrent<br />
den navel, welke pyn op de fchaamdeelen en .de Lyfmoeder<br />
drukt en perft.<br />
V. Hoe wordt deze pyn gemeenelyk genaamt)<br />
A. Om dat deze pyn niet aanhoudend, maar by poozen<br />
of vlagen de Vrouw aantaft, wordt dezelve Ween of Vlagen<br />
•genaamt.<br />
V. Wat moet men aangaande de Wé én aanmerken)<br />
A. Dat 'er zyn waare en valfche wéén.<br />
V. Wat onderfcheid is 'er-tuffchen de waare en valfch<br />
,wéén) .A.
Van de natuurlyke Geboorte.<br />
A. Wanneer de pynen of de wéén zich openbaren, moet<br />
men de Vrouw onder/laan; als men voelt, dat met de wéén demond<br />
van de Lyfmoeder wordt geopent en wyder wordt,<br />
dan moet men op zyn hoede zyn, en geen tyd laten verloren<br />
gaan: want indien het kint in zoo een geval zich natuurlyk<br />
aanbied, moet men de Vrouw aanmanen om met dc<br />
ween te gelyk mede te werken, dat is na beneden te drukken ,<br />
zoo dik wils een rechte wéé komt, ondertulfchen zal een kundige<br />
hand de wéén onderfcheppen, dat is, zy zal op eene behendige<br />
en zachte wys het heilig-, en vooral het ftaartbeen<br />
buitenwaarts drukken. Wanneer de Vrouw door deze wéén<br />
wordt aangetaft, gefchiedt het meeft al, dat de onderfte Ieeden<br />
fchudden en beven , het aangezigt ontfteekt, de pols<br />
Haat rad, en zoo 'er eene roodachtige ilymige ftoffe begint te<br />
ontlaften, is de verloffing zeer na by. Wat nu de valfche wéén<br />
aangaat, deze doen den mond van de Lyfmoeder te vafter<br />
fluiten,<br />
V. Maar zyn 'er nog andere wéén )<br />
A. Ja, en deze worden gemengde of omflaande wéén<br />
genaamt.<br />
V. Welk zyn deze wéén ?<br />
A. De gemengde of de omflaande wéén zyn pynen, welke<br />
in den eerften aanval den mond van de Lyfmoeder eenigzints<br />
ontfluiten, maar als dezelve op het hevigftzyn, den<br />
mond van de Lyfmoeder naauwer maken.<br />
Vi Is het goed in de valfche of omflaande wéén de Vrouiv<br />
te vermanen om de ween voort te zetten)<br />
A. Neen , want hier door zou de Vrouw alleenelyk worden<br />
afgemat en de verloffing te leur worden geftelt.<br />
f: Maar als de wéén goed zyn, kan men dan weten of de<br />
arbeidt zwaar of ligt zal wezen)<br />
a A.
yfo Van de natuurlyke Gehorte,,<br />
A. Zoo men in de waare of goede wéén den mond van<br />
de Lyfmoeder week , dun en open vindt, en het hoofd van<br />
het kind in het bekken is gezakt en recht in of voor de geboorte<br />
ftaat, zonder dat 'er iets in den weg is: daarenboven<br />
als men voelt, dat het water breedt en plat ftaat,. als dan is<br />
de arbeid en de verloffing gemeenelyk ligt en voorfpoedig.<br />
Maar indien men den mond van de Lyfmoeder met moeite<br />
moet bereiken, de opening klein en hard, en het water fmal<br />
en lang is, als dan geeft dit alles gemeenelyk eene moejelyker<br />
verloffing of geboorte te kennen.<br />
V. Wanneer kan men met zekerheid weten, dat het kind<br />
met het hoofd in het bekken is gezakt, en dat het kind wel<br />
is gekeert, dat is met de kin na de borfl gebogen en met de<br />
kruin van het hoofd recht tegen den mond van de Lyfmoeder<br />
?•<br />
A. Dit kan men weeten, ais de mond van de Lyfmoeder<br />
zoo wydt geopent is, dat men met een of twee vingeren<br />
langs den rand van den mond van de Lyfmoeder het hoofd<br />
van het kind kan bereiken.<br />
f. Maar hoe is het mogelyk, dat zulks gefchiede, zoo niet<br />
alvorens de vliezen zyn gebroken eii het water is afgeloopen,<br />
want dit niet zynde, moet men nootzakelyk' een gedeelte van<br />
de vliezen met het daar in opgeflóten water, het welk voor den<br />
mond van de Ly fmoeder ftaat, bereiken, en niet de kruin van<br />
het hoofd van het kind)<br />
A. Als men voor dc ween gelegenheid heeft om de vliezen<br />
met het daar in opgeflóten water door de reeds gemaakte<br />
opening van de Lyfmoeder te bereiken, en men bevind,<br />
dat het water plat en breed voor of tegen den mond van de<br />
Lyfmoeder ftaat, zoo zal eene kundige hand niet veel moeite<br />
hebben, om het hoofd van andere deelen van het lichaam te<br />
OÜr
Van de natuurlyke Geboorte<br />
onderfcheiden, want alzoo de vliezen als dan .flap en door<br />
het water min gefpannen zyn, zoo Jieeft men gelegentheid ><br />
om met alle "voorzichtigheid zonder de vliezen tebreeken, de<br />
figuur van het deel, dat zich aanbiedt, te onderfcheiden: en<br />
zoo men als dan de figuur van het deel, dat zich aanbiedt*<br />
nog de legging van het kind niet duidelyk genoeg kan onderfcheiden,<br />
als dan moet men de vingers niet weghaalen,<br />
maar wagten, tot dat een rechte of goede wéé komt, wanneer<br />
het water de vliezen zal opfpannen, en na het deel dat<br />
zich aanbiedt zal fchikken, terwyl het deel zelfs, door dezamentrekkendc<br />
beweging van de fpieren van den buik, en van<br />
de vezelen van de Lyfmoeder en derzelver drukkingen, voor<br />
of tegen den mond van de Lyfmoeder geperft, zeer lichtelyk<br />
zal zyn te onderkennen.<br />
V. Als het kind met het hoofd, de kin na de borft gekeert*<br />
met de kruin zich aanbiedt, het water plat en brcedt formeert,<br />
en de wéén goed zyn, wat is 'er dan te wagten)<br />
A. Eene voorfpoedige en natuurlyke geboorte, waar in<br />
de natuur alles zal verrigten, en waar in niet anders is té<br />
doen, als het kind te ontfangen.<br />
V. Als het kind geboren is, wat moet 'er dan gedaan<br />
worden ?<br />
A. De Navelftreng moet worden afgebonden, de Nageboorte<br />
afgehaalt, het kind gereinigt en van het noodige bezorgt.<br />
V. Wat de reiniging en de bezorging van het kind aangaat,<br />
het zelve is buiten ons beftek, nogtans moet men aanmerken<br />
, dat als het kind na de geboorte niet wel is gerei*<br />
nigt, dat zulks zeer veel nadeel aan de gezondheid van het<br />
kind kan doen, en verfcheide gebreken van de huit kan vervonzaken:<br />
als mede dat zoo het nieuw geboren kind niet<br />
Aa a 2 zorg-
32-2 Van de natuurlyke Geboorte.<br />
zorgvuldig voor koude en togt wordt bewaart, dat het dan<br />
.niet alleen aan gevarelyke maar zelfs doodelyke toevallen<br />
wordt blood geftelt. Het kind nu geboren zynde, en door<br />
bet moederlyke bloed niet meer konnende leven, wat moet 'er<br />
dan gedaan worden ?<br />
A. Het kind geboren zynde, en nu op zich zelfs levende,<br />
moet van de Navelftreng worden los gemaakt.<br />
V. Hoe moet zulks gefchieden ?<br />
A. Ontrent het losmaken of aflhyden en het binden van<br />
de Navelftreng is niets byzonders aantemerken, en fchoon<br />
de eene daar ontrent anders te werk gaat, als de andere,<br />
zoo gefchiedt het dog meeft op deze wyze; namentlyk, men<br />
neemt een vier of zes dubbelden draad ftop gaaren, en men<br />
bindt daar mede de Navelftreng een duim of twee vingeren<br />
breedte van den buik van het kind, nogtans met die voorzichtigheid,<br />
dat men de knoop van den draadt niet te digt<br />
toehaalc, en zoo de Navelftreng kwetzc of doorfnyde: het<br />
is genoeg dat de Navelftreng door den draadt zoo wordt<br />
bezorgt, dat hy geen bloed doorlate. Het is niet quaat, de<br />
Navelftreng tweemaal te binden , en dan tulTchen de twee<br />
bindingen dc Navelftreng af te fnyden , want dan wordt 'er<br />
weinig bloed geftort. De Navelftreng door den draadt wel<br />
gebonden zynde , fnydt men dezelve een weinig van den<br />
band, of tulTchen de bindzelen met een fchaar af: indien<br />
men ziet, dat 'er eenig bloed door de afgebonden flagaderen<br />
van de Navelftreng komt, moet men op dezelve plaats<br />
daar de band leidt, de Navelftreng een weinig vafter toebinden,<br />
en daarom is het beft, dat men in het affnyden van<br />
den draad de eindens zoo lang laat, dat, zoo het noodig<br />
is, men met dezelve eene tweede binding kan doen.<br />
V. Js bet vm eenig nut, eer dat men de Navelftreng<br />
hm-
Van de natuurlyke Geboorte.<br />
hinde, het bloed uit de ftreng in den buik van het kind te<br />
flryken, zoo als zommige de gewoonte hebben, of met het<br />
binden te wagten, tot dat het kind heeft gefchreeuwt)<br />
A. Wat het eerfte aanbelangt, het zelve is onnut en nadeelig,<br />
want zoo het bloed in de vaten van de Navelftreng<br />
is verdikt, en het wordt in den buik van het kind geperft,<br />
zoo kan het niet anders als fchade doen. Wat het fchreeuwen<br />
aangaat, zulks kan niet fchaden, zoo men niet te Janr<br />
wagte, en daarom moet men, als het kind flaauw is, en onmagtig<br />
om te fchreeuwen, de ilreng terftont binden, het<br />
kind onder de voeten borftelen en wyn onder den neus houden,<br />
en in het aangezigt,. oogen en ooren fprengen.<br />
V Maar als het overgebleven deel van de Navel/lrergna<br />
het binden met wind wordt opgevult, gelyk zomtyts gefchiedt,<br />
wai moet men dan doen)<br />
A. Als dan moet men den draad losmaken, de wind uitlaten<br />
, en de ftreng wederom binden.<br />
V De Navelftreng afgefneden zynde, moet men dan het<br />
einde van de ftreng, dat overig is , maar blood op den buik,<br />
van het kind leggen,, opdat het afrotte en het overige den Navel<br />
formere.<br />
A Neen, maar men moet het tuffchen twee of vier dubbelde<br />
doekjes op den buik van het kind leggen.<br />
V. De Navelftreng gebonden en afgefneden zynde, wat iser<br />
dan te verrigten ?<br />
A. Als dan is liet eerfte en het voornaamfte werk met alle<br />
voorzichtigheid de Nageboorte aftehalen : ten dien einde<br />
houdt men de afgefneden ftreng in de eene hand, en menilaat<br />
dezelve eens of tweemaal om den voorften vinger; zomtyts<br />
volgt de Nageboorte op de geringfte trekking, die men aan de<br />
rtreng doet; maar zomtyts zit ze vaft, en dan moet men*<br />
Aa a 3, voor.-
374<br />
Van de natuurlyke Geboorte><br />
voorzichtig te werk gaan, en niet aan de ftreng trekkenJ<br />
maar de andere hand en arm langs de ftreng in de Lyfmoe»<br />
der brengen, want de opening dan ruim genoeg is, om de*<br />
ze deelen in de Lyfmoeder in te laten: als de Nageboorte geheel<br />
of ten deele aan de Lyfmoeder vaft is, dan reikt men<br />
met de hand na de Nageboorte, en men onderzoekt, waar<br />
dezelve meeft los is, dan ftrykt men met de vingeren tusfchen<br />
deze lolTe plaats van de Nageboorte en de Lyfmoeder<br />
zagt heen en weder; zoo de Nageboorte niet heel vaft zit,<br />
dan kan men rontom ftrykende, en de vingers al hoger en<br />
hoger opwaarts na het middenpunt van de Nageboorte of<br />
moederkoek voerende, de Nageboorte gemakkelyk losmaken,<br />
want zoo haaft men aan het middenpunt van de moederkoek<br />
of Nageboorte komt, valtze van zelfs op of in de hand*<br />
Maar zit de Nageboorte aan alle kanten in het ronde vaft,'<br />
als dan moet men de twee achterfte vingers van de hand<br />
met haar buiten zyde of rugge tegen de Lyfmoeder houden,<br />
en met de twee voorfte vingeren de Nageboorte van de Lyfmoeder<br />
zacht zoeken af te drukken, en zoo rontom de moederkoek<br />
of Nageboorte gaan, totdat dezelve geheel los is,<br />
wanneer men dezelve zal af of uithalen, de Vrouw gebiedende<br />
in het uithalen na beneden te drukken, even als of zy<br />
nogmaal haar kind wilde doorzetten , en te gelyk zachtjes<br />
trekkende, wanneer zy terftont zal volgen.<br />
V. Maar was het niet beter de Nageboorte te 'laten zitten<br />
, als dezelve niet gemakkelyk wil volgen, op dat men<br />
door het affcheuren van de moederkoek van den bodem van<br />
de Lyfmoeder, de Lyfmoeder niet quetze, en gévaarlyke<br />
bloedflortingen, ontjlekingen en verflervingen veroorzake?<br />
A. Indien een kundige hand de Nageboorte in de Lyfmoeder
Van de natuurlyke Geboorte, ^7S<br />
moeder bereikt en bevindt dat de Nageboorte vaft zit, als<br />
dan ^l zyop de voorzigtigfte wys de Nageboorte, zoo als<br />
wy hebben gezegt trachten los te maken, want indien zulks<br />
kan gefchieden zonder nadeel van de Moeder, dan is het beter<br />
de Nageboorte kort op de verloffing aftehalen, als dezelve<br />
te laten zitten : maar zoo een kundige hand Bemerkt,<br />
tlïkF^7 tQ<br />
T kmW<br />
°i Cn J o s e m<br />
g ^t, zonder dat<br />
defiLnl h yf<br />
T der 2 0 U W<br />
° r d e n<br />
e k w e f t<br />
ë<br />
> ** welk zon<br />
der groote bloedftortingen niet kan gefchieden, en waarop<br />
niet anders als ontftekmg en verfterving van de Lyfmoeder^<br />
en de dood van de Moeder j, te wagten: en Godt weelhoe<br />
meenig blyde Moeder van een gezonde vruchtjed<br />
r U W e b e h a n d e I i n<br />
len ZlT^ S ^ Nageboorte alleen,<br />
met dezelve op eene geweide wyze, alsze vaft zit,<br />
Itl T 611<br />
/ m d G e e<br />
" W 1 h e i d w<br />
^ ordt gezonden! Ais de<br />
Nageboorte dan zoo vaft zit, datze zonder gevaar van de<br />
i ^ t e ^ ^ ? » * ^ '<br />
3 , S d a n<br />
}ZkMnL alZ0<br />
° d€<br />
W meders<br />
% ü l m n<br />
Lï ^ /' **5<br />
Zhet g<br />
£f %* mgeh<br />
r U m M t e n t e<br />
' -andJsniet<br />
l M e t J T<br />
«** na de geboorte van<br />
' ***** Verband buiten (laat<br />
hengen, endus<br />
Jr/' geboorte zoo gevaar/yk voor<br />
de Moeder, als het afjeheuren van dezelve zyn, is het dan<br />
Zl dZelT *"t<br />
k m d e<br />
rteÏaleZ<br />
to B l d<br />
een vr?ent ^T'rT ** *<br />
merk> 1 ^ m<br />
* L m o e d<br />
^ ^ *W rden aangemerkt,<br />
waar van zy moet worden verloJl><br />
e m e c<br />
en deïvf ^f° ^eld wordt afgefcheurt,<br />
en de Lyfmoeder daardoor wordt gekweft, en 'er groote<br />
bloed-
3^5 Van de natuurlyke Gehorte.<br />
bloedftortingen met ontfteeking en verfterving ontftaan?<br />
als dan moet de Moeder nootzakelyk fterven: maar zoo men<br />
genootzaakt is de Nageboorte te laten zitten, als dan laat<br />
men wel een vreemt lichaam in de Lyfmoeder: maar dewyl<br />
de mond van de Lyfmoeder zoo fchielyk niet wordt gefloten<br />
als men zich gemeenelyk laat wys maken, vooral wanneer<br />
'er nog iets vreemts in dezelve is: want men ziet meenigmaal<br />
, dat eenige dagen na de geboorte van het kind en de<br />
uithaling van de Nageboorte 'er ftukken geronnen bloed ter<br />
grootte van een vuift en grooter door den mond van de Lyfmoeder<br />
worden ontlaft, en met geen minder wéén of pyn,<br />
als wanneer de Moeder haar kind baarde, worden uitgeworpen<br />
: derhalven kan men met minder gevaar de nageboorte<br />
aan de natuur aanbevelen; en de voorbeelden zyn meenivuldig,<br />
dat een te vaft gehegte moederkoek of Nageboorte aan<br />
den bodem van de Lyfmoeder gelaten zynde, eenige uuren,<br />
ja dagen daarna zeer gelukkig met een wéé of twee door de<br />
natuur alleen zonder hulp van iemant is na buiten geperft en<br />
ontlaft.<br />
V. Maar is het wel noodig de Nageboorte aftehalen ,• devjyl<br />
aan den bodem van de Lyfmoeder een fpier wordt toegefchreven,<br />
die het vermogen heeft om de Nageboorte na buiten<br />
te dry ven?<br />
A. "Niet tegenftaande aan den bodem van de Lyfmoeder<br />
zoo een fpier wordt toegefchreven, nogtans meinen wy, dat<br />
men de Nageboorte, als het mogelyk is zonder gevaar van<br />
de Moeder, kort na de geboorte moet afhalen: ook onderftellen<br />
wy, dat als men de Nageboorte wegens de vafte vereeniging<br />
met den bodem van de Lyfmoeder aan de Lyfmoeder<br />
heeft laten zitten, en dat dezelve eenige uuren of dagen
Van de natuurlyke 'Geboorte. fff<br />
gen da* na met een wéé of twee zonder hulp van iéfnant na<br />
buiten wordt geworpen, dat zulks voornamentlyk door de<br />
zamentrekking van de fpieren van den buik en van de vezelen<br />
van de Lyfmoeder, even als de verloffing van de vrucht,<br />
gefchiedt: eindelyk zyn wy van die gedachten, dat, wanneer<br />
de moederkoek , die het grootfte gedeelte van de Nageboorte<br />
uitmaakt, na de geboorte van het kind zeer vaft me<br />
den bodem van de Lyfmoeder is vereenigt, zulks nergens<br />
anders van daan komt, dan dat 'er nog een te groote gemeenfchap<br />
is met de inmondingen van de vaatjes van de Lyfmoeder<br />
met die van de moederkoek, even gelyk men ziet in<br />
zommige vruchten, welke ryp zynde, als men ze affchudde,<br />
niet ter plaatze, daar de fteel met het takje is vereenigt,<br />
afvallen, maar een gedeelte van den fteel aan het takje laten,<br />
welk gedeelte van den fteel zomtyts zoodanig met hét takje is<br />
vereenigt , dat men eer het takje zou breeken, als het ftukje<br />
van den fteel van het takje fcheiden: maar hoe vaft het ftukje<br />
van den fteel met het takje ook fchynt vereenigt te zyn, zoo<br />
zal men eenige dagen daarna bevinden, of dat het van zelfs<br />
is afgevallan, of dat het zelve door de minfte aanraking van<br />
het takje zal fcheiden. Deze vafte vereeniging van het afgebroken<br />
Heekje met het takje komt nergens anders van daan,<br />
als door de inmondingen van het takje met den fteel en van den<br />
fteel met het takje, en dus begrypen wy het ook mét de Lyfmoeder<br />
en de moederkoek. Het kind dan geboren zynde,<br />
en de moederkoek te vaft aan de Lyfmoeder klevende wordt<br />
zulks door de inmondingen der vaten veroorzaakt; maar het<br />
kind geen gemeenfchap met de moederkoek nog mét de s<br />
Lyfmoeder<br />
meer hebbende, zoo begint de moederkoek zich allengsjes<br />
in te trekken, en wordt, daarze voor de geboorte<br />
Bb b plas
378 Van de natuurlyke Gehorte.<br />
plat en breed was, langwerpig en final, even als een toegetrokken<br />
beurs, en de vaatjes, welke van te voren inmondingen<br />
maakten, houden op malkander dienft te doen, en dus<br />
wordt de moederkoek ter plaatze, daar deze inmondingen waren<br />
, loffer , en raakt eindelyk door haare inkrimping en<br />
zwaarte aan alle kanten los, en valt dus van zelfs af, en wordt<br />
vervolgens door de zamentrekkende bewegingen van de fpieren<br />
van den buik, van het middenrift, en van de vezelen van<br />
de Lyfmoeder even als de vrucht na buiten gebragt: derhalven<br />
zeggen wy, dat het veel veiliger is, als men anders niet<br />
kan nog mag, de Nageboorte aan de natuur aan te beveelen<br />
, als dezelve met geweldt af te fcheuren en uit te<br />
halen.<br />
V Is het van eenige nootzaalykheld, na de geboorte<br />
van het kind, de hand in de Lyfmoeder te brengen?<br />
A. Ja , en dat niet alleen om te onderzoeken , of de<br />
Nageboorte los, of valt is j maar ook om te weten , of<br />
'er meer kinderen levendig, of dood, of iets anders in de<br />
Lyfmoeder is, opdat men dezelve, benevens eenige ftukken<br />
van de Nageboorte en klonters bloed, zoo dezelve waren<br />
achtergebleven, zou konnen uithalen; en eindelyk is het noodig<br />
om de Lyfmoeder in zyne natuurelyke plaats te laten,<br />
lluiten.<br />
V. Maar zyn het blazen in de vuifl, en het in de keel<br />
fleken met een kaars geen goede hulpmiddelen om de Nageboorte<br />
gemakkelyk te doen ontlaflen ?<br />
A. Wat het blazen in de vuift aangaat, zulks doet nog<br />
goed nog quaat: maar wat het fteken van een kaars in de<br />
keel van de Kraamvrouw betreft } om ze tot braken te tergen,<br />
is geheel af te keuren.<br />
. i V.
Van de natuurlyke Geboorte.<br />
V. Het Kind geboren, de Nageboorte af gel aalt, en de<br />
Lyfmoeder van alle vreemde lichaamen gezuivert en behoorelyk<br />
gefloten zynde f blyft '\r dan nog iets ter bezorging<br />
overig) *<br />
A. Ja , men moet niet alleen het kind , maar ook de<br />
Moeder van dat geen, het welknoodigis, bezorgen, vooral<br />
moet men de Teeldeelen van tydt tot tydt met zuivere warme<br />
doeken befchermen, en meenigmaal reinigen: ook bindt<br />
men een doek of riem boven de heupen van de Kraamvrouw,<br />
en men maakt, dat het in de Kraamkamer donker en<br />
ftil zy.<br />
V. Maar zoo de Kr aamzuiveringen te veel of te weinig<br />
ontlaften, of dat de Kraamvrouw door geweldige pynen of<br />
naween wordt aangetaft , wat moet men dan in het werk<br />
Jlellen ?<br />
A. Bell: is het in zulke gevallen met een voorzichtig en<br />
bequaam Doétor raad te plegen: voor al moet de Kraamvrouw<br />
met gereed zyn, om op den raad van eene Vroedvrouw,<br />
Minne, of van de eene of de andere bekende, al<br />
meende zy de bequaamfte in het behandelen van Kraamvrouwen<br />
te zyn, Anys, Lavas, Oranje, ofdierlyke mid.<br />
delen te gebruiken: want deze middelen ontydig of qualyk<br />
gebruikt konnen den weg baanen, (daar anders geen gevaar<br />
was), dat een Kraamvrouw zeer ongelukkig kan komen aan<br />
haare doodt.<br />
Sbb i LXXXVU
380 Van de tegennatuurjyke of moejelyke^. Geboorte.<br />
LXXXVII. H O O F D D E E U<br />
Van de Tegennatuurlyke of moejelyke Geboorte<br />
• V, ~WN het. voorgaande Hoofddeel hebben wy als in. het<br />
JL. voorbygaan gezien, op wat wyze de natuurlyke gehorte<br />
gefchiedt, en wat. 'er na de geboorte zoo ontrent de<br />
Navelftreng, de Geboorte, het Kind, en de Kraamvrouw<br />
moet worden verrigt, maar dewyl bet de .in arbeidt zynde<br />
Vrouwen meenigmaal, zeer maat hebben, en zonder de hulp<br />
van een kundige hand niet konnen verlojfen: hoe worden zult<br />
ke geboortens genaamt ?<br />
A. De Geboortens, die niet anders als door de hulp van<br />
eene kundige hand konnen gefchieden , worden tegen natuure.lyke,<br />
moejelyke en zwaare geboortens genaamt.<br />
V. Welk .zyn de oorzaken van eene moejelyke of tegennatuurelyke<br />
geboorte ?.<br />
A. De oorzaken van eene moejelyke geboorte zyn zeer<br />
veel: de,voornaamfte zyn te vinden (i) in het bekken, de<br />
Lyfmoeder , en derzelver. r omleggende, deelen ; (x) in de<br />
vrucht t)f het kind en (3) in de Vroedvrouw,.<br />
V. Gy .zegt , dat. de oorzaken van. moejelyke geboortens<br />
voor namentlyk zyn te.vinden in het bekken, in de Lyfmoeder,.<br />
in de by leggende deelen, in.de. vrucht, of het kind en in de<br />
Vroedvrouw: laat ons derhalven de opgetelde oorzaken<br />
eens kortelyks nafpeuren: zeg eens, hoe dat het bekken een<br />
oorzaak van een moejelyke verloffing of geboorte kan zyn ?<br />
A. Alzoo het bekken uit verfcheide beenderen is te zamengeftelt,<br />
en dat gedeelte van het bekken, het welk het heili;;;.<br />
èeen met het daar aangeveegde ftaartbeen uitmaakt, zomtyts<br />
te*.-
*5w de 'tegennatuurlyke of moejelyke' Geboorte". 3g r<br />
teveel binnenwaarts is gebogen, of dat het door de verharding<br />
van de kraakbeenige banden niet na achteren kan wyken,<br />
ge yk meenigmaal in Vrouwtjes, die laat zyn «trouwt<br />
en van haar eerfte kind in barensnood zyn, gebiedt: a<br />
dan kan het te veel na binnen wyken van liet heiligbeen m<br />
het daar aangevoegde ftaartbeen, of de verharding van de<br />
kraakbeenige banden-oorzaken van eene moejelyke verloffin*<br />
*jn: daarenboven zyn een te plat, een te groot en een te klein<br />
ofeentenaauw bekken oorzaken van eene moejelyke geboorte<br />
6 L<br />
J I J " yf moedcr<br />
' zomtydts een oorzaak van eene<br />
moejelyke geboorte? ,<br />
mond<br />
e i<br />
\ W e I<br />
n a m € n t I<br />
?°^<br />
y k<br />
deplaatzing van haaren<br />
mond, te weeten, als dezelve of te hoog na vooren na de<br />
fchaambeenderen, of te hoog na achteren na het heiligbeen' ,<br />
of te hoog na de zyden van hec rechter of linker darmbeen<br />
V l n d e<br />
r<br />
',<br />
1 3 h e t e e<br />
^eken, datdebodemvan<br />
de Lyfmoeder ofte veel na achteren, ofte veel na vooren<br />
ofte veel na de eene of de andere zyde van den buiH«<br />
d a t d<br />
1 ^ ^ " * ? ]<br />
'^-Ik het aanbid, .<br />
tegen een van de beenderen, waarheen de mond van de Lvf<br />
botte zyn.<br />
hZ» G<br />
j<br />
h e h<br />
1<br />
7<br />
°°* k<br />
ee<br />
«^oejelykege-<br />
t o o h on<br />
' ^r demrzaken van eene moejelyke ge- -<br />
J h<br />
^ e ^ ^ , ^ , ° ^ ° e<br />
oorzaak van eene moejelyke geboorte zyn ><br />
moeder, de blaas de rechte darm en de andere deelen van<br />
de. Vrouwelykheid konnen een oorzaak van eene moejelyke ,<br />
B i )<br />
b 3 , g^--<br />
£
§|£ Van de tegennatuurlyke of moejelyke Geboy7l è<br />
-<br />
geboorte zyn, namentlyk als aan, of in de gemelde deelérï<br />
eenige tegennatuurlyke gezwellen, of verzweringen worden<br />
gevonden, of dat dezelve deelen door een ontfteking geweldig<br />
gezwollen en pynelyk zyn, want daar door wordt de<br />
doortogt voor bet kind zoodanig belet, dat 'er niet anders als<br />
een moejelyke geboorte moet volgen.<br />
V. Maar hoe kan de vrucht of het kind een oorzaak van<br />
eene moejelyke geboorte zyn)<br />
_ A> De verfcheide tegennatuurlyke leggingen en aanbiedingen<br />
van het kind konnen niet alleen eene meenigte vaa<br />
oorzaken uitleveren, waarom de geboorte van het kind modjelyk<br />
zal zyn: maar daarenboven kan het kind te groot zyn,<br />
of het kan wanfchapen zyn , of het kan dood zyn , éii<br />
alle deze gefteldheden van het kind maken de geboorte<br />
moejelyk.<br />
V, Behahen de oorzaken van eene moejelyke geboorte, welke<br />
gy hebt opgetelt, zou men 'er nog verfcheide konnen noêmen,<br />
als verkeerde Wéén, het ontydig breken van de vliezen,<br />
en de uitflorting van het water, te dikkevliezen, groote<br />
bloedflorlingen voor de geboorte van het kind, hetaffchetiren<br />
van de moederkoek voor de verloffing , opflopping van het<br />
water, verharden drek in den rechten darm enz. Maar al<br />
zoo wy niet hebben voorgenomen in dit kort Ontleedkundig<br />
Onderwys breedvoerig te handelen over de Kraam-, Verlos-<br />
of Vroedkunde, zoo zal het genoeg zyn, dat wy aantoonen,<br />
zoo als wy reeds hebben gedaan, dat de Ontleedkunde<br />
in alle Konflen en Wetenfchappen haar nut en gebruik<br />
heeft; dit nu zoo zynde, wie kan "er dan aan twyffelen<br />
of de Vroedvrouwen dienen aangaande de figuur, hét<br />
maakzel, zamenjlel en de werking van de teeldeelen der<br />
Vrou-
Van de tegennmuurlyke of moejelyke Geboorte. 3 e 3<br />
mmm en ontrent a} het geen, het welk eene meielyke<br />
verloffing kan veroorzaken, ervaren te zyn; ja T/teer<br />
ÏAZ m<br />
T m<br />
geboorte weiig f Z<br />
hulp van de natuur wagten, maar met alle oplettl2<br />
voorzichtigheid zelfs werken, en maken, dat deVZdt<br />
zynde Vrouw fpoedig van haar kind worde verlof opdat<br />
dus Moeder en kind in het leven mogen worde behouden<br />
2s&sr Froedvrouw<br />
~ m n eenl<br />
JL Meei moet de fchuld op de Vroedvrouw niet le^en<br />
dat het kind qualyk in de Lyfmoeder is geplaaft, of dltlet<br />
ach met natuurlyk in de geboorte aanbie'd fof dat e<br />
g oot of wanfehapen *, want zulks is geheel buiten de fchZ<br />
van de \roedvrouw: maar een Vroedvrouw maakt de ré<br />
Jeven van de Moeder en vanhet kind, als zy geen genoerzamkennis<br />
heeft van de Vrouwelyke teeldeelen ƒ en van dl d e^<br />
n, welke m de natuurlyke geboorte het meefte werk moe<br />
ten doen: daarenboven maakt zy de geboorte nog m o eï<br />
fete en zomtyts doodelyk vooï de Vrouw en het tet -<br />
MO«K*r zy by het onderftaan van de Vrouw iet Zen<br />
natuurlyke aan de Vrouwelyke deelen gewaar wo dt zon<br />
der z u ] k s t e k e g e v e n ? Q f ^ rd zonderfiaan<br />
bevind, dat het kind qualyk is «keert nf<br />
zoodanig aanbied dat het zonder ^kfnïg^U ^<br />
kan worden verloft, wanneer dan een Vroedvrouw het re<br />
vaar niet te. kennen geeft, daar de Vrouw en het 2£<br />
zyn, en zich zelve onbekwaam vindt om de Vrouw tl<br />
veüoifen en geen hulp van een Doctor, of Vcoedme fter<br />
of kundiger Vroedvrouw om de in den arbeid zynde Vrouw<br />
te
Fan de tegennatuurlyke of moejelyke Geboorte:<br />
te verlolfen vraagt, alsdan zal zoo een Vroedvrouw niet alleen<br />
moeten worden aangemerkt als eene oorzaak van een zeer<br />
moejelyke geboorte, maar als een moordenares van de Moeder<br />
en van 't Kind.<br />
V Maar is het mogelykde Vrouwen in alle moejelyke ge<br />
boortens te verlojfen ?<br />
A. Daar zyn zeer weinig moejelyke , zwaare of tegen<br />
natuurlyke geboortens, of de in noodt zynde Vrouwen konnen<br />
door eene kundige hand , indien zy niet reeds door de<br />
onkundige behandeling van een Vroedvrouw zyn mishandelt,<br />
of afgemat, verloft wordeu.<br />
V. Is "er eenig middel om te konnen weten, als een Vrou<br />
mverloftis geflorven, of de oorzaak van de doodt van de<br />
Vrouw en van het kind aan de onvoorzigtige behandeling<br />
van de Vroedvrouw is toe te fchryven ?<br />
A. Ja, daar zyn twee middelen, namentlyk de Anatomie<br />
van alle de deelen , welke in het verloffen van eene<br />
Vrouw van haar kind in aanmerking komen, en eene naauwkeurige<br />
befchouwing van de gemelde deelen en van de vrucht<br />
en deszelfs plaatzing en aanbieding.<br />
f. Maar zouden deze middelen van eenig nut konne<br />
zyn)<br />
A. Deze middelen zouden niet minder nuttig en noodig<br />
zyn, als defchouwing van een gewonden of gekweften, die<br />
aan zyne toegebragte wonde of kwetZuur is overleden, om<br />
te zien of de wonde of quetzuur volkomen doodelyk, doodelyk<br />
door verzuim, of doodelyk by toeval is : want zoo<br />
het blykt, dat de Vroedvrouw alles heeft gedaan, dat zy<br />
moeft doen, en dat nog de doodt van de Vrouw, of van<br />
het-kind op de Vroedvrouw kan geleidt worden, zoo zal de<br />
Vroed»
Vtn de tegennatuurlyke of moejelyke Geboorte. 58 ^<br />
Vroedvrouw daar door te grooter reputatie bekomen: maar<br />
zoo het blykt, dat de Vrouw en het kind door verzuim,<br />
of door eene quade behandeling van het leven zyn berooft<br />
, en dat de Vrouw en liet kind op eene deerelyke<br />
wyze zyn mishandelt, en dat zoo by tyds eene bequame<br />
hand hadt gewerkt, en dat de Vrouw van haar kind<br />
had konnen worden verloft, en dus Moeder en kind, of<br />
de Moeder alleen in het leven zou hebben konnen bly ven,<br />
zoo zal men zich in het vervolg voor zulke onvoorzichtige,<br />
onkundige, onbarmhartige en wreede Vroedvrouwen,<br />
die te hoovaardig en te eigenzinnig zyn , om het gevaar,<br />
daar de Vrouw en het kind in zyn, te kennen te geven,<br />
en by tyds een Doclor , Vroedmeefter of mede Vroedvrouw<br />
tot hulp te roepen , zorgvuldig wagten. En eindelyk<br />
zouden deze middelen de Vroedvrouwen en de geenen,<br />
die hun werk maken om de in arbeid zynde Vrou wen<br />
te verlolfen, konnen flrekken , om haar meer en meer optewekken<br />
tot het naarftig onderzoek ontrent de gefteldheid<br />
van die deelen , welke in het verlolfen of in de geboorte<br />
in aanmerking komen, waartoe behalven de gemelde middelen<br />
goede Boeken, en de onderrigting van Doctoren,<br />
Lectoren, en Vroedmeefters van groot nut zouden konnen<br />
zyn: zoo dat door deze middelen een Vroedvrouw genootzaakt<br />
zou worden om in alle moejelyke geboortens aan haar<br />
phgt te gedenken , en wanneer zy zich in moejelyke gevallen<br />
onbequaam oordeelde om de Vrouw te konnen verlosten,<br />
zou het haar tot lof en eer flrekken, als zy-het gevaar,<br />
daar de Vrouw en het kind in zyn, te kennen gaf, en<br />
het werk aan een kundiger om de Vrouw te verlofTen<br />
toevertrouwde; want dus zal zy een geruft gewiffe behouden<br />
, dat zy nog door onkunde , nog door verzuim,, nog<br />
Cc c door
3*6 Van de tegennatuurlyke of moejelyke Geboorte<br />
door mishandeling van de Vrouw en het kind, Vrouw e®<br />
kind of een van beide op eene Godt vergeeten en moorddadige<br />
wyze heeft gebracht aan haar<br />
E I N D E .
AANHANGZEL<br />
V A N H E T<br />
KORT ONTLEEDKUNDIG<br />
O N D E R W Y S,<br />
Behelzende de voomaamfte Ontleedkundige woorden, zoo die<br />
in dit Werk, alsby andere Ontleedkundige Schryvers<br />
worden gevonden: benevens een korte verklaring<br />
derzelven.<br />
A.<br />
AlBarticulatio. Inlichting der beenderen, zamenvosging der been-<br />
. deren, Geleding.<br />
Abdomen. De onderfte holligheid van bet Lichaam, waarin de Lever.<br />
de Milt, de Maag, de Nieren,, de Darmen, de 'Blaas en de Lyfmoeder<br />
zyn opgeJlot.cn.<br />
Abdu&ores Mufculi. De afhalende fpieren van de Oogen, als mede van<br />
de Armen en Beenen.<br />
Abomafus. De vierde maag in de Dieren die herkeauwen , de achterpens<br />
genaamt.<br />
Abortus. Een Miskraam: een Misdracht : een Vrucht die voor de zevende<br />
maand wordt geboren.<br />
Acantha. De Doornachtige uitfieekzels der wervelbeenderen van den<br />
ruggraat.<br />
Acetabulum. De holligheid van het heupebeen. Het Azynpannetje.<br />
Acini Glandulofi. Zeer kleine en byna het gezicht ontwykendf klieren.<br />
Aciniformis Tunica. Bet DruifswyzeOogvlies.<br />
Acrornium. Een groot hoofd aan een been.<br />
Acrorqphalum , Acromphalium. Het middenpunt van den buik , d&<br />
plaats daar de Naveljireng mede is vereenigt geweeji.<br />
C-c c 2 Acror
388 ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN.<br />
Acros. De uitterjie eindens der beenderen. De toppen der vingeren.<br />
Aéïiones Animales. De dierlyke werkingen.<br />
Acliones Naturales. De natuurlyke werkingen.<br />
Acliones Spontaneae. Wirkingen die buiten onzen wil gefchieden.<br />
Aciiones Vitales. Levendige werkingen.<br />
Aétiones Vqluntariee. Werkingen die van onzen wil afhangen.<br />
Adduclores Mufculi. De nahalende fpieren van de Oogen ; als mede<br />
van de Armen en de Beenen.<br />
Aden. Een Klier.<br />
Adenologia. Een verhandeling der Klieren. Een befchryving der Klieren.<br />
Adeps. De olieachtige deelen van het bloed: vet: fmeer.<br />
Adipofi Duclus, Lobuli, Sacculi, en Adipofe. Veficula;. Vetbuis*<br />
jes, zakjes en blaasjes.<br />
Adjutorium Os. Het Schomvderbeen.<br />
Adjuvantia, Coadjuvantia. Hulpdeelen, Medehelpendedeelen.<br />
AduaCa Tunica. Hej aangeivajfen Oogvlies: het gemeene Oogvlies r hes<br />
Bindvlies.<br />
Adna'a. Aangroeizels der beenderen enz.<br />
Agnata Tunica. Het zelfde dat Adnata Tunica.<br />
Agonia. Onbequaamheid om te konnen voortteelen.<br />
Agrippa. Een geboorte waar in het kind met de- voeten voorkomt.<br />
Aiftheterium. Senforium Commune. De gemeene zin-of verhlyfplaats:.,<br />
Ala. De binnen/Ie bolligheid onder den arm. De Oxel.<br />
Als. Vleugels, Lippen, en Randen: als aan den Neus, de Ooren, de<br />
Vrowwelykheid, en aan zommige beenderen, vleugelwyze uitfteekzels.<br />
genaamt.<br />
Alares Mufculi. Fleugelwyze fpieren.<br />
Alaria Offa. Vleugelvoyze beenachtige uitfieekzels.<br />
Alantoides-, Allantoides. Het Pisvlies.<br />
Albuginea Tunica. Het witte Oogvlies.<br />
Aliformes Mufculi. Zie Alares Mufculi.<br />
Alvearium. Het beenig oorkasje: bet gat van het Oor waarin het oor*<br />
fmeer wordt vergadert: het oorgat.<br />
Alveoli Dentiuro. De kaffen der Tanden.<br />
Alvus. Het zelfde dat Abdomen.<br />
Ambe, Ambonse. De uitterfie uitftekken der beenderen.<br />
Amblofis. Het zelfde dat Abortus.<br />
Amnion. Het binnenfig vlies van de nagebofrte, het lamvlies*<br />
Ame*
ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN. 389<br />
Amoris Dulcedo. De Kittelaar; de onckorhoerde roede der Vrouwen<br />
Ampnibleitroides. Het Netvlies.<br />
Arnp.iibranchia. De plaatzen ontrent de Amandelen , by het bezin of<br />
het bo mfte gedeelte van de Luchtpyp, ' 1<br />
Amphidaeum. Het hoofd, of het begin van den binnenfien mond van de<br />
Lyfmoeder^<br />
Amygdalae. De Amandelen.<br />
Anadofis^ Al dat na boven wordt bewogen en voortgeperft, ah de Chyl<br />
Analyüs. Een Ontleedkundige aantooning van het lichaam, by deelen<br />
Anaftomofis. Inmonding: en ontfluiting of opening der vaten<br />
Anacotma,-Anatomia Comparativa, Prachca en Theoretica.<br />
konft. Vergelykende, oefenende en befihuwende Ontleedkontl<br />
Sm-<br />
Anatonucus. Een Ontleedkundige: een Ontleeder. '<br />
Anchyle. Het achterfte gedeelte van de Knie.<br />
Ancon Dit woordt beteekent eigentlyk het achterfte groote uitfiek of<br />
, hoofd van de groote ellepyp: oneigentlyk wordt 'er de Elleboog door verjtaan.<br />
.<br />
Anconsus Mufculus. De Elleboogfpier: de uitftrekker van het Ellebeen<br />
Ancorahs Proceifus Het Ankergelyke uitfteekzel van het Schouwderblad'<br />
Androgynus. Een Mmmtf: een die van zyn teeldeelen is beroofd : een<br />
Verwyjde.<br />
J<br />
Angiologia. Een-verhandeling der vaten.<br />
Animalis Facultas. De dkrlyke werking van de ziel; als de inbeelding,<br />
het reaenkavelen en het geheugen.<br />
Anifcalptor Mufculus. De Aar skmbber fpier y de breedfte of de driehoenige<br />
rugfpier genaamt. f<br />
Annularis Cartilago. Het ringswysk kraakbeen, behoêrende tot de ringen<br />
van het Strottenhoofd.<br />
Annularis Digitus. De vinger tuffchen den, middenften vinger en den<br />
ping. De Ringvinger.<br />
Annularis Protuberantia, Hep Ringswyze uhfteekzelzynde een gedeelte<br />
van de groote Herjfenen tuffchen de kkine herffenen en. de Telles<br />
Cerebri, Ballen geplaaft.<br />
Anomeomeres. Jets , of deelm, die utt verfchilTende deelen beftaan-,<br />
Meerdaantige deelen.. *<br />
Antagoniftcfi Mufculi. Tegenwerkende fpieren. Tegenftanders r<br />
AntheJix. De inwendige rand van het uitterlyke oor.
323 ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN<br />
Anthropologia. Een befchryving van den menfeh en deszelfs deelen.<br />
Arrtiades. Het zelfde dat Amygdalae.<br />
A :i• icardium. Het Hartspuntjr.<br />
Anticnenemium. Het voorfle deel van het fchaambeen.<br />
Antithenar. Een van de uvflrekkende fpieren van den duim.<br />
Antitragus. De Tegenbek, zynde een gedeelte van de uitwendige Oor-<br />
, rand.<br />
AntrumTSucclnoïum. Het jlekbeen: bet fiekfmisje: de inwendige holligheid<br />
van het Oor.<br />
Anus. De Aars.<br />
Aorta. De groots Slagader.<br />
Apagma. Een afwyking van eenig deel uit deszelfs natuurlyke plaats.<br />
Apanthismus. Vergroeijing .van eenig deel zoo dat het zyn natuurlyke<br />
gedaante verliefi.<br />
Apex Cordis., Mucro Cordis. De punt van het hart.<br />
Apophthora. Het zelfde dat Abortus,<br />
Apophyfis. Een uitfieekzel.<br />
.Apopleótica Vena. De Kropader.<br />
Apofpasma. Een van een febeuring der deelen.<br />
Appendices. Aangroeizels der beenderen.<br />
Appendicula Vermiformis. Het wormwyze aanhangzel aan den blm-<br />
•den darm.<br />
Aqua Pericardii, Humor Pericardii. Het water of ie vocht in het<br />
Hartzakje.<br />
Aqualiculus. Het zelfde dat Abdomen.<br />
Aqueus Humor. Het waterachtig OogvocH.<br />
Aquulss. Waterblaasjes, Watervaatjes.<br />
Arachnoides Tunica. Het Spinnewebbevlies. Dit vlies is zeer dun en<br />
•wordt om deszelfs gedaante dus genaamt: zoodanig een vlie: -jeerdt aan<br />
de herjfenen, het rugmerg en aan de oogen toegeëigent.<br />
Area. De tuffchenruimtms tuffchen de dellen.<br />
Areola Papillaris. De kring rondom den Tepel.<br />
Armilla Membranola. De Armband.<br />
Arteria Magna. Het zelfde dat Aorta.<br />
Arteria Coeliaca. De Maag flagader.<br />
Arteria Trachea,, Afpera Arteria. Dc Luchtpyp.<br />
J\rteria Venofa. De Longader.<br />
.Acteriologia. Verhandeling of'bejehyving der jlagadeim.<br />
Ar-
©NTLEEDKUNDrGE 'WOORDEN. m<br />
Arthron. jfcVa Zii; bet gewrigt<br />
Articulatio. Het zelfde dat Abamcalatio<br />
Artroös. Het zelfde dat Articulatie, '<br />
Arms, De Lsedsn van de holligheden tmderfckrid<br />
Aures. Ite Oore^<br />
AunumSordes. Het Oorfmeer.<br />
Automatos. De bewegingen dk van zelfs gefchieden-<br />
Azyges. Hep wiggebeen.<br />
Azygos*. De. ongepaarde aéer.<br />
K<br />
Bafilica Vena. Eeverader.<br />
.Safiogloffi Mufculi. De twee netirdmWmSktt^r^<br />
M
3os ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN.<br />
voornaam ingewand of deel. Het breed/ie, de voet, de grond, hetfon*<br />
dament.<br />
Belemnoides Proceflus; Beloides Proceflus. Een priemwys uitfteekzel.<br />
Bibitorius Mufculus. De Spier , die het oog binnenwaart! na den neus<br />
beweegt: de nabalende fpier: de drinkfpier.<br />
Biceps Mufculus. De eerfte van de fpieren, die den elleboog , en den knie<br />
buigt. De tweehoofdige fpier.<br />
Bicaudalis Müfculus. Een fpier van hei uitwendige oor, de tweeftaartige<br />
genaamt. Deze fpier wordt zeer verfchillende gevonden: zomtyds<br />
heefize een , zomtyds twee en zomtyds drie Jlaarten, waaromze van<br />
zommigen de verwarde fpier wordt genaamt.<br />
Bicorneos. Het Tongbeen.<br />
Bifurcatus. Dit woordt wordt gebruikt als een vat of deel dubbelt wordt<br />
gevonden.<br />
Bilis. De Gal.<br />
Biolychnion. De ingeboren warmte.<br />
Blena, Blenna. Snot.<br />
Blepharides. De hairen van de oogranden Cilia genaamt.<br />
Blepharon. De Oogleden.<br />
Bothrion. De kajfen der Tanden.<br />
Brachia. De Armen.<br />
Brachiale. De Voorhand. ©<br />
Brachiaeus Mufculus. De fpier die den elleboog buigt en onder de tweê*<br />
hoofdige fpier is geplaaft.<br />
Brachium. Zomtyds beieekent dit woordt al de bovenfte ledematen, namentlyk<br />
den opper- en onderarm, de voor- en de nahand met de vingeren:<br />
maar in eenen engen zin beteekent het alleen den opperarm, die zich van<br />
den fchouwder tot den elleboog uitftrekt.<br />
Bregma. Het middenfte en voorfte gedeelte boven het voorhoofd , het<br />
welk zich tot de flapen van het hoofd uitftrekt.<br />
Breve Vas. Het korte aderlyke vat.<br />
Brevis Cubiti Mufculus. De korte Elleboogfpier: de tweede uitftrekkende<br />
Elleboogfpier.<br />
Eronchia. De takken van de Luchtpyp, die zich in de longen verfpreiden,<br />
Bronchus. Het zelfde dat Afpera Arteria..<br />
Bucca. Het weeke deel der wangen, het welk men kan opblazen.<br />
Buccinator Mufculus. De Kaakfpier.<br />
Buccula. De Onderkin.<br />
Bur-
ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN, m<br />
Burfa Teftium. De Balzak.<br />
Bujüis Mufculus. De Beurs/pier: * innige Stopper; de Dyëbeen,<br />
. y^Adaver. Een dood lichaam van een menfeh of dier<br />
genaTmt! *"<br />
C.<br />
V m d m V 0 0 r v o s t<br />
Calidum Innatunv Het zelfde dat Biolychnion.<br />
Callicreas: Pancreas. Het Klierbedde.<br />
Callofitas. Eeltachtigheid der deelen<br />
Callus. Het zelfde dat Callofitas.<br />
Calva, Calvaria Het Bekkeneel: de Herjfenpan.<br />
Calx. Het zelfde dat Calcaneus. De Hiel: de verzenen<br />
Camara: Formx; Teftudo. Het verwelf zei.<br />
Camifia Foetus. Het buitenfte vlies van de Nageboorte<br />
Canales; Duótus. Buizen, Riolen; Gooten g<br />
Canahculus Arteriofus. De Jlagaderlyke buis.<br />
r^Sr 3<br />
-^- S e<br />
panden, de Oogtanden.<br />
Canna Major. Het Scheenbeen.<br />
Canna Minor. Het Kuitbeen.<br />
Canthus. De Ooghoek: de Oogwinkel<br />
Capillaria Vafa. De Hair fyne vaten<br />
> bytelbeenderen<br />
^ ^ a J ^ ^ t \ f ;*T' üï<br />
° d<br />
wenmaauwen tn s Moeders lichaam groeit, en de<br />
*<br />
vrucht 'er<br />
4e<br />
eemeen<br />
ren t t77e 2?' ^<br />
Q<br />
°^' *« d<br />
<<br />
P liPoLe^ririJ " l Verwl<br />
S êroejen, aangaan, deze worden<br />
mev^Sn^bT^'k fZ'- WW<br />
M n h e t b a h<br />
f ***** namén<br />
foofd k^l t ach<br />
T h<br />
°°f d hieten d e h<br />
' en Crines: aan het voor-<br />
Pn ? P<br />
, i c<br />
^^«S Upercilia: aan de oogleden CihV aan<br />
en ovethetlyfm ' "<br />
M B<br />
**»R»PP««:<br />
Capreolaria Vafa. ^ „
3p4 ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN,<br />
Capfula Atrabilaria. Nierkasjes i Nierdoosjes : Nierklieren : zwam<br />
Gcldoosjes: Bynieren.<br />
Capfula Cordis. Het Hartzakje.<br />
Capfula Communis Gliflbnii. De gemeene doos van GliJJon, zynde niét<br />
anders als een vlies van het buikvlies afkomjlig, het welk de Galbuis en<br />
de Poortader in de Lever te gelyk bekleedt.<br />
Capfula? Seminales.<br />
doosjes.<br />
De uiteindens der afvoerende zaadvaten : zaad-<br />
Caput. Behahen de bovenfte holligheid, het hoofd, heeft dit woord in<br />
de Ontleedkunde verfcheide beduidingen.<br />
Caput Gallinaginis. Het vleesachtig uitwafch in den waterweg , om<br />
deszelfs gedaante hennenhoofd genaamt.<br />
Caput Offis. Een groot uitftek van een been.<br />
Cardia. Dit woord betekent niet alleen het hart; maar dikwyls wordt<br />
'er de Unkermond van de maag door verfiaan.<br />
Carnofa Membrana. Het vleezig vlies.<br />
Caro. De fpierachtige zelfftandigheid, of de buik van een fpier t. het zachte<br />
deel der fpieren beftaande uit vezelen en vaten van allerley zoort, die<br />
de fpier bevochtigen, de vezelen haar robur en tonus geven, eenige<br />
vochten af fcheiden en in vette menfchen in de Membrana Adipofa,/ 7<br />
^<br />
vlies , een vetachtige ftoffe over ftorten.<br />
Carotides. De twee Slagaders, die van de groote flagader uit de linker<br />
holligheid van het hart na boven na het hoofd gaan, en aan alle deelen<br />
boven het hart takken mededeelen: de Kropflagaders.<br />
Carpus. Het zelfde dat Brachiale.<br />
Cartilago. Kraakbeen: het is de hardfte zelfsftandigheid van alle deehn<br />
van het lichaam , het been alleen uitgezonden: het verfchilt alleen van<br />
het been, dat het zachter, witter, en taaijer is, en dit blykt, om dat.verfcheide<br />
kraakbeenderen door den tydt in beenderen veranderen.<br />
Carunculse Myrtiformes. Vleesachtige heuveltjes of uitwajfen.<br />
Carunculas Oculi. De Traanklieren.<br />
Carunculee Papillares. De kleine kliertjes die in de Tong en in de Nierenworden<br />
gevonden , Tepelwyze kliertjes genaamt.<br />
Caftratus. Een menfeh of een dier van zyn teeldeelen berooft.<br />
Catacleis. Door dit woord wordt niet alleen een kraakbeenige zelfftandigheid,<br />
die zeer hard en beenachtig is, verfiaan, maar ook dat kraakbeen<br />
, het welk in de loffe geleding van het fchouwderhlad en het fleutelbeen<br />
is geplaaft; daarenboven geeft dit woord zomtyds de eerfte
ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN. 39?<br />
ribbe van de borft de onderfleutelbeenige genaamt, te kennen.<br />
Cava Vena. De Holle ader.<br />
Cavitates.^ Holligheden: behalven de holligheden, die in de beenderen, eirtn<br />
zommige ingewanden ah in de herffenen en in het hart worden gevon- •<br />
tlamT * ^ H<br />
°^ d<br />
'<br />
dC B<br />
° rJt m d e B l Ü k }xlli<br />
& beden<br />
& e<br />
'<br />
Caulis. Dit woord betekent onder anderen de Mannelyke roede en de*<br />
Jcbeede der Vrouwelykheid.<br />
C e l<br />
]^<br />
I n t e f t i n l C 0 H<br />
'<br />
ü e t U j h m m i m m m S m V e n i n d m K a r t e l<br />
^ "<br />
Ceneon. Dit woord betekent de holligheid van den buik van de ribben<br />
tot de Darmbeenderen; of het geeft het weeke van den buik te kennen<br />
ter plaatze, daar het Darmfeheil en de dunne darmen zyn geplaaft '<br />
Centrum. Dit woord heeft verfcheide beduidingen : eigentlyk betékent<br />
het het middenfte of het middenpunt van iets: oneigentlyk wordt 'er de<br />
Lyfmoeder door verfiaan.<br />
Cephale. Hei Hoofd.<br />
^ e<br />
P h a r y n S ! E i M u f c u l i<br />
?!^° '<br />
H e t ee}<br />
ft e<br />
Pw/P* van het flokdarms*.<br />
Cersea. De hoornen van de Lyfmoeder der Beeften.<br />
CeratogloiTum. Het eigen paar fpieren van het Tongbeen, het welk aan<br />
de hoornen van dit been zyn begin heeft, en aan de zyden met de tong<br />
is vereenigt. De Tongbeens boornfpier.<br />
Ceratodes. Het Hoornvlies.<br />
Cercis, De kleine Ellepyp.<br />
Cerebellum De kleine of de achter herjfenen.<br />
Cerebrum. De groote t of de voorherffenen: bet brein.<br />
Cervix. Dit woord beteekent niet alleen dat gedeelte van het lichaam i<br />
het welk tuffchen het hoofd en de borft is geplaaft, en wel deszelfs achterjte<br />
deel: maar zomtyds wordt 'er de fcheede van de Lyfmoeder - en<br />
eenige uitftekken der beenderen door verfiaan.<br />
1<br />
Cerurnen. Het oorfmeer.<br />
Chartilago. Het zelfde dat Cartilago.<br />
Cheilos. De lippen van den mond.<br />
Cheir. De Hand.<br />
Chelonion. Het bultige deel van den rag, digt by den hals.<br />
Chiton. Een bekleedzel, een vlies.<br />
Choana. Een Trechter.<br />
Dd d 2 Chs-
396 ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN,<br />
Chole. De Gal.<br />
Choledochus. De Galleider, de Galbuis.<br />
Chondros. Het zelfde dat Cartilago.<br />
Cbondrofyndesmus. Een Kraakbeenige band: een geleding door middel<br />
van kraakbeen-.<br />
Chorda. Een pees: een zenuw: een koord.<br />
Chorda Mernbranae Tympani. Een tak van het vyfde paar zenuwen,<br />
het welk zich boven het trommelvlies uitftrekt, het tromtnelkoord.<br />
Chorion. Het buitenfte vlies van de Nageboorte , zynde aan de Lyfmoeder<br />
vaft, en met een oneindig getal bloedvaten als een net doorweven.<br />
Choroides. Dit woord betekent al zulke vliezen, vjaarin zeer veelbloeivaten<br />
zyn verfpreid, en een net vertoonen.<br />
Chros. De oppervlakte van het lichaam: of de vleefch- en vliesachtige<br />
deelen' van het lichaam, als de huidt, de /pieren, de vliezen en Ingewanden.<br />
Chylarion Het zelfde dat Chylus.<br />
Chylificatio. De bereiding en verandering van het voedzel door verfcheide<br />
vochten en ingewanden in een wit melkachtig vocht.<br />
Chylus. Een wit melkachtig vocht of zap, het welk in de melkvaten,<br />
en in de borflbuis tot vernieuwing van het bloed, en voeding van alle<br />
deelen van het lichaam wordt gevonden. De Chyl.<br />
Cilia. De uitwendige harde en kraakbeenige deelen der oogleeden : als<br />
mede de hairtjes die aan dezelve worden gevonden.<br />
Cinetus. Het Middenrift.<br />
Cion. De Lel.<br />
Circulatie. Sanguinis. De omloop van het bloed.<br />
Circumoffalis Membrana. Het Beenvlies.<br />
Cifterna Chyli. Het ^Chylbakje: het Chylzakje.<br />
Clavatio. De fpykerwyze geleding.<br />
Claviculae. De twee beenderen die de borft van boven fluiten', de fleutelbeenderen.<br />
Claves. Het zelfde dat Claviculae.<br />
Clinoides Proceflus. Uitfteekzels der beenderen, die een bed vertoonen.<br />
Deze gedaante wordt aan de uitfieekzels van het wiggebeen van het<br />
hoofd toegefchreven, waarvan het achterfte het bovenfte gedeehe, ende<br />
twee voorfte uitfteekzels, het onderfte deel van een bedfteede vertoonen;<br />
eigentlyk makende vier kleine uitfieekzels, die deniurkzen zadel uitmaken<br />
, eenigzints de figuur van een ruftbedde.
ONTLEEDKUNDIGE WÓÓRDEN, ipf<br />
Clitoris. Het zelfde dat Amorfe Dulcedö.<br />
Clunes. De Billen,<br />
Clypealfe Cartilago. Het fchildivyze kraakbeen<br />
Cneme. De Scheen.<br />
Coadjuvantia. Medehelpende deelen.<br />
C<br />
t w m t ^ ^ ^ * r<br />
Coarticulatio. Het zelf de dat Articulatio.<br />
Coccyx. Hetftietbeen: het ftaartbeen: hetfiuitbeenl<br />
Cochlea. Het flekkenbeen van bet oor.<br />
Coecum Inteftinum. De blinde darm.<br />
Coeha. De holligheid van den buik: de buik.<br />
Coehaca Arteria.<br />
e Hm<br />
De Maag flagader.<br />
P<br />
, eL<br />
, ,P U w o o r d<br />
* * »"» ««-<br />
°rdt aan verfcheide deelen toegeëi<br />
gent-ah aan de holligheid van betoog, aan het verhemelte, aanhef<br />
bovenfie gedeelte van het bekkeneel enz. '<br />
Coles, Colis. De Mannelyke roede.<br />
Colliciae. De Traangooten: de Traanbuizen.<br />
CoJhculum. De waternymphen der Vrouwelykbeid.<br />
Co hgamen; Ligamentum. Een band.<br />
Collum. Het zelfde dat Cervix.<br />
'Ir- Z2^«' ^ de tweede van dedikkeda,<br />
Slumn^^<br />
cojumna JNafi. Het vleezig gedeelte van den Neus, dat in deszelfsmid<br />
Columna Oris. Het zelfde dat Cion.<br />
Colummellares Dentes. De Oog tanden: de Honds tanden<br />
C<br />
° T v Z f e ^<br />
Conanum. De Pynappel klier.<br />
Concavatio. Het zelfde dat Arcuatio.<br />
Concha. Het zelfde dat Cochlea.<br />
Condyh, De knokken: de kneukels.<br />
Dd d
ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN.<br />
Conglomerata Giandula. Een klier, die uit verfcheide klieren is te zamengeflelt,<br />
zoo als het klierbedde.<br />
Conjuncliva Tunica. Het zelfde dat Adnata Tunica.<br />
Confenfus: Correfpondentia. Overeenkomft van verfcheide deelen door<br />
gemeene zamenvoegingen door middel van peezen, zenuwen enz.<br />
Contraélio. f)e gemeene werking der fpieren: zamentnkking.<br />
Cor. Het Hart.<br />
Coracoerachiaeus, Coracobrachiaeus, Coracoideus Mufculus. Een<br />
van de fpieren van den Arm, de Ravenbekswyze genaamt.<br />
Coracoides Proceflus; Ancyroides; Roftriformis Proceflus. Het Ravenbekswyze<br />
uitfteekzel.<br />
Coracohyoides Mufculi. De Tongebeens Ravenbekswyze fpieren.<br />
Gornea Oculi Tunica. Het Hoornvlies.<br />
Cornicularis Proceflus. Het zelfde dat Ancyroides.<br />
Cornua Uteri. Het zelfde dat Ger*;a.<br />
Corona. Dat gedeelte der tanden bet welk buiten de kaffen uitfteekt , de<br />
kroon genaamt.<br />
Coronalis Sutura. De Kroönnaad van bet Bekkeneel. .<br />
Coronaria Vafa. De bloedvaten en de zenuwen, die aan de Bafis van<br />
het hart, als mede aan den llnkermond van de maag worden gevonden:<br />
de Kroonvaten.<br />
Corone. Het fcherpe uitfteekzel van het onderfte kaakbeen: om deszelfs<br />
gedaante het Kraajebcks uitfteekzel genaamt.<br />
Corpora NerveoTpongiofa. . De zenuwachtige deelen of lichaamen zoo<br />
van de Mannelyke roede, als van den Kittelaar der Vrouwen.<br />
Corpora Striata. De geftreepte Lichaamen.<br />
Corpus Callomm. Het weerachtig Lichaam: het hardfte gedeelte der<br />
Herffenen.<br />
Corpus Glandulofum, Glandofum. Een klierachtig Lichaam: de Voorftanders.<br />
Corpus Parnpiniforme. De vlechting der bloedvaten in de Ballen.<br />
Corticalis Subftantia. De boft of de fchorsachtige zelfftandigheid der<br />
Herffenen.<br />
Coryphe. De top des hoofds: de uiteindens der nagelen.<br />
Coftae. De Ribben: daar zyn Verae , Waare, en Nothse, Valfche.<br />
Cotylae. Het zelfde dat Acetabulum.<br />
Cotyledones : Acetabula Uterina. De Klieren hier en daar in ha<br />
buitenfte vlies van de Nageboorte verfpreid: zy worden meeft in de vlie-<br />
&en van de nageboorte der dieren gevonden. Cox»
ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN. 399<br />
Cox as Os. Het Darmbeen: het Tsbeen: het ongenaamde been.<br />
Coxendix. Het heupbeen.<br />
Cranium. Het zelfde dat Calva.<br />
Cremafteres Mufculi. De twee opfchortende fpieren der ballen in de<br />
Mannen, en der Lyfmoeder in de Vrouwen.<br />
Cremnos. De twee uitpuilingen, vleugels of lippen der Vrouwelykheid.<br />
Cribnforme Os; Cribrofum Os. Het Zeef been.<br />
Cricoarytasnoidei Mufculi. De fpieren die de fpleet van de ringen van<br />
het Strottenhoofd openen. De ring fpleetmakende fpieren.<br />
Cricoides. Het Ringswyze kraakbeen.<br />
Cricothyroidei Mufculi. De Ringfchildwyze kraakbeen fpieren.<br />
Crinis. Ziet Capillus.<br />
Crifta Galli. Het Haanekamswyze uitfteekzel van bet zeefbeen.<br />
Crotaphi. De twee flaapbeenderen.<br />
Crotaphitae. De flaapfpieren.<br />
Cruor. Bloed.<br />
Crura Medullae Oblongatae. De verlangde Mergsdyën: de GezigtzenUwkamers.<br />
Cruralis. Dit woord' betekent de vaten die door bet been en den wet.<br />
loopen.<br />
.Cruraeus Mufculus. De Schenkel]pier,<br />
Crus. Dit woord betekent de Dyë, de Scheen en den Voet.<br />
Cryflallina Tunica. Het Kryftallyne, of fpinnewebbe vlies,<br />
Cryftallinus Humor. Het Kryftallyne Oogvocht.<br />
Ccedones. Vezelen; Vezeldraden.<br />
Cubiforme Os, Cuboides Os. Het TaarlingswyZe been.<br />
Cubitaeus Mufculus Externus en Internus. De buitenfte en de binnenfte<br />
Elleboogsfpier.<br />
Cubitus. De Elleboog.<br />
Cucullaris Mufculus. De Monnikkapswyze fpier;<br />
Culus. Het zelfde dat Anus.<br />
Cuneiforme Os; Multiforme Os ; Bafllare Os; Sohertoides 06.<br />
Het Wiggebeen, *<br />
Cuneiformia OlTa. De Wiggebeentjes van den Voet.<br />
Cunnus. De Vrouwelykheid.<br />
Curculio. Het zelfde dat Cion.<br />
Cuticula; Pellicula; Epidermis. De Opperhuid<br />
Cutis, De Huit.
4oo ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN,<br />
Cybitos. Het zelfde dat Cubitus.<br />
Cyboides. Het zelfde dat Cubiforme.<br />
Cyclophoria Sanguinis. Het zelfde dat Circulatio Sauguïnis<br />
Cyclopion. Het wit van het oog.<br />
Cyema. Een ontydige vrucht.<br />
Cymbalaris. Het zelfde dat Cricoides.<br />
Cymbiforme Os: Naviculare Os. Het Scbipivyzebeen.<br />
Cynodefmion. Het toomde waar mede het hoofd van dé Mannehke roede<br />
aan de opperhuit vaft is.<br />
Cynodontes. Het zelfde dat Canini Dentes.<br />
Cynolophoi. De uitfteekzels van de wervelbeenderen.<br />
Cypfele. Het zelfde dat Cerumen.<br />
Cyf'os, Cyfaros. Het zelfde dat Anus.<br />
Cyffhepaticum. De Levergalbuis in Schapen en in Offen.<br />
Cyfhcus Duótus. De Galleider.<br />
Cyftis. De Blaas.<br />
* Cyflis Cholidochus. De Galblaas.<br />
i D. . ,<br />
T"\ Artus. Het tweede gemeene vlies, bekleedende de ballen in de Man<br />
!LS In de Vrouwen is dit vlies van het buikvlies afkom/tig.<br />
Dearticulario. Het zelfde dat Abarticulatio.<br />
Defexeütia Vafa. De vaten die het bereide zaad ontfangen, en in de byflaping<br />
uitwerpen.<br />
öeire. Het zelfde dat Cervix.<br />
Delta. De Vrouwelykheid.<br />
Deltoides Mufculi. De driehoekige Spieren.<br />
Dentes. De Tanden. Men verdeeltze in Incifores, Canini, Molares<br />
en in Dentes Sapientiae, Sny-, honds- maal en in wysheids tanden.<br />
Dens, Dermis. Het zelfde dat Cutis.<br />
-Dermatodes. Het dikke Herjfenvlies.<br />
Dertron. Zommige verfiaan door dit woordt het Net, of het Buikvlies.<br />
Deuterion. De Nageboorte.<br />
Diaphragma. Het Middenrift.<br />
Diaphyfis. Een uitfteekzel. Daar zyn 'er die door dit woord een derde<br />
band, waar mede Jet Schqambeen met het Dyëbeen in de geleding te<br />
vaft er wordt gehouden, verfiaan.<br />
Dia-
ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN. +o,<br />
Diarthrofis. Loffe geleding.<br />
Diafphagc: Diafhak^ De fpleet in de Lever, daar de navelader in-<br />
Diaftole. De opening of ontjluiting van het Hart<br />
JJiazoma. Het zelfde dat Diaphragma<br />
Diazofter. De twaalfde -wervel van den Rug.<br />
^ a a m l ^ <br />
g r m J t e<br />
Dxfcoides. iftf ^ Cryftaüinus Humor.<br />
Difcreconum, Het zelfde dat Diaphragma.<br />
•Diijaor. Het zelfde dat Anatomicus<br />
* ^beenderen.<br />
^S"" ParCeS<br />
' ^ d k<br />
^elyk zyn: meerdaanüge<br />
Diftributio. Uitdeeling, Verdecldng, ró M n ^ - .<br />
de maag na de darmen, melkvaten enz<br />
V U l C<br />
Dodecadaftylum. De eerfte van de dunne darmen: de twaalfvingeren<br />
Dorcas. De buitenfte oorrand.<br />
Dorfalis. Het Rugmerg.<br />
Dorfum. Het achterfte deel van de borÈ 7W ~ „ ' J- J ,<br />
Duélus Adipofi. De Vetblaasies.<br />
Duécus Aquofi. De Watervaten<br />
Du| u s Bilarius. De Galleider; de Galbuis,
4b2 ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN.<br />
Duólus Chyliferus. De Chylbuis.<br />
Duólus Hygroblepharii; Duólus Hegrophtalmici. De buizen die ds<br />
oogleden bevochtigen.<br />
Duólus Lachrymaies. De Traanbuizen.<br />
Duólus Pancreaticus. De Klierbedde buis.<br />
Duólus Roriferus. Het zelfde dat Duólus Chyliferus.<br />
Duólus Salivares: Duólus Salivarii; Duólus Salivales. DeQuylbuizen..<br />
Duólus Thoracicus. Het zelfde dat Duólus Chyliferus.<br />
Duólus Umbilicalis: IntefÜnum: Laqueus: Funiculus Umbiücalis.<br />
De Navelftreng.<br />
Duólus Urinarii: Ureteres. De Pisleiders.<br />
Duólus Virzungianus. Het zelfde dat Duólus Pancreaticus 0<br />
Dulcedo Amoris. Het zelfde dat Clitoris.<br />
Duodenum Inteflinum. Het zelfde dat Dodecadaólylum.<br />
Dura Mater. Het dikke of harde Herjfenvlies.<br />
' ' '',- :<br />
*:iM :<br />
E cphyfis. Dit woord betekent in het gemeen een aanhangzel of aangroeizel<br />
aan eenig deel of ingewand: ontrent de aangroeizels van beenderen<br />
wordt het woord Apophyfis gebruikt.<br />
Eileon: lleum. De derde van de dunne darmen. Deze darm begint daar<br />
de mchtere eindigt; hy k de langfte van de darmen. De omgewonden<br />
darm.<br />
Elytron. Een bekleedzel-; een vlies.,<br />
Elytroides. Het fcheedevlies.<br />
Embryon. Een onvolwalfchen vrucht.<br />
Embryotomia. Een ontleding van een onvoldragen vrucht.<br />
Emunóloria. Dit woord beteekent niet alleen de plaatzen waar in zekere-<br />
Jloffe wordt ontfangen;. als -de neus- en oorgaten;, de blaas enz. maar-<br />
. ook zommige deelen waar door dezelve wordt ontlaft, als de Klieren, de<br />
Neus enz.<br />
' Encardion. Behalven andere beduidingen beteekent dit woord de plaats<br />
daar het hart leidt.<br />
Enarthrofis. Een geleding, waar in de holligheid, in welke het hoofd van'<br />
een been onfangen wordt, diep is.<br />
Encephalos. Het herjfengéfiel: al dat in het bekkeneel is opgeflóten.<br />
' '
ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN. 403<br />
Encheirefis Anatomica. Eene veerdige en nette ontleding der lichaamen*<br />
Vlerdigheit in de Ontleedkunde.<br />
Encranis; Encranion. Het zelfde dat Cerebellum.<br />
Engonios. De kromte of de bocht van den Arm of van eenig ander deel.<br />
Enfiformis Cartilago. Het zwaardwyze kraakbeen, zynde het onderfte<br />
gedeelte van het borftbeen, van zommigen het harten dekzel genaamt.<br />
Dit kraakbeen wordt ook Mucronata genaamt. Zomtyds vind men het<br />
in twee gefpleien , waarom het van zommigen Furcella en Furcula<br />
wordt genoemt.<br />
Enteron: ïnteilina. De darmen.<br />
Entrichomata. De uiterfte randen der oogleden waar in de hairtjesJtaanJ<br />
Entypofis. Dit woord beteekent niet alleen de holligheid van het fchouwderbeen,<br />
maar ook deszelfs geleding met het armbeen.<br />
Enulon. Het inwendige Tandvleefch.<br />
Eon. De geheele omtrek van het Oog.<br />
Epapogion. De huidt die het hoofd van de Mannelyke roede bedekt: de<br />
Voorbuit.<br />
Epar. De Lever.<br />
Epencranis. Het zelfde dat Cerebellum, de achter herffenen.<br />
Ephebaeum. De plaats aan den onderbuik die zich tot de fchaambeenderen<br />
uitftrekt.<br />
Ephedrana. De Billen, of derzelver uitflekende deelen.<br />
Ephippium; Sella Turcica; Sella Equina. Het gedeelte van het wiggebeen,<br />
waarop de flymklier als op een bedde ruft. Het Zadelbeen.<br />
Epicanthides. De groote en de kleine ooghoek. Beide de ooghoeken.<br />
Epicolica Regio. Dat gedeelte van den buik, het welk den karteldarm<br />
bedekt.<br />
Epiótenion. De fcbaamte.<br />
Epideris. Door dit woord worden zomtyds de waternymphen , en zont'<br />
tyds wordt 'er de Kittelaar door verfiaan.<br />
Epidermis. Het zelfde dat Cuticula.<br />
Epididymis. Het Opperklootje; de Opperbal.<br />
Epigaftrium. De midden boven buik.<br />
Epiglottis. Het ftrotlapje.<br />
• Epiglutis. Het binnenfte gedeelte der Dyè'n cn van de Billen.<br />
Epigonis. De Kniefchyf.<br />
Epipechy. Het bovenfte gedeelte van den Elleboog.<br />
Epipephycos. Dit woord betekent het zelfde dat Adnata Tunica.<br />
Ee e i Epï.-;
404- ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN,<br />
Epiphyfis. Een aangroeizel der beenderen ent.'<br />
Epiploon. Het Darmnet.<br />
Epifchion. Het Schaambeen.<br />
Epifcopales Valvulae; Sigmoides Valvulae; Mitrales Valvulae. Zte<br />
Klapvliezen die in de Longader worden gevonden. De Biffcbops of Myter<br />
gelykende Klapvliezen.<br />
Epifion. Het zelfde dat Aqualiculus.<br />
-Epifpheeria. De bochten en de omdraaijingen der voorherffenen.<br />
Epiftornia. De uitterjie monden der vaten.<br />
Epiftropheus. De tweede wervel van den hals, de omdraaijer genami$.<br />
Epomis. Het boven/te gedeelte van het opperarmbeen , bet fchouwder-'<br />
beenshoofd genaamt.<br />
Erythroiues. Het binnenfte balvlies.<br />
Efchatiae. De uitterlyke deelen: de uitterfte deelen van bef lichaam of<br />
, van eenig deel.<br />
Ethrnoides Os. Het hen boven den neus geplaaft, zynde vol gaatjes. Het<br />
zeefbeen.<br />
Etron. Het onderfte gedeelte van den buik.<br />
Eugeos. Dit woord beteekent niet alleen de Lyfmoeder , maar ook hét<br />
Maagdenvlies: deze deelen worden ook Euosma genaamt.<br />
Exanaftomofis. Zie Anaftomofis.<br />
Exca. Dit woord beteekent de Ingewanden, maar voornamentlyk de ingewanden<br />
van den buik.<br />
Extremitates. Het zelfde dat Artus.<br />
F<br />
F.<br />
Acies. Het Aangezicht.<br />
Falx. De verdubbeling van hei dikke herjfenvlies , ter plaatze daar dk<br />
voorherffenen onder aan den derden boezem in twee worden verdeelt,<br />
om deszelfs gedaante een Zikkel of Zeiffen genaamt.<br />
Farcinalis. Het zelfde dat Allantoides.<br />
Fafcia. Een windel; een zwagtel. Jan verfcheide vliezen en fpieren<br />
wordt deze naam gegeven; als onder anderen aan het buitenfte vlies<br />
der Nieren van het buikvlies afkomftig, en aan de fpier die lm fcheenbeen<br />
buigt, wordt de naam van Fafcialis Mufculus, Windelfpier toegeëigent.<br />
Fauces.. De Kouwen; de Racchen: het bovenfte gedeelte van den flokdarm<br />
* * *3 " ^
ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN. W<br />
Fel. Het zelfde dat Bilis.<br />
Femen. De Bilnaad.<br />
Femur. Het Dyëbeen: de Dyë.<br />
Feneftra. Een Venfter. Deze naam wordt aan zommige openingen<br />
geven; als aan de twee gaatjes in de holligheden van het flehkeMen enz.<br />
Fibra. Een lang, dun, wit en vaft deel. Een Vezeldraad.<br />
Fibra Auris. Het Oorlapje: de Lel van 't oor.<br />
Fibula. Het Kuitbeen.<br />
Fimbriae, De franjes; het loofwerk, zoo als aan de Trompetten van (h<br />
Lyfmoeder worden gevonden.<br />
Fiftula. Een pyp. Daar zyn verfcheide deelen die dus worden genaamt<br />
als de Luchtpyp Fiftula Pulmonis; het doorgeboorde gat in dm ruggraat<br />
Fiftula Sacra; en de Pisweg Fiftula Urinaria enz.<br />
Flexura. De bogt van den Elleboog.<br />
Fluidsc Partes. De vloeibaare deelen van bet lichaam.<br />
Focile Majus en Focile Minus. De groote en de kleine El&pyp<br />
Fostus Dit woord beteekent eigentlyk de eerfte Liniamenten van ch<br />
vrucht m de Lyfmoeder, of liever in dc vliezen van bet bevruchte e>><br />
opgeflóten.<br />
Foliaceum Ornamentum. Het zelfde dat Fimbrise.<br />
Folliculus Fëilis. De Galblaas.<br />
Fontanella; Fonriculus. De opening in het hoofd van een vrucht en van<br />
een kind, tuffchen het voorhoofdsbeen en de twee opperhoofds beender Pn<br />
De Fontenel.<br />
J<br />
Fornix. Het welfzel. Zie Camera.<br />
FoiTa. Onder verfcheide beduidingen, die dit woord heeft, zeeft-het Je<br />
opening der Vrouwelykheid te kennen.<br />
Foflae; Foveae. Kuilen.<br />
Fovea Cordis. Het zelfde dat Anticardium.<br />
Frsenulum. De vliesachtige band onder de tong: de fpanader ie ton^<br />
riem.-<br />
1<br />
' •-»<br />
Frsennm ; Frenum. Het zelfde dat Cynodefmion,<br />
Frons. Het Voorhoofd.<br />
Fünftio,- Aótfo. Werking; Beweging; Bediening.<br />
Fundamentum. Het zelfde dat Bafis.<br />
Funiculus; Laqueus; Iateftinulum. De Navelftreng<br />
Furculsu Het zelfde dan Clavicula.
\oS ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN<br />
G.<br />
G Ala. Melk.<br />
Galactophoros: Vafa Laftea. Melkvaten.<br />
Galafinum. Het putje, of groefje in de kin.<br />
Galea. De Helm:' hy is niet anders als een gedeelte van het Lamvlies,<br />
het welk in de geboorte affcheurt en aan bet hoofd van het kind blyft<br />
hangen. De Knegtjes die zoo ter wereld komen, zegt men, dat met<br />
den helm worden geboren. Als Meisjes op deze manier ter wereld ko*<br />
men, als dan wordt dit vlies Vitta genaamt.<br />
Gallinaginis Caput. Ziet Caput Gallinaginis.<br />
Gamphele. Het zelfde dat Maxilla.<br />
Gangamon. Het zelfde dat Epiploon. Het Darmne<br />
Ganglion. Een Peesknoop: een Zenuwknoop.<br />
Galler Dit woord heeft verfcheide beduidingen: onder andere betekent<br />
het de Maag; den Buik; de Lyfmoeder enz.<br />
•Gaflricus Suecus. Het Maagzap.<br />
Gaftrocnemium. De Kuit.<br />
Gaftrocnemii Mufculi. De Kuitfpieren.<br />
Gaftroepiploica. De Maag en Netvaten.<br />
Gelafinos De vier voorfte en middenfte tanden: de fnytanden.<br />
•Gena. De Wang: de Koon.<br />
Generatio. DeVoorteeling.<br />
Genio^loffi Mufculi. De Kintongs fpieren.<br />
Geniohyoides Mufculi. De Kintongsbeen fpieren.<br />
Genu. De Knie.<br />
Geftatio. De tydt waar in de vrucht gedurende het zwanger -zyn in de<br />
Lyfmoeder wordt gedragen.<br />
Gibber. De Knok van den Elleboog.<br />
Gingiva. Het Tandvleefch.<br />
Ginglymus; Cardinoformis Articulatie Onderlinge geleding.<br />
Glacialis Humor. Het zelfde dat Gryftallinus Humor.<br />
Giandula. Een Klier.<br />
Giandula Conglobata-en Conglomerata. Een ronde, en een op een gehoopte<br />
klier.<br />
Giandula Pinealis. Het zelfde dat Conarium,<br />
Giandula Pituitaria. De Slymklier.<br />
GlanduJofa Corpora. De Voorftanders.<br />
Glans.
ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN. 4of<br />
Glans. Het hoofdt van de Mannelyke roede.<br />
Glaftear. ' Het zelfde dat Mts.<br />
Glene. Dit woord betekent eigentijk den Oogappel of de holligheid van<br />
betoog Zomtyds geeft het de bolligheid, waar in een beenwordt ingslaten<br />
of ontfangen', te kennen.<br />
6<br />
Glenoides. De twee bolligheden in het onderfte gedeelte van den eerden<br />
wervel van den half.<br />
J<br />
Globulus Nafi. Het onderfte kraakbeenige enbeweeglyke deelvan den Neus<br />
riet Jpits van den Neus.<br />
Glofia; Glotta. De Tong:<br />
Glottis. De fpleet van het Strottenhoofd'.<br />
Gluttei Mufculi. De fpieren van den Aars.<br />
Gluttos; Glueos. De Billen: de hoof den der Dyë of heupbeenderen.<br />
Glutia De twee uitfteekzels van de herffenen, billen genaamt.<br />
bomphios. De maal-, de baktanden: de Kiezen.<br />
Gomphofis. De fpykerwyze geleding.<br />
Gonu. Het zelfde dat Genu.<br />
Gracilis Mufculus. De fmalle fcheenfpier.<br />
Gramme. De rand om den Tepel.<br />
Grandinofum Os. Het zelfde dat Cuboides Os.<br />
Graphoides; Dit woord beteekent niet alleen hét uitftek oritrent 1?» u<br />
dem van het bekkeneel, het welk zieh na achteren ut^retlnat ook<br />
de Mufculus Digaftricus, Tweebuikige Spier.<br />
Greffiira, De Bilnaad.<br />
Gu!a. Het bovenfte deel van den JlokdarW; de keel.<br />
Guftatoni Nervi. De Smaak zenuwen.<br />
Guttur; Larynx. Deze woorden beteekenenzomtyds het ftrottenhoofd eri<br />
Gutturmformts Cartilago. Het zelfde dat Arytaenoides<br />
^wtss^ssst*^ * *» ***<br />
Gyon. Dumord teleekm tagOnl, lichaam, ef dtsz.lfipn.t&tlm.<br />
TT<br />
Al^ma. Bloed.<br />
Haemorrhoidis Vena. De Speenader: dé Gulde ader.<br />
Hal.<br />
B k
+Ö8 ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN,<br />
Hallus: Hallux. De groote Teen.<br />
Halo. Het zelfde dat Gramme. De Tepelkring: dering om den Tepef.<br />
Harmonia. Een overeenkomft der deelen of der Geledingen. . •<br />
Hederaceus. Het zelfde dat Capreolaria Vafa.<br />
Helix. Hetzelfde dat Capreolus.<br />
Hepar. Het zelfde dat Epar.<br />
Hepar Ucerinum. De Moederkoek i de Nageboorte.<br />
Hepar Vena Het zelfde dat Bafilica.<br />
Hermaphroditus. Een Menfeh die voor het uitterlyke Mannelyke en<br />
Vrouwelyke teeldeelen heeft. Een Manwyf.<br />
Hieros: Sacer. Dit woord wordt aan zommigt fpieren, vaten en beenderen<br />
toegeëigent: hier van daan Os Sacrum, Arceria Sacra, Vena<br />
Sacra,-Mufculus Dorfi Sacer. Heilig.<br />
Hirciis. De rand van het oor, de Bock genaamt.<br />
Hirguus. Het zelfde dat Canchus.<br />
Homeeomeres. Gelyke deelen: een daantige deelen; onvermengde deelen.<br />
Homogenese. Het zelfde dat Hnmccuiueres.<br />
Homoplata. Het Schouwderblad,<br />
Humerus. De Schouwder.<br />
Humidum Primogeneum. Het eerfte vocht.<br />
Humilis Mufculus. De nederige of de neerdrukkende oogfpier.<br />
Humor. Vocht.<br />
Hydatides. Het zelfde dat Aquulae.<br />
Hydragogia Vafa. De Watervaten.<br />
Hymen. Dit woord beteekent in het gemeen een vlies; en in 't byzondc?<br />
het Maagden vlies.<br />
Hyoides-Os. Het Tongbeen.<br />
I-fyothyroides Mufculi. De fchildwyze kraakbeen fpieren.<br />
Hypercoryphofis. Een uitfteekzel: een uitpuiling.<br />
Hyperoa. Het bovenfte van den mond. Het Verhemelte.<br />
Hyperoon. De twee gaten in het achterfte gedeelte van het verhemelte.<br />
Hypezocos. Vliezen dië eenige deelen bekleeden, zoo als het ribbevlies.<br />
Hypochondrium: Subcartilagineum. De bovenbuiks zyde.<br />
Hypogaftrion. Het zelfde dat Abdomen.<br />
Hypoglutis. Het vleezig gedeelte dat onder de Billen na de Dyën loopt {<br />
Hypopleurios. Het vlies dat de ribben en de zyden van de borft bekleedt.<br />
Het ribbevlies.<br />
Hypothenar. Dit^porJ betekent niet alten de Palmfpier: maar ook dé<br />
tus-
PNTLEEDICUtfDIGE WOORDEN. ?b*<br />
4uffenruimte, die 'er is van den voor (len vinger tot den kleinflen of<br />
Hypozoma. Een vlies, dat als een middenfchot dient, als het middenfchot<br />
in de borfl: en het middenrift tuffen den buik en de borft.<br />
Hypfiloides. Het zelfde dat Hyoides Os.<br />
Hyftera: Uterus. De Lyfmoeder.<br />
Hyfterotomia. Een konftige ontleding der Lyfmoeder.<br />
I.<br />
JArator; Pylorus. _ De rechter mond van dc maag, waar door de on*<br />
volmaakte Chyl uit de maag in den twaalf vinger en darm komt. De<br />
Poort ier.<br />
Tecur. Het zelfde dat Epar en Hepar. De Lever.<br />
Jecur Uterinum. Het zelfde dat Hepar Uterinum.<br />
Jejunum Inteftinum. De tweede dunne darm. Deze darm wordt meeft<br />
leeg gevonden , waarom hy de Nuchtere darm wordt genaamt.<br />
Ignys. Het achterfte gedeelte van de knie.<br />
11e. De ingewanden der heeften. Ook geeft dit woord de holligheid van<br />
de borft tot het darmbeen te kennen.<br />
ïïia. De zyden, bet weeke van den buik.<br />
Iliaca Vafa. De ftammen van de groote flagader en van de holle ader,<br />
daar ze zich verdeelen en na de onderfte ledematen beginnen te loopen.<br />
De onderbuiks vaten.<br />
Hium. Het zelfde dat flia: daarenboven geeft dit woord den derden dunnen<br />
darm te kennen. Deze darm begint daar de Nuchtere darm eindigt,<br />
en tvordt de omgewonden darm genaamt.<br />
Ilium Os. Het darmbeen.<br />
Illos. Een Oog.<br />
Immerfus Mufculus. De onderfchouwderblads fpier.<br />
Impudicus Digitus. De middenfte vinger.<br />
Imus. Het zelfde dat Abdomen.<br />
Incifores, lnciforii en Primofes Dentes. De Snytanden.<br />
Incus. Een van de Gehoorbeentjes Janbeeld genaamt.<br />
Index, Indicator, Demonflrativus en Salutaris Digitus. De wys-l<br />
of de voorfte vinger.<br />
Indicator Mufculus. Een van de uit/trekkende fpieren van den vjys'vinger.<br />
Fff In-
'4io ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN,<br />
ïndignatorius Mufcalus.* Mufculus Oculum Abdücens. De fpier dis<br />
het oog na den kleinen hoek beweegt. De verontwaardigende fpier.<br />
Indufium. He! zelfde dat Amnios.<br />
Infimus. Het zelfde dat Imus.<br />
Intrafcapularis Mufculus. Het zefde dat Immerfus Mufculus.<br />
Infrafpinatus Mufculus: Mufculus Suprafcapularis. De boven fchowm*<br />
derblads fpier; zy wordt de onderfte genaamt, om dat een fpier boven,<br />
dezelve wordt geplaaft, en deze is Je Mufculus Suprafcapularis Superior.<br />
Infundibulum Cerebri. Het zelfde dat Choana.<br />
Infundibulum Renum. Het Bekken.<br />
Inguen: Inguina. De Lieffen.<br />
Inium: Initiura Medulla? Oblongata?: Senforium Commune. Her<br />
begin van het verlangde merg: daarenboven geeft Inium of Inion het<br />
achterhoofd te kennen.<br />
ïnnominata Olïicula. Het zelfde dat Cuneiformia OfTa.<br />
Innominatse Giandula? Oculi. Het zelfde dat Carunculse.<br />
ïnnominata Tunica Oculi. Het uitfpanzcl van de peezen die het oog bewegen.<br />
Het zelfde dat Adnata Tunica.<br />
Innominatum Os. Het zelfde dat Ilium.<br />
Infertiones Tunica?. De oogvliezen, wegens derzelver inplantingen en<br />
onderlinge vereeniging dus genaamt.<br />
Integumenta. De bekleedzelen; als de opperhuid, de huid enz.<br />
Intercoftalia. De vleezige deelen tuffen de ribben.<br />
Intercoftalis Nervus. De hy gevoegde zenuw van het dwalende paar van<br />
het rugmerg, die zich door al de ingewanden van den buik verfpreid.<br />
De tuffenribbiee zenuw: ook worden de binnenfte en de buitenfte fpieren<br />
, die tuffen de waare ribben zyn geplaaft Intercoftales Mufculi<br />
tuffenribbige Spieren genaamt.<br />
Interfcemineum. De Bilnaad.<br />
Internodium. Het onderlinge verband van de beenderen der vingeren, tusfenknooping<br />
genaamt.<br />
InteroiTei Mufculi. De fpieren die de vingers en de teenen afwyzen. De<br />
tuffenbeenige of de afwyzende fpieren.<br />
Interfcapularia. De holligheden die tuffen de fchouwderbladen en de wervelen<br />
worden gevonden.<br />
Interfcapulium. Het bultige gedeelte of de fcherpe hoek van het fchouw*<br />
derblad.<br />
In-
ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN. 4ïï<br />
loteitinum. tiet zelf at aat n-nteron.<br />
Involucrum. Een vlies, het welk eenig deel bekleed, als het hartszak'<br />
•' je, het beenvlies enz.<br />
'Iris. De Regenboog van 't oog: de zwarte ring om den oogappel,<br />
'Ifchion. Het zelfde dat Coxae Os.<br />
Ifchia. De Heupen.<br />
ïfchontologia. Een befebryving der Vaten.<br />
Ifthmion: Ifthmos. Deze woorden beteekenen niet alleen dat deel, hit<br />
welk tuffen den mond en de keel is geplaaft, waar door de fpys en drank,<br />
als door een engte of inham gaat: maar ook dat geen, het ivelk de neusgaten<br />
van malkander fcheid.<br />
Jugale Os. Het Jukbeen.<br />
'Jugalis Sutura. De Kroönnaad; als ook de naad die in het jukbeen wordt<br />
gevonden, welke bet eerfte uitfteekzel van het jukbeen met het eerfte<br />
uitfteekzel van de bovenfte kaak vereenigt of te zamen voegt.<br />
Jugularis Vena. De Kropader.<br />
Jugulum; Furcula. Beide deze woorden geven de keel te kennin; maait<br />
- het laafte beteekent nu en dan bet fleutelbeen.<br />
Junótura. Het zelfde dat Diarthrofis.<br />
L.<br />
LAbia. De uitwendige vleesachtige zelfftandigheid van de deelen, die<br />
den mond openen en fluiten, Lippen genaamt.<br />
Labia Pudendi Muliebris. De lippen der Vrouwelykheid: deze maken ei-<br />
'<br />
gentlyk de fchaamte: in derzelver midden is de uitwendige fpleet, ter<br />
zyden de fpleet zyn twee uitpuilingen Monticuli Veneris Venus heuveltjes<br />
genaamt, deze zyn gemeenlyk met hair begroeit: in de Maagden<br />
zyn ze glad en van eene vafle zelfftandigheid, maar in die dikwyls<br />
byflapen of meenigmaal hebben gebaart, zyn ze flap en van eene loffe zelfftandigheid.<br />
Labra. Ziet Labia.<br />
Labyririthus. Het doolhof van het oor.<br />
Lac. Het zelfde dat Gala. Melk.<br />
Lacertus. Het zelfde dat Brachium.<br />
Lachrymale Punctum : Punóta Lachrymalia.<br />
liciae.<br />
Het zelfde dat Col*<br />
Lachrym». De Traanen.<br />
Ff f 2 L3-
lf& ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN<br />
Lachrymalis Ductus. Zie Ductus Lachrymalis.<br />
La£ïea Vafa. De Melkvaten.<br />
Laéïes. Door dit woord wordt zomtyds de Borftklier; zomtyds het darm*<br />
net en zomtyds het darmfeheil verfiaan: tegenwoordig wordt het meeft<br />
gebruikt om 'er de melkvaten, die door het darmfeheil loopen, doorleken'<br />
nen te geven.<br />
Lacuna. Dit woord geeft zomtyds een trechter, maar meeft het groefje<br />
in het midden van de bovenfte lip te kennen.<br />
Lacunse. De kleine doorgangen of wegen in de fcheede van de Lyfmoeder<br />
, en in het onderfte gedeelte van den pisweg. Gootjes: Buisjes.<br />
Lambdoides. De winkelnaad. Het Tongbeen*<br />
Laqueus. De Navelftreng.<br />
Larynx. Dit woord beteekent de Gorgel; het ftrottenhoofd; en zomtyds<br />
het heele voorfte gedeelte van de keel.<br />
Latera. De Zyden.<br />
Latiffimus Dorfi Mufculus. Het zelfde dat Ani Scalptor.<br />
Leno; Lfnon; Torcular Herophili. De Pers van Herophïlus, zynde<br />
de plaats alwaar het derde boezem hol met het tweede, eerfte en vierde<br />
vereenigt.<br />
Lepidoides: Sutura Squammofa : Sutura Mendofa. De fchubwyze<br />
naad.<br />
Levator Mufculus; Mufculus Patientiaa. Een van de opligtende fpieren<br />
van de Schouwden, of van het fchouw der blad.<br />
Lien; Splen. De Milt.<br />
Ligamenta. Banden.<br />
Ligamentum Ciüare. De ooghair gelykende band: hy wordt ook Interw<br />
- ftitium Cdiare genaamt.<br />
-Ligamenta Uteri; Alae Vefpertilionum. De banden van de Lyfmoei<br />
der. •'-<br />
Ligula. Het zelfde dat Clavicula.<br />
Linea Alba; Galaxia. De witte Linie.<br />
Lingua. Het zelfde dat GloiTa. De Tong.<br />
Lithoides. Dit woord betekent het fteenbeen of de flaapbeenderen.<br />
Lividus Mufculus; Peétinseus Mufculus. Een van de fpieren waar*.<br />
door het Dyëbeen wordt bewogen, de hotverwige genaamt.<br />
LobuM Adipofi. Het zelfde dat Adipofi Sacculi.<br />
Lobuli Pulmonum. De uiteindens van de Luchtpyp, welke in deblaasjef<br />
van de Long eindigen, en de Longdruiven worden genaamt*
ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN. 413<br />
Lobus Auris; Auricula. Het oorlapje-, de Lel van 't oor.<br />
Lobus Hepatis. De Lever quabbe.<br />
Lobus Pulmonis. De Long quabbe.<br />
Loei Muhebres. De Lyfmoeder.<br />
Loganon. De laafte of de rechte darm.<br />
Longilïimus üoril Mufculus. De langfte rugfpier:<br />
Lumbalis Vena en Arteria, De Ader en ^de flagader die zich na de<br />
lendenen uitftrekken.<br />
Lurnbricales Mufculi: Vermicafes Mufculi. De zeer fmalle .en dunne<br />
fpieren die aan de handen en aan de voeten ivorden gevonden,. om derzelver<br />
gedaante wormwyze fpieren genaamt.<br />
Lumbus. Dat deel van het lichaam, bet welk tuffen den rug, en het<br />
heiligbeen in het midden is geplaaft, de lenden of de lendenen genaamt.<br />
Luz. Zeker beentje onder aan het heiligbeen gevoegt. De Joodfche Meesters<br />
beuzelen, dat dit beentje door geen gewelt nog door eenige middelen<br />
kan bederven of verloren gaan , maar dat het is en blyft het begin,<br />
waar uit in de op/tanding, als uit een zaad, het lichaam wederom op nieuw)<br />
zal hervoort komen. Daar zyn 'er ook, die door Luz een van de Zaadbeentjes,<br />
die in de banden of in de voeten tuffen de vingers of teenen<br />
worden gevonden, verfiaan.<br />
Lympha. Een helder waerachtig vecht.-<br />
Lymphatica Vafa. De watervaten.<br />
M.<br />
lYLgna Arteria. Het zefde dat Aorta.<br />
Ma!a. Het zelfde dat Gena. De Wang; de Koon.<br />
Maleolus. De Enkel: de Knok.<br />
Malleus. Een van de vier Gehoorbeentjes, de Hamet genaamt.<br />
Malogranaturn. Schoon dit woord eigentlyk een Granaat appel beteekent<br />
zoo geeft het nogtans by eenige Schryvers het zwaardwyze kraakbeen t$<br />
kennen.<br />
Mamma?; Mammilla?; Ubera. De Mammen: de Borften.<br />
Mammiformis Proceflus. De Mamwyze uitfteekzels.<br />
Mandibula?; Maxilla?. De Kaaken: de Kinnebakken.<br />
Mandibulares Mufculi; Manducatorii Mufculi- De Kaamvfpieren.<br />
Manforii Mufculi. Het zelfde dat Mandibulares Mufculi.<br />
Marmorata Aurium. Hef zelfde dat Cerumen.<br />
Ff f 3 Mar.-
4H ONTLEEDKUNDIGE WOORDE^<br />
Marfupialis Mufculus. Het zelfde dat Burfalis Mufculus.<br />
Mafleteres Mufculi. Zie Mandibulares Mufculi.<br />
Maftoidei Proceilus. Het zelfde dat Mammiformes Proceflus.<br />
Maftos. Het zelfde dat Mamma;.<br />
Mater: Matrix: Uterus. De Lyfmoeder.<br />
Mater Dura. Het zelfde dat Dura Mater.<br />
J/Jater Tenuis. Het dunne berffenvlies, bet welk onmiddelyk de berfft»<br />
nen bekleedt.<br />
•Matrix. Zie Mater.<br />
Maxillse. Het zelfde dat Mandibulae.<br />
Meatus. Een wegh; een doorgang; een befloten holligheid.<br />
Meatus Auditorius. De Gehoorwegh.<br />
Meatus Urinarius. De Piswegh.<br />
Mediana Vena. De middenfte ader, tuffen de, hoofd en de Lever aderin<br />
de binnenfk buiging van den elleboog geplaaft.<br />
Mediaftin um. De verdubbeling van bet ribbevlies midden in de borft,<br />
het middenfchot.<br />
Meditullium. Het zelfde dat Diploe.<br />
Medius Digitus. De middenfte vinger.<br />
Medius Venter. De Borft.<br />
Medulla. De vette olieachtige flqffe in de bolligheden der beenderen opgei<br />
floten: Mergh.<br />
Medulla Cerebri. Het herffen mergh.<br />
Medulla Oblongata. Het verlangde mergh.<br />
Medulla Spinalis. Het zelfde dat Dorfalis.<br />
Membrana. Een vlies.<br />
Membrana Adipofa. \ Het vetvlies.<br />
Membrana Carnofa. Het vleezigvlies.<br />
Membranofus Mufculus: Fafcialis Mufculus. De vliesfpier. De breede<br />
windelfpier.<br />
Membrum. Dit woord beteekent niet alleen ten lit in het gemeen; maar<br />
ook het Mannelyk lit of de 'Mannelyke roede in 't byzonder.<br />
Mendofa Sutura. Het zalfde dat Lepidoides Sutura.<br />
Meninx. Dit woord geeft meeft een van de hersenvliezen te kennen; en<br />
zomtyds beteekent het 't Maagdevlies.<br />
Mentula. Dit woord beteekent zoo welde Kittelaar der Vrouwen, alsdt<br />
Mannelyke roede.<br />
Mentum. De Kin.<br />
Me-
ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN. 4rj<br />
Mefenterium; Mefaraeum. Het Darmfeheil<br />
Mefenteriaca Vafa: Mefaraica Vafa. Defcheilvaten.<br />
Meferaeum. Het zelfde dat Mefenterium.<br />
Mefocolon. Het gedeelte van het Darmfeheil, waar aan de dikke darmen<br />
zyn gehegt. Het kleine fcheil.<br />
Mefogloffi Mufculi. Het zelfde dat Geniogloffi Mufculi.<br />
Mefopleurii Mufculi. Het zelfde dat Intercoftales Mufculi.<br />
Metacarpion: Metacarpus. De Nahand,<br />
Metacondyli. De voorfte leeden der vingeren.<br />
Metaphrenum. Het zelfde dat Dorfum.<br />
Metatarfium; Metatarfus. De Navoet.<br />
Metopon. Het zelfde dat Frons. Het Voorhoofd.<br />
Metra. Het zelfde dat Matrix. Zie Mater.<br />
Microcofmus. De Menfeh; de kleine Waereld.<br />
Mirach. Het zelfde dat Abdomen.<br />
Mitrales Valvula;. Het zelfde dat Epifcopales Valvulae.<br />
Mola; Patella; Rotula. De Kniefchyve.<br />
Molares Dentes. Zie Dentes.<br />
Monocolon. Het zelfde dat Intefünum Caecum.<br />
Mons Veneris. De met hair begroeide verhevenheid bover de Urnen na*<br />
de Vrouwelykheid. De Venusberg.<br />
Mortariola. Het ze'fde dat Alveoli Dentium.<br />
Motus Periftalticus. Wormswyze, neerdrukkende bewesins<br />
Muccus: Mucus.. Snot.<br />
6 6<br />
'<br />
Mucro Cordis. De punt van het Hart.<br />
Mucro Offis. Een puntig uitfteekzel van een been.<br />
Muliebria. Het zelfde dat Cunnus.<br />
Mufculus. Een Spier.<br />
Mufculofa Expanfio. Een breed fpierachtig uitfpanzeh<br />
Myèteres. De fnot ontfangers; de Neusgaten.<br />
MY<br />
mg°graa! 1et<br />
' " ^ *"<br />
a l s v a n d e h<br />
*rfP n<br />
, en van den'<br />
Mylogloffi Mufculi; Mylohyodei Mufculi. Dê tongfpieren.<br />
Myodes Platysma. Het zelfde dat Mufculofa Expanlio.<br />
Myologia. Een befebryving der fpieren.<br />
Myrach. Het zelfde dat Epjgaftrium.-<br />
Myftaces. De Knevels.<br />
Myxa. Het zelfde dat Mucus. Snot.<br />
N
4TG ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN,<br />
^^Ares. De Neusgaten.<br />
Nafus. De Neus.<br />
Nates. Het zelfde dat Clunes.<br />
Nates Cerebri. De twee ronde uitfteekzels der herffenen, Billen genaamt,<br />
In de Beejten zynze grooter als in een menfeh.<br />
Naviforme Os: Naviculare Os. Het zelfde dat, Gymbiforme Os.<br />
Nephros. Een Nier.<br />
Nervalia Oïïa: Sincipicis OlTa. De opperhoofds beenderen.<br />
Nervus. Een Zenuw.<br />
Neurologia. Een befchryving der Zenuwen.<br />
Neuron. Het zelfde dat Nervus.<br />
Nodus: Nodulus. Het zelfde dat Ganglion.<br />
Nothse Coftce; Coflae Spünae. Baftaard- of valfche ribben.<br />
Nothus; Tergum. Het zelfde dat Dorfum.<br />
Nucha. De Nek; het Nekputje.<br />
Nymphse. De watergodinnen der Vrouwelykheid*<br />
O.<br />
Ofieleea Sutura. Dc rechte of de Pylnaad.<br />
Obturatores Mufculi. De flop of flopper fpier en.<br />
Occiput. Het Achterhoofd.<br />
Oculus. Een Oog.<br />
Oefophagus. De Jlokdarm. Zomtyds beteekent dit woord de toefluitende<br />
flokdarms fpier.<br />
Oeftrum Veneris. Het zelfde dat Clitoris.<br />
Olecranum. Het zelfde dat Ancon.<br />
Olecranus Mufculus. Het zelfde dat Anconaeus Mufculus.<br />
Olene. De groote Ellepyp. De Elleboog.<br />
Olfatlus; Odoratus. De Reuk.<br />
Omentum; Reticulum. Het zelfde dat Epiploon.<br />
Omoplata. Het zelfde dat Homoplata.<br />
Omphalos: Umbilicus. De Navel.<br />
Onyx: Unguis. Een Nagel.<br />
Opticus Nervus. De Gezigtzenuw.<br />
Orchea. Het Balzakje.<br />
Orchis. Een bal, een klootje. .. .<br />
Or-
ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN. 4.17<br />
Organum. Een werktuigig deel,<br />
Ornamemum Foliaceura. Het zelfde dat Fimbriae.<br />
Os Dit woord beteekent zomtyds een mond en zomtyds een been.<br />
Oicula. De uitterfte openingen; de monden der va'en.<br />
Ofculum Uteri. De binnenfte mond van de Lyfmoeder; de mond, de<br />
kroon en de Roos genaamt.<br />
Oïïa. De Beenderen.<br />
Ofteologia. Een befcbryving der beenderen.<br />
Ova. Eyeren.<br />
Ovaria De Eyerneften.<br />
Ovi Duétus i Tubae Fallopianas. De Trompetten der Lyfmoeder.<br />
P.<br />
pAlatum. Het verhemelte van den mond.<br />
Palma. Het binnen/te gedeelte van de band. De Handpalm.<br />
Palmaris Mufculus. De Palmfpier.<br />
Palpebrae. De Oogleden: de Oogfcbelen.<br />
Pampiniforme Corpus. Zie Corpus Pampiniforme.<br />
Pancreas: Pancreon; Pancration: Callicreon. Het zelfde dat CaHicreas.<br />
Panniculus Carnofus. De vleesachtige rok: bet vleezig vlies.<br />
Papillae. Tepels.<br />
Papillae. Tepelwyze kleine kliertjes.<br />
Papillae Nervofae. Tepelwyze uitfieekzels der zenuwen.<br />
Papillare Os; Sphenoides Os. Het Wiggebeen.<br />
Paraftatae. Het zelfde dat Epididymus.<br />
Parencephalos. Het zelfde dat Cerebellum.<br />
Parenchymata. De ingewanden en voor al die uit zeer veel bloedvaten<br />
zyn te zamengeftelt: als het Hart, de Lever, de Milt f de Long, de<br />
Nieren enz.<br />
Parietale Os. Het Wandbeen.<br />
Parifthmia. Het zelfde dat Amygdalae.<br />
Parupiae. De kleine ooghoeken: de kleine oogwinkels.<br />
Parotides. De oorklieren.<br />
Patella. Zie Mola.<br />
Patheticus Nervus. De lydende zenwco.<br />
Patjentiae Mufculus. H$t zelfde dat Levator Mufculus,<br />
Gg g Peo
4i$ ONTLEEDKUNDIGE "WOORDEN.<br />
Peétinis Os. Het Scbaambeen.<br />
Peétoralis Mufculus. De Borftfpier.<br />
Peelens Os: Os Sternum- Het Borftbeen.<br />
Pcclus: Thorax. De Borft.<br />
Pedium, Planta Pedis. De Voetzool: het hol van den Voet,<br />
Pellicula; Tunica: Membrana. Een vlies.<br />
Pellis. De huid, het vel der Dieren.<br />
Peltalis Cartilago. Het zelfde dat Enfiformis Cartilago.<br />
Pelvis. De onderfte holligheid van den onderbuik, waar inde blaas en<br />
de Lyfmoeder zyn opgeflóten. Het bekken.<br />
Pelvis Auriurh. Het zelfde dat Cochlea.<br />
Pelvis Cerebri. Het zelfde dat Choana.<br />
Pelvis Renum. Het Nier bekken.<br />
Penis; Coles; Bolis; Muto; Veratrum; Faffinus Virilis; Cercolipa;<br />
Scapus; Caulus; Nervus; Mentula ; Membrum Genitale;<br />
Membrum Virile. De Mannelykbeid: de Mannelyke roede.<br />
Penis Cerebri. Het zelfde dat Conarium.<br />
Penis Muliebris. Het zelfde dat Clitoris.<br />
Perforans Mufculus. De doorborende fpier.<br />
Perforatus Mufculus. De doorgeboorde fpier.<br />
Pericardium. Het zelfde dat Burfa Cordis. Het bartzakje,<br />
Pericranium. Het Panvlies: het Bekkeneel vlies.<br />
Perineeum. Het zelfde dat Interfcemineum. De Bilnaad.<br />
Periodus Sanguinis. Het zelfde dat Circulatio Sanguinis.<br />
Periofteum. Het Beenvlies.<br />
Peripheria. De omtrek van eenig deel of ingewand.<br />
Periftalticus Motus. Zie Motus Periltalticus.<br />
Peritonaeum. Het Buikvlies.<br />
Perona. 1<br />
Het zelfde dat Fibula.<br />
Peronseus Mufculus. De Kuitfpier.<br />
Pes. Dit woord beteekent meeft al den Voet; maar zomtyds geeft het.ook<br />
de Dyë met de Scheen en den Voet te gelyk te kennen.<br />
Petrofum Os. Het Steenbeen.<br />
Peza. De Enkel van den Voet.<br />
Phalanx. Eenry: een order.<br />
Pharyngetrum. Dit woord beteekent zomtyds het flntt-enhoofd; en Zomtyds<br />
het Tongbeen.<br />
PharyöX. Het bovenfte^ van de Luchtpyp; het ftrottenhoofd.<br />
Phil-
ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN, A\ 9<br />
Philtrum. Het zelfde dat Lacuna.<br />
Phlebölogia. Een befchryving der Aderm.<br />
Phlegma; Pituita. Slym; Snot.<br />
Phrenes. Dit woord beteekent de borfi ingewanden in bet gemeen, en hst<br />
Middenrift in het byzonder.<br />
Phrenitici Nervi. Zenuwen die tot het Middenrift bekoor m.<br />
Pia Mater. Het zelfde dat Mater Tenuis.<br />
Pili. Zie Capillus.<br />
Pinealis Giandula. Het zelfde dat Conarium.<br />
Pinguedo. Zie Adeps.<br />
Pinna Auris. Het bovenfte en breedfte gedeelte van 'i oor.<br />
Pinna Nafi. Zie Alae.<br />
Pituita. Zie Phlegma.<br />
Pituitaria Giandula. De Jlymklier.<br />
Placenta Uterina. Het zelfde dat Hepar Uterinum:<br />
Planta Pedis. De voetzool. Het hol van den voet.<br />
Plantaris Mufculus. De Plantfpier.<br />
Platyfma. Zie Myodes.<br />
Plectrum. Het zelfde dat Cion.<br />
Pleura. Het Ribbevlies.<br />
Plexus Choroides. De Netwyze vlechting.<br />
Plexus Ganglioformis. De zenuw vlechtknoop.<br />
Plexus Auricularis: Plexus Retiformis. Het zelfde dat Plexus Choroides.<br />
Pneumon. De Long.<br />
Podex. Het zelfde dat Anus.<br />
Pollex. De Duim.<br />
Polymorphon Os. Het zelfde dat Cubiförme Os.<br />
Pomum Adami. De Adams Appel.<br />
Pons Varolii. De ronde uitfteekzels van de kleine herjfenen , by het<br />
wormwyze uitfteekzel. De Brug van Varolius.<br />
Popliteeus Mufculus. De Haaze fpier.<br />
Poplitaea Vafa. De Haaze vaten.<br />
Poros: Pori. De zweetgaatjes.<br />
Porta. De Leverpoort.<br />
Portas Vena- De Poortader.<br />
Porus Biliarius: Porus Hepaticus. Het zelfde dat Choledoehus.<br />
Poft Brachiale- Het zelfde dat Metacarpus.<br />
Gg g 2 Prae-
M2o ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN.<br />
Praecordia. De Borft ingewanden.<br />
Praeparantia Vafa: Vafa 'I efticularia. De Zaadbereidende vaten.<br />
Prseputium. De Voorhuid.<br />
Praefepiae: Praefepiolas. De Tandberdels. De holligheden in beidt de<br />
Kaakbeenderen.<br />
Pregma. Het zelfde dat Bregma,<br />
Priapus: Penis. De fchagt: de Mannelyke Roede.<br />
Primores Dentes: Anteriores Dentes. De voorfte-, de fny-, de Beterlanden.<br />
Probole. Het zelfde dat Apophyfis.<br />
ProcelTus. Het zelfde dat Probole.<br />
ProcelTus Ciliaris. De Regenboogwyze hairige oogkring, zynde een Zamenweefzel<br />
van fpierachtige vezelen, waar door de oogappel wordt verwya*<br />
en te zamengetrokken.<br />
Piocondyli. Het zelfde dat Metacondyli.<br />
Profundus Mufculus. Het zelfde dat Perforans Mufculus.<br />
Prolabia. De buitenfte uitftekende deelen der Lippen.<br />
Pronatores Mufculi. De vooromkeerende fpieren : daar zyn 'er twee een<br />
ronde en een vierkante.<br />
Proras Os. Het zelfde dat Bafilare Os.<br />
Proftatae: Adftantes. De Voorftanders.<br />
Proftethis. Het onderfte deel van de borft: als mede de holligheid derhanden<br />
en voeten.<br />
Protuberantia. Zie Apophyfis.<br />
Pfoas. De Lende fpieren.<br />
Pterygium. Dit woord geeft niet alleen Alae en Pinna." maar ook Unguis<br />
een nagel te kennen.<br />
Pterygoides Mufculi. Vleugelwyzefpieren.<br />
Pterygoides ProcelTus. Vleugelwyze uitfteekzels.<br />
Pieryftaphylini Mufculi. De Lel fpieren.<br />
Pubes. Het gedeelte van den onderbuik, dat aan de fchaamte bet naaft<br />
is gelegen en met hair bezet is.<br />
Pubis Os. Het Schaambeen.<br />
Pulmo. Het zelfde dat Pneujnon. De Long.<br />
Pulfus: Pulfatio. De Pols: de klopping van de flagaderen en van bet<br />
Hart.<br />
Pun&a Lachrymalia. Het zelfde dat Colliciae,<br />
Punc-
ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN. 4 Z I<br />
Pun&um Saliens. Het klein wit flipje of zuolkje in bet wit van een bevrucht<br />
ey in bet Lamvlies opgeflóten, het welk allengskens grooter wordt<br />
en een flymachtige zelfftandigheid aanneemt: zynde het eerfte waar in<br />
men leven en de Liniamcnten van het lichaam befpeurt.<br />
Puppis Os. Het Voorhoofd-, het Opperhoofdbeen en deszelfs naden.<br />
Pupulse. De toppen der vingeren.<br />
Pylorus. Zie Janitor.<br />
Pyramidales Mufculi. De Pyram.ieds13.yze fpieren.<br />
Paramidalia Corpora. De Zaadbereidende vaten : de fpieren van de<br />
Neusgaten: de fpieren van den buik de piramiedswyze genaamt: als<br />
mede de twee mergachtige koorden of lichaamen ontrent het verlangde<br />
mergh.<br />
Pyrenoides Proceflus. Het uitfteekzel van bet tvjeede wervel van den<br />
bals, het Tandwyze uitfteekzel genaamt.<br />
Pyriformis Mufculus: Quadngeminus Mufculus. De vier dubbelde<br />
fpier.<br />
Pyxis. Het zelfde dat Acetabulum.<br />
Pyxidis Os. Zie Bafilare Os.<br />
Q-<br />
Uadratus Mufculus. De vierkante fpier.<br />
Ojjadrigeminus Mufculus: Mufculus Iiiacus Externus. Het zelfde<br />
dat Pyriformis Mufculus.<br />
Quadrilatera Ofla. Beenderen die een vierkante gedaante hebben.<br />
Quatrio: Talus. De Enkel.<br />
R.<br />
RAchitae: Rachisei Mufculi. De fpieren die tot de Lendenen behooren:<br />
zy worden ook Rugfpieren genaamt.<br />
Radiaeus Mufculus. De fpeekbeens of de kleine ellepyps fpier.<br />
Radius Os. Het zelfde dat Focile Minus.<br />
Ramus. Een Tak.<br />
Raninae Venae. De aders onder de tong: de Kikvorfch aders.<br />
Raphe: Sutura. Een Naad.<br />
Rafceta. Het zelfde dat Carpus.<br />
Rationis Os. Ha voorde en bovenfte deel van het voorboofdbeen*<br />
Gg g 3 fte-
4i2 ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN.<br />
Receptaculum Chyli. De omfangbak van de Chyl: de Chylzak.<br />
Recti Mufculi. De rechte /pieren -van den buik.<br />
Reótum Inteftinum.<br />
Rechte darm.<br />
De laafte van de Darmen : de Aarsdarm: de<br />
Regio Epigaftrica. Het bovenbuiks geweft.<br />
Regio Hypochondriaca. De bovenbuiks zyde».<br />
Regio Hypogaflrica. Het onderbuiks geweft.<br />
Regio Umbilicalis. Het Navel geweft.<br />
Remulus Het fmalfte deel der Ribben.<br />
Renes. De Nieren.<br />
Renes Succenturiati. Het zelfde dat Capfula? Atrabilariae.<br />
Refpiratio. Ademhaling.<br />
Rete Mirabile. Het wondernet.<br />
Reticularis Plexus. Het zelfde dat Choroides.<br />
Reticulum: Omentum. Het zelfde dat Epiploon.<br />
Retiformis Plexus. Zie Plexus Retiformis.<br />
Retina Tunica; Retiformis Tunica.<br />
des.<br />
Ha zelfde dat .Amprnblefixoi-<br />
Rhabdoides Sutura: Sutura Sagittalis. De rechte naad: de Pylnaad<br />
Rhachis: Spina Dorfi.. De Ruggraat.<br />
Rhachitae Mufculi: Mufculi Dorfales. De fpieren van den Ruggraat<br />
Rhachitis. Het zelfde dat Medulla Spinalis.<br />
Rhagoides: Tunica Uvea. Het Druifwyze vlies.<br />
Rhanteres: Fontes Lachrymarum. De binnenfte ooghoeken.<br />
Rhaphe: Sutura. Een Naad.<br />
Rhomboides Mufculi. De Tarbotswyze fpieren.<br />
Rima Pudendi: FiiTura Magna. De fchamelheids fpleet; de groote<br />
fpleet genaamt: zy ftrekt van het onderfte deel van het fchaambeen tot<br />
by den aars, wordende alleen door de Bilnaad van den Aars afgefcheiden.<br />
J 6<br />
Rimula Laryngis. Het fpleetje van het ftrottehoofd; de ftrottenboofds<br />
Jpleet.<br />
Roriferus Duólus. Het zelfde dat Duólus Chyliferus.<br />
Roftriformis ProcefTus. Het zelfde dat Coracoides.<br />
Rotator Major en Minor. De groote en de kleine Draaijer.<br />
Rotula. Het zelfde dat Mola.<br />
Rotundus Mufculus Major en Minor De groote en kleine ronde Armfpier<br />
•<br />
S.
ONTLEEDKUNDIGE W OORDEN. 423<br />
SACCUÜ Adipofl. Zie Adipofi Ducèus.<br />
Saccus. Dit woord beteekent zomtyds den blinden darm, omdat hy ah<br />
een zak afhangt.<br />
s<br />
•> 1<br />
SaC<br />
yliferUS: S a C C U l U S C h y l i f e r u s<br />
liftri? - I h t zel<br />
f de<br />
*** Duólus Chy-<br />
Saccus Cordis: Sacculus Cordis. Het zelfde dat Pericardium<br />
Sacra Fiftula. Zie Medulla Spinalis. «-arawra.<br />
Sacrum Os. Het Heiligbeen.<br />
Sagittalis Sutura. De Pylnaad.<br />
Saliva: Salivum: Sputum. Het fpeekzel<br />
Salvatella. De Pingader.<br />
Sanguis. Het Bloed. .<br />
Saphaena. De Moeder Ader.<br />
Sapientiae Dentes. Wysheids tanden.<br />
S<br />
ZlTlf^ Cü]üS: F a f C i a l i S L<br />
° n ê U S M u f c u k l s<br />
- Dejnyer Spier: de<br />
Scalenos. De fchuinfche en de ongelykzydige fpieren<br />
Scapha. De binnenfte oorrand.<br />
Scaphoides Os. Het zelfde dat Naviculare Os<br />
Scapula. Het zelfde dat Homoplata.<br />
Sceletum. Een Beengeraamte.<br />
Sclerotica. Het zelfde dat Cornea Oculi Tunica<br />
Scoptula. Het zelfde dat Scapula.<br />
Scortum: Scrotum. Het Balzakje.<br />
Scrobiculus Cordis. Het zelfde dat Anticardium<br />
Scrotum Cordis. Het zelfde dat Pericardium<br />
Scutahs Cartilago. Het zelfde dat Enfiformis Cartilago<br />
bcutum. Het zwaardwyze kraakbeen: de Kniefcbvf '<br />
Secundina;. Zie Deuterion.<br />
Sella Equina: Sella Turcica. Het zadelbeen: de Turkze zadel<br />
Semen. Het Zaad.<br />
RZ& Z a ü e L<br />
Semilunares Valvulae. Halvemaanswyze Klapvliezen<br />
7ezt>}ptr M ü f C U l U S : S e m i m e r a b r a n o<br />
^ Mufculus. De half<br />
Seminervofus Mufculus. De halfzenuwachtige fpier,<br />
Semifpinatus Mufculus. De halfgraatige fpier
424 ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN<br />
Senforium Commune. 7Ae Aiftheterium.<br />
Septum Auris. Het Trommelvlies.<br />
Septum Cordis. Het fpierachtige middenfchot van bet hart, dat de rechter<br />
bolligheid van de linker fcheid.<br />
Septum Lucidum. Het dm doorfchynendvlies, bet welk de bolligheden<br />
der herjjenen van malkander fcheid.<br />
Septum Narium. Het Neus fcheidzel.<br />
Septum Transverfum. Het zelfde dat Diaphragma.<br />
Serrati Mufculi. De Zaagfpieren.<br />
Serum. De Wey.<br />
Sefamoidca OfTa. De Zaadbeentjes.<br />
Sigmoides. De Figuur van deze Griekfche letter, die een halve cirkel<br />
vertoont, wordt aan verfcheide uitfieekzels van beenderen en aan verfcheide<br />
klapiliezen toegeëigent, en worden uit dien hoofden öermiunares,<br />
Halfmaanswyze genaamt.<br />
Si nilares Partes Enkelde, eendaantige deelen.<br />
SincipUt. Het bOVenfle voor/Ie deel van het tooofd.<br />
Smus. Dit woord beteekent holligheden en boezems: dus zegt men Sinus<br />
Meningis, Boezemhollen van het herjfenvlies, en binus Offiu n groeven<br />
of holligheden der beenderen, zynde zulke dieptens, die de hoofden<br />
van andere beenderen inlaten of ontfangen.<br />
Soleus Mufculus. De Ziolfpier.<br />
Solidae Partes. De vafle deelen.<br />
Soplironeltres. Het zelfde dat Dentes Sapientiae.<br />
Speculum Lucidum. Het zelfde dat Septum Lucidum.<br />
Speculum Oculi: Aranea Ocuh Tunica. Het zelfde dat Arachnoides<br />
Tunica.<br />
Spermaticae Partes. Zaad deelen.<br />
Sphagiudes Venae. De Kropa iers.<br />
Sphenoidea Oflicula. Zie Cuneiformia Officula.<br />
Sphenoides Os Het zelfde dat Cuneiforme Os.<br />
Sphenopharyngaeus. het paar wiggebeens Jtrotjp'men.<br />
Sphincler. De Sluit/pier.<br />
Sphygmus. Het zelfde dat Pulfus.<br />
Spina Het zelfde dat. Acantha. Een doorn.<br />
Spina Dorfi. De Ruggraat.<br />
Spinalis Medulla. Zie Medulla Spinalis.<br />
Spinati Mufculi. De Graatjpieren.<br />
Spi.
ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN,<br />
Spiritus. De Geeften.<br />
Splanchnologia» Een verhandeling der Ingewanden.<br />
Spiert. Het zelfde dat Lien.<br />
Splenii Mufculi.; Triangulares Mufculi. De Spalk/pieren.<br />
Spondyli: Verticilli: Vertebrae. De werverbeenderen.<br />
Spongiofum Os. Het zelfde dat Cribriforme Os.<br />
Sputum; Saliva. Speekzel.<br />
Squammofa Sutura. Het zelfde dat Lepidoides.<br />
Stapes. Een van de Gehoorbeentjes. De ftiegbeugel en de ftegelreep ge*<br />
' naamt.<br />
Staphyle. Het zelfde dat Cion.<br />
Sterilitas. Zie Agonia.<br />
Sternohyoides Mufculi De Tongbeens borft fpieren.<br />
Sternoidei Mufculi; Triangulares Mufculi. De borft fpieren: dc driekantige<br />
fpieren.<br />
Sternothyroides Mufculi. De fchildwyze kraakbeens borft fpieren.<br />
Sternum. Het Borftbeen,<br />
Stoma: Os: De mond, zynde de bolligheid, waar in de tong, de tanden<br />
en bet verhemelte is geplaaft.<br />
Stomata: Ora. De open mondetjes der vaten.<br />
Stomachus. Dit woordt beteekent zomtyds de geheele maag. Eigentlyk<br />
wordt 'er de linker opening, de krop of de mond van de maag door verfiaan.<br />
Striétor, Conftriclor. Het zelfde dat Sphin&er.<br />
Styloceratohyoides Mufculi. De Priemswyze tongbeens hoorn fpieren.<br />
Stylogloffum. Het "paar priemswyze Tongfpieren.<br />
Stylohyoides. Het zelfde dat Styloceratohyoides.<br />
Stylopharyngasus Mufculus. De Priemswyze ftrottenhoofds fpier.<br />
Subcartilagineilm. Zie Hypochondrium.<br />
Subclavia Vafa. De onderfleutelbeens vaten.<br />
Subclavius Mufculus. De onderfleutelbeens fpier.<br />
Sublimis Mufculus. Het zelfde dat Perforatus Mufculus. ,<br />
Subfcapularis Mufculus. Het zelfde dat Infrafcapularis Mufculus.<br />
Subvola. Zie Hypothenar.<br />
Saccenturiati Renes. Het zelfde dat Capfula; Atrabilarise.<br />
Suecus Cerebralis. Het zelfde dat Spiritus.<br />
Suecus Nervofus. , Het zelfde dat Suecus Cerebralis.<br />
Suecus Pancreaticus.' Het Klierbedde zap.<br />
Hh h Suc-
ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN^<br />
Suecus Nutritius, i Ket zelfde dat Chylus.<br />
Superbus Mufculus,\ Mufculus Atcollens. De hoovaardige of verontwaardigende.<br />
Supercilia. De wenkbraauwen: ook worden de randen die de bolligheden<br />
der beenderen grooter maken aldus genaamt.<br />
Supergeminalis. Het zelfde dat Lpididymis.<br />
Superligula. Het zelfde dat Epiglottis.<br />
Superfcapularis Superior Mufculus.. De bovenfte boven fchouwderbladst<br />
fpier.<br />
Superfcapularis Inferior Mufculus. Het zelfde dat Infrafpinatus Muf*"<br />
culus.<br />
Supinatores Mufculi. De achteromkeerende fpieren.<br />
Suprafcapularis Mufculus. Het zelfde dat Superfcapularis Mufculus.<br />
Suprafpinatus Mufculus. Het zelfde dat Superfcapularis Superior<br />
Mufculus.<br />
Sura, De Kuit;<br />
Suturse Offium. De naaden J»r n»»*J&*.i.<br />
Sympijyfis. zie Harmonia: Gomphofis en Rhaphè.<br />
Synarthrofis. Vafte geleeding.<br />
Syncampe. Dit woord beteekent de bocht of de plaats, alwaar is boven'<br />
arm met den onderarm wordt te zamen gevoegt.<br />
Synchondrofis, De Kraakbeenige geleeding.<br />
Synciput. Zie Sinciput.<br />
Syndesmus.. Het zelfde dat Ligamentum.-;<br />
Synneurofis. Een geleeding door banden.<br />
Synnymenfis. Een geleeding door vliezen.<br />
Synovia. Leedewater.<br />
Syntenofis. Het zelfde dat Synneurofis.<br />
Syflarcofis. Een zamenvoeging door vleesachtige deèkha. '<br />
Syftole. Dt toenyping of de toefluiting van het hart.<br />
T.<br />
JL Alus. Het zelfde dat Aftragalüs.<br />
Tarfiis. Dit woord beteekent niet alleen den Voorvoet, maar ook de uktèH'fte<br />
toaakbeenige randen der oogfchelen.<br />
Tempora. De Tydbeenderen: de Jlapen van het. hoofd*<br />
Temporalis Mufculus. De Slaapfpier.<br />
Tèrn-
ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN. 427<br />
tempus. Het Tydbeen ; het Slaapheen.<br />
Tendo. 'Eenpees, zynde het boven/ie en het onderfte einde van een fpier<br />
hoofd of fiaart genaamt.<br />
Teres Radii Mufculus. Zie Pronatores Mufculi.<br />
Tergum. Het zelfde dat Dorfum.<br />
Teftes Cerebri. De twee achterfte ronde uitfteekzels van de kleine hm%<br />
fenen, om derzelver figuur Ballen genaamt.<br />
Teftes Muliebres; Ovaria. Zie Orchis.<br />
Teftes Viriles. De Mannelyke klooten of ballen.<br />
Tefticuli. Zie Didymi.<br />
Teftudo Cerebri. Zie Fornix.<br />
Thalami Nervorum. Het zelfde dat Crura Medulla; Oblongat®.<br />
Thenar. Dit tnoord wordt aan de aftoyzende fpieren van den duim toegeëigent:<br />
voorts geeft het de holligheden der handen en voeten te kennen.<br />
In een bepaalder zin wordt 'er de handpalm door verfiaan: en in eenen zeer<br />
bepaalden zin moet men 'er het vleesachtige deel tuffen den duim en den<br />
voorften vinger alleen door verfiaan.<br />
^Thorax, Venter Medius. De holligheid van de borft : de middenfts<br />
holligheid.<br />
"Thrombus. Geronnen bloed.<br />
Thymus. De Borftklier.<br />
Thyroidaea; Giandula;. De twee klieren van de Luchtpyp, hebbende een<br />
ovaalronde gedaante: zy zyn boven by het ftrottenhoofd, aan wederzyden<br />
een geplaaft.<br />
Thyroarytsenoidei Mufculi. De fluitende fpieren van het ftrottenhoofd.<br />
Thyroides. Het zelfde dat Scutiformis Cartilago.<br />
Tibia. De Scheen.<br />
Tibiaeus Mufculus: Tibialis Mufculus Anticus en Poflicus. DJ voorfte<br />
en de achterfte Scheenfpier.<br />
Tomici Dentes. De vier voorfte tanden: de fnytanden.<br />
Tonfilla;. Zie Parifthmia.<br />
Torcular: Torculum: Prelum Herophili. De kerffen persbak; de<br />
Pers van Herophilus.<br />
Trachea. Zie Afpera Arteria.<br />
Tragos. Het zelfde dat Phrcus.<br />
Transverfales Mufculi. De dwarfche fpieren.<br />
ïiapefius Mufculus. Het aeifde dat Cucullaris Mufculus.<br />
•Hh h -3 Trian*
ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN<br />
Triangularia Officula. De driehoekige beentjes tuffen dm winkel, en de*<br />
pylnaad geplaaft.<br />
Triangulares Mufculi. De driehoekige of de driekantige fpieren.<br />
Tricufpides Valvula?. De driehoekige, driepuntige y en drietandigs<br />
klapvliezen.<br />
Txiquétra QiTa< Het zelfde dat Triangularia Officula...<br />
Trochanter. Zie Rotator.<br />
Trochlearis Mufculus; Trochlea. De Katrolfpier.<br />
Truncus. Dit woordt beteekent niet alleen den romp 'of ftam van het lichaam<br />
r maar ook den ftam der groote bloedvaten.<br />
Tuboe Uteri: Tubae. Fallopianae. De holle banden of de Trompetten der<br />
Lyfmoeder.<br />
Tunica. Het zelfde dat Membrana.<br />
Tunica Retiformis. Zie Retina Tunica.<br />
Tympanum, Het Trommelvlies. De Trommel van't Oor.<br />
v..<br />
t_jLna. De Elleboog: de Elfepyp.<br />
Umbilicus. De Navel.<br />
Unguis. Een Nagel: de Nagel.<br />
UrachuSi De Maasband: het watervat"<br />
Ureter. De Pisbuis:, de Pisleider.<br />
Urethra. De Piswegb: zy wordt ook Urinaria genaamt.<br />
Uteri Ligamenta. Zie Ligamenta Uteri.<br />
Uteri Officulum. De binnen mond van de Lyfmoeder.<br />
Uterus. De Lyfmoeder.<br />
Uva. Het zelfde dat Cion.<br />
•Uvea Tunica. Het zelfde, dat Choroides Tunica.<br />
Uvula. De Lel.<br />
V.<br />
r i :<br />
\?%/LSr<br />
U t e r i 0 n i u m :<br />
U ^ i Cervix. De fcheede-van é<br />
Vagina Portse. Het zelfde dat Capfula Communis.GluTonii.<br />
Vagina Hepatica. Het zelfde dat Vagina Portse<br />
Vaginalis Tunica. Het zelfde dat Elythroides j<br />
Valvulae. Klapvliezen: Schotdeuren: Valvliezen.
ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN; 4^<br />
Variciformes Paraftatae. De geboogen vaten die met de opperballen ge*<br />
meenfchap hebben.<br />
Varicofum Corpus. Het zelfde dat Corpus Pampiniforme.<br />
Vafa. VMn, of bolligheden in de manier van buizen, waardoor het bloed<br />
en de andere vochten loopen.<br />
Vas breve. Het korte aderlyke vat.<br />
Vafa Capillaria. De hair fyne, vaten.<br />
Vafa Deferentia. De Zaad aanbrengende vaten.<br />
Vafa Laétea. De Melkvaten.<br />
Vafa Lymphatica. De Watervaten.<br />
Vafa Prasparantia. Zie Praeparantia Vafa.<br />
Vafti Mufculi. De groote fpieren.<br />
Velamentum Bombycinum. De binnenfte wolachtige offtuweele rok der<br />
darmen.<br />
VenekArteriofa. Het zelfde dat Arteria Pulmonaüs.<br />
Vena Cava. De Holle Ader.<br />
Venae Laóteae. Het zelfde dat Vafa Laclea.<br />
Venae Lymphaticas. Het zelfde daf Vafa Lymphatica.<br />
Vena Portas. De Poortader.<br />
Veneris Oeftrurn. Het zelfde dat Clitoris,.<br />
Venter. De buik; een holligheid.<br />
Venter Infimus. Zie Hypogaftrium.<br />
Ventres. Zoo worden by uitftek de drie voorname holligheden van bet<br />
hoofd, van de borft en van den buik genaamt. '<br />
Ventriculus. De Maag:, daar zyn ook bolligheden, die Ventriculi worgden<br />
genaamt: als de rechter en de.linker holligheid van het hart enz.<br />
Veretrunvr Het zelfde dat Penis.<br />
Vermicularis Crufla. Het zelfde dat Velamentum Bombycinum..<br />
Verricularis Tunica. Het zelfde dat Amphjbleftroid.es.<br />
Vertebrae. Zie Spondyli. Wervelen.<br />
Vertex. De kruin; de top des hoofds.<br />
Verticilli. Het zelfde dat Cotyledones.<br />
Velica Biliaria. Het zelfde dat Folliculus Fellis. •<br />
Vefica Urinaria. De Pisblaas.<br />
Veficulae. Blaasjes.<br />
Vefpertilionum Alae. Vleermuis gelykende banden.-<br />
Vibriffae. De Neushaken.<br />
Virga. Het zelfde dat Penis.<br />
Hh fa 33 VIr*--
430 ONTLEEDKUNDIGE WOORDEN.<br />
Virginale Clauftrum. Het zelfde dat Hymen.<br />
Vifcera; Exta; Interrauea. De Ingewanden.<br />
Vifus. Het Gezigt.<br />
Vitrea Tabula: Cranü Tabula. De Tafelfcheidzels van het Bekkeneel<br />
of liever de Tafelen van de beenderen van bet Bekkeneel, waar tuffen bet<br />
Diploe is geplaaft.<br />
M<br />
'Vitreus Humor. Het glasachtig oogvocht.<br />
Vitta. Zie Galea.<br />
Vola: Palma. De Palm van de hand.<br />
Vulva. Het zelf de dat Cunnus.<br />
'.Vulva Cerebri.<br />
Jenen.<br />
De langwerpige groeven tuffen ie uitfieekzels der hert»<br />
X,<br />
Arphoides; Cartilago Mucronata. Het zwaardwyze kraakbeen.<br />
Ypfiloides. Het zelfde dat Hyoides.<br />
Ypfiloidei Mufculi. Het zelfde dat Bafioglofli Mufculi<br />
2jlrbus. Het zelfde dat Epiploon.<br />
Zootomia. Een konjtige Ontleeding der Dieren.<br />
Zygoma. Het zelfde dat Jugale Os.<br />
Y.<br />
Z.<br />
F I N I S,<br />
DRUK-
D R U K F O U T E N .<br />
Bhdz, 4, R gg. if: L e e S i dierlyke<br />
16, —— 28. . weefzel<br />
18. i 3 . holleader<br />
' '<br />
2 Ó<br />
- die van de-Lever in<br />
4?>. 12. opeengefchikte<br />
04. 17- in been<br />
' 8<br />
7*<br />
1<br />
3, r 7. fchouwderbladshoofd<br />
106. i2, hoofd<br />
1 1<br />
7. ~ 3- bekkeneel<br />
l<br />
i7n ' ' Z<br />
'<br />
v a n d e<br />
wervelbeenderen van de lendenen 1<br />
129. - 17; vervolgens<br />
I<br />
3 r<br />
* f. geplaaft<br />
lóf. f. de-<br />
li 0<br />
' .<br />
I 2<br />
« ' n<br />
ongeborenen en in kinderen<br />
'<br />
I 2<br />
' Neks, Boventulfenribbige<br />
209. — jy, 1<br />
' ' iich<br />
212.<br />
2 1<br />
4«<br />
1, 0f<br />
t;<br />
« — nederwaarts<br />
241, S • —— zeer<br />
2)~o. —— 24. — hoornvlies<br />
2yi. ~ Ï8- ——