Eenzaamheid en sociaal isolement bij ouderen - Cmdstud
Eenzaamheid en sociaal isolement bij ouderen - Cmdstud
Eenzaamheid en sociaal isolement bij ouderen - Cmdstud
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>E<strong>en</strong>zaamheid</strong> in e<strong>en</strong> wereld vol<br />
communicatiemiddel<strong>en</strong><br />
Nog nooit war<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zo verbond<strong>en</strong><br />
met elkaar. De opkomst van mobiele<br />
telefoons <strong>en</strong> vooral het internet op<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
de deur<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> wereld vol<br />
communicatiemiddel<strong>en</strong>. Maar achter<br />
deze wereld schuilt e<strong>en</strong> wereld van<br />
e<strong>en</strong>zaamheid. Steeds meer m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>, <strong>en</strong><br />
vooral ouder<strong>en</strong>, gerak<strong>en</strong> geïsoleerd.<br />
Onder ouder<strong>en</strong> verstaat m<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s de<br />
Vandale iemand van 65 jaar <strong>en</strong> ouder.<br />
Twee verschill<strong>en</strong>de wereld<strong>en</strong>, maar<br />
daarom niet onverzo<strong>en</strong>baar. Kan nieuwe<br />
media, <strong>en</strong> vooral sociale media, de<br />
e<strong>en</strong>zaamheid <strong>bij</strong> ouder<strong>en</strong> verhelp<strong>en</strong>?<br />
<strong>E<strong>en</strong>zaamheid</strong> <strong>en</strong> <strong>sociaal</strong><br />
isolem<strong>en</strong>t <strong>bij</strong> ouder<strong>en</strong><br />
Verwar e<strong>en</strong>zaamheid <strong>en</strong> <strong>sociaal</strong><br />
isolem<strong>en</strong>t niet met elkaar. Het zijn twee<br />
verschill<strong>en</strong>de, maar sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>de<br />
begripp<strong>en</strong>.<br />
<strong>E<strong>en</strong>zaamheid</strong> is e<strong>en</strong> gevoel, e<strong>en</strong> uiterst<br />
persoonlijk gegev<strong>en</strong> (Jeannette Rijks,<br />
2009). Het heeft te mak<strong>en</strong> met hoe<br />
iemand sociale contact<strong>en</strong> ervaart. De<br />
grootte van het <strong>sociaal</strong> netwerk <strong>en</strong> de<br />
hoeveelheid van sociale contact<strong>en</strong> zijn<br />
hier niet van belang. De vraag is als de<br />
1<br />
sociale contact<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong> aan de<br />
verwachting<strong>en</strong>. Het is mogelijk dat<br />
iemand met e<strong>en</strong> uitgebreid <strong>sociaal</strong><br />
netwerk zich toch e<strong>en</strong>zaam voelt.<br />
Bijvoorbeeld iemand die veel contact<br />
heeft met vri<strong>en</strong>d<strong>en</strong>, maar weinig met<br />
familieled<strong>en</strong>. Als hij/zij meer nood heeft<br />
aan contact met familieled<strong>en</strong>, dan<br />
voldo<strong>en</strong> de vele vri<strong>en</strong>dschapsband<strong>en</strong><br />
niet.<br />
Sociaal isolem<strong>en</strong>t daar<strong>en</strong>teg<strong>en</strong> is e<strong>en</strong><br />
situatie waarin iemand ge<strong>en</strong> of heel<br />
weinig sociale contact<strong>en</strong> heeft. Het<br />
gebrek aan e<strong>en</strong> <strong>sociaal</strong> netwerk leidt tot<br />
e<strong>en</strong>zaamheid. Bijvoorbeeld iemand<br />
waarvan het vri<strong>en</strong>d<strong>en</strong>netwerk is<br />
verkleind door ziekte of overlijd<strong>en</strong>.<br />
Hij/zij mist sociale contact<strong>en</strong> <strong>en</strong> voelt<br />
zich e<strong>en</strong>zaam (Pascal Vancayseele,<br />
2005).<br />
Rond e<strong>en</strong>zaamheid <strong>en</strong> <strong>sociaal</strong> isolem<strong>en</strong>t<br />
heerst er e<strong>en</strong> taboe. In de huidige<br />
maatschappij wordt immers verwacht<br />
om verschill<strong>en</strong>de sociale netwerk<strong>en</strong><br />
staande te houd<strong>en</strong>. Zowel in families als<br />
op het werk, op school, in ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong>,<br />
in de buurt <strong>en</strong> zelfs online als offline. Het<br />
lev<strong>en</strong> lijkt in functie van netwerk<strong>en</strong> te<br />
staan. M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die niet voldo<strong>en</strong> aan de<br />
sociale eis<strong>en</strong> van de maatschappij<br />
word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong>. Met als het gevolg<br />
dat e<strong>en</strong>zame <strong>en</strong> <strong>sociaal</strong> geïsoleerde
ouder<strong>en</strong> nog meer geïsoleerd gerak<strong>en</strong>.<br />
Niet alle<strong>en</strong> ouder<strong>en</strong> word<strong>en</strong> getroff<strong>en</strong><br />
door e<strong>en</strong>zaamheid <strong>en</strong> <strong>sociaal</strong> isolem<strong>en</strong>t.<br />
Het komt in alle leeftijdsgroep<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
lag<strong>en</strong> van de bevolking voor. Het is wel<br />
zo dat ouder<strong>en</strong> zich steeds meer <strong>en</strong><br />
vaker e<strong>en</strong>zaam of geïsoleerd voel<strong>en</strong><br />
(Anne Machielse, 2009). Maar wat<br />
veroorzaakt e<strong>en</strong>zaamheid <strong>en</strong> <strong>sociaal</strong><br />
isolem<strong>en</strong>t <strong>bij</strong> ouder<strong>en</strong>?<br />
De achteruitgang van de lichamelijke<br />
gezondheid van ouder<strong>en</strong> (ziekt<strong>en</strong>,<br />
dem<strong>en</strong>tie, slecht te be<strong>en</strong> zijn,..) maakt<br />
het niet makkelijker om het huis te<br />
verlat<strong>en</strong> <strong>en</strong> het <strong>sociaal</strong> lev<strong>en</strong> op te<br />
zoek<strong>en</strong>. Ook het verlies van e<strong>en</strong> partner<br />
<strong>en</strong> vri<strong>en</strong>d<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong> voor minder sociale<br />
contact<strong>en</strong>.<br />
Vroeger war<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> ook meer<br />
gehecht aan het dorp waarin ze leefd<strong>en</strong>.<br />
Het (<strong>sociaal</strong>) lev<strong>en</strong> speelde zich af in het<br />
dorp, op straat <strong>en</strong> in de kerk. Sam<strong>en</strong> met<br />
vri<strong>en</strong>d<strong>en</strong> <strong>en</strong> familie woond<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
werkt<strong>en</strong> de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> in hetzelfde of e<strong>en</strong><br />
na<strong>bij</strong>geleg<strong>en</strong> dorp. Nu verhuiz<strong>en</strong><br />
vri<strong>en</strong>d<strong>en</strong>, kinder<strong>en</strong> <strong>en</strong> andere<br />
familieled<strong>en</strong> veel vaker <strong>en</strong> verder. De<br />
huidige g<strong>en</strong>eratie woont niet meer heel<br />
hun lev<strong>en</strong> in hetzelfde dorp. Terwijl<br />
ouder<strong>en</strong> meer houvast zijn <strong>en</strong><br />
achterblijv<strong>en</strong> in de dorp<strong>en</strong> waardoor het<br />
<strong>sociaal</strong> lev<strong>en</strong> verkleint. Familie <strong>en</strong><br />
vri<strong>en</strong>d<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> immers minder vaak op<br />
zoek door het hectisch tempo van het<br />
lev<strong>en</strong>. M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ook ouder <strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong> minder of zelfs ge<strong>en</strong> kinder<strong>en</strong>.<br />
Daarnaast zijn er tal van andere<br />
oorzak<strong>en</strong> van e<strong>en</strong>zaamheid <strong>en</strong> <strong>sociaal</strong><br />
isolem<strong>en</strong>t. D<strong>en</strong>k aan armoede, p<strong>en</strong>sio<strong>en</strong>,<br />
onveiligheidsgevoel, het verhuis naar<br />
e<strong>en</strong> rusthuis, e<strong>en</strong> lang verblijf in het<br />
ziek<strong>en</strong>huis, het stadslev<strong>en</strong>, ... (Pascal<br />
Vancayseele, 2005.. Debby Burss<strong>en</strong>s,<br />
2010..Anne Machielse, 2009).<br />
Sociale media <strong>en</strong> ouder<strong>en</strong><br />
Ouder<strong>en</strong> word<strong>en</strong> steeds actiever op<br />
sociale netwerk<strong>en</strong>. Dat blijkt uit<br />
onderzoek van Pew Research C<strong>en</strong>ter,<br />
2<br />
e<strong>en</strong> Amerikaanse d<strong>en</strong>ktank die<br />
informatie biedt over o.a. tr<strong>en</strong>ds in de<br />
Ver<strong>en</strong>igde Stat<strong>en</strong> <strong>en</strong> in de wereld.<br />
Zo verdubbelde <strong>bij</strong>na het aantal actieve<br />
ouder<strong>en</strong> (50-plussers) op sociale<br />
netwerk<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> jaar tijd. Maar liefst<br />
42% van de ouder<strong>en</strong> maakt nu gebruik<br />
van sociale media <strong>en</strong> zelfs 13% van de<br />
Amerikaanse ouder<strong>en</strong> doet dit dagelijks.<br />
De ouder<strong>en</strong> del<strong>en</strong> links, foto’s, video’s,<br />
nieuwsbericht<strong>en</strong> <strong>en</strong> statusupdates met<br />
hun steeds groei<strong>en</strong>d netwerk van<br />
contact<strong>en</strong>. Toch blijft het verstur<strong>en</strong> van<br />
e-mails de meest gebruikelijke manier<br />
van ouder<strong>en</strong> om te communicer<strong>en</strong> met<br />
familie, vri<strong>en</strong>d<strong>en</strong> <strong>en</strong> collega’s.<br />
(onderzoek PEW, 2009).<br />
De tr<strong>en</strong>d lijkt zich ook verder te zett<strong>en</strong><br />
in andere land<strong>en</strong>. Zo sp<strong>en</strong>deert 84% van<br />
de Nederlandse 50-plussers e<strong>en</strong> groot<br />
deel van hun vrije tijd aan het internet<br />
(onderzoek S<strong>en</strong>ior<strong>en</strong>web, 2009). In<br />
Duitsland is er al e<strong>en</strong> nieuwe term<br />
opgedok<strong>en</strong> voor de online werk<strong>en</strong>de<br />
ouder<strong>en</strong>: de silversufers (Trouw, 2010).<br />
De meest actieve gebruikers van sociale<br />
media zijn nog steeds de g<strong>en</strong>eraties X <strong>en</strong><br />
Y. De babyboomers zijn nog niet aan e<strong>en</strong><br />
inhaalbeweging toe. Dit betek<strong>en</strong>t wel dat<br />
het groeipot<strong>en</strong>tieel van sociale media <strong>bij</strong><br />
ouder<strong>en</strong> <strong>en</strong>orm is <strong>en</strong> dat is ook niet<br />
verbazingwekk<strong>en</strong>d. Sommige ouder<strong>en</strong><br />
zijn al jar<strong>en</strong> actief op websites als<br />
s<strong>en</strong>ior<strong>en</strong>web.be <strong>en</strong> s<strong>en</strong>ior<strong>en</strong>net.be <strong>en</strong><br />
ook blogg<strong>en</strong> is populair. Ze gerak<strong>en</strong><br />
steeds meer vertrouwd met het internet<br />
<strong>en</strong> de overgang naar sociale media is<br />
daarvan e<strong>en</strong> logisch gevolg.<br />
Er is echter e<strong>en</strong> groot deel van de<br />
ouder<strong>en</strong> die nog niet vertrouwd zijn met<br />
het internet. De zog<strong>en</strong>aamde digibet<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> (nog) niet overweg met<br />
computers, internet <strong>en</strong> andere digitale<br />
media. Er zijn natuurlijk ook ouder<strong>en</strong><br />
die helemaal niet geïnteresseerd zijn in<br />
surf<strong>en</strong> op het internet. Maar<br />
overheidsinstanties, rusthuiz<strong>en</strong>,<br />
dagc<strong>en</strong>tra, geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> sted<strong>en</strong> <strong>en</strong> nog<br />
vele andere organisatie nem<strong>en</strong> tal van
initiatiev<strong>en</strong> om de digitale kloof <strong>bij</strong><br />
ouder<strong>en</strong> <strong>en</strong> andere bevolkingsgroep<strong>en</strong><br />
te dicht<strong>en</strong>.<br />
(Proef)project<strong>en</strong><br />
Ooit gehoord van e<strong>en</strong> e-rusthuis? In<br />
december kwam het rusthuis De Vijvers<br />
uit Ledeberg voor de dag met e<strong>en</strong> nieuw<br />
project: e<strong>en</strong> internetdi<strong>en</strong>st via de<br />
televisie. Ge<strong>en</strong> revolutionair project<br />
voor g<strong>en</strong>eratie X <strong>en</strong> Y, maar wel voor de<br />
babyboomers. Dirk Bey<strong>en</strong>s, de directeur<br />
van het ruisthuis, beweert immers dat<br />
e<strong>en</strong> internetdi<strong>en</strong>st via tv ouder<strong>en</strong><br />
minder afschrikt dan e<strong>en</strong> computer. Met<br />
e<strong>en</strong> e<strong>en</strong>voudige intern0etdi<strong>en</strong>st kunn<strong>en</strong><br />
de bewoners foto’s, bericht<strong>en</strong> <strong>en</strong> audio<br />
del<strong>en</strong> met familie. De familieled<strong>en</strong><br />
installer<strong>en</strong> thuis e<strong>en</strong> software op de<br />
computer. Hiermee kunn<strong>en</strong> ze foto’s,<br />
tekstbericht<strong>en</strong> <strong>en</strong> video’s naar e<strong>en</strong><br />
aparte folder slep<strong>en</strong>. Deze gegev<strong>en</strong>s<br />
kom<strong>en</strong> via e<strong>en</strong> beveiligd internetkanaal<br />
op het televisietoestel van de bewoners<br />
terecht. De toepassing<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
mogelijkhed<strong>en</strong> van dit project zijn zeer<br />
uite<strong>en</strong>lop<strong>en</strong>d <strong>en</strong> oneindig. Bijvoorbeeld<br />
licht dem<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>de bewoners kunn<strong>en</strong><br />
sam<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> aantal vrijwilligers e<strong>en</strong><br />
kanaal raadpleg<strong>en</strong> om oude foto’s te<br />
bekijk<strong>en</strong>. Hiermee wil het rusthuis de<br />
bewoners uit hun <strong>sociaal</strong> isolem<strong>en</strong>t<br />
hal<strong>en</strong>. Er zijn ook tal van andere kanal<strong>en</strong><br />
beschikbaar. Bewoners kunn<strong>en</strong> het<br />
weerbericht, artikels uit <strong>en</strong>kele krant<strong>en</strong><br />
lez<strong>en</strong> <strong>en</strong> het m<strong>en</strong>u <strong>en</strong> de activiteit<strong>en</strong> van<br />
het rusthuis raadpleg<strong>en</strong> (in<br />
grootletterformaat). Het rusthuis is niet<br />
aan hun proefstuk toe. Al jar<strong>en</strong> neemt<br />
het rusthuis initiatiev<strong>en</strong> om de digitale<br />
kloof te verklein<strong>en</strong> <strong>en</strong> om vooral het<br />
contact tuss<strong>en</strong> bewoners <strong>en</strong> familieled<strong>en</strong><br />
te verbeter<strong>en</strong>. In 2009 won het rusthuis<br />
de eerste Ouder<strong>en</strong>zorg Award voor het<br />
project “De Digitale Brug”. In dit project<br />
hielp<strong>en</strong> jonger<strong>en</strong> ouder<strong>en</strong> <strong>bij</strong> het surf<strong>en</strong><br />
in het cybercafé van het rusthuis. Ook<br />
ge<strong>en</strong> revolutionair, maar wel e<strong>en</strong><br />
efficiënt project. Met dit project wil het<br />
3<br />
rusthuis het lev<strong>en</strong>slang ler<strong>en</strong> <strong>en</strong> het<br />
<strong>sociaal</strong> contact stimuler<strong>en</strong> om het<br />
<strong>sociaal</strong> netwerk van ouder<strong>en</strong> uit te<br />
breid<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> brug te slaan tuss<strong>en</strong><br />
verschill<strong>en</strong>de g<strong>en</strong>eraties (Dirk Bey<strong>en</strong>s,<br />
2010).<br />
Het opricht<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> cybercafé,<br />
computerless<strong>en</strong> <strong>en</strong> begeleiding zijn<br />
wellicht de meest gebruikelijke<br />
initiatiev<strong>en</strong>. In e<strong>en</strong> rusthuis in<br />
Wommelgem beschikt iedere kamer<br />
zelfs over e<strong>en</strong> draadloze<br />
internetverbinding. Je zou d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> dat<br />
ouder<strong>en</strong> stilaan de digibeet achter zich<br />
lat<strong>en</strong> <strong>en</strong> zich meer profiler<strong>en</strong> als digitale<br />
expert<strong>en</strong>.<br />
Computer versus<br />
internetverbinding<br />
Volg<strong>en</strong>s Jay Massey, oprichter van<br />
CocoDesign (e<strong>en</strong> Amerikaans internet<br />
marketing bureau) ligt het succes van<br />
sociale media in de toegankelijkheid.<br />
Sociale media is gratis <strong>en</strong> toegankelijk<br />
voor iedere<strong>en</strong>. Het vraagt <strong>en</strong>kel om e<strong>en</strong><br />
internetverbinding met e<strong>en</strong>der welk<br />
device. Jay Massey claimt dat het steeds<br />
minder om de computer gaat <strong>en</strong> steeds<br />
meer over de internetverbinding.<br />
Computerless<strong>en</strong> zoud<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s hem in<br />
de toekomst verdwijn<strong>en</strong>. Internet is<br />
immers al beschikbaar via verschill<strong>en</strong>de<br />
andere devices: mobiele telefoons,<br />
digitale televisie, mp3-spelers, gpssystem<strong>en</strong>,<br />
tablets, autoradio’s.. . Op het<br />
internet surf<strong>en</strong> kan altijd <strong>en</strong> overal<br />
dankzij wi-fi, 3G, EDGE <strong>en</strong> GPRS<br />
netwerk<strong>en</strong>. Jay Massey ziet smartphones<br />
als het ideale device voor ouder<strong>en</strong>,<br />
omdat het e<strong>en</strong> combinatie is van alle<br />
andere devices (Jay Massey, 2009).<br />
Ook het timeless time aspect draagt <strong>bij</strong><br />
tot de populariteit van het internet <strong>en</strong><br />
dus ook op sociale netwerk<strong>en</strong>. Tijd<br />
speelt ge<strong>en</strong> rol op het internet.<br />
Netwerk<strong>en</strong> kan op elk mom<strong>en</strong>t van de<br />
dag. Daarnaast is ook het space of flow<br />
aspect belangrijk. Geografische gebied<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> overbrugd door het internet
(Manuel Castell's, 1996).<br />
<strong>E<strong>en</strong>zaamheid</strong>, <strong>sociaal</strong> isolem<strong>en</strong>t <strong>en</strong><br />
sociale media<br />
E<strong>en</strong>zame <strong>en</strong> <strong>sociaal</strong> geïsoleerde ouder<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong> behoefte aan e<strong>en</strong> (ander) <strong>sociaal</strong><br />
lev<strong>en</strong>. Zo will<strong>en</strong> ouder<strong>en</strong> meer, andere of<br />
nieuwe sociale contact<strong>en</strong> legg<strong>en</strong>. En wat<br />
biedt sociale media? E<strong>en</strong> netwerk aan<br />
sociale contact<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> netwerk met de<br />
wereld. E<strong>en</strong> andere, moderne vorm van<br />
communicatie.<br />
Er zijn al tal van initiatiev<strong>en</strong> om via het<br />
internet e<strong>en</strong>zaamheid <strong>en</strong> <strong>sociaal</strong><br />
isolem<strong>en</strong>t <strong>bij</strong> ouder<strong>en</strong> te verhelp<strong>en</strong>.<br />
Maar ouder<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> ook will<strong>en</strong> ler<strong>en</strong><br />
werk<strong>en</strong> met het internet. Zonder<br />
motivatie is het e<strong>en</strong> verlor<strong>en</strong> zaak. Wat<br />
is e<strong>en</strong> grote drijfveer voor ouder<strong>en</strong> om<br />
voor sociale media te kiez<strong>en</strong>? Kinder<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> vooral kleinkinder<strong>en</strong>. G<strong>en</strong>eratie X <strong>en</strong><br />
Y zijn de meest actieve gebruikers van<br />
sociale media. Dat veel van de<br />
onderlinge communicatie zich afspeelt<br />
op het internet is voor niemand meer<br />
e<strong>en</strong> verrassing. Ouder<strong>en</strong> beseff<strong>en</strong><br />
alsmaar meer dat ook zij “de taal van<br />
jonger<strong>en</strong>” moet<strong>en</strong> sprek<strong>en</strong>. Volg<strong>en</strong>s h<strong>en</strong><br />
beantwoord<strong>en</strong> jonger<strong>en</strong> <strong>bij</strong>na nooit<br />
telefoonoproep<strong>en</strong> <strong>en</strong> verstur<strong>en</strong> slechts<br />
af <strong>en</strong> toe e-mails. (Bob Moos, 2009). In<br />
sociale media daar<strong>en</strong>teg<strong>en</strong> speelt zich<br />
e<strong>en</strong> heel ander verhaal af. Foto’s, video’s,<br />
links, tekstbericht<strong>en</strong>, nieuwsbericht<strong>en</strong>,<br />
statusupdates, locaties .. word<strong>en</strong><br />
allemaal gedeeld op sociale netwerk<strong>en</strong>.<br />
Daarom dat ouder<strong>en</strong> zich ook vaker<br />
aansluit<strong>en</strong> <strong>bij</strong> e<strong>en</strong> <strong>sociaal</strong> netwerk: e<strong>en</strong><br />
deel van het <strong>sociaal</strong> lev<strong>en</strong> speelt zich<br />
online af. Maar e<strong>en</strong> online <strong>sociaal</strong> lev<strong>en</strong><br />
moet wel ondersteund word<strong>en</strong> door e<strong>en</strong><br />
offline <strong>sociaal</strong> netwerk. Bijvoorbeeld<br />
online contact<strong>en</strong> die resulter<strong>en</strong> in e<strong>en</strong><br />
telefoonoproep, e<strong>en</strong> ontmoeting, e<strong>en</strong><br />
initiatief of vri<strong>en</strong>dschapp<strong>en</strong>, relaties,<br />
band<strong>en</strong>.. die sterker word<strong>en</strong> in het echte<br />
lev<strong>en</strong> door het offline contact. E<strong>en</strong> off-<br />
<strong>en</strong> online <strong>sociaal</strong> netwerk hor<strong>en</strong> sam<strong>en</strong><br />
4<br />
te gaan, <strong>en</strong> niet gescheid<strong>en</strong> (Barry<br />
Welman, 2007).<br />
Ouder<strong>en</strong> die sociale media gebruik<strong>en</strong><br />
g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong> van tal van voordel<strong>en</strong>. Zo<br />
kunn<strong>en</strong> ze gemakkelijk contact houd<strong>en</strong><br />
met kinder<strong>en</strong>, kleinkinder<strong>en</strong>,<br />
familieled<strong>en</strong> die kort<strong>bij</strong> <strong>en</strong> ver weg<br />
won<strong>en</strong>, (oude) vri<strong>en</strong>d<strong>en</strong> <strong>en</strong> liefdes <strong>en</strong><br />
klasg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong>, (ex-)collega’s,<br />
buurtbewoners, lotg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong>, m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met<br />
dezelfde interesses of zelfs ziekt<strong>en</strong>. Maar<br />
ook voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die slecht te be<strong>en</strong> zijn,<br />
bedlegerig, of te ziek zijn om het huis te<br />
verlat<strong>en</strong> kan sociale media e<strong>en</strong> manier<br />
zijn om e<strong>en</strong>zaamheid <strong>en</strong> <strong>sociaal</strong><br />
isolem<strong>en</strong>t teg<strong>en</strong> te gaan. (Internetclub<br />
Moerwijk, 2010).<br />
In het OCMW van G<strong>en</strong>t mak<strong>en</strong> ze<br />
gebruik van de Telefooncirkel, e<strong>en</strong><br />
telefonische di<strong>en</strong>st om o.a. het <strong>sociaal</strong><br />
contact te bevorder<strong>en</strong> <strong>en</strong> om te<br />
controler<strong>en</strong> of thuis alles in orde is. E<strong>en</strong><br />
vrijwilliger belt iemand op, die belt op<br />
zijn/haar beurt weer iemand anders ...<br />
tot de laatste terugbelt naar de<br />
vrijwilliger. In het nieuws hoor je<br />
alsmaar meer bericht<strong>en</strong> over overled<strong>en</strong><br />
ouder<strong>en</strong> die pas na <strong>en</strong>kele dag<strong>en</strong>, wek<strong>en</strong><br />
of zelfs maand<strong>en</strong> (toevallig) ontdekt<br />
word<strong>en</strong>. De Telefooncirkel is e<strong>en</strong> manier<br />
om dit te controler<strong>en</strong>, maar het geeft e<strong>en</strong><br />
ook dagelijks gevoel van veiligheid <strong>bij</strong> de<br />
ouder<strong>en</strong> (Debby Burss<strong>en</strong>s, 2010). In<br />
kader van sociale media is e<strong>en</strong> dergelijke<br />
initiatief ook toepasbaar. E<strong>en</strong> vrijwilliger<br />
stuurt e<strong>en</strong> bericht of e<strong>en</strong> tweet naar<br />
iemand, die verstuurt op zijn/haar beurt<br />
weer e<strong>en</strong> bericht ... tot de beginn<strong>en</strong>de<br />
vrijwilliger weer e<strong>en</strong> bericht krijgt.<br />
De toekomst van nieuwe <strong>en</strong><br />
sociale media <strong>bij</strong> ouder<strong>en</strong><br />
De mogelijkhed<strong>en</strong> van (sociale) media<br />
<strong>bij</strong> ouder<strong>en</strong> zijn zeer uitgebreid, divers<br />
<strong>en</strong> vooral ook toepasbaar. De sleutel ligt<br />
o.a. in de huisvesting van ouder<strong>en</strong>:<br />
s<strong>en</strong>ior<strong>en</strong>flats, rusthuiz<strong>en</strong>, woning<strong>en</strong>,<br />
appartem<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, .. In Living Tomorrow,
het huis van de toekomst in Vilvoorde, is<br />
e<strong>en</strong> s<strong>en</strong>ior<strong>en</strong>flat van de toekomst<br />
ontwikkeld.<br />
Volg<strong>en</strong>s Living Tomorrow will<strong>en</strong><br />
ouder<strong>en</strong> zo lang mogelijk zelfstandig<br />
blijv<strong>en</strong> won<strong>en</strong>. Het doel van het project<br />
is e<strong>en</strong> veilig thuishav<strong>en</strong> creër<strong>en</strong> door<br />
middel van innovatieve technologieën.<br />
Ook het belang van communicatie <strong>en</strong><br />
contact met de buit<strong>en</strong>wereld staat in de<br />
s<strong>en</strong>ior<strong>en</strong>flat c<strong>en</strong>traal (Living T<br />
ommorow, 2000). Het project is e<strong>en</strong><br />
ideaal voorbeeld van hoe het er zou<br />
kunn<strong>en</strong> uitzi<strong>en</strong> in de toekomst <strong>en</strong> hoe<br />
media <strong>en</strong> technologie daar<strong>bij</strong> toedrag<strong>en</strong>.<br />
Bijvoorbeeld het innovatieve vloertapijt<br />
dat de veiligheid van ouder<strong>en</strong> wil<br />
garander<strong>en</strong>. In het interactieve tapijt is<br />
e<strong>en</strong> soort van alarmsysteem<br />
geïntegreerd. S<strong>en</strong>sor<strong>en</strong> van het<br />
vloertapijt detecter<strong>en</strong> ,<strong>bij</strong>voorbeeld<br />
wanneer e<strong>en</strong> oudere valt, e<strong>en</strong> langdurige<br />
druk. Het tapijt contacteert het<br />
verzorg<strong>en</strong>d personeel via e<strong>en</strong><br />
alarmc<strong>en</strong>trale om hulp te bied<strong>en</strong> aan de<br />
ouder<strong>en</strong>. Hierdoor verhoogt het<br />
veiligheidsgevoel <strong>bij</strong> ouder<strong>en</strong> <strong>en</strong> zijn de<br />
ouder<strong>en</strong> direct in contact met de<br />
buit<strong>en</strong>wereld door gebruik van<br />
technologie (Living Tomorrow, 2000).<br />
Voor ouder<strong>en</strong> is contact met de<br />
buit<strong>en</strong>wereld <strong>en</strong> familie belangrijk. De<br />
s<strong>en</strong>ior<strong>en</strong>flat beschikt ook over e<strong>en</strong><br />
internetverbinding <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
domoticasysteem. Hiermee kan de<br />
bewoner direct contact mak<strong>en</strong> met het<br />
huis van o.a. kleinkinder<strong>en</strong>. Om<br />
<strong>bij</strong>voorbeeld e<strong>en</strong> verhaal voor te lez<strong>en</strong><br />
zonder dat de bewoner zich moet<br />
verplaats<strong>en</strong>. Ook het telefoontoestel<br />
onderging e<strong>en</strong> kleine, maar handige<br />
metamorfose. Ouder<strong>en</strong> hoev<strong>en</strong> niet<br />
langer telefoonnummers te onthoud<strong>en</strong>:<br />
alle cijfertoets<strong>en</strong> zijn gecombineerd met<br />
foto’s of met icon<strong>en</strong> van hulpdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong><br />
(Living Tomorrow, 2000).<br />
Conclusie<br />
Nieuwe media kan in de toekomst e<strong>en</strong><br />
5<br />
grote rol spel<strong>en</strong> in het lev<strong>en</strong> van<br />
ouder<strong>en</strong>. Sociale media kan<br />
e<strong>en</strong>zaamheid <strong>en</strong> <strong>sociaal</strong> isolem<strong>en</strong>t<br />
verhelp<strong>en</strong> <strong>bij</strong> ouder<strong>en</strong>. Maar ouder<strong>en</strong><br />
moet<strong>en</strong> op hun beurt op<strong>en</strong>staan voor<br />
nieuwe, andere <strong>en</strong> moderne vorm<strong>en</strong> van<br />
communicatie <strong>en</strong> technologie.<br />
Developers moet<strong>en</strong> rek<strong>en</strong>ing houd<strong>en</strong><br />
met de behoeft<strong>en</strong>, w<strong>en</strong>s<strong>en</strong>, situaties, de<br />
k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> gezondheid, .. van ouder<strong>en</strong>.<br />
Overhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> andere instanties moet<strong>en</strong><br />
verder initiatiev<strong>en</strong> uitwerk<strong>en</strong> om de<br />
digitale kloof te verklein<strong>en</strong>. Waar e<strong>en</strong><br />
wil is, is e<strong>en</strong> weg!<br />
Refer<strong>en</strong>tielijst<br />
Berkhout, J. (2009, 5 januari). Het taboe<br />
van nu: e<strong>en</strong>zaamheid. Frederike<br />
Geerdink. geraadpleegd op 6 januari<br />
2011.<br />
http://joelleproject.wordpress.com/cat<br />
egory/research-medical-experim<strong>en</strong>taltsjernobyl-abandonm<strong>en</strong>t/<br />
Berkhout, J. (2009, 5 januari). Het taboe<br />
van nu: e<strong>en</strong>zaamheid. Frederike<br />
Geerdink. geraadpleegd op 6 januari<br />
2011. http://www.frederike.nl/cgibin/scripts/db.cgi?ID=406&view_record<br />
s=1&ww=on<br />
Bockstaele, J. (2008, 26 augustus).<br />
Bewoners van rvt’s van het G<strong>en</strong>tse<br />
OCMW chatt<strong>en</strong> <strong>en</strong> e-mail<strong>en</strong>. Blog OCMW<br />
G<strong>en</strong>t. geraadpleegd op 18 december<br />
2010.<br />
http://jurg<strong>en</strong>bockstaele.wordpress.com<br />
/category/ocmw-g<strong>en</strong>t/<br />
Doorbreek de e<strong>en</strong>zaamheid: social<br />
contact bezorgt s<strong>en</strong>ior<strong>en</strong> e<strong>en</strong> nieuw<br />
lev<strong>en</strong>. OCMW G<strong>en</strong>t. geraadpleegd op 18<br />
december 2010.<br />
http://www.g<strong>en</strong>t.be/eCache/THE/1/36<br />
/969.cmVjPTEzNjk5OQ.html<br />
<strong>E<strong>en</strong>zaamheid</strong> <strong>en</strong> social isolem<strong>en</strong>t <strong>en</strong> wat<br />
je er kunt teg<strong>en</strong> do<strong>en</strong>. (2009, 12
oktober). Sociaal, M<strong>en</strong>s & Sam<strong>en</strong>leving.<br />
geraadpleegd op 6 januari 2011.<br />
http://m<strong>en</strong>s-<strong>en</strong>sam<strong>en</strong>leving.infonu.nl/<strong>sociaal</strong>/44207e<strong>en</strong>zaamheid-<strong>sociaal</strong>-isolem<strong>en</strong>t-<strong>en</strong>-watje-er-teg<strong>en</strong>-kunt-do<strong>en</strong>.html<br />
Internetgebruik ouder<strong>en</strong>: 50-plussers<br />
vaker op social media. (2010, 24<br />
september). Nownederland.<br />
geraadpleegd op 6 janauari 2011.<br />
http://www.nownederland.nl/nieuws/<br />
2010/09/internetgebruik-ouder<strong>en</strong>/<br />
Machielse, A., (2006, 6 augustus). Sociaal<br />
isolem<strong>en</strong>t vraagt om nieuw beleid.<br />
Op<strong>en</strong>baar. geraadpleegd op 6 januari<br />
2011.<br />
http://www.<strong>sociaal</strong>isolem<strong>en</strong>t.net/sir/us<br />
erfiles/file/Op<strong>en</strong>baar%20bestuur_aug0<br />
6.pdf<br />
Massey, J. (2010, 27 augustus). Facebook<br />
and social media for s<strong>en</strong>ior citiz<strong>en</strong>s<br />
[video file]. geraadpleegd op<br />
http://www.youtube.com/watch?v=utn<br />
xz_L98Dg<br />
Moos, B. (2009, 12 oktober). S<strong>en</strong>iors<br />
finding social networking exhilarating.<br />
Dallas news. geraadpleegd op 18<br />
december 2010,<br />
http://www.dallasnews.com/sharedcon<br />
t<strong>en</strong>t/dws/dn/latestnews/stories/1012d<br />
nbussocialmedia.411386c.html<br />
<strong>E<strong>en</strong>zaamheid</strong> <strong>en</strong> <strong>sociaal</strong> isolem<strong>en</strong>t.<br />
(2007, 2 oktober ). Netwerkdorp<strong>en</strong>.<br />
geraadpleegd op 6 januari 2011.<br />
6<br />
www.netwerkdorp<strong>en</strong>.be/fiche%20voor<br />
%20vrijwilligersmap%20over%20EZHD<br />
%20<strong>en</strong>... -<br />
Older adults and social media. (2010, 27<br />
augustus). Pew Research C<strong>en</strong>ter.<br />
geraadpleegd op 18 december 2010.<br />
http://pewinternet.org/~/media//Files<br />
/Reports/2010/Pew%20Internet%20-<br />
%20Older%20Adults%20and%20Social<br />
%20Media.pdf<br />
Swart, J. (2010, 16 oktober). Gezellig<br />
twitter<strong>en</strong> met opa. Trouw. geraadpleegd<br />
op 18 december 2010,<br />
http://www.trouw.nl/nieuws/mediatechnologie/article3254372.ece/Gezelli<br />
g_twitter<strong>en</strong>_met_opa_.html<br />
Vande Velde, F. (2010, 10 december).<br />
Digitale primeur in rusthuis. De<br />
Standaard, p. 10.<br />
WCZ De vijvers zorgt sam<strong>en</strong> met IBBT<br />
voor digitale primeur. Zorg Anders TV,<br />
geraadpleegd op 18 december 2010,<br />
http://www.zorganderstv.be/nieuws/w<br />
zc-de-vijvers-zorgt-sam<strong>en</strong>-met-ibbtvoor-digitale-primeur1/<br />
Wellman, B., & Haase, A. Q., & Witte, J., &<br />
Hampton, K. (2001, 1 december). Does<br />
the Internet Increase, Decrease, or<br />
Supplem<strong>en</strong>t Social Capital? Social Capital<br />
and Information Technology.<br />
geraadpleegd op 6 januari 2011,<br />
http://homes.chass.utoronto.ca/~wellm<br />
an/publications/index.html