10 Binnenland - Henk van Kooten
10 Binnenland - Henk van Kooten
10 Binnenland - Henk van Kooten
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>10</strong> <strong>Binnenland</strong> www.AD.nl AD<br />
NL DONDERDAG 12 JUNI 2008<br />
GEERVLIET<br />
Het wapen is<br />
<strong>van</strong> zilver,<br />
beladen met<br />
een pal <strong>van</strong><br />
lazuur. Het<br />
schild is<br />
gedekt met<br />
een gouden<br />
kroon <strong>van</strong><br />
drie bladeren<br />
en twee paarlen.<br />
■ Bij de invoering <strong>van</strong> de ambtsketen in 1853<br />
telde Nederland nog 1209 gemeenten, nu zijn<br />
dat er volgens het CBS nog maar 443. De ketens<br />
<strong>van</strong> de fusiegemeenten belanden niet in de<br />
smeltovens, maar worden <strong>van</strong>wege hun cultuurhistorische<br />
waarde bewaard.<br />
■ Fusiegemeenten laten een nieuwe ambtsketen<br />
ontwerpen of integreren ketens. Dat laatste<br />
deed Wijk bij Duurstede. Na de herindeling in<br />
1996 kwamen Cothen en Langbroek bij Wijk bij<br />
Duurstede. De ambtsketen is daarna niet aangepast.<br />
Voor de burgemeester soms wel lastig.<br />
Dodenherdenking bijvoorbeeld maakt hij elk<br />
jaar in een andere kern <strong>van</strong> zijn gemeente mee.<br />
PETER HONINGS<br />
ROTTERDAM<br />
ABBENBROEK<br />
Een broek <strong>van</strong> wit laken op een rood veld. Volgens de<br />
gemeente Bernisse noemt men een wapen waarop<br />
een duidelijk voorwerp staat een ‘sprekend wapen’.<br />
Fusieperikelen<br />
Op het gemeentehuis <strong>van</strong> Bernisse<br />
doet het grapje de ronde<br />
dat de ambtsketen <strong>van</strong><br />
burgemeester Pauline Bouvy<br />
(foto) wat aan de zware kant is.<br />
De anderhalve kilo zijn zelfs zo gewichtig,<br />
dat het een flagrante<br />
overtreding <strong>van</strong> de Arboregels<br />
zou opleveren.<br />
De gemeente kwam<br />
met een creatieve oplossing:<br />
een tweede<br />
exemplaar<br />
voor haar eer-<br />
Oude ketens <strong>van</strong>wege culturele waarde niet in smeltoven<br />
Arno Brok, burgemeester <strong>van</strong> de gemeente<br />
Sneek. FOTO HENK VAN KOOTEN<br />
GEMEENTE Burgemeesters vijftig gemeenten<br />
Ambtsketen hét teken<br />
,,En dan moet je als je in Langbroek bent, de<br />
oude ambtsketen om. Dat ligt nogal gevoelig,’’<br />
zegt burgemeester Guus Swillens.<br />
■ De uit 1976 daterende ambtsketen <strong>van</strong> de<br />
oude gemeente Wijk bij Duurstede wordt nu<br />
aangepast aan de situatie die is ontstaan na de<br />
gemeentelijke herindeling.<br />
■ De huidige ambtsketen bevat enkel afbeeldingen<br />
<strong>van</strong> de stad Wijk bij Duurstede. Twee <strong>van</strong><br />
de vier schakels worden ver<strong>van</strong>gen. Daarvoor in<br />
de plaats komen beeltenissen uit Cothen en<br />
Langbroek. Na de aanpassing staan de volgende<br />
vier afbeeldingen op de schakels: het Vikingschip<br />
als verbinding met het oude Dorestad,<br />
kasteel Duurstede, het silhouet <strong>van</strong> Cothen<br />
gezien <strong>van</strong>af kasteel Rhijnestein en de hervormde<br />
kerk in Langbroek gezien <strong>van</strong>af de Brink.<br />
■ De nieuw aan te brengen beeltenissen zijn<br />
ontworpen door schilder Hans Scholman.<br />
Juwelier en edelsmid Erik <strong>van</strong> Kalsbeek kreeg de<br />
opdracht om de ambtsketen aan te passen.<br />
Over twee weken moet hij klaar zijn.<br />
Het boek De menselijke keten <strong>van</strong> fotograaf<br />
<strong>Henk</strong> <strong>van</strong> <strong>Kooten</strong> wordt <strong>van</strong>daag in Den Haag<br />
aangeboden aan minister <strong>van</strong> <strong>Binnenland</strong>se<br />
Zaken Guusje ter Horst. Zij poseerde destijds<br />
als burgemeester <strong>van</strong> Nijmegen ook voor de<br />
camera. In Wijchen wordt zaterdag de gelijknamige<br />
tentoonstelling geopend.<br />
De foto’s zijn kunstzinnige portretten die<br />
Van <strong>Kooten</strong> de afgelopen twee jaar maakte<br />
<strong>van</strong> vijftig burgemeesters die poseren met<br />
hun ambtsketen. ,,Het idee is ontstaan toen<br />
ik een internationale prijs in ont<strong>van</strong>gst<br />
mocht nemen, waarbij burgemeester Noorde-<br />
ste burger om bij officiële gelegenheden<br />
rechtop te kunnen dragen.<br />
Voor burgemeester Arno Brok<br />
<strong>van</strong> Sneek kreeg de ambtsketen in<br />
2005 wel heel weinig gewicht. Brok<br />
zat zonder zijn teken <strong>van</strong> gezag omdat<br />
de keten was gestolen bij een inbraak<br />
in het gemeentehuis. ,,Door<br />
een persoon die de ketting wilde omsmelten<br />
voor het geld,’’ volgens<br />
Brok. ,,Dat zou eeuwig zonde zijn geweest<br />
<strong>van</strong> zo’n prachtig kunstobject.<br />
Sneek heeft als een <strong>van</strong> de weinige<br />
gemeenten in Nederland nog de<br />
originele ketting, uit 1852. Hij heeft<br />
voor de gemeente Sneek toch een<br />
grote emotionele waarde.’’<br />
Op de penning staan verplicht het<br />
gemeentewapen én het rijkswapen.<br />
De keten moet bijvoorbeeld worden<br />
gedragen bij het voorzitten <strong>van</strong> de<br />
raad of een bezoek <strong>van</strong> de koning.<br />
Als een burgemeester buiten de eigen<br />
gemeente de penning op de<br />
borst wil tonen, moet daarvoor<br />
toestemming worden gevraagd<br />
aan de desbetreffendecollega-burge-<br />
HEENVLIET<br />
Het wapen <strong>van</strong><br />
Heenvliet bestaat uit<br />
een keel beladen<br />
met een klimmende<br />
leeuw <strong>van</strong> zilver.<br />
BERNISSE<br />
De ambtsketen is<br />
<strong>van</strong> geoxydeerd<br />
zilver met de zeven<br />
gemeentes die opgingen<br />
in Bernisse op<br />
de keten en op de<br />
penning het nieuwe<br />
gemeentewapen <strong>van</strong><br />
Bernisse.<br />
meester.<br />
Volgens burgemeester Brok moet<br />
het het rijkswapen voorop worden<br />
gedragen als de burgemeester optreedt<br />
als dienaar <strong>van</strong> de kroon. Bijvoorbeeld<br />
bij het uitreiken <strong>van</strong> lintjes.<br />
Het gemeentewapen moet worden<br />
getoond als de burgemeester bijvoorbeeld<br />
de raadsvergadering voorzit.<br />
Ten tijde <strong>van</strong> de verdwenen ketting<br />
vond in Sneek de landelijke sinterklaasintocht<br />
plaats. Toen heeft<br />
een zilversmid een exacte replica<br />
<strong>van</strong> de originele ketting gemaakt,<br />
die Brok bij de intocht droeg. Dat<br />
was de eerste en enige keer. Brok<br />
zegt ‘heel erg blij’ te zijn geweest<br />
toen de politie korte tijd later de dief<br />
te pakken had en de keten kon retourneren<br />
aan de gemeente.<br />
<strong>Henk</strong> <strong>van</strong> <strong>Kooten</strong> fotografeerde<br />
Brok voor zijn boek De menselijke<br />
keten, een fotoboek over vijftig burgemeesters<br />
met hun ambtsketen.<br />
De homoseksuele Brok moet lachen<br />
om de vraag of hij zijn foto - tegen<br />
een roze achtergrond- niet clichématig<br />
vindt. ,,De kunstenaar heeft per<br />
definitie de vrijheid als je je leent<br />
voor zo’n project.’’<br />
Zwaar of niet, burgemeesters draperen<br />
de ketens in ons land al sinds<br />
1853 om hun nek. Kunsthistorica<br />
wier <strong>van</strong> mijn woonplaats Wijchen aanwezig<br />
was. Het ambt <strong>van</strong> burgemeester fascineerde<br />
mij altijd al. Zoals de tandarts in een dorp<br />
bekend staat als dé tandarts, zo is de burgemeester<br />
dé burgemeester. Ik was juist benieuwd<br />
naar de persoon áchter de keten.’’<br />
De burgemeester <strong>van</strong> Wijchen was de<br />
eerste die op de foto ging. De geportretteerde<br />
mocht vervolgens de volgende burgemeester<br />
aanwijzen. Zo ontstond de ‘De menselijke<br />
keten’.<br />
Eigenlijk wilde Van <strong>Kooten</strong> de eerste<br />
burgers naakt fotograferen. ,,Niet <strong>van</strong>wege<br />
Ter Molen-Den Outer, die in 1979<br />
een boek schreef over ambtsketens<br />
in Nederland, legt uit dat het formeel<br />
Willem III was die tijdens het<br />
kabinet Thorbecke bij koninklijk besluit<br />
de keten invoerde. ,,Dat had<br />
een praktische reden. De burgemeester<br />
moest makkelijk te herkennen<br />
zijn. Als er een pand in brand<br />
stond dat op last <strong>van</strong> de burgemeester<br />
moest worden neergehaald<br />
moest deze gezagsdrager wel herkenbaar<br />
zijn. Daarvoor zorgde die<br />
penning. In die tijd werd hij vaak<br />
nog aan een lint gedragen.’’<br />
De invoering <strong>van</strong> de ambtsketen<br />
zorgde in gemeenten in de negentiende<br />
eeuw voor heel wat discussie.<br />
En natuurlijk ging het over centen.<br />
Wie moet het betalen, de burgemeester<br />
of de gemeente. ,,Vaak werd het<br />
toch de gemeente. Omdat men bang<br />
was dat de burgemeester de keten<br />
anders weer mee zou nemen.’’ Thorbecke<br />
liet zelfs een soort flyer a<strong>van</strong>t<br />
la lettre naar de gemeenten uitgaan<br />
om hen attent te maken op de seriemodellen<br />
die voorhanden waren.<br />
Het boek over ambtsketens werd<br />
betaald uit een legaat <strong>van</strong> burgemeester<br />
James <strong>van</strong> Gouda. Die liet<br />
na zijn overlijden in 1976 geld na om<br />
het boek te verwezenlijken. Ter Molen-Den<br />
Outer: ,,Waarom? Geen<br />
Homoseksuele eerste burger voor roze achtergrond<br />
het naakt, maar om de persoon achter de<br />
keten te laten zien. Het conflict tussen privé<br />
en werk.’’ Dat idee heeft het niet gehaald. ,,Zo<br />
groot zijn de ketens ook weer niet dat ze alles<br />
kunnen bedekken.’’<br />
De opdracht die Van <strong>Kooten</strong> zichzelf stelde<br />
was om via de portretten de karakters <strong>van</strong> de<br />
burgemeesters weer te geven. Burgemeester<br />
Arno Brok <strong>van</strong> Sneek staat bijvoorbeeld afgebeeld<br />
tegen een knalroze achtergrond. ,,Toen<br />
hij naar de studio kwam, stond hij op me te<br />
wachten. Vanaf twintig meter zag ik een man<br />
met de handen gevouwen, de benen gekruist,
AD www.AD.nl<br />
<strong>Binnenland</strong> 11<br />
DONDERDAG 12 JUNI 2008 NL<br />
poseren voor fotoboek<br />
<strong>van</strong> gezag<br />
idee. Via het gemeentelijk cultuurfonds<br />
kwam de onderzoeksopdracht<br />
terecht bij de zilverafdeling<br />
<strong>van</strong> het Rijksmuseum. En toen bij<br />
mij,’’ vertelt de kunsthistorica.<br />
Voor haar boek Ambtsketens <strong>van</strong><br />
burgemeesters in Nederland verzocht<br />
zij alle gemeenten om een foto<br />
<strong>van</strong> de ketens. Sommige stuurden<br />
een foto, anderen legden hem onder<br />
het kopieerapparaat. Mooie ketens,<br />
lelijke ketens, Ter Molen-Den Outer<br />
heeft ze allemaal gezien. ,,De mooiste<br />
vond ik die <strong>van</strong> de Waddeneilanden,<br />
die zijn voor een gedeelte <strong>van</strong><br />
email. De Waddeneilanden hebben<br />
die in 1908 gekregen <strong>van</strong> Prins Hendrik.<br />
Als bedankje. Hij mocht altijd<br />
zonder problemen met zijn boot in<br />
hun havens aanleggen.’’<br />
Voor de lens <strong>van</strong> Van <strong>Kooten</strong> poseerden<br />
de burgemeesters gewillig<br />
met hun ambtsketen. Het portret<br />
<strong>van</strong> burgemeester Bouvy is heel anders<br />
dan die <strong>van</strong> Brok. Die <strong>van</strong> de<br />
burgemeester <strong>van</strong> Bernisse<br />
doet zelfs een beetje denken<br />
aan popart.<br />
Bouvy<br />
OUDENHOORN<br />
Het schild is <strong>van</strong> sabel,<br />
beladen met een hoorn<br />
<strong>van</strong> zilver, gesierd en<br />
geband met goud. Het<br />
schild is gedekt met een<br />
gouden kroon <strong>van</strong> 17<br />
parels.<br />
ZUIDLAND<br />
Links is het wapen zilver, beladen met een<br />
pal <strong>van</strong> lazuur. Rechts staan op de bovenste<br />
rij drie en op de onderste rij twee bomen<br />
<strong>van</strong> synople, een smaragdgroene kleur.<br />
Foto: Aletta <strong>van</strong> Starrenburg<br />
Bron: Gemeente Bernisse<br />
gefotografeerd<br />
een hele vriendelijke blik... Ik zag meteen dat hij<br />
homoseksueel was.’’<br />
De burgemeesters leverden zelf teksten aan<br />
bij de foto’s. ,,Eentje huurde zelfs een plaatselijke<br />
dichter in,’’ volgens Van <strong>Kooten</strong>. De ketens<br />
op zich waren soms aparte exemplaren. Van<br />
<strong>Kooten</strong>: ,,De burgemeester <strong>van</strong> Tilburg had zo’n<br />
grote dat je dacht: als hij zich onverwachts<br />
omdraait, slaat hij iemand knock-out.’’<br />
■ De menselijke keten. Fotograaf: <strong>Henk</strong> <strong>van</strong> <strong>Kooten</strong>.<br />
50 euro, waar<strong>van</strong> 5 voor het Prins Bernhard<br />
Cultuurfonds. Thieme Art, Deventer.<br />
schreef zelf een korte tekst bij de<br />
foto. Bouvy: ,,Ik schrijf onder meer<br />
dat ik de keten zie als een collier.’’<br />
Zo ziet niet iedereen het. ,,Dat was<br />
bijvoorbeeld het geval in de jaren<br />
’70,’’ vertelt Ter Molen-Den Outer.<br />
,,Toen waren er regelmatig ongeregeldheden<br />
met de Bunnik-zijde <strong>van</strong><br />
FC Utrecht, die hondenkettingen<br />
als wapens gebruikte om mee te<br />
vechten. Op een spotprent uit<br />
die tijd zie je de toenmalige<br />
burgemeester met een<br />
zwaaiende ketting. Met<br />
als begeleidende tekst:<br />
‘hij heeft ook een<br />
mooie hondenketting’.’’<br />
BIERT<br />
Het wapen is dwars door<br />
midden gedeeld. Het bovenste<br />
gedeelte is <strong>van</strong> goud, het<br />
onderste groen.<br />
Verdwenen ketens<br />
SIMONS-<br />
HAVEN<br />
Het wapen<br />
heeft een<br />
gedeeld<br />
schild,<br />
rechts <strong>van</strong><br />
zilver met<br />
een boom<br />
met ontblote<br />
wortel,<br />
links <strong>van</strong><br />
goud met<br />
drie St.<br />
Andrieskruisen<br />
<strong>van</strong> sabel.<br />
■ 2001 In Zoeterwoude wordt de keten <strong>van</strong> de burgemeester<br />
uit zijn eigen huis ontvreemd. De eerste burger<br />
had de ketting na de nieuwjaarsreceptie mee naar<br />
huis genomen.<br />
■ 2002 Ook Dronten is slachtoffer <strong>van</strong> dieven. Bij een<br />
inbraak in het gemeentehuis verdwijnt de ambtsketting.<br />
■ 2004 Nunspeet is het versiersel <strong>van</strong> de eerste burger<br />
kwijt na een inbraak in het gemeentehuis.<br />
■ December 2005 De keten <strong>van</strong> de burgemeester <strong>van</strong><br />
Bergen op Zoom blijkt verdwenen. Het college <strong>van</strong> b en<br />
w besluit een nieuwe aan te schaffen.<br />
■ 2008 In Leiden blijkt in maart <strong>van</strong> dit jaar na een<br />
interne verhuizing de ambtsketen te zijn verdwenen.<br />
Diefstal wordt niet uitgesloten.<br />
De eerste burger <strong>van</strong> Albrandswaard, Harald Bergmann.<br />
FOTO HENK VAN KOOTEN<br />
Roken in eigen auto<br />
bij ziekenhuis taboe<br />
TOSCA DE JONG<br />
SPIJKENISSE<br />
Het Ruwaard <strong>van</strong> Putten Ziekenhuis<br />
in Spijkenisse verbiedt mensen<br />
te roken in de eigen auto.<br />
Rokers, zowel medewerkers, patiënten<br />
als bezoekers, zijn straks verplicht<br />
om het ziekenhuisterrein te<br />
verlaten als zij een sigaretje op willen<br />
steken. Zelfs roken op de parkeerplaats<br />
bij het hospitaal is verboden.<br />
Dat verbod geldt ook in de eigen<br />
wagen. ,,Als die auto op óns terrein<br />
staat, zijn mensen verplicht<br />
zich te houden aan ónze regels,’’<br />
zegt ziekenhuisbestuurder Lettie<br />
<strong>van</strong> Atteveld. ,,Wij willen een gezonde<br />
werkomgeving. Bezoekers moeten<br />
bij binnenkomst eerst door een<br />
rookwolk. Daar wordt over geklaagd.’’<br />
Het ziekenhuis zegt verantwoordelijk<br />
te zijn voor wat er binnen én<br />
buiten het ziekenhuis gebeurt. Daar-<br />
Goodfella’s Friday<br />
1.<br />
Fever<br />
familiepizza<br />
per stuk 89<br />
2.89<br />
De aanbiedingen zijn geldig <strong>van</strong> donderdag 12 juni t/m<br />
zondag 15 juni 2008. Prijswijzigingen, drukfouten en/of<br />
uitverkocht voorbehouden. Voor alle aanbiedingen geldt<br />
OP=OP.<br />
om mag het deze maatregelen nemen,<br />
zegt Van Atteveld. Er zijn geen<br />
extra werknemers ingeschakeld om<br />
rokers op te sporen. ,,Werknemers<br />
moeten elkaar, de patiënten en bezoekers<br />
op ons rookbeleid attenderen.’’<br />
Patiëntenbelangenverenigingen<br />
reageren onthutst: ,,Ik kan begrijpen<br />
dat het ziekenhuis wil dat er<br />
niet meer voor de deur gerookt<br />
wordt. Maar de mensen die willen<br />
roken moeten hier de gelegenheid<br />
voor krijgen. Vooral patiënten kunnen<br />
erg gestrest zijn,’’ zegt Hanan El<br />
Ouasghiri <strong>van</strong> Zorgbelang Zuid-Holland.<br />
,,Het is een krankzinnige maatregel,’’<br />
briest Ton Wurtz <strong>van</strong> Stichting<br />
Rokersbelangen. ,,De mensen<br />
zouden deze regel gewoon keihard<br />
moeten negeren. Nog even en je<br />
mag ook niet meer eten of kauwgom<br />
kauwen in je eigen auto.’’ Het verbod<br />
gaat in op 1 juli. Het ziekenhuis<br />
voert een informatiecampagne.<br />
Texel scoort in eilandentest<br />
DIEMEN<br />
Texel is een <strong>van</strong> de meest ongerepte<br />
eilanden ter wereld. Bonaire doet<br />
het goed, maar Aruba en Sint Maarten<br />
scoren slecht. Dat blijkt uit onderzoek<br />
onder 111 eilanden wereldwijd<br />
in opdracht <strong>van</strong> het reismagazine<br />
National Geographic Traveler.<br />
De eilandengroepen Faeröer (Denemarken),<br />
Azoren (Portugal) en Lofoten<br />
(Noorwegen) gelden als het authentiekst.<br />
Texel staat op een gedeelde<br />
zevende plaats in de categorie uitstekend.<br />
Het meest aangetast zijn<br />
Saint Thomas (Amerikaanse Maagdeneilanden)<br />
en Ibiza (Spanje).<br />
Weekend<br />
voordeel<br />
donderdag t/m zondag<br />
1.190. 49<br />
Rib- of<br />
Haaskarbonade<br />
voordeelpak<br />
7.49/8.59<br />
8.59<br />
6.21<br />
4. 99<br />
per kilo<br />
Douwe Egberts Aroma Rood<br />
snelfiltermaling of grove maling,<br />
3 pakken à 250 gram naar keuze<br />
5.97/6.21<br />
actie-kiloprijs 6.65<br />
Vers uit eigen oven:<br />
Frans stokbrood<br />
wit of tarwe, per stuk<br />
4. 99<br />
3 stuks