Als passend onderwijs niet in de rugzak past Best practices uit de ...
Als passend onderwijs niet in de rugzak past Best practices uit de ...
Als passend onderwijs niet in de rugzak past Best practices uit de ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
werkwijzer 3, een projectbeschrijv<strong>in</strong>g van<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten+<br />
<strong>Als</strong> <strong>passend</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>niet</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong> <strong>past</strong><br />
<strong>Best</strong> <strong>practices</strong> <strong>uit</strong> <strong>de</strong> praktijk van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten<br />
Drs. Mieke Verhoeven
Werkwijzer 3, een projectbeschrijv<strong>in</strong>g van On<strong>de</strong>rwijsconsulenten+<br />
<strong>Als</strong> <strong>passend</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>niet</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong> <strong>past</strong><br />
<strong>Best</strong> <strong>practices</strong> <strong>uit</strong> <strong>de</strong> praktijk van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten<br />
Drs. Mieke Verhoeven<br />
Projectlei<strong>de</strong>r On<strong>de</strong>rwijsconsulenten+<br />
September 2009
Eer<strong>de</strong>r verschenen <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze reeks:<br />
Werkwijzer 1: De totstandkom<strong>in</strong>g van <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>- en zorgarrangementen op maat <strong>in</strong> het<br />
regulier voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> voor leerl<strong>in</strong>gen met een autisme spectrum stoornis<br />
(ASS).<br />
Werkwijzer 2: Passend <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en <strong>passend</strong>e zorg voor álle leerl<strong>in</strong>gen! De leerbaarheid van<br />
gedragsmoeilijke leerl<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> het (voortgezet) speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>.<br />
ISBN: 978-90-79405-03-9<br />
Titel: <strong>Als</strong> <strong>passend</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>niet</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong> <strong>past</strong><br />
<strong>Best</strong> <strong>practices</strong> <strong>uit</strong> <strong>de</strong> praktijk van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten<br />
Uit <strong>de</strong> reeks: 'Werkwijzer', een projectbeschrijv<strong>in</strong>g van On<strong>de</strong>rwijsconsulenten(+)<br />
Auteur: Drs. M.J.E. Verhoeven<br />
Uitgegeven door: ACTB/On<strong>de</strong>rwijsconsulenten(+), Den Haag<br />
Vormgev<strong>in</strong>g: Ontwerpwerk, Den Haag<br />
Redactionele on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g: Van Unnik Bus<strong>in</strong>ess Services, Zoetermeer<br />
Druk: Ten Br<strong>in</strong>k, Meppel<br />
Verschijn<strong>in</strong>gsdatum: september 2009<br />
Advies Commissie Toelat<strong>in</strong>g en Begeleid<strong>in</strong>g/On<strong>de</strong>rwijsconsulenten(+)<br />
De Advies Commissie Toelat<strong>in</strong>g en Begeleid<strong>in</strong>g (ACTB) is <strong>in</strong> november 2003 geïnstalleerd<br />
door <strong>de</strong> m<strong>in</strong>ister van On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur en Wetenschap om een goe<strong>de</strong> <strong>in</strong>voer<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> Wet<br />
leerl<strong>in</strong>ggebon<strong>de</strong>n f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g (LGF) te bevor<strong>de</strong>ren. Het lan<strong>de</strong>lijk netwerk van<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten bestaat s<strong>in</strong>ds oktober 2002; <strong>in</strong> januari 2004 zijn <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten<br />
organisatorisch bij <strong>de</strong> ACTB on<strong>de</strong>rgebracht. On<strong>de</strong>rwijsconsulenten behan<strong>de</strong>len <strong>in</strong>dividuele<br />
problematiek van zorgleerl<strong>in</strong>gen, <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten+ zoeken structurele oploss<strong>in</strong>gen voor<br />
groepen zorgleerl<strong>in</strong>gen.<br />
Het bestuur van <strong>de</strong> ACTB bestaat <strong>uit</strong>: mevrouw mr. drs. M.G. Nicolai (voorzitter), <strong>de</strong> heer<br />
P.A. Stobbelaar (vice-voorzitter), en ver<strong>de</strong>r, <strong>in</strong> alfabetische volgor<strong>de</strong>, <strong>de</strong> heer prof. dr. J.M.A.<br />
Hermanns en <strong>de</strong> heer drs. J.D. Rensen. De heer mr. J.A.N. Ga<strong>de</strong>lla on<strong>de</strong>rsteunt <strong>de</strong> ACTB als<br />
secretaris; hij is tevens hoofd van het bureau.<br />
Deze werkwijzer is tot stand gekomen on<strong>de</strong>r auspiciën van <strong>de</strong> ACTB (evenals werkwijzer 1 en<br />
2). De <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gsbeschikk<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> ACTB is per 1 augustus 2009 beë<strong>in</strong>digd. De<br />
On<strong>de</strong>rwijsconsulenten(+) zijn vanaf die datum on<strong>de</strong>rgebracht bij <strong>de</strong> Sticht<strong>in</strong>g On<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g<br />
Scholen en Ou<strong>de</strong>rs. Zie www.<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten.nl.<br />
© 2009, ACTB/On<strong>de</strong>rwijsconsulenten(+)
INHOUDSOPGAVE<br />
Inhoudsopgave .............................................................................................................................................1<br />
Voorwoord ...................................................................................................................................................2<br />
1. Inleid<strong>in</strong>g, doel en achtergron<strong>de</strong>n.................................................................................................4<br />
1.1 Introductie: ACTB en <strong>de</strong> On<strong>de</strong>rwijsconsulenten............................................................................4<br />
1.2 Het doel van <strong>de</strong>ze werkwijzer ........................................................................................................5<br />
1.3 De totstandkom<strong>in</strong>g van <strong>de</strong>ze werkwijzer........................................................................................7<br />
1.3.1 De klankbordgroep.........................................................................................................................7<br />
1.3.2 De keuze van <strong>de</strong> best <strong>practices</strong>.......................................................................................................7<br />
1.4 Algemene werkwijze On<strong>de</strong>rwijsconsulenten en ACTB .................................................................8<br />
1.4.1 Procedure van aanmeld<strong>in</strong>g tot afrond<strong>in</strong>g van een casus .................................................................8<br />
1.4.2 De obstakels bij het v<strong>in</strong><strong>de</strong>n van een vraaggerichte oploss<strong>in</strong>g.........................................................9<br />
1.4.3 Eigenschappen van <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten ...................................................................................12<br />
1.4.4 De rol van <strong>de</strong> ACTB ....................................................................................................................14<br />
1.5 Leeswijzer ....................................................................................................................................15<br />
2. <strong>Best</strong> <strong>practices</strong>: Plaats<strong>in</strong>gsproblematiek (toelat<strong>in</strong>g)..................................................................16<br />
2.1 Plaats<strong>in</strong>gsproblematiek (toelat<strong>in</strong>g) ...............................................................................................17<br />
2.2 Casuïstiek plaats<strong>in</strong>gsproblematiek ...............................................................................................19<br />
2.3 Tips en <strong>in</strong>formatie plaats<strong>in</strong>gsproblematiek...................................................................................31<br />
3. <strong>Best</strong> <strong>practices</strong>: Schors<strong>in</strong>g en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g (thuiszitters).........................................................35<br />
3.1 Schors<strong>in</strong>g en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g............................................................................................................35<br />
3.2 Casuïstiek schors<strong>in</strong>g en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g...........................................................................................37<br />
3.3 Tips en <strong>in</strong>formatie schors<strong>in</strong>g en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g ..............................................................................46<br />
4. <strong>Best</strong> <strong>practices</strong>: Han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan en bested<strong>in</strong>gsproblematiek ...................................................49<br />
4.1 Han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan en bested<strong>in</strong>gsproblematiek .................................................................................49<br />
4.2 Casuïstiek han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan en bested<strong>in</strong>gsproblematiek.................................................................51<br />
4.3 Tips en <strong>in</strong>formatie han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan en bested<strong>in</strong>gsproblematiek ....................................................57<br />
5. <strong>Best</strong> <strong>practices</strong>: On<strong>de</strong>rwijs/zorgcomb<strong>in</strong>aties .............................................................................60<br />
5.1 On<strong>de</strong>rwijs/zorgcomb<strong>in</strong>aties (één k<strong>in</strong>d - één plan)........................................................................60<br />
5.2 Casuïstiek <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>/zorgcomb<strong>in</strong>aties .........................................................................................62<br />
5.3 Tips en <strong>in</strong>formatie <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>/zorgcomb<strong>in</strong>aties ............................................................................67<br />
6. <strong>Best</strong> <strong>practices</strong>: Overige problematiek.......................................................................................69<br />
6.1 Leerl<strong>in</strong>genvervoer ........................................................................................................................69<br />
6.2 Casuïstiek leerl<strong>in</strong>genvervoer ........................................................................................................70<br />
6.3 Tips en <strong>in</strong>formatie leerl<strong>in</strong>genvervoer ...........................................................................................71<br />
6.4 Schoolangst ..................................................................................................................................72<br />
6.5 Casuïstiek schoolangst .................................................................................................................73<br />
6.6 Tips en <strong>in</strong>formatie schoolangst.....................................................................................................74<br />
6.7 Aanvraag <strong>in</strong>dicatiestell<strong>in</strong>g............................................................................................................75<br />
6.8 Casuïstiek aanvraag <strong>in</strong>dicatiestell<strong>in</strong>g ...........................................................................................76<br />
6.9 Tips en <strong>in</strong>formatie aanvraag <strong>in</strong>dicatiestell<strong>in</strong>g...............................................................................77<br />
6.10 Particulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> ....................................................................................................................78<br />
6.11 Casuïstiek particulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> ...................................................................................................79<br />
6.12 Tips en <strong>in</strong>formatie particulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> ......................................................................................80<br />
6.13 Hoogbegaafdheid .........................................................................................................................81<br />
6.14 Casuïstiek hoogbegaafdheid.........................................................................................................82<br />
6.15 Tips en <strong>in</strong>formatie hoogbegaafdheid ............................................................................................83<br />
6.16 Structurele problematiek ..............................................................................................................84<br />
7. Organisaties, regelgev<strong>in</strong>g en overige thema's ..........................................................................85<br />
8. Nabeschouw<strong>in</strong>g.........................................................................................................................102<br />
Bijlage I Overzicht van gebruikte afkort<strong>in</strong>gen......................................................................................106<br />
-1-
VOORWOORD<br />
Dit is <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> publicatie <strong>in</strong> <strong>de</strong> reeks Werkwijzers On<strong>de</strong>rwijsconsulenten+. In <strong>de</strong>ze reeks<br />
wor<strong>de</strong>n handvatten aan het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>- en zorgveld aangereikt, waarmee een <strong>passend</strong><br />
antwoord ontwikkeld kan wor<strong>de</strong>n op <strong>de</strong> specifieke zorg- en <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>vragen van (groepen)<br />
leerl<strong>in</strong>gen.<br />
De werkwijzers 1 en 2 beschrijven <strong>de</strong> ervar<strong>in</strong>gen rond <strong>de</strong> projecten van <strong>de</strong><br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten+. 1 On<strong>de</strong>rwijsconsulenten+ richten zich op structurele oploss<strong>in</strong>gen<br />
voor groepen leerl<strong>in</strong>gen.<br />
Werkwijzer 3 behan<strong>de</strong>lt <strong>de</strong> praktijk van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten, die zich vooral met<br />
<strong>in</strong>dividuele problematiek van zorgleerl<strong>in</strong>gen 2 bezighou<strong>de</strong>n. In <strong>de</strong>ze <strong>uit</strong>gave zijn <strong>de</strong><br />
ervar<strong>in</strong>gen (best <strong>practices</strong>) van <strong>de</strong> vraagstukken rondom plaats<strong>in</strong>g, verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g en<br />
han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplannen van k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren met een cluster<strong>in</strong>dicatie gebun<strong>de</strong>ld.<br />
On<strong>de</strong>rwijsconsulenten zijn al zes jaar werkzaam <strong>in</strong> het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>veld en zij beschikken<br />
<strong>in</strong>mid<strong>de</strong>ls over een schat aan kennis en ervar<strong>in</strong>g. Deze willen zij graag <strong>de</strong>len met ou<strong>de</strong>rs,<br />
scholen, zorg<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen en an<strong>de</strong>re belanghebben<strong>de</strong>n.<br />
Steeds weer blijken er tóch mogelijkhe<strong>de</strong>n te zijn om k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren die <strong>uit</strong> <strong>de</strong> boot dreigen te<br />
vallen perspectief te bie<strong>de</strong>n op <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en zorg op maat. Deze werkwijzer wil een<br />
<strong>in</strong>spiratiebron zijn. Waar een wil is, is een weg!<br />
Het komt regelmatig voor dat '<strong>passend</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>niet</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong> <strong>past</strong>'. Zo zijn er reguliere<br />
scholen die ondanks <strong>de</strong> LGF-regel<strong>in</strong>g <strong>niet</strong> díe zorg kunnen bie<strong>de</strong>n die sommige leerl<strong>in</strong>gen<br />
nodig hebben. Ook scholen voor speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> kunnen tegen grenzen aanlopen <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
zorg voor leerl<strong>in</strong>gen. Waar zich <strong>de</strong>rgelijke knelpunten voordoen, kunnen<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten bemid<strong>de</strong>len en adviseren. Zij stellen alles <strong>in</strong> het werk om voor <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>gen een <strong>passend</strong>e oploss<strong>in</strong>g te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n. Zo nodig helpen zij scholen, vaak op creatieve<br />
wijze, het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> aan te passen aan <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g. On<strong>de</strong>rwijs en zorg op maat - maatwerk!<br />
De On<strong>de</strong>rwijsconsulenten(+) zijn <strong>de</strong> afgelopen zes jaar organisatorisch verbon<strong>de</strong>n geweest<br />
met <strong>de</strong> Advies Commissie Toelat<strong>in</strong>g en Begeleid<strong>in</strong>g (ACTB). Op 1 augustus 2009 is <strong>de</strong><br />
ACTB opgeheven. De On<strong>de</strong>rwijsconsulenten(+) vallen vanaf die datum on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> Sticht<strong>in</strong>g<br />
On<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g Scholen en Ou<strong>de</strong>rs (SOSO).<br />
1 Werkwijzers 1 en 2 staan op <strong>de</strong> website www.<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten.nl on<strong>de</strong>r Publicaties.<br />
2 In <strong>de</strong> context van <strong>de</strong>ze werkwijzer wordt met zorgleerl<strong>in</strong>g bedoeld: een leerl<strong>in</strong>g met een<br />
cluster<strong>in</strong>dicatie.<br />
-2-
De Commissie Gelijke Behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g (CGB) is nu <strong>de</strong> <strong>in</strong>stantie waar verzoeken om een<br />
oor<strong>de</strong>el over gelijke behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g bij chronische ziekte en/of handicap <strong>in</strong> het fun<strong>de</strong>rend<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>in</strong>gediend kunnen wor<strong>de</strong>n.<br />
Deze werkwijzer on<strong>de</strong>rstreept <strong>de</strong> afsl<strong>uit</strong><strong>in</strong>g van <strong>de</strong> werkzaamhe<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> ACTB als<br />
organisatie waarbij <strong>de</strong> On<strong>de</strong>rwijsconsulenten(+) zijn on<strong>de</strong>rgebracht. SOSO zal het stokje<br />
overnemen. Het doet me goed dat <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten doorgaan met hun werk.<br />
Deze bloemlez<strong>in</strong>g van best <strong>practices</strong> van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten toont het bre<strong>de</strong> scala aan<br />
casuïstiek waar <strong>de</strong> ACTB zich <strong>de</strong> afgelopen jaren over heeft gebogen. Het geeft ook <strong>de</strong><br />
speciale relatie weer tussen <strong>de</strong> ACTB en <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten. Via <strong>de</strong><br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten wer<strong>de</strong>n verzoeken om advies bij <strong>de</strong> ACTB <strong>in</strong>gediend. De ACTB op<br />
haar beurt schakel<strong>de</strong> <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten <strong>in</strong> om te bemid<strong>de</strong>len bij slepen<strong>de</strong> conflicten.<br />
Deze samenwerk<strong>in</strong>g is een goe<strong>de</strong> chemie gebleken. De ACTB is dankbaar voor <strong>de</strong> beziel<strong>de</strong><br />
en <strong>niet</strong> aflaten<strong>de</strong> <strong>in</strong>zet van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten en <strong>de</strong> me<strong>de</strong>werkers van het bureau!<br />
Een woord van dank gaat <strong>uit</strong> naar Mieke Verhoeven, die er met haar toegewij<strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen voor heeft gezorgd dat <strong>de</strong>ze werkwijzer er is gekomen, en naar <strong>de</strong><br />
klankbordgroep van <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten voor haar bijdragen en feedback.<br />
De ACTB is verheugd dat zij aan het e<strong>in</strong>d van haar zitt<strong>in</strong>gstermijn via <strong>de</strong>ze publicatie <strong>de</strong><br />
opgebouw<strong>de</strong> kennis en ervar<strong>in</strong>gen van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten voor het voetlicht kan<br />
brengen. Zij hoopt dat <strong>de</strong>ze schat aan <strong>in</strong>formatie bijdraagt aan <strong>in</strong>zichten <strong>in</strong> mogelijke<br />
oploss<strong>in</strong>gen om k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren met een cluster<strong>in</strong>dicatie <strong>passend</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> te bie<strong>de</strong>n.<br />
Marjolijn Nicolai<br />
Voorzitter ACTB<br />
September 2009<br />
-3-
1. INLEIDING, DOEL EN ACHTERGRONDEN<br />
1.1 Introductie: ACTB en <strong>de</strong> On<strong>de</strong>rwijsconsulenten<br />
De Advies Commissie Toelat<strong>in</strong>g en Begeleid<strong>in</strong>g (ACTB) is een onafhankelijke<br />
adviescommissie. Zij is <strong>in</strong> 2003 <strong>in</strong>gesteld om een goe<strong>de</strong> <strong>in</strong>voer<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> wet<br />
leerl<strong>in</strong>ggebon<strong>de</strong>n f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g (LGF, ook wel '<strong>rugzak</strong>je' genoemd) te bevor<strong>de</strong>ren.<br />
Dankzij <strong>de</strong> LGF kunnen ou<strong>de</strong>rs 3 kiezen of zij hun gehandicapte k<strong>in</strong>d naar een school voor<br />
(voortgezet) speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> willen sturen, of - met een <strong>rugzak</strong>je - naar een reguliere<br />
school.<br />
Het lan<strong>de</strong>lijk netwerk van <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten bestaat s<strong>in</strong>ds oktober 2002. 4 In januari<br />
2004 zijn <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten organisatorisch bij <strong>de</strong> ACTB on<strong>de</strong>rgebracht.<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten zijn onafhankelijke <strong>de</strong>skundigen met veel kennis en ervar<strong>in</strong>g op<br />
het gebied van regulier en (voortgezet) speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> aan k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren met een beperk<strong>in</strong>g,<br />
ziekte of stoornis.<br />
On<strong>de</strong>rwijsconsulenten bie<strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>rs en scholen kosteloos on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g bij <strong>in</strong>dividuele<br />
plaats<strong>in</strong>gs- en bested<strong>in</strong>gsvraagstukken van <strong>rugzak</strong>leerl<strong>in</strong>gen. 5<br />
De ACTB is, <strong>in</strong> overeenstemm<strong>in</strong>g met het <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gsbesl<strong>uit</strong>, per 1 augustus 2009<br />
opgeheven. Daarmee is <strong>de</strong> adviesfunctie van <strong>de</strong> ACTB komen te vervallen. De Commissie<br />
Gelijke Behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g is vanaf 1 augustus 2009 bevoegd kennis te nemen van zaken over<br />
gelijke behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g van gehandicapten en chronisch zieken <strong>in</strong> het fun<strong>de</strong>rend <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>.<br />
De activiteiten van <strong>de</strong> On<strong>de</strong>rwijsconsulenten(+) zijn per 1 augustus 2009 on<strong>de</strong>rgebracht <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> Sticht<strong>in</strong>g On<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g Scholen en Ou<strong>de</strong>rs (SOSO). Het sticht<strong>in</strong>gsbestuur bestaat <strong>uit</strong><br />
vertegenwoordigers van <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>- en ou<strong>de</strong>rorganisaties. 6<br />
3<br />
Waar <strong>in</strong> <strong>de</strong> tekst het woord ou<strong>de</strong>r(s) wordt gebruikt, kan ook bedoeld zijn: voogd, wettelijke<br />
vertegenwoordiger(s), etc.<br />
4<br />
Zie voor een beschrijv<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> bevoegdhe<strong>de</strong>n en taken van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten<br />
www.<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten.nl.<br />
5<br />
Voor <strong>de</strong> aanpak van structurele problematiek zijn <strong>in</strong> 2004 <strong>de</strong> On<strong>de</strong>rwijsconsulenten+ (hierna ook OC+<br />
genoemd) <strong>in</strong> het leven geroepen. OC+-projecten proberen structurele oploss<strong>in</strong>gen te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n door een<br />
betere samenwerk<strong>in</strong>g te realiseren, zowel b<strong>in</strong>nen het fun<strong>de</strong>rend <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> als tussen het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en<br />
<strong>de</strong> zorg<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen.<br />
6<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>organisaties verenigd <strong>in</strong> <strong>de</strong> PO-Raad, VO-Raad, WEC-Raad en MBO-Raad, en <strong>de</strong><br />
lan<strong>de</strong>lijke ou<strong>de</strong>rorganisaties verenigd <strong>in</strong> Passend On<strong>de</strong>rwijs Lan<strong>de</strong>lijk Steunpunt Ou<strong>de</strong>rs (POLSO), te<br />
weten CG-Raad, LOBO, NKO, OUDERS & COO, Platform VG, Verenig<strong>in</strong>g Balans en Verenig<strong>in</strong>g<br />
Openbaar On<strong>de</strong>rwijs.<br />
-4-
1.2 Het doel van <strong>de</strong>ze werkwijzer<br />
<strong>Als</strong> er problemen rond geïndiceer<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>gen ontstaan over toelat<strong>in</strong>g of plaats<strong>in</strong>g op<br />
scholen, als verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g dreigt of als er geen overeenstemm<strong>in</strong>g bereikt kan wor<strong>de</strong>n over<br />
het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan, kan om bemid<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g door een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent gevraagd wor<strong>de</strong>n.<br />
Mochten zijn of haar 7 <strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen <strong>niet</strong> tot resultaat lei<strong>de</strong>n, dan kon<strong>de</strong>n <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs of <strong>de</strong><br />
school tot 1 augustus 2009 een advies aan <strong>de</strong> ACTB vragen. Dat laatste is maar zel<strong>de</strong>n<br />
nodig gebleken: <strong>in</strong> <strong>de</strong> meeste gevallen lukte het <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten samen met <strong>de</strong><br />
betrokkenen een bevredigen<strong>de</strong> oploss<strong>in</strong>g te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n.<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten willen hun kennis, ervar<strong>in</strong>g en expertise graag <strong>de</strong>len met ou<strong>de</strong>rs,<br />
scholen, zorg<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen en an<strong>de</strong>re belanghebben<strong>de</strong>n. Het doel is handreik<strong>in</strong>gen voor<br />
oploss<strong>in</strong>gen aan te bie<strong>de</strong>n aan partijen die te maken hebben met <strong>de</strong> genoem<strong>de</strong> problematiek.<br />
In <strong>de</strong>ze <strong>de</strong>r<strong>de</strong> werkwijzer 8 wordt daartoe een groot aantal praktijkvoorbeel<strong>de</strong>n ('best<br />
<strong>practices</strong>') gegeven. Het zijn géén pasklare antwoor<strong>de</strong>n op ie<strong>de</strong>r probleem, omdat elk k<strong>in</strong>d,<br />
ie<strong>de</strong>re situatie en elke school an<strong>de</strong>rs is. Het draagt wel bij aan <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> rechten, plichten en<br />
vooral mogelijkhe<strong>de</strong>n.<br />
Deze werkwijzer sl<strong>uit</strong> ook aan bij het verzoek van het m<strong>in</strong>isterie van On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur en<br />
Wetenschap om <strong>in</strong> het ka<strong>de</strong>r van '<strong>passend</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>' een bijdrage te leveren aan <strong>de</strong><br />
cultuuromslag die nodig is om te komen van aanbodgericht naar vraaggericht <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>.<br />
Passend <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> vereist een mentaliteitsveran<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g op scholen, aldus het m<strong>in</strong>isterie. Dat<br />
roept vragen op als: Wat is een <strong>passend</strong>e mentaliteit <strong>in</strong> het ka<strong>de</strong>r van <strong>de</strong> zorgplicht 9 en <strong>de</strong><br />
ontwikkel<strong>in</strong>g van zorgstructuren? Wat is <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>kundig (on)mogelijk bij een zorgplicht?<br />
Wat betekent dit <strong>in</strong> <strong>de</strong> praktijk op een school?<br />
Het <strong>uit</strong>gangspunt is dat <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> op maat altijd mogelijk dient te zijn. Niet het aanbod<br />
van<strong>uit</strong> bestaan<strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>/zorgstructuren is lei<strong>de</strong>nd, maar <strong>de</strong> behoefte van leerl<strong>in</strong>gen en <strong>de</strong><br />
vraag van ou<strong>de</strong>rs. En dat is precies <strong>de</strong> manier waarop <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten al s<strong>in</strong>ds het<br />
beg<strong>in</strong> werken: vraaggericht, het k<strong>in</strong>d op <strong>de</strong> juiste plaats met <strong>in</strong>zet van <strong>de</strong> juiste mid<strong>de</strong>len.<br />
Dit betekent, dat scholen zich soms ook moeten bera<strong>de</strong>n op aanpass<strong>in</strong>g van hun doelgroep.<br />
On<strong>de</strong>rwijsconsulenten stellen <strong>niet</strong> <strong>de</strong> tekortkom<strong>in</strong>gen van het k<strong>in</strong>d centraal, maar <strong>de</strong><br />
behoeften. Wat heeft het k<strong>in</strong>d nodig om weer <strong>in</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g te komen?<br />
7 Voor <strong>de</strong> leesbaarheid wordt hierna meestal gerefereerd aan <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten met 'hij', 'hem' e.d.,<br />
doch steeds wordt ook <strong>uit</strong>drukkelijk 'zij', 'haar' e.d. bedoeld; ca. 34% van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten is<br />
vrouw (11 van <strong>de</strong> 32).<br />
8 Werkwijzers 1 en 2 staan op <strong>de</strong> website www.<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten.nl on<strong>de</strong>r Publicaties.<br />
9 De zorgplicht voor <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g moet komen te liggen bij <strong>de</strong> <strong>in</strong>stantie - school, bevoegd gezag,<br />
samenwerk<strong>in</strong>gsverband of regionaal netwerk - die het budget ontvangt. Het regionaal netwerk heeft <strong>de</strong><br />
plicht <strong>de</strong> zorg voor <strong>de</strong> <strong>in</strong>dividuele leerl<strong>in</strong>g mogelijk te maken door het <strong>in</strong>richten van een cont<strong>in</strong>uüm.<br />
-5-
Met een open blik en onbevooroor<strong>de</strong>eld gaan <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten <strong>de</strong> <strong>uit</strong>dag<strong>in</strong>g aan om<br />
creatieve oploss<strong>in</strong>gen te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n. Zij on<strong>de</strong>rzoeken <strong>de</strong> behoeften en mogelijkhe<strong>de</strong>n, en wijken<br />
zo nodig van gebaan<strong>de</strong> wegen af. Zij proberen maatwerk te leveren: <strong>de</strong> aangedragen<br />
oploss<strong>in</strong>g is op dat moment het best <strong>passend</strong>e <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> voor <strong>de</strong> betreffen<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g. Zij<br />
dragen eraan bij dat leerl<strong>in</strong>gen wor<strong>de</strong>n toegeleid naar een voor hen geschikte plek <strong>in</strong> het<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>, met een op hen toegesne<strong>de</strong>n <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>aanbod.<br />
De meerwaar<strong>de</strong> van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten is dat zij zich als onafhankelijke <strong>de</strong>skundigen<br />
committeren; zij hebben er vertrouwen <strong>in</strong> dat het goed komt en stralen dat ook <strong>uit</strong>. Zij gaan<br />
door tot er daadwerkelijk een oploss<strong>in</strong>g gevon<strong>de</strong>n is. In <strong>de</strong> loop van hun bestaan hebben zij<br />
veel ou<strong>de</strong>rs en k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren kunnen helpen, maar ook scholen, want die kunnen meer dan ze<br />
<strong>de</strong>nken.<br />
On<strong>de</strong>rwijsconsulenten krijgen te maken met bijzon<strong>de</strong>re leerl<strong>in</strong>gen, met hun ou<strong>de</strong>rs en met<br />
zeer verschillen<strong>de</strong> scholen. Zij hebben ook te maken met an<strong>de</strong>re schakels van <strong>de</strong><br />
jeugdketen, bijvoorbeeld <strong>de</strong> jeugdzorg, <strong>de</strong> AWBZ-zorg, <strong>de</strong> GGZ-zorg, het toezicht door <strong>de</strong><br />
Inspectie van het On<strong>de</strong>rwijs (hierna ook: <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><strong>in</strong>spectie) en <strong>de</strong> handhav<strong>in</strong>g van <strong>de</strong><br />
leerplicht. In hun werk wor<strong>de</strong>n zij geconfronteerd met <strong>de</strong> grenzen van het aanbodgericht<br />
werken, terwijl zij juist vraaggericht naar oploss<strong>in</strong>gen zoeken. Die grenzen kunnen<br />
bijvoorbeeld van f<strong>in</strong>anciële aard zijn, of samenhangen met <strong>de</strong> grootte van <strong>de</strong> klas of groep,<br />
met <strong>de</strong> aanwezigheid van <strong>de</strong>skundig personeel of met huisvest<strong>in</strong>g.<br />
Soms willen ou<strong>de</strong>rs iets dat <strong>in</strong> <strong>de</strong> praktijk, <strong>in</strong> die regio, op dat moment <strong>niet</strong> kan. Een<br />
leerkracht op een reguliere school met een klas van 30 k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren heeft nu eenmaal m<strong>in</strong><strong>de</strong>r<br />
mogelijkhe<strong>de</strong>n om extra aandacht aan een zorgleerl<strong>in</strong>g te beste<strong>de</strong>n. In sommige gevallen is<br />
een zorgleerl<strong>in</strong>g dan el<strong>de</strong>rs beter af, bijvoorbeeld op een SBAO-school of <strong>in</strong> het speciaal<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>.<br />
Belangrijk is ook <strong>de</strong> verhoud<strong>in</strong>g tussen draagkracht en draaglast van zowel het schoolteam<br />
als van <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs.<br />
Deze werkwijzer wil scholen, ou<strong>de</strong>rs, zorg<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen, leerplichtambtenaren en an<strong>de</strong>re<br />
betrokkenen houvast bie<strong>de</strong>n en <strong>in</strong>zicht geven <strong>in</strong> wat zij zelf kunnen doen. De voorbeel<strong>de</strong>n<br />
geven ook aan wanneer <strong>de</strong> <strong>in</strong>schakel<strong>in</strong>g van een onafhankelijk <strong>de</strong>skundige (bijvoorbeeld <strong>de</strong><br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent) z<strong>in</strong>vol is. Daarnaast kunnen scholen <strong>de</strong>ze werkwijzer gebruiken voor<br />
het samenstellen van <strong>de</strong> zorgparagraaf van hun schoolplan, en kunnen ze i<strong>de</strong>eën opdoen<br />
voor <strong>de</strong> communicatie met ou<strong>de</strong>rs. Wellicht wor<strong>de</strong>n scholen gestimuleerd meer creatief te<br />
zijn, het k<strong>in</strong>d achter het dossier te zien en <strong>niet</strong> te gauw 'nee' te zeggen.<br />
-6-
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten hopen dat scholen op basis van <strong>de</strong> hier beschreven best <strong>practices</strong><br />
voor <strong>passend</strong> (vraaggericht) <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>, <strong>in</strong>spiratie opdoen om zelf ook (meer) vraaggericht<br />
te gaan werken. Zo wor<strong>de</strong>n vakdocenten, <strong>in</strong>tern begelei<strong>de</strong>rs en zorgcoörd<strong>in</strong>atoren meer<br />
<strong>uit</strong>gedaagd te reflecteren op hun functioneren.<br />
1.3 De totstandkom<strong>in</strong>g van <strong>de</strong>ze werkwijzer<br />
1.3.1 De klankbordgroep<br />
De dagelijkse praktijk van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten staat centraal <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze werkwijzer.<br />
Daarom is een klankbordgroep gevormd <strong>uit</strong> zes van <strong>de</strong> ruim <strong>de</strong>rtig consulenten. 10 Deze<br />
groep heeft een belangrijke bijdrage aan <strong>de</strong>ze werkwijzer geleverd door voorbeel<strong>de</strong>n aan te<br />
dragen en mee te <strong>de</strong>nken over <strong>de</strong> beschrijv<strong>in</strong>gen van <strong>de</strong> best <strong>practices</strong>. De grenzen van alle<br />
(on)mogelijkhe<strong>de</strong>n <strong>in</strong> het veld zijn verkend en scherp gesteld.<br />
1.3.2 De keuze van <strong>de</strong> best <strong>practices</strong><br />
De best <strong>practices</strong> die <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze werkwijzer zijn beschreven komen <strong>uit</strong> <strong>de</strong> reguliere casuïstiek,<br />
en betreffen leerl<strong>in</strong>gen <strong>uit</strong> <strong>de</strong> clusters 2, 3 of 4. 11 Daarnaast wor<strong>de</strong>n voorbeel<strong>de</strong>n genoemd<br />
van adviezen die <strong>de</strong> ACTB heeft <strong>uit</strong>gebracht.<br />
Ook bijzon<strong>de</strong>re problematiek waar <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten mee te maken krijgen, is<br />
opgenomen. Met <strong>de</strong> beschrijv<strong>in</strong>g daarvan wordt beoogd <strong>de</strong> grenzen aan te geven van wat<br />
(nog) wel kan, en wat <strong>niet</strong> meer b<strong>in</strong>nen <strong>de</strong> huidige wet- en regelgev<strong>in</strong>g valt. De<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten v<strong>in</strong><strong>de</strong>n het belangrijk dat scholen weten dat <strong>de</strong> wet- en regelgev<strong>in</strong>g<br />
geen keurslijf is, maar een referentie- en handhav<strong>in</strong>gska<strong>de</strong>r! De boodschap is dat scholen<br />
meer kunnen dan ze <strong>de</strong>nken, als zij bereid zijn vraaggericht om te gaan met leerl<strong>in</strong>gen en<br />
hun ou<strong>de</strong>rs.<br />
De beschreven casussen zijn voorbeel<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong> bena<strong>de</strong>r<strong>in</strong>gen van <strong>de</strong><br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten om re<strong>de</strong>lijke - en vaak creatieve - alternatieven te bereiken. Bij <strong>de</strong><br />
keuze van <strong>de</strong> best <strong>practices</strong> is me<strong>de</strong> <strong>uit</strong>gegaan van <strong>de</strong> overdraagbaarheid van <strong>de</strong><br />
oploss<strong>in</strong>gsricht<strong>in</strong>g en <strong>de</strong> relevantie voor <strong>de</strong> zorgplicht die scholen hebben. Onorthodoxe<br />
oploss<strong>in</strong>gen die zijn bereikt met partners <strong>uit</strong> <strong>de</strong> jeugdketen (leerplicht, jeugdzorg, AWBZzorg,<br />
GGZ, <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><strong>in</strong>spectie etc.), en die ook el<strong>de</strong>rs gerealiseerd kunnen wor<strong>de</strong>n, komen<br />
eveneens aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong>.<br />
10 De klankbordgroep bestaat <strong>uit</strong> <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten: Marion Boers, Johan Kloos, Henk<br />
Knol, Wim Lubbers, T<strong>in</strong>eke Voorbij en Yvon Wagenaar. Redactionele on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g: Henriëtte van<br />
Unnik.<br />
11 Commissies voor <strong>de</strong> Indicatiestell<strong>in</strong>g kunnen k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren met een beperk<strong>in</strong>g of stoornis een beschikk<strong>in</strong>g<br />
(cluster<strong>in</strong>dicatie) geven. De <strong>in</strong><strong>de</strong>l<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>clusters is: cluster 1 - visuele beperk<strong>in</strong>g; cluster<br />
2 - gehoor-, taal- en/of spraakproblemen; cluster 3 - verstan<strong>de</strong>lijke en/of lichamelijke beperk<strong>in</strong>g en<br />
cluster 4 - psychiatrische of gedragsstoornissen.<br />
-7-
De best <strong>practices</strong> komen <strong>uit</strong> <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> augustus 2006 tot augustus 2009. 12 De voorbeel<strong>de</strong>n<br />
zijn on<strong>de</strong>rver<strong>de</strong>eld naar problematiek en vervolgens per problematiek naar <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>soort.<br />
Problematiek On<strong>de</strong>rwijssoort<br />
Plaats<strong>in</strong>gsproblematiek<br />
(toelat<strong>in</strong>g)<br />
Schors<strong>in</strong>g en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g<br />
(thuiszitters)<br />
Han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan en<br />
bested<strong>in</strong>gsproblematiek<br />
Regulier primair <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (<strong>in</strong>cl. SBAO)<br />
Regulier voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (<strong>in</strong>cl. LWOO en PRO)<br />
Speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (SO en VSO)<br />
Regulier primair <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (<strong>in</strong>cl. SBAO)<br />
Regulier voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (<strong>in</strong>cl. LWOO en PRO)<br />
Speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (SO en VSO)<br />
Regulier primair <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (<strong>in</strong>cl. SBAO)<br />
Regulier voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (<strong>in</strong>cl. LWOO en PRO)<br />
Speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (SO en VSO)<br />
Ook casuïstiek rond <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>/zorgcomb<strong>in</strong>aties (één k<strong>in</strong>d - één plan) en overige<br />
problematiek komen aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong>.<br />
1.4 Algemene werkwijze On<strong>de</strong>rwijsconsulenten en ACTB<br />
In <strong>de</strong>ze paragraaf wordt beschreven hoe een aanvraag om bemid<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g <strong>in</strong> behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g<br />
wordt genomen, welke obstakels een rol kunnen spelen en hoe een afgerond advies van een<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent of een advies van <strong>de</strong> ACTB tot stand komt.<br />
1.4.1 Procedure van aanmeld<strong>in</strong>g tot afrond<strong>in</strong>g van een casus<br />
De aanmeld<strong>in</strong>g kan gedaan wor<strong>de</strong>n door ou<strong>de</strong>rs van een k<strong>in</strong>d, door een vertegenwoordiger<br />
van een school of door een leerplichtambtenaar (met toestemm<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs). Soms<br />
v<strong>in</strong>dt aanmeld<strong>in</strong>g plaats door me<strong>de</strong>werkers van een (zorg)<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g, een Regionaal<br />
Expertisecentrum, het m<strong>in</strong>isterie van OCW of <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><strong>in</strong>spectie. Aan <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g<br />
en adviser<strong>in</strong>g door <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten zijn geen kosten verbon<strong>de</strong>n.<br />
Een <strong>in</strong>takeme<strong>de</strong>werker neemt telefonisch <strong>de</strong> aanmeld<strong>in</strong>g aan en registreert <strong>de</strong> hulpvraag.<br />
Op grond van <strong>de</strong> vastgestel<strong>de</strong> criteria 13 wordt bepaald of <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g <strong>in</strong> aanmerk<strong>in</strong>g komt<br />
voor on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g en/of bemid<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g door een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent. Soms gaat het om<br />
relatief 'lichte' problematiek, waarbij een korte <strong>in</strong>terventie door een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent<br />
ervoor kan zorgen dat een en an<strong>de</strong>r <strong>in</strong> gang gezet wordt. Ou<strong>de</strong>rs wor<strong>de</strong>n bij <strong>de</strong>ze<br />
zogenoem<strong>de</strong> m<strong>in</strong>icasuïstiek kortdurend on<strong>de</strong>rsteund. Soms is slechts één telefoontje of één<br />
gesprek nodig om dat éne duwtje <strong>in</strong> <strong>de</strong> richt<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> oploss<strong>in</strong>g te geven. Deze <strong>in</strong>terventie<br />
12 De <strong>in</strong> <strong>de</strong> casussen gebruikte namen zijn om privacyre<strong>de</strong>nen gef<strong>in</strong>geerd.<br />
13 Zie www.<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten.nl voor <strong>de</strong> criteria.<br />
-8-
kost <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent maximaal 5 uur. Aan <strong>de</strong> reguliere casuïstiek wordt, op een<br />
enkele <strong>uit</strong>zon<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g na, maximaal 15 uur besteed door <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten.<br />
In het ka<strong>de</strong>r van <strong>de</strong> privacywetgev<strong>in</strong>g dienen <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs een formulier te on<strong>de</strong>rtekenen<br />
waarmee ACTB en/of <strong>de</strong> On<strong>de</strong>rwijsconsulenten gemachtigd wor<strong>de</strong>n relevante<br />
(gezondheids)gegevens van <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g op te vragen en te verwerken.<br />
Het bureau wijst <strong>de</strong> casus toe aan een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent <strong>in</strong> <strong>de</strong> betreffen<strong>de</strong> regio, via een<br />
specifiek computerprogramma. Na acceptatie door <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent volgt meestal een<br />
huisbezoek en zo nodig een schoolbezoek. Er wordt overlegd ('ron<strong>de</strong>tafelgesprekken') met<br />
<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen en organisaties die nodig zijn om tot een oploss<strong>in</strong>g voor <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g te komen.<br />
Met het schrijven van een adviesbrief sl<strong>uit</strong> <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent <strong>de</strong> casus af.<br />
1.4.2 De obstakels bij het v<strong>in</strong><strong>de</strong>n van een vraaggerichte oploss<strong>in</strong>g<br />
In het werk van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten staat het belang van het k<strong>in</strong>d centraal.<br />
Uitgangspunt is <strong>de</strong> specifieke <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>behoefte van <strong>de</strong> clustergeïndiceer<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>gen.<br />
Rondom <strong>de</strong>ze leerl<strong>in</strong>gen dient een zorgomgev<strong>in</strong>g gecreëerd te wor<strong>de</strong>n waardoor scholen <strong>in</strong><br />
staat gesteld wor<strong>de</strong>n goed <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> te geven. Soms is maar een kle<strong>in</strong>e <strong>in</strong>terventie nodig<br />
om een k<strong>in</strong>d op school te hou<strong>de</strong>n. De zorgbehoefte van een leerl<strong>in</strong>g kan echter ook zo groot<br />
zijn, dat <strong>de</strong> school tegen haar aanbodgrenzen aanloopt; zij kan dan <strong>niet</strong> voorzien <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>behoefte van het k<strong>in</strong>d.<br />
De vraaggerichte werkwijze van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten gaat <strong>uit</strong> van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>- en/of<br />
zorgvraag van het k<strong>in</strong>d. Aan <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs wordt gevraagd wat hun opvatt<strong>in</strong>gen zijn en wat er<br />
volgens hen zou moeten gebeuren rond <strong>de</strong> aanpak van hun k<strong>in</strong>d. In een gesprek met <strong>de</strong><br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent v<strong>in</strong>dt reflectie plaats en soms bijstell<strong>in</strong>g van hun verwacht<strong>in</strong>gen. De<br />
ou<strong>de</strong>rs formuleren <strong>de</strong> vraag waarmee <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent aan het werk gaat. De<br />
vraagstell<strong>in</strong>g kan (gaan<strong>de</strong>weg) veran<strong>de</strong>ren van<strong>uit</strong> het belang van het k<strong>in</strong>d, bijvoorbeeld op<br />
basis van aanvullen<strong>de</strong> <strong>in</strong>formatie die <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent ontvangt.<br />
Een van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten formuleert <strong>de</strong> gang van zaken als volgt:<br />
'Ik ga zon<strong>de</strong>r te oor<strong>de</strong>len <strong>in</strong> gesprek met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs. Ik vertel ze wat <strong>de</strong> consequenties zijn<br />
voor hun k<strong>in</strong>d van datgene wat zij willen, en hoe d<strong>in</strong>gen werken <strong>in</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>land.<br />
Vervolgens ga ik aan <strong>de</strong> slag met hun vraag en bouw het vertrouwen ver<strong>de</strong>r op. De kern<br />
van <strong>de</strong> aanpak is vooral <strong>niet</strong>s opdr<strong>in</strong>gen, maar luisteren, spiegelen, samenvatten, creatief<br />
zijn en altijd positief blijven. Lukt het ene alternatief <strong>niet</strong>, dan zoeken we samen naar een<br />
an<strong>de</strong>r, maar altijd van<strong>uit</strong> <strong>de</strong> vraag. Dit is <strong>de</strong> <strong>in</strong>steek die blijkt te werken!'<br />
Bij <strong>de</strong> zoektocht naar een reguliere school voor zorgleerl<strong>in</strong>gen lopen <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten<br />
regelmatig aan tegen grenzen en terughou<strong>de</strong>ndheid bij scholen. De specifieke <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>- of<br />
zorgbehoeften van het k<strong>in</strong>d stellen sommige scholen voor problemen, omdat zij van een<br />
vastomlijnd <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>aanbod <strong>uit</strong>gaan.<br />
-9-
'Kle<strong>in</strong>e VO-scholen met een dui<strong>de</strong>lijke structuur wor<strong>de</strong>n soms no<strong>de</strong> gemist b<strong>in</strong>nen een VOsamenwerk<strong>in</strong>gsverband,<br />
vooral als grote scholen werken met 'leertu<strong>in</strong>en', zon<strong>de</strong>r<br />
afzon<strong>de</strong>rlijke leerunits. <strong>Als</strong> dan bijvoorbeeld twee LWOO-groepen samen komen te zitten,<br />
hebben leerl<strong>in</strong>gen met ADD, autisme of ODD het moeilijk. Er zijn zoveel prikkels om hen<br />
heen! Ik ga dan voor die leerl<strong>in</strong>gen b<strong>uit</strong>en <strong>de</strong> regio kijken en praat met <strong>de</strong> VO-SWVcoörd<strong>in</strong>ator<br />
of er toch <strong>niet</strong> een kle<strong>in</strong>schalige voorzien<strong>in</strong>g gecreëerd kan wor<strong>de</strong>n, al is het<br />
maar projectmatig.' 14<br />
Scholen met een vraaggerichte bena<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g gaan <strong>uit</strong> van het k<strong>in</strong>d. Zij staan open voor alle<br />
leer- en ontwikkel<strong>in</strong>gsvragen van k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren en zijn afgestemd op <strong>de</strong> kenmerken van <strong>de</strong>ze<br />
ontwikkel<strong>in</strong>gsvragen. Deze scholen bekijken hoe <strong>de</strong> lesstof kan wor<strong>de</strong>n overgedragen en<br />
hoe zij voorwaar<strong>de</strong>n kunnen scheppen om k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren te laten leren. Soms kunnen kle<strong>in</strong>e<br />
aanpass<strong>in</strong>gen al positief <strong>uit</strong>werken. Zo heeft bijvoorbeeld een leerl<strong>in</strong>g met ADHD behoefte<br />
aan structuur; het is raadzaam zijn huiswerk steeds op een vaste plaats op het schoolbord te<br />
schrijven en zijn agenda te controleren. Een leerl<strong>in</strong>g met autisme heeft een prikkelarme<br />
omgev<strong>in</strong>g nodig en kan daarom beter <strong>niet</strong> bij een raam geplaatst wor<strong>de</strong>n.<br />
Een docent die het juiste klimaat weet te creëren voor een leerl<strong>in</strong>g met autisme of met<br />
ADHD, zal on<strong>de</strong>rv<strong>in</strong><strong>de</strong>n dat het ook <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re leerl<strong>in</strong>gen ten goe<strong>de</strong> komt. Zo'n docent<br />
wordt alerter en merkt wanneer <strong>de</strong> lesstof wel en wanneer <strong>niet</strong> overkomt.<br />
Elke school heeft een eigen pedagogisch klimaat, dat me<strong>de</strong> bepalend kan zijn voor <strong>de</strong> mate<br />
waar<strong>in</strong> een geïndiceer<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g zich veilig en prettig voelt. Een k<strong>in</strong>d met een ernstige<br />
<strong>in</strong>ternaliseren<strong>de</strong> problematiek kan op een rustige kle<strong>in</strong>e plattelandsschool op zijn plaats<br />
zijn, maar ook op een grote stadsschool die specifieke voorzien<strong>in</strong>gen heeft getroffen.<br />
Ie<strong>de</strong>r k<strong>in</strong>d heeft kwaliteiten en belemmer<strong>in</strong>gen. Scholen kunnen veel maatregelen nemen<br />
om <strong>in</strong> te spelen op <strong>de</strong> <strong>in</strong>dividuele behoeften van <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>gen. Ten onrechte leeft bij<br />
sommige reguliere scholen <strong>de</strong> gedachte dat <strong>de</strong>ze werkwijze alleen <strong>in</strong> het speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
gerealiseerd kan wor<strong>de</strong>n. Vraaggericht werken, v<strong>in</strong><strong>de</strong>n <strong>de</strong>ze reguliere scholen, <strong>past</strong> <strong>niet</strong> <strong>in</strong><br />
hun <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>systeem. Er heerst een soort koudwatervrees om geïndiceer<strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren met<br />
een specifieke <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>vraag te plaatsen. Er is een missie en een visie nodig van het<br />
schoolmanagement om een cultuuromslag <strong>in</strong> werkwijze te realiseren.<br />
Prof. Luc Stevens zei <strong>in</strong> 2002 15 al: 'In dit <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>systeem ontbreekt <strong>de</strong> menselijke<br />
context. Het is een <strong>in</strong>strument gewor<strong>de</strong>n om prestaties te leveren, maar mist <strong>de</strong> aandacht<br />
voor het proces van ontwikkel<strong>in</strong>g door <strong>de</strong> persoonlijke ontmoet<strong>in</strong>g tussen leraar en leerl<strong>in</strong>g.'<br />
14 Zie voor <strong>de</strong> betekenis van <strong>de</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze werkwijzer gebruikte afkort<strong>in</strong>gen van handicaps en stoornissen<br />
(en voor an<strong>de</strong>re gebruikte afkort<strong>in</strong>gen) het overzicht <strong>in</strong> bijlage 1.<br />
15 Afscheidsre<strong>de</strong> 'Z<strong>in</strong> <strong>in</strong> leren' van Prof. L. Stevens aan <strong>de</strong> Universiteit van Utrecht, 2002.<br />
-10-
Prof. Stevens geeft aan dat het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> te veel <strong>de</strong> nadruk legt op standaardisaties,<br />
metho<strong>de</strong>n en opbrengsten. K<strong>in</strong><strong>de</strong>ren die op school <strong>niet</strong> goed mee kunnen komen, zijn <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong>ze vorm van <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>niet</strong> <strong>in</strong> staat te laten zien wat zij wél kunnen; er wordt alleen gelet<br />
op wat zij níet kunnen. 'De problemen voor <strong>de</strong> leerkracht wor<strong>de</strong>n opgemerkt, <strong>de</strong> kwaliteiten<br />
van het k<strong>in</strong>d <strong>niet</strong>.'<br />
<strong>Als</strong> een zorgleerl<strong>in</strong>g toch wordt toegelaten tot het regulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>, is <strong>niet</strong> gezegd dat<br />
<strong>de</strong>ze leerl<strong>in</strong>g ook <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> op maat krijgt. Soms wordt een leerl<strong>in</strong>g <strong>in</strong> een klas geplaatst<br />
zon<strong>de</strong>r dat <strong>de</strong> docent is geïnformeerd over het 'speciale' van het k<strong>in</strong>d. Dat zou <strong>niet</strong> mogen<br />
gebeuren. Het is belangrijk eerst <strong>de</strong> risicofactoren en slaagkansen te benoemen, en op basis<br />
daarvan een plan van aanpak te maken waar <strong>de</strong> docenten mee aan <strong>de</strong> slag kunnen.<br />
Reguliere scholen voeren bij het <strong>niet</strong> willen plaatsen of toelaten vaak het argument van<br />
veiligheid voor an<strong>de</strong>re leerl<strong>in</strong>gen en docenten aan. Soms lopen spann<strong>in</strong>gen rond een<br />
zorgleerl<strong>in</strong>g zo hoog op, dat <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren zich <strong>niet</strong> meer veilig voelen en <strong>de</strong> docenten<br />
gaan han<strong>de</strong>len van<strong>uit</strong> probleemverwacht<strong>in</strong>gen. De druk van ou<strong>de</strong>rs die opkomen voor <strong>de</strong><br />
veiligheid van hun eigen k<strong>in</strong>d dat gevaar loopt, neemt toe. Het k<strong>in</strong>d kan geen goed meer<br />
doen en <strong>de</strong> situatie dreigt te verslechteren of te escaleren. Waar het sommige scholen aan<br />
ontbreekt, is <strong>de</strong> overtuig<strong>in</strong>g dat het mogelijk is hiervoor een oploss<strong>in</strong>g te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n. Dat is wel<br />
begrijpelijk, want scholen zijn nu eenmaal verantwoor<strong>de</strong>lijk voor <strong>de</strong> veiligheid van alle<br />
leerl<strong>in</strong>gen en docenten.<br />
Toch kan gewerkt wor<strong>de</strong>n aan het herstel van het vertrouwen, bijvoorbeeld door het<br />
<strong>in</strong>stellen van een time-out met reflectiemogelijkhe<strong>de</strong>n of het aangaan van constructieve<br />
gesprekken met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en/of het k<strong>in</strong>d over <strong>de</strong> han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsverlegenheid.<br />
Samenwerk<strong>in</strong>gsverban<strong>de</strong>n van (reguliere) scholen vormen soms een obstakel bij pog<strong>in</strong>gen<br />
tot het plaatsen van zorgleerl<strong>in</strong>gen. Een k<strong>in</strong>d dat <strong>niet</strong> (meer) welkom is op <strong>de</strong> ene school,<br />
krijgt dan ook geen toegang meer tot an<strong>de</strong>re scholen van het verband. 'Eens ODD, altijd<br />
ODD', lijkt <strong>de</strong> gangbare men<strong>in</strong>g. Op basis van soms eenzijdige dossier<strong>in</strong>formatie wor<strong>de</strong>n<br />
'papieren k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren' gescreend en afgewezen. Er wordt afgegaan op ervar<strong>in</strong>gen van collegascholen,<br />
terwijl daar misschien docenten bij betrokken waren die <strong>de</strong> situatie <strong>niet</strong> aankon<strong>de</strong>n<br />
en han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsverlegen waren. 'Je kunt je als school blijkbaar <strong>niet</strong> permitteren dat een<br />
collega-school het wel kan!', zo vat een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent <strong>de</strong> angst van scholen samen.<br />
Er zijn gelukkig ook voorbeel<strong>de</strong>n van VO-samenwerk<strong>in</strong>gsverban<strong>de</strong>n die constructief<br />
samenwerken met <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten.<br />
-11-
Niet alleen het personeel, maar ook het management van scholen moet zich bewust zijn van<br />
<strong>de</strong> persoonlijke capaciteiten en (on)mogelijkhe<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g. Zij moeten zich<br />
realiseren dat <strong>de</strong> <strong>in</strong>formatie die zij <strong>in</strong> het dossier zetten, een k<strong>in</strong>d levenslang, al dan <strong>niet</strong><br />
terecht, kan achtervolgen.<br />
On<strong>de</strong>rwijsconsulenten zijn <strong>in</strong> staat scholen te helpen bij het slechten van bovengenoem<strong>de</strong><br />
obstakels. Zij kunnen helpen <strong>de</strong> koudwatervrees bij scholen te verm<strong>in</strong><strong>de</strong>ren, on<strong>de</strong>r het<br />
motto: 'Scholen kunnen meer dan zij <strong>de</strong>nken.'<br />
Kle<strong>in</strong>e veran<strong>de</strong>r<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> <strong>de</strong> organisatie, een open communicatie, schol<strong>in</strong>g en coach<strong>in</strong>g van<br />
personeel, een flexibel <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>aanbod en samenwerk<strong>in</strong>g met <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren en hun ou<strong>de</strong>rs<br />
(en ou<strong>de</strong>rs vooral zien als ervar<strong>in</strong>gs<strong>de</strong>skundigen) kunnen bijdragen aan een cultuuromslag<br />
van aanbod- naar vraaggericht <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. Geef het k<strong>in</strong>d een kans!<br />
Een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent die zegt dat het belang van een k<strong>in</strong>d centraal staat, krijgt wel eens<br />
<strong>de</strong> vraag hoe het dan met het belang van <strong>de</strong> leerkracht of het belang van <strong>de</strong> groep staat.<br />
Voor <strong>de</strong> schoolleid<strong>in</strong>g is het altijd zaak om met <strong>de</strong> belangen van alle leerl<strong>in</strong>gen en het<br />
gehele personeel reken<strong>in</strong>g te hou<strong>de</strong>n. Een afweg<strong>in</strong>g van het belang van <strong>de</strong> <strong>in</strong>dividuele<br />
geïndiceer<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g tegenover het totale schoolbelang dient zorgvuldig te geschie<strong>de</strong>n,<br />
waarbij alle mogelijkhe<strong>de</strong>n en onmogelijkhe<strong>de</strong>n <strong>in</strong> <strong>de</strong> overweg<strong>in</strong>g moeten wor<strong>de</strong>n<br />
meegenomen. Belangrijk blijven <strong>de</strong> draagkracht en <strong>de</strong> aanwezige competenties van het<br />
team en <strong>de</strong> leraar.<br />
Er komen situaties voor waar<strong>in</strong> het voor <strong>de</strong> betreffen<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g, <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren en <strong>de</strong><br />
leerkracht beter is dat (toch) gekozen wordt voor een an<strong>de</strong>re optie, bijvoorbeeld speciaal<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. Daarbij moet dan wel dui<strong>de</strong>lijk wor<strong>de</strong>n gemaakt waarom <strong>de</strong>ze keus nodig is.<br />
Uite<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk zijn er grenzen aan <strong>de</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n van een school!<br />
1.4.3 Eigenschappen van <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten<br />
Ie<strong>de</strong>r k<strong>in</strong>d, ie<strong>de</strong>re situatie en ie<strong>de</strong>re school is an<strong>de</strong>rs; er zijn dus geen standaardoploss<strong>in</strong>gen<br />
voor <strong>de</strong> problematiek waar <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten mee te maken krijgen. Het geheim tot<br />
het succes bij het v<strong>in</strong><strong>de</strong>n van oploss<strong>in</strong>gen schuilt voor een groot <strong>de</strong>el <strong>in</strong> <strong>de</strong> houd<strong>in</strong>g,<br />
mensvisie en manier van <strong>in</strong>zet en werken van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten.<br />
Een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent is meer dan iemand die toetst en een advies geeft. Hij biedt <strong>in</strong><br />
eerste <strong>in</strong>stantie een luisterend oor, zon<strong>de</strong>r vooroor<strong>de</strong>el. Hij <strong>in</strong>ventariseert, spiegelt,<br />
relativeert en enthousiasmeert, en neemt soms tij<strong>de</strong>lijk verb<strong>in</strong><strong>de</strong>n<strong>de</strong> activiteiten over. Hij<br />
creëert vertrouwen <strong>in</strong> een nieuw perspectief. Hij vormt <strong>de</strong> 'smeerolie' <strong>in</strong> het ra<strong>de</strong>rwerk van<br />
betrokkenen.<br />
-12-
On<strong>de</strong>rwijsconsulenten zijn oploss<strong>in</strong>gsgericht <strong>in</strong>gesteld, ie<strong>de</strong>r op zijn eigen manier. Zij<br />
hebben, me<strong>de</strong> door hun achtergrond en ervar<strong>in</strong>g, veel realiteitsz<strong>in</strong>. Een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent:<br />
• analyseert zorgvuldig <strong>de</strong> problematiek zoals die door <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong> partijen wordt<br />
beleefd;<br />
• <strong>in</strong>ventariseert wat goed gaat en wat <strong>niet</strong> goed gaat, op school en/of thuis;<br />
• verhel<strong>de</strong>rt standpunten en belangen van <strong>de</strong> ene partij aan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re;<br />
• stelt vast wat <strong>de</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n en beperk<strong>in</strong>gen zijn <strong>in</strong> <strong>de</strong> gegeven situatie;<br />
• heeft respect voor <strong>de</strong> belev<strong>in</strong>g van 'het gelijk' door ie<strong>de</strong>re partij;<br />
• heeft begrip voor en is geïnteresseerd <strong>in</strong> <strong>de</strong> persoonlijkheid van het k<strong>in</strong>d en durft daarbij<br />
kritisch om te gaan met <strong>de</strong> bestaan<strong>de</strong> <strong>in</strong>formatie, ook die van an<strong>de</strong>re <strong>de</strong>skundigen;<br />
• heeft oog (empathie) voor <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong> karakteriser<strong>in</strong>gen van <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g door <strong>de</strong><br />
school, <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en eventueel <strong>de</strong> ambulant begelei<strong>de</strong>r en/of externe hulpverleners;<br />
• stimuleert dat <strong>de</strong> partijen naar elkaar luisteren en van elkaar leren;<br />
• is diplomatiek, ook <strong>in</strong> <strong>de</strong> omgang met boze ou<strong>de</strong>rs en/of we<strong>in</strong>ig coöperatieve<br />
schooldirecteuren of an<strong>de</strong>re betrokkenen;<br />
• is creatief <strong>in</strong> het be<strong>de</strong>nken en v<strong>in</strong><strong>de</strong>n van oploss<strong>in</strong>gen;<br />
• toont doorzett<strong>in</strong>gsvermogen om tot een <strong>passend</strong>e oploss<strong>in</strong>g te komen;<br />
• heeft kennis van zaken van het werkveld en <strong>de</strong> wet- en regelgev<strong>in</strong>g;<br />
• beschikt over een <strong>uit</strong>gebreid netwerk en kan daardoor <strong>de</strong> juiste organisaties en<br />
functionarissen bena<strong>de</strong>ren die kunnen bijdragen aan het oplossen van knelpunten rond<br />
zorgleerl<strong>in</strong>gen.<br />
Soms is alleen al <strong>de</strong> 'status' van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent als onafhankelijke <strong>de</strong>skundige 'van<br />
OCW' voldoen<strong>de</strong> om een doorbraak te bereiken, zoals het volgen<strong>de</strong> voorbeeld illustreert:<br />
Een jongen van 16 jaar zit thuis. Zijn VMBO-school v<strong>in</strong>dt dat hij naar het MBO moet,<br />
maar het MBO wil dat <strong>de</strong> jongen op het VMBO blijft. Noch <strong>de</strong> VMBO-school, noch <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>g en zijn moe<strong>de</strong>r nemen actie en <strong>de</strong> jongen blijft thuis.<br />
De <strong>in</strong>geschakel<strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent gaat op huisbezoek en stelt <strong>de</strong> vraag: 'Wil jij <strong>de</strong> rest<br />
van je leven op <strong>de</strong> bank blijven hangen, met je pet op en een sigaret <strong>in</strong> je hand?' De jongen<br />
antwoordt: 'Nee' en hij besl<strong>uit</strong> ter plekke weer naar school te gaan.<br />
Later blijkt dat <strong>de</strong> mentor een soortgelijke opmerk<strong>in</strong>g had gemaakt. Dat was toen geen<br />
re<strong>de</strong>n voor <strong>de</strong> jongen om naar school terug te keren; <strong>de</strong> mentor was immers partij. De<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent echter, is een neutrale b<strong>uit</strong>enstaan<strong>de</strong>r en kon op die manier het pad<br />
effenen voor <strong>de</strong> jongen.<br />
Wat <strong>de</strong> aard van <strong>de</strong> problematiek ook is, <strong>in</strong> het algemeen blijken communicatieproblemen<br />
tussen ou<strong>de</strong>rs en scholen <strong>de</strong> basis te vormen van het feit dat men er samen <strong>niet</strong> meer<br />
<strong>uit</strong>komt. Het risico van miscommunicatie groeit naarmate meer partijen betrokken zijn,<br />
bijvoorbeeld ook een leerplichtambtenaar, een vertrouwenspersoon en/of een hulpverlener.<br />
-13-
Een belangrijke taak voor <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent is <strong>in</strong> die gevallen zo snel mogelijk alle<br />
partijen afstand te laten nemen van hun (voor)oor<strong>de</strong>len. Hij probeert ervoor te zorgen dat<br />
ie<strong>de</strong>reen zich openstelt voor <strong>de</strong> visie en zienswijze van <strong>de</strong> an<strong>de</strong>r.<br />
1.4.4 De rol van <strong>de</strong> ACTB<br />
Tij<strong>de</strong>ns haar werkzame perio<strong>de</strong> van 2003 tot augustus 2009 heeft <strong>de</strong> ACTB geadviseerd <strong>in</strong><br />
die gevallen waar<strong>in</strong> ou<strong>de</strong>rs en scholen geen overeenstemm<strong>in</strong>g bereikten over toelat<strong>in</strong>g of<br />
verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g, <strong>de</strong> <strong>in</strong>zet van <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong>mid<strong>de</strong>len of het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan. In een aantal gevallen<br />
waren scholen zelfs verplicht <strong>de</strong> ACTB om advies te vragen. 16<br />
De Regionale Expertisecentra (REC's) kon<strong>de</strong>n <strong>de</strong> ACTB <strong>in</strong>schakelen bij conflicten over <strong>de</strong><br />
ambulante begeleid<strong>in</strong>g aan <strong>de</strong> school of <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g.<br />
Veelal werd eerst een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent <strong>in</strong>gezet, die probeer<strong>de</strong> <strong>de</strong> partijen alsnog tot<br />
overeenstemm<strong>in</strong>g te brengen. <strong>Als</strong> dat <strong>niet</strong> lukte, g<strong>in</strong>g <strong>de</strong> ACTB na of het verzoek om advies<br />
ontvankelijk was. <strong>Als</strong> zij bevoegd was over het verzoek te adviseren, verzamel<strong>de</strong> <strong>de</strong> ACTB<br />
alle benodig<strong>de</strong> <strong>in</strong>formatie en nodig<strong>de</strong> zij <strong>de</strong> partijen <strong>uit</strong> hun standpunten toe te lichten, zo<br />
nodig <strong>in</strong> een hoorzitt<strong>in</strong>g. Wanneer <strong>de</strong> ACTB meen<strong>de</strong> over voldoen<strong>de</strong> <strong>in</strong>formatie te<br />
beschikken om zorgvuldig te kunnen adviseren, toetste zij het besl<strong>uit</strong> van <strong>de</strong> school aan <strong>de</strong><br />
regelgev<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>ggebon<strong>de</strong>n f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g (LGF). Het advies van <strong>de</strong> ACTB was <strong>niet</strong><br />
b<strong>in</strong><strong>de</strong>nd. De school was echter verplicht het advies van <strong>de</strong> ACTB te betrekken bij <strong>de</strong><br />
besliss<strong>in</strong>g op het bezwaarschrift van <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs.<br />
Er blijkt een grote preventieve werk<strong>in</strong>g te zijn <strong>uit</strong>gegaan van <strong>de</strong> bemid<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsactiviteiten<br />
door <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten. Het aantal officiële adviesaanvragen aan <strong>de</strong> ACTB was, <strong>in</strong><br />
vergelijk<strong>in</strong>g met het aantal bemid<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsaanvragen, ger<strong>in</strong>g omdat <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten er<br />
meestal <strong>in</strong> slaag<strong>de</strong>n een voor alle partijen bevredigen<strong>de</strong> oploss<strong>in</strong>g te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n. 17<br />
Na <strong>de</strong> beë<strong>in</strong>dig<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> formele adviesfunctie van <strong>de</strong> ACTB op 1 augustus 2009 is <strong>de</strong><br />
Commissie Gelijke Behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g (CGB) <strong>de</strong> <strong>in</strong>stantie waar verzoeken om een oor<strong>de</strong>el over<br />
gelijke behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g bij chronische ziekte en/of handicap <strong>in</strong> het fun<strong>de</strong>rend <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
<strong>in</strong>gediend kunnen wor<strong>de</strong>n.<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten hebben ten aanzien van <strong>de</strong> CGB geen an<strong>de</strong>re functie dan die van<br />
externe <strong>de</strong>skundigen die <strong>in</strong> een procedure kunnen wor<strong>de</strong>n geraadpleegd. Hierover wor<strong>de</strong>n<br />
door <strong>de</strong> CGB en het m<strong>in</strong>isterie van OCW goe<strong>de</strong> afstemm<strong>in</strong>gs- en samenwerk<strong>in</strong>gsafspraken<br />
gemaakt met behoud van ie<strong>de</strong>rs eigen verantwoor<strong>de</strong>lijkhe<strong>de</strong>n en positie. Een en an<strong>de</strong>r moet<br />
nog wor<strong>de</strong>n <strong>uit</strong>gewerkt, waarbij er grote aandacht zal zijn voor het <strong>in</strong> stand hou<strong>de</strong>n van <strong>de</strong><br />
16 Zie voor meer <strong>in</strong>formatie <strong>de</strong> jaarrapportages van <strong>de</strong> ACTB op www.<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten.nl.<br />
17 In het rapportagejaar 2007/2008 ontv<strong>in</strong>g het bureau On<strong>de</strong>rwijsconsulenten 603 verzoeken om<br />
bemid<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g; <strong>de</strong> ACTB ontv<strong>in</strong>g <strong>in</strong> die perio<strong>de</strong> 12 adviesverzoeken, waarvan een groot aantal voortijdig<br />
beë<strong>in</strong>digd kon wor<strong>de</strong>n omdat partijen alsnog tot overeenstemm<strong>in</strong>g kwamen. Zie <strong>de</strong> rapportage van <strong>de</strong><br />
ACTB op www.<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten.nl.<br />
-14-
preventieve werk<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> bemid<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsactiviteiten door <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten. De<br />
werk<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> 'stok achter <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur' bij <strong>de</strong> overgang van <strong>de</strong> adviesfunctie van <strong>de</strong> ACTB<br />
naar <strong>de</strong> CGB mag <strong>niet</strong> verloren gaan, v<strong>in</strong><strong>de</strong>n <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten.<br />
1.5 Leeswijzer<br />
De hoofdstukken 2 tot en met 6 beschrijven achtereenvolgens <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwerpen:<br />
• plaats<strong>in</strong>gsproblematiek;<br />
• schors<strong>in</strong>g en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g;<br />
• han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan en bested<strong>in</strong>gsproblematiek;<br />
• <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>/zorgcomb<strong>in</strong>aties;<br />
• overige problematiek.<br />
De <strong>in</strong><strong>de</strong>l<strong>in</strong>g is steeds <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong>:<br />
• citaten van vragen <strong>uit</strong> <strong>de</strong> praktijk;<br />
• algemene beschrijv<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> problematiek;<br />
• casusvoorbeel<strong>de</strong>n <strong>uit</strong> het primair en voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>, zowel speciaal als regulier;<br />
• <strong>in</strong>formatie en tips.<br />
Hoofdstuk 7 biedt algemene <strong>in</strong>formatie over wet- en regelgev<strong>in</strong>g en korte beschrijv<strong>in</strong>gen<br />
van relevante <strong>in</strong>stanties en organisaties, zoveel mogelijk met websitevermeld<strong>in</strong>g.<br />
In hoofdstuk 8 wordt een aantal aandachtspunten en ontwikkel<strong>in</strong>gen genoemd.<br />
De <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze werkwijzer gebruikte afkort<strong>in</strong>gen staan <strong>in</strong> bijlage I.<br />
-15-
2. BEST PRACTICES: PLAATSINGSPROBLEMATIEK (TOELATING)<br />
De school voor speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> waar onze dochter op zit wil <strong>niet</strong> meewerken aan een<br />
terugplaats<strong>in</strong>g naar het regulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. Wat kan ik daaraan doen?<br />
Mijn pleegzoon heeft hiaten <strong>in</strong> zijn ontwikkel<strong>in</strong>g opgelopen door al die schoolwissel<strong>in</strong>gen.<br />
Waarom kan hij alleen maar naar VSO cluster 4? Is er nou nergens een gewone school die<br />
er voor wil gaan met hem?<br />
Mijn k<strong>in</strong>d wordt alleen toegelaten op school als ik een contract teken met allerlei<br />
voorwaar<strong>de</strong>n. Mag dat?<br />
Mijn zoon heeft een <strong>rugzak</strong>je, maar er is een wachtlijst voor <strong>de</strong> ambulante begeleid<strong>in</strong>g en<br />
daardoor kan hij <strong>niet</strong> geplaatst wor<strong>de</strong>n. Hoe nu ver<strong>de</strong>r?<br />
Mijn k<strong>in</strong>d zit met een <strong>rugzak</strong> op school, maar <strong>de</strong> school wil ons <strong>niet</strong> vertellen wat er met het<br />
<strong>rugzak</strong>geld gedaan wordt, en wij merken ook <strong>niet</strong> dat er iets mee gedaan wordt. Moet <strong>de</strong><br />
school ons daar geen <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> geven?<br />
Mijn zoon met autisme gaat volgend jaar naar het VO. Hij functioneert op HAVO/VWO-<br />
niveau. De huidige basisschool adviseert een VSO-school, maar <strong>de</strong>ze heeft geen<br />
HAVO/VWO-aanbod. Moet hij dan maar on<strong>de</strong>r zijn niveau gaan werken?<br />
De school wil onze zoon alleen op proef plaatsen, mag dat?<br />
Mijn dochter met autisme zit op het gymnasium met een <strong>rugzak</strong> (cluster 4). Door het<br />
studiehuis en communicatieproblemen met een docent loopt ze vast. Er is geen VSO op<br />
haar niveau. Wat zijn <strong>de</strong> opties?<br />
Mijn zoon met autisme zit op een ZML-school omdat hij moeilijk leert. Hij kan echter veel<br />
meer dan ze daar van hem vragen. Kan hij naar een cluster 4-school?<br />
-16-
2.1 Plaats<strong>in</strong>gsproblematiek (toelat<strong>in</strong>g) 18<br />
De plaats<strong>in</strong>gsproblematiek <strong>in</strong> het primair <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (hierna PO) en voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
(hierna VO) blijkt vooral een zoektocht naar <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> op maat als gevolg van on<strong>de</strong>r meer<br />
verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g, verhuiz<strong>in</strong>g, ondui<strong>de</strong>lijkheid over <strong>de</strong> <strong>passend</strong>e <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>vorm, problemen<br />
rond <strong>de</strong> cluster<strong>in</strong>dicatie, verschil van men<strong>in</strong>g tussen ou<strong>de</strong>rs en school over het<br />
vervolg<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>, plaats<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> of <strong>de</strong> overstap van PO naar VO.<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten streven altijd naar <strong>de</strong> best <strong>passend</strong>e oploss<strong>in</strong>g voor het k<strong>in</strong>d. Met<br />
dat <strong>uit</strong>gangspunt proberen zij leerl<strong>in</strong>gen geplaatst te krijgen <strong>in</strong> het regulier PO (<strong>in</strong>clusief<br />
SBAO) of VO (<strong>in</strong>clusief LWOO en PRO), op een ROC (VAVO) of op een school voor<br />
(V)SO.<br />
De plaats<strong>in</strong>gsproblematiek is heel divers. Dat blijkt ook <strong>uit</strong> <strong>de</strong> <strong>uit</strong>eenlopen<strong>de</strong> aanleid<strong>in</strong>gen<br />
om on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g te vragen van een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent. Een greep hier<strong>uit</strong>:<br />
Het komt regelmatig voor dat ou<strong>de</strong>rs voor hun k<strong>in</strong>d <strong>in</strong> het basis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> op aandr<strong>in</strong>gen<br />
van <strong>de</strong> basisschool een cluster<strong>in</strong>dicatie aanvragen om een <strong>rugzak</strong> te krijgen voor extra<br />
on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g. Bij <strong>de</strong> overgang van het PO naar het VO blijkt <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong> echter een obstakel<br />
te kunnen vormen. Veel VO-scholen wijzen LGF-leerl<strong>in</strong>gen af en verwijzen door naar het<br />
VSO. Door on<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>ge afspraken bemoeilijken VO-scholen plaats<strong>in</strong>g op an<strong>de</strong>re scholen <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> regio. Dit vormt voor ou<strong>de</strong>rs een aanleid<strong>in</strong>g hun k<strong>in</strong>d aan te mel<strong>de</strong>n bij <strong>de</strong><br />
On<strong>de</strong>rwijsconsulenten.<br />
Er zijn speciale basisscholen (SBAO) die als beleid voeren geen leerl<strong>in</strong>gen met een<br />
cluster<strong>in</strong>dicatie toe te laten. Ou<strong>de</strong>rs die hier tegenaan lopen vragen om bemid<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g door<br />
een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent.<br />
Leerl<strong>in</strong>gen met een <strong>rugzak</strong> <strong>in</strong> het VO blijken <strong>in</strong> <strong>de</strong> eerste jaren nog wel goed te kunnen<br />
functioneren, zeker <strong>in</strong> het LWOO. Zodra zij echter <strong>in</strong> <strong>de</strong> hogere leerjaren komen met het<br />
studiehuis, waar meer zelfstandig functioneren wordt verwacht, gaat het vaak mis. Dat is<br />
aanleid<strong>in</strong>g om een an<strong>de</strong>re school te zoeken. Daarbij wordt nogal eens <strong>de</strong> hulp van een<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent <strong>in</strong>geroepen.<br />
Sommige scholen zijn terughou<strong>de</strong>nd <strong>in</strong> het toelaten van k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren met een <strong>rugzak</strong>. Zij<br />
hebben onvoldoen<strong>de</strong> kennis en/of ervar<strong>in</strong>g om leerl<strong>in</strong>gen met een beperk<strong>in</strong>g op te nemen en<br />
hebben geen beleid voor geïndiceer<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>gen geformuleerd <strong>in</strong> het schoolplan en <strong>de</strong><br />
schoolgids. Teleurgestel<strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs vragen een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent om <strong>de</strong> mogelijkheid te<br />
on<strong>de</strong>rzoeken of hun k<strong>in</strong>d toch naar <strong>de</strong> betreffen<strong>de</strong> school kan.<br />
18 Zie voor <strong>de</strong> <strong>in</strong> dit hoofdstuk gebruikte afkort<strong>in</strong>gen bijlage I.<br />
-17-
Soms gaan scholen over tot plaats<strong>in</strong>g on<strong>de</strong>r voorwaar<strong>de</strong>n. De ou<strong>de</strong>rs moeten er dan<br />
bijvoorbeeld voor tekenen dat het alleen gaat om <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rbouwjaren. Een school mag<br />
<strong>de</strong>rgelijke voorwaar<strong>de</strong>n echter <strong>niet</strong> stellen. Zij kan wel aangeven dat zij er <strong>niet</strong> zeker van is<br />
of <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g zijn schoolcarrière op <strong>de</strong>ze school kan afmaken. Vanaf het moment van<br />
toelat<strong>in</strong>g geldt evenwel, dat <strong>de</strong> school verantwoor<strong>de</strong>lijk is voor een <strong>passend</strong> aanbod.<br />
Communicatieproblemen hierover lei<strong>de</strong>n regelmatig tot het <strong>in</strong>schakelen van een<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent.<br />
De overgang van <strong>de</strong> ene naar <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re school van verschillen<strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>gsverban<strong>de</strong>n<br />
kan een moeizaam proces zijn. Met name het verschil <strong>in</strong> PCL-procedures 19 van <strong>de</strong><br />
verschillen<strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>gsverban<strong>de</strong>n kan lei<strong>de</strong>n tot een patstell<strong>in</strong>g waarvan een leerl<strong>in</strong>g<br />
<strong>de</strong> dupe wordt. Ou<strong>de</strong>rs vragen dan een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent om te bemid<strong>de</strong>len.<br />
De plaats<strong>in</strong>gsproblematiek <strong>in</strong> het (V)SO is een lan<strong>de</strong>lijk probleem; het zorgt voor veel<br />
frustraties bij ou<strong>de</strong>rs en k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren. De groei van het aantal leerl<strong>in</strong>gen is al jaren groot, vooral<br />
<strong>in</strong> cluster 4. De capaciteit van <strong>de</strong> scholen groeit m<strong>in</strong><strong>de</strong>r hard dan <strong>de</strong> vraag en dat zorgt<br />
veelal voor lange wachtlijsten. Daardoor zitten k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren óf thuis, óf op een plaats die <strong>niet</strong><br />
helemaal geschikt is. Een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent kan behulpzaam zijn bij het v<strong>in</strong><strong>de</strong>n van een<br />
oploss<strong>in</strong>g.<br />
Het speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> is (nog) <strong>niet</strong> overal <strong>in</strong>gesteld op <strong>de</strong> opvang van leerl<strong>in</strong>gen met<br />
specifieke problematiek, bijvoorbeeld leerl<strong>in</strong>gen met een stoornis <strong>in</strong> het autismespectrum.<br />
Ook voor zeer moeilijk leren<strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren met gedragsproblemen is een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>aanbod op<br />
maat moeilijk te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n. Ou<strong>de</strong>rs vragen dan <strong>de</strong> hulp van een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent bij het<br />
zoeken naar een toegesne<strong>de</strong>n sett<strong>in</strong>g voor hun k<strong>in</strong>d.<br />
Een an<strong>de</strong>re re<strong>de</strong>n om een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent <strong>in</strong> te schakelen bij plaats<strong>in</strong>gsproblematiek <strong>in</strong><br />
het (V)SO is <strong>de</strong> vaak tijdroven<strong>de</strong> procedure bij <strong>de</strong> REC’s om een <strong>in</strong>dicatie voor toelat<strong>in</strong>g tot<br />
het speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> te krijgen. De <strong>in</strong>dicatietrajecten van <strong>de</strong> CvI’s kunnen langdurig en<br />
voor ou<strong>de</strong>rs ondoorzichtig zijn. Een ontoereikend <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>kundig rapport van <strong>de</strong> school<br />
van herkomst kan ertoe lei<strong>de</strong>n dat een beschikk<strong>in</strong>g <strong>niet</strong> wordt toegekend. Dat kan ook het<br />
geval zijn als scholen onvoldoen<strong>de</strong> dui<strong>de</strong>lijk kunnen maken waar <strong>de</strong><br />
han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsverlegenheid zit. Voorts bemoeilijkt <strong>de</strong> aanscherp<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> <strong>in</strong>dicatiecriteria het<br />
verkrijgen van een <strong>in</strong>dicatie.<br />
19 PCL: Permanente Commissie Leerl<strong>in</strong>genzorg<br />
-18-
Ook een obstakel <strong>in</strong> het (V)SO is dat <strong>de</strong> regel<strong>in</strong>gen van <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en zorg <strong>niet</strong> op elkaar<br />
aansl<strong>uit</strong>en. Veel gehoord is <strong>de</strong> wens, dat <strong>de</strong> <strong>in</strong>dicatiecommissie zorg (CIZ) en <strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>dicatiecommissie speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (CvI) <strong>in</strong> een vroeg stadium nauwer samenwerken als<br />
het gaat om leerl<strong>in</strong>gen met een complexe vraagstell<strong>in</strong>g. Een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent kan <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze<br />
situaties gevraagd wor<strong>de</strong>n verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>gen te leggen tussen <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong> <strong>in</strong>stanties.<br />
Leerl<strong>in</strong>gen die een korte of langere perio<strong>de</strong> zijn opgenomen <strong>in</strong> een behan<strong>de</strong>lsett<strong>in</strong>g met<br />
plaatsbekostigd <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>, kunnen vaak moeilijk teruggeplaatst wor<strong>de</strong>n op <strong>de</strong> school van<br />
herkomst. Zij zijn daar <strong>in</strong>mid<strong>de</strong>ls <strong>uit</strong>geschreven. Het is <strong>niet</strong> altijd eenvoudig voor <strong>de</strong>ze<br />
leerl<strong>in</strong>gen weer een <strong>passend</strong>e <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>plaats te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n, zo ervaren <strong>de</strong><br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten. Temeer omdat een cluster<strong>in</strong>dicatie of een PCL-beschikk<strong>in</strong>g<br />
ontbreekt, of scholen hun <strong>de</strong>uren op voorhand gesloten hou<strong>de</strong>n voor <strong>de</strong>ze<br />
'probleemjongeren'.<br />
2.2 Casuïstiek plaats<strong>in</strong>gsproblematiek<br />
<strong>Als</strong> geen geschikte school <strong>in</strong> het regulier of het speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> gevon<strong>de</strong>n kan wor<strong>de</strong>n,<br />
zoeken <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten naar alternatieven voor <strong>de</strong> betreffen<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g. Dit kunnen<br />
comb<strong>in</strong>aties zijn van <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en zorg (zie hoofdstuk 5), particulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> of<br />
verwijz<strong>in</strong>g naar projecten zoals Herstart, Rebound, Time-Out en Op <strong>de</strong> Rails.<br />
De volgen<strong>de</strong> casuïstiek van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten illustreert <strong>de</strong> plaats<strong>in</strong>gs- en<br />
toelat<strong>in</strong>gsproblematiek <strong>in</strong> <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>soorten. Deze best <strong>practices</strong> bie<strong>de</strong>n een<br />
kijkje <strong>in</strong> <strong>de</strong> dagelijkse praktijk van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten <strong>in</strong> het PO (<strong>in</strong>clusief SBAO),<br />
het VO (<strong>in</strong>clusief LWOO en PRO) en het (V)SO. Het hoofdstuk wordt afgesloten met<br />
<strong>in</strong>formatie en tips voor allen die te maken krijgen met plaats<strong>in</strong>gsproblematiek van een<br />
leerl<strong>in</strong>g.<br />
-19-
CASUS: Plaats<strong>in</strong>gsproblematiek (toelat<strong>in</strong>g) regulier PO/SBAO<br />
Bart, 11 jaar, zit nu twee jaar op een reguliere basisschool en heeft s<strong>in</strong>ds kort een cluster 4<strong>in</strong>dicatie.<br />
Na <strong>de</strong> zomervakantie gaat hij naar groep 8.<br />
De school bouwt vanaf het beg<strong>in</strong> een dossier rond Bart op, omdat hij gedragsproblemen<br />
vertoont. Bart krijgt on<strong>de</strong>r schooltijd een <strong>in</strong>dividuele SOVA-tra<strong>in</strong><strong>in</strong>g en hij wordt door een<br />
orthopedagoge on<strong>de</strong>rzocht. De PCL beoor<strong>de</strong>elt <strong>de</strong> problematiek als 'te zwaar' en Bart krijgt,<br />
zoals gezegd, een cluster 4-<strong>in</strong>dicatie.<br />
Bart mist thuis een va<strong>de</strong>rfiguur. Hij ziet zijn eigen va<strong>de</strong>r <strong>niet</strong> meer en aan zijn stiefva<strong>de</strong>r<br />
heeft hij <strong>niet</strong> veel steun. De leerkracht van Bart heeft het afgelopen jaar veel energie <strong>in</strong> hem<br />
gestoken. Deze leerkracht gaat mee naar groep 8, maar heeft laten weten Bart <strong>niet</strong> meer <strong>in</strong><br />
zijn klas te willen hebben.<br />
Volgens Barts moe<strong>de</strong>r is er nog geen han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan. Wel vraagt <strong>de</strong> school haar om<br />
briefjes te on<strong>de</strong>rtekenen, die Bart bijvoorbeeld <strong>uit</strong>sl<strong>uit</strong>en van <strong>de</strong>elname aan een sportdag en<br />
het schoolkamp. Moe<strong>de</strong>r is het daar <strong>niet</strong> mee eens. Zij heeft het i<strong>de</strong>e dat <strong>de</strong> school Bart<br />
liever naar het speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> ziet gaan.<br />
Barts moe<strong>de</strong>r is op een cluster 4-school gaan kijken, maar is van men<strong>in</strong>g dat Bart daar <strong>niet</strong><br />
<strong>past</strong>. Zij wil dat Bart op zijn huidige school blijft. De verstandhoud<strong>in</strong>g tussen <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r en<br />
<strong>de</strong> school is verstoord geraakt.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent regelt een gesprek tussen school, moe<strong>de</strong>r en ambulante begeleid<strong>in</strong>g.<br />
Zij legt <strong>uit</strong> dat <strong>de</strong> LGF <strong>de</strong>stijds is <strong>in</strong>gesteld om ou<strong>de</strong>rs meer vrijheid te geven bij <strong>de</strong> keuze<br />
van het type <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> voor hun gehandicapte k<strong>in</strong>d: speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> of regulier<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> met een <strong>rugzak</strong>je. Het <strong>uit</strong>gangspunt daarbij is het belang van het k<strong>in</strong>d. Zo is het<br />
<strong>in</strong> het belang van Bart om ervoor te zorgen dat <strong>de</strong> aanpak op school en <strong>de</strong> aanpak thuis op<br />
elkaar aansl<strong>uit</strong>en. Dat vraagt we<strong>de</strong>rzijds vertrouwen.<br />
De <strong>rugzak</strong> van Bart is nog <strong>niet</strong> zo lang gele<strong>de</strong>n toegekend. Bart kwam op <strong>de</strong> wachtlijst voor<br />
ambulante begeleid<strong>in</strong>g. De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent wijst <strong>de</strong> school erop dat <strong>rugzak</strong>gel<strong>de</strong>n al<br />
kunnen wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong>gezet, ook al is <strong>de</strong> ambulante begeleid<strong>in</strong>g nog <strong>niet</strong> opgestart. De school<br />
wist dit <strong>niet</strong>, maar zal hier met <strong>in</strong>gang van het nieuwe schooljaar naar han<strong>de</strong>len.<br />
Bart dient <strong>de</strong> kans te krijgen het laatste jaar op <strong>de</strong>ze basisschool af te maken. Daartoe<br />
dienen goe<strong>de</strong> afspraken gemaakt en nagekomen te wor<strong>de</strong>n. Afgesproken wordt dat <strong>de</strong><br />
moe<strong>de</strong>r, <strong>de</strong> school en <strong>de</strong> ambulant begelei<strong>de</strong>r tweewekelijks bijeenkomen. De moe<strong>de</strong>r van<br />
Bart zorgt voor naschoolse opvang. De leerkracht, die <strong>de</strong> rol van hulpverlener op zich had<br />
genomen, neemt vanaf nu alleen verantwoor<strong>de</strong>lijkheid voor <strong>de</strong> schooluren.<br />
Gerichte hulpverlen<strong>in</strong>g is belangrijk, omdat <strong>de</strong> persoonlijkheidsontwikkel<strong>in</strong>g van Bart<br />
dreigt vast te lopen. Dit wordt als <strong>de</strong> oorzaak van zijn gedragsproblemen gezien. Er wordt<br />
een afspraak bij <strong>de</strong> GGZ gepland. Op basis van <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoeksresultaten zullen <strong>passend</strong>e<br />
maatregelen wor<strong>de</strong>n genomen. Na <strong>de</strong> herfstvakantie volgt een evaluatie en wordt bezien<br />
hoe het met <strong>de</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g van Bart gaat. Door <strong>de</strong> gezamenlijk gemaakte afspraken is het<br />
vertrouwen over en weer hersteld en kan Bart naar alle waarschijnlijkheid zijn basisschool<br />
hier afmaken.<br />
-20-
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent trekt <strong>de</strong> communicatie vlot en geeft <strong>de</strong> school voorlicht<strong>in</strong>g over <strong>de</strong><br />
LGF-regel<strong>in</strong>g en <strong>de</strong> <strong>in</strong>zet van <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong>gel<strong>de</strong>n. Voor Bart wordt naschoolse opvang en<br />
gerichte hulpverlen<strong>in</strong>g bij <strong>de</strong> GGZ geregeld. Er wor<strong>de</strong>n goe<strong>de</strong> afspraken gemaakt over <strong>de</strong><br />
communicatie, waardoor het on<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>ge vertrouwen tussen <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en <strong>de</strong> school hersteld<br />
kan wor<strong>de</strong>n.<br />
CASUS: Plaats<strong>in</strong>gsproblematiek (toelat<strong>in</strong>g) regulier PO/SBAO<br />
Joshua is een 10-jarige jongen met een cluster 4-<strong>in</strong>dicatie. Hij wordt <strong>in</strong>tern behan<strong>de</strong>ld <strong>in</strong><br />
een aca<strong>de</strong>misch centrum voor jeugd- en k<strong>in</strong><strong>de</strong>rpsychiatrie en krijgt daar ook<br />
plaatsbekostigd <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. Na observatie en behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g wordt vastgesteld dat Joshua weer<br />
terug kan naar <strong>de</strong> basisschool, met behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g na schooltijd. De basisschool is daar geen<br />
voorstan<strong>de</strong>r van en <strong>de</strong> relatie tussen <strong>de</strong> school en <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs raakt ernstig verstoord. De<br />
ou<strong>de</strong>rs vragen <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent een an<strong>de</strong>re school te zoeken. Joshua zit thuis.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent probeert samen met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rbegeleidster van het<br />
centrum om Joshua te plaatsen op een an<strong>de</strong>re reguliere basisschool. Dat lukt <strong>niet</strong>.<br />
Er wordt gezocht naar het voor Joshua beste alternatief en dat blijkt een school voor<br />
speciaal basis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (SBAO) te zijn.<br />
Op advies van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent wordt daarbij een zorgvuldige plaats<strong>in</strong>gsprocedure<br />
gevolgd, die het volgen<strong>de</strong> omvat:<br />
Joshua gaat eerst een keertje kijken op school. Dan volgt een proefperio<strong>de</strong>: een ochtend per<br />
week, dan een twee<strong>de</strong> en een <strong>de</strong>r<strong>de</strong> ochtend. De drie ochten<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n vervolgens<br />
<strong>uit</strong>gebreid naar drie hele dagen, en na enige tijd gaat Joshua alle dagen van <strong>de</strong> week naar<br />
school. Deze aanpak blijkt succesvol: er hebben zich geen noemenswaardige problemen<br />
voorgedaan.<br />
Een zorgvuldige plaats<strong>in</strong>gsprocedure met een gelei<strong>de</strong>lijk <strong>in</strong>strom<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> blijkt<br />
voor Joshua <strong>de</strong> aanpak op maat. Joshua was een tijd <strong>niet</strong> naar school geweest en heeft weer<br />
moeten leren en ervaren wat het betekent om op school <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> te volgen.<br />
Een gelei<strong>de</strong>lijke <strong>in</strong>stroom is soms belangrijk: zo kunnen zowel <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g als <strong>de</strong> leerkracht<br />
en <strong>de</strong> klasgenoten wennen aan <strong>de</strong> nieuwe situatie. Deze wijze van <strong>in</strong>stromen moet wel<br />
overlegd wor<strong>de</strong>n met <strong>de</strong> leerplichtambtenaar.<br />
-21-
CASUS: Plaats<strong>in</strong>gsproblematiek (toelat<strong>in</strong>g) regulier PO/SBAO<br />
Daan is een jongen van 5 jaar met een cluster 2-<strong>in</strong>dicatie. Hij zit op een cluster 2-school<br />
voor speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> voor leerl<strong>in</strong>gen met spraak/taalproblemen. Daan is het afgelopen<br />
jaar goed voor<strong>uit</strong>gegaan. Zijn ou<strong>de</strong>rs laten <strong>de</strong> school weten dat zij Daan graag naar het<br />
regulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> willen sturen. Daan blijkt zich <strong>in</strong> <strong>de</strong> b<strong>uit</strong>enschoolse opvang op te trekken<br />
aan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren, en zijn ou<strong>de</strong>rs verwachten dat hij op een reguliere school meer<br />
gestimuleerd wordt.<br />
De ou<strong>de</strong>rs en school zijn het <strong>niet</strong> met elkaar eens over het moment van plaats<strong>in</strong>g naar het<br />
regulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en <strong>de</strong> communicatie verloopt stroef. De ou<strong>de</strong>rs v<strong>in</strong><strong>de</strong>n dat zij <strong>niet</strong><br />
gehoord wor<strong>de</strong>n en voelen zich <strong>niet</strong> serieus genomen.<br />
Zij hebben ook bezwaar tegen <strong>de</strong> passage <strong>in</strong> het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan waar<strong>in</strong> staat dat Daan een<br />
'ontwikkel<strong>in</strong>gsstoornis <strong>passend</strong> b<strong>in</strong>nen het autistisch spectrum' heeft. Daan is op zeer jonge<br />
leeftijd on<strong>de</strong>rzocht door een psycholoog die kenmerken heeft geconstateerd die passen bij<br />
<strong>de</strong>ze ontwikkel<strong>in</strong>gsstoornis, maar er is geen diagnose door een psychiater gesteld.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
In een gesprek tussen <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en <strong>de</strong> school on<strong>de</strong>r leid<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent blijkt<br />
dat <strong>de</strong> school en <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs dichter bij elkaar staan dan aanvankelijk werd gedacht.<br />
Daan heeft het afgelopen jaar goe<strong>de</strong> voor<strong>uit</strong>gang geboekt op spraak-/taalgebied. De SOschool<br />
v<strong>in</strong>dt het wel belangrijk dat hij extra logopedische on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g krijgt. Ook moet<br />
steeds nagegaan wor<strong>de</strong>n of hij <strong>de</strong> <strong>in</strong>houd van mon<strong>de</strong>l<strong>in</strong>ge boodschappen begrepen heeft.<br />
Daan oogt kwetsbaar en heeft structuur nodig. Zijn sociaal-emotionele problemen zijn<br />
echter <strong>niet</strong> van dien aard dat hij beslist speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> nodig heeft. Daan maakt normaal<br />
contact met me<strong>de</strong>leerl<strong>in</strong>gen en speelt graag met vriendjes. Door zijn cognitieve<br />
mogelijkhe<strong>de</strong>n is een overstap naar het regulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> zeker een optie, al zal wel<br />
ambulante begeleid<strong>in</strong>g nodig zijn. De <strong>rugzak</strong>mid<strong>de</strong>len kunnen wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong>gezet voor extra<br />
logopedische on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g en voor extra aandacht op sociaal-emotioneel gebied.<br />
De reguliere school die zijn ou<strong>de</strong>rs op het oog hebben, heeft een logopediste <strong>in</strong> huis. Daan<br />
kan <strong>in</strong>stromen <strong>in</strong> groep 1 <strong>in</strong> plaats van groep 2, zodat hij tijd krijgt om sociaal-emotioneel<br />
sterker te wor<strong>de</strong>n.<br />
Het overleg tussen <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs, <strong>de</strong> school en <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent leidt tot een aantal<br />
afspraken. De school zegt <strong>de</strong> me<strong>de</strong>werk<strong>in</strong>g toe om Daan <strong>in</strong> het regulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> te<br />
plaatsen. De <strong>in</strong>tern begelei<strong>de</strong>r zal contact opnemen met <strong>de</strong> nieuwe school om <strong>de</strong> overdracht<br />
goed te regelen. De passage <strong>in</strong> het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan over Daans ontwikkel<strong>in</strong>gsstoornis <strong>in</strong> het<br />
autistisch spectrum wordt geschrapt. Er wordt een overdracht van leerkracht naar leerkracht<br />
en van logopedist naar logopedist geregeld. Ook neemt <strong>de</strong> SO-school contact op met <strong>de</strong><br />
ambulante begeleid<strong>in</strong>g.<br />
De ou<strong>de</strong>rs zijn benieuwd hoe het met hun zoon op het regulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> zal gaan. <strong>Als</strong> na<br />
verloop van tijd echter zou blijken dat dit geen goe<strong>de</strong> keus is, hebben zij daar ook vre<strong>de</strong><br />
mee en zullen zij alsnog kiezen voor speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>.<br />
Terugplaats<strong>in</strong>g van het SO naar het regulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> komt m<strong>in</strong><strong>de</strong>r voor dan an<strong>de</strong>rsom en<br />
wordt soms als ongewoon ervaren. Op basis van goe<strong>de</strong> afspraken en een 'warme' overdracht<br />
-22-
lijkt echter veel mogelijk te zijn. Dat geldt ook voor een terugplaats<strong>in</strong>g van<strong>uit</strong> het SO naar<br />
het SBAO, zoals <strong>uit</strong> <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> casus blijkt.<br />
CASUS: Plaats<strong>in</strong>gsproblematiek (toelat<strong>in</strong>g) regulier PO/SBAO<br />
Harold is vanaf zijn geboorte on<strong>de</strong>r behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g bij een k<strong>in</strong><strong>de</strong>rziekenhuis. Hij heeft veel<br />
operaties on<strong>de</strong>rgaan en daardoor langere perio<strong>de</strong>s school moeten missen.<br />
Harold heeft ASS/PDD-NOS en zit op een cluster 4-school. Daar voelt hij zich ongelukkig.<br />
Hij laat we<strong>in</strong>ig van zichzelf zien. Zijn humor en zijn behoefte aan <strong>uit</strong>dag<strong>in</strong>g op zijn<br />
kwaliteiten (zoals rekenen) wor<strong>de</strong>n <strong>niet</strong> altijd begrepen, waarop hij zich <strong>in</strong> zichzelf<br />
terugtrekt. Thuis is hij heel an<strong>de</strong>rs.<br />
Harolds ou<strong>de</strong>rs hebben enkele jaren gele<strong>de</strong>n, met on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g van het CCE, al een<br />
pog<strong>in</strong>g gedaan Harold op een SBAO-school te krijgen. Harold was daar een tijdje op proef<br />
en dat beviel goed. Plaats<strong>in</strong>g op <strong>de</strong> SBAO-school lukte toen <strong>niet</strong>, omdat er geen PCLbeschikk<strong>in</strong>g<br />
kwam.<br />
De ou<strong>de</strong>rs voelen zich machteloos. Zij willen graag een an<strong>de</strong>re school voor Harold, omdat<br />
zij op <strong>de</strong> cluster 4-school geen voor<strong>uit</strong>gang zien.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
Harold verkeert veel <strong>in</strong> het medisch circ<strong>uit</strong> voor on<strong>de</strong>rzoeken en operaties. Op school heeft<br />
hij wel een speciale <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>- en zorgbehoefte, maar hij wil daar graag gewoon zijn,<br />
zon<strong>de</strong>r zieke k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren om zich heen.<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent heeft <strong>de</strong> mogelijkheid van cluster 3 LZK-<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs<br />
besproken, maar heeft <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs ook geholpen om aan <strong>de</strong> PCL toe te lichten waarom zij<br />
Harold graag op het SBAO willen plaatsen.<br />
Inmid<strong>de</strong>ls is een besl<strong>uit</strong> voor her<strong>in</strong>dicatie cluster 4 afgegeven. Ook <strong>de</strong> PCL heeft een<br />
beschikk<strong>in</strong>g afgegeven, zodat Harold leerl<strong>in</strong>g kan wor<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> SBAO-school.<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent adviseert <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs om weer contact op te nemen met <strong>de</strong> consulent<br />
van het CCE, <strong>in</strong> wie ze veel vertrouwen hebben. De CCE-consulent kan <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs wellicht<br />
on<strong>de</strong>rsteunen bij vragen over <strong>de</strong> toekomstige mogelijkhe<strong>de</strong>n van Harold.<br />
-23-
CASUS: Plaats<strong>in</strong>gsproblematiek (toelat<strong>in</strong>g) regulier PO/SBAO<br />
Ramses is een jongen van 12 jaar die al een half jaar thuis zit. Een cluster 4-<strong>in</strong>dicatie is <strong>in</strong><br />
aanvraag. Ramses zat op een reguliere basisschool, waar hij verwij<strong>de</strong>rd is vanwege<br />
gedragsproblematiek. De school voor voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (PRO) waar hij is aangemeld,<br />
weigert hem. De toelat<strong>in</strong>gscommissie van <strong>de</strong>ze school is van men<strong>in</strong>g dat Ramses meer<br />
structuur nodig heeft, en v<strong>in</strong>dt dat een cluster 4-school beter voor hem is. De documenten<br />
voor <strong>de</strong> aanvraag van <strong>de</strong> cluster<strong>in</strong>dicatie zijn echter nog <strong>niet</strong> compleet. Er dient nog een<br />
persoonlijkheidson<strong>de</strong>rzoek plaats te hebben. Pas daarna kan <strong>de</strong> aanvraag naar <strong>de</strong><br />
Commissie voor <strong>de</strong> Indicatiestell<strong>in</strong>g.<br />
Ramses komt <strong>uit</strong> een zwak sociaal milieu. Maatschappelijke on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g voor <strong>de</strong><br />
thuissituatie is beschikbaar.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent voert een gesprek met <strong>de</strong> leerplichtambtenaar en gaat op<br />
huisbezoek. Bij het thuisgesprek is ook <strong>de</strong> maatschappelijk werkster van Jeugdzorg<br />
aanwezig. Dan volgt een overleg op <strong>de</strong> basisschool met <strong>de</strong> directeur en <strong>de</strong> <strong>in</strong>tern<br />
begelei<strong>de</strong>r, en zijn er telefonische contacten met <strong>de</strong> voorzitter en diverse an<strong>de</strong>ren van het<br />
samenwerk<strong>in</strong>gsverband waartoe <strong>de</strong> basisschool van Ramses behoort. Er wordt<br />
contact gelegd met het RMPI 20 om het persoonlijkheidson<strong>de</strong>rzoek en <strong>de</strong> <strong>in</strong>dicatieprocedure<br />
zo spoedig mogelijk te laten plaatsv<strong>in</strong><strong>de</strong>n.<br />
Ramses staat nog <strong>in</strong>geschreven op <strong>de</strong> basisschool. Deze school heeft tot nu toe<br />
onvoldoen<strong>de</strong> gedaan om een an<strong>de</strong>re schoolplaats voor hem te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n. Ramses presteert qua<br />
cognitieve vermogens op moeilijk tot zeer moeilijk lerend niveau, en heeft op sociaalemotioneel<br />
gebied ook extra zorg nodig. Voor <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> dat er nog geen cluster 4-<strong>in</strong>dicatie<br />
is afgegeven, zou een plaats op een SBAO-school een oploss<strong>in</strong>g kunnen zijn. Het<br />
samenwerk<strong>in</strong>gsverband heeft een SBAO-school on<strong>de</strong>r hetzelf<strong>de</strong> schoolbestuur. Deze<br />
school is <strong>niet</strong> ver van het huis van Ramses. Zijn moe<strong>de</strong>r v<strong>in</strong>dt <strong>de</strong>ze school een goe<strong>de</strong><br />
oploss<strong>in</strong>g. Bovendien blijkt er een plaats <strong>in</strong> <strong>de</strong> bovenbouw te zijn. Wel moet haast gemaakt<br />
wor<strong>de</strong>n met <strong>de</strong> <strong>in</strong>dicatiestell<strong>in</strong>g. De maatschappelijk werkster van Jeugdzorg zal regelen<br />
dat <strong>de</strong> huisarts van <strong>de</strong> familie een verwijsbrief schrijft voor het persoonlijkheidson<strong>de</strong>rzoek.<br />
De SBAO-school is bereid Ramses - on<strong>de</strong>r voorwaar<strong>de</strong>n - toe te laten <strong>in</strong> <strong>de</strong> bovenbouw. Na<br />
een positief verlopen kennismak<strong>in</strong>gsgesprek met <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r kan Ramses per direct<br />
geplaatst wor<strong>de</strong>n. Hij beg<strong>in</strong>t halve dagen; dit wordt gelei<strong>de</strong>lijk <strong>uit</strong>gebreid. Moe<strong>de</strong>r en<br />
school zullen tweewekelijks overleggen om te evalueren hoe het gaat. Ramses blijft wel<br />
<strong>in</strong>geschreven op <strong>de</strong> basisschool. Zodra er een positieve beschikk<strong>in</strong>g voor cluster 4 wordt<br />
afgegeven, kan - <strong>in</strong>dien nodig - alsnog gezocht wor<strong>de</strong>n naar een geschikte VSO-school.<br />
Inmid<strong>de</strong>ls ligt <strong>de</strong> verwijsbrief van <strong>de</strong> huisarts bij het RMPI. De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent regelt<br />
met het REC een spoedprocedure voor het persoonlijkheidson<strong>de</strong>rzoek en een snelle<br />
behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g door <strong>de</strong> CvI, gezien <strong>de</strong> ernst van <strong>de</strong> situatie.<br />
20 Sticht<strong>in</strong>g RMPI is een organisatie voor k<strong>in</strong><strong>de</strong>r- en jeugdpsychiatrie <strong>in</strong> <strong>de</strong> regio Zuid-Holland-Zuid.<br />
-24-
Deze casus is een voorbeeld van ketenzorg. De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent heeft samen met een<br />
aantal zorg- en <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>partners via een tussenoploss<strong>in</strong>g een e<strong>in</strong>d kunnen maken aan <strong>de</strong><br />
thuiszitperio<strong>de</strong> van Ramses. Er is voor hem weer perspectief op <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>.<br />
CASUS: Plaats<strong>in</strong>gsproblematiek (toelat<strong>in</strong>g) regulier VO (<strong>in</strong>cl. LWOO en PRO)<br />
Laura, 13 jaar, zit op een VSO-school cluster 4. Zij heeft PDD-NOS. De cluster 4beschikk<strong>in</strong>g<br />
loopt tot het e<strong>in</strong>d van het schooljaar. Op <strong>de</strong> VSO-school gaat het <strong>niet</strong> goed met<br />
Laura. Er is geen han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan, er wordt nauwelijks met <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r gecommuniceerd en<br />
afspraken wor<strong>de</strong>n <strong>niet</strong> nagekomen. Laura krijgt vrijwel geen <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>in</strong> schoolse VOvakken.<br />
Haar moe<strong>de</strong>r vreest dat <strong>de</strong> overgang naar het VMBO/LWOO daardoor <strong>in</strong> gevaar<br />
komt. Haar klacht daarover bij <strong>de</strong> VSO-school wordt door <strong>de</strong> klachtencommissie gegrond<br />
verklaard.<br />
Laura's moe<strong>de</strong>r wil graag dat haar dochter met een <strong>rugzak</strong> naar het regulier VMBO/LWOO<br />
gaat, maar <strong>de</strong> verkozen VMBO/LWOO-school wijst toelat<strong>in</strong>g af. Volgens Laura's moe<strong>de</strong>r<br />
komt dat door <strong>de</strong> (ou<strong>de</strong>) rapportages <strong>uit</strong> het speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>; zij betwijfelt of er een<br />
zorgvuldige afweg<strong>in</strong>g heeft plaatsgevon<strong>de</strong>n. Een psychologisch on<strong>de</strong>rzoek wijst namelijk<br />
<strong>uit</strong> dat Laura zeker mogelijkhe<strong>de</strong>n heeft om VMBO/LWOO-<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> te volgen.<br />
De moe<strong>de</strong>r wil dat Laura een eerlijke kans krijgt op het VMBO/LWOO.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent spreekt met alle betrokkenen, zoals <strong>de</strong> VSO-school, twee<br />
VMBO/LWOO-scholen, <strong>de</strong> af<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g leerplicht van <strong>de</strong> gemeente en het CCE. Op advies van<br />
<strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent on<strong>de</strong>rzoekt het CCE welke mogelijkhe<strong>de</strong>n Laura heeft. Door<br />
beperk<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> snelheid en accuratesse <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>in</strong>formatieverwerk<strong>in</strong>g heeft Laura<br />
leerwegon<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g nodig. De moe<strong>de</strong>r houdt zelf <strong>de</strong> regie en meldt Laura aan bij twee<br />
VMBO/LWOO-scholen. De school waar <strong>de</strong> voorkeur naar <strong>uit</strong>gaat, zegt onvoldoen<strong>de</strong><br />
reken<strong>in</strong>g te kunnen hou<strong>de</strong>n met <strong>de</strong> gevraag<strong>de</strong> zorgstructuur, als omschreven <strong>in</strong> het CCErapport.<br />
Daarop <strong>in</strong>formeert <strong>de</strong> secretaris van <strong>de</strong> ACTB <strong>de</strong> school over <strong>de</strong> ACTB-procedure<br />
bij <strong>niet</strong>-toelat<strong>in</strong>g. Ook krijgt <strong>de</strong> kwestie aandacht <strong>in</strong> <strong>de</strong> plaatselijke pers. De school herziet<br />
haar afweg<strong>in</strong>g en is bereid Laura te plaatsen. Dan blijkt Laura ook welkom op <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re<br />
VMBO/LWOO-school. Deze school wordt het <strong>uit</strong>e<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk, omdat zij geen voorwaar<strong>de</strong>n<br />
stelt. De moe<strong>de</strong>r heeft zich met kracht en volhard<strong>in</strong>g <strong>in</strong>gezet voor haar dochter, waarbij zij<br />
zich gesteund voel<strong>de</strong> door <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent.<br />
Ook terugplaats<strong>in</strong>g van<strong>uit</strong> het VSO naar het regulier VO roept bij scholen regelmatig<br />
twijfels en terughou<strong>de</strong>ndheid op. In <strong>de</strong> praktijk bleek, dat <strong>de</strong> verplicht<strong>in</strong>g om bij weiger<strong>in</strong>g<br />
van plaats<strong>in</strong>g advies te vragen (<strong>de</strong> ACTB-procedure), <strong>de</strong> scholen alsnog over <strong>de</strong> streep kon<br />
trekken om <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>gen een kans te geven <strong>in</strong> het regulier VO. Deze stok achter <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur<br />
van<strong>uit</strong> <strong>de</strong> ACTB is per 1 augustus 2009 vervallen, omdat <strong>de</strong> ACTB per die datum is<br />
opgeheven.<br />
-25-
CASUS: Plaats<strong>in</strong>gsproblematiek (toelat<strong>in</strong>g) regulier VO (<strong>in</strong>cl. LWOO en PRO)<br />
Harmen is een jongen van 14 jaar met een cluster 4-<strong>in</strong>dicatie. Zijn jeugd verloopt moeilijk<br />
en turbulent. Zijn ou<strong>de</strong>rs schei<strong>de</strong>n als hij nog zeer jong is en moe<strong>de</strong>r houdt va<strong>de</strong>r b<strong>uit</strong>en<br />
beeld. Harmens moe<strong>de</strong>r kan <strong>de</strong> opvoed<strong>in</strong>g <strong>niet</strong> aan, waardoor Harmen terecht komt <strong>in</strong> een<br />
circ<strong>uit</strong> van <strong>uit</strong>huisplaats<strong>in</strong>gen, pleeggez<strong>in</strong>nen, tij<strong>de</strong>lijke crisisplaatsen <strong>in</strong> <strong>de</strong> jeugdzorg en<br />
diverse scholen voor speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>.<br />
Dan gaat Harmen bij zijn va<strong>de</strong>r en stiefmoe<strong>de</strong>r wonen. De gez<strong>in</strong>svoogd stelt hierbij als<br />
voorwaar<strong>de</strong> dat er een school voor hem gevon<strong>de</strong>n wordt. Dankzij <strong>de</strong> meer stabiele<br />
thuissituatie is er nu goed met Harmen te praten, en houdt hij zich aan gemaakte afspraken.<br />
Harmen wil graag naar het praktijk<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en <strong>de</strong>nkt aan een opleid<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> horeca.<br />
Harmens va<strong>de</strong>r heeft al veel scholen <strong>in</strong> <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g bena<strong>de</strong>rd, maar krijgt steeds een<br />
afwijzen<strong>de</strong> reactie. De ene school zegt dat Harmen te slim is en <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re geeft aan<br />
Harmen <strong>niet</strong> <strong>de</strong> structuur te kunnen bie<strong>de</strong>n die hij nodig heeft.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent bespreekt <strong>de</strong> wensen en mogelijkhe<strong>de</strong>n met Harmen, zijn va<strong>de</strong>r en<br />
stiefmoe<strong>de</strong>r. Zij v<strong>in</strong>dt een school voor praktijk<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> die Harmen een kans wil geven en<br />
overlegt met een lid van <strong>de</strong> toelat<strong>in</strong>gscommissie en <strong>de</strong> directeur van <strong>de</strong> school over een<br />
observatieplaats<strong>in</strong>g. Ook regelt zij leerl<strong>in</strong>genvervoer met <strong>de</strong> gemeente.<br />
Harmen wordt getoetst om ervoor te zorgen dat hij op een goed niveau kan <strong>in</strong>stromen; hij<br />
krijgt twee maan<strong>de</strong>n <strong>de</strong> gelegenheid te laten zien of hij het niveau aan kan. De school<br />
maakt dui<strong>de</strong>lijk zich verantwoor<strong>de</strong>lijk te voelen voor het welslagen. <strong>Als</strong> het onverhoopt<br />
<strong>niet</strong> lukt met Harmen, zal <strong>de</strong> school helpen zoeken naar an<strong>de</strong>re mogelijkhe<strong>de</strong>n.<br />
Het netwerk van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent en haar onafhankelijke <strong>de</strong>skundigheid blijken van<br />
doorslaggevend belang bij het oplossen van Harmens probleem.<br />
Een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent kan <strong>in</strong> <strong>de</strong>rgelijke situaties vaak meer bereiken dan ou<strong>de</strong>rs, omdat<br />
hij of zij <strong>de</strong> juiste wegen weet te bewan<strong>de</strong>len, netwerkcontacten kan aanspreken en <strong>de</strong><br />
mogelijkhe<strong>de</strong>n van het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>veld goed kent.<br />
-26-
CASUS: Plaats<strong>in</strong>gsproblematiek (toelat<strong>in</strong>g) regulier VO (<strong>in</strong>cl. LWOO en PRO)<br />
Mart<strong>in</strong>, een 15-jarige jongen, maakt thuis veel conflicten en agressie mee, kent perio<strong>de</strong>n<br />
zon<strong>de</strong>r <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> of dagbested<strong>in</strong>g, heeft <strong>de</strong> zorg voor zijn moe<strong>de</strong>r en probeert zichzelf te<br />
handhaven. Deze onveilige, ongestructureer<strong>de</strong> en stressvolle thuissituatie <strong>uit</strong> zich <strong>in</strong><br />
probleemgedrag, ook op school. Daardoor komt hij terecht <strong>in</strong> een behan<strong>de</strong>lcentrum <strong>in</strong><br />
comb<strong>in</strong>atie met een cluster 4-school. Mart<strong>in</strong> zit <strong>in</strong> <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> van het VMBO-t, ontwikkelt<br />
zich positief, is slim, vrien<strong>de</strong>lijk, open, behulpzaam en gemotiveerd <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas. Hij straalt<br />
zelfverzekerdheid <strong>uit</strong> naar zijn me<strong>de</strong>leerl<strong>in</strong>gen. Gedragsproblemen komen al langere tijd<br />
nauwelijks meer voor.<br />
Mart<strong>in</strong> mag nu van<strong>uit</strong> het behan<strong>de</strong>lcentrum terug naar huis, op voorwaar<strong>de</strong> dat er een<br />
school voor hem gevon<strong>de</strong>n wordt. Hij is al eens eer<strong>de</strong>r naar huis gegaan, maar zon<strong>de</strong>r<br />
<strong>uit</strong>zicht op schoolplaats<strong>in</strong>g. Het lukte zijn gez<strong>in</strong>svoogd toen <strong>niet</strong> een VO-school te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n.<br />
Nu zijn <strong>de</strong> gez<strong>in</strong>svoogd en <strong>de</strong> behan<strong>de</strong>lend orthopedagoog weer naarstig op zoek naar een<br />
school voor Mart<strong>in</strong>.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De betrokkenen hebben het gevoel steeds tegen muren op te lopen. Zij kennen <strong>de</strong> wegen<br />
<strong>niet</strong> en zien daardoor geen <strong>in</strong>gangen. De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent mobiliseert alle betrokkenen<br />
om gezamenlijk VO-scholen te bena<strong>de</strong>ren.<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent begrijpt dat VO-scholen huiverig kunnen zijn om een leerl<strong>in</strong>g met<br />
een behan<strong>de</strong>lverle<strong>de</strong>n, zon<strong>de</strong>r <strong>rugzak</strong> (cluster 4), toe te laten. Hij wijst erop dat een<br />
f<strong>in</strong>anciële stimulans (het is na <strong>de</strong> teldatum) en waar<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g van<strong>uit</strong> betrokken organisaties<br />
prikkels kunnen zijn voor een VO-school om Mart<strong>in</strong> aan te nemen.<br />
Het Zorgloket VO, dat samenwerkt met het REC, brengt een formeel advies <strong>uit</strong>: het<br />
regulier VO is een geschikte omgev<strong>in</strong>g voor Mart<strong>in</strong>. Eventueel kan hij via een tij<strong>de</strong>lijke<br />
plaats<strong>in</strong>g <strong>in</strong> een 'trajectklas' aan <strong>de</strong> nieuwe situatie wennen. Hoewel het advies <strong>niet</strong> b<strong>in</strong><strong>de</strong>nd<br />
is, helpt het om aan scholen aan te tonen dat een cluster<strong>in</strong>dicatie <strong>niet</strong> nodig is.<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent weet met <strong>de</strong> af<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g leerplicht van <strong>de</strong> gemeente te regelen dat<br />
Mart<strong>in</strong> voorgedragen wordt bij <strong>de</strong> centrale <strong>in</strong>takecommissie voor<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>opvangvoorzien<strong>in</strong>gen. Daardoor kan Mart<strong>in</strong> drie maan<strong>de</strong>n ter overbrugg<strong>in</strong>g<br />
geplaatst wor<strong>de</strong>n. Leerplicht stelt een aantal voorwaar<strong>de</strong>n, maar is bereid <strong>de</strong> kosten voor<br />
haar reken<strong>in</strong>g te nemen.<br />
Voorlopig blijft Mart<strong>in</strong> <strong>in</strong> het behan<strong>de</strong>lcentrum. <strong>Als</strong> zijn verblijf daar (toch) beë<strong>in</strong>digd<br />
wordt, is plaats<strong>in</strong>g <strong>in</strong> een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>opvangvoorzien<strong>in</strong>g aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong>, zo luidt het advies van<br />
<strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent. Geduren<strong>de</strong> die overbrugg<strong>in</strong>gsperio<strong>de</strong> kan <strong>de</strong> gez<strong>in</strong>svoogd dan<br />
samen met <strong>de</strong> leerplichtambtenaar en het samenwerk<strong>in</strong>gsverband VO naar een geschikte<br />
school zoeken. Daarbij kunnen partijen her<strong>in</strong>nerd wor<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> nu gedane toezegg<strong>in</strong>gen,<br />
en kan bezien wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong> hoeverre f<strong>in</strong>anciële mid<strong>de</strong>len van het behan<strong>de</strong>lcentrum<br />
overgeheveld kunnen wor<strong>de</strong>n naar <strong>de</strong> VO-school.<br />
<strong>Als</strong> het zo ver is, dient ook <strong>in</strong>tensieve gez<strong>in</strong>sbegeleid<strong>in</strong>g geregeld te wor<strong>de</strong>n.<br />
-27-
CASUS: Plaats<strong>in</strong>gsproblematiek (toelat<strong>in</strong>g) SO en VSO<br />
Ayd<strong>in</strong> is een jongen van 10 jaar met autisme die op een cluster 4-school zit, nadat <strong>de</strong><br />
reguliere school hem daar had aangemeld met forse gedragsproblemen. Die problemen<br />
blijken goed hanteerbaar b<strong>in</strong>nen <strong>de</strong> gestructureer<strong>de</strong> sett<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> cluster 4-school. Wel<br />
wordt <strong>in</strong> het eerste jaar dui<strong>de</strong>lijk dat Ayd<strong>in</strong> een behoorlijke achterstand <strong>in</strong> <strong>de</strong> leerstof heeft.<br />
Specifieke coach<strong>in</strong>g daarop blijkt <strong>niet</strong> voldoen<strong>de</strong>. Het vermoe<strong>de</strong>n dat Ayd<strong>in</strong> het niveau <strong>niet</strong><br />
aan kan wordt bevestigd door een IQ-test. Ayd<strong>in</strong> heeft een IQ van 54.<br />
De school bespreekt met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs een overplaats<strong>in</strong>g naar een cluster 3-school (met als<br />
specialisme autisme). De ou<strong>de</strong>rs zijn het daar <strong>niet</strong> mee eens en weigeren me<strong>de</strong>werk<strong>in</strong>g. De<br />
school probeert herhaal<strong>de</strong>lijk tot een oploss<strong>in</strong>g te komen.<br />
Ten slotte schakelt <strong>de</strong> school een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent <strong>in</strong> om voor <strong>de</strong>ze patstell<strong>in</strong>g een<br />
oploss<strong>in</strong>g te creëren.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent bespreekt het probleem met <strong>de</strong> school. Zij bena<strong>de</strong>rt <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs, maar<br />
die hou<strong>de</strong>n contact af en reageren <strong>niet</strong> op telefoontjes en brieven.<br />
Uite<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk wordt op <strong>in</strong>itiatief van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent met alle partijen schriftelijk een<br />
concrete afspraak gemaakt voor een gesprek. De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent zal het overleg<br />
voorzitten. De ou<strong>de</strong>rs wor<strong>de</strong>n nadrukkelijk <strong>uit</strong>genodigd, waarbij wordt aangegeven dat hun<br />
men<strong>in</strong>g zeer belangrijk is. Bei<strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs komen naar het gesprek, en zij krijgen alle ruimte<br />
om hun visie naar voren te brengen. Ook <strong>de</strong> school verwoordt hun zorg en, heel belangrijk,<br />
ook hun onmacht <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze kwestie. Er is begrip voor het standpunt van <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en zij<br />
krijgen steun toegezegd.<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent doet een concreet voorstel om tot een oploss<strong>in</strong>g te komen, namelijk<br />
plaats<strong>in</strong>g op <strong>de</strong> cluster 3-school. Me<strong>de</strong> omdat zij een onafhankelijke en onpartijdige rol<br />
vervult, accepteren alle betrokkenen haar voorstel. Er kunnen meteen afspraken gemaakt<br />
wor<strong>de</strong>n, omdat <strong>de</strong> directeur van <strong>de</strong> cluster 3-school ook bij het overleg aanwezig is.<br />
De situatie biedt weer perspectief en is overzichtelijk gemaakt. Hoewel <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs nog<br />
steeds moeite hebben met <strong>de</strong> overstap, zijn zij tevre<strong>de</strong>n met <strong>de</strong> <strong>uit</strong>e<strong>in</strong><strong>de</strong>lijke gang van<br />
zaken. Ayd<strong>in</strong> start dan ook vrij snel na dit overleg op <strong>de</strong> cluster 3-school.<br />
Voor ou<strong>de</strong>rs is het soms moeilijk hun k<strong>in</strong>d <strong>de</strong> overstap te laten maken van een cluster 4school<br />
naar een cluster 3-school. Begrip voor en steun aan <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs, perspectief bie<strong>de</strong>n en<br />
dui<strong>de</strong>lijke afspraken maken helpen vaak om ou<strong>de</strong>rs een <strong>de</strong>rgelijke stap te doen accepteren.<br />
-28-
CASUS: Plaats<strong>in</strong>gsproblematiek (toelat<strong>in</strong>g) SO en VSO<br />
Hanna is 12 jaar oud. Omdat ze slecht hoort zit ze op een cluster 2-SO-school. Deze school<br />
vermoedt psychiatrische problematiek bij Hanna en adviseert een cluster 4-<strong>in</strong>dicatie aan te<br />
vragen. Inmid<strong>de</strong>ls zit Hanna thuis.<br />
Hanna krijgt een cluster 4-beschikk<strong>in</strong>g. Het REC stelt een dagbehan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g <strong>in</strong> comb<strong>in</strong>atie<br />
met VSO voor. Hanna en haar moe<strong>de</strong>r gaan kijken, maar voelen er <strong>niet</strong>s voor. Zij wijzen<br />
behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> hand; therapie is wel bespreekbaar.<br />
Hanna wil graag naar school, bij voorkeur naar een <strong>niet</strong> al te grote reguliere VO-school<br />
(HAVO-niveau) <strong>in</strong> <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent spreekt <strong>uit</strong>gebreid met Hanna en haar moe<strong>de</strong>r en leest het dossier.<br />
Hanna gaat veel <strong>in</strong> discussie en kan daar<strong>in</strong> dw<strong>in</strong>gend zijn. Ze is ook obsessief <strong>in</strong> haar<br />
gedrag en lijkt <strong>in</strong> verschillen<strong>de</strong> realiteiten te leven. De broer van Hanna zit op een Vrije<br />
School voor voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. Met <strong>in</strong>stemm<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rzoekt <strong>de</strong><br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent of plaats<strong>in</strong>g op <strong>de</strong>ze school een optie is, aangevuld met therapie door<br />
een k<strong>in</strong><strong>de</strong>r- en jeugdpsychiater. Na overleg met <strong>de</strong> leerplichtambtenaar wordt <strong>de</strong>ze<br />
mogelijkheid terzij<strong>de</strong> geschoven: <strong>de</strong> leerplichtambtenaar kent het meisje en is van men<strong>in</strong>g<br />
dat <strong>de</strong> psychische toestand van Hanna op dit moment <strong>niet</strong> toestaat dat zij naar een reguliere<br />
VO-school gaat.<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent bespreekt dit met <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r en adviseert haar Hanna bij het CCE<br />
aan te mel<strong>de</strong>n. Daar kan een second op<strong>in</strong>ion gevraagd wor<strong>de</strong>n over <strong>de</strong> behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g en/of<br />
therapie, en kunnen han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsadviezen verkregen wor<strong>de</strong>n waarmee Hanna alvast naar een<br />
cluster 4 VSO-school kan.<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent helpt <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r met <strong>de</strong> aanmeld<strong>in</strong>g bij het CCE en heeft contact<br />
met diverse <strong>in</strong>stanties. Hij polst een VSO cluster 4-school, waar meer leerl<strong>in</strong>gen zitten met<br />
han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsadviezen van het CCE. De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent gaat met <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r en Hanna<br />
mee naar het kennismak<strong>in</strong>gsgesprek bij <strong>de</strong>ze school. De VSO-school, die diplomagericht<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> biedt op HAVO/VWO-niveau, laat Hanna toe, lopen<strong>de</strong> het CCE-on<strong>de</strong>rzoek.<br />
Hanna gaat er graag naar toe.<br />
Scholen kunnen via <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs een beroep doen op on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g door het Centrum voor<br />
Consultatie en Expertise (CCE) als er vragen zijn rond gedragsproblemen en psychiatrische<br />
problematiek van leerl<strong>in</strong>gen, en als zij behoefte hebben aan han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsadviezen.<br />
-29-
CASUS: Plaats<strong>in</strong>gsproblematiek (toelat<strong>in</strong>g) SO en VSO<br />
Joost is een 14-jarige jongen met epilepsie. Hij zit op een ZMLK-school, maar wordt voor<br />
observatie en behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g opgenomen op een observatieaf<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g voor jongeren. Daar volgt<br />
hij tij<strong>de</strong>lijk <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> op een cluster 3-school. Het verblijf aldaar is gekoppeld aan <strong>de</strong><br />
observatieperio<strong>de</strong>. Na enige tijd krijgt zijn moe<strong>de</strong>r te horen dat Joost <strong>uit</strong>behan<strong>de</strong>ld is. Joost<br />
heeft een medicamenteuze therapieresistente epilepsievorm, maar <strong>de</strong> epilepsie is <strong>in</strong>mid<strong>de</strong>ls<br />
zodanig on<strong>de</strong>r controle dat hij nagenoeg zon<strong>de</strong>r schoolverzuim <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> heeft kunnen<br />
volgen geduren<strong>de</strong> <strong>de</strong> behan<strong>de</strong>lperio<strong>de</strong>. Aanvalsvrij is Joost <strong>niet</strong>, ondanks diverse<br />
medicatiewissel<strong>in</strong>gen. Ook <strong>in</strong> <strong>de</strong> toekomst zal hij nog aanvallen hebben.<br />
Omdat Joost <strong>uit</strong>behan<strong>de</strong>ld is kan hij <strong>niet</strong> op <strong>de</strong>ze cluster 3-school blijven en zou hij weer<br />
naar zijn ou<strong>de</strong> ZMLK-school moeten. Die wil Joost echter <strong>niet</strong> terugnemen, omdat zij<br />
onvoldoen<strong>de</strong> ervar<strong>in</strong>g heeft met epilepsie. De ernst van <strong>de</strong> aanvallen gaf <strong>de</strong>stijds zeer veel<br />
onrust op school. Er dreigt een thuiszitsituatie te ontstaan voor Joost.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De moe<strong>de</strong>r krijgt al on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g van een consulent van MEE, die voor haar <strong>de</strong> contacten<br />
coörd<strong>in</strong>eert tussen <strong>de</strong> diverse <strong>in</strong>stanties die betrokken zijn bij Joost.<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent stemt zijn werkzaamhe<strong>de</strong>n met <strong>de</strong> MEE-consulent af. Hij legt<br />
contact met <strong>de</strong> observatieaf<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g, <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> cluster 3-scholen, <strong>de</strong> leerplichtambtenaar en <strong>de</strong><br />
GGD-arts. On<strong>de</strong>rzocht wordt of an<strong>de</strong>re ZML-scholen <strong>in</strong> <strong>de</strong> regio bereid zijn om Joost op te<br />
vangen. Tot er een school gevon<strong>de</strong>n is kan Joost nog op <strong>de</strong> cluster 3-school blijven.<br />
Een aantal ZML-scholen heeft mogelijkhe<strong>de</strong>n voor opvang, maar <strong>de</strong> een is te ver weg en <strong>de</strong><br />
an<strong>de</strong>r heeft een wachtlijst. De moe<strong>de</strong>r wil het liefst dat haar zoon naar een ZML-school <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> buurt gaat, zodat zij <strong>in</strong> geval van calamiteiten snel ter plekke kan zijn.<br />
Uite<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk is een Vrije School bereid om Joost toe te laten, on<strong>de</strong>r voorwaar<strong>de</strong> dat er extra<br />
begeleid<strong>in</strong>g komt bij zwemmen en gym. Dit wordt door <strong>de</strong> consulent van MEE geregeld,<br />
waarna Joost daar terecht kan, tot tevre<strong>de</strong>nheid van zijn moe<strong>de</strong>r en hemzelf.<br />
Goe<strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>g en afstemm<strong>in</strong>g tussen verschillen<strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>- en zorg<strong>in</strong>stanties<br />
lei<strong>de</strong>n vaak tot een succesvolle oploss<strong>in</strong>g van het probleem. Een breed netwerk is een<br />
belangrijke tool voor <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten.<br />
-30-
2.3 Tips en <strong>in</strong>formatie plaats<strong>in</strong>gsproblematiek<br />
• Door on<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>ge afspraken bemoeilijken VO-scholen soms plaats<strong>in</strong>g op an<strong>de</strong>re scholen<br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> regio. Daardoor slagen <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten er <strong>niet</strong> altijd <strong>in</strong> een VO-school <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
buurt te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n voor <strong>de</strong> zorgleerl<strong>in</strong>g. Positief zijn <strong>de</strong> voorbeel<strong>de</strong>n waarbij REC's en VOsamenwerk<strong>in</strong>gsverban<strong>de</strong>n<br />
samen <strong>in</strong> bovenschoolse projecten oploss<strong>in</strong>gen op maat<br />
hebben gecreëerd.<br />
• <strong>Als</strong> een leerl<strong>in</strong>g met een <strong>in</strong>dicatie <strong>niet</strong> toegelaten wordt op <strong>de</strong> VO-school naar keuze en<br />
<strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs zijn het daar <strong>niet</strong> mee eens, dan adviseert <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs <strong>de</strong><br />
school te vragen haar besliss<strong>in</strong>g om <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g <strong>niet</strong> toe te laten, schriftelijk aan hen te<br />
bevestigen met vermeld<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> re<strong>de</strong>nen. <strong>Als</strong> <strong>de</strong> school dit weigert, wordt<br />
geadviseerd hier schriftelijk om te vragen. Een toelat<strong>in</strong>gsbesliss<strong>in</strong>g is een voor beroep<br />
en bezwaar vatbare beschikk<strong>in</strong>g die aan een aantal basiseisen dient te voldoen. Ou<strong>de</strong>rs<br />
kunnen dus bezwaar maken bij het bevoegd gezag (het schoolbestuur) als een school<br />
een k<strong>in</strong>d met een <strong>in</strong>dicatie <strong>niet</strong> toelaat. De besliss<strong>in</strong>g moet dan door het bevoegd gezag<br />
heroverwogen wor<strong>de</strong>n. In het heroverweg<strong>in</strong>gsbesl<strong>uit</strong> van het bevoegd gezag moet het<br />
volgen<strong>de</strong> staan: een <strong>de</strong>ug<strong>de</strong>lijke motiver<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> afwijz<strong>in</strong>g, <strong>de</strong> ontvankelijkheid, <strong>de</strong><br />
bevoegdheid en <strong>de</strong> gegrondheid. Het heroverweg<strong>in</strong>gsbesl<strong>uit</strong> van het bevoegd gezag kan<br />
ter toets<strong>in</strong>g aan <strong>de</strong> rechter wor<strong>de</strong>n voorgelegd, eventueel <strong>in</strong> een voorlopige<br />
voorzien<strong>in</strong>gsprocedure. Een rechter zal een beschikk<strong>in</strong>g op <strong>de</strong> 'regelen <strong>de</strong>r kunst'<br />
beoor<strong>de</strong>len.<br />
• An<strong>de</strong>rs dan ou<strong>de</strong>rs of voog<strong>de</strong>n soms <strong>de</strong>nken, kan <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><strong>in</strong>spectie scholen <strong>niet</strong><br />
verplichten om een leerl<strong>in</strong>g toe te laten.<br />
• Scholen dienen zelf een besliss<strong>in</strong>g te nemen over toelat<strong>in</strong>g, en moeten zich <strong>niet</strong> laten<br />
lei<strong>de</strong>n door het advies van een an<strong>de</strong>re school! Alleen omdat een collega-school <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>g afwijst, is geen afwijz<strong>in</strong>gsgrond.<br />
• In pr<strong>in</strong>cipe mag een school een contract opstellen met aanvullen<strong>de</strong> voorwaar<strong>de</strong>n voor<br />
plaats<strong>in</strong>g. Dit contract is echter <strong>niet</strong> rechtsgeldig. Ou<strong>de</strong>rs zijn ook <strong>niet</strong> verplicht dit<br />
contract te tekenen. Een contract over toelat<strong>in</strong>g is geen han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan!<br />
• Gelei<strong>de</strong>lijke <strong>in</strong>strom<strong>in</strong>g van een leerl<strong>in</strong>g op school geeft soms een grotere kans op een<br />
succesvolle plaats<strong>in</strong>g.<br />
• Een leerl<strong>in</strong>g kan <strong>niet</strong> <strong>uit</strong>geschreven wor<strong>de</strong>n voordat er een an<strong>de</strong>re school gevon<strong>de</strong>n is<br />
die <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g <strong>in</strong>schrijft.<br />
-31-
• Leerl<strong>in</strong>gen <strong>uit</strong> het PO en het VO die m<strong>in</strong>stens vier weken thuiszitten zon<strong>de</strong>r <strong>uit</strong>zicht op<br />
een schoolplaats<strong>in</strong>g, en die geen <strong>in</strong>dicatie hebben of <strong>in</strong> een <strong>in</strong>dicatietraject zitten,<br />
kunnen via Herstart 21 een <strong>in</strong>tensief programma volgen van maximaal <strong>de</strong>rtien weken. In<br />
die perio<strong>de</strong> wordt bezien welke school het beste <strong>past</strong> bij <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g, en kan hij of zij<br />
weer wennen aan het schoolritme. Herstart wordt <strong>uit</strong>gevoerd via <strong>de</strong> Regionale<br />
Expertisecentra (REC) en <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>gen volgen meestal ook <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> op een RECschool.<br />
Een leerl<strong>in</strong>g kan alleen via een leerplichtambtenaar <strong>de</strong>elnemen aan Herstart.<br />
• Scholen zijn vrij om <strong>in</strong> bepaal<strong>de</strong> situaties <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>metho<strong>de</strong>s <strong>in</strong> te kopen, on<strong>de</strong>r<br />
voorwaar<strong>de</strong> dat het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> op school gevolgd wordt. Het gaat hierbij om digitaal<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> of modules van <strong>de</strong> Wereldschool.<br />
• Preventieve ambulante begeleid<strong>in</strong>g (PAB) is <strong>in</strong> een aantal gevallen raadzaam, net als <strong>de</strong><br />
an<strong>de</strong>re vormen van ambulante begeleid<strong>in</strong>g, gericht op <strong>de</strong> leerkracht en <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>gcoörd<strong>in</strong>ator. De AB-contacten met ou<strong>de</strong>rs zijn <strong>in</strong>formatief en soms adviserend<br />
van aard, maar nooit hulpverlenend. Op grond van <strong>de</strong> hulpvraag van <strong>de</strong> school en <strong>de</strong><br />
over <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g verzamel<strong>de</strong> <strong>in</strong>formatie wordt gezamenlijk een begeleid<strong>in</strong>gsplan<br />
opgesteld waar<strong>in</strong> alle acties opgenomen wor<strong>de</strong>n (klassenobservaties, vi<strong>de</strong>obegeleid<strong>in</strong>g,<br />
opstellen van han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan etc.). Preventieve Ambulante Begeleid<strong>in</strong>g moet via een<br />
aanvraagformulier bij het REC wor<strong>de</strong>n aangevraagd. De aanvraag moet aan een aantal<br />
criteria voldoen. Er zijn kosten aan verbon<strong>de</strong>n die bij het betreffen<strong>de</strong> REC opgevraagd<br />
kunnen wor<strong>de</strong>n.<br />
• On<strong>de</strong>rwijsconsulenten wijzen scholen erop dat <strong>rugzak</strong>gel<strong>de</strong>n al kunnen wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong>gezet,<br />
ook al is <strong>de</strong> ambulante begeleid<strong>in</strong>g nog <strong>niet</strong> opgestart.<br />
• Voor sommige leerl<strong>in</strong>gen kunnen (tij<strong>de</strong>lijk) aange<strong>past</strong>e schooltij<strong>de</strong>n nodig zijn. Het is<br />
raadzaam dit bij <strong>de</strong> leerplichtambtenaar te mel<strong>de</strong>n. Denk ook aan een aange<strong>past</strong><br />
lesrooster (met time-out mogelijkhe<strong>de</strong>n) of aan extra han<strong>de</strong>n <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas (bijvoorbeeld<br />
shadow, buddy)!<br />
• Soms kan een gastleerl<strong>in</strong>gschap een open<strong>in</strong>g bie<strong>de</strong>n <strong>in</strong> afwacht<strong>in</strong>g van een <strong>in</strong>dicatie. De<br />
school en <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs kunnen afspreken dat <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g voor een bepaal<strong>de</strong> perio<strong>de</strong><br />
gastleerl<strong>in</strong>g wordt. De opgedane ervar<strong>in</strong>g met <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g kan een school over <strong>de</strong> streep<br />
trekken om hem <strong>in</strong> te schrijven.<br />
• Proefplaats<strong>in</strong>g op een basisschool of SBAO wordt soms aangera<strong>de</strong>n als door<br />
omstandighe<strong>de</strong>n <strong>niet</strong> dui<strong>de</strong>lijk is wat <strong>de</strong> juiste schoolplek voor <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g is. Tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong><br />
proefplaats<strong>in</strong>g wordt on<strong>de</strong>rzocht wat een goe<strong>de</strong> plaats is voor <strong>de</strong> betreffen<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g.<br />
21 Voor meer <strong>in</strong>formatie over Herstart zie www.wecraad.nl.<br />
-32-
• Voor k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren die door omstandighe<strong>de</strong>n (tij<strong>de</strong>lijk) geen <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> kunnen volgen, kan<br />
(tij<strong>de</strong>lijk) ontheff<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> leerplicht wor<strong>de</strong>n aangevraagd bij Burgemeester en<br />
Wethou<strong>de</strong>rs van <strong>de</strong> gemeente waar <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g staat <strong>in</strong>geschreven. De<br />
leerplichtambtenaar vervult hierbij een belangrijke adviseren<strong>de</strong> rol. Omstandighe<strong>de</strong>n<br />
kunnen zijn dat een leerl<strong>in</strong>g vanwege lichamelijke of psychische re<strong>de</strong>nen <strong>niet</strong> <strong>in</strong> staat is<br />
geheel of ge<strong>de</strong>eltelijk <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> te volgen (artikel 5a van <strong>de</strong> Leerplichtwet) of dat er om<br />
godsdienstige of levensbeschouwelijke re<strong>de</strong>nen bezwaar is tegen het aangebo<strong>de</strong>n<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (artikel 5b van <strong>de</strong> Leerplichtwet). De vrijstell<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het ka<strong>de</strong>r van artikel 5a<br />
wordt verleend door <strong>de</strong> leerplichtambtenaar van <strong>de</strong> gemeente waar <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g woont.<br />
• On<strong>de</strong>rwijsconsulenten kunnen ou<strong>de</strong>rs <strong>in</strong>formeren over an<strong>de</strong>re (bijzon<strong>de</strong>re) scholen,<br />
zoals Daltonscholen, Montessorischolen en Vrije Scholen. Daar wordt an<strong>de</strong>rs tegen<br />
leerl<strong>in</strong>gen aangekeken en als er een overeenkomst is tussen <strong>de</strong> visie van <strong>de</strong> school en<br />
die van <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en leerl<strong>in</strong>g, kan <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g daar <strong>in</strong>stromen.<br />
• Een <strong>in</strong>dicatie voor speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>, afgegeven door <strong>de</strong> CvI, geeft <strong>niet</strong> automatisch<br />
recht op een plaats <strong>in</strong> het SBAO, LWOO of PRO. Hiervoor is óók een beschikk<strong>in</strong>g<br />
nodig van respectievelijk <strong>de</strong> PCL en <strong>de</strong> RVC-VO.<br />
• Bij terugplaats<strong>in</strong>g van een leerl<strong>in</strong>g van een speciale school naar een reguliere school is<br />
nog één jaar 'terugplaats<strong>in</strong>gs-ambulante-begeleid<strong>in</strong>g' mogelijk (TAB). Scholen<br />
ontvangen gel<strong>de</strong>n voor ambulante begeleid<strong>in</strong>g voor leerl<strong>in</strong>gen die <strong>in</strong> het voorafgaan<strong>de</strong><br />
jaar waren toegelaten tot een school voor (V)SO, en die wor<strong>de</strong>n teruggeplaatst naar het<br />
regulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>, zon<strong>de</strong>r dat voor hen nog een leerl<strong>in</strong>ggebon<strong>de</strong>n budget beschikbaar<br />
is. Dit geldt dus <strong>niet</strong> voor leerl<strong>in</strong>gen die van<strong>uit</strong> <strong>de</strong> plaatsbekostig<strong>in</strong>g (resi<strong>de</strong>ntiële<br />
plaatsen) <strong>de</strong> school verlaten en naar het regulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> gaan.<br />
• De huidige symbiose-regel<strong>in</strong>g maakt het mogelijk dat een leerl<strong>in</strong>g die <strong>in</strong>geschreven<br />
staat <strong>in</strong> het (V)SO, een <strong>de</strong>el van het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> volgt <strong>in</strong> het basis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (PO), het<br />
speciale basis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (SBAO), het VO of het MBO. Hoe <strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>g vorm<br />
wordt gegeven bepalen <strong>de</strong> scholen zelf. Zij leggen dit vast <strong>in</strong> een schriftelijke<br />
overeenkomst. Via <strong>de</strong> symbiose-regel<strong>in</strong>g kunnen k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> beschermen<strong>de</strong><br />
paraplu van het speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> wennen <strong>in</strong> het regulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>.<br />
-33-
• On<strong>de</strong>rwijsconsulenten kunnen vrijwel geen, of alleen <strong>in</strong>direct, <strong>in</strong>vloed <strong>uit</strong>oefenen op<br />
problematiek die te herlei<strong>de</strong>n is tot bijvoorbeeld wachtlijsten, huisvest<strong>in</strong>g, menskracht<br />
(<strong>de</strong>skundigheid), tekort aan 1e graads docenten voor HAVO/VWO en gebrek aan<br />
vaklokalen. Een school kan <strong>niet</strong> leerl<strong>in</strong>gen blijven weigeren met het argument van<br />
wachtlijsten. Wachtlijsten dienen opgelost te wor<strong>de</strong>n, al dan <strong>niet</strong> <strong>in</strong> samenwerk<strong>in</strong>g met<br />
<strong>de</strong> an<strong>de</strong>re scholen van het REC of het samenwerk<strong>in</strong>gsverband. Wachtlijsten van langer<br />
dan drie jaar wijzen doorgaans op managementproblemen bij <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen.<br />
De twee belangrijkste re<strong>de</strong>nen voor wachtlijsten zijn gebrek aan huisvest<strong>in</strong>g en<br />
onvoldoen<strong>de</strong> geschikt of bevoegd personeel. Huisvest<strong>in</strong>gsproblemen dienen met het<br />
gemeentebestuur opgelost te wor<strong>de</strong>n. De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>wetten geven hiervoor procedures<br />
aan, met name van belang wanneer gemeenten onwillig zijn. Schoolbesturen die nalaten<br />
<strong>de</strong> procedure te volgen, en die geen aanvraag bij <strong>de</strong> gemeente <strong>in</strong>dienen, zijn er me<strong>de</strong> <strong>de</strong><br />
oorzaak van dat wachtlijsten <strong>niet</strong> verdwijnen.<br />
Het probleem van onvoldoen<strong>de</strong> geschikt of bevoegd personeel dient permanente<br />
aandacht te hebben <strong>in</strong> het ka<strong>de</strong>r van a<strong>de</strong>quaat personeelsbeleid.<br />
• Een persoonsgebon<strong>de</strong>n budget (PGB) kan wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong>gezet <strong>in</strong> een<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>/zorgarrangement. Uit het PGB kan, als <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs daarmee <strong>in</strong>stemmen,<br />
bijvoorbeeld een begelei<strong>de</strong>r (of shadow, buddy of coach genoemd) wor<strong>de</strong>n betaald.<br />
Deze begelei<strong>de</strong>r is leerl<strong>in</strong>gon<strong>de</strong>rsteunend - níet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>on<strong>de</strong>rsteunend - aanwezig.<br />
-34-
3. BEST PRACTICES: SCHORSING EN VERWIJDERING (THUISZITTERS)<br />
Wij zijn gebeld door <strong>de</strong> school met <strong>de</strong> me<strong>de</strong><strong>de</strong>l<strong>in</strong>g dat wij voor ons k<strong>in</strong>d een an<strong>de</strong>re school<br />
moeten zoeken. Kan dat zo maar?<br />
Vorig jaar had onze zoon een fantastische leerkracht. Dit jaar gaat het steeds mis. Paniek,<br />
angst etc. De AB'er weet er <strong>niet</strong> goed raad mee. Wat moeten we?<br />
Mijn zoon is geschorst en <strong>de</strong> school wil <strong>de</strong> schors<strong>in</strong>g nu verlengen. Kan dat?<br />
We hebben een leerl<strong>in</strong>g die een gevaar is voor zijn me<strong>de</strong>leerl<strong>in</strong>gen, maar zijn ou<strong>de</strong>rs v<strong>in</strong><strong>de</strong>n<br />
dat er <strong>niet</strong>s aan <strong>de</strong> hand is. Wat kunnen we doen?<br />
Er is geen her<strong>in</strong>dicatie afgegeven voor mijn k<strong>in</strong>d en <strong>de</strong> VSO-school wil hem nu verwij<strong>de</strong>ren.<br />
Wat nu?<br />
Mijn k<strong>in</strong>d gaat maar halve dagen naar school, omdat <strong>de</strong> school haar <strong>niet</strong> goed kan<br />
hanteren <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas. Maar zij zit toch <strong>niet</strong> voor <strong>niet</strong>s op het speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>?<br />
Ou<strong>de</strong>rs van an<strong>de</strong>re leerl<strong>in</strong>gen maken zich sterk om onze dochter van school te krijgen. De<br />
basisschool heeft daar wel oren naar; wij hou<strong>de</strong>n ons hart vast, omdat ze nu misschien van<br />
school moet.<br />
3.1 Schors<strong>in</strong>g en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g 22<br />
Schors<strong>in</strong>g en/of (dreigen<strong>de</strong>) verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g, zowel <strong>in</strong> het regulier basis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> als <strong>in</strong> het<br />
VO, zijn voor ou<strong>de</strong>rs en scholen re<strong>de</strong>nen om leerl<strong>in</strong>gen aan te mel<strong>de</strong>n bij <strong>de</strong><br />
On<strong>de</strong>rwijsconsulenten.<br />
De problematiek van sommige leerl<strong>in</strong>gen is zo complex, dat <strong>de</strong> school <strong>de</strong> veiligheid van <strong>de</strong><br />
an<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren <strong>niet</strong> meer kan garan<strong>de</strong>ren; het gaat <strong>de</strong> reguliere zorgstructuur van <strong>de</strong> school<br />
te boven, en <strong>de</strong> school is <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g liever kwijt dan rijk. Dit zet <strong>de</strong> communicatie tussen <strong>de</strong><br />
school en <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs, die hun k<strong>in</strong>d toch op <strong>de</strong> reguliere school willen hou<strong>de</strong>n, on<strong>de</strong>r druk.<br />
Leerkrachten <strong>in</strong> het regulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> hebben soms onvoldoen<strong>de</strong> kennis over <strong>de</strong> specifieke<br />
stoornis of handicap van een leerl<strong>in</strong>g. Met name <strong>in</strong> het VO ligt dit <strong>in</strong>gewikkeld omdat er<br />
veel vakdocenten zijn waar <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g (soms <strong>in</strong>ci<strong>de</strong>nteel) mee te maken krijgt. <strong>Als</strong> er geen<br />
oog is voor <strong>de</strong> specifieke kenmerken van een leerl<strong>in</strong>g en <strong>de</strong> daarbij behoren<strong>de</strong><br />
aandachtspunten <strong>in</strong> een lessituatie, kan dit tot escalatie lei<strong>de</strong>n.<br />
22 Zie voor <strong>de</strong> <strong>in</strong> dit hoofdstuk gebruikte afkort<strong>in</strong>gen bijlage I.<br />
-35-
Wat veel voorkomt is <strong>de</strong> zogenaam<strong>de</strong> <strong>in</strong>terne schors<strong>in</strong>g <strong>in</strong> verband met ongewenst gedrag<br />
van een leerl<strong>in</strong>g. Deze wordt <strong>niet</strong> formeel gemeld, zoals zou moeten volgens <strong>de</strong> schors<strong>in</strong>gs-<br />
en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>gsprocedure (zie paragraaf 3.3). Een voorbeeld is <strong>de</strong> vorm van schors<strong>in</strong>g<br />
waarbij <strong>de</strong> school zegt: 'Ga maar naar huis, dan zien we je morgen wel weer.' Er wordt geen<br />
gesprek met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g gevoerd over <strong>de</strong> mogelijke aanleid<strong>in</strong>g tot het<br />
ongewenste gedrag. In <strong>de</strong> praktijk blijkt dat hier <strong>de</strong> kiem ligt van escalatie van ongewenst<br />
gedrag.<br />
Het komt voor dat leerl<strong>in</strong>gen van school verwij<strong>de</strong>rd wor<strong>de</strong>n zon<strong>de</strong>r dat er een an<strong>de</strong>re school<br />
is gevon<strong>de</strong>n. Er is dan <strong>niet</strong> <strong>uit</strong>puttend gezocht naar <strong>passend</strong>e maatregelen, en er zijn geen<br />
alternatieve scholen aangebo<strong>de</strong>n waar <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g kan wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong>geschreven. Er ontstaat een<br />
thuiszitsituatie. De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent wordt door <strong>de</strong> school, <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs of <strong>de</strong><br />
leerplichtambtenaar gevraagd mee te zoeken naar een (tij<strong>de</strong>lijke) oploss<strong>in</strong>g of een<br />
overbrugg<strong>in</strong>g naar een permanent alternatief.<br />
Ook scholen voor speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> hebben te maken met schors<strong>in</strong>g en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g,<br />
omdat zij bij bepaal<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>gen tegen <strong>de</strong> grenzen van hun kunnen aanlopen. Dat blijkt<br />
vooral bij <strong>de</strong> opvang van leerl<strong>in</strong>gen met zeer ernstige en complexe gedragsproblematiek <strong>in</strong><br />
cluster 3 en 4. De (V)SO-scholen <strong>in</strong>vesteren vaak jarenlang <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze leerl<strong>in</strong>gen, maar<br />
ondanks on<strong>de</strong>rzoek na on<strong>de</strong>rzoek, <strong>in</strong>tensieve (dag)kl<strong>in</strong>ische behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g, therapieën en<br />
opvoed<strong>in</strong>gsadviezen aan ou<strong>de</strong>rs lukt het toch <strong>niet</strong>. Er ontstaat han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsverlegenheid, met<br />
irritatie en frustratie. Leerkrachten raken overspannen, of er zijn gewelds<strong>in</strong>ci<strong>de</strong>nten. Het<br />
gevoel dat alleen verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g van school en/of <strong>uit</strong>huisplaats<strong>in</strong>g <strong>de</strong> oploss<strong>in</strong>g is, overheerst.<br />
Een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent doet zijn best om <strong>de</strong> negatieve spiraal te doorbreken.<br />
Inci<strong>de</strong>nteel krijgen <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten te maken met het feit dat een k<strong>in</strong>d verwij<strong>de</strong>rd<br />
dreigt te wor<strong>de</strong>n van school als gevolg van het (agressieve of dreigen<strong>de</strong>) gedrag van een<br />
ou<strong>de</strong>r. De relatie tussen <strong>de</strong> school en <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>r is <strong>in</strong> die gevallen dusdanig verstoord, dat <strong>de</strong><br />
school <strong>niet</strong> ver<strong>de</strong>r wil met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>r van het k<strong>in</strong>d. Er is jurispru<strong>de</strong>ntie waarbij <strong>de</strong> school, bij<br />
<strong>in</strong> bezwaar gaan door <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>r, het gelijk krijgt.<br />
'Mijn enige belang is het belang van het k<strong>in</strong>d. Er moet een <strong>passend</strong>e plek komen! Ik heb<br />
bijvoorbeeld wel eens een overeenkomst opgesteld, waar<strong>in</strong> stond dat <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>r <strong>niet</strong> ver<strong>de</strong>r<br />
dan <strong>de</strong> voor<strong>de</strong>ur van <strong>de</strong> school mocht komen en dat er een <strong>in</strong>termediair zou zijn voor <strong>de</strong><br />
contacten met <strong>de</strong> school over <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g. De praktijk heeft <strong>uit</strong>gewezen dat een <strong>de</strong>rgelijke<br />
overeenkomst kan werken, waardoor een leerl<strong>in</strong>g <strong>niet</strong> verwij<strong>de</strong>rd hoeft te wor<strong>de</strong>n,' zo<br />
vertelt een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent.<br />
Het komt voor dat ou<strong>de</strong>rs zelf hun k<strong>in</strong>d thuis hou<strong>de</strong>n <strong>uit</strong> onvre<strong>de</strong> met <strong>de</strong> situatie op school.<br />
De school schakelt dan <strong>de</strong> leerplichtambtenaar <strong>in</strong>, die <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs <strong>in</strong>formeert dat thuis hou<strong>de</strong>n<br />
wettelijk <strong>niet</strong> is toegestaan. Afhankelijk van <strong>de</strong> situatie neemt <strong>de</strong> leerplichtambtenaar<br />
maatregelen, waaron<strong>de</strong>r aanmeld<strong>in</strong>g bij <strong>de</strong> On<strong>de</strong>rwijsconsulenten.<br />
-36-
3.2 Casuïstiek schors<strong>in</strong>g en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g<br />
CASUS: Schors<strong>in</strong>g en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g regulier PO/SBAO<br />
Hans, 10 jaar, is tot groep 3 leerl<strong>in</strong>g geweest op <strong>de</strong> ene basisschool, en zit nu op een an<strong>de</strong>re.<br />
Zijn gedrag vraagt veel aandacht en zorg op school. Hans is, na meer<strong>de</strong>re on<strong>de</strong>rzoeken,<br />
gediagnosticeerd met ODD. De ou<strong>de</strong>rs verwachten dat <strong>de</strong> school <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong> gebruikt voor<br />
ambulante begeleid<strong>in</strong>g voor hun zoon, maar er gebeurt <strong>niet</strong>s. Na een <strong>in</strong>ci<strong>de</strong>nt wordt Hans <strong>in</strong><br />
februari geschorst.<br />
De ou<strong>de</strong>rs ontvangen een gemotiveerd verslag van <strong>de</strong> Schoolzorgcommissie met <strong>de</strong><br />
besl<strong>uit</strong>vorm<strong>in</strong>g rond <strong>de</strong> ambulante begeleid<strong>in</strong>g. De school schrijft dat ze <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong> <strong>niet</strong> zal<br />
verzilveren en dat <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs acht weken <strong>de</strong> gelegenheid krijgen om een an<strong>de</strong>re school voor<br />
Hans te zoeken. Hoewel scholen zélf verplicht zijn zich m<strong>in</strong>imaal acht weken aantoonbaar<br />
<strong>in</strong> te spannen om <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> voor zorgleerl<strong>in</strong>gen mogelijk te maken, volstaat <strong>de</strong> directeur<br />
met het (zon<strong>de</strong>r overleg met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs) doorzen<strong>de</strong>n van genoemd verslag naar <strong>de</strong><br />
coörd<strong>in</strong>ator ambulante begeleid<strong>in</strong>g SO van het REC.<br />
In april laat <strong>de</strong> directeur van <strong>de</strong> basisschool per brief aan <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs weten dat Hans per mei<br />
officieel wordt <strong>uit</strong>geschreven, na een adviesgesprek met een PI-school over een proefweek<br />
<strong>in</strong> april.<br />
Uit een telefoongesprek met het REC wordt dui<strong>de</strong>lijk dat <strong>de</strong> PI-school Hans <strong>niet</strong> als SOleerl<strong>in</strong>g<br />
ziet, maar als een leerl<strong>in</strong>g die op een reguliere school thuishoort met een <strong>rugzak</strong> en<br />
eventueel aanvullen<strong>de</strong> therapie.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent neemt contact op met <strong>de</strong> directeur van <strong>de</strong> basisschool. Er is <strong>niet</strong><br />
eer<strong>de</strong>r gebleken dat <strong>de</strong> school het <strong>niet</strong> aankan en er is geen directe aanleid<strong>in</strong>g die<br />
verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g billijkt.<br />
De school heeft <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs overgehaald <strong>de</strong> <strong>in</strong>dicatie aan te vragen met <strong>de</strong> suggestie dat <strong>uit</strong><br />
<strong>de</strong> <strong>rugzak</strong> extra zorg kan wor<strong>de</strong>n verleend. Toen <strong>de</strong> <strong>in</strong>dicatie er eenmaal was, is <strong>de</strong> school<br />
<strong>de</strong> verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>gsprocedure gestart. Dit is hard aangekomen bij <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs. De school lijkt <strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>dicatiestell<strong>in</strong>g te misbruiken om van een als lastig ervaren leerl<strong>in</strong>g af te komen.<br />
Het gekozen moment is extra ongelukkig: <strong>in</strong> mei nemen scholen doorgaans geen nieuwe<br />
leerl<strong>in</strong>gen meer aan. Bovendien kampt het SO met wachtlijsten. In <strong>de</strong>ze perio<strong>de</strong> van het<br />
schooljaar resulteert verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g onherroepelijk <strong>in</strong> thuiszitten. De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent stelt<br />
voor, <strong>de</strong> verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>gsprocedure nogmaals te doorlopen, nu langs formele weg. Hans kan<br />
dan <strong>de</strong> komen<strong>de</strong> acht weken naar school blijven gaan en <strong>de</strong> school heeft <strong>in</strong> die tijd <strong>de</strong><br />
gelegenheid een <strong>passend</strong> alternatief te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n. De school verwerpt dit voorstel. De<br />
belangrijkste re<strong>de</strong>n daarvoor lijkt <strong>de</strong> verstoor<strong>de</strong> communicatie tussen <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en <strong>de</strong><br />
school te zijn. (Casusbeschrijv<strong>in</strong>g wordt op <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> pag<strong>in</strong>a vervolgd.)<br />
-37-
De school heeft <strong>in</strong> februari <strong>de</strong> leerplichtambtenaar en <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><strong>in</strong>spectie geïnformeerd<br />
over <strong>de</strong> aangezeg<strong>de</strong> schors<strong>in</strong>g, maar <strong>niet</strong> over het voornemen om Hans te verwij<strong>de</strong>ren. De<br />
directeur zegt het belang van het k<strong>in</strong>d te willen dienen, maar volhardt <strong>in</strong> het voornemen <strong>in</strong><br />
mei afscheid te nemen van Hans. Hij wil Hans <strong>uit</strong>schrijven, maar mag dit <strong>niet</strong> doen zolang<br />
er geen an<strong>de</strong>re school is die Hans wil <strong>in</strong>schrijven.<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent neemt contact op met diverse <strong>in</strong>stanties. De ACTB wordt<br />
<strong>in</strong>geschakeld en adviseert tégen een directe verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g. De PI-school raadt na een<br />
observatieweek aan, Hans op een reguliere school te plaatsen met on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g van<strong>uit</strong><br />
cluster 4. Omdat an<strong>de</strong>re reguliere scholen <strong>in</strong> <strong>de</strong> gemeente Hans <strong>niet</strong> willen opnemen wordt<br />
besloten een SBAO-school te zoeken, als tussenoploss<strong>in</strong>g.<br />
Er wordt een voorstel gedaan voor <strong>de</strong> <strong>in</strong>vull<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> laatste twee maan<strong>de</strong>n van het<br />
schooljaar en <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent zoekt met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs naar een an<strong>de</strong>re school. Ten slotte<br />
wordt een basisschool <strong>in</strong> een nabijgelegen gemeente gevon<strong>de</strong>n. Hans wordt geplaatst <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
reguliere stroom met <strong>de</strong> optie tot <strong>in</strong>terne schakel<strong>in</strong>g naar <strong>de</strong> SBAO-af<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> school.<br />
De <strong>rugzak</strong> wordt direct <strong>in</strong>gezet voor aanvullen<strong>de</strong> begeleid<strong>in</strong>g van Hans. Hans is <strong>in</strong>mid<strong>de</strong>ls<br />
aangemeld voor een VSO-school cluster 4.<br />
Deze casus is een voorbeeld van <strong>de</strong> manier waarop een school ou<strong>de</strong>rs op het verkeer<strong>de</strong> been<br />
kan zetten bij <strong>de</strong> aanvraag van een cluster<strong>in</strong>dicatie. Er is hier sprake van een onterechte<br />
verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g. Instanties als <strong>de</strong> af<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g leerplicht en <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><strong>in</strong>spectie kunnen we<strong>in</strong>ig<br />
doen tegen <strong>de</strong> aangekondig<strong>de</strong> verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g, en <strong>de</strong> termijn voor bezwaar is door<br />
ondui<strong>de</strong>lijke berichtgev<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> school verlopen. Door on<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>ge afspraken van <strong>de</strong><br />
scholen wordt Hans <strong>niet</strong> aangenomen op een an<strong>de</strong>re reguliere school <strong>in</strong> <strong>de</strong> buurt. De<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent kan ou<strong>de</strong>rs op het recht wijzen een klacht <strong>in</strong> te dienen bij het<br />
schoolbestuur tegen <strong>de</strong>ze han<strong>de</strong>lwijze.<br />
-38-
CASUS: Schors<strong>in</strong>g en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g regulier PO/SBAO<br />
Lennart is een 8-jarige jongen met een spierziekte. Hij zit op een reguliere basisschool met<br />
een cluster 3-<strong>in</strong>dicatie LG. Na an<strong>de</strong>rhalf jaar zegt <strong>de</strong> basisschool <strong>niet</strong> ver<strong>de</strong>r te kunnen met<br />
Lennart, omdat zijn opvang <strong>de</strong> reguliere zorgstructuur ver te boven gaat. De ou<strong>de</strong>rs willen<br />
dat hij toch op <strong>de</strong> basisschool blijft. Er ontstaat een patstell<strong>in</strong>g, en <strong>uit</strong>e<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk wordt aan <strong>de</strong><br />
ACTB een advies gevraagd. De ACTB oor<strong>de</strong>elt dat <strong>de</strong> school nog <strong>niet</strong> al het mogelijke<br />
heeft gedaan, bijvoorbeeld het <strong>in</strong>zetten van PGB-on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g op school. De ACTB stelt<br />
<strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs daarom <strong>in</strong> het gelijk. De basisschool legt zich neer bij <strong>de</strong> <strong>uit</strong>spraak van <strong>de</strong> ACTB,<br />
maar <strong>de</strong> communicatie tussen <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en <strong>de</strong> school is door <strong>de</strong> ACTB-procedure erg on<strong>de</strong>r<br />
druk komen te staan. Aan <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent wordt gevraagd <strong>de</strong> communicatie vlot te<br />
trekken en afspraken te maken over <strong>de</strong> begeleid<strong>in</strong>g van Lennart.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent voert eerst afzon<strong>de</strong>rlijke <strong>in</strong>ventariseren<strong>de</strong> gesprekken met <strong>de</strong><br />
school, <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en <strong>de</strong> ambulant begelei<strong>de</strong>r. Vervolgens wor<strong>de</strong>n twee bijeenkomsten<br />
gehou<strong>de</strong>n waarbij alle betrokkenen overleggen over <strong>de</strong> <strong>in</strong>vull<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> <strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijke<br />
begeleid<strong>in</strong>g van Lennart. De volgen<strong>de</strong> afspraken wor<strong>de</strong>n gemaakt. De school werkt mee<br />
aan het <strong>in</strong>zetten van een <strong>de</strong>el van het PGB voor on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas. De RT'er maakt<br />
met Lennart <strong>de</strong> opdrachten af waar hij <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas <strong>niet</strong> aan toe komt.<br />
Op verzoek van <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs komt <strong>de</strong> nadruk van <strong>de</strong> begeleid<strong>in</strong>g van Lennart te liggen op het<br />
gebruik van een laptop, waar hij immers steeds afhankelijker van wordt, gezien zijn<br />
spierziekte. De ou<strong>de</strong>rs zorgen er voor dat <strong>de</strong> werkboeken wor<strong>de</strong>n gescand, zodat ze op <strong>de</strong><br />
laptop <strong>in</strong>gelezen kunnen wor<strong>de</strong>n. De AB'er heeft met het REC een elektronische variant<br />
van het spell<strong>in</strong>gwerkboek gemaakt. De PGB'er zal Lennart on<strong>de</strong>rsteunen bij het gebruik<br />
van <strong>de</strong>ze leeromgev<strong>in</strong>g, en zal observeren met welke van <strong>de</strong> twee systemen hij het beste <strong>uit</strong><br />
<strong>de</strong> voeten kan. De school stelt voor Lennart ook thuis <strong>in</strong> computervaardigheid te laten<br />
oefenen, on<strong>de</strong>r leid<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> PGB'er. De ou<strong>de</strong>rs gaan hiermee akkoord. De school neemt<br />
contact op met <strong>de</strong> leerplichtambtenaar om te on<strong>de</strong>rzoeken of <strong>de</strong>ze optie <strong>uit</strong>voerbaar is.<br />
Voor <strong>de</strong> leerkracht is <strong>de</strong> taakbelast<strong>in</strong>g groot; <strong>in</strong> haar toch al grote groep zitten meer<strong>de</strong>re<br />
zorgleerl<strong>in</strong>gen. Op haar verzoek krijgt zij begeleid<strong>in</strong>g en on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g van een IB'er en<br />
van <strong>de</strong> directeur. Er wordt een dui<strong>de</strong>lijke overlegstructuur afgesproken: drie keer per jaar<br />
'groot overleg' (ou<strong>de</strong>rs, RT'er, leerkracht, IB'er, PGB'er en AB'er), en zes keer per jaar<br />
'kle<strong>in</strong> overleg' (RT'er, leerkracht, IB'er en AB'er). Voor tijdkritische zaken kunnen <strong>de</strong><br />
ou<strong>de</strong>rs agendapunten aandragen voor het kle<strong>in</strong> overleg; zij zijn dan alleen bij <strong>de</strong><br />
behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g van die punten aanwezig.<br />
De communicatie tussen <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en <strong>de</strong> school is op basis van <strong>de</strong>ze afspraken hersteld.<br />
De ervar<strong>in</strong>g leert dat een ron<strong>de</strong>tafelgesprek met alle betrokkenen heel constructief kan zijn.<br />
Gezamenlijk wordt afgesproken wie wat zal doen en er wor<strong>de</strong>n evaluatiemomenten<br />
vastgelegd. De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent zet <strong>de</strong>ze afspraken <strong>in</strong> zijn advies, dat aan alle<br />
betrokkenen wordt gestuurd. De afspraken hebben <strong>in</strong> <strong>de</strong> regel een positieve <strong>uit</strong>werk<strong>in</strong>g op<br />
<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>ge communicatie.<br />
-39-
CASUS: Schors<strong>in</strong>g en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g (thuiszitters) regulier VO (<strong>in</strong>cl. LWOO en PRO)<br />
Wouter heeft een cluster 4-<strong>in</strong>dicatie vanwege PDD-NOS en ADHD. Hij zit <strong>in</strong> klas 3<br />
VMBO van een Vrije School. Hoewel Wouter een goed paasrapport heeft, krijgt zijn<br />
moe<strong>de</strong>r te horen dat hij na <strong>de</strong> zomervakantie <strong>niet</strong> meer terecht kan op <strong>de</strong>ze school. De kans<br />
dat hij volgend jaar het diploma haalt, wordt als nihil gezien. Het gesprek tussen school en<br />
moe<strong>de</strong>r hierover loopt nogal <strong>uit</strong> <strong>de</strong> hand. De ou<strong>de</strong>rs dienen een klacht <strong>in</strong> bij het bestuur en<br />
vragen een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent om te bemid<strong>de</strong>len.<br />
De communicatie tussen <strong>de</strong> school en <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs, en tussen <strong>de</strong> ambulante begeleid<strong>in</strong>g en <strong>de</strong><br />
ou<strong>de</strong>rs, is ernstig gestagneerd. Het is een complexe problematiek waarbij meer<strong>de</strong>re partijen<br />
betrokken zijn. Al eer<strong>de</strong>r is <strong>de</strong> hulp van een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent <strong>in</strong>geroepen bij problemen<br />
rond het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan. Het vertrouwen over en weer heeft een behoorlijke <strong>de</strong>uk<br />
opgelopen.<br />
Voor Wouter is het belangrijk dat hij zijn diploma op zijn huidige school kan behalen, met<br />
on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g van<strong>uit</strong> het <strong>rugzak</strong>budget. Daarbij is, gezien <strong>de</strong> problematiek van Wouter, een<br />
goe<strong>de</strong> communicatie tussen <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs, <strong>de</strong> school en <strong>de</strong> ambulante begeleid<strong>in</strong>g<br />
onontbeerlijk. Omdat het vertrouwen is geschaad, is ook een nieuwe ambulant begelei<strong>de</strong>r<br />
gewenst. Wouter heeft een mentor nodig met wie het klikt; <strong>de</strong> voorkeur gaat <strong>uit</strong> naar een<br />
man.<br />
Wouter heeft thuis huiswerkbegeleid<strong>in</strong>g via een persoonsgebon<strong>de</strong>n budget.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent belegt een gezamenlijk gesprek met <strong>de</strong> directeur van <strong>de</strong> school en<br />
<strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs. On<strong>de</strong>r haar leid<strong>in</strong>g wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> afspraken gemaakt: Wouter blijft op zijn<br />
huidige school en doet daar volgend jaar e<strong>in</strong><strong>de</strong>xamen. Hij krijgt een nieuwe mentor (een<br />
man) en een nieuwe ambulant begelei<strong>de</strong>r. De ambulant begelei<strong>de</strong>r heeft een taak als<br />
adviseur voor <strong>de</strong> school, maar hij on<strong>de</strong>rhoudt ook het contact met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs van Wouter.<br />
De mentor heeft wekelijks een uur beschikbaar voor Wouter, te ver<strong>de</strong>len <strong>in</strong> drie vaste<br />
momenten per week van ie<strong>de</strong>r 20 m<strong>in</strong>uten. De mentor helpt Wouter dan met het<br />
voorberei<strong>de</strong>n van proefwerken, het bijhou<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> agenda en van zijn resultaten, het<br />
plannen van herkans<strong>in</strong>gen en <strong>de</strong> voortgang van <strong>de</strong> lange termijn opdrachten. Er komt een<br />
schrift voor <strong>de</strong> docenten waar<strong>in</strong> zij aanteken<strong>in</strong>gen kunnen maken voor <strong>de</strong> mentor.<br />
De ou<strong>de</strong>rs wor<strong>de</strong>n geïnformeerd over <strong>de</strong> <strong>in</strong>leverdata van boekverslagen en an<strong>de</strong>re<br />
belangrijke zaken, zoals het PTA ( Programma van Toets<strong>in</strong>g en Afsl<strong>uit</strong><strong>in</strong>g). De<br />
huiswerkbegeleid<strong>in</strong>g kan hier dan op wor<strong>de</strong>n afgestemd. Via e-mail zal <strong>de</strong> mentor <strong>de</strong><br />
ou<strong>de</strong>rs op <strong>de</strong> hoogte hou<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> cijfers van Wouter. De communicatie tussen <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs<br />
en <strong>de</strong> school verloopt via <strong>de</strong> mentor.<br />
Op grond van <strong>de</strong> gemaakte afspraken trekken <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs <strong>de</strong> klacht <strong>in</strong> die zij bij het bestuur<br />
van <strong>de</strong> school hebben <strong>in</strong>gediend.<br />
Een ron<strong>de</strong>tafelgesprek, dui<strong>de</strong>lijke afspraken over <strong>de</strong> <strong>in</strong>zet van <strong>de</strong> begeleid<strong>in</strong>g en korte<br />
communicatielijnen met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs zijn ook hier <strong>de</strong> belangrijkste aandachtspunten die ertoe<br />
bijdragen dat Wouter zijn e<strong>in</strong><strong>de</strong>xamen op <strong>de</strong>ze school kan doen.<br />
-40-
CASUS: Schors<strong>in</strong>g en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g (thuiszitters) regulier VO (<strong>in</strong>cl. LWOO en PRO)<br />
Chimane is een meisje van 14 jaar met een cluster 3-<strong>in</strong>dicatie (ernstige astma en<br />
leerproblemen). Zij zit met een <strong>rugzak</strong> op het regulier VO. Na een reeks we<strong>de</strong>rzijds <strong>uit</strong> <strong>de</strong><br />
hand gelopen pest<strong>in</strong>ci<strong>de</strong>nten <strong>de</strong>elt <strong>de</strong> school aan <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs mee dat Chimane <strong>niet</strong> meer <strong>in</strong><br />
haar huidige klas kan blijven. Zij moet naar een parallelklas, omdat <strong>de</strong> veiligheid van een<br />
me<strong>de</strong>leerl<strong>in</strong>ge <strong>in</strong> het ged<strong>in</strong>g zou zijn. Chimane weigert overplaats<strong>in</strong>g en zit nu thuis. De<br />
school overweegt schors<strong>in</strong>g, maar wil haar een laatste kans geven. De leerplichtambtenaar<br />
geeft Chimane nog één week <strong>uit</strong>stel, maar dan moet ze weer naar school gaan. Chimane<br />
blijft echter bij haar weiger<strong>in</strong>g.<br />
Haar ou<strong>de</strong>rs v<strong>in</strong><strong>de</strong>n dat ze onrechtmatig behan<strong>de</strong>ld wor<strong>de</strong>n; Chimane wil graag naar<br />
school. Een alternatief is een VO-school met LWOO, maar daar kan Chimane pas over een<br />
maand terecht. De situatie dreigt te escaleren. De leerplichtambtenaar ziet zijn formele<br />
positie tussen ou<strong>de</strong>rs en school <strong>in</strong> het ged<strong>in</strong>g komen, en daarom adviseert hij <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs om<br />
een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent <strong>in</strong> te schakelen.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De kwestie ligt <strong>in</strong>mid<strong>de</strong>ls bij <strong>de</strong> PCL, en <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent vraagt om een<br />
spoedoverleg met <strong>de</strong> betrokken commissiele<strong>de</strong>n. Uit <strong>de</strong> gesprekken blijkt dat terugkeer<br />
naar <strong>de</strong> huidige school geen optie is, omdat <strong>de</strong> vertrouwensbasis weg is. Thuiszitten is ook<br />
geen optie, dus doet <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent een dr<strong>in</strong>gend beroep op <strong>de</strong> VO-school met<br />
LWOO om te on<strong>de</strong>rzoeken of eer<strong>de</strong>r tot plaats<strong>in</strong>g overgegaan kan wor<strong>de</strong>n.<br />
Chimane kan diezelf<strong>de</strong> week nog als gastleerl<strong>in</strong>g op <strong>de</strong>ze school beg<strong>in</strong>nen en mag daar het<br />
schooljaar afmaken. In <strong>de</strong>ze perio<strong>de</strong> zal bezien wor<strong>de</strong>n of dit <strong>de</strong> juiste plaats voor haar is.<br />
Mocht dit zo zijn, dan zal zij met <strong>in</strong>gang van het nieuwe schooljaar ook adm<strong>in</strong>istratief<br />
wor<strong>de</strong>n overgeschreven.<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent heeft bij partijen <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> toezegg<strong>in</strong>gen bedongen. <strong>Als</strong> <strong>de</strong>ze<br />
school <strong>niet</strong> <strong>de</strong> juiste plaats voor Chimane blijkt, zal het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>zorgcentrum hulp bie<strong>de</strong>n.<br />
De AB'er zal het proces nauwgezet volgen en is <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze perio<strong>de</strong> agendabeheer<strong>de</strong>r en eerste<br />
aanspreekpunt voor alle partijen. De betrokken psycholoog van WSNS zal <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze perio<strong>de</strong><br />
gericht en <strong>in</strong>tensiever met Chimane werken.<br />
Chimanes ou<strong>de</strong>rs voel<strong>de</strong>n zich vaak onmachtig en zeggen <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent iemand<br />
te hebben gevon<strong>de</strong>n die naast hen staat, <strong>in</strong> plaats van tegenover hen. De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent<br />
heeft <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs overigens ook gecoacht bij een houd<strong>in</strong>gsveran<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g ten opzichte van <strong>de</strong><br />
scholen; afgesproken is dat <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs zich van (bedreigen<strong>de</strong>) <strong>uit</strong>lat<strong>in</strong>gen onthou<strong>de</strong>n.<br />
Deze casus laat zien dat <strong>de</strong> onafhankelijkheid van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten belangrijk is.<br />
Zij sturen aan, jagen aan, scheppen voorwaar<strong>de</strong>n en blijven volhou<strong>de</strong>n tot er een oploss<strong>in</strong>g<br />
is. De <strong>in</strong>zet van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent heeft ertoe geleid dat Chimane ter overbrugg<strong>in</strong>g als<br />
gastleerl<strong>in</strong>g terecht kan op <strong>de</strong> school waar zij met <strong>in</strong>gang van het nieuwe schooljaar ook<br />
adm<strong>in</strong>istratief <strong>in</strong>geschreven wordt.<br />
-41-
CASUS: Schors<strong>in</strong>g en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g (thuiszitters) regulier VO (<strong>in</strong>cl. LWOO en PRO)<br />
Thomas, 14 jaar oud, zit aanvankelijk op een ZML-school, maar wil dolgraag naar een<br />
praktijkschool. Zijn niveau is PRO/ZML. Er wordt een praktijkschool gevon<strong>de</strong>n die hem<br />
een kans wil geven. Thomas heeft het er erg naar zijn z<strong>in</strong> en maakt veel vrien<strong>de</strong>n. Na enige<br />
tijd <strong>de</strong>elt <strong>de</strong> school mee dat Thomas, ondanks <strong>de</strong> extra begeleid<strong>in</strong>g, geen vor<strong>de</strong>r<strong>in</strong>gen<br />
maakt en dat hij weg moet. De leerplichtambtenaar is het met <strong>de</strong> school eens. Thomas<br />
wordt verwezen naar het VSO. Hij wil daar <strong>niet</strong> naar toe. Zijn ou<strong>de</strong>rs staan achter hem. Zij<br />
schakelen een <strong>in</strong>stituut voor studiebegeleid<strong>in</strong>g <strong>in</strong>. Het <strong>in</strong>stituut wil met <strong>de</strong> praktijkschool<br />
samenwerken, maar <strong>de</strong> school staat hier <strong>niet</strong> voor open. De praktijkschool en <strong>de</strong><br />
leerplichtambtenaar dr<strong>in</strong>gen erop aan dat Thomas naar het VSO-ZMLK gaat.<br />
Thomas is geschorst. Hij zit al een half jaar thuis, maar wil graag naar school.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De eerste taak van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent is het vertrouwen w<strong>in</strong>nen van <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs. Zij<br />
luistert naar hun grieven en wensen, neemt hen serieus en communiceert dui<strong>de</strong>lijk en<br />
eerlijk. De ou<strong>de</strong>rs zeggen zich bot behan<strong>de</strong>ld te voelen door <strong>de</strong> leerplichtambtenaar, die<br />
hen <strong>niet</strong> serieus zou nemen. Zij v<strong>in</strong><strong>de</strong>n Thomas geen ZML-leerl<strong>in</strong>g, zoals zijn klasgenoten<br />
met het Down-syndroom. Bovendien, zo voeren zij aan, maakt hij bij het <strong>in</strong>stituut voor<br />
huiswerkbegeleid<strong>in</strong>g wel vor<strong>de</strong>r<strong>in</strong>gen.<br />
Na diverse gesprekken met <strong>de</strong> praktijkschool vertelt <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent aan <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs<br />
dat Thomas vrijwel het gehele schooljaar geen leervor<strong>de</strong>r<strong>in</strong>gen heeft gemaakt, ondanks <strong>de</strong><br />
extra begeleid<strong>in</strong>g. Dit ligt me<strong>de</strong> aan zijn werk- en leerhoud<strong>in</strong>g. Thomas heeft veel moeite<br />
met concentreren en kan maar kort met schoolwerk bezig zijn. Hij amuseert zich met zijn<br />
vrien<strong>de</strong>n, maar houdt hen ook van hun werk. Volgens <strong>de</strong> PRO-school heeft men meermalen<br />
geprobeerd dit aan <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs dui<strong>de</strong>lijk te maken.<br />
De orthopedagoog van <strong>de</strong> huiswerkbegeleid<strong>in</strong>g, <strong>in</strong> wie <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs vertrouwen hebben,<br />
relativeert <strong>de</strong> vor<strong>de</strong>r<strong>in</strong>gen van Thomas en wijst op <strong>de</strong> een-op-een begeleid<strong>in</strong>g. Die zou ook<br />
van nut kunnen zijn als Thomas naar het VSO-ZML zou gaan.<br />
De bev<strong>in</strong>d<strong>in</strong>gen van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent zijn voor <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs nogal confronterend, maar<br />
zij komen tot het <strong>in</strong>zicht dat VSO toch het beste voor hun zoon is. Thomas heeft een leer-<br />
en thuisomgev<strong>in</strong>g nodig waar zelfredzaamheid gestimuleerd wordt en waar<strong>in</strong> hij praktische<br />
vaardighe<strong>de</strong>n kan leren om zich <strong>in</strong> <strong>de</strong> maatschappij staan<strong>de</strong> te hou<strong>de</strong>n. Thuis mag<br />
gaan<strong>de</strong>weg ook meer van hem geëist wor<strong>de</strong>n.<br />
De VSO-ZML-school heeft een plaats opengehou<strong>de</strong>n voor Thomas. Samen met <strong>de</strong><br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent voeren <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs daar enkele gesprekken. De ou<strong>de</strong>rs krijgen er<br />
vertrouwen <strong>in</strong> en besl<strong>uit</strong>en tot plaats<strong>in</strong>g over te gaan, als Thomas <strong>in</strong> een groep kan komen<br />
waar<strong>in</strong> hij zich goed voelt. Dat lukt. De huiswerkbegeleid<strong>in</strong>g wordt voortgezet. De ou<strong>de</strong>rs<br />
vertrouwen op een goe<strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>g tussen <strong>de</strong> VSO-ZML-school en het particuliere<br />
<strong>in</strong>stituut. Op advies van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent mel<strong>de</strong>n <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs zich aan bij MEE voor<br />
on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> opvoed<strong>in</strong>g van hun volwassen wor<strong>de</strong>n<strong>de</strong> zoon.<br />
-42-
Sommige ou<strong>de</strong>rs v<strong>in</strong><strong>de</strong>n het moeilijk te accepteren dat hun k<strong>in</strong>d <strong>niet</strong> op zijn plaats zit <strong>in</strong> het<br />
regulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>, en dat speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> beter voor hem of haar is. Zij hebben bepaal<strong>de</strong><br />
toekomstverwacht<strong>in</strong>gen voor hun k<strong>in</strong>d, en speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> maakt daar (nog) geen <strong>de</strong>el<br />
van <strong>uit</strong>. Vooral als ou<strong>de</strong>rs thuis we<strong>in</strong>ig problemen ervaren, voelen zij zich met hun rug<br />
tegen <strong>de</strong> muur gezet. <strong>Als</strong> <strong>in</strong> het belang van het k<strong>in</strong>d speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>de</strong> beste oploss<strong>in</strong>g<br />
is, zal <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent dit aan <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs adviseren. Het proces van acceptatie van dit<br />
advies kan tijdrovend zijn, en vraagt een goed <strong>in</strong>lev<strong>in</strong>gsvermogen en communicatieve<br />
vaardighe<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent. In <strong>de</strong> meeste gevallen kiezen ou<strong>de</strong>rs <strong>uit</strong>e<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk<br />
datgene dat het beste voor hun k<strong>in</strong>d is, ook als dat speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> is.<br />
-43-
CASUS: Schors<strong>in</strong>g en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g (thuiszitters) SO en VSO<br />
Ricardo, 8 jaar oud, zit op een PI-school. 23 Nadat hij door zijn juf is geslagen wordt hij<br />
overgeplaatst. Door Ricardo's belemmer<strong>in</strong>gen (autisme en ADHD) en <strong>de</strong> ervar<strong>in</strong>gen <strong>uit</strong> het<br />
verle<strong>de</strong>n met zijn va<strong>de</strong>r, heeft het voorval een grote impact op hem. Hij is soms erg bang en<br />
raakt <strong>in</strong> paniek <strong>in</strong> ondui<strong>de</strong>lijke situaties.<br />
De PI-school adviseert Ricardo op een an<strong>de</strong>re cluster 4-school aan te mel<strong>de</strong>n. Die school<br />
wijst hem echter, kort voor <strong>de</strong> zomervakantie en maan<strong>de</strong>n na <strong>de</strong> aanmeld<strong>in</strong>g, opeens af. Zij<br />
voert aan dat Ricardo <strong>niet</strong> <strong>in</strong> een klas kan functioneren en dat hij <strong>in</strong> dagbehan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g moet.<br />
De PI-school neemt het advies van die cluster 4-school over en wil Ricardo verwij<strong>de</strong>ren.<br />
De moe<strong>de</strong>r kan thuis goed omgaan met Ricardo, on<strong>de</strong>rsteund door een <strong>uit</strong> het PGB betaal<strong>de</strong><br />
begelei<strong>de</strong>r. Moe<strong>de</strong>r v<strong>in</strong>dt, net als <strong>de</strong> psychiater van het Steunpunt Autisme, dat Ricardo<br />
naar speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> kan. Ricardo is nu nog te jong voor behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g; <strong>de</strong> begeleid<strong>in</strong>g<br />
door <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>rpsychiater van het Steunpunt Autisme volstaat voorlopig.<br />
Ricardo is volgens <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r slachtoffer van han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsverlegenheid van een leerkracht,<br />
en van een onzorgvuldige <strong>in</strong>take door <strong>de</strong> cluster 4-school. Haar zoon wordt als een soort<br />
monster afgeschil<strong>de</strong>rd; het k<strong>in</strong>d met <strong>de</strong> speciale behoeften wordt <strong>niet</strong> meer gezien. Zij voelt<br />
zich <strong>niet</strong> verstaan door <strong>de</strong> mensen van <strong>de</strong> PI-school en <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re cluster 4-school.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent on<strong>de</strong>rsteunt <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r bij <strong>de</strong> gesprekken op <strong>de</strong> PI-school en <strong>de</strong><br />
an<strong>de</strong>re cluster 4-school. De PI-school blijft aandr<strong>in</strong>gen op behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g van Ricardo, maar<br />
zegt dat Ricardo na <strong>de</strong> zomervakantie teruggeplaatst kan wor<strong>de</strong>n op <strong>de</strong> oorspronkelijke<br />
locatie. Gezien het voorval met <strong>de</strong> juf is dat geen alternatief voor Ricardo.<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent bezoekt met <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r een <strong>de</strong>r<strong>de</strong> cluster 4-school. Deze is bereid<br />
plaats<strong>in</strong>g te overwegen, maar daar kan Ricardo pas na <strong>de</strong> kerstvakantie terecht. Ter<br />
overbrugg<strong>in</strong>g van die perio<strong>de</strong> maken <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent en <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r afspraken met <strong>de</strong><br />
PI-school over <strong>de</strong> wijze waarop Ricardo daar tij<strong>de</strong>lijk naar school kan gaan. Zo zal<br />
Ricardo's begelei<strong>de</strong>r (buddy) <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas bij hem blijven.<br />
Op advies van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent wordt het CCE <strong>in</strong>geschakeld. Ricardo is een k<strong>in</strong>d met<br />
een speciale zorgvraag, en het CCE kan <strong>de</strong> cluster 4-school wellicht on<strong>de</strong>rsteunen bij het<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> aan hem. Na een positief verlopen observatieplaats<strong>in</strong>g wordt Ricardo <strong>de</strong>f<strong>in</strong>itief<br />
op <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> cluster 4-school <strong>in</strong>geschreven.<br />
Het lukt Ricardo om stapje voor stapje, zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong> directe aanwezigheid en steun van zijn<br />
buddy, <strong>in</strong> <strong>de</strong> groep mee te draaien. Hij bouwt een relatie op met zijn nieuwe juf en meester.<br />
Hij gaat nu graag naar school.<br />
Het komt voor dat leerkrachten <strong>de</strong> basiskennis over <strong>de</strong> specifieke stoornis of handicap van<br />
een k<strong>in</strong>d missen. Die kennis is soms wel <strong>in</strong> huis, maar komt <strong>niet</strong> terecht bij <strong>de</strong> leerkracht die<br />
met het k<strong>in</strong>d werkt. <strong>Als</strong> <strong>de</strong> speciale zorgvraag van een leerl<strong>in</strong>g <strong>niet</strong> herkend wordt, kan dat<br />
een grote impact op het k<strong>in</strong>d hebben.<br />
23 Een PI-school is een Pedologisch-Instituutschool voor speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>.<br />
-44-
CASUS: Schors<strong>in</strong>g en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g (thuiszitters) SO en VSO<br />
Kees, een 13-jarige jongen met een cluster 4-<strong>in</strong>dicatie, zit vanwege zijn complexe<br />
gedragsproblematiek thuis. Hij is geschorst bij zijn eerste VSO-school, en nu verwij<strong>de</strong>rd<br />
van een an<strong>de</strong>re VSO-school. Zijn moe<strong>de</strong>r maakt bezwaar tegen <strong>de</strong> verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g, maar krijgt<br />
daar geen reactie op. Zij blijft aandr<strong>in</strong>gen en <strong>de</strong> school ontzegt haar <strong>uit</strong>e<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk <strong>de</strong> toegang.<br />
De school zegt het besl<strong>uit</strong> <strong>niet</strong> te willen heroverwegen en stelt dat Kees <strong>uit</strong> huis geplaatst<br />
moet wor<strong>de</strong>n. Hij is <strong>niet</strong> gemakkelijk, heeft veel structuur nodig en is beter <strong>in</strong><br />
praktijkvakken dan <strong>in</strong> theorievakken.<br />
Jeugdzorg raakt erbij betrokken en vraagt een on<strong>de</strong>rtoezichtstell<strong>in</strong>g aan. De moe<strong>de</strong>r ervaart<br />
dat als moeilijk, hoewel zij enige on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g wel verwelkomt. Via het<br />
samenwerk<strong>in</strong>gsverband en <strong>de</strong> leerplichtambtenaar wordt geprobeerd een oploss<strong>in</strong>g te<br />
v<strong>in</strong><strong>de</strong>n, maar dat lukt <strong>niet</strong>. De leerplichtambtenaar en <strong>de</strong> twee VSO-scholen zien als enige<br />
mogelijkheid voor Kees een <strong>uit</strong>huisplaats<strong>in</strong>g <strong>in</strong> een <strong>in</strong>ternaat met een school. Jeugdzorg en<br />
<strong>de</strong> begelei<strong>de</strong>r van een hulporganisatie (multi-systeemtherapie) staan <strong>niet</strong> achter een<br />
<strong>uit</strong>huisplaats<strong>in</strong>g. Zij zien meer <strong>in</strong> on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r, die ernstig slechtziend is,<br />
maar heel positief staat <strong>in</strong> <strong>de</strong> begeleid<strong>in</strong>g van Kees. De <strong>uit</strong>dag<strong>in</strong>g is Kees op een<br />
verantwoor<strong>de</strong> wijze op te vangen, zon<strong>de</strong>r <strong>uit</strong>huisplaats<strong>in</strong>g.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent zoekt na een <strong>uit</strong>voerige <strong>in</strong>take met <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r contact met alle<br />
betrokkenen: Bureau Jeugdzorg, <strong>de</strong> hulporganisatie, <strong>de</strong> leerplichtambtenaar, <strong>de</strong> VSOscholen,<br />
<strong>de</strong> Raad voor <strong>de</strong> K<strong>in</strong><strong>de</strong>rbescherm<strong>in</strong>g en het regionale samenwerk<strong>in</strong>gsverband. De<br />
tegenstell<strong>in</strong>gen tussen <strong>de</strong> partijen over het al dan <strong>niet</strong> <strong>uit</strong> huis plaatsen blijven bestaan.<br />
Door goed te luisteren en te analyseren stelt <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent vast dat het advies van<br />
<strong>de</strong> scholen en <strong>de</strong> leerplichtambtenaar teveel gebaseerd is op een standaard <strong>de</strong>nkpatroon.<br />
Een moeilijke jongen, twee VSO-scholen die het <strong>niet</strong> zien zitten, geschei<strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>rs en een<br />
slechtzien<strong>de</strong> verantwoor<strong>de</strong>lijke opvoe<strong>de</strong>r: dan is er geen an<strong>de</strong>r alternatief dan<br />
<strong>uit</strong>huisplaats<strong>in</strong>g, zo wordt gedacht.<br />
In <strong>de</strong> vele contacten met <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r groeit bij <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent <strong>de</strong> overtuig<strong>in</strong>g dat<br />
Kees met on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g thuis te handhaven is, en dat <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r daar ook <strong>de</strong> capaciteiten<br />
voor heeft, ondanks haar handicap. De begelei<strong>de</strong>r van <strong>de</strong> hulporganisatie <strong>de</strong>elt die men<strong>in</strong>g.<br />
Na <strong>uit</strong>voerig overleg gaan <strong>de</strong> betrokkenen <strong>uit</strong>e<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk akkoord met het voorstel een<br />
behan<strong>de</strong>lplaats te zoeken, met daaraan verbon<strong>de</strong>n een geschikte school. De<br />
on<strong>de</strong>rtoezichtstell<strong>in</strong>g wordt <strong>uit</strong>gesproken en er wordt een gez<strong>in</strong>svoogd toegewezen. De<br />
moe<strong>de</strong>r is bereid alles te doen om Kees thuis te kunnen laten wonen. Het lukt <strong>de</strong><br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent een plaats te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n <strong>in</strong> een behan<strong>de</strong>lcentrum voor forensische<br />
jeugdpsychiatrie, gekoppeld aan een af<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g van een VSO-school.<br />
De verschillen<strong>de</strong> visies en standpunten over <strong>de</strong> <strong>uit</strong>huisplaats<strong>in</strong>g van Kees maken het v<strong>in</strong><strong>de</strong>n<br />
van een oploss<strong>in</strong>g lastig. Vooroor<strong>de</strong>len kunnen alternatieven <strong>in</strong> <strong>de</strong> weg staan. Kees is <strong>niet</strong><br />
<strong>uit</strong> huis geplaatst en zijn moe<strong>de</strong>r kan <strong>de</strong> situatie thuis goed aan met <strong>de</strong> gebo<strong>de</strong>n<br />
on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g.<br />
-45-
3.3 Tips en <strong>in</strong>formatie schors<strong>in</strong>g en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g<br />
• Een leerplichtig k<strong>in</strong>d <strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rland moet altijd op een school zijn <strong>in</strong>geschreven. Scholen<br />
hebben een aantoonbare <strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gsverplicht<strong>in</strong>g van acht weken om te zoeken naar een<br />
alternatief. 24 De school blijft verantwoor<strong>de</strong>lijk en kan en mag <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g <strong>niet</strong><br />
<strong>uit</strong>schrijven, zolang zij <strong>niet</strong> <strong>in</strong> het bezit is van een bewijs van <strong>in</strong>schrijv<strong>in</strong>g van een<br />
an<strong>de</strong>re school voor <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g. Dus ook als <strong>de</strong> school er b<strong>in</strong>nen acht weken <strong>niet</strong> <strong>in</strong><br />
geslaagd is een an<strong>de</strong>re school bereid te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n het k<strong>in</strong>d <strong>in</strong> te schrijven, mag zij <strong>niet</strong><br />
<strong>uit</strong>schrijven.<br />
• Scholen hebben <strong>in</strong> verband met <strong>de</strong> schors<strong>in</strong>g en het voornemen om <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g te<br />
verwij<strong>de</strong>ren hiervan al meld<strong>in</strong>g moeten maken bij <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><strong>in</strong>specteur. Deze zal ook<br />
op <strong>de</strong> hoogte gehou<strong>de</strong>n moeten wor<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> voortgang rond het zoeken naar een<br />
an<strong>de</strong>re school als <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g thuis zit.<br />
• On<strong>de</strong>rwijsconsulenten bekijken <strong>in</strong> eerste <strong>in</strong>stantie of (dreigen<strong>de</strong>) schors<strong>in</strong>g of<br />
verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g voorkomen kan wor<strong>de</strong>n. Een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent zal werken aan een<br />
goe<strong>de</strong> overlegstructuur tussen partijen, met dui<strong>de</strong>lijke afspraken. Ook kan hij adviseren<br />
welke maatregelen ertoe kunnen bijdragen om <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g toch op school te hou<strong>de</strong>n.<br />
Mogelijke oploss<strong>in</strong>gsricht<strong>in</strong>gen zijn:<br />
- het schoolmanagement stimuleren <strong>de</strong> <strong>de</strong>skundigheid van vakdocenten over<br />
specifieke zorgvragen van leerl<strong>in</strong>gen te vergroten; 25<br />
- het vergroten van <strong>de</strong> draagkracht van <strong>de</strong> leerkrachten, bijvoorbeeld door het <strong>in</strong>zetten<br />
van hulpmid<strong>de</strong>len, extra assistentie <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas, schol<strong>in</strong>g of coach<strong>in</strong>g van mentor en<br />
docenten en ge<strong>de</strong>gen han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplannen met dui<strong>de</strong>lijke afspraken en<br />
evaluatiemomenten;<br />
- verwijz<strong>in</strong>g naar Op <strong>de</strong> Rails, 26 een project voor leerl<strong>in</strong>gen die dreigen te ontsporen.<br />
Op <strong>de</strong> Rails is bedoeld voor leerl<strong>in</strong>gen van 10 jaar en ou<strong>de</strong>r zon<strong>de</strong>r een<br />
cluster<strong>in</strong>dicatie (zie hoofdstuk 7);<br />
- verwijz<strong>in</strong>g naar <strong>de</strong> Reboundvoorzien<strong>in</strong>g. Deze is bestemd voor leerl<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> het VO<br />
met ernstige gedragsproblemen. Ondanks hun gedragsproblemen horen zij <strong>niet</strong> thuis<br />
<strong>in</strong> het ZMOK-<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> of <strong>in</strong> een justitiële <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g (zie hoofdstuk 7);<br />
- extra huiswerkbegeleid<strong>in</strong>g organiseren van<strong>uit</strong> RT- of PGB-mid<strong>de</strong>len;<br />
- b<strong>uit</strong>enschoolse opvang bij bijvoorbeeld een Boddaertcentrum, waarbij <strong>de</strong> school en<br />
het centrum met elkaar overleggen;<br />
- jeugdzorg <strong>in</strong> <strong>de</strong> VO-school die tra<strong>in</strong><strong>in</strong>gen sociale vaardigheid en agressieregulatie<br />
verzorgt;<br />
- <strong>in</strong>zet van Zorgadviesteams;<br />
24 Op <strong>de</strong> website www.<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten.nl staat <strong>de</strong> regelgev<strong>in</strong>g rond <strong>de</strong> verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>gsprocedure.<br />
25 Zie 'Achtergron<strong>de</strong>n van en tips voor <strong>de</strong> omgang met leerl<strong>in</strong>gen met een specifieke hulpvraag', P. Nauta,<br />
M. Gies<strong>in</strong>g, febr. 2009, www.nauta-gies<strong>in</strong>g.nl.<br />
26 Zie voor meer <strong>in</strong>formatie: www.wecraad.nl.<br />
-46-
- preventieve ambulante begeleid<strong>in</strong>g (PAB) aanvragen bij het REC;<br />
- als <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g <strong>in</strong>mid<strong>de</strong>ls thuis zit: het <strong>in</strong> overleg met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs regelen van een<br />
leerpakket, bijvoorbeeld via een huiswerkbegeleid<strong>in</strong>gs<strong>in</strong>stituut, betaald <strong>uit</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>rugzak</strong>.<br />
• <strong>Als</strong> <strong>de</strong> schors<strong>in</strong>gsmaatregel <strong>niet</strong> het beoog<strong>de</strong> resultaat oplevert, kan <strong>de</strong> school <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>g verwij<strong>de</strong>ren. Hierbij zijn <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g, <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs, <strong>de</strong> schooldirectie en het<br />
schoolbestuur, <strong>de</strong> leerplichtambtenaar en <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><strong>in</strong>spectie betrokken. De te volgen<br />
procedures met betrekk<strong>in</strong>g tot schors<strong>in</strong>g en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g staan <strong>in</strong> <strong>de</strong> wet: voor het PO <strong>in</strong><br />
artikel 40 lid 5 en 6 van <strong>de</strong> Wet op het primair <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (WPO) en voor het VO <strong>in</strong><br />
artikel 27 van <strong>de</strong> Wet op het voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (WVO) en <strong>de</strong> artikelen 14 en 15 van<br />
het <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>gsbesl<strong>uit</strong> WVO. Op <strong>de</strong> besl<strong>uit</strong>en tot verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g is ook <strong>de</strong> Algemene wet<br />
bestuursrecht van toepass<strong>in</strong>g.<br />
• In <strong>de</strong> regel wor<strong>de</strong>n leerl<strong>in</strong>gen <strong>uit</strong> het PO en VO nooit meer dan vijf dagen geschorst. <strong>Als</strong><br />
<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g thuis zit dient <strong>de</strong> school dit te mel<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> leerplichtambtenaar. PO- en<br />
VO-scholen moeten gevallen van schors<strong>in</strong>g en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g ook mel<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>spectie. Ou<strong>de</strong>rs dienen per brief door <strong>de</strong> school geïnformeerd te wor<strong>de</strong>n over <strong>de</strong> re<strong>de</strong>n<br />
van <strong>de</strong> schors<strong>in</strong>g of verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g en over <strong>de</strong> mogelijkheid om hiertegen bezwaar te<br />
maken bij het schoolbestuur. <strong>Als</strong> ou<strong>de</strong>rs bezwaar willen maken, is het voldoen<strong>de</strong> om het<br />
bestuur te vragen <strong>de</strong> besliss<strong>in</strong>g te heroverwegen. Hiertoe moet het bestuur <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs<br />
horen en hen <strong>de</strong> gelegenheid geven hun zienswijze naar voren te brengen. Daarna neemt<br />
het schoolbestuur een besl<strong>uit</strong>. Zij maakt <strong>de</strong> <strong>uit</strong>komst ook weer schriftelijk bekend aan <strong>de</strong><br />
ou<strong>de</strong>rs. We<strong>de</strong>rom is bezwaar en beroep mogelijk. Jurispru<strong>de</strong>ntie laat zien dat er re<strong>de</strong>lijk<br />
<strong>uit</strong>gebrei<strong>de</strong> eisen aan <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rbouw<strong>in</strong>g gesteld wor<strong>de</strong>n. De verwij<strong>de</strong>ren<strong>de</strong> school heeft<br />
<strong>in</strong> ie<strong>de</strong>r geval <strong>de</strong> zorgplicht om <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g een an<strong>de</strong>re school aan te bie<strong>de</strong>n. Eventueel<br />
kunnen ou<strong>de</strong>rs <strong>uit</strong> eigen beweg<strong>in</strong>g <strong>de</strong> Commissie Gelijke Behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g consulteren.<br />
• Bij jongere k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren kan <strong>de</strong> overstap naar het speciaal basis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (SBAO) een<br />
oploss<strong>in</strong>g zijn. Dit wordt b<strong>in</strong>nen het samenwerk<strong>in</strong>gsverband gerealiseerd.<br />
• Gesprekken met <strong>de</strong> AB'er om <strong>de</strong> begeleid<strong>in</strong>g steviger <strong>in</strong> te zetten kunnen helpen. Soms<br />
is er nog geen AB'er en kan <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent door zijn contacten met het REC en<br />
<strong>de</strong> Ambulante Begeleid<strong>in</strong>gsdienst ervoor zorgen dat <strong>de</strong> ambulante begeleid<strong>in</strong>g er snel<br />
komt. Ook een groepsgewijze oploss<strong>in</strong>g kan mogelijk zijn door bun<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g van ABmid<strong>de</strong>len.<br />
• <strong>Als</strong> tussenoploss<strong>in</strong>g kan wor<strong>de</strong>n afgesproken dat <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g <strong>in</strong>geschreven blijft op <strong>de</strong><br />
laatst bezochte school, terwijl <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en begeleid<strong>in</strong>g thuis of op bijvoorbeeld een<br />
zorgboer<strong>de</strong>rij plaatsv<strong>in</strong><strong>de</strong>n. De leerplichtambtenaar dient daar een leerplichtontheff<strong>in</strong>g<br />
voor af te geven. Bij <strong>de</strong>ze mogelijkheid wordt ervan <strong>uit</strong>gegaan dat <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g op enig<br />
moment weer gaat <strong>de</strong>elnemen aan het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> op een (V)SO- of reguliere school.<br />
-47-
• Aan een leerl<strong>in</strong>g die wegens gedragsproblematiek verwij<strong>de</strong>rd is en die nog geen<br />
cluster<strong>in</strong>dicatie heeft, kan geduren<strong>de</strong> het <strong>in</strong>dicatietraject soms een 'crisisplaats<strong>in</strong>g'<br />
aangebo<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong> het (V)SO, voor<strong>uit</strong>lopend op <strong>de</strong> CvI-beschikk<strong>in</strong>g. Een<br />
crisisplaats<strong>in</strong>g kan echter <strong>niet</strong> wor<strong>de</strong>n afgedwongen.<br />
• Voor een leerl<strong>in</strong>g die door omstandighe<strong>de</strong>n <strong>niet</strong> <strong>in</strong> staat is een volledig lesprogramma te<br />
volgen, kan een ge<strong>de</strong>eltelijke ontheff<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> leerplicht aangevraagd wor<strong>de</strong>n. De<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent kan <strong>in</strong> samenspraak met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs, <strong>de</strong> school en <strong>de</strong><br />
leerplichtambtenaar alternatieve (<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>)mogelijkhe<strong>de</strong>n <strong>in</strong> kaart brengen, zoals:<br />
- thuis huiswerk maken;<br />
- digitaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (UrWay, PASSER) of modules van <strong>de</strong> Wereldschool volgen;<br />
- tij<strong>de</strong>lijk een-op-een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (daar<strong>in</strong> voorziet het speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>niet</strong>);<br />
- speciale projecten met behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g en <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>;<br />
- particulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>.<br />
• Han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsverlegenheid van een school kan aanleid<strong>in</strong>g zijn een nieuwe weg <strong>in</strong> te slaan.<br />
<strong>Als</strong> blijkt dat cluster 3- of 4-scholen echt <strong>niet</strong> meer <strong>in</strong> staat zijn een leerl<strong>in</strong>g die zorg te<br />
bie<strong>de</strong>n die hij of zij nodig heeft, volgt vaak verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g en wordt <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g thuiszitter.<br />
Om <strong>de</strong> situatie <strong>niet</strong> te laten escaleren zou dan als tussenstap een<br />
leerbaarheidson<strong>de</strong>rzoek 27 <strong>in</strong>gelast kunnen wor<strong>de</strong>n.<br />
• <strong>Als</strong> een leerl<strong>in</strong>g een-op-een begeleid<strong>in</strong>g nodig heeft en <strong>de</strong> (SO) school kan die <strong>niet</strong><br />
bie<strong>de</strong>n, wordt meestal overgegaan tot schors<strong>in</strong>g en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g. In afwacht<strong>in</strong>g van een<br />
vervangen<strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>voorzien<strong>in</strong>g kan besloten wor<strong>de</strong>n bij <strong>de</strong> leerplichtambtenaar<br />
tij<strong>de</strong>lijke, volledige ontheff<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> leerplicht aan te vragen. Vervolgens kan een<br />
verzoek gedaan wor<strong>de</strong>n voor een AWBZ-voorzien<strong>in</strong>g voor tij<strong>de</strong>lijke dagopvang, <strong>in</strong><br />
afwacht<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> CIZ-<strong>in</strong>dicatie waarmee een PGB kan wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong>gezet. Voor <strong>de</strong><br />
bereken<strong>in</strong>g van het PGB hoeft dan geen aftrek meer plaats te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n voor <strong>de</strong><br />
zorgverplicht<strong>in</strong>g van een SO-school. Tij<strong>de</strong>lijke dagopvang op een leerboer<strong>de</strong>rij wordt <strong>in</strong><br />
zo’n geval beschouwd als een tij<strong>de</strong>lijk vervangen<strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>voorzien<strong>in</strong>g.<br />
• Er wordt regelmatig samengewerkt met het CCE, MEE 28 en met consulenten voor zieke<br />
leerl<strong>in</strong>gen. Zo nodig wordt Bureau Jeugdzorg <strong>in</strong>geschakeld.<br />
• On<strong>de</strong>rwijsconsulenten staken <strong>de</strong> bemid<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g als een van <strong>de</strong> partijen juridische actie<br />
on<strong>de</strong>rneemt, bijvoorbeeld als <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs of <strong>de</strong> school een advocaat <strong>in</strong>schakelen.<br />
27 Zie werkwijzer 2 op www.<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten.nl.<br />
28 Zie www.mee.nl.<br />
-48-
4. BEST PRACTICES: HANDELINGSPLAN EN BESTEDINGSPROBLEMATIEK<br />
Wij hebben goed contact met <strong>de</strong> AB'er en zij geeft ons goe<strong>de</strong> adviezen. Nu heeft <strong>de</strong> school<br />
haar verbo<strong>de</strong>n om rechtstreeks met ons als ou<strong>de</strong>rs contact op te nemen. Kan dat zomaar?<br />
Is <strong>de</strong> school verplicht een han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan voor onze dochter te hebben?<br />
Mijn k<strong>in</strong>d zit met een <strong>rugzak</strong> op school. De school wil <strong>niet</strong> zeggen waar zij het geld aan<br />
besteedt. Mag dat?<br />
De <strong>rugzak</strong> van mijn dochter wordt gebruikt om <strong>de</strong> grootte van <strong>de</strong> klas te verkle<strong>in</strong>en. Dit is<br />
nooit met ons overlegd. Mag haar <strong>rugzak</strong>geld hier aan besteed wor<strong>de</strong>n?<br />
Mijn zoon zit met een <strong>rugzak</strong> op een OPDC. De school heeft een afspraak met <strong>de</strong> ambulante<br />
begeleid<strong>in</strong>g dat zij alle LGF-f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g <strong>in</strong> eigen beheer heeft. Dit komt voor ons gevoel<br />
<strong>niet</strong> ten goe<strong>de</strong> aan onze zoon. Kunnen wij toch <strong>rugzak</strong>begeleid<strong>in</strong>g vragen?<br />
4.1 Han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan en bested<strong>in</strong>gsproblematiek 29<br />
De leerl<strong>in</strong>ggebon<strong>de</strong>n f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g biedt ou<strong>de</strong>rs meer zeggenschap over <strong>de</strong> <strong>in</strong>houd van het<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>aanbod, en dus over <strong>de</strong> bested<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> f<strong>in</strong>anciële mid<strong>de</strong>len. Het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan<br />
speelt hierbij een belangrijke rol. Een han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan is een schriftelijke overeenkomst<br />
waar<strong>in</strong> ou<strong>de</strong>rs en school vastleggen wat <strong>de</strong> school wil bereiken <strong>in</strong> het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> aan <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>g, en op welke manier. Het is een <strong>in</strong>strument om het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> voor een leerl<strong>in</strong>g te<br />
plannen en <strong>uit</strong> te voeren. Een han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan wordt zowel opgesteld voor k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren <strong>in</strong> het<br />
speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>, als voor k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren die met een <strong>rugzak</strong>je naar het regulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> gaan.<br />
De scholen zijn daartoe wettelijk verplicht.<br />
Op velerlei gebied kan het misgaan met een han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan. Uit <strong>de</strong> casuïstiek van <strong>de</strong><br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten blijkt nogal eens dat han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplannen <strong>in</strong> het regulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>,<br />
maar ook <strong>in</strong> het speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>, ontbreken óf dat het schort aan <strong>de</strong> <strong>in</strong>vull<strong>in</strong>g. Scholen<br />
beroepen zich soms op overmacht; er kan sprake zijn van tijdgebrek en onvoldoen<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>skundigheid om han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplannen te maken. Zon<strong>de</strong>r goed han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan kan <strong>de</strong><br />
<strong>uit</strong>voer<strong>in</strong>g van <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> op maat voor <strong>de</strong> zorgleerl<strong>in</strong>g op problemen st<strong>uit</strong>en.<br />
Han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplannen kunnen ook te i<strong>de</strong>alistisch of te we<strong>in</strong>ig praktisch zijn. Regelmatig<br />
bemid<strong>de</strong>len <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten bij problemen rond han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplannen.<br />
Het is <strong>de</strong> bedoel<strong>in</strong>g dat ou<strong>de</strong>rs wor<strong>de</strong>n betrokken bij <strong>de</strong> totstandkom<strong>in</strong>g van het<br />
han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan, en dat zij dit samen met <strong>de</strong> school voor akkoord on<strong>de</strong>rtekenen. Dat gebeurt<br />
29 Zie voor <strong>de</strong> <strong>in</strong> dit hoofdstuk gebruikte afkort<strong>in</strong>gen bijlage I.<br />
-49-
echter <strong>niet</strong> altijd. Sommige ou<strong>de</strong>rs v<strong>in</strong><strong>de</strong>n dat <strong>de</strong> richtlijnen van een han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan te<br />
we<strong>in</strong>ig ruimte bie<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> <strong>in</strong>dividuele kenmerken, <strong>in</strong>telligentie en talenten van hun k<strong>in</strong>d.<br />
Ook <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> knelpunten rond han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplannen wor<strong>de</strong>n gesignaleerd:<br />
• sommige (allochtone) ou<strong>de</strong>rs hebben moeite met <strong>de</strong> taal van het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan en met<br />
het begrijpen en accepteren van <strong>de</strong> problematiek van hun k<strong>in</strong>d;<br />
• ambulant begelei<strong>de</strong>rs vervullen <strong>niet</strong> altijd <strong>de</strong> <strong>in</strong>termediaire rol die van hen verwacht mag<br />
wor<strong>de</strong>n. Zij kiezen volgens ou<strong>de</strong>rs – <strong>in</strong> opdracht van het REC - eer<strong>de</strong>r <strong>de</strong> kant van <strong>de</strong><br />
school;<br />
• <strong>de</strong> communicatie tussen zorgcoörd<strong>in</strong>atoren en overige teamle<strong>de</strong>n is <strong>niet</strong> altijd optimaal<br />
(soms alleen mon<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g en zon<strong>de</strong>r handvatten);<br />
• <strong>in</strong> enkele gevallen is er geen 'klik' tussen ou<strong>de</strong>rs en leerkracht of ambulant begelei<strong>de</strong>r;<br />
• <strong>de</strong> diversiteit <strong>in</strong> <strong>de</strong> naamgev<strong>in</strong>g zorgt voor verwarr<strong>in</strong>g (begeleid<strong>in</strong>gsplan versus<br />
han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan versus hulpplan);<br />
• vooral <strong>in</strong> het VO blijkt het <strong>uit</strong>voeren van het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan problematisch: <strong>de</strong><br />
<strong>rugzak</strong>leerl<strong>in</strong>g heeft te maken met meer<strong>de</strong>re (vak)docenten, ie<strong>de</strong>r met een eigen<br />
bena<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g. De prikkel om een leerl<strong>in</strong>g met een specifieke hulpvraag te begelei<strong>de</strong>n is<br />
<strong>niet</strong> altijd aanwezig;<br />
• <strong>de</strong> SMART-doelen 30 wor<strong>de</strong>n soms <strong>niet</strong> toege<strong>past</strong>, waardoor het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan<br />
algemeen en vaag blijft;<br />
• soms zijn er onvoldoen<strong>de</strong> ambulant begelei<strong>de</strong>rs beschikbaar en komen leerl<strong>in</strong>gen met<br />
een beschikk<strong>in</strong>g op een wachtlijst te staan;<br />
• één k<strong>in</strong>d - één plan is <strong>niet</strong> overal doorgevoerd, waardoor er geen koppel<strong>in</strong>g is met <strong>de</strong><br />
begeleid<strong>in</strong>g en behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> zorg.<br />
De richtlijnen voor een han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan zijn tamelijk globaal en voor meer<strong>de</strong>re <strong>in</strong>terpretaties<br />
vatbaar. Ou<strong>de</strong>rs weten <strong>niet</strong> wat zij kunnen vragen of eisen. Scholen missen handvatten,<br />
waardoor het moeilijk is er een goe<strong>de</strong> <strong>in</strong>vull<strong>in</strong>g aan te geven. De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten<br />
constateren dat er behoefte is aan dui<strong>de</strong>lijkheid over <strong>de</strong> status van het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan <strong>in</strong><br />
juridisch opzicht, <strong>de</strong> bevoegdhe<strong>de</strong>n die ou<strong>de</strong>rs hebben als het plan <strong>niet</strong> naar wens tot stand<br />
komt of wordt <strong>uit</strong>gevoerd, <strong>de</strong> wijze waarop toezicht kan plaatsv<strong>in</strong><strong>de</strong>n op <strong>de</strong> juiste<br />
<strong>uit</strong>voer<strong>in</strong>g van het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan en <strong>de</strong> zeggenschap van ou<strong>de</strong>rs over <strong>de</strong> bested<strong>in</strong>g van <strong>de</strong><br />
<strong>rugzak</strong>. 31<br />
Ou<strong>de</strong>rs hebben er behoefte aan te weten hoe groot het budget is dat voor hun k<strong>in</strong>d<br />
beschikbaar is en op welke wijze het wordt besteed. Dit geldt zowel voor het <strong>de</strong>el waar<strong>uit</strong><br />
<strong>de</strong> ambulante begeleid<strong>in</strong>g wordt bekostigd, als voor het <strong>de</strong>el dat <strong>de</strong> reguliere school voor <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>g ontvangt. On<strong>de</strong>rwijsconsulenten krijgen regelmatig vragen van ou<strong>de</strong>rs over <strong>de</strong><br />
bested<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong>gel<strong>de</strong>n door <strong>de</strong> school.<br />
30 SMART-doelen zijn: Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch, Tijdgebon<strong>de</strong>n.<br />
31 Zie ook www.ou<strong>de</strong>rsen<strong>rugzak</strong>.nl.<br />
-50-
4.2 Casuïstiek han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan en bested<strong>in</strong>gsproblematiek<br />
CASUS: Han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan en bested<strong>in</strong>gsproblematiek regulier PO/SBAO<br />
Pieter is 7 jaar oud, heeft een cluster 4-<strong>in</strong>dicatie (ADHD/ASS) en zit op <strong>de</strong> basisschool.<br />
S<strong>in</strong>ds juni heeft hij een <strong>rugzak</strong>je, maar het geld is <strong>in</strong> <strong>de</strong> begrot<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> school opgegaan.<br />
De ou<strong>de</strong>rs bespreken dit met <strong>de</strong> directie, die toezegt een en an<strong>de</strong>r te corrigeren. Dat is tot<br />
nu toe <strong>niet</strong> gebeurd.<br />
Intussen gaat het met Pieter <strong>niet</strong> goed op school. Zijn ou<strong>de</strong>rs voeren een aantal gesprekken,<br />
maar verliezen het vertrouwen <strong>in</strong> <strong>de</strong> school. Daarom on<strong>de</strong>rtekenen zij het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan<br />
<strong>niet</strong>.<br />
Er wordt onvoldoen<strong>de</strong> <strong>uit</strong>voer<strong>in</strong>g gegeven aan het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan, omdat het (bijna<br />
volledig nieuwe) team nauwelijks ervar<strong>in</strong>g heeft met zorgleerl<strong>in</strong>gen.<br />
De partijen komen steeds ver<strong>de</strong>r van elkaar te staan, en dat komt Pieter <strong>niet</strong> ten goe<strong>de</strong>.<br />
De school zegt geen mid<strong>de</strong>len te hebben en geen ervaren personeel op dit gebied. Zij v<strong>in</strong>dt<br />
dat zij prima met Pieter kan werken, maar dat er te veel aandacht <strong>uit</strong> gaat naar futiliteiten.<br />
Daarnaast mist <strong>de</strong> school concrete begeleid<strong>in</strong>g door een AB'er.<br />
Er zijn tot op directieniveau vele gesprekken over Pieter, maar er gebeurt <strong>niet</strong>s. Va<strong>de</strong>r belt<br />
dan met <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><strong>in</strong>spectie om zijn beklag te doen, en die verwijst naar <strong>de</strong><br />
On<strong>de</strong>rwijsconsulenten.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent voert verschillen<strong>de</strong> bemid<strong>de</strong>len<strong>de</strong> gesprekken om <strong>de</strong> communicatie<br />
weer vlot te trekken. Hij zorgt ervoor dat knelpunten wor<strong>de</strong>n <strong>uit</strong>gesproken en dat er een<br />
goed han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan komt. Partijen zijn bereid met een schone lei te beg<strong>in</strong>nen. Het<br />
we<strong>de</strong>rzijds vertrouwen moet nog wel ver<strong>de</strong>r opgebouwd wor<strong>de</strong>n, maar <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en <strong>de</strong><br />
school on<strong>de</strong>rtekenen het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan en leggen schriftelijk vast welke<br />
communicatieafspraken gemaakt zijn.<br />
De school biedt haar excuses aan voor <strong>de</strong> gang van zaken, die geen schoonheidsprijs<br />
verdient. Men scherpt <strong>de</strong> <strong>in</strong>terne lijnen aan en laat zich door <strong>de</strong> Dienst Ambulante<br />
Begeleid<strong>in</strong>g voorlichten over <strong>de</strong> <strong>in</strong>zet van <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong>mid<strong>de</strong>len.<br />
Het <strong>niet</strong> maken of <strong>niet</strong> goed <strong>uit</strong>voeren van een han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan door scholen komt meer<br />
voort <strong>uit</strong> onwetendheid dan <strong>uit</strong> onwil, maar het kan wel lei<strong>de</strong>n tot verstor<strong>in</strong>g van <strong>de</strong><br />
communicatie tussen <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en <strong>de</strong> school. De taak van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent is dan om<br />
<strong>de</strong> communicatie vlot te trekken en <strong>de</strong> school te <strong>in</strong>formeren over <strong>de</strong> wijze waarop een<br />
han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan opgesteld en <strong>uit</strong>gevoerd kan wor<strong>de</strong>n.<br />
-51-
CASUS: Han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan en bested<strong>in</strong>gsproblematiek regulier PO/SBAO<br />
Robert is 6 jaar, heeft een cluster 4-<strong>in</strong>dicatie en zit op een Montessorischool. Er is geen<br />
han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan en geen begeleid<strong>in</strong>gsplan. Robert wordt <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas on<strong>de</strong>rsteund door een<br />
'schaduwtherapeute', waardoor hij prima kan functioneren <strong>in</strong> <strong>de</strong> reguliere groep. De<br />
leerkracht is echter tegen <strong>de</strong>ze gang van zaken.<br />
De ou<strong>de</strong>rs zijn hierover zeer teleurgesteld, en v<strong>in</strong><strong>de</strong>n dat <strong>de</strong> school faalt. Op een reguliere<br />
school el<strong>de</strong>rs <strong>in</strong> het land bleek men wel goed met <strong>de</strong>ze oploss<strong>in</strong>g <strong>uit</strong> <strong>de</strong> voeten te kunnen,<br />
zeggen <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs. Gesprekken hierover lei<strong>de</strong>n tot communicatiestor<strong>in</strong>gen, verlies van<br />
vertrouwen en ernstige men<strong>in</strong>gsverschillen.<br />
De ou<strong>de</strong>rs vragen <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent te on<strong>de</strong>rzoeken of overplaats<strong>in</strong>g naar een an<strong>de</strong>re<br />
school of naar een an<strong>de</strong>re locatie van <strong>de</strong> Montessorischool haalbaar is.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent voert gesprekken met <strong>de</strong> directeur van <strong>de</strong> school en met <strong>de</strong> casemanager.<br />
De directeur ziet overplaats<strong>in</strong>g b<strong>in</strong>nen <strong>de</strong> school als oploss<strong>in</strong>g voor het gerezen<br />
conflict. Plaats<strong>in</strong>g op een an<strong>de</strong>re school vergt tijd en daarmee zijn Robert, noch <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs,<br />
noch <strong>de</strong> school gebaat. Bovendien wil <strong>de</strong> directeur met <strong>de</strong>ze overplaats<strong>in</strong>g graag bijdragen<br />
aan herstel van <strong>de</strong> relatie. Bij plaats<strong>in</strong>g op een an<strong>de</strong>re locatie zal ook snel gezorgd wor<strong>de</strong>n<br />
voor een han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan en een begeleid<strong>in</strong>gsplan, zegt <strong>de</strong> directeur toe.<br />
Op <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re locatie is een leerkracht beschikbaar die <strong>de</strong> juiste <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g heeft om met<br />
Robert en zijn handicap om te gaan, en die <strong>de</strong> aanwezigheid van <strong>de</strong> schaduwtherapeute als<br />
welkome aanvull<strong>in</strong>g ziet. Na een kennismak<strong>in</strong>gsgesprek gaan <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs akkoord met <strong>de</strong><br />
overplaats<strong>in</strong>g. Zij hebben er vertrouwen <strong>in</strong>. Hun dochter, die op <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> locatie als Robert<br />
zit, kan eveneens <strong>de</strong> overstap maken.<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent blijft als tussenpersoon betrokken bij het proces om tot een goed<br />
han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan te komen.<br />
Inmid<strong>de</strong>ls is Robert overgeplaatst, is er overeenstemm<strong>in</strong>g over het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan en<br />
stemmen <strong>de</strong> eerste ervar<strong>in</strong>gen met <strong>de</strong> nieuwe leerkracht hoopvol. Dat geeft <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs<br />
vertrouwen <strong>in</strong> <strong>de</strong> toekomst.<br />
Leerkrachten dienen gemotiveerd en bereid te zijn om met het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan te werken en<br />
zij moeten eventuele maatregelen voor <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong>leerl<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas kunnen accepteren.<br />
Het management dient erop toe te zien dat er ook consequent met han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplannen<br />
gewerkt wordt.<br />
-52-
CASUS: Han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan en bested<strong>in</strong>gsproblematiek regulier PO/SBAO<br />
Ellen zit op een reguliere basisschool. Zij is 10 jaar en heeft een cluster 4-<strong>in</strong>dicatie (ADD,<br />
dyslexie). Na toekenn<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong> vragen haar ou<strong>de</strong>rs <strong>de</strong> school om het<br />
han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan en <strong>de</strong> extra RT-on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g bij het leer- en leesproces <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas.<br />
De school kampt met een organisatorisch probleem en zegt <strong>niet</strong> genoeg personeel te hebben<br />
om <strong>de</strong> (volledige) on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g te kunnen <strong>uit</strong>voeren. Van <strong>de</strong> vier uur per week waar Ellen<br />
<strong>in</strong> haar geval recht op heeft, wordt 20 m<strong>in</strong>uten per week <strong>in</strong>gezet. De school en het REC<br />
ontvangen echter wel <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong>gel<strong>de</strong>n voor Ellen.<br />
De ou<strong>de</strong>rs willen dat <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong>gel<strong>de</strong>n volledig wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong>gezet. Zij hopen dan te kunnen<br />
stoppen met <strong>de</strong> (dure) particuliere hulp die zij hebben <strong>in</strong>geroepen om Ellen speciale<br />
leesbegeleid<strong>in</strong>g te laten volgen. Die begeleid<strong>in</strong>g v<strong>in</strong>dt bovendien on<strong>de</strong>r schooltijd plaats,<br />
zodat Ellen het wekelijkse schoolzwemmen moet missen.<br />
De school heeft ook nog geen han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan gemaakt.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent neemt contact op met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en <strong>de</strong> <strong>in</strong>terim-directeur van <strong>de</strong><br />
basisschool en voert verkennen<strong>de</strong> gesprekken. Ook bena<strong>de</strong>rt zij <strong>de</strong> af<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g ambulante<br />
begeleid<strong>in</strong>g van het REC en spreekt daar over <strong>de</strong> <strong>in</strong>zet van <strong>de</strong> ambulante begeleid<strong>in</strong>g.<br />
In het eerste gesprek op school licht <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent <strong>de</strong> wettelijke regelgev<strong>in</strong>g 32 en<br />
verplicht<strong>in</strong>gen van <strong>de</strong> school rond <strong>de</strong> LGF toe, en zet <strong>de</strong> school haar problematiek - het<br />
personeelstekort - <strong>uit</strong>een. De school houdt <strong>in</strong>tern beraad en besl<strong>uit</strong> het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan te<br />
maken en <strong>de</strong> LGF <strong>in</strong> te zetten. Dan organiseert <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent een vervolggesprek<br />
met alle betrokkenen: <strong>de</strong> directie, <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>on<strong>de</strong>rsteunen<strong>de</strong><br />
personeelsle<strong>de</strong>n. De <strong>in</strong>houd en <strong>de</strong> beoog<strong>de</strong> <strong>uit</strong>voer<strong>in</strong>g van het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan wor<strong>de</strong>n<br />
besproken. De leerkracht, <strong>de</strong> RT'er en <strong>de</strong> LGF-coörd<strong>in</strong>ator zullen <strong>in</strong> nauwe samenwerk<strong>in</strong>g<br />
het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan <strong>uit</strong>voeren. De directeur laat wel weten dat <strong>de</strong> hulp aan Ellen ten koste<br />
zal gaan van an<strong>de</strong>re zorgleerl<strong>in</strong>gen. (Dat is overigens een dilemma waar<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten zich vaker voor geplaatst zien; enerzijds helpen zij iemand,<br />
an<strong>de</strong>rzijds kan daardoor bij een an<strong>de</strong>re leerl<strong>in</strong>g een probleem ontstaan.)<br />
De AB'er van cluster 4 overlegt met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs over <strong>de</strong> begeleid<strong>in</strong>g.<br />
De ou<strong>de</strong>rs zijn blij en tevre<strong>de</strong>n met <strong>de</strong>ze resultaten en on<strong>de</strong>rtekenen het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan.<br />
Ellen ontwikkelt zich goed dankzij alle on<strong>de</strong>rsteunen<strong>de</strong> hulp.<br />
Scholen zijn soms geneigd <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong>gel<strong>de</strong>n ook <strong>in</strong> te zetten voor an<strong>de</strong>re zorgleerl<strong>in</strong>gen die<br />
geen <strong>rugzak</strong> hebben. Ou<strong>de</strong>rs maken daar terecht bezwaar tegen; <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong> is immers<br />
leerl<strong>in</strong>ggebon<strong>de</strong>n.<br />
32 Zie voor <strong>de</strong> wettelijke regelgev<strong>in</strong>g: www.ou<strong>de</strong>rsen<strong>rugzak</strong>.nl.<br />
-53-
CASUS: Han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan en bested<strong>in</strong>gsproblematiek regulier VO (<strong>in</strong>cl. LWOO en PRO)<br />
Koen is 17 jaar en zit met een <strong>rugzak</strong> (cluster 4) <strong>in</strong> het e<strong>in</strong><strong>de</strong>xamenjaar VMBO-t op een<br />
lyceum. Zijn moe<strong>de</strong>r maakt zich grote zorgen. Koen heeft ADD en kan daardoor <strong>niet</strong> altijd<br />
<strong>de</strong> gevolgen van zijn gedrag overzien. Plannen en structureren kan hij <strong>niet</strong> zelf; hij heeft<br />
daarbij begeleid<strong>in</strong>g nodig. Er is een han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan, maar <strong>de</strong> school doet <strong>in</strong> <strong>de</strong> ogen van <strong>de</strong><br />
moe<strong>de</strong>r te we<strong>in</strong>ig aan <strong>de</strong> <strong>uit</strong>voer<strong>in</strong>g daarvan. Er is onvoldoen<strong>de</strong> plann<strong>in</strong>g, agendastructuur<br />
en controle. Eer<strong>de</strong>r gemaakte afspraken zijn verwaterd en <strong>in</strong> een an<strong>de</strong>r daglicht komen te<br />
staan nu Koen <strong>in</strong> het e<strong>in</strong><strong>de</strong>xamenjaar zit. Ook na <strong>de</strong> klachtenprocedure van vorig jaar gaan<br />
nog veel zaken mis. De situatie is verhard en geëscaleerd.<br />
Het is belangrijk dat Koen zijn diploma haalt omdat het gez<strong>in</strong> gaat emigreren.<br />
Koen is een leuke knul, maar zeker geen lieverdje. Hij doet alles wat een an<strong>de</strong>re puber doet<br />
(en soms <strong>in</strong> het kwadraat). Hij heeft Halt-contacten 33 gehad, spijbelt soms en het<br />
on<strong>de</strong>rscheid tussen zijn pubergedrag en <strong>de</strong> ADD-problematiek is <strong>niet</strong> altijd dui<strong>de</strong>lijk. Er<br />
hangt hem een straf boven het hoofd en er loopt een on<strong>de</strong>rzoek van <strong>de</strong> Raad van <strong>de</strong><br />
K<strong>in</strong><strong>de</strong>rbescherm<strong>in</strong>g. Met een strafblad kan hij <strong>niet</strong> emigreren. Dit alles zorgt voor nog meer<br />
druk op <strong>de</strong> ketel.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent voert vele gesprekken om het vertrouwen tussen <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en <strong>de</strong><br />
schooldirectie te herstellen en <strong>de</strong> verhoud<strong>in</strong>gen te <strong>de</strong>-escaleren. Ook bevor<strong>de</strong>rt zij <strong>de</strong><br />
totstandkom<strong>in</strong>g van een nieuw han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan, en motiveert zij <strong>de</strong> ambulant begelei<strong>de</strong>r om<br />
zich extra <strong>in</strong> te zetten.<br />
De mentor van <strong>de</strong> school beweegt hemel en aar<strong>de</strong> om ervoor te zorgen dat Koen volgens<br />
een planmatige aanpak wordt begeleid. <strong>Als</strong> het toch mis dreigt te lopen, neemt <strong>de</strong> ambulant<br />
begelei<strong>de</strong>r zelf <strong>de</strong> huiswerkbegeleid<strong>in</strong>g van Koen op zich.<br />
De moe<strong>de</strong>r raakt overtuigd van <strong>de</strong> grote <strong>in</strong>zet van <strong>de</strong> school en <strong>de</strong> AB'er, en geeft hen haar<br />
vertrouwen: zij staakt <strong>de</strong> opnieuw gestarte klachtenprocedure.<br />
Alle <strong>in</strong>zet blijkt <strong>niet</strong> voor <strong>niet</strong>s: Koen haalt zijn VMBO-diploma. Met <strong>de</strong> lief<strong>de</strong> van zijn<br />
moe<strong>de</strong>r en <strong>de</strong> steun van velen, maar hij heeft het <strong>uit</strong>e<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk zelf gedaan.<br />
De aanwezigheid van een han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan is geen garantie dat het ook <strong>uit</strong>gevoerd wordt.<br />
Doelen moeten realistisch zijn, en voorkomen moet wor<strong>de</strong>n dat afspraken verwateren,<br />
an<strong>de</strong>rs kan <strong>de</strong> situatie op school escaleren. Dui<strong>de</strong>lijk moet zijn wie wat doet <strong>in</strong> welk<br />
tijdsbestek. Soms is grote <strong>in</strong>zet en bereidheid van <strong>de</strong> school nodig om <strong>de</strong> doelstell<strong>in</strong>gen te<br />
bereiken.<br />
33 Halt levert een bijdrage aan <strong>de</strong> preventie en bestrijd<strong>in</strong>g van jeugdcrim<strong>in</strong>aliteit. Zie www.halt.nl.<br />
-54-
CASUS: Han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan en bested<strong>in</strong>gsproblematiek regulier VO (<strong>in</strong>cl. LWOO en PRO)<br />
Mark is 14 jaar en zit met een <strong>rugzak</strong> (wegens ADHD en ODD) <strong>in</strong> <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> klas van het<br />
VWO. De communicatie tussen <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en <strong>de</strong> ambulant begelei<strong>de</strong>r aan <strong>de</strong> ene kant en <strong>de</strong><br />
school aan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re kant verloopt zo slecht, dat <strong>de</strong> verstandhoud<strong>in</strong>g tussen <strong>de</strong> partijen is<br />
geschaad. De ambulant begelei<strong>de</strong>r voelt zich <strong>niet</strong> gehoord en met <strong>de</strong> adviezen wordt <strong>niet</strong><br />
veel gedaan.<br />
Mark is nu <strong>uit</strong>gesloten van gymnastiek en het is <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs <strong>niet</strong> dui<strong>de</strong>lijk wat er feitelijk is<br />
gebeurd. Het i<strong>de</strong>e leeft dat <strong>de</strong> school Mark liever ziet vertrekken naar het speciaal<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. De leerresultaten van Mark zijn op dit moment ver on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> maat. Hij is ook<br />
<strong>de</strong>pressief. Er is nu veel ondui<strong>de</strong>lijk voor Mark, en dit motiveert hem <strong>niet</strong> om hard te<br />
werken.<br />
De school, zijn ou<strong>de</strong>rs en <strong>de</strong> ambulante begeleid<strong>in</strong>g moeten op één lijn komen. Er moet een<br />
dui<strong>de</strong>lijk plan van aanpak komen waar<strong>in</strong> eenie<strong>de</strong>r zich kan v<strong>in</strong><strong>de</strong>n, en waarvan alle<br />
docenten op <strong>de</strong> hoogte zijn. Voor Marks motivatie is het belangrijk dat hij weet welke<br />
cijfers hij moet halen om volgend jaar toegelaten te kunnen wor<strong>de</strong>n tot HAVO-3.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent spreekt eerst met alle betrokkenen afzon<strong>de</strong>rlijk en organiseert<br />
vervolgens een gezamenlijk overleg. Dit resulteert <strong>in</strong> dui<strong>de</strong>lijke afspraken over een plan<br />
van aanpak. De AB'er zal <strong>de</strong> docenten voorlichten over ADHD en ODD en zal adviezen<br />
geven over <strong>de</strong> aanpak die nodig is om Mark goed te begelei<strong>de</strong>n. Voorbeel<strong>de</strong>n van <strong>de</strong><br />
adviezen zijn: begrijpt Mark <strong>de</strong> opdracht, staat zijn huiswerk <strong>in</strong> <strong>de</strong> agenda, zijn er<br />
dui<strong>de</strong>lijke aanteken<strong>in</strong>gen. Ver<strong>de</strong>r zal het <strong>in</strong>ci<strong>de</strong>nt rondom <strong>de</strong> gymles wor<strong>de</strong>n <strong>uit</strong>gezocht en<br />
zullen <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs hierover geïnformeerd wor<strong>de</strong>n. Mark zal <strong>in</strong> eerste <strong>in</strong>stantie één keer per<br />
week meedoen met <strong>de</strong> gymles. Er zal een gymcontract gemaakt en on<strong>de</strong>rtekend wor<strong>de</strong>n,<br />
waar<strong>in</strong> ook wordt opgenomen wanneer hij weer volledig mee mag doen. Mocht zich weer<br />
een <strong>in</strong>ci<strong>de</strong>nt voordoen, dan zal dat aan <strong>de</strong> AB'er gemeld wor<strong>de</strong>n. Zij zal dat dan met Mark<br />
bespreken.<br />
Voor Mark is het belangrijk dat er huiswerkbegeleid<strong>in</strong>g komt. De ou<strong>de</strong>rs proberen dit<br />
van<strong>uit</strong> het PGB te regelen.<br />
De school wil dat Mark zich meer bewust wordt van zijn gedrag en zou graag zien dat hij<br />
on<strong>de</strong>r behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g komt van een psycholoog. De moe<strong>de</strong>r van Mark heeft daartoe al actie<br />
on<strong>de</strong>rnomen vanwege <strong>de</strong> <strong>de</strong>pressiviteit van Mark.<br />
De directeur zal bij <strong>de</strong> vakdocenten navragen welke on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>len Mark nog moet doen en<br />
welke cijfers hij moet halen voor een overgang naar HAVO-3. De directeur brengt <strong>de</strong><br />
ou<strong>de</strong>rs daarvan op <strong>de</strong> hoogte.<br />
In het VO is <strong>de</strong> <strong>uit</strong>voer<strong>in</strong>g van een han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan vaak complexer, omdat <strong>de</strong><br />
<strong>rugzak</strong>leerl<strong>in</strong>g te maken heeft met meer<strong>de</strong>re (vak)docenten, ie<strong>de</strong>r met een eigen aanpak. De<br />
docenten zien <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g m<strong>in</strong><strong>de</strong>r vaak en daardoor kan <strong>de</strong> drijfveer om een leerl<strong>in</strong>g met een<br />
specifieke hulpvraag te begelei<strong>de</strong>n, ger<strong>in</strong>ger zijn. Er ligt een taak voor het management om<br />
docenten hiervoor te motiveren.<br />
-55-
CASUS: Han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan SO en VSO<br />
Fatma zit op een school voor speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (cluster 2). Fatma is 10 jaar. Haar niveau is<br />
e<strong>in</strong>d groep 4; zij heeft een leerachterstand van twee jaar. Fatma krijgt geen huiswerk mee,<br />
hoewel haar moe<strong>de</strong>r daar wel om gevraagd heeft. De communicatie met <strong>de</strong> school over het<br />
han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan verloopt <strong>niet</strong> goed. De moe<strong>de</strong>r heeft het gevoel <strong>niet</strong> serieus te wor<strong>de</strong>n<br />
genomen. Zij wil weten hoe <strong>de</strong> schoolprestaties van haar dochter zijn, en wat <strong>de</strong> school<br />
doet om <strong>de</strong> achterstand van Fatma <strong>in</strong> te lopen.<br />
De moe<strong>de</strong>r zou graag <strong>de</strong> communicatie met <strong>de</strong> school verbeteren en wil meer <strong>in</strong>formatie<br />
over <strong>de</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n van voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> voor Fatma <strong>in</strong> <strong>de</strong> toekomst.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent spreekt eerst afzon<strong>de</strong>rlijk met <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r en met <strong>de</strong> school, en plant<br />
vervolgens een gezamenlijk overleg om <strong>de</strong> communicatie weer op gang te brengen. Uit het<br />
gesprek met <strong>de</strong> school blijkt dat Fatma een vlot ogend meisje met een gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>telligentie is. Het is <strong>niet</strong> dui<strong>de</strong>lijk hoe het komt dat er <strong>de</strong>sondanks een forse<br />
leerachterstand is. De reeds verleen<strong>de</strong> zorg heeft onvoldoen<strong>de</strong> effect gehad. Er is dit jaar<br />
een her<strong>in</strong>dicatie met een positieve beschikk<strong>in</strong>g afgegeven voor cluster 2.<br />
Volgens <strong>de</strong> leerkrachten en <strong>de</strong> logopediste heeft Fatma een zwak auditief geheugen en<br />
woordv<strong>in</strong>d<strong>in</strong>gsproblemen. Fatma heeft veel <strong>uit</strong>leg nodig, maar is wel leergierig. Dat er <strong>niet</strong><br />
veel voor<strong>uit</strong>gang wordt geboekt, begrijpen ook <strong>de</strong> leerkrachten <strong>niet</strong> goed. De <strong>in</strong>tern<br />
begelei<strong>de</strong>r zegt te beseffen dat <strong>de</strong> school tekortgeschoten is <strong>in</strong> het dui<strong>de</strong>lijk communiceren<br />
met <strong>de</strong>ze ou<strong>de</strong>r.<br />
Tij<strong>de</strong>ns het gezamenlijk overleg wor<strong>de</strong>n afspraken gemaakt. Zo zal opnieuw een<br />
psychodiagnostisch on<strong>de</strong>rzoek afgenomen wor<strong>de</strong>n, zodat beter <strong>in</strong>gespeeld kan wor<strong>de</strong>n op<br />
<strong>de</strong> problematiek waar Fatma mee kampt. Er zullen meer contactmomenten zijn tussen <strong>de</strong><br />
moe<strong>de</strong>r en <strong>de</strong> school om een betere <strong>uit</strong>wissel<strong>in</strong>g van <strong>in</strong>formatie mogelijk te maken. De<br />
leerkrachten zullen tweemaan<strong>de</strong>lijks met <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r van Fatma <strong>de</strong> voortgang bespreken aan<br />
<strong>de</strong> hand van het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan. Fatma krijgt huiswerk mee en <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r wordt daarover<br />
goed geïnformeerd. Voorts zal <strong>de</strong> school Fatma's moe<strong>de</strong>r voorlichten over <strong>de</strong><br />
mogelijkhe<strong>de</strong>n voor Fatma <strong>in</strong> het voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>.<br />
<strong>Als</strong> <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r enkele maan<strong>de</strong>n later spreekt, blijkt zij heel tevre<strong>de</strong>n<br />
over het huidige contact met <strong>de</strong> school.<br />
Dui<strong>de</strong>lijke afspraken over <strong>de</strong> aanpak, <strong>de</strong> wijze van communiceren en <strong>in</strong>formatie over <strong>de</strong><br />
perspectieven brengen het leerproces en <strong>de</strong> communicatie tussen <strong>de</strong> school en <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs<br />
weer op gang.<br />
-56-
4.3 Tips en <strong>in</strong>formatie han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan en bested<strong>in</strong>gsproblematiek<br />
• Ou<strong>de</strong>rs hebben rechten en plichten aangaan<strong>de</strong> het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan. Zo hebben ou<strong>de</strong>rs het<br />
recht tot <strong>in</strong>zage <strong>in</strong> han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsgerichte diagnostiek, het schoolplan en het groepsplan.<br />
Ook dienen zij betrokken te wor<strong>de</strong>n bij het opstellen van het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan. Ze mogen<br />
<strong>niet</strong> meebeslissen over <strong>de</strong> <strong>in</strong>zet van <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong>gel<strong>de</strong>n. Zij on<strong>de</strong>rtekenen samen met <strong>de</strong><br />
school het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan. Regelmatig wor<strong>de</strong>n zij geïnformeerd over <strong>de</strong> voortgang van<br />
hun k<strong>in</strong>d. Periodiek zijn er evaluatiegesprekken. Van ou<strong>de</strong>rs wordt verwacht dat zij<br />
relevante zaken <strong>uit</strong> <strong>de</strong> thuissituatie, die van <strong>in</strong>vloed kunnen zijn op het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan,<br />
aan school mel<strong>de</strong>n.<br />
• <strong>Als</strong> ou<strong>de</strong>rs over het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan een conflict hebben met <strong>de</strong> school, dan kunnen zij<br />
een klacht <strong>in</strong>dienen. Ie<strong>de</strong>re school heeft een klachtenregel<strong>in</strong>g en een<br />
klachtencommissie. De klachtenregel<strong>in</strong>g ligt ter <strong>in</strong>zage op school en het adres van <strong>de</strong><br />
klachtencommissie staat <strong>in</strong> <strong>de</strong> schoolgids. Ou<strong>de</strong>rs kunnen hun klacht ook bij <strong>de</strong><br />
Inspectie van het On<strong>de</strong>rwijs (<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><strong>in</strong>spectie) mel<strong>de</strong>n. 34<br />
• <strong>Als</strong> een school geen han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan heeft, wijst <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent erop dat zij <strong>in</strong><br />
gebreke is gebleven volgens <strong>de</strong> LGF-wetgev<strong>in</strong>g. De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent vertelt <strong>de</strong><br />
school over <strong>de</strong> (grote) zorgen van <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en geeft bijvoorbeeld tips over een betere<br />
communicatie met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs. Meestal is dat voldoen<strong>de</strong> om <strong>de</strong> school bereid te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n te<br />
han<strong>de</strong>len naar <strong>de</strong> wettelijke verplicht<strong>in</strong>gen en een han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan op te stellen. Voorts<br />
wijst <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent op <strong>de</strong> dienst ambulante begeleid<strong>in</strong>g die kan on<strong>de</strong>rsteunen<br />
bij het opstellen en <strong>in</strong>vullen van een han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan. (De diensten ambulante<br />
begeleid<strong>in</strong>g geven regelmatig voorlicht<strong>in</strong>g over het <strong>in</strong>vullen en <strong>uit</strong>voeren van<br />
han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplannen.) Blijft <strong>de</strong> school alsnog <strong>in</strong> gebreke, dan zal <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><strong>in</strong>spectie<br />
<strong>in</strong>geschakeld wor<strong>de</strong>n.<br />
• Een ambulant begelei<strong>de</strong>r kan on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g bie<strong>de</strong>n bij het opstellen van een<br />
han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan, waar<strong>in</strong> dan tevens wordt aangegeven hoe <strong>de</strong> ambulante begeleid<strong>in</strong>g<br />
er<strong>uit</strong> zal zien. On<strong>de</strong>rwijsconsulenten kunnen AB'ers stimuleren een actievere <strong>in</strong>breng te<br />
hebben bij het opstellen en concretiseren van een han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan, en het formuleren <strong>in</strong><br />
evalueerbare doelen. In schrijnen<strong>de</strong> gevallen helpt <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent soms een<br />
handje. On<strong>de</strong>rwijsconsulenten kunnen op verzoek aan scholen een format geven voor<br />
een han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan.<br />
• Het kan zijn dat er wel een han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan is, maar dat <strong>de</strong>ze te i<strong>de</strong>alistisch en <strong>niet</strong><br />
SMART is, onvoldoen<strong>de</strong> praktisch of moeilijk <strong>uit</strong>voerbaar is, of te we<strong>in</strong>ig aansl<strong>uit</strong> bij<br />
<strong>de</strong> behoeften van het k<strong>in</strong>d.<br />
34 Zie www.<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><strong>in</strong>spectie.nl.<br />
-57-
• Zoals <strong>in</strong> bijna alle gevallen waar<strong>in</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten bemid<strong>de</strong>len, ligt ook hier<br />
meestal een communicatiestoornis ten grondslag aan <strong>de</strong> problematiek. Veel ou<strong>de</strong>rs<br />
<strong>de</strong>nken dat scholen hun zorgen <strong>niet</strong> serieus nemen. Scholen kunnen soms door<br />
tijdgebrek (te) we<strong>in</strong>ig <strong>in</strong>dividuele aandacht geven aan <strong>de</strong> zorgleerl<strong>in</strong>g, vooral als er<br />
meer<strong>de</strong>re leerl<strong>in</strong>gen met een <strong>rugzak</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas zitten. Regelmatige communicatie met<br />
<strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs schiet er dan vaak bij <strong>in</strong>. In <strong>de</strong>rgelijke situaties zal <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent<br />
bemid<strong>de</strong>len om partijen weer <strong>in</strong> gesprek te brengen. Hij zal <strong>in</strong> eerste <strong>in</strong>stantie <strong>de</strong><br />
contacten zoveel mogelijk via hem laten verlopen. Hij maakt partijen dui<strong>de</strong>lijk dat wie<br />
een oploss<strong>in</strong>g wil voor het probleem, een streep on<strong>de</strong>r het verle<strong>de</strong>n zal moeten zetten.<br />
Hij brengt rust, vertrouwen en perspectief, en kan scholen adviseren over maatregelen<br />
die zij kunnen nemen om <strong>de</strong> opvang van <strong>rugzak</strong>leerl<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas te verbeteren.<br />
• Niet altijd v<strong>in</strong>dt er na een trimester en semester een goe<strong>de</strong> evaluatie plaats van <strong>de</strong><br />
behaal<strong>de</strong> en nog na te streven doelen van het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan. Toch is dat belangrijk,<br />
om ou<strong>de</strong>rs goed en dui<strong>de</strong>lijk te <strong>in</strong>formeren, en hun vragen over <strong>de</strong> acties die <strong>de</strong> school<br />
heeft on<strong>de</strong>rnomen te beantwoor<strong>de</strong>n. Ou<strong>de</strong>rs willen horen wat er goed g<strong>in</strong>g en wat<br />
m<strong>in</strong><strong>de</strong>r goed. Zij willen <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> <strong>de</strong> bested<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong>gel<strong>de</strong>n en <strong>in</strong>spraak over<br />
<strong>de</strong> <strong>in</strong>zet van mensen en mid<strong>de</strong>len. 35 Ou<strong>de</strong>rs wor<strong>de</strong>n steeds kritischer en veeleisen<strong>de</strong>r,<br />
en verwachten dat <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent zaken kan afdw<strong>in</strong>gen. De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent<br />
wijst ou<strong>de</strong>rs er wel eens op dat hun veeleisendheid contraproductief werkt: <strong>de</strong> school<br />
zet <strong>de</strong> hakken <strong>in</strong> het zand. Scholen hebben soms extra tijd en begeleid<strong>in</strong>g nodig om te<br />
kunnen doen wat ze moeten doen. De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent heeft formeel geen<br />
bevoegdhe<strong>de</strong>n, maar zal steeds trachten door overleg en voorlicht<strong>in</strong>g tot een voor<br />
partijen bevredigen<strong>de</strong> oploss<strong>in</strong>g te komen.<br />
• On<strong>de</strong>rwijsconsulenten wijzen ou<strong>de</strong>rs en scholen er voortdurend op dat het<br />
han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan een gezamenlijke verantwoor<strong>de</strong>lijkheid is, óók <strong>in</strong> het speciaal<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>.<br />
• On<strong>de</strong>rwijsconsulenten ervaren dat het van belang is om ook met <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g zelf te<br />
praten. Door open vragen te stellen komt er probleembesef. Een jongere zit soms knel<br />
bij overbezorg<strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs. Enige mate van zelfreflectie en zelfverantwoor<strong>de</strong>lijkheid is<br />
nodig voor <strong>de</strong> jongere, en voor <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs is nodig dat zij wat meer afstand betrachten.<br />
• Laat een han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan on<strong>de</strong>rtekenen door alle drie betrokken partijen: <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs, <strong>de</strong><br />
school én <strong>de</strong> ambulant begelei<strong>de</strong>r.<br />
• Raadpleeg voor meer <strong>in</strong>formatie over en voorbeel<strong>de</strong>n van han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplannen<br />
www.ou<strong>de</strong>rsen<strong>rugzak</strong>.nl.<br />
35 Zie voor <strong>in</strong>formatie over <strong>de</strong> <strong>in</strong>houd van <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong> (personele kosten en materiële voorzien<strong>in</strong>gen) het<br />
Besl<strong>uit</strong> Bekostig<strong>in</strong>g WPO artikel 17 voor het primair <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>, en Besl<strong>uit</strong> Bekostig<strong>in</strong>g WVO artikel<br />
8a voor het voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>.<br />
-58-
• Rugzakgel<strong>de</strong>n zijn geoormerkt en leerl<strong>in</strong>ggebon<strong>de</strong>n. Scholen zijn re<strong>de</strong>lijk vrij om <strong>de</strong><br />
gel<strong>de</strong>n <strong>in</strong> te zetten, on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> voorwaar<strong>de</strong> dat <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong>leerl<strong>in</strong>g er ook daadwerkelijk<br />
profijt van heeft. De school mag bijvoorbeeld <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong>gel<strong>de</strong>n van vier leerl<strong>in</strong>gen met<br />
autisme bun<strong>de</strong>len, maar <strong>de</strong> getroffen maatregelen moeten specifiek ten goe<strong>de</strong> komen<br />
aan <strong>de</strong>ze leerl<strong>in</strong>gen, en dat moet ook dui<strong>de</strong>lijk zijn voor <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs. De <strong>rugzak</strong>gel<strong>de</strong>n<br />
<strong>in</strong>zetten voor groepsverkle<strong>in</strong><strong>in</strong>g komt alle leerl<strong>in</strong>gen ten goe<strong>de</strong>, dus <strong>niet</strong> specifiek <strong>de</strong><br />
<strong>rugzak</strong>leerl<strong>in</strong>gen.<br />
Uit leerl<strong>in</strong>ggebon<strong>de</strong>n f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g aangeschafte materialen blijven na vertrek van <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>g eigendom van <strong>de</strong> school.<br />
• Het budget <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong> bestaat <strong>uit</strong> drie <strong>de</strong>len: 36<br />
1. Een bedrag voor extra personele <strong>in</strong>zet (formatie-<strong>uit</strong>breid<strong>in</strong>g), bijvoorbeeld een<br />
klassenassistent, een extra leerkracht of een remedial teacher. Afhankelijk van <strong>de</strong><br />
handicap van een k<strong>in</strong>d komt <strong>de</strong>ze formatie-<strong>uit</strong>breid<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het basis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> neer op<br />
ca. 3,5 uur per week per k<strong>in</strong>d.<br />
2. Een bedrag voor ambulante begeleid<strong>in</strong>g van<strong>uit</strong> het REC. Dit bedrag is <strong>niet</strong> vrij<br />
besteedbaar, maar moet besteed wor<strong>de</strong>n bij het REC. Ambulante begeleid<strong>in</strong>g is<br />
bestemd voor zowel <strong>de</strong> leerkracht als <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g, en moet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>didactische<br />
zaken betreffen. Remedial teach<strong>in</strong>g bijvoorbeeld is geen ambulante begeleid<strong>in</strong>g en<br />
kan dus ook <strong>niet</strong> wor<strong>de</strong>n bekostigd <strong>uit</strong> dit ge<strong>de</strong>elte van het budget.<br />
3. Een bedrag <strong>in</strong> geld, bedoeld voor materiële <strong>in</strong>standhoud<strong>in</strong>g<br />
(<strong>de</strong>skundigheidsbevor<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g of aanschaf van - aange<strong>past</strong> - lesmateriaal).<br />
• De gratis Rugzak Informatie Telefoon geeft voorlicht<strong>in</strong>g over <strong>de</strong> bested<strong>in</strong>g van <strong>de</strong><br />
<strong>rugzak</strong>: telefoonnummer 0800-5010, elke werkdag van 10.00 tot 15.00 uur.<br />
36 Bron: www.ou<strong>de</strong>rsen<strong>rugzak</strong>.nl. Op <strong>de</strong>ze website staat meer <strong>in</strong>formatie over bedragen e.d.<br />
De hierboven vermel<strong>de</strong> gegevens gel<strong>de</strong>n ten tij<strong>de</strong> van het <strong>uit</strong>komen van <strong>de</strong>ze publicatie.<br />
-59-
5. BEST PRACTICES: ONDERWIJS/ZORGCOMBINATIES<br />
Mijn k<strong>in</strong>d, een cluster 4-leerl<strong>in</strong>g, wordt nu toegelaten op een cluster 3-school. Daar stellen<br />
ze <strong>de</strong> voorwaar<strong>de</strong> dat er <strong>de</strong>eltijd<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> komt met <strong>de</strong>eltijdbehan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g. Mag dat?<br />
De school trekt zich <strong>niet</strong>s aan van <strong>de</strong> GGZ-behan<strong>de</strong>lresultaten. Hierdoor dreigt het op<br />
school mis te gaan. Wat nu?<br />
Is een zorgboer<strong>de</strong>rij een aanvullend alternatief voor speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>?<br />
De ontheff<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> leerplicht voor mijn zoon loopt b<strong>in</strong>nenkort af. Hij moet dus weer naar<br />
school, maar hij is nergens <strong>in</strong> het speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> welkom.<br />
Ons k<strong>in</strong>d wordt b<strong>in</strong>nenkort opgenomen voor een behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g ver van huis. Nu moeten wij<br />
als ou<strong>de</strong>rs er zelf voor zorgen dat ons k<strong>in</strong>d een dagbested<strong>in</strong>g heeft. We hebben <strong>uit</strong>e<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk<br />
een plek gevon<strong>de</strong>n bij een tu<strong>in</strong><strong>de</strong>r, maar waarom kan ze <strong>niet</strong> gewoon naar school?<br />
5.1 On<strong>de</strong>rwijs/zorgcomb<strong>in</strong>aties (één k<strong>in</strong>d - één plan) 37<br />
In <strong>de</strong> loop <strong>de</strong>r jaren is <strong>de</strong> problematiek waar <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten mee te maken<br />
krijgen, zwaar<strong>de</strong>r gewor<strong>de</strong>n. Zo is <strong>de</strong> groep zeer moeilijk tot <strong>niet</strong>-plaatsbare leerl<strong>in</strong>gen <strong>de</strong><br />
laatste twee jaar gegroeid. Het gaat om k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren met een <strong>de</strong>rmate complexe problematiek<br />
dat het speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> daar <strong>niet</strong> altijd een antwoord meer op heeft; <strong>de</strong> leerkrachten<br />
raken <strong>in</strong> han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsverlegenheid. Deze leerl<strong>in</strong>gen wor<strong>de</strong>n <strong>uit</strong> het speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
verwij<strong>de</strong>rd. Zij vallen dan tussen wal en schip. Ze wor<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> leerplicht ontheven en<br />
komen terecht <strong>in</strong> een zorg<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g, vaak zon<strong>de</strong>r enige vorm van <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>.<br />
Cluster 3- en 4-scholen hebben soms geen of onvoldoen<strong>de</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n om k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren op<br />
te vangen die (tij<strong>de</strong>lijk) een-op-een begeleid<strong>in</strong>g of <strong>in</strong>tensieve zorg nodig hebben. Voor<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren met ernstige en complexe gedragsproblemen is er geen extra f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g ter<br />
on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g van <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. Van<strong>uit</strong> <strong>de</strong> AWBZ wordt het steeds moeilijker om aanvullen<strong>de</strong><br />
mid<strong>de</strong>len voor zorg beschikbaar te krijgen. On<strong>de</strong>rwijsconsulenten wor<strong>de</strong>n hier regelmatig<br />
mee geconfronteerd.<br />
Een groeien<strong>de</strong> groep <strong>uit</strong>vallers <strong>uit</strong> het speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> wordt gevormd door <strong>de</strong><br />
zogenoem<strong>de</strong> ZMOLK'ers. On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> ZMOLK’ers <strong>in</strong> <strong>de</strong> cluster 3-scholen zijn leerl<strong>in</strong>gen bij<br />
wie <strong>de</strong> <strong>in</strong>telligentie ernstig beperkt is en <strong>de</strong> gedragsproblematiek een on<strong>de</strong>rgeschikte rol<br />
speelt, maar wel <strong>de</strong>gelijk aanwezig is. Bij <strong>de</strong>ze leerl<strong>in</strong>gen kan <strong>de</strong> leerbaarheid een<br />
discussiepunt vormen. Er zijn ook leerl<strong>in</strong>gen op cluster 4-scholen, bij wie <strong>de</strong><br />
gedragsproblematiek overheerst en <strong>de</strong> verstan<strong>de</strong>lijke beperk<strong>in</strong>g m<strong>in</strong><strong>de</strong>r is. Deze leerl<strong>in</strong>gen<br />
37 Zie voor <strong>de</strong> <strong>in</strong> dit hoofdstuk gebruikte afkort<strong>in</strong>gen bijlage I.<br />
-60-
zijn doorgaans wel leerbaar, maar het perspectief daarop ontbreekt. Dit baart<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten zorgen.<br />
Soms moeten k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren voor hun zorgvraag (tij<strong>de</strong>lijk) naar een resi<strong>de</strong>ntiële sett<strong>in</strong>g.<br />
On<strong>de</strong>rwijs schiet er dan mogelijk bij <strong>in</strong>. Het accent ligt op <strong>de</strong> zorg, terwijl het k<strong>in</strong>d wel<br />
leerplichtig is. On<strong>de</strong>rwijsconsulenten wor<strong>de</strong>n soms <strong>in</strong>geschakeld als er helemaal geen<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> is, maar ook als er bijvoorbeeld geen aansl<strong>uit</strong><strong>in</strong>g mogelijk is met speciaal<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> op <strong>de</strong> betreffen<strong>de</strong> school (dit kan komen door <strong>de</strong> klassengrootte, het<br />
lesprogramma, <strong>de</strong> samenstell<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> groep e.d.).<br />
Ook bij ontslag <strong>uit</strong> een behan<strong>de</strong>lsett<strong>in</strong>g wordt nogal eens om bemid<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g door een<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent gevraagd. Er blijkt dan nog geen cluster<strong>in</strong>dicatie te zijn aangevraagd of<br />
er is geen <strong>passend</strong>e <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>plek beschikbaar.<br />
-61-
5.2 Casuïstiek <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>/zorgcomb<strong>in</strong>aties<br />
CASUS: On<strong>de</strong>rwijs/zorgcomb<strong>in</strong>aties (één k<strong>in</strong>d - één plan)<br />
Koos is leerl<strong>in</strong>g van een basisschool en heeft een cluster 4-beschikk<strong>in</strong>g. De <strong>rugzak</strong> wordt<br />
<strong>in</strong>gezet om Koos extra te on<strong>de</strong>rsteunen bij zijn leertaken. Koos valt <strong>in</strong> school op door zijn<br />
gedrag en zijn <strong>uit</strong>spraken. Hij wil bewust an<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren pijn doen en brengt hen letsel<br />
toe. Hij stoort fors <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas en hij schreeuwt om aandacht. Bij 'lik op stuk' ontploft hij. Hij<br />
vloekt en tiert, is erg agressief en steeds op zoek naar <strong>de</strong> grenzen.<br />
De school stelt vast dat zij han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsverlegen is; zij kan Koos alleen op twee ochten<strong>de</strong>n en<br />
een hele dag opvangen, maar verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g ligt <strong>in</strong> het verschiet. Voor <strong>de</strong> school is <strong>de</strong> maat<br />
vol.<br />
Koos wordt behan<strong>de</strong>ld bij <strong>de</strong> GGZ en krijgt extra <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g van een<br />
orthopedagoog.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
Nadat <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en <strong>de</strong> school gesproken heeft, conclu<strong>de</strong>ert hij dat er<br />
veel partijen bij Koos betrokken zijn, maar dat <strong>de</strong>ze nog <strong>niet</strong> gezamenlijk om <strong>de</strong> tafel<br />
hebben gezeten om te overleggen. De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent stelt daarom een<br />
ron<strong>de</strong>tafelgesprek voor.<br />
Alle betrokkenen nemen <strong>de</strong>el. Gezamenlijk wordt aan beeldvorm<strong>in</strong>g gedaan, en wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong><br />
zorgvraag en <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>vraag vastgesteld. Geconclu<strong>de</strong>erd wordt dat voor Koos <strong>de</strong><br />
volgen<strong>de</strong> zorgaspecten gel<strong>de</strong>n: er dient aanvullen<strong>de</strong> diagnostiek te komen; er is een veilige<br />
omgev<strong>in</strong>g en een stabiele structurele situatie nodig; Koos is sociaal <strong>niet</strong> we<strong>de</strong>rkerig en hij<br />
kan <strong>niet</strong> omgaan met frustraties; hij heeft een negatief zelfbeeld; hij moet leren zijn gedrag<br />
af te stemmen op <strong>de</strong> situatie. De GGZ zal <strong>de</strong>ze aspecten <strong>in</strong> <strong>de</strong> behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g meenemen.<br />
Wat <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>vraag betreft wordt besloten dat Koos een-op-een begeleid<strong>in</strong>g krijgt om<br />
een veilige, stabiele situatie te creëren. De begelei<strong>de</strong>r (van<strong>uit</strong> <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong>) zal <strong>niet</strong> meer apart<br />
met Koos werken, maar zal naast hem <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas zitten, <strong>in</strong> ie<strong>de</strong>r geval tot <strong>de</strong> zomervakantie.<br />
Over vier weken v<strong>in</strong>dt <strong>de</strong> eerste evaluatie plaats.<br />
Om <strong>de</strong> specifieke <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>- en zorgvragen van een leerl<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het primair of voortgezet<br />
(speciaal) <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>in</strong> kaart te brengen, is een ron<strong>de</strong>tafelgesprek met alle betrokkenen<br />
nodig. Het leidt tot een gezamenlijke visie op wat <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g nodig heeft om weer <strong>in</strong><br />
ontwikkel<strong>in</strong>g te komen. Vervolgens kunnen afspraken gemaakt wor<strong>de</strong>n over het tot stand<br />
brengen van <strong>de</strong> benodig<strong>de</strong> comb<strong>in</strong>atie van (speciaal) <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en (jeugd)zorg.<br />
-62-
CASUS: On<strong>de</strong>rwijs/zorgcomb<strong>in</strong>aties (één k<strong>in</strong>d - één plan)<br />
Lucas is 13 jaar en zit met een cluster 4-<strong>in</strong>dicatie op een VSO cluster 4-school. Hij heeft<br />
MCDD, ODD en extreme angststoornissen. De VSO-school is ten aanzien van Lucas<br />
han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsverlegen. Lucas heeft iemand nodig die voortdurend naast hem zit en staat, ook<br />
letterlijk. Is zijn begelei<strong>de</strong>r ('shadow') even <strong>uit</strong> <strong>de</strong> klas, dan escaleert <strong>de</strong> situatie meteen. Het<br />
<strong>uit</strong> zich <strong>in</strong> agressief gedrag naar me<strong>de</strong>leerl<strong>in</strong>gen. De school heeft <strong>in</strong>mid<strong>de</strong>ls toestemm<strong>in</strong>g<br />
voor <strong>de</strong>eltijd<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><strong>in</strong>spectie gekregen, maar ook dat brengt nauwelijks<br />
verlicht<strong>in</strong>g. Na het zoveelste <strong>in</strong>ci<strong>de</strong>nt wordt Lucas geschorst en wordt een<br />
verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>gsprocedure gestart. De VSO voelt zich wel verantwoor<strong>de</strong>lijk en schakelt<br />
samen met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent <strong>in</strong>. Plaats<strong>in</strong>g op een an<strong>de</strong>re cluster 4-school<br />
lijkt geen optie, omdat <strong>de</strong> problemen zich ook daar voor zullen doen. De school adviseert<br />
een kl<strong>in</strong>ische opname, maar <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs willen daar <strong>niet</strong> van weten.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent spreekt met alle partijen. De school licht toe dat zij <strong>in</strong> het schooljaar<br />
veel extra <strong>in</strong>zet heeft gepleegd voor Lucas. Desondanks blijkt zij han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsverlegen te<br />
zijn. Ook <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs zien dit <strong>in</strong>.<br />
Er is een grote gezamenlijke zorg rond Lucas, maar <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs weigeren om Bureau<br />
Jeugdzorg <strong>in</strong> te schakelen. Daarom staat <strong>de</strong> school op het punt om een meld<strong>in</strong>g bij het<br />
AMK te doen. De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent overlegt met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs. Hij adviseert ze met klem<br />
om zelf naar Bureau Jeugdzorg te stappen, om zo meer vat te hebben op <strong>de</strong> hulp die<br />
gebo<strong>de</strong>n wordt. De ou<strong>de</strong>rs volgen dit advies op en krijgen <strong>de</strong> nodige on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g.<br />
Er wordt een plek voor Lucas gevon<strong>de</strong>n op een leerboer<strong>de</strong>rij; hij wordt daar (tij<strong>de</strong>lijk)<br />
van<strong>uit</strong> <strong>de</strong> school geplaatst. Een leerboer<strong>de</strong>rij heeft een dui<strong>de</strong>lijke l<strong>in</strong>k met <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>;<br />
leerl<strong>in</strong>gen wor<strong>de</strong>n via een leerarrangement on<strong>de</strong>rsteund bij het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. De school houdt<br />
een verantwoor<strong>de</strong>lijkheid. Dit vereenvoudigt een mogelijke terugkeer.<br />
Op een leerboer<strong>de</strong>rij is er een-op-een begeleid<strong>in</strong>g, wat voor Lucas i<strong>de</strong>aal is.<br />
<strong>Als</strong> een (V)SO-school han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsverlegen is en besl<strong>uit</strong> een leerl<strong>in</strong>g te schorsen, dan is het<br />
van groot belang dat <strong>de</strong> school verantwoor<strong>de</strong>lijk is voor en betrokken blijft bij het<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>in</strong> een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>/zorgcomb<strong>in</strong>atie. Eventuele terugplaats<strong>in</strong>g op school verloopt<br />
dan soepeler.<br />
-63-
CASUS: On<strong>de</strong>rwijs/zorgcomb<strong>in</strong>aties (één k<strong>in</strong>d - één plan)<br />
Sandy, 14 jaar, heeft al gedragsproblemen s<strong>in</strong>ds <strong>de</strong> basisschool, maar <strong>in</strong> het voortgezet<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> gaat het helemaal mis. Ze wordt verwij<strong>de</strong>rd en zit zeven maan<strong>de</strong>n thuis. Dan<br />
wordt Sandy op een cluster 4-school geplaatst, waar ze na een aantal weken een psychose<br />
NAO (<strong>niet</strong> an<strong>de</strong>rs omschreven) krijgt. S<strong>in</strong>dsdien zit zij weer thuis. De school en <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs<br />
kunnen het <strong>niet</strong> eens wor<strong>de</strong>n over <strong>de</strong> omgang met Sandy. De leerplichtambtenaar is er bij<br />
betrokken, maar weet evenm<strong>in</strong> een oploss<strong>in</strong>g.<br />
Voor <strong>de</strong> psychiatrische problematiek is Sandy on<strong>de</strong>r behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g van een k<strong>in</strong><strong>de</strong>rpsychiater.<br />
Via het PGB wordt gespecialiseer<strong>de</strong> gez<strong>in</strong>sbegeleid<strong>in</strong>g <strong>in</strong>geschakeld; drie keer per week<br />
doet een verpleegkundig begelei<strong>de</strong>r ontspannen<strong>de</strong> activiteiten met Sandy.<br />
Volgens haar ou<strong>de</strong>rs is Sandy een hooggevoelig meisje. Ze is muzikaal, creatief en<br />
kunstz<strong>in</strong>nig aangelegd. In een begripvolle, veilige en gestructureer<strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g is zij het<br />
beste op haar plaats. Onrust, chaos en negativisme brengen haar van <strong>de</strong> wijs; dan vlucht ze<br />
weg <strong>uit</strong> angst. Opmerkelijk is hoe lief<strong>de</strong>vol en consequent ze met dieren omgaat.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent spreekt met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en overlegt met <strong>de</strong> school, het CCE en <strong>de</strong><br />
leerplichtambtenaar. Met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en het CCE wor<strong>de</strong>n ook <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>mogelijkhe<strong>de</strong>n<br />
besproken. Afgesproken wordt dat <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs met <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent <strong>de</strong> (beperkte)<br />
mogelijkhe<strong>de</strong>n zullen verkennen. <strong>Als</strong> er een plek is gevon<strong>de</strong>n, kan het CCE <strong>de</strong>sgewenst<br />
wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong>geschakeld om <strong>de</strong> problematiek ver<strong>de</strong>r <strong>in</strong> kaart te brengen en te adviseren over<br />
begeleid<strong>in</strong>g en behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g. Sandy heeft zeer <strong>in</strong>tensieve begeleid<strong>in</strong>g nodig, het liefst eenop-een.<br />
Dit is echter op geen enkele school voor speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> mogelijk.<br />
Aan <strong>de</strong> cluster 4-school wordt gevraagd of Sandy op een an<strong>de</strong>re locatie kan wor<strong>de</strong>n<br />
opgevangen. De gespecialiseer<strong>de</strong> gez<strong>in</strong>sbegelei<strong>de</strong>r kan tij<strong>de</strong>lijk op school <strong>in</strong>gezet wor<strong>de</strong>n<br />
om een gelei<strong>de</strong>lijke terugkeer te bevor<strong>de</strong>ren.<br />
Een kennismak<strong>in</strong>gsbezoek pakt <strong>niet</strong> goed <strong>uit</strong>. Sandy en haar ou<strong>de</strong>rs besl<strong>uit</strong>en <strong>niet</strong> terug te<br />
keren naar <strong>de</strong> cluster 4-school. Ook <strong>de</strong> psychiater van Sandy v<strong>in</strong>dt dat cluster 4-<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
op dit moment <strong>niet</strong> haalbaar voor haar is. De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent neemt contact op met <strong>de</strong><br />
leerplichtambtenaar om <strong>de</strong> situatie te bespreken. In overleg met Sandy's va<strong>de</strong>r en <strong>de</strong><br />
leerplichtambtenaar wordt afgesproken dat Sandy <strong>in</strong>geschreven blijft op <strong>de</strong> cluster 4school,<br />
om <strong>de</strong> relatie met <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>in</strong> stand te hou<strong>de</strong>n. Na een jaar zal opnieuw wor<strong>de</strong>n<br />
bekeken of terugkeer naar een meer reguliere vorm van <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> dan tot <strong>de</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n<br />
behoort. Voorlopig gaat Sandy dus <strong>niet</strong> terug naar <strong>de</strong> cluster 4-school; zij zal thuis en op<br />
een zorgboer<strong>de</strong>rij <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> volgen. De leerplichtambtenaar zal dit <strong>in</strong> een beschikk<strong>in</strong>g<br />
(<strong>uit</strong>spraak) bevestigen; hij is ook <strong>de</strong>gene die aan het e<strong>in</strong>d van het schooljaar het <strong>in</strong>itiatief<br />
zal nemen voor een evaluatie, waarbij ook <strong>de</strong> cluster 4-school betrokken wordt.<br />
Soms is een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> 'time-out' nodig en ligt het accent op zorg. In samenspraak met <strong>de</strong><br />
leerplichtambtenaar kan een constructie als hiervoor geschetst afgesproken wor<strong>de</strong>n. Daarbij<br />
wordt <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>optie voor een bepaal<strong>de</strong> tijd opengehou<strong>de</strong>n.<br />
-64-
CASUS: On<strong>de</strong>rwijs/zorgcomb<strong>in</strong>aties (één k<strong>in</strong>d - één plan)<br />
Jorik, een 15-jarige jongen met een cluster 4-<strong>in</strong>dicatie (PDD-NOS), zit <strong>in</strong> groep 3 van het<br />
VMBO-LWOO. Hij volgt <strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>g metaal. Zijn stage is prima verlopen, en hij kan op<br />
termijn een baan krijgen bij zijn stagebedrijf. Voorwaar<strong>de</strong> is dat hij zijn diploma haalt.<br />
Jorik wil echter <strong>niet</strong> meer naar school. Hij heeft moeite met het maken van opdrachten en<br />
met het samenwerken met an<strong>de</strong>re leerl<strong>in</strong>gen. Hij wordt gepest en ervaart <strong>de</strong> klas als<br />
onveilig. Jorik wordt <strong>niet</strong> meer geaccepteerd <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas. Zijn me<strong>de</strong>leerl<strong>in</strong>gen v<strong>in</strong><strong>de</strong>n het<br />
moeilijk om zijn gedrag te begrijpen, en zijn aan het e<strong>in</strong>d van hun <strong>in</strong>casser<strong>in</strong>gsvermogen.<br />
Jorik moet nog proefwerken <strong>in</strong>halen om over te kunnen gaan naar <strong>de</strong> e<strong>in</strong><strong>de</strong>xamenklas, maar<br />
zelf wil hij het liefst meteen gaan werken. Thuis is Jorik op dit moment ook moeilijk te<br />
handhaven. Op verzoek van <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs buigt <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent zich over <strong>de</strong> vraag hoe<br />
Jorik toch dit leerjaar af kan maken en wat er voor nodig is om Jorik volgend jaar zijn<br />
e<strong>in</strong><strong>de</strong>xamen te laten doen.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent voert een <strong>in</strong>dr<strong>in</strong>gend gesprek met Jorik. De mentor brengt <strong>de</strong><br />
opdrachten bij Jorik thuis, en Jorik besl<strong>uit</strong> toch <strong>de</strong> proefwerken <strong>in</strong> te halen. Hij mag dat aan<br />
het bureau van <strong>de</strong> directeur doen, zodat hij geen leerl<strong>in</strong>gen hoeft tegen te komen. Jorik<br />
haalt goe<strong>de</strong> resultaten voor zijn proefwerken en opdrachten, en is over naar groep 4.<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent legt contact met het CCE; na <strong>de</strong> zomervakantie kan het CCE met<br />
on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g aan <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en Jorik beg<strong>in</strong>nen. Vervolgens organiseert <strong>de</strong><br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent een gezamenlijk overleg met alle betrokkenen: <strong>de</strong> mentor, <strong>de</strong><br />
zorgcoörd<strong>in</strong>ator, een trajectbegelei<strong>de</strong>r, <strong>de</strong> ambulant begelei<strong>de</strong>r, <strong>de</strong> leerplichtambtenaar en<br />
<strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs van Jorik. Besloten wordt dat Jorik volgend cursusjaar <strong>in</strong> <strong>de</strong> zogenoem<strong>de</strong><br />
trajectgroep komt, een groep voor cluster 4-leerl<strong>in</strong>gen. De groep bestaat <strong>uit</strong> 10 leerl<strong>in</strong>gen<br />
met twee vaste docenten. De leerl<strong>in</strong>gen werken zelfstandig aan <strong>de</strong> theoretische vakken. De<br />
didactische en <strong>in</strong>dividuele begeleid<strong>in</strong>g gebeurt volgens het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan. Er zijn korte<br />
lijnen, ook met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs, en <strong>de</strong> afspraken wor<strong>de</strong>n ie<strong>de</strong>re zes weken met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs<br />
geëvalueerd. De praktijkvakken kan Jorik bij zijn huidige mentor doen, zo nodig <strong>in</strong> een<br />
an<strong>de</strong>re groep dan <strong>de</strong> huidige. De ambulant begelei<strong>de</strong>r blijft betrokken. Om Jorik te<br />
motiveren wordt afgesproken dat <strong>de</strong> mentor hem <strong>in</strong> <strong>de</strong> laatste vakantieweek <strong>de</strong> nieuwe<br />
schoolplek zal laten zien en kennis laat maken met zijn begelei<strong>de</strong>rs. Deze afspraken geven<br />
het vertrouwen dat Jorik volgend jaar zijn diploma zal behalen.<br />
Voor <strong>de</strong>ze aanpak zijn handvatten gehaald <strong>uit</strong> het bijzon<strong>de</strong>r zorgplan van het CCE. De<br />
CCE-consulent heeft voor overdracht van <strong>de</strong> handvatten aan <strong>de</strong> AB'er en mentor gezorgd.<br />
-65-
CASUS: On<strong>de</strong>rwijs/zorgcomb<strong>in</strong>aties (één k<strong>in</strong>d - één plan)<br />
Tim van 15 beg<strong>in</strong>t op het gymnasium, maar komt terecht op <strong>de</strong> HAVO. Hij heeft<br />
permanent structuur nodig, an<strong>de</strong>rs raakt hij gefrustreerd en agressief. Tim heeft ADHD,<br />
PDD-NOS en MCDD. Hij is ook angstig, maar daarvoor zijn nooit <strong>de</strong> re<strong>de</strong>nen vastgesteld.<br />
Omdat Tim <strong>niet</strong> thuis kan blijven, zit hij vrijwel onafgebroken <strong>in</strong> een GGZ-<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g waar<br />
ook plaatsbekostigd <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> wordt gebo<strong>de</strong>n. Tim volgt echter al an<strong>de</strong>rhalf jaar<br />
nauwelijks <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> meer; hij zit vooral op zijn kamer. De behan<strong>de</strong>lend psychiater acht<br />
theoretisch <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> moeilijk voor Tim, maar v<strong>in</strong>dt praktijkgericht <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> wel bij hem<br />
passen. Tims moe<strong>de</strong>r is van men<strong>in</strong>g dat haar zoon een stok achter <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur nodig heeft om<br />
naar school te gaan. Zij ziet <strong>in</strong> dat hij belemmer<strong>in</strong>gen heeft, maar v<strong>in</strong>dt ook dat hij die<br />
gebruikt om <strong>niet</strong> naar school te hoeven gaan. Zo glijdt Tim steeds ver<strong>de</strong>r af. De moe<strong>de</strong>r<br />
hoopt op een nieuwe start op een school die Tim structuur en discipl<strong>in</strong>e bijbrengt en die<br />
hem wat steviger aanpakt.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
Tim staat op <strong>de</strong> wachtlijst voor een behan<strong>de</strong>lcentrum. Omdat zijn aanmeld<strong>in</strong>g lange tijd is<br />
blijven liggen, kan hij pas over negen maan<strong>de</strong>n terecht. Gezien <strong>de</strong> afstand (20 km) kan hij<br />
ook nog <strong>niet</strong> naar het aan het centrum verbon<strong>de</strong>n praktijk<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent<br />
regelt taxivervoer, zodat hij al wel <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> kan volgen. Dan blijkt het taxivervoer <strong>niet</strong><br />
meer nodig te zijn; dankzij <strong>de</strong> <strong>in</strong>zet van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent kan Tim eer<strong>de</strong>r dan<br />
verwacht toch wor<strong>de</strong>n opgenomen <strong>in</strong> het behan<strong>de</strong>lcentrum. Hij krijgt daar plaatsbekostigd<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. Er was overwogen Tim aan te mel<strong>de</strong>n voor het project leerbaarheid, maar <strong>de</strong><br />
moe<strong>de</strong>r, <strong>de</strong> behan<strong>de</strong>laars en het CCE zullen gezamenlijk overleggen of dat nog gewenst is.<br />
Er zijn situaties waar<strong>in</strong> <strong>de</strong> zorgvraag te groot is om door het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> beantwoord te<br />
kunnen wor<strong>de</strong>n. De leerl<strong>in</strong>g bev<strong>in</strong>dt zich bijvoorbeeld <strong>in</strong> een behan<strong>de</strong>l- of zorg<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g.<br />
De nadruk ligt dan (tij<strong>de</strong>lijk) op zorg. Wel kan soms (plaatsbekostigd) <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> verzorgd<br />
wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong> een school <strong>in</strong> <strong>de</strong> directe omgev<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> zorg<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g, of b<strong>in</strong>nen <strong>de</strong> <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g<br />
zelf.<br />
-66-
5.3 Tips en <strong>in</strong>formatie <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>/zorgcomb<strong>in</strong>aties<br />
• On<strong>de</strong>rwijsconsulenten zoeken <strong>de</strong> oploss<strong>in</strong>g voor sommige groepen zorgleerl<strong>in</strong>gen <strong>in</strong><br />
maatwerk: <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>/zorgcomb<strong>in</strong>aties. Zij proberen <strong>in</strong>tensieve samenwerk<strong>in</strong>g tussen<br />
speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en zorg<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen tot stand te brengen, met het doel moeilijk<br />
plaatsbare leerl<strong>in</strong>gen weer perspectief te bie<strong>de</strong>n op <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en/of arbeid.<br />
• Er zijn leerl<strong>in</strong>gen die alleen dankzij een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>/zorgcomb<strong>in</strong>atie (of een<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>/behan<strong>de</strong>lcomb<strong>in</strong>atie) op een school gehandhaafd kunnen wor<strong>de</strong>n. Er wordt<br />
dan zorg ín <strong>de</strong> school (regulier of speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>) gebracht. Scholen die hiervoor<br />
openstaan, en die dus vraaggericht werken, maken bijvoorbeeld gebruik van auticoaches<br />
of buddy's, of schakelen het CCE of jeugdzorg <strong>in</strong> om <strong>de</strong> zorgcomponent op school te<br />
behartigen. Zij zoeken samenwerk<strong>in</strong>g met zorg<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen en zijn bereid om<br />
gezamenlijk te <strong>in</strong>vesteren <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze doelgroep. Zij leveren zorg op maat ín <strong>de</strong> school.<br />
Voor sommige leerl<strong>in</strong>gen geldt, dat zij alleen <strong>in</strong> het speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> gehandhaafd<br />
kunnen wor<strong>de</strong>n als er extra zorg <strong>in</strong>gezet wordt, bijvoorbeeld een begelei<strong>de</strong>r van<strong>uit</strong> een<br />
zorg<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g, bekostigd <strong>uit</strong> een PGB. De nieuwe AWBZ-richtlijnen zetten <strong>de</strong><br />
zorgarrangementen echter ernstig on<strong>de</strong>r druk; dit kan een negatief effect hebben op<br />
goe<strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>/zorgcomb<strong>in</strong>aties.<br />
• Niet-geïndiceer<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>gen die <strong>in</strong> een behan<strong>de</strong>lcentrum wor<strong>de</strong>n opgenomen, krijgen<br />
meestal (plaatsbekostigd) <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> op een aan het centrum verbon<strong>de</strong>n school voor<br />
speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. Vaak ontstaan schoolplaats<strong>in</strong>gsproblemen aan het e<strong>in</strong>d van <strong>de</strong><br />
behan<strong>de</strong>lperio<strong>de</strong>. In pr<strong>in</strong>cipe moeten <strong>de</strong>ze leerl<strong>in</strong>gen dan terugkeren naar <strong>de</strong> school van<br />
herkomst, waar zij <strong>in</strong>geschreven blijven (WEC artikel 40 lid 4), maar terugkeer is <strong>niet</strong><br />
altijd wenselijk. <strong>Als</strong> <strong>de</strong>ze leerl<strong>in</strong>gen met een ernstige beperk<strong>in</strong>g nog geen <strong>in</strong>dicatie<br />
hebben voor een speciale school of een <strong>rugzak</strong>, bemoeilijkt dat <strong>de</strong> juiste<br />
schoolplaats<strong>in</strong>g.<br />
Een goe<strong>de</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g is dat steeds vaker tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> behan<strong>de</strong>lperio<strong>de</strong> door <strong>de</strong> school<br />
een <strong>in</strong>dicatieprocedure wordt gestart. Zo kan verkrijg<strong>in</strong>g van een <strong>in</strong>dicatie samenvallen<br />
met het e<strong>in</strong><strong>de</strong> van <strong>de</strong> behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g. Plaats<strong>in</strong>g op een <strong>passend</strong>e school wordt <strong>in</strong> die<br />
gevallen gemakkelijker.<br />
• Soms is het nodig meer creatieve oploss<strong>in</strong>gen te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n, bijvoorbeeld plaats<strong>in</strong>g <strong>in</strong> kle<strong>in</strong>e<br />
groepen of <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> via modules van <strong>de</strong> Wereldschool. Voor oploss<strong>in</strong>gen op maat <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> thuissituatie (alleen <strong>in</strong> <strong>uit</strong>erste nood) is <strong>de</strong> toestemm<strong>in</strong>g nodig van het m<strong>in</strong>isterie van<br />
OCW. Het m<strong>in</strong>isterie heeft <strong>de</strong>ze bijzon<strong>de</strong>re opdrachten (contracten) on<strong>de</strong>rgebracht bij<br />
een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><strong>in</strong>specteur bijzon<strong>de</strong>re opdrachten. In voorkomen<strong>de</strong> gevallen is het aan te<br />
ra<strong>de</strong>n om een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent <strong>in</strong> te schakelen.<br />
-67-
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent verleent on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g bij het opstellen van <strong>de</strong><br />
conceptcontracten. Een <strong>de</strong>rgelijk contract moet wor<strong>de</strong>n vastgesteld <strong>in</strong> aanwezigheid van<br />
en moet voor gezien wor<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rtekend door <strong>de</strong> <strong>in</strong>specteur bijzon<strong>de</strong>re opdrachten,<br />
namens <strong>de</strong> Inspectie van het On<strong>de</strong>rwijs en het m<strong>in</strong>isterie van OCW.<br />
• Deeltijdopvang op een zorgboer<strong>de</strong>rij <strong>in</strong> comb<strong>in</strong>atie met <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> op school kan een<br />
alternatief zijn.<br />
• Door verhuiz<strong>in</strong>g kan een leerl<strong>in</strong>g <strong>uit</strong> <strong>de</strong> boot vallen, omdat hij dan on<strong>de</strong>r een an<strong>de</strong>re<br />
regio valt en <strong>de</strong> zorgkantoren verschillen<strong>de</strong> regels hanteren. Er is geld om extra hulp te<br />
f<strong>in</strong>ancieren, maar dat kan <strong>niet</strong> <strong>in</strong> een an<strong>de</strong>re regio <strong>in</strong>gezet wor<strong>de</strong>n. Overhevel<strong>in</strong>g van <strong>de</strong><br />
gel<strong>de</strong>n is geen algemeen geaccepteer<strong>de</strong> werkwijze en het vraagt vaak veel <strong>in</strong>zet van <strong>de</strong><br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent om dit te realiseren.<br />
• In sommige gevallen ontslaat <strong>de</strong> Leerplichtwet 38 ou<strong>de</strong>rs tij<strong>de</strong>lijk van <strong>de</strong> plicht om<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren op een school <strong>in</strong> te schrijven, bijvoorbeeld vanwege lichamelijke of<br />
psychische belemmer<strong>in</strong>gen (artikel 7 van <strong>de</strong> Leerplichtwet) of wegens godsdienstige of<br />
levensbeschouwelijke re<strong>de</strong>nen (artikel 8 van <strong>de</strong> Leerplichtwet). De gemeentelijke<br />
leerplichtambtenaar beoor<strong>de</strong>elt het verzoek tot (tij<strong>de</strong>lijke) vrijstell<strong>in</strong>g, zo nodig na het<br />
consulteren van een onafhankelijke arts, pedagoog en/of psycholoog.<br />
• Er zijn <strong>in</strong>mid<strong>de</strong>ls cluster 3- en 4-scholen die gezamenlijk <strong>in</strong>itiatieven ontplooien om <strong>de</strong><br />
specifieke gedragsproblematiek van leerl<strong>in</strong>gen aan te pakken. Daarbij betrekken zij ook<br />
zorg<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen en zorgaanbie<strong>de</strong>rs, en wordt <strong>in</strong> het geval van ZMOLK'ers on<strong>de</strong>rzocht<br />
<strong>in</strong> hoeverre <strong>de</strong>ze k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren nog leerbaar zijn. Verschillen<strong>de</strong> OC+- projecten<br />
on<strong>de</strong>rsteunen <strong>de</strong>ze <strong>in</strong>itiatieven, bijvoorbeeld het project leerbaarheid. 39<br />
• UrWay is een nieuwe onl<strong>in</strong>e leervoorzien<strong>in</strong>g voor leerplichtige jongeren die om<br />
verschillen<strong>de</strong> re<strong>de</strong>nen tussen wal en schip vallen en verstoken zijn van <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. <strong>Als</strong><br />
bestaan<strong>de</strong> voorzien<strong>in</strong>gen voor <strong>de</strong>ze jongeren geen <strong>uit</strong>komst bie<strong>de</strong>n, is UrWay een<br />
laatste vangnet. UrWay beoogt <strong>de</strong>ze leerl<strong>in</strong>gen weer aan het leren te krijgen door via<br />
<strong>in</strong>ternet een virtuele onl<strong>in</strong>e leeromgev<strong>in</strong>g aan te bie<strong>de</strong>n die 24 uur per dag, 365 dagen<br />
per jaar open is. Uit een pilot is gebleken dat UrWay een <strong>passend</strong>e oploss<strong>in</strong>g biedt voor<br />
<strong>de</strong> leerhulpvraag van <strong>de</strong>ze leerl<strong>in</strong>gen. De bedoel<strong>in</strong>g is dat UrWay lan<strong>de</strong>lijk toegankelijk<br />
wordt voor leerl<strong>in</strong>gen met een cluster<strong>in</strong>dicatie die voldoen aan <strong>de</strong> criteria van UrWay.<br />
• Behan<strong>de</strong>lcentra hebben afspraken met scholen voor (voortgezet) speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> om<br />
aan hun cliënten (plaatsbekostigd) <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> te bie<strong>de</strong>n. Voorafgaand aan een <strong>in</strong>terne<br />
plaats<strong>in</strong>g is het noodzakelijk dat <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en <strong>de</strong> school afspraken maken over <strong>de</strong><br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>voorzien<strong>in</strong>g (dus plaats<strong>in</strong>g) na beë<strong>in</strong>dig<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g!<br />
38 Zie voor <strong>de</strong> Leerplichtwet: www.postbus51.nl.<br />
39 Zie werkwijzer 2 op www.<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten.nl.<br />
-68-
6. BEST PRACTICES: OVERIGE PROBLEMATIEK 40<br />
Mijn dochter heeft een schoolplaats, maar kan <strong>niet</strong> zelfstandig reizen. De gemeente weigert<br />
begeleid<strong>in</strong>g.<br />
Na een <strong>in</strong>ci<strong>de</strong>nt wil mijn k<strong>in</strong>d beslist <strong>niet</strong> meer <strong>in</strong> <strong>de</strong> bus; <strong>de</strong> gemeente kan geen alternatief<br />
aanbie<strong>de</strong>n.<br />
Mag <strong>de</strong> gemeente leerl<strong>in</strong>genvervoer weigeren als <strong>de</strong> school ver<strong>de</strong>r weg is?<br />
De leerplichtambtenaar dreigt met een proces-verbaal omdat mijn k<strong>in</strong>d <strong>niet</strong> naar school<br />
durft.<br />
Mijn dochter heeft een schoolfobie. Ik krijg haar ’s ochtends het bed <strong>niet</strong> <strong>uit</strong>. Is <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
thuis mogelijk?<br />
De school heeft mij gevraagd mee te werken aan een <strong>in</strong>dicatie, zodat er voor mijn dochter<br />
een <strong>rugzak</strong> beschikbaar komt. Nu is <strong>de</strong> <strong>in</strong>dicatie er, maar wil <strong>de</strong> school <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong> <strong>niet</strong><br />
gebruiken. Zij adviseert nu speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> voor mijn dochter.<br />
Mijn zoon heeft gedragsproblemen, maar hij is ook hoogbegaafd. Nu moet hij naar een<br />
cluster 4-school, maar daar is geen aandacht voor zijn hoogbegaafdheid. Wij zijn bang<br />
voor toename van gedragsproblemen.<br />
Mijn dochter met autisme liep vast <strong>in</strong> 4 VWO. Het REC heeft geen school voor VSO op haar<br />
niveau, dus ik heb haar moeten aanmel<strong>de</strong>n bij het Luzac College. Daar pakken ze <strong>de</strong><br />
begeleid<strong>in</strong>g van haar goed op, maar hoe moet het volgend jaar? Ik kan het particulier<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>niet</strong> betalen.<br />
6.1 Leerl<strong>in</strong>genvervoer<br />
Leerl<strong>in</strong>gen met een beperk<strong>in</strong>g, die geen gebruik kunnen maken van eigen of openbaar<br />
vervoer, kunnen on<strong>de</strong>r voorwaar<strong>de</strong>n recht hebben op leerl<strong>in</strong>genvervoer. De voorwaar<strong>de</strong>n<br />
zijn vastgelegd <strong>in</strong> een veror<strong>de</strong>n<strong>in</strong>g leerl<strong>in</strong>genvervoer. Ie<strong>de</strong>re gemeente heeft haar eigen<br />
veror<strong>de</strong>n<strong>in</strong>g, waardoor <strong>de</strong> regels en voorwaar<strong>de</strong>n per gemeente kunnen verschillen. De<br />
gemeente waar <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g woont, regelt het leerl<strong>in</strong>genvervoer. Zij kan vervoer aanbie<strong>de</strong>n of<br />
ou<strong>de</strong>rs een vergoed<strong>in</strong>g geven om zelf <strong>passend</strong> vervoer te regelen. Scholen hebben hier geen<br />
<strong>in</strong>vloed op.<br />
40 Zie voor <strong>de</strong> <strong>in</strong> dit hoofdstuk gebruikte afkort<strong>in</strong>gen bijlage I.<br />
-69-
Bij <strong>de</strong> <strong>uit</strong>voer<strong>in</strong>g van <strong>de</strong>ze regel<strong>in</strong>g moet reken<strong>in</strong>g gehou<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n met <strong>de</strong> aard van <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>g bij het formeren van groepen leerl<strong>in</strong>gen die gezamenlijk vervoerd wor<strong>de</strong>n.<br />
Leerl<strong>in</strong>gen met <strong>in</strong>ternaliseren<strong>de</strong> problematiek (bijvoorbeeld angstige k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren) kunnen <strong>niet</strong><br />
samen met dui<strong>de</strong>lijke act<strong>in</strong>g-out-leerl<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> taxi of bus.<br />
Veel ou<strong>de</strong>rs signaleren knelpunten <strong>in</strong> het leerl<strong>in</strong>genvervoer, zoals gebrek aan begeleid<strong>in</strong>g,<br />
lange reistij<strong>de</strong>n, overstapplaatsen, het omzetten van aange<strong>past</strong> vervoer <strong>in</strong> een<br />
begelei<strong>de</strong>rskaart voor openbaar vervoer of het weigeren van leerl<strong>in</strong>gvervoer aan VOleerl<strong>in</strong>gen<br />
met een <strong>rugzak</strong>. Soms v<strong>in</strong><strong>de</strong>n gemeenten een school die dichtbij is <strong>passend</strong> voor<br />
<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g, en moet er een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent aan te pas komen om toe te lichten dat <strong>de</strong><br />
school op afstand beter <strong>past</strong> bij <strong>de</strong> zorgvraag van <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g.<br />
6.2 Casuïstiek leerl<strong>in</strong>genvervoer<br />
CASUS: Overige problematiek: leerl<strong>in</strong>genvervoer<br />
Peter is 7 jaar en cluster 3 MG geïndiceerd. Hij zit op een ZMLK-school b<strong>uit</strong>en zijn<br />
woonplaats. Zijn ou<strong>de</strong>rs hebben <strong>de</strong>ze school bewust gekozen vanwege <strong>de</strong> expertise op het<br />
gebied van <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> aan autisten en <strong>de</strong> speciale structuurgroepen waar<strong>in</strong> gewerkt wordt. 41<br />
Dit jaar wijst <strong>de</strong> gemeente <strong>de</strong> aanvraag voor leerl<strong>in</strong>genvervoer af met het argument dat er <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> eigen woonplaats een ZMLK-school is. De ou<strong>de</strong>rs tekenen bezwaar aan tegen <strong>de</strong><br />
negatieve beschikk<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> gemeente. De huidige school en <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs verzamelen<br />
argumenten om <strong>de</strong> gemeente ervan te overtuigen dat een langer verblijf op <strong>de</strong>ze school<br />
noodzakelijk is. Er wordt een hoorzitt<strong>in</strong>g gepland waar<strong>in</strong> <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs hun bezwaar kunnen<br />
toelichten en <strong>in</strong>formatie kunnen aanleveren.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent brengt <strong>de</strong> verschillen <strong>in</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>aanbod van bei<strong>de</strong> ZMLK-scholen<br />
<strong>in</strong> kaart en schrijft een adviesbrief die door <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs wordt doorgestuurd naar <strong>de</strong><br />
gemeente. De complexe problematiek van Peter vraagt om aange<strong>past</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en een zeer<br />
<strong>in</strong>tensieve begeleid<strong>in</strong>g die alleen door <strong>de</strong> huidige ZMLK-school kan wor<strong>de</strong>n gebo<strong>de</strong>n. Die<br />
school blijkt voor Peter <strong>de</strong> enige mogelijkheid om <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> te ge<strong>niet</strong>en. Op basis van <strong>de</strong>ze<br />
argumenten bericht <strong>de</strong> gemeente <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs mon<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g dat het leerl<strong>in</strong>genvervoer weer wordt<br />
vergoed.<br />
41 In dit geval <strong>de</strong> TEACCH-methodiek, die speciaal voor <strong>de</strong>ze doelgroep is ontwikkeld.<br />
-70-
6.3 Tips en <strong>in</strong>formatie leerl<strong>in</strong>genvervoer<br />
• Leerl<strong>in</strong>genvervoer kan wor<strong>de</strong>n aangevraagd <strong>in</strong> <strong>de</strong> eigen gemeente. Voor <strong>in</strong>formatie zie<br />
www.vng.nl (via Beleidsvel<strong>de</strong>n - Jeugd, <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en sport - On<strong>de</strong>rwijs -<br />
Leerl<strong>in</strong>genvervoer) of <strong>de</strong> website van <strong>de</strong> betreffen<strong>de</strong> gemeente.<br />
• Ie<strong>de</strong>re gemeente dient te beschikken over een veror<strong>de</strong>n<strong>in</strong>g leerl<strong>in</strong>genvervoer. Dit is een<br />
openbaar document, waar<strong>in</strong> regels staan waar ambtenaren zich aan dienen te hou<strong>de</strong>n bij<br />
het regelen van het vervoer van k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren van en naar school.<br />
• Vervoer naar (tij<strong>de</strong>lijke) opvang of behan<strong>de</strong>lsett<strong>in</strong>g wordt <strong>niet</strong> vergoed door <strong>de</strong><br />
gemeente, maar veelal wel van<strong>uit</strong> <strong>de</strong> AWBZ.<br />
• <strong>Als</strong> <strong>de</strong> gemeente een aanvraag voor leerl<strong>in</strong>genvervoer afwijst, kunnen ou<strong>de</strong>rs daartegen<br />
<strong>in</strong> beroep gaan. Zij kunnen bezwaar aantekenen tegen <strong>de</strong>ze besliss<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> gemeente.<br />
De besliss<strong>in</strong>g komt <strong>in</strong> <strong>de</strong> vorm van een brief van <strong>de</strong> gemeente en wordt ook wel<br />
beschikk<strong>in</strong>g genoemd. Bij het bezwaar kunnen <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs aanvoeren waarom maatwerk<br />
nodig is.<br />
• Soms zetten <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten <strong>in</strong> een brief aan een gemeente <strong>uit</strong>een wat <strong>de</strong> speciale<br />
zorgvraag is van <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g. Met zo'n brief kan een gemeente overwegen of er een<br />
<strong>uit</strong>zon<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g gemaakt kan wor<strong>de</strong>n op <strong>de</strong> bepal<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> <strong>de</strong> veror<strong>de</strong>n<strong>in</strong>g, waardoor het<br />
gemeentelijk besl<strong>uit</strong> herroepen kan wor<strong>de</strong>n.<br />
• In bepaal<strong>de</strong> gevallen kan een aanvull<strong>in</strong>g op het PGB aangevraagd wor<strong>de</strong>n voor<br />
begeleid<strong>in</strong>g tij<strong>de</strong>ns busvervoer van en naar school.<br />
• Informatie over leerl<strong>in</strong>genvervoer is te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n <strong>in</strong> <strong>de</strong> brochure 'Vlug en veilig naar<br />
school', verkrijgbaar via <strong>de</strong> webw<strong>in</strong>kel van <strong>de</strong> CG-Raad (www.cg-raad.nl) en op <strong>de</strong><br />
website www.leerl<strong>in</strong>genvervoer.net.<br />
-71-
6.4 Schoolangst<br />
Angst voor school kan ontstaan na een veran<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het leven van een leerl<strong>in</strong>g. De<br />
leerl<strong>in</strong>g is bijvoorbeeld langere tijd afwezig geweest door ziekte, of gaat naar een nieuwe<br />
school of nieuwe klas. De angst kan zich richten op verschillen<strong>de</strong> facetten die verbon<strong>de</strong>n<br />
zijn met <strong>de</strong> school. Zo zijn er k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren die zeer angstig wor<strong>de</strong>n als <strong>de</strong> leerkracht thuis langs<br />
komt. K<strong>in</strong><strong>de</strong>ren met faalangst zijn vaak angstig als het huiswerk wordt opgegeven. Ook <strong>de</strong><br />
sociale <strong>in</strong>teractie met klasgenoten kan k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren bang maken. Pesten 42 of een leraar met wie<br />
het <strong>niet</strong> klikt zijn eveneens re<strong>de</strong>nen voor k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren om schoolangst te ontwikkelen.<br />
Daarnaast kan schoolangst verband hou<strong>de</strong>n met een stoornis <strong>in</strong> het autistisch spectrum of<br />
voortkomen <strong>uit</strong> reeds bij <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g aanwezige scheid<strong>in</strong>gsangst.<br />
Schoolangst loopt vaak <strong>uit</strong> op schoolweiger<strong>in</strong>g. 43 Meestal is er geen dui<strong>de</strong>lijke oorzaak aan<br />
te geven voor <strong>de</strong> schoolangst en/of schoolweiger<strong>in</strong>g, maar <strong>de</strong> problematiek blijkt vaak zeer<br />
hardnekkig. Voor <strong>de</strong>ze leerl<strong>in</strong>gen is veelal geen a<strong>de</strong>quate opvang en/of <strong>passend</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
voorhan<strong>de</strong>n. Door het gebrek aan voorzien<strong>in</strong>gen lopen zij onnodig een<br />
ontwikkel<strong>in</strong>gsachterstand op. Deze leerl<strong>in</strong>gen zijn vaak thuiszitters en hebben <strong>in</strong>tensieve<br />
specialistische hulp en begeleid<strong>in</strong>g nodig alvorens zij met succes kunnen terugkeren <strong>in</strong> het<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>.<br />
42 Zie <strong>de</strong> brochure over pesten: 'Pesten op school. Hoe ga je er mee om?' De brochure kan besteld wor<strong>de</strong>n<br />
bij vier lan<strong>de</strong>lijke organisaties voor ou<strong>de</strong>rs <strong>in</strong> het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>: LOBO (www.lobo.nl), NKO<br />
(www.nko.nl), Ou<strong>de</strong>rs & COO (www.ou<strong>de</strong>rs.net) en VOO (www.voo.nl).<br />
43 Zie het OC+-project over schoolangst en <strong>de</strong> bijbehoren<strong>de</strong> fol<strong>de</strong>r op www.<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten.nl.<br />
-72-
6.5 Casuïstiek schoolangst<br />
CASUS: Overige problematiek: schoolangst<br />
Björn, 15 jaar, zit tot aan <strong>de</strong> zomervakantie op een reguliere VO-school. Bij <strong>de</strong> overgang<br />
van klas 2 naar klas 3 wordt hij <strong>in</strong> een an<strong>de</strong>re groep geplaatst met veel allochtone<br />
leerl<strong>in</strong>gen. Hier voelt hij zich <strong>niet</strong> op zijn gemak. Dit escaleert zodanig dat Björn <strong>niet</strong> meer<br />
naar school wil en durft. Volgens <strong>de</strong> VO-school is hij nog steeds welkom, maar Björn heeft<br />
geen vertrouwen meer <strong>in</strong> <strong>de</strong> school en weigert er nog langer heen te gaan.<br />
De ou<strong>de</strong>rs laten Björn on<strong>de</strong>rzoeken en <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>rpsychiater stelt ADD vast. Deze diagnose<br />
verklaart ook veel van zijn concentratie- en vermoeidheidsproblemen. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>rpsychiater<br />
v<strong>in</strong>dt dat Björn <strong>niet</strong> gebaat is bij voortgezet speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. Hij adviseert regulier<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>, al dan <strong>niet</strong> met extra on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g van<strong>uit</strong> een <strong>rugzak</strong>je.<br />
De ou<strong>de</strong>rs nemen contact op met diverse VO-scholen <strong>in</strong> omliggen<strong>de</strong> plaatsen, maar <strong>de</strong>ze<br />
scholen weigeren Björn toe te laten.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent on<strong>de</strong>rzoekt alternatieve mogelijkhe<strong>de</strong>n voor Björn en neemt contact<br />
op met <strong>de</strong> leerplichtambtenaar, <strong>de</strong> zorgcoörd<strong>in</strong>ator van <strong>de</strong> reguliere VO-school en <strong>de</strong><br />
zorgadviesteams van <strong>de</strong> scholen <strong>in</strong> omliggen<strong>de</strong> plaatsen.<br />
Met het zorgloket van <strong>de</strong> VO-scholen wordt bezien of Björn op een van <strong>de</strong> VO-scholen<br />
geplaatst kan wor<strong>de</strong>n. Daarbij wordt ook on<strong>de</strong>rzocht of hij baat kan hebben bij een<br />
bovenschoolse zorgvoorzien<strong>in</strong>g. Vervolgens wordt <strong>in</strong> overleg met <strong>de</strong> zorgcoörd<strong>in</strong>ator<br />
voorgesteld Björn te laten <strong>in</strong>stromen op een kle<strong>in</strong>schalige VO-school.<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent vergezelt <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en Björn naar <strong>de</strong>ze school. Er wordt een<br />
voorlopige plaats<strong>in</strong>g geregeld.<br />
De school en <strong>de</strong> bovenschoolse zorgvoorzien<strong>in</strong>g stemmen hun aanpak af en gaan na hoe <strong>de</strong><br />
zorgstructuur formeel geregeld kan wor<strong>de</strong>n, bijvoorbeeld via een Reboundplaats<strong>in</strong>g.<br />
Daarnaast wordt een vangnetconstructie afgesproken, zodat tijdig kan wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong>gegrepen<br />
als het mis dreigt te gaan. De zorgcoörd<strong>in</strong>ator van <strong>de</strong> bovenschoolse zorgvoorzien<strong>in</strong>g zal<br />
regelmatig gesprekken met Björn hou<strong>de</strong>n. Ook zal bezien wor<strong>de</strong>n of een <strong>in</strong>dicatieaanvraag<br />
voor een <strong>rugzak</strong> cluster 4 nog wenselijk of noodzakelijk is.<br />
Na een korte proefperio<strong>de</strong> krijgt Björn te horen dat hij op <strong>de</strong>ze school mag blijven.<br />
-73-
6.6 Tips en <strong>in</strong>formatie schoolangst<br />
• Schoolangst leidt soms onnodig tot (langdurig) thuiszitten. Professionele hulp is nodig.<br />
Soms kan een vertrouwd persoon (een buddy) <strong>uit</strong>komst bie<strong>de</strong>n. Een buddy<br />
(bijvoorbeeld via een GGZ-<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g) haalt <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g dagelijks thuis op, vergezelt hem<br />
naar school en blijft <strong>de</strong> eerste perio<strong>de</strong> bij hem <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas. Deze aanpak kan langzaam<br />
afgebouwd wor<strong>de</strong>n.<br />
• Leerl<strong>in</strong>gen met schoolangst vallen <strong>niet</strong> op door aandachtvragend gedrag. Zij doen <strong>niet</strong><br />
mee, vermij<strong>de</strong>n contact en functioneren aan <strong>de</strong> rand van het groepsgebeuren. Tijdige<br />
signaler<strong>in</strong>g van schoolangst door bijvoorbeeld een zorgadviesteam <strong>in</strong> het VO is van<br />
groot belang om absoluut schoolverzuim te voorkomen. De begeleid<strong>in</strong>g van een<br />
thuiszitten<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g met schoolangst beg<strong>in</strong>t thuis en moet erop gericht zijn <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<br />
<strong>uit</strong>e<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk weer te laten terugkeren naar het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. On<strong>de</strong>rwijs en zorg moeten<br />
kle<strong>in</strong>schalig en geïntegreerd aangebo<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong> een veilige en gestructureer<strong>de</strong><br />
omgev<strong>in</strong>g. Het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>aspect wordt groter naarmate er m<strong>in</strong><strong>de</strong>r zorg nodig is. De<br />
volgen<strong>de</strong> stap is <strong>de</strong> begeleid<strong>in</strong>g en het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> thuis gelei<strong>de</strong>lijk over te brengen naar<br />
een zogenaam<strong>de</strong> 'huiskamer', een ruimte b<strong>uit</strong>en het schoolgebouw. Begelei<strong>de</strong>r en docent<br />
moeten nauw samenwerken.<br />
• Het is belangrijk leerl<strong>in</strong>gen met schoolangst aan te spreken op hun talenten. <strong>Als</strong><br />
tij<strong>de</strong>lijke alternatieven kunnen bij wijze van <strong>uit</strong>zon<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>pakketten of digitaal<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> thuis wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong>gezet (e-learn<strong>in</strong>g, Wereldschool, UrWay; zie ook hoofdstuk<br />
5).<br />
-74-
6.7 Aanvraag <strong>in</strong>dicatiestell<strong>in</strong>g<br />
Het behoort tot <strong>de</strong> wettelijke taak van het REC (dat hier <strong>de</strong> f<strong>in</strong>anciële mid<strong>de</strong>len voor<br />
ontvangt) <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs te begelei<strong>de</strong>n bij <strong>de</strong> procedure voor het verkrijgen van een <strong>in</strong>dicatie<br />
voor hun k<strong>in</strong>d. Het REC on<strong>de</strong>rsteunt <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs bij het compleet maken van het dossier voor<br />
<strong>de</strong> aanvraag bij <strong>de</strong> CvI. Eventuele extra on<strong>de</strong>rzoeken die nodig zijn voor <strong>de</strong> <strong>in</strong>dicatie komen<br />
voor reken<strong>in</strong>g van het REC. Daarna start <strong>de</strong> procedure voor <strong>de</strong> <strong>in</strong>dicatiestell<strong>in</strong>g. Deze mag<br />
maximaal acht weken duren en mag eenmaal met acht weken wor<strong>de</strong>n verlengd als <strong>de</strong> CvI<br />
dat nodig acht, bijvoorbeeld omdat er aanvullend on<strong>de</strong>rzoek gedaan moet wor<strong>de</strong>n. De<br />
<strong>in</strong>dicatieprocedure mag <strong>in</strong> totaal maximaal 16 weken duren. Zodra <strong>de</strong> beschikk<strong>in</strong>g is<br />
afgegeven, kan <strong>de</strong> school het <strong>rugzak</strong>budget aanvragen bij CFI. De maand volgend op <strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>dicatiestell<strong>in</strong>g krijgt <strong>de</strong> school het <strong>rugzak</strong>budget.<br />
Aanscherp<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> criteria voor het verkrijgen van een cluster<strong>in</strong>dicatie heeft ertoe geleid<br />
dat <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten steeds vaker met <strong>in</strong>dicatieproblemen te maken krijgen.<br />
Bij cluster 3 heeft <strong>de</strong> aanscherp<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> criteria bijvoorbeeld tot gevolg dat <strong>de</strong> (reguliere)<br />
school voortaan over een perio<strong>de</strong> van een half jaar <strong>de</strong> han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsverlegenheid moet<br />
aantonen. Voor leerl<strong>in</strong>gen die door ernstige ziekte (zoals kanker) of door een<br />
ongeval getroffen zijn, is vaak direct hulp nodig als zij weer naar school kunnen gaan; dán<br />
nog een half jaar moeten wachten is funest.<br />
On<strong>de</strong>rwijsconsulenten wor<strong>de</strong>n soms <strong>in</strong>gezet als leerl<strong>in</strong>gen ongewenst lang(er) thuiszitten<br />
doordat <strong>in</strong>dicatietrajecten traag verlopen. Re<strong>de</strong>nen voor vertrag<strong>in</strong>g zijn vaak van<br />
adm<strong>in</strong>istratieve aard, zoals een gebrekkig en <strong>in</strong>compleet dossier, ontbreken<strong>de</strong><br />
handteken<strong>in</strong>gen of het ontbreken van recente on<strong>de</strong>rzoeksverslagen. Ook wachtlijsten voor<br />
hulpverlen<strong>in</strong>g en <strong>de</strong> aangescherpte criteria kunnen zorgen voor langdurige<br />
<strong>in</strong>dicatietrajecten.<br />
Er zijn VO-scholen die ten onrechte menen dat een leerl<strong>in</strong>g naar het VSO moet zodra een<br />
cluster 4-<strong>in</strong>dicatie wordt aangevraagd. De ou<strong>de</strong>rs werken vaak eerst te goe<strong>de</strong>r trouw mee<br />
aan <strong>de</strong> <strong>in</strong>dicatiestell<strong>in</strong>g, en vervolgens zegt <strong>de</strong> VO-school dat hun k<strong>in</strong>d naar het VSO moet.<br />
Een re<strong>de</strong>n voor ou<strong>de</strong>rs om aan te kloppen bij het bureau On<strong>de</strong>rwijsconsulenten.<br />
De laatste jaren is het aantal afgegeven <strong>in</strong>dicaties, vooral <strong>in</strong> cluster 3 en cluster 4, fors<br />
toegenomen. De han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsverlegenheid van <strong>de</strong> verwijzen<strong>de</strong> school moet nog dui<strong>de</strong>lijker<br />
dan voorheen wor<strong>de</strong>n aangetoond. Vooral bij <strong>de</strong> her<strong>in</strong>dicatie kan dit tot gevolg hebben dat<br />
leerl<strong>in</strong>gen <strong>niet</strong> meer voor een <strong>rugzak</strong> of plaats<strong>in</strong>g op een speciale school <strong>in</strong> aanmerk<strong>in</strong>g<br />
komen. On<strong>de</strong>rwijsconsulenten doen hun best voor <strong>de</strong>ze leerl<strong>in</strong>gen, om een thuiszitsituatie te<br />
voorkomen.<br />
-75-
6.8 Casuïstiek aanvraag <strong>in</strong>dicatiestell<strong>in</strong>g<br />
CASUS: Overige problematiek: aanvraag <strong>in</strong>dicatiestell<strong>in</strong>g<br />
Elise is 15 jaar en zit op het gymnasium. Zij heeft reuma. Elise is een goe<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g en heel<br />
gemotiveerd. Door haar ziekte is zij <strong>niet</strong> altijd <strong>in</strong> staat om hele dagen naar school te gaan.<br />
Zo kon zij vorig jaar maar halve dagen naar school. Zij heeft een aantal vakantieweken<br />
doorgewerkt en is toen toch overgegaan. Dit jaar lijkt ze helemaal vast te lopen.<br />
Elise heeft behoefte aan on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g en extra <strong>uit</strong>leg. Er zou een goe<strong>de</strong> plann<strong>in</strong>g moeten<br />
komen, zodat dui<strong>de</strong>lijk wordt welke stof en welke toetsen zij beslist moet maken en wat<br />
eventueel zou kunnen vervallen.<br />
Elises moe<strong>de</strong>r vraagt <strong>de</strong> school mee te werken aan <strong>de</strong> aanvraag van een cluster<strong>in</strong>dicatie LZ<br />
voor een <strong>rugzak</strong>. Tot nu toe is er <strong>niet</strong>s aan gedaan, terwijl <strong>de</strong> school die me<strong>de</strong>werk<strong>in</strong>g wel<br />
moet verlenen. Er wordt ook geen extra on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g gebo<strong>de</strong>n. De school zegt daar geen<br />
faciliteiten voor te hebben. De communicatie met <strong>de</strong> school loopt vast.<br />
Elise zou gebaat zijn bij een cluster 3-<strong>in</strong>dicatie, zodat <strong>de</strong> school extra formatie krijgt en er<br />
ambulante begeleid<strong>in</strong>g mogelijk is. Die procedure moet nog helemaal <strong>in</strong> gang gezet<br />
wor<strong>de</strong>n.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent voert gesprekken met Elise en haar moe<strong>de</strong>r en met <strong>de</strong> teamlei<strong>de</strong>r en<br />
<strong>de</strong> zorgcoörd<strong>in</strong>ator van <strong>de</strong> school. Afgesproken wordt dat <strong>de</strong> aanvraag voor <strong>de</strong><br />
cluster<strong>in</strong>dicatie op korte termijn wordt <strong>in</strong>gediend. In het zorgadviesteam van <strong>de</strong> school<br />
wordt <strong>de</strong> zorgvraag van Elise besproken en vastgelegd. De school geeft aan welke<br />
maatregelen het afgelopen half jaar voor Elise zijn getroffen en wat <strong>de</strong><br />
han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsverlegenheid van <strong>de</strong> school is. De school vult <strong>de</strong> benodig<strong>de</strong> formulieren <strong>in</strong>. De<br />
ou<strong>de</strong>rs mel<strong>de</strong>n Elise aan bij het REC en verstrekken <strong>de</strong> medische gegevens.<br />
Voor<strong>uit</strong>lopend op <strong>de</strong> <strong>in</strong>dicatiestell<strong>in</strong>g krijgt Elise een an<strong>de</strong>re mentor. Deze mentor heeft<br />
ervar<strong>in</strong>g met <strong>rugzak</strong>leerl<strong>in</strong>gen en wordt het vaste aanspreekpunt voor Elise. Zij kan haar<br />
problemen met <strong>de</strong>ze mentor bespreken. De mentor draagt zorg voor <strong>de</strong> overdracht aan <strong>de</strong><br />
an<strong>de</strong>re docenten. De vakdocenten wor<strong>de</strong>n bena<strong>de</strong>rd en <strong>in</strong>gezet voor extra <strong>uit</strong>leg als Elise<br />
daar behoefte aan heeft.<br />
Vreem<strong>de</strong> ogen kunnen dw<strong>in</strong>gen!<br />
-76-
6.9 Tips en <strong>in</strong>formatie aanvraag <strong>in</strong>dicatiestell<strong>in</strong>g<br />
• Overweeg gebruik te maken van <strong>de</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n van Herstart voor leerl<strong>in</strong>gen tussen 5<br />
en 16 jaar die meer dan vier weken thuiszitten, bekend zijn bij een leerplichtambtenaar,<br />
geen <strong>uit</strong>zicht op plaats<strong>in</strong>g op een school hebben en nog geen cluster<strong>in</strong>dicatie hebben of<br />
<strong>in</strong> een <strong>in</strong>dicatietraject zitten. Zie voor meer <strong>in</strong>formatie www.wecraad.nl.<br />
• Er zijn ou<strong>de</strong>rs (of leerl<strong>in</strong>gen) die weigeren een <strong>in</strong>dicatie aan te vragen vanwege een<br />
vermeend stigma. Deze houd<strong>in</strong>g komt <strong>niet</strong> <strong>uit</strong> <strong>de</strong> lucht vallen: een <strong>rugzak</strong>, vooral cluster<br />
4, belemmert vaak <strong>de</strong> gang naar het VO. De afweg<strong>in</strong>g om wel of geen <strong>in</strong>dicatie aan te<br />
vragen kan een dilemma zijn. Een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent kan hierover bij langdurig<br />
thuiszitten<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>gen adviseren.<br />
• Soms neemt een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent mon<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g of schriftelijk contact op met <strong>de</strong><br />
secretaris van een CvI om <strong>de</strong> problematiek van een leerl<strong>in</strong>g toe te lichten of om een<br />
spoedprocedure te bewerkstelligen. Meestal wordt dit door <strong>de</strong> CvI’s op prijs gesteld en<br />
kan <strong>de</strong> <strong>in</strong>formatie van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent bijdragen aan <strong>de</strong> completer<strong>in</strong>g van het<br />
dossier.<br />
• CvI’s kunnen een spoedprocedure volgen (tussentijdse besl<strong>uit</strong>momenten) voor<br />
thuiszitters van wie een compleet dossier aanwezig is. On<strong>de</strong>rwijsconsulenten kunnen dit<br />
aanvragen.<br />
• In <strong>de</strong> aanvraagperio<strong>de</strong> van <strong>de</strong> <strong>in</strong>dicatiestell<strong>in</strong>g kan alvast een kennismak<strong>in</strong>gsgesprek<br />
plaatsv<strong>in</strong><strong>de</strong>n bij <strong>de</strong> (V)SO-school <strong>in</strong> afwacht<strong>in</strong>g van een <strong>de</strong>f<strong>in</strong>itief besl<strong>uit</strong>.<br />
• Soms is het omzetten van een <strong>in</strong>dicatie aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong>, bijvoorbeeld van cluster 4 naar<br />
cluster 2 voor een k<strong>in</strong>d met autisme en ernstige spraak/taalproblemen. Voor<strong>uit</strong>lopend op<br />
<strong>de</strong> nieuwe <strong>in</strong>dicatie kan <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g vaak al overstappen naar <strong>de</strong> cluster 2-school<br />
(eventueel door bemid<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g van een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent).<br />
• In een overgangsfase bestaat <strong>de</strong> mogelijkheid van preventieve ambulante begeleid<strong>in</strong>g<br />
(PAB).<br />
• Bij <strong>de</strong> overgang van speciaal naar regulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> bestaat er recht op<br />
'terugplaats<strong>in</strong>gs-ambulante-begeleid<strong>in</strong>g' (TAB).<br />
• K<strong>in</strong><strong>de</strong>ren met dyslexie komen <strong>niet</strong> automatisch <strong>in</strong> aanmerk<strong>in</strong>g voor een <strong>rugzak</strong>. Met<br />
<strong>in</strong>gang van 1 januari 2009 is er wel een vergoed<strong>in</strong>gsregel<strong>in</strong>g dyslexie. Ou<strong>de</strong>rs kunnen<br />
het beste eerst contact opnemen met hun zorgverzeker<strong>in</strong>gsmaatschappij. Een k<strong>in</strong>d kan<br />
voor dyslexieon<strong>de</strong>rzoek aangemeld wor<strong>de</strong>n bij een dyslexie-<strong>in</strong>stituut. 44 Vanaf 1<br />
augustus 2009 kan <strong>de</strong> Commissie Gelijke Behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g oor<strong>de</strong>len over vraagstukken<br />
betreffen<strong>de</strong> gelijke behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g van k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren met dyslexie. 45<br />
44 Zie www.nrd.nu voor dyslexie-<strong>in</strong>stituten met kwaliteitsborg<strong>in</strong>g. Meer <strong>in</strong>formatie is ook te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n op<br />
www.dyslexie.nl, www.balansdigitaal.nl en www.woortbl<strong>in</strong>d.nl.<br />
45 Zie www.cgb.nl.<br />
-77-
6.10 Particulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
Het door <strong>de</strong> overheid bekostigd <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> slaagt er <strong>niet</strong> altijd <strong>in</strong> om <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> op maat te<br />
realiseren. Ou<strong>de</strong>rs voelen zich dan genoodzaakt om hun heil te zoeken bij particuliere<br />
<strong>in</strong>stituten, tegen hoge kosten. Afhankelijk van <strong>de</strong> wet waar <strong>de</strong> school of <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g on<strong>de</strong>r valt<br />
(WVO, artikel 56 of <strong>de</strong> WEB), hebben <strong>de</strong>ze particuliere <strong>in</strong>stituten meer vrijheid <strong>in</strong> het<br />
aanpassen van het leerstofaanbod (aantal vakken), <strong>de</strong> organisatie (aantal uren) en <strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g van het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. Gehele of ge<strong>de</strong>eltelijke ontheff<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> leerplicht is<br />
noodzakelijk als het leerplichtige leerl<strong>in</strong>gen betreft.<br />
Het staat ou<strong>de</strong>rs vrij om te kiezen voor particulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> voor hun k<strong>in</strong>d. Zij moeten het<br />
alleen wel zelf betalen. CFI wijst <strong>rugzak</strong>aanvragen van particuliere <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen af.<br />
Het is voor een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent soms schrijnend om te merken dat <strong>in</strong> het particulier<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> een k<strong>in</strong>d wél <strong>de</strong> <strong>passend</strong>e zorg en pedagogische aanpak kan krijgen, terwijl <strong>de</strong><br />
betreffen<strong>de</strong> sett<strong>in</strong>g níet gecreëerd kan wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong> het speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>.<br />
In sommige gevallen ontslaat <strong>de</strong> Leerplichtwet 46 ou<strong>de</strong>rs van <strong>de</strong> plicht om k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren op een<br />
school <strong>in</strong> te schrijven. Dat kan als gevolg van lichamelijke of psychische belemmer<strong>in</strong>gen<br />
zijn, of op godsdienstige of levensbeschouwelijke gron<strong>de</strong>n. De gemeentelijke<br />
leerplichtambtenaar beoor<strong>de</strong>elt het verzoek om vrijstell<strong>in</strong>g, zo nodig samen met een arts,<br />
pedagoog of psycholoog.<br />
Een bijzon<strong>de</strong>re vorm van <strong>niet</strong> bekostigd (particulier) <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> is het thuis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. Met<br />
thuis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> wordt b<strong>in</strong>nen <strong>de</strong> huidige wet- en regelgev<strong>in</strong>g <strong>niet</strong> voldaan aan <strong>de</strong> leerplicht.<br />
Thuis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> is dus <strong>uit</strong>sl<strong>uit</strong>end mogelijk voor leerl<strong>in</strong>gen die zijn vrijgesteld van <strong>de</strong><br />
leerplicht. Het gaat bijvoorbeeld om k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren van ou<strong>de</strong>rs met een specifieke<br />
levensovertuig<strong>in</strong>g, die een geldig richt<strong>in</strong>gsbezwaar hebben <strong>in</strong>gediend.<br />
Voor het thuis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> bestaan (nog) geen wettelijke regels, en dus geen wettelijke basis<br />
voor toezicht. Zo kan <strong>niet</strong> gecontroleerd wor<strong>de</strong>n óf <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>gen wel <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> ontvangen.<br />
Evenm<strong>in</strong> kan getoetst wor<strong>de</strong>n of zij wor<strong>de</strong>n voorbereid op het zelfstandig functioneren <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> maatschappij.<br />
46 Zie voor <strong>de</strong> Leerplichtwet: www.postbus51.nl.<br />
-78-
6.11 Casuïstiek particulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
CASUS: Overige problematiek: particulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
Jaco, een 13-jarige jongen met ADHD, zit op een VO-school, maar kan zich daar <strong>niet</strong><br />
handhaven. Zijn moe<strong>de</strong>r gaat tevergeefs op zoek naar een school met kle<strong>in</strong>e klassen. Zij<br />
ziet zich <strong>uit</strong>e<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk genoodzaakt Jaco <strong>in</strong> te schrijven op een particuliere school, die wel<br />
aan <strong>de</strong> belangrijkste voorwaar<strong>de</strong> van een kle<strong>in</strong>e klas voldoet. Er wordt een cluster 4beschikk<strong>in</strong>g<br />
aangevraagd.<br />
Inmid<strong>de</strong>ls gaat Jaco over van <strong>de</strong> brugklas HAVO/VWO naar 2 VWO. De moe<strong>de</strong>r kan <strong>de</strong><br />
kosten van <strong>de</strong> particuliere school echter <strong>niet</strong> meer betalen. Voor <strong>de</strong> zekerheid staat Jaco<br />
daar nog wel <strong>in</strong>geschreven voor het komen<strong>de</strong> schooljaar.<br />
Een <strong>rugzak</strong> mag <strong>niet</strong> wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong>gezet op een particuliere school. De moe<strong>de</strong>r v<strong>in</strong>dt dit een<br />
ongelijke behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g van leerplichtige leerl<strong>in</strong>gen en stuurt daarover een brief aan <strong>de</strong><br />
m<strong>in</strong>isters van OCW en Jeugd en Gez<strong>in</strong>. Zij stelt dat plaats<strong>in</strong>g op <strong>de</strong> particuliere school<br />
betekent dat zij het schoolgeld, <strong>de</strong> gehele zorg en <strong>de</strong> begeleid<strong>in</strong>g van Jaco <strong>uit</strong> eigen<br />
mid<strong>de</strong>len moet betalen. Jaco is een zorgleerl<strong>in</strong>g, maar zij krijgt geen enkele f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g of<br />
subsidie. Ook <strong>de</strong> tegemoetkom<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> studiekosten wordt beë<strong>in</strong>digd, omdat <strong>de</strong><br />
particuliere school <strong>niet</strong> wordt erkend door het m<strong>in</strong>isterie van OCW. De moe<strong>de</strong>r voert aan<br />
dat een leerplichtig k<strong>in</strong>d daar wel <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> mag volgen.<br />
Jaco's moe<strong>de</strong>r heeft een voorkeur voor regulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> met een <strong>rugzak</strong>, al staat zij <strong>niet</strong><br />
afwijzend tegenover speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. Het VSO kent echter lange wachtlijsten.<br />
De moe<strong>de</strong>r wenst vooral <strong>passend</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> voor haar zoon.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent bespreekt met <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r diverse mogelijkhe<strong>de</strong>n. Terugkeer naar <strong>de</strong><br />
VO-school is een optie als voldaan kan wor<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> voorwaar<strong>de</strong>n waardoor Jaco met<br />
succes <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> kan volgen.<br />
Om te on<strong>de</strong>rzoeken of er an<strong>de</strong>re scholen zijn die op Jaco's problematiek kunnen <strong>in</strong>spelen<br />
neemt <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent contact op met <strong>de</strong> coörd<strong>in</strong>ator van het<br />
samenwerk<strong>in</strong>gsverband. Deze v<strong>in</strong>dt dat Jaco's ou<strong>de</strong> VO-school het meest <strong>in</strong> aanmerk<strong>in</strong>g<br />
komt, en noemt daarnaast nog een enkele an<strong>de</strong>re school. Met toestemm<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r<br />
bespreekt <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent <strong>de</strong> mogelijke plaats<strong>in</strong>g van Jaco op zijn vorige school.<br />
Deze school is bereid te bezien hoe zij Jaco goed kan opvangen, en werkt samen met <strong>de</strong><br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent aan <strong>de</strong> opzet van een <strong>in</strong>dividueel han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan. Het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan<br />
wordt ter goedkeur<strong>in</strong>g aan <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r voorgelegd.<br />
-79-
6.12 Tips en <strong>in</strong>formatie particulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
• Particulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> heeft geen bekostig<strong>in</strong>gsrelatie met het m<strong>in</strong>isterie van OCW.<br />
Sommige particuliere <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen zijn wel een artikel 56 <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g (Wet op het<br />
voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>). Dit betekent dat <strong>de</strong> school met goedkeur<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> m<strong>in</strong>ister<br />
voor een aantal aangewezen vakken examens mag afnemen en diploma’s mag afgeven;<br />
daarom hebben die scholen wel een BRIN-nummer. 47<br />
• Er bestaan verschillen<strong>de</strong> categorieën '<strong>niet</strong> door <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse overheid bekostig<strong>de</strong><br />
scholen', zoals <strong>in</strong>ternationale of b<strong>uit</strong>enlandse scholen, aangewezen examen<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen<br />
voor voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en B3-scholen. B3-scholen zijn particuliere scholen voor<br />
basis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en/of voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> die door <strong>de</strong> leerplichtambtenaar zijn<br />
aangemerkt als 'school <strong>in</strong> <strong>de</strong> z<strong>in</strong> van artikel 1, on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el b, on<strong>de</strong>r 3 van <strong>de</strong><br />
Leerplichtwet 1969.' Particuliere scholen 48 moeten qua <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g van het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
voldoen aan <strong>de</strong> eisen van <strong>de</strong> door <strong>de</strong> overheid bekostig<strong>de</strong> scholen. Ook moeten <strong>de</strong><br />
leerkrachten bevoegd zijn om les te geven.<br />
• Voor ou<strong>de</strong>rs die <strong>niet</strong> <strong>in</strong> staat zijn <strong>de</strong> kosten van particulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> zelf te betalen,<br />
moet naar alternatieven gezocht wor<strong>de</strong>n. Een mogelijkheid is symbiose-<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. Dit<br />
houdt <strong>in</strong> dat <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g met een LGF-regel<strong>in</strong>g <strong>in</strong>geschreven staat bij een cluster 4school,<br />
en dat <strong>de</strong>ze school samen met een reguliere VO-school afspreekt welke lessen<br />
<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g volgt op <strong>de</strong> cluster 4-school en welke lessen op <strong>de</strong> reguliere VO-school (art.<br />
11 en 12 <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>kundig besl<strong>uit</strong> WEC).<br />
• Rugzakf<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g en PGB-gel<strong>de</strong>n kunnen <strong>niet</strong> <strong>in</strong> het particulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>in</strong>gezet<br />
wor<strong>de</strong>n.<br />
• De kosten van particulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> variëren van € 850,= tot € 18.000,= per jaar. In<br />
geval van een <strong>in</strong>dicatie kunnen <strong>de</strong>ze kosten afgetrokken wor<strong>de</strong>n als b<strong>uit</strong>engewone<br />
(studie)kosten.<br />
• Zie voor <strong>in</strong>formatie over particulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en particuliere scholen www.particulier<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>.nl.<br />
47 BRIN staat voor Basis Registratie INstell<strong>in</strong>gen.<br />
48 Het aantal particuliere scholen <strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rland schommelt rond <strong>de</strong> 40. Er zitten ruim 1000 leerl<strong>in</strong>gen op<br />
een particuliere basis- of VO-school.<br />
-80-
6.13 Hoogbegaafdheid<br />
Hoogbegaaf<strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren hebben een goed verstand, maar vaak ook een speciale manier van<br />
<strong>de</strong>nken en han<strong>de</strong>len. Zij <strong>de</strong>nken en werken <strong>in</strong> grotere sprongen dan an<strong>de</strong>re leerl<strong>in</strong>gen, zijn<br />
creatiever <strong>in</strong> het be<strong>de</strong>nken van oploss<strong>in</strong>gen en zelfstandiger <strong>in</strong> hun han<strong>de</strong>len.<br />
Hoogbegaaf<strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren kunnen met veel problemen wor<strong>de</strong>n geconfronteerd. Niet altijd<br />
wordt on<strong>de</strong>rkend dat een k<strong>in</strong>d hoogbegaafd is, waardoor het verkeerd of <strong>niet</strong> begrepen<br />
wordt en <strong>de</strong> juiste begeleid<strong>in</strong>g misloopt. Ook wor<strong>de</strong>n ze regelmatig als probleemk<strong>in</strong><strong>de</strong>ren<br />
gezien en behan<strong>de</strong>ld door <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g.<br />
In het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> doen zich vaak problemen voor bij <strong>de</strong>ze k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren, zoals on<strong>de</strong>rpresteren (te<br />
we<strong>in</strong>ig <strong>uit</strong>dag<strong>in</strong>g), vereenzam<strong>in</strong>g (ze voelen zich <strong>niet</strong> begrepen), gepest wor<strong>de</strong>n, faalangst<br />
(ze stellen hoge eisen aan zichzelf) en hyperactiviteit. Soms krijgen ze diagnoses zoals<br />
ADHD, PDD-NOS, Asperger of dyslexie. Regelmatig wor<strong>de</strong>n hoogbegaaf<strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren (met<br />
een <strong>rugzak</strong>) die vastgelopen zijn <strong>in</strong> het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>, aangemeld bij <strong>de</strong> On<strong>de</strong>rwijsconsulenten.<br />
-81-
6.14 Casuïstiek hoogbegaafdheid<br />
CASUS: Overige problematiek: hoogbegaafdheid<br />
Dante is een hoogbegaaf<strong>de</strong> jongen van 9 jaar. Hij zit al vier maan<strong>de</strong>n thuis. Dante heeft<br />
kenmerken van het syndroom van Asperger. Een plaats op een reguliere basisschool<br />
volgens het Leonardo-concept lijkt voor hem een goe<strong>de</strong> optie. De ou<strong>de</strong>rs van Dante krijgen<br />
echter te horen dat hun zoon <strong>niet</strong> langer welkom is op <strong>de</strong> Leonardo-af<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> school.<br />
De observatieplaats<strong>in</strong>g van Dante is abrupt afgebroken na een vervelend <strong>in</strong>ci<strong>de</strong>nt en<br />
recalcitrant gedrag van Dante. De school neemt na het <strong>in</strong>ci<strong>de</strong>nt geen contact op met <strong>de</strong><br />
ambulante begeleid<strong>in</strong>g, maar gaat meteen tot verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g van Dante over.<br />
De ou<strong>de</strong>rs verzetten zich tegen <strong>de</strong> verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g en dienen schriftelijk bezwaar <strong>in</strong> bij het<br />
bestuur. Zij voeren aan dat er bij Dante juist sprake is van een positieve lijn. De school<br />
houdt voet bij stuk. Dantes verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g lijkt een juridisch getouwtrek te wor<strong>de</strong>n en daar is<br />
hij <strong>niet</strong> bij gebaat. Uite<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk maken <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs bezwaar bij <strong>de</strong> voorzien<strong>in</strong>genrechter. De<br />
voorzien<strong>in</strong>genrechter vraagt om een advies van <strong>de</strong> ACTB. Er volgt een hoorzitt<strong>in</strong>g tussen<br />
het bevoegd gezag en <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs. Dit leidt tot een advies over <strong>de</strong> juridische kant van <strong>de</strong><br />
zaak. Daarnaast stelt <strong>de</strong> ACTB voor een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent een bemid<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gspog<strong>in</strong>g te<br />
laten doen.<br />
DE AANPAK VAN DE ONDERWIJSCONSULENT:<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent neemt kennis van het dossier en krijgt <strong>in</strong>formatie van <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs. Zij<br />
brengt een bezoek aan <strong>de</strong> algemeen directeur van <strong>de</strong> sticht<strong>in</strong>g waaron<strong>de</strong>r <strong>de</strong> school valt.<br />
Ook heeft zij diverse an<strong>de</strong>re contacten, on<strong>de</strong>r meer met <strong>de</strong> ambulant begelei<strong>de</strong>r van Dante<br />
en met <strong>de</strong> leerplichtambtenaar. Het is haar bedoel<strong>in</strong>g een bemid<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsgesprek tussen<br />
partijen te organiseren, maar het bevoegd gezag van <strong>de</strong> school wil eerst <strong>de</strong> <strong>uit</strong>slag van <strong>de</strong><br />
hoorcommissie afwachten.<br />
De school heeft onzorgvuldig gehan<strong>de</strong>ld door Dante direct na het <strong>in</strong>ci<strong>de</strong>nt te verwij<strong>de</strong>ren,<br />
zon<strong>de</strong>r een beroep te doen op <strong>de</strong> hulpverlen<strong>in</strong>g waar zij toegang toe heeft (zoals ambulante<br />
begeleid<strong>in</strong>g). Omdat het Leonardo-concept heel geschikt lijkt voor Dante, stelt <strong>de</strong><br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent voor een goed plan van aanpak voor begeleid<strong>in</strong>g te maken, waar zowel<br />
<strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs als <strong>de</strong> school zich <strong>in</strong> kunnen v<strong>in</strong><strong>de</strong>n. De school kan dan een nieuwe start met<br />
Dante maken. Uite<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk is het bevoegd gezag van <strong>de</strong> school bereid Dante on<strong>de</strong>r<br />
voorwaar<strong>de</strong>n <strong>in</strong> te schrijven. Zo vragen zij van <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs toestemm<strong>in</strong>g voor een breed<br />
persoonlijkheids- en <strong>in</strong>telligentieon<strong>de</strong>rzoek. Ook zal wekelijks een voortgangsgesprek met<br />
<strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs gehou<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n. Ten slotte vraagt <strong>de</strong> school vertrouwen van <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs. De<br />
ou<strong>de</strong>rs stemmen <strong>in</strong> met <strong>de</strong>ze voorwaar<strong>de</strong>n. De ou<strong>de</strong>rs zeggen dat dit <strong>de</strong> oploss<strong>in</strong>g is die zij<br />
vanaf het beg<strong>in</strong> hebben nagestreefd: een <strong>in</strong>schrijv<strong>in</strong>g op school en een goed<br />
begeleid<strong>in</strong>gsplan.<br />
-82-
6.15 Tips en <strong>in</strong>formatie hoogbegaafdheid<br />
• De Sticht<strong>in</strong>g Leonardo Scholen Ne<strong>de</strong>rland wil voor k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren met een hoog<br />
leervermogen een <strong>uit</strong>dagen<strong>de</strong> leeromgev<strong>in</strong>g zon<strong>de</strong>r belemmer<strong>in</strong>gen creëren, waar<strong>in</strong> zij<br />
zich <strong>in</strong> hun eigen tempo kunnen ontwikkelen. 49<br />
• Leonardoscholen zijn er voor hoogbegaaf<strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren die <strong>in</strong> het regulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
vastlopen omdat daar <strong>niet</strong> aan hun mogelijkhe<strong>de</strong>n en <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>behoeften tegemoet<br />
gekomen kan wor<strong>de</strong>n. Leonardoscholen zijn on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el van bestaan<strong>de</strong> basisscholen.<br />
Kenmerken zijn: kle<strong>in</strong>ere klassen, aansl<strong>uit</strong>en bij het niveau van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren, speciale<br />
didactische en pedagogische aanpak.<br />
• Voor meer- en hoogbegaaf<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>gen met ASS komen <strong>in</strong> toenemen<strong>de</strong> mate specifieke<br />
voorzien<strong>in</strong>gen beschikbaar op HAVO-niveau. Er zijn ook VWO-scholen die voorzien <strong>in</strong><br />
een goe<strong>de</strong> begeleid<strong>in</strong>g van leerl<strong>in</strong>gen met ASS, als hiervoor <strong>rugzak</strong>mid<strong>de</strong>len<br />
beschikbaar zijn.<br />
• VSO op VWO-niveau is nog mondjesmaat beschikbaar. Dit is wel <strong>in</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g, en<br />
<strong>de</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n via PASSER-scholen 50 en via <strong>de</strong> VAVO brei<strong>de</strong>n zich <strong>uit</strong>. Ook <strong>de</strong><br />
VSO-scholen zien zich genoodzaakt meer diplomagericht te werken en daar<strong>in</strong> te<br />
differentiëren.<br />
• Pharos Ne<strong>de</strong>rland is een ou<strong>de</strong>rverenig<strong>in</strong>g van en voor ou<strong>de</strong>rs van hoogbegaaf<strong>de</strong><br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren. Zie www.pharosnl.nl.<br />
• Zie voor meer <strong>in</strong>formatie ook <strong>de</strong> website van het Lan<strong>de</strong>lijk Informatie Centrum<br />
Hoogbegaafdheid: www.lich.nl.<br />
49 Zie <strong>de</strong> website www.leonardosticht<strong>in</strong>g.nl.<br />
50 Zie www.lan<strong>de</strong>lijknetwerkautisme.nl.<br />
-83-
6.16 Structurele problematiek<br />
Veel van <strong>de</strong> <strong>in</strong>dividuele plaats<strong>in</strong>gs- en bested<strong>in</strong>gsvraagstukken van clustergeïndiceer<strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>gen is terug te voeren naar structurele problematiek. De On<strong>de</strong>rwijsconsulenten+<br />
werken s<strong>in</strong>ds 2004 op projectmatige wijze aan het oplossen van <strong>de</strong>ze structurele<br />
knelpunten. De verschillen<strong>de</strong> soorten OC+-projecten zijn gericht op <strong>uit</strong>eenlopen<strong>de</strong><br />
doelgroepen, zoals leerl<strong>in</strong>gen met een stoornis <strong>in</strong> het autistisch spectrum, k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren die door<br />
hun complexe hulpvraag <strong>niet</strong> kunnen <strong>de</strong>elnemen aan het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>, k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren met<br />
schoolangst en ernstig verstan<strong>de</strong>lijk beperkte k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren met meervoudige beperk<strong>in</strong>gen.<br />
Doel van <strong>de</strong> OC+-projecten is <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>mogelijkhe<strong>de</strong>n te helpen creëren voor leerl<strong>in</strong>gen<br />
die an<strong>de</strong>rs <strong>uit</strong> <strong>de</strong> boot zou<strong>de</strong>n vallen. De projecten leveren maatwerk, afgestemd op <strong>de</strong><br />
specifieke behoeften van groepen leerl<strong>in</strong>gen. Er is sprake van een omslag van aanbod- naar<br />
vraaggericht werken. Zo leren docenten 'door een an<strong>de</strong>re bril' te kijken, bijvoorbeeld naar<br />
leerl<strong>in</strong>gen met autisme.<br />
Aange<strong>past</strong>e <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>mogelijkhe<strong>de</strong>n voor groepen zorgleerl<strong>in</strong>gen komen m<strong>in</strong><strong>de</strong>r snel van<br />
<strong>de</strong> grond als <strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>gspartners het zon<strong>de</strong>r 'duwen en trekken' door een<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent+ moeten doen. On<strong>de</strong>rwijsconsulenten+ kunnen assisteren bij het v<strong>in</strong><strong>de</strong>n<br />
van nieuwe perspectieven. Hun onafhankelijke en onpartijdige positie kan waar<strong>de</strong>vol zijn <strong>in</strong><br />
situaties waar<strong>in</strong> <strong>in</strong>stitutionele belangen tussen scholen, besturen en organisaties een rol<br />
spelen. Bovendien kunnen <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten+ door hun gerichtheid op het belang<br />
van het k<strong>in</strong>d, ook <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rbelangen on<strong>de</strong>rsteunen.<br />
De overdraagbaarheid van <strong>de</strong> OC+-projecten is een belangrijk aspect. Verschillen<strong>de</strong><br />
brochures en <strong>de</strong> serie werkwijzers leveren daar een bijdrage aan. 51<br />
51 Zie <strong>de</strong> jaarrapportages en <strong>de</strong> werkwijzers op www.<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten.nl.<br />
-84-
7. ORGANISATIES, REGELGEVING EN OVERIGE THEMA'S 52<br />
Onontbeerlijk bij <strong>de</strong> <strong>uit</strong>voer<strong>in</strong>g van hun bemid<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gs- en advieswerkzaamhe<strong>de</strong>n is het<br />
netwerk van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten. On<strong>de</strong>rwijsconsulenten kennen <strong>in</strong> het algemeen <strong>de</strong><br />
organisaties en <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen die betrokken zijn bij <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en zorg <strong>in</strong> hun regio, en hebben<br />
goe<strong>de</strong> persoonlijke contacten opgebouwd met <strong>de</strong> me<strong>de</strong>werkers van veel van <strong>de</strong>ze<br />
organisaties.<br />
Het succes van <strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>g hangt, zoals meestal het geval is, af van <strong>de</strong> <strong>in</strong>zet en<br />
bereidheid van <strong>de</strong> me<strong>de</strong>werkers. De ene functionaris van een organisatie kan terughou<strong>de</strong>nd<br />
zijn om samen te werken, terwijl een collega <strong>in</strong> een an<strong>de</strong>re regio actief aan een oploss<strong>in</strong>g<br />
zal proberen bij te dragen.<br />
Ook <strong>de</strong> projectmatige aanpak van <strong>de</strong> structurele problematiek (<strong>de</strong> OC+-projecten) is gebaat<br />
bij waar<strong>de</strong>volle contacten met <strong>uit</strong>eenlopen<strong>de</strong> organisaties. <strong>Als</strong> <strong>de</strong> neuzen eenmaal <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong><br />
kant op staan, wordt er gezamenlijk enthousiast en betrokken gewerkt aan <strong>de</strong> oploss<strong>in</strong>gen.<br />
De samenwerk<strong>in</strong>g wordt geformaliseerd door het afsl<strong>uit</strong>en van <strong>in</strong>tentieverklar<strong>in</strong>gen,<br />
convenanten of samenwerk<strong>in</strong>gsovereenkomsten.<br />
Hieron<strong>de</strong>r wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong> alfabetische volgor<strong>de</strong> een aantal <strong>in</strong>stanties 53 beschreven waar frequent<br />
contact mee is. Ook zijn korte omschrijv<strong>in</strong>gen opgenomen van enkele relevante<br />
voorzien<strong>in</strong>gen, projecten en begrippen. De beschrijv<strong>in</strong>gen zijn <strong>de</strong>els ontleend aan <strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>formatie op <strong>de</strong> websites van <strong>de</strong> organisaties.<br />
Advies- en Meldpunt K<strong>in</strong><strong>de</strong>rmishan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g (AMK)<br />
www.amk-ne<strong>de</strong>rland.nl<br />
Het Advies- en Meldpunt K<strong>in</strong><strong>de</strong>rmishan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g (AMK) is bedoeld voor ie<strong>de</strong>reen die <strong>in</strong> zijn<br />
of haar omgev<strong>in</strong>g k<strong>in</strong><strong>de</strong>rmishan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g vermoedt en er iets aan wil doen. Meestal vertellen<br />
betrokkenen <strong>niet</strong> <strong>uit</strong> zichzelf over <strong>de</strong> mishan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g. Mensen <strong>uit</strong> hun omgev<strong>in</strong>g die <strong>de</strong><br />
mishan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g opmerken, kunnen contact opnemen met het AMK voor een advies of een<br />
meld<strong>in</strong>g en <strong>de</strong> betrokkenen op die manier helpen. Elke prov<strong>in</strong>cie en grootste<strong>de</strong>lijke regio<br />
heeft een eigen Advies- en Meldpunt K<strong>in</strong><strong>de</strong>rmishan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g.<br />
Ook een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent kan een meld<strong>in</strong>g doen bij het AMK als ou<strong>de</strong>rs, na veel<br />
<strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent en an<strong>de</strong>re betrokkenen, blijven weigeren hun k<strong>in</strong>d<br />
naar school te laten gaan.<br />
52 Zie voor <strong>de</strong> <strong>in</strong> dit hoofdstuk gebruikte afkort<strong>in</strong>gen bijlage I.<br />
53 Het overzicht preten<strong>de</strong>ert <strong>niet</strong> volledig te zijn. Immers, per regio zijn zeer verschillen<strong>de</strong> organisaties<br />
actief op het gebied van <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en zorg.<br />
-85-
Ambulante begeleid<strong>in</strong>g (AB)<br />
www.wecraad.nl<br />
Regionale Expertisecentra organiseren en bie<strong>de</strong>n ambulante begeleid<strong>in</strong>g aan leerl<strong>in</strong>gen met<br />
een <strong>rugzak</strong>je op een reguliere school. Meestal wordt ambulante begeleid<strong>in</strong>g <strong>in</strong>geschakeld<br />
om <strong>de</strong> school te on<strong>de</strong>rsteunen als haar zorgstructuur <strong>niet</strong> (volledig) aansl<strong>uit</strong> bij <strong>de</strong> behoeften<br />
van <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g. De on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g kan gericht zijn op <strong>de</strong> leerkracht, het team en/of <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>g en <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs, en kan on<strong>de</strong>r meer <strong>in</strong>hou<strong>de</strong>n: <strong>in</strong>formeren, adviseren, coachen en<br />
on<strong>de</strong>rsteunen.<br />
Soms wordt ambulante begeleid<strong>in</strong>g <strong>in</strong>gezet om te voorkomen dat <strong>de</strong> problematiek groter<br />
wordt; dit wordt preventieve ambulante begeleid<strong>in</strong>g (PAB) genoemd.<br />
Bij terugplaats<strong>in</strong>g van een leerl<strong>in</strong>g van een speciale school naar een reguliere school is nog<br />
één jaar 'terugplaats<strong>in</strong>gs-ambulante-begeleid<strong>in</strong>g' (TAB) mogelijk.<br />
De wet voorziet <strong>in</strong> <strong>de</strong> regel<strong>in</strong>g dat, <strong>in</strong>dien het REC, <strong>de</strong> reguliere school en <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs het<br />
eens wor<strong>de</strong>n, het budget voor ambulante begeleid<strong>in</strong>g eventueel geheel of ge<strong>de</strong>eltelijk naar<br />
<strong>de</strong> reguliere school kan wor<strong>de</strong>n overgeheveld als <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g daar meer baat bij heeft. 54<br />
Deze mogelijkheid is nog we<strong>in</strong>ig bekend, maar is simpel <strong>uit</strong> te voeren: <strong>de</strong> reguliere school<br />
en <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs vragen aan het REC om het budget dat gemoeid is met <strong>de</strong> ambulante<br />
begeleid<strong>in</strong>g per leerjaar over te hevelen naar <strong>de</strong> school. De on<strong>de</strong>rbouw<strong>in</strong>g van die wens<br />
komt met <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>kundige argumenten <strong>in</strong> het <strong>in</strong>dividuele han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan van <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<br />
te staan.<br />
Mochten <strong>de</strong> school, het REC en <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs het <strong>niet</strong> eens wor<strong>de</strong>n over <strong>de</strong> gevraag<strong>de</strong><br />
overhevel<strong>in</strong>g, dan kan <strong>de</strong> kwestie voorgelegd wor<strong>de</strong>n aan een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent.<br />
AWBZ<br />
www.m<strong>in</strong>vws.nl/dossiers/awbz/<strong>de</strong>fault.asp<br />
De AWBZ (Algemene Wet Bijzon<strong>de</strong>re Ziektekosten) is een volksverzeker<strong>in</strong>g voor<br />
ziektekostenrisico’s. Ie<strong>de</strong>reen die <strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rland woont of werkt is er voor verzekerd en heeft<br />
recht op vergoed<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> AWBZ-zorg. De AWBZ <strong>de</strong>kt geneeskundige risico's die <strong>niet</strong><br />
on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> zorgverzeker<strong>in</strong>gen vallen. Op grond van <strong>de</strong> AWBZ wor<strong>de</strong>n bijzon<strong>de</strong>re<br />
ziektekosten vergoed, zoals langdurige zorg thuis of opname <strong>in</strong> een verpleeghuis of<br />
gehandicapten<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g.<br />
54 Zie www.50tien-ou<strong>de</strong>rsen<strong>rugzak</strong>.nl/ou<strong>de</strong>rsen<strong>rugzak</strong>.<br />
-86-
BOP-Aca<strong>de</strong>mie<br />
www.bop-aca<strong>de</strong>mie.nl<br />
De BOP-Aca<strong>de</strong>mie Deventer is een van <strong>de</strong> negen proefcampussen van m<strong>in</strong>ister Rouvoet<br />
van Jeugd en Gez<strong>in</strong>. Deze campussen beogen nieuwe metho<strong>de</strong>s te ontwikkelen voor <strong>de</strong><br />
aanpak van probleemjongeren. De BOP-Aca<strong>de</strong>mie richt zich op het ontwikkelen van een<br />
methodiek om jongeren met gedragsproblemen te kwalificeren en toe te lei<strong>de</strong>n naar een<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g of naar <strong>de</strong> (regionale) arbeidsmarkt. Er wordt een geïntegreerd<br />
programma gebo<strong>de</strong>n dat bestaat <strong>uit</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>, werkervar<strong>in</strong>g en arbeidstra<strong>in</strong><strong>in</strong>g, sport en<br />
vrijetijdsbested<strong>in</strong>g. Het resultaat dat <strong>de</strong> BOP-Aca<strong>de</strong>mie nastreeft is dat <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nt maximaal<br />
is gekwalificeerd, een <strong>passend</strong>e baan heeft, eventueel <strong>in</strong> staat is zelfstandig een huishou<strong>de</strong>n<br />
te voeren en zich sociaal kan handhaven. Leerl<strong>in</strong>gen van 12 jaar en ou<strong>de</strong>r, met en zon<strong>de</strong>r<br />
cluster<strong>in</strong>dicatie, die zodanig <strong>in</strong> <strong>de</strong> problemen zitten dat er voor hen <strong>in</strong> het regulier en<br />
speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> geen oploss<strong>in</strong>g te v<strong>in</strong><strong>de</strong>n is, kunnen hier voor een korter of langer traject<br />
terecht.<br />
De an<strong>de</strong>re proefcampussen zijn:<br />
- Schoolfort, Amsterdam, www.herstell<strong>in</strong>g.nl/schoolfort<br />
- WerkHotel Amsterdam, www.werkhotel.nl/amsterdam/<strong>in</strong><strong>de</strong>xhome.php<br />
- ISH, Amsterdam, www.koersnieuwwest.amsterdam.nl/actielijnen<br />
- De Nieuwe Kans, Rotterdam, www.jos.rotterdam.nl<br />
- Educatief Centrum, Rotterdam, www.horizon-jeugdzorg.nl<br />
- Cross Roads, Tilburg, www.tilburg.nl/stad (zoeken op crossroads)<br />
- Wyl<strong>de</strong>merk, Gaasterlân-Sleat, www.wyl<strong>de</strong>merk-portal.nl<br />
- De Uitdag<strong>in</strong>g, Soesterberg, www.hetjit.nl<br />
Bureau Jeugdzorg<br />
www.bureaujeugdzorg.<strong>in</strong>fo<br />
Op 1 januari 2005 is <strong>de</strong> Wet op <strong>de</strong> jeugdzorg <strong>in</strong> werk<strong>in</strong>g getre<strong>de</strong>n. Deze wet heeft tot doel<br />
<strong>de</strong> jeugdzorg meer vraaggericht en samenhangend te maken. De wettelijke taken zijn<br />
<strong>in</strong>dicatiestell<strong>in</strong>g, <strong>uit</strong>voer<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> taken van het Advies- en Meldpunt K<strong>in</strong><strong>de</strong>rmishan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g<br />
en <strong>uit</strong>voer<strong>in</strong>g van jeugdbescherm<strong>in</strong>gsmaatregelen en jeugdreclasser<strong>in</strong>g.<br />
Jeugdzorg is bedoeld voor k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren tot 18 jaar met ernstige opvoed<strong>in</strong>gs- en<br />
opgroeiproblemen, en voor hun ou<strong>de</strong>rs of opvoe<strong>de</strong>rs. De me<strong>de</strong>werkers bekijken welke zorg<br />
nodig is, en zij begelei<strong>de</strong>n k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren en ou<strong>de</strong>rs of verwijzen hen door naar an<strong>de</strong>re<br />
hulpverleners.<br />
Bureau Jeugdzorg is <strong>de</strong> toegangspoort tot alle jeugdzorg <strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rland. Er zijn vijftien<br />
regionale Bureaus Jeugdzorg.<br />
-87-
Centrum voor Consultatie en Expertise (CCE)<br />
www.cce.nl<br />
Het Centrum voor Consultatie en Expertise (CCE) komt <strong>in</strong> actie als er sprake is van<br />
gedragsproblemen of als <strong>de</strong> kwaliteit van leven ernstig wordt aangetast. Wanneer reguliere<br />
zorgverleners geen oploss<strong>in</strong>g meer hebben voor cliënten <strong>in</strong> <strong>de</strong> langdurige zorg, zet het<br />
CCE onafhankelijke <strong>de</strong>skundigen <strong>in</strong>. Zij bie<strong>de</strong>n advies en on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g op maat. Dit geeft<br />
mensen nieuwe mogelijkhe<strong>de</strong>n en perspectief. De opgedane kennis en ervar<strong>in</strong>g draagt het<br />
CCE over aan zorgverleners voor een betere kwaliteit van <strong>de</strong> zorg.<br />
In het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> wordt <strong>de</strong> <strong>in</strong>zet van het CCE gevraagd voor k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren met een bijzon<strong>de</strong>re<br />
zorgvraag. De <strong>in</strong>geschakel<strong>de</strong> CCE-consulent maakt voor een leerl<strong>in</strong>g een bijzon<strong>de</strong>r<br />
zorgplan en draagt <strong>de</strong> handvatten over aan <strong>de</strong> AB'er, mentor en leerkracht. Het CCE werkt<br />
van<strong>uit</strong> vijf regionale vestig<strong>in</strong>gen en een lan<strong>de</strong>lijk bureau.<br />
Centrum Indicatiestell<strong>in</strong>g Zorg (CIZ)<br />
www.ciz.nl<br />
Ie<strong>de</strong>reen die verpleg<strong>in</strong>g of hulp nodig heeft bij (langdurige) ziekte, handicap en ou<strong>de</strong>rdom<br />
kan een beroep doen op zorg die wordt betaald <strong>uit</strong> <strong>de</strong> Algemene Wet Bijzon<strong>de</strong>re<br />
Ziektekosten (AWBZ). S<strong>in</strong>ds 1 januari 2005 is het CIZ <strong>de</strong> <strong>uit</strong>voer<strong>de</strong>r van <strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>dicatiestell<strong>in</strong>g voor <strong>de</strong> AWBZ. Het CIZ beoor<strong>de</strong>elt <strong>de</strong> aanspraak op zorg: wie heeft recht<br />
op welke zorg op basis van <strong>de</strong> door het m<strong>in</strong>isterie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport<br />
(VWS) vastgestel<strong>de</strong> beleidsregels. Voor k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren en jeugdigen is zowel het Bureau<br />
Jeugdzorg (BJZ), als het CIZ bevoegd om <strong>de</strong> <strong>in</strong>dicatiestell<strong>in</strong>g voor <strong>de</strong> AWBZ-zorg <strong>uit</strong> te<br />
voeren. Er zijn criteria en regels die bepalen welke van <strong>de</strong>ze twee organisaties <strong>de</strong> aanvraag<br />
afhan<strong>de</strong>lt.<br />
Informatie over AWBZ-zorg <strong>in</strong> het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> staat <strong>in</strong> <strong>de</strong> CIZ Indicatiewijzer versie 2.0,<br />
hoofdstuk 12. Daar<strong>in</strong> zijn <strong>de</strong> beleidsregels <strong>in</strong>dicatiestell<strong>in</strong>g AWBZ van het m<strong>in</strong>isterie van<br />
VWS vermeld die vanaf 1 juli 2009 gel<strong>de</strong>n.<br />
Er zijn vijf CIZ-districtskantoren en een Steunpunt Z<strong>in</strong>tuiglijk Gehandicapten.<br />
Centrum voor Jeugd en Gez<strong>in</strong><br />
www.centravoorjeug<strong>de</strong>ngez<strong>in</strong>.nl<br />
In 2011 moet er <strong>in</strong> ie<strong>de</strong>re gemeente een Centrum voor Jeugd en Gez<strong>in</strong> zijn. Ou<strong>de</strong>rs,<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren en jongeren (tot 23 jaar) en professionals kunnen bij <strong>de</strong> centra terecht voor vragen<br />
over opvoe<strong>de</strong>n en opgroeien. De centra bie<strong>de</strong>n advies, on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g en hulp op maat on<strong>de</strong>r<br />
het motto dat alle k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren en jongeren kansen moeten krijgen om zich goed te<br />
ontwikkelen, ongeacht culturele achtergrond of handicap. De centra komen <strong>in</strong><br />
consultatiebureaus, gezondheidscentra en scholen.<br />
-88-
CFI (voorheen: Centrale F<strong>in</strong>anciën Instell<strong>in</strong>gen)<br />
www.cfi.nl<br />
CFI is een <strong>uit</strong>voer<strong>in</strong>gsorganisatie van het m<strong>in</strong>isterie van OCW en is specifiek belast met <strong>de</strong><br />
bekostig<strong>in</strong>g van <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen en <strong>in</strong>formatievoorzien<strong>in</strong>g. CFI is verantwoor<strong>de</strong>lijk<br />
voor <strong>de</strong> rechtmatige en doelmatige toe<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g van f<strong>in</strong>anciële mid<strong>de</strong>len aan <strong>de</strong> afzon<strong>de</strong>rlijke<br />
door <strong>de</strong> m<strong>in</strong>ister bekostig<strong>de</strong> <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen voor <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>, on<strong>de</strong>rzoek en verzorg<strong>in</strong>g.<br />
Commissie Gelijke Behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g (CGB)<br />
www.cgb.nl<br />
In 1994 werd <strong>de</strong> Commissie Gelijke Behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g (CGB) <strong>in</strong>gesteld. Het is een<br />
onafhankelijk, lan<strong>de</strong>lijk college dat erop toeziet dat mensen <strong>niet</strong> op grond van <strong>de</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> wet<br />
genoem<strong>de</strong> discrim<strong>in</strong>atiegron<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n <strong>uit</strong>gesloten van werk, opleid<strong>in</strong>g of het verkrijgen<br />
van bepaal<strong>de</strong> goe<strong>de</strong>ren of diensten. Ie<strong>de</strong>reen die zich ongelijk behan<strong>de</strong>ld voelt, kan<br />
een verzoek om een oor<strong>de</strong>el <strong>in</strong>dienen bij <strong>de</strong> Commissie Gelijke Behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g. De CGB<br />
beoor<strong>de</strong>elt dan of <strong>de</strong> gelijkebehan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gswetgev<strong>in</strong>g is overtre<strong>de</strong>n. Dit is haar belangrijkste<br />
taak. Voorts geeft <strong>de</strong> CGB voorlicht<strong>in</strong>g en advies, en controleert zij <strong>de</strong> nalev<strong>in</strong>g van haar<br />
oor<strong>de</strong>len.<br />
Per 1 augustus 2009 neemt <strong>de</strong> CGB <strong>de</strong> adviesactiviteiten over van <strong>de</strong> ACTB. Ie<strong>de</strong>reen die<br />
zich ongelijk behan<strong>de</strong>ld voelt <strong>in</strong> het fun<strong>de</strong>rend <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (PO of VO) vanwege zijn of haar<br />
handicap of een chronische ziekte, kan vanaf die datum zijn of haar klacht voorleggen aan<br />
<strong>de</strong> CGB.<br />
Commissie voor <strong>de</strong> Indicatiestell<strong>in</strong>g (CvI)<br />
www.wecraad.nl<br />
De onafhankelijke Commissie voor <strong>de</strong> Indicatiestell<strong>in</strong>g (CvI) beslist of een k<strong>in</strong>d <strong>in</strong><br />
aanmerk<strong>in</strong>g komt voor een cluster<strong>in</strong>dicatie waarmee ofwel (voortgezet) speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>,<br />
ofwel leerl<strong>in</strong>ggebon<strong>de</strong>n f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g mogelijk wordt. Zij doet dit aan <strong>de</strong> hand van lan<strong>de</strong>lijk<br />
vastgestel<strong>de</strong> criteria. Een CvI is verbon<strong>de</strong>n aan een bepaal<strong>de</strong> regio en een bepaald cluster.<br />
Ie<strong>de</strong>r Regionaal Expertisecentrum (REC) heeft zo’n onafhankelijke commissie. Via <strong>de</strong><br />
website van <strong>de</strong> WEC-Raad kunnen <strong>de</strong> adressen van <strong>de</strong> CvI's wor<strong>de</strong>n opgezocht (via <strong>de</strong><br />
optie 'CvI Zoeker').<br />
Gemeente (voor leerl<strong>in</strong>genvervoer, leerplicht)<br />
www.[gemeentenaam].nl<br />
Ie<strong>de</strong>re gemeente heeft een veror<strong>de</strong>n<strong>in</strong>g leerl<strong>in</strong>genvervoer en een ambtenaar die zorgt voor<br />
<strong>de</strong> <strong>uit</strong>voer<strong>in</strong>g ervan. In <strong>de</strong> veror<strong>de</strong>n<strong>in</strong>g staat, wie recht heeft op vergoed<strong>in</strong>g van kosten voor<br />
vervoer van leerl<strong>in</strong>gen naar scholen.<br />
De gemeenten hebben ook <strong>de</strong> plicht te controleren of alle leerplichtige leerl<strong>in</strong>gen op een<br />
school zijn <strong>in</strong>geschreven en <strong>de</strong>ze ook bezoeken. Deze taken zijn toebe<strong>de</strong>eld aan een of meer<br />
leerplichtambtenaren.<br />
-89-
<strong>Als</strong> een k<strong>in</strong>d <strong>niet</strong> naar school gaat, neemt <strong>de</strong> leerplichtambtenaar maatregelen om <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>g op (een) school te krijgen. In het <strong>uit</strong>erste geval is <strong>de</strong> ambtenaar bevoegd om een<br />
proces-verbaal op te maken en <strong>de</strong> kantonrechter <strong>in</strong> te schakelen. 55<br />
GGZ (Geestelijke gezondheids- en verslav<strong>in</strong>gszorg)<br />
www.ggzne<strong>de</strong>rland.nl<br />
De verenig<strong>in</strong>g GGZ Ne<strong>de</strong>rland is <strong>de</strong> brancheorganisatie van <strong>de</strong> <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen voor <strong>de</strong><br />
geestelijke gezondheids- en verslav<strong>in</strong>gszorg. De geestelijke gezondheidszorg (GGZ) richt<br />
zich op het voorkomen, behan<strong>de</strong>len en genezen van psychische aandoen<strong>in</strong>gen, het zo goed<br />
mogelijk laten <strong>de</strong>elnemen van mensen met een chronische psychische aandoen<strong>in</strong>g aan <strong>de</strong><br />
samenlev<strong>in</strong>g en het bie<strong>de</strong>n van (ongevraag<strong>de</strong>) hulp aan mensen die ernstig verward en/of<br />
verslaafd zijn en die <strong>uit</strong> zichzelf geen hulp zoeken. De hulp kan wor<strong>de</strong>n gebo<strong>de</strong>n door een<br />
GGZ-<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g of een vrijgevestig<strong>de</strong> psychiater of psychotherapeut. Via Bureau Jeugdzorg<br />
of via een verwijz<strong>in</strong>g door <strong>de</strong> huisarts is er toegang tot <strong>de</strong> jeugd-GGZ.<br />
Han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan<br />
Alle leerl<strong>in</strong>gen op speciale scholen en alle leerl<strong>in</strong>gen met een <strong>rugzak</strong> hebben verplicht een<br />
han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan. Daar<strong>in</strong> moet wor<strong>de</strong>n vastgelegd wat <strong>de</strong> school zal doen om <strong>de</strong> benodig<strong>de</strong><br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>aanpass<strong>in</strong>gen voor <strong>de</strong> zorgleerl<strong>in</strong>g te realiseren. Het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan wordt <strong>in</strong><br />
overleg met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs samengesteld en bij akkoordbev<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g door <strong>de</strong> school en <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs<br />
on<strong>de</strong>rtekend. Het is aan te ra<strong>de</strong>n hierbij ook <strong>de</strong> ambulant begelei<strong>de</strong>r te betrekken.<br />
Meer <strong>in</strong>formatie staat <strong>in</strong> <strong>de</strong> brochure 'Handvat voor een han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan'. Deze kan besteld<br />
wor<strong>de</strong>n bij <strong>de</strong> Fe<strong>de</strong>ratie van Ou<strong>de</strong>rverenig<strong>in</strong>gen (030-2363767) of bij <strong>de</strong> CG-Raad (030-<br />
2916650).<br />
Her<strong>in</strong>dicatie<br />
www.meldpuntlgf.nl/her<strong>in</strong>dicatie.html<br />
Een <strong>in</strong>dicatiebeschikk<strong>in</strong>g is doorgaans drie of vier jaar geldig. B<strong>in</strong>nen <strong>de</strong>ze termijn blijft <strong>de</strong><br />
beschikk<strong>in</strong>g geldig, ook als <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g van het basis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> naar het voortgezet<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> gaat, of als <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g van een speciale school naar een reguliere school (met een<br />
<strong>rugzak</strong>) gaat of vice versa. Voordat <strong>de</strong> geldigheidstermijn verloopt, vragen <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs <strong>de</strong><br />
her<strong>in</strong>dicatie aan, <strong>in</strong> overleg met <strong>de</strong> school en <strong>de</strong> ambulant begelei<strong>de</strong>r.<br />
Ook bij een her<strong>in</strong>dicatie zal <strong>de</strong> CvI nagaan of ou<strong>de</strong>rs en school eerst een beroep hebben<br />
gedaan op <strong>de</strong> bovenschoolse zorgstructuur, zoals <strong>de</strong> Permanente Commissie Leerl<strong>in</strong>genzorg<br />
(PCL), voordat <strong>de</strong> her<strong>in</strong>dicatieaanvraag is <strong>in</strong>gediend.<br />
Raadpleeg voor meer <strong>in</strong>formatie over <strong>de</strong> procedure van <strong>de</strong> her<strong>in</strong>dicatie voornoem<strong>de</strong> website<br />
of <strong>de</strong> <strong>in</strong>formatielijn Ou<strong>de</strong>rs en Rugzak: telefoonnummer 0800-5010.<br />
55 Voor <strong>in</strong>formatie over <strong>de</strong> Leerplichtwet zie: www.leerplicht.net.<br />
-90-
Herstart<br />
www.wecraad.nl<br />
Herstart is een voorzien<strong>in</strong>g die leerplichtige k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren (<strong>uit</strong> het PO en VO), die langer dan<br />
vier weken thuiszitten, nog geen <strong>in</strong>dicatie hebben van een CvI en nog <strong>niet</strong> met een<br />
procedure daarvoor bezig zijn, helpt om weer <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> te krijgen. Daartoe wordt bepaald<br />
welke school het beste <strong>past</strong> bij <strong>de</strong> thuiszitter, en wordt hem of haar geleerd weer te wennen<br />
aan het ritme en <strong>de</strong> regelmaat van naar school gaan. Herstart is een project van <strong>de</strong> WEC-<br />
Raad en wordt <strong>uit</strong>gevoerd en aangestuurd door <strong>de</strong> REC's.<br />
Huiswerkbegeleid<strong>in</strong>g, studiebegeleid<strong>in</strong>g<br />
www.huiswerkbegeleid<strong>in</strong>g.nl<br />
Er zijn <strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rland veel particuliere <strong>in</strong>stituten die studie- en/of huiswerkbegeleid<strong>in</strong>g<br />
verzorgen. Deze <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen begelei<strong>de</strong>n leerl<strong>in</strong>gen die extra on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g nodig hebben op<br />
het gebied van <strong>de</strong> leerstof. Ook geven zij tra<strong>in</strong><strong>in</strong>gen <strong>in</strong> sociale vaardighe<strong>de</strong>n aan leerl<strong>in</strong>gen.<br />
Voor leerl<strong>in</strong>gen met autisme of ADHD wordt huiswerkbegeleid<strong>in</strong>g <strong>in</strong>gezet voor <strong>de</strong><br />
dagelijkse structurer<strong>in</strong>g, plann<strong>in</strong>g en controle van hun huiswerk. Tot nu toe kan dit<br />
gef<strong>in</strong>ancierd wor<strong>de</strong>n <strong>uit</strong> een PGB. Het is <strong>de</strong> vraag of dat <strong>in</strong> <strong>de</strong> toekomst mogelijk blijft,<br />
gezien <strong>de</strong> aanscherp<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> AWBZ-criteria.<br />
Het gebeurt regelmatig dat huiswerk<strong>in</strong>stituten tij<strong>de</strong>lijk door scholen wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong>geschakeld.<br />
Dat kan zijn voor leerl<strong>in</strong>gen die om bepaal<strong>de</strong> re<strong>de</strong>nen <strong>niet</strong> op school mogen of kunnen<br />
komen, of voor scholieren die een perio<strong>de</strong> moeten overbruggen bij <strong>de</strong> overgang naar een<br />
an<strong>de</strong>re school. Het komt ook voor dat meer dan normaal begaaf<strong>de</strong> ASS-leerl<strong>in</strong>gen hier <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
gelegenheid gesteld wor<strong>de</strong>n zich <strong>in</strong> een prikkelarme omgev<strong>in</strong>g met <strong>in</strong>tensieve planmatige<br />
begeleid<strong>in</strong>g <strong>in</strong> korte tijd voor te berei<strong>de</strong>n op het afleggen van staatsexamens.<br />
Inspectie van het On<strong>de</strong>rwijs<br />
www.<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><strong>in</strong>spectie.nl<br />
Eén van <strong>de</strong> taken van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><strong>in</strong>spectie is het toezien op <strong>de</strong> <strong>uit</strong>voer<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> wet- en<br />
regelgev<strong>in</strong>g door scholen, zowel <strong>in</strong> het regulier als <strong>in</strong> het speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. De <strong>in</strong>spectie<br />
houdt toezicht op <strong>de</strong> kwaliteit van het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en <strong>de</strong> rechtmatige bested<strong>in</strong>g van mid<strong>de</strong>len,<br />
het f<strong>in</strong>ancieel beheer en <strong>de</strong> f<strong>in</strong>anciële positie van scholen.<br />
Het toezicht van <strong>de</strong> <strong>in</strong>spectie is risicogericht. Dat houdt <strong>in</strong>, dat op basis van een reguliere<br />
risico-<strong>in</strong>schatt<strong>in</strong>g bepaald wordt welke vorm van toezicht scholen of <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen krijgen.<br />
Schors<strong>in</strong>gen en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>gen van leerl<strong>in</strong>gen moeten gemeld wor<strong>de</strong>n bij <strong>de</strong> <strong>in</strong>spectie. De<br />
besliss<strong>in</strong>g over toelat<strong>in</strong>g en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g van een leerl<strong>in</strong>g ligt bij het bestuur van een<br />
school. In het basis- en voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en het (voortgezet) speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> mag<br />
een bestuur een leerl<strong>in</strong>g pas verwij<strong>de</strong>ren als een an<strong>de</strong>re school voor <strong>de</strong>ze leerl<strong>in</strong>g is<br />
gevon<strong>de</strong>n of als <strong>de</strong> school aantoonbaar geduren<strong>de</strong> acht weken zon<strong>de</strong>r succes heeft gezocht<br />
naar een an<strong>de</strong>re school. Zón<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re school mag een leerl<strong>in</strong>g <strong>niet</strong> <strong>uit</strong>geschreven wor<strong>de</strong>n.<br />
-91-
Het bestuur van een school voor voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> kan met opgave van re<strong>de</strong>nen een<br />
leerl<strong>in</strong>g voor een perio<strong>de</strong> van ten hoogste één week schorsen. Het besl<strong>uit</strong> tot schors<strong>in</strong>g moet<br />
schriftelijk aan <strong>de</strong> betrokkene en diens ou<strong>de</strong>rs wor<strong>de</strong>n meege<strong>de</strong>eld, en <strong>de</strong> school stelt <strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>spectie <strong>in</strong> kennis van schors<strong>in</strong>gen van langer dan een dag. Def<strong>in</strong>itieve verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g<br />
geschiedt slechts na overleg met <strong>de</strong> <strong>in</strong>spectie. Vóór verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g moet <strong>de</strong> school een an<strong>de</strong>re<br />
school voor <strong>de</strong> betreffen<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g zoeken.<br />
De <strong>in</strong>spectie heeft ook een taak bij klachten rond seksueel misbruik, seksuele <strong>in</strong>timidatie en<br />
ernstig fysiek of geestelijk geweld. Een speciale vertrouwens<strong>in</strong>specteur adviseert en<br />
on<strong>de</strong>rsteunt leerl<strong>in</strong>gen, docenten, ou<strong>de</strong>rs en an<strong>de</strong>re betrokkenen op scholen bij klachten op<br />
dit gebied.<br />
Klachten van ou<strong>de</strong>rs over het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> of het functioneren van <strong>de</strong> school zijn <strong>in</strong> eerste<br />
<strong>in</strong>stantie een zaak voor <strong>de</strong> klachtencommissie van <strong>de</strong> school en <strong>niet</strong> voor <strong>de</strong> <strong>in</strong>spectie, die<br />
echter wel graag een afschrift van <strong>de</strong> klacht ontvangt.<br />
Jeugdzorgaanbie<strong>de</strong>rs algemeen<br />
www.jeugdhulp.nl<br />
Er zijn veel jeugdzorgaanbie<strong>de</strong>rs. Informatie hierover is verkrijgbaar bij Bureau Jeugdzorg,<br />
<strong>de</strong> gemeente en <strong>de</strong> Prov<strong>in</strong>cie. Het aanbod is divers en varieert bijvoorbeeld van sociale<br />
vaardigheidstra<strong>in</strong><strong>in</strong>g tot daghulp, pleegzorg of een resi<strong>de</strong>ntiële sett<strong>in</strong>g. Ook het ka<strong>de</strong>r<br />
waarb<strong>in</strong>nen jeugdzorg wordt gebo<strong>de</strong>n is divers (gemeentelijke voorzien<strong>in</strong>gen,<br />
K<strong>in</strong><strong>de</strong>rbescherm<strong>in</strong>g, jeugd-GGZ en an<strong>de</strong>re jeugdzorgvoorzien<strong>in</strong>gen).<br />
Kwalificatieplicht<br />
In augustus 2007 is <strong>de</strong> Leerplichtwet aange<strong>past</strong>. S<strong>in</strong>dsdien geldt <strong>de</strong> kwalificatieplicht. Deze<br />
houdt <strong>in</strong> dat jongeren m<strong>in</strong>imaal leerplichtig zijn tot het e<strong>in</strong><strong>de</strong> van het schooljaar waar<strong>in</strong> zij<br />
16 jaar wor<strong>de</strong>n; als zij dan nog geen startkwalificatie hebben (een MBO- HAVO of VWOdiploma)<br />
zijn zij verplicht tot hun 18e een opleid<strong>in</strong>g te volgen waarmee zij zo’n diploma<br />
kunnen behalen. Jongeren van 16 en 17 jaar die liever met hun han<strong>de</strong>n werken, hoeven <strong>niet</strong><br />
vijf dagen per week naar school te gaan. Zij kunnen hun startkwalificatie ook halen door het<br />
volgen van werk-leertrajecten.<br />
Lan<strong>de</strong>lijk Netwerk Autisme (LNA)<br />
www.lan<strong>de</strong>lijknetwerkautisme.nl<br />
Het Lan<strong>de</strong>lijk Netwerk Autisme is <strong>in</strong> 2001 gestart van<strong>uit</strong> <strong>de</strong> behoefte <strong>de</strong> expertise van een<br />
aantal kern- en steunpuntscholen op het gebied van autisme te bun<strong>de</strong>len en te versprei<strong>de</strong>n <strong>in</strong><br />
het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>veld. Inmid<strong>de</strong>ls staat het LNA voor kennismanagement op het gebied<br />
van <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en autisme <strong>in</strong> het primair en voortgezet (speciaal) <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en het<br />
beroeps<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. Het LNA geeft voorlicht<strong>in</strong>g en stimuleert scholen om samen te<br />
werken, zodat goe<strong>de</strong> educatie voor k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren met autisme <strong>in</strong> alle vormen van <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
bereikt kan wor<strong>de</strong>n. Ook coörd<strong>in</strong>eert het LNA <strong>de</strong> activiteiten van <strong>de</strong> Steunpunten Autisme<br />
(zie hieron<strong>de</strong>r).<br />
-92-
Last-resort <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
Jonggehandicapten kunnen, als zij een wajong-<strong>uit</strong>ker<strong>in</strong>g hebben, een beroep doen op lastresort<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. Het gaat dan om zieke of gehandicapte leerl<strong>in</strong>gen die <strong>niet</strong> <strong>in</strong> staat zijn <strong>de</strong>el<br />
te nemen aan reguliere schol<strong>in</strong>g of opleid<strong>in</strong>g, omdat <strong>de</strong> scholen voor regulier of speciaal<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>niet</strong> <strong>de</strong> benodig<strong>de</strong> materiële of <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>kundige aanpass<strong>in</strong>gen kunnen bie<strong>de</strong>n.<br />
Met <strong>de</strong>ze regel<strong>in</strong>g kan een op maat gemaakt <strong>in</strong>tegraal aanbod van schol<strong>in</strong>g, zorg,<br />
reïntegratie en arbeidsbemid<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g gerealiseerd wor<strong>de</strong>n.<br />
Leerl<strong>in</strong>genvervoer<br />
Zie on<strong>de</strong>r Gemeente.<br />
Leerplichtambtenaar<br />
Zie on<strong>de</strong>r Gemeente.<br />
Leerwegon<strong>de</strong>rsteunend <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (LWOO)<br />
Het leerwegon<strong>de</strong>rsteunend <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (LWOO) is bedoeld voor leerl<strong>in</strong>gen die alleen met<br />
extra on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g <strong>in</strong> staat wor<strong>de</strong>n geacht een VMBO-diploma te behalen. Soms zitten <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>gen met leerwegon<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g <strong>in</strong> aparte klassen, maar dat hoeft <strong>niet</strong>. In ie<strong>de</strong>r geval<br />
volgen zij hetzelf<strong>de</strong> programma als <strong>in</strong> <strong>de</strong> reguliere leerwegen, maar dan met on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g.<br />
De toelaatbaarheid tot het LWOO wordt, evenals bij het praktijk<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (PRO),<br />
beoor<strong>de</strong>eld door een regionale Verwijz<strong>in</strong>gscommissie (RVC-VO) aan <strong>de</strong> hand van<br />
toelat<strong>in</strong>gscriteria die <strong>de</strong> overheid heeft opgesteld. De school voor voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
moet daartoe een verzoek doen.<br />
LGF (<strong>rugzak</strong>f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g)<br />
Leerl<strong>in</strong>ggebon<strong>de</strong>n f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g (LGF, ook <strong>rugzak</strong> genoemd) is extra geld voor leerl<strong>in</strong>gen <strong>in</strong><br />
het basis- en voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>, die door hun handicap, ernstige gedragsstoornis of<br />
psychische problematiek meer begeleid<strong>in</strong>g nodig hebben. Ou<strong>de</strong>rs en leerl<strong>in</strong>gen kunnen zelf<br />
kiezen welk soort <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> zij wensen: regulier met een <strong>rugzak</strong> of speciaal. Om <strong>in</strong><br />
aanmerk<strong>in</strong>g te komen voor LGF moet <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g een cluster<strong>in</strong>dicatie hebben. Regionale<br />
Expertisecentra (REC's) verzorgen <strong>de</strong> <strong>in</strong>dicatiestell<strong>in</strong>g via <strong>de</strong> onafhankelijke Commissies<br />
voor <strong>de</strong> Indicatiestell<strong>in</strong>g (CvI's).<br />
MEE<br />
www.mee.nl<br />
MEE is een lan<strong>de</strong>lijke organisatie voor mensen met een beperk<strong>in</strong>g. MEE helpt ou<strong>de</strong>rs en<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren bij vragen over opvoed<strong>in</strong>g, wonen, werken, sociale voorzien<strong>in</strong>gen, <strong>in</strong>komen,<br />
vervoer en vrije tijd.<br />
-93-
Meld- en Adviespunt Indicatiestell<strong>in</strong>g LGF<br />
www.meldpuntlgf.nl<br />
Ou<strong>de</strong>rs die een <strong>in</strong>dicatie voor leerl<strong>in</strong>ggebon<strong>de</strong>n f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g (LGF) voor hun k<strong>in</strong>d wensen,<br />
kunnen hiervoor een aanvraag <strong>in</strong>dienen bij <strong>de</strong> Commissie voor <strong>de</strong> Indicatiestell<strong>in</strong>g (CvI).<br />
Zij kunnen voor het <strong>in</strong>vullen van <strong>de</strong> benodig<strong>de</strong> formulieren on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g vragen aan een<br />
Regionaal Expertisecentrum (REC).<br />
Veel ou<strong>de</strong>rs hebben klachten over <strong>de</strong> lange wachttij<strong>de</strong>n en <strong>de</strong> behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> aanvraag<br />
door het REC; het betekent dat het lang kan duren voor <strong>de</strong> CvI-beschikk<strong>in</strong>g er is. Ou<strong>de</strong>rs<br />
die h<strong>in</strong><strong>de</strong>rnissen tegenkomen bij <strong>de</strong> aanvraag van een <strong>in</strong>dicatie voor het speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
of een <strong>rugzak</strong>, kunnen dit mel<strong>de</strong>n bij het meld- en adviespunt <strong>in</strong>dicatiestell<strong>in</strong>g LGF.<br />
Ne<strong>de</strong>rlandse Verenig<strong>in</strong>g voor Autisme (NVA)<br />
www.autisme.nl<br />
De Ne<strong>de</strong>rlandse Verenig<strong>in</strong>g voor Autisme maakt zich s<strong>in</strong>ds 1978 sterk voor mensen met<br />
autisme en hun ou<strong>de</strong>rs. Het doel van <strong>de</strong> verenig<strong>in</strong>g is <strong>de</strong> maatschappelijke positie van<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren en volwassenen met autisme te versterken. De NVA probeert een bijdrage te<br />
leveren aan het verm<strong>in</strong><strong>de</strong>ren en oplossen van <strong>de</strong> problemen waar k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren en volwassenen<br />
met autisme mee te maken hebben.<br />
Op <strong>de</strong> Rails<br />
www.wecraad.nl<br />
Op <strong>de</strong> Rails is een project voor leerl<strong>in</strong>gen met ernstige gedragsproblemen <strong>in</strong> het regulier<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>, die <strong>de</strong> veiligheid op school <strong>in</strong> gevaar brengen en om die re<strong>de</strong>n <strong>niet</strong> meer te<br />
handhaven zijn op school. Het is bedoeld voor leerl<strong>in</strong>gen van 10 jaar en ou<strong>de</strong>r zon<strong>de</strong>r een<br />
cluster<strong>in</strong>dicatie.<br />
Het project richt zich <strong>niet</strong> alleen op <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>, maar ook op gedragsregulatie en het<br />
aanleren van sociale vaardighe<strong>de</strong>n. Er is veel persoonlijke aandacht en er wordt gewerkt<br />
met dui<strong>de</strong>lijke regels en afspraken. <strong>Als</strong> het programma succesvol is doorlopen, wordt voor<br />
<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g een <strong>passend</strong>e reguliere school gezocht. Dat kan <strong>de</strong> school van herkomst zijn.<br />
Mocht tij<strong>de</strong>ns het programma blijken dat speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> beter <strong>past</strong> bij <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g, dan<br />
wordt een cluster<strong>in</strong>dicatie aangevraagd.<br />
Op <strong>de</strong> Rails is, net als Herstart, een project van <strong>de</strong> WEC-Raad.<br />
Particulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
www.<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><strong>in</strong>spectie.nl/nl/home/naslag/sectoren/particulier-<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
In <strong>de</strong> Leerplichtwet is bepaald dat alle k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren <strong>in</strong> <strong>de</strong> leerplichtige of kwalificatieplichtige<br />
leeftijd <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> moeten volgen aan een school. Een ger<strong>in</strong>g aantal k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren en jongeren<br />
volgt <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> aan particuliere scholen voor basis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en/of voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>.<br />
Deze scholen moeten aan wettelijke bepal<strong>in</strong>gen voldoen om 'school te kunnen zijn <strong>in</strong> <strong>de</strong> z<strong>in</strong><br />
van <strong>de</strong> Leerplichtwet.' Particuliere scholen wor<strong>de</strong>n <strong>niet</strong> door <strong>de</strong> overheid bekostigd, maar<br />
wor<strong>de</strong>n wel erkend.<br />
-94-
Permanente Commissie Leerl<strong>in</strong>genzorg (PCL)<br />
Een Permanente Commissie Leerl<strong>in</strong>genzorg (PCL) is een door <strong>de</strong> Wet op het primair<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>in</strong>gestel<strong>de</strong> commissie die op aanvraag van <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs bepaalt of plaats<strong>in</strong>g van een<br />
leerl<strong>in</strong>g op een speciale school voor basis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (SBAO) noodzakelijk is. PCL's wor<strong>de</strong>n<br />
vaak geadviseerd door adviesteams, zoals <strong>de</strong> adviescommissies leerl<strong>in</strong>genzorg, <strong>de</strong><br />
zorgadviesteams of het leerl<strong>in</strong>g-loket. Een PCL beslist alleen over toelaatbaarheid, <strong>niet</strong> over<br />
toelat<strong>in</strong>g. De schoolleid<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> speciale school voor basis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> beslist <strong>uit</strong>e<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk<br />
over <strong>de</strong> toelat<strong>in</strong>g.<br />
<strong>Als</strong> ou<strong>de</strong>rs het <strong>niet</strong> eens zijn met een besliss<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> PCL kunnen zij een bezwaarschrift<br />
<strong>in</strong>dienen. De PCL vraagt, voordat zij een besliss<strong>in</strong>g op het bezwaarschrift neemt, advies aan<br />
een Regionale Verwijz<strong>in</strong>gscommissie.<br />
Persoonsgebon<strong>de</strong>n budget (PGB) <strong>in</strong> het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
Sommige leerl<strong>in</strong>gen of stu<strong>de</strong>nten met een beperk<strong>in</strong>g hebben op school aanvullen<strong>de</strong> hulp<br />
nodig. Soms kan dat via AWBZ-zorg, <strong>in</strong> natura of <strong>in</strong> <strong>de</strong> vorm van een persoonsgebon<strong>de</strong>n<br />
budget (PGB). De mogelijkhe<strong>de</strong>n om (een <strong>de</strong>el van) het PGB <strong>in</strong> het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>in</strong> te zetten<br />
zijn echter beperkt. In 2009 zijn die mogelijkhe<strong>de</strong>n nog ver<strong>de</strong>r begrensd; <strong>de</strong><br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten zijn op <strong>de</strong> hoogte van <strong>de</strong> gel<strong>de</strong>n<strong>de</strong> regelgev<strong>in</strong>g.<br />
Om (een <strong>de</strong>el van) het PGB <strong>in</strong> te zetten voor <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>doele<strong>in</strong><strong>de</strong>n is toestemm<strong>in</strong>g van <strong>de</strong><br />
ou<strong>de</strong>rs nodig; zij beheren immers het PGB.<br />
Plaatsbekostig<strong>in</strong>g en terugplaats<strong>in</strong>g<br />
Het kan nodig zijn een leerl<strong>in</strong>g op te nemen en te behan<strong>de</strong>len <strong>in</strong> een <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g voor<br />
psychologische of psychiatrische hulpverlen<strong>in</strong>g. Ie<strong>de</strong>r behan<strong>de</strong>lcentrum kan een beroep<br />
doen op enkele plaatsen op scholen <strong>in</strong> <strong>de</strong> buurt, zodat een leerl<strong>in</strong>g - met of zon<strong>de</strong>r<br />
cluster<strong>in</strong>dicatie - toch <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> kan volgen. Na (langduren<strong>de</strong>) behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g moet <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>g echter <strong>de</strong>ze school verlaten en terugkeren naar <strong>de</strong> school van herkomst. Dit geldt <strong>in</strong><br />
ie<strong>de</strong>r geval voor <strong>niet</strong>-geïndiceer<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>gen, want zij blijven <strong>in</strong>geschreven op <strong>de</strong> school<br />
van herkomst. Terugplaats<strong>in</strong>g kan nog wel eens op problemen st<strong>uit</strong>en. Om dit te voorkomen<br />
maken veel scholen met plaatsbekostig<strong>in</strong>g goe<strong>de</strong> afspraken met <strong>de</strong> scholen van herkomst<br />
over wat er gebeurt na beë<strong>in</strong>dig<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g. Deze afspraken wor<strong>de</strong>n schriftelijk<br />
bevestigd.<br />
K<strong>in</strong><strong>de</strong>ren zon<strong>de</strong>r cluster<strong>in</strong>dicatie die na behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g extra zorg nodig hebben, komen<br />
zon<strong>de</strong>r die <strong>in</strong>dicatie nog <strong>niet</strong> voor speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>in</strong> aanmerk<strong>in</strong>g. Ook bij terugplaats<strong>in</strong>g<br />
op een reguliere school kan nog geen beroep gedaan wor<strong>de</strong>n op een <strong>rugzak</strong>. In <strong>de</strong> praktijk<br />
komen veel van <strong>de</strong>ze leerl<strong>in</strong>gen ongewild thuis te zitten, maar er wordt meer en meer<br />
getracht <strong>de</strong>rgelijke problemen voor te zijn. De tij<strong>de</strong>lijke school verzamelt dan alvast<br />
gegevens over een plaatsbekostig<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g en er wordt tijdig, <strong>in</strong> overleg met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en<br />
het REC, een <strong>in</strong>dicatieprocedure gestart. Overigens mag geen enkele school, ook <strong>niet</strong> een<br />
school met plaatsbekostig<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>gen, een leerl<strong>in</strong>g <strong>uit</strong>schrijven als <strong>de</strong> school <strong>niet</strong> <strong>in</strong> het<br />
-95-
ezit is van een bewijs van <strong>in</strong>schrijv<strong>in</strong>g van een an<strong>de</strong>re school voor het k<strong>in</strong>d. 56 Veel scholen<br />
met plaatsbekostig<strong>in</strong>g weten dit <strong>niet</strong>, of <strong>de</strong>nken ten onrechte dat zij <strong>uit</strong>zon<strong>de</strong>r<strong>in</strong>gen op <strong>de</strong><br />
regel zijn. Bij kortduren<strong>de</strong> behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gen moeten ou<strong>de</strong>rs soms zelf dagbested<strong>in</strong>g en/of<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> regelen, en blijft <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g op <strong>de</strong> 'ou<strong>de</strong>' school <strong>in</strong>geschreven.<br />
Praktijk<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (PRO)<br />
Praktijk<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (PRO) is bedoeld voor leerl<strong>in</strong>gen van wie verwacht wordt dat zij <strong>niet</strong> <strong>in</strong><br />
staat zijn om een regulier VMBO-diploma te behalen, ook <strong>niet</strong> met extra on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g<br />
(LWOO). Het PRO leidt op tot arbeid. De toelaatbaarheid tot het PRO wordt, evenals bij<br />
het LWOO, beoor<strong>de</strong>eld door een Regionale Verwijz<strong>in</strong>gscommissie (RVC-VO) aan <strong>de</strong> hand<br />
van criteria die door <strong>de</strong> overheid zijn opgesteld.<br />
Proefplaats<strong>in</strong>g<br />
Een CvI kan om een proefplaats<strong>in</strong>g voor een perio<strong>de</strong> korter dan een schooljaar vragen als<br />
zij op grond van <strong>de</strong> beschikbare gegevens nog <strong>niet</strong> tot een besl<strong>uit</strong> kan komen. De<br />
proefplaats<strong>in</strong>g is dan een observatieplaats<strong>in</strong>g <strong>in</strong> verband met <strong>de</strong> <strong>in</strong>dicatie. De leerl<strong>in</strong>g blijft<br />
<strong>in</strong>geschreven op zijn huidige (reguliere) school (WEC artikel 40 lid 4).<br />
Het komt voor dat ou<strong>de</strong>rs en scholen een 'proefplaats<strong>in</strong>g' overeenkomen. Dit is geen<br />
formele plaats<strong>in</strong>gsmogelijkheid en wordt afgera<strong>de</strong>n, me<strong>de</strong> <strong>in</strong> verband met <strong>de</strong> wettelijke<br />
aansprakelijkheid van <strong>de</strong> school waar <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g is <strong>in</strong>geschreven. Plaats<strong>in</strong>g betekent<br />
<strong>in</strong>schrijv<strong>in</strong>g! Uitschrijven kan pas gebeuren nadat een bevestig<strong>in</strong>g van <strong>in</strong>schrijv<strong>in</strong>g bij een<br />
an<strong>de</strong>re school ontvangen is.<br />
Rebound<br />
www.ne<strong>de</strong>rlandsjeugd<strong>in</strong>stituut.nl<br />
Rebound is een voorzien<strong>in</strong>g voor gedragsmoeilijke leerl<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> het voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>,<br />
zon<strong>de</strong>r een cluster<strong>in</strong>dicatie. Leerl<strong>in</strong>gen die grensoverschrij<strong>de</strong>nd gedrag vertonen wor<strong>de</strong>n<br />
tij<strong>de</strong>lijk <strong>uit</strong> het regulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> gehaald en krijgen zo, evenals <strong>de</strong> school, gelegenheid om<br />
op a<strong>de</strong>m te komen. Doel is om <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>gen te doen terugkeren naar het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>, bij<br />
voorkeur <strong>de</strong> school van herkomst. De nadruk <strong>in</strong> het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>programma van maximaal<br />
drie maan<strong>de</strong>n ligt op het vergroten van <strong>de</strong> motivatie en op gedragsveran<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g.<br />
56 Regel<strong>in</strong>g <strong>in</strong>- en <strong>uit</strong>schrijven van leerl<strong>in</strong>gen.<br />
-96-
Regionaal Expertisecentrum (REC)<br />
www.wec-raad.nl<br />
In elke regio van Ne<strong>de</strong>rland werken scholen van één cluster 57 samen. Daardoor kan <strong>de</strong><br />
kennis en <strong>de</strong>skundigheid (<strong>de</strong> expertise) van die scholen wor<strong>de</strong>n gebun<strong>de</strong>ld. Deze Regionale<br />
Expertisecentra (REC's) hebben on<strong>de</strong>r meer tot taak het on<strong>de</strong>rsteunen van ou<strong>de</strong>rs bij het<br />
<strong>in</strong>dienen van een <strong>in</strong>dicatieverzoek, het verzorgen van bepaal<strong>de</strong> vormen van diagnostiek en<br />
verleng<strong>de</strong> diagnostiek (bijvoorbeeld observatie) en het organiseren en bie<strong>de</strong>n van<br />
ambulante begeleid<strong>in</strong>g aan reguliere scholen waar k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren met een beperk<strong>in</strong>g les krijgen.<br />
Ook coörd<strong>in</strong>eert een REC <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoeksactiviteiten die door speciale scholen wor<strong>de</strong>n<br />
<strong>uit</strong>gevoerd ten behoeve van <strong>de</strong> <strong>in</strong>dicatiestell<strong>in</strong>g, en maakt zij afspraken met reguliere<br />
scholen over <strong>de</strong> begeleid<strong>in</strong>g van k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren met een <strong>rugzak</strong>.<br />
Regionaal Meld- en Coörd<strong>in</strong>atiepunt (voortijdig schoolverlaters - RMC)<br />
www.voortijdigschoolverlaten.nl (zie on<strong>de</strong>r RMC overzichten)<br />
Alle gemeenten <strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rland zijn verplicht voortijdig schoolverlaters tot 23 jaar te<br />
registreren en ervoor te zorgen dat zij via een <strong>passend</strong> traject (<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>, baan of<br />
comb<strong>in</strong>atie) alsnog een startkwalificatie kunnen behalen. De gemeenten participeren<br />
daartoe <strong>in</strong> een van <strong>de</strong> 39 RMC-regio's (Regionaal Meld- en Coörd<strong>in</strong>atiepunt).<br />
Regionaal Opleid<strong>in</strong>gencentrum (ROC)<br />
www.roc.nl<br />
Regionale opleid<strong>in</strong>gencentra (ROC's) bie<strong>de</strong>n mid<strong>de</strong>lbaar beroeps<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> en<br />
volwasseneneducatie aan. Dit gecomb<strong>in</strong>eer<strong>de</strong> aanbod versterkt <strong>de</strong> samenhang tussen bei<strong>de</strong><br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>gebie<strong>de</strong>n. De ROC's beantwoor<strong>de</strong>n daarmee aan een van <strong>de</strong> doelstell<strong>in</strong>gen van <strong>de</strong><br />
Wet educatie en beroeps<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> die <strong>in</strong> 1996 is <strong>in</strong>gevoerd. Zie ook on<strong>de</strong>r VAVO.<br />
Regionale Verwijz<strong>in</strong>gscommissie (RVC-VO) 58<br />
www.rvc-vo.nl<br />
De zestien Regionale Verwijz<strong>in</strong>gscommissies (RVC's-VO) beslissen op basis van lan<strong>de</strong>lijk<br />
vastgestel<strong>de</strong> criteria over <strong>de</strong> aanvraag van VO-scholen voor leerl<strong>in</strong>gen die extra zorg nodig<br />
hebben en die <strong>in</strong> aanmerk<strong>in</strong>g komen voor LWOO of PRO. LWOO is <strong>uit</strong>sl<strong>uit</strong>end bedoeld<br />
voor leerl<strong>in</strong>gen die alleen met extra on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g <strong>in</strong> staat geacht wor<strong>de</strong>n een VMBOdiploma<br />
te halen. Het PRO is bedoeld voor leerl<strong>in</strong>gen van wie verwacht wordt dat ze <strong>niet</strong> <strong>in</strong><br />
staat zijn een regulier VMBO-diploma te behalen, ook <strong>niet</strong> met extra on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g. Het<br />
PRO leidt <strong>niet</strong> op tot een diploma, maar tot werk. In het LWOO en <strong>in</strong> het PRO kan <strong>de</strong><br />
<strong>rugzak</strong> <strong>in</strong>gezet wor<strong>de</strong>n, maar er wordt dan wel fl<strong>in</strong>k gekort op <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>len.<br />
57 Het speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> is on<strong>de</strong>rver<strong>de</strong>eld <strong>in</strong> clusters van handicaps: cluster 1 - visuele handicap; cluster<br />
2 - gehoor-, taal- en/of spraakproblemen; cluster 3 - verstan<strong>de</strong>lijke en/of lichamelijke handicap en<br />
cluster 4 - psychiatrische of gedragsstoornissen.<br />
58 Niet te verwarren met <strong>de</strong> RVC waar ou<strong>de</strong>rs terecht kunnen als zij <strong>in</strong> beroep gaan tegen een <strong>uit</strong>spraak<br />
van <strong>de</strong> PCL. Dit is een an<strong>de</strong>re <strong>in</strong>stantie met <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> naam.<br />
-97-
Rugzak Informatielijn<br />
Veel ou<strong>de</strong>rs en scholen hebben vragen over <strong>de</strong> regelgev<strong>in</strong>g rond <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong>. Zij kunnen<br />
terecht bij <strong>de</strong> Rugzak Informatielijn. Zo nodig kunnen <strong>de</strong> me<strong>de</strong>werkers van <strong>de</strong>ze lijn<br />
doorverwijzen naar an<strong>de</strong>re steunpunten, naar ou<strong>de</strong>rorganisaties of handicapspecifieke<br />
organisaties. De gratis Rugzak Informatielijn is elke werkdag van 10.00 tot 15.00 uur<br />
bereikbaar on<strong>de</strong>r telefoonnummer 0800-5010.<br />
Samenwerk<strong>in</strong>gsverban<strong>de</strong>n (SWV) PO en VO<br />
www.swv-vo.nl (voor het PO zie: WSNS)<br />
In het PO bestaat een samenwerk<strong>in</strong>gsverband (SWV) meestal <strong>uit</strong> een aantal basisscholen en<br />
een of meer scholen voor speciaal basis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (SBAO). De school voor SBAO kan<br />
b<strong>in</strong>nen het SWV <strong>de</strong> rol van kenniscentrum vervullen. Zij vangt dan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren op die<br />
<strong>in</strong>tensieve speciale zorg nodig hebben en schakelt bijvoorbeeld (preventieve) ambulante<br />
begeleid<strong>in</strong>g <strong>in</strong>. Ook on<strong>de</strong>rsteunt zij basisscholen <strong>in</strong> <strong>de</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g of <strong>uit</strong>breid<strong>in</strong>g van hun<br />
zorg.<br />
Volgens <strong>de</strong> gewijzig<strong>de</strong> Wet op het voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (WVO) van 1998 zijn het bevoegd<br />
gezag van scholen met een af<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g voor VMBO, en het bevoegd gezag van scholen voor<br />
speciaal voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> verplicht zich aan te sl<strong>uit</strong>en bij een SWV <strong>in</strong> <strong>de</strong> regio waar<strong>in</strong><br />
zij gevestigd zijn. Het doel van een SWV is zodanige <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>omstandighe<strong>de</strong>n te creëren<br />
dat zo veel mogelijk leerl<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> staat gesteld wor<strong>de</strong>n een diploma of een getuigschrift te<br />
behalen. Zo kunnen zij doorstromen naar vervolg<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> om een gekwalificeer<strong>de</strong><br />
toegang tot <strong>de</strong> arbeidsmarkt te krijgen.<br />
De wet schrijft voor dat zo veel mogelijk leerl<strong>in</strong>gen, óók van wie vaststaat dat een<br />
orthopedagogische en orthodidactische bena<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g nodig is, <strong>de</strong>elnemen aan <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. Dit<br />
vergt een toereiken<strong>de</strong> organisatie en <strong>de</strong>skundige on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g. De wet zegt voorts dat <strong>de</strong><br />
overdracht van <strong>de</strong>skundigheid tussen scholen van het SWV geregeld moet zijn. Bovendien<br />
moet het SWV een Permanente Commissie Leerl<strong>in</strong>genzorg (PCL) <strong>in</strong>stellen en jaarlijks<br />
een zorgplan opstellen. De PCL kan b<strong>in</strong>nen het SWV ook <strong>de</strong> rol hebben van zorgcommissie<br />
en alle zorgvragen bovenschools bespreken.<br />
Staatsexamen<br />
http://examen.kennisnet.nl/staatsexamen<br />
Wie <strong>niet</strong> naar school gaat, maar toch een diploma voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> wil halen, kan<br />
staatsexamen doen. Er kan examen gedaan wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong> een of meer vakken, en het examen<br />
kan lei<strong>de</strong>n tot het diploma VMBO-t, HAVO of VWO. Ook scholen voor voortgezet<br />
speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> bie<strong>de</strong>n hun leerl<strong>in</strong>gen soms <strong>de</strong> mogelijkheid om staatsexamen te doen.<br />
-98-
Steunpunt Autisme<br />
www.lan<strong>de</strong>lijknetwerkautisme.nl<br />
In ie<strong>de</strong>re regio van <strong>de</strong> REC's zijn Steunpunten Autisme <strong>in</strong>gericht, die scholen on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g<br />
bie<strong>de</strong>n <strong>in</strong> <strong>de</strong> vorm van consultatie, voorlicht<strong>in</strong>g, schol<strong>in</strong>g en regionale samenwerk<strong>in</strong>g. De<br />
regionale Steunpunten Autisme wor<strong>de</strong>n gecoörd<strong>in</strong>eerd door het Lan<strong>de</strong>lijk Netwerk<br />
Autisme. Steunpuntfunctionarissen komen regelmatig bijeen om tij<strong>de</strong>ns regionale en<br />
lan<strong>de</strong>lijke conferenties expertise en <strong>in</strong>novatie op het gebied van autisme <strong>uit</strong> te wisselen.<br />
Thuis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
www.thuis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>.com<br />
Met <strong>de</strong> term thuis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> wordt gedoeld op het vervangend <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> voor k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren die<br />
geen school bezoeken omdat zij vrijgesteld zijn van <strong>de</strong> leerplicht op grond van<br />
richt<strong>in</strong>gsbezwaar. Er is op dit moment geen sprake van wettelijke eisen aan en<br />
kwaliteitstoezicht op thuis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. Thuis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> wordt <strong>niet</strong> gezien als een volwaardig<br />
alternatief voor regulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>; het is een <strong>uit</strong>zon<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g die is voorbehou<strong>de</strong>n aan zeer<br />
specifieke situaties. Op dit moment ontbreekt toezicht door <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><strong>in</strong>spectie op het<br />
thuis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>.<br />
UrWay<br />
www.urway.nl<br />
UrWay is een onl<strong>in</strong>e leervoorzien<strong>in</strong>g voor leerplichtige jongeren van 15 t/m 17 jaar die het<br />
aantoonbaar <strong>niet</strong> red<strong>de</strong>n op school, en voor wie bestaan<strong>de</strong> voorzien<strong>in</strong>gen geen <strong>uit</strong>komst<br />
bie<strong>de</strong>n. De jongeren krijgen een persoonlijke onl<strong>in</strong>e coach die het leerproces on<strong>de</strong>rsteunt.<br />
UrWay.nl is 24 uur per dag, 365 dagen per jaar open en bereikbaar vanaf elke PC met<br />
<strong>in</strong>ternet.<br />
Voortgezet Algemeen Volwassenen<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (VAVO)<br />
http://educatie.kennisnet.nl/vavo<br />
Voortgezet Algemeen Volwassenen<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (VAVO) is een vangnet voor jongeren die<br />
<strong>niet</strong> meer naar een gewone school gaan. Ook leerl<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> <strong>de</strong> bovenbouw van VO-scholen<br />
die een an<strong>de</strong>re leeromgev<strong>in</strong>g nodig hebben, kunnen op het VAVO terecht. Zij blijven dan<br />
wel <strong>in</strong>geschreven op hun ou<strong>de</strong> school. VAVO wordt door <strong>de</strong> ROC's verzorgd. Officieel is<br />
er een leeftijdsgrens van 18 jaar, maar <strong>in</strong> bijzon<strong>de</strong>re gevallen wor<strong>de</strong>n ook leerl<strong>in</strong>gen van 16<br />
of 17 jaar toegelaten.<br />
Web<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
www.passer-webschool.nl<br />
Er wor<strong>de</strong>n steeds meer onl<strong>in</strong>e leervoorzien<strong>in</strong>gen ontwikkeld. Dit biedt bepaal<strong>de</strong> groepen<br />
leerl<strong>in</strong>gen die <strong>niet</strong> naar school (kunnen) gaan <strong>de</strong> mogelijkheid toch <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> te ge<strong>niet</strong>en.<br />
Er zijn verschillen<strong>de</strong> <strong>in</strong>itiatieven, zoals UrWay, e-learn<strong>in</strong>g en <strong>de</strong> Passer-Webschool.<br />
-99-
Weer samen naar school (WSNS)<br />
www.m<strong>in</strong>ocw.nl/wsns/<strong>in</strong><strong>de</strong>x.html<br />
Het project 'Weer samen naar school' (WSNS) zorgt ervoor dat k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren die extra zorg en<br />
begeleid<strong>in</strong>g nodig hebben <strong>de</strong>ze zo veel mogelijk op <strong>de</strong> basisschool krijgen. Het gaat<br />
bijvoorbeeld om k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren die moeite hebben met leren of k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren met gedragsproblemen.<br />
Basisscholen werken hiervoor samen <strong>in</strong> een samenwerk<strong>in</strong>gsverband. <strong>Als</strong> blijkt dat het op <strong>de</strong><br />
basisschool toch <strong>niet</strong> goed gaat, kunnen <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren naar een speciale school voor<br />
basis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> (SBAO). Dit is bij voorkeur tij<strong>de</strong>lijk.<br />
Wereldschool<br />
www.wereldschool.nl<br />
De Wereldschool verzorgt s<strong>in</strong>ds 1948 het afstands<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> voor Ne<strong>de</strong>rlandstalige<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren van 3 tot en met 18 jaar die <strong>in</strong> het b<strong>uit</strong>enland verblijven. Het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> kan<br />
volledig thuis - waar ook ter wereld - genoten wor<strong>de</strong>n, maar een comb<strong>in</strong>atie met een lokale<br />
of <strong>in</strong>ternationale school is ook mogelijk.<br />
In speciale gevallen, als een leerl<strong>in</strong>g om wat voor re<strong>de</strong>nen dan ook (tij<strong>de</strong>lijk) <strong>niet</strong> kan<br />
<strong>de</strong>elnemen aan het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> op school, kan er afgeweken wor<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> regelgev<strong>in</strong>g en<br />
bestaat <strong>de</strong> mogelijkheid om thuis (<strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rland) <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> via <strong>de</strong> Wereldschool te volgen.<br />
Voor een <strong>de</strong>rgelijke constructie is toestemm<strong>in</strong>g nodig van het m<strong>in</strong>isterie van OCW. Via <strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>specteur bijzon<strong>de</strong>re opdrachten wordt een contract opgesteld. De school waar <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<br />
staat <strong>in</strong>geschreven betaalt <strong>de</strong> kosten, maar voldoet dan wel aan <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>plicht.<br />
Ziezon<br />
www.ziezon.nl<br />
Toen <strong>in</strong> 1999 <strong>de</strong> Wet on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> zieke leerl<strong>in</strong>gen werd <strong>in</strong>gevoerd, wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong><br />
bestaan<strong>de</strong> ziekenhuisscholen opgeheven. Om <strong>de</strong> expertise van <strong>de</strong> leerkrachten en<br />
coörd<strong>in</strong>atoren van <strong>de</strong>ze ziekenhuisscholen vast te hou<strong>de</strong>n en ver<strong>de</strong>r te ontwikkelen, werd <strong>in</strong><br />
2000 het netwerk Ziezon opgericht: lan<strong>de</strong>lijk netwerk ZIEk Zijn en ON<strong>de</strong>rwijs.<br />
Aan Ziezon zijn ca. 120 'consulenten <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g zieke leerl<strong>in</strong>gen' verbon<strong>de</strong>n.<br />
Zij zorgen er van<strong>uit</strong> een schoolbegeleid<strong>in</strong>gsdienst of een aca<strong>de</strong>misch ziekenhuis voor dat<br />
het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> aan zieke leerl<strong>in</strong>gen zoveel mogelijk doorgaat. Zij wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong>geschakeld op<br />
verzoek van <strong>de</strong> scholen waar <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>gen staan <strong>in</strong>geschreven.<br />
Voorts hebben zich bij het netwerk belangenorganisaties en experts op het gebied van<br />
ziektebeel<strong>de</strong>n aangesloten, zodat Ziezon nu wordt gedragen door een groot <strong>de</strong>el van<br />
betrokkenen <strong>in</strong> het veld van ziek zijn en <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>.<br />
-100-
Zorgadviesteam (ZAT)<br />
www.<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>jeugdzorg.nl / www.zat.nl<br />
In het PO is een zorgadviesteam (ZAT) gespecialiseerd <strong>in</strong> het bie<strong>de</strong>n van hulp bij<br />
problemen van k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren van 0 tot 12 jaar. Het ZAT kan wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong>geschakeld via <strong>de</strong><br />
basisschool, <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>ropvang en <strong>de</strong> peuterspeelzaalorganisatie. Een ZAT bestaat <strong>uit</strong><br />
vertegenwoordigers van Bureau Jeugdzorg, maatschappelijk werk, jeugdgezondheidszorg,<br />
politie en <strong>de</strong> leerplichtambtenaar. De coörd<strong>in</strong>ator ontvangt <strong>de</strong> aanmeld<strong>in</strong>gen, roept het team<br />
bijeen en stuurt het hulpverlen<strong>in</strong>gstraject aan.<br />
In het VO krijgen leerl<strong>in</strong>gen extra aandacht via het mentoraat, leerl<strong>in</strong>gbegeleid<strong>in</strong>g en<br />
diverse tra<strong>in</strong><strong>in</strong>gen, zoals <strong>de</strong> huiswerkklas. Op veel scholen is een zorgcoörd<strong>in</strong>ator aanwezig,<br />
die naast on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g aan mentoren en docenten ook <strong>de</strong> schakel vormt met <strong>de</strong> zorg b<strong>uit</strong>en<br />
<strong>de</strong> school. Ca. 90% van <strong>de</strong> VO-scholen participeert <strong>in</strong> een zorgadviesteam (ZAT-VO). Het<br />
gaat daarbij vooral om het versterken van <strong>de</strong> samenwerk<strong>in</strong>g tussen het voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
en externe <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen op het gebied van welzijn, gezondheidszorg, leerplicht, jeugdzorg en<br />
veiligheid.<br />
Het PO, VO en MBO dienen <strong>in</strong> 2011 over goed functioneren<strong>de</strong> zorg- en adviesteams te<br />
beschikken. Het Lan<strong>de</strong>lijk Steunpunt ZAT (www.zat.nl) on<strong>de</strong>rsteunt betrokkenen bij het tot<br />
stand brengen daarvan.<br />
-101-
8. NABESCHOUWING<br />
De praktijk van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten heeft <strong>de</strong> afgelopen zes jaar veel kennis en ervar<strong>in</strong>g<br />
opgeleverd. In <strong>de</strong>ze werkwijzer staat hiervan een bloemlez<strong>in</strong>g.<br />
Het <strong>uit</strong>gangspunt <strong>in</strong> het werk van <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten is, dat er voor ie<strong>de</strong>r k<strong>in</strong>d een<br />
vorm van <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> gerealiseerd moet kunnen wor<strong>de</strong>n waar het k<strong>in</strong>d baat bij heeft.<br />
Niet het aanbod van<strong>uit</strong> bestaan<strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>/zorgstructuren is lei<strong>de</strong>nd, maar <strong>de</strong> behoefte van<br />
<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>gen en <strong>de</strong> vraag van <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs. Dit is <strong>de</strong> manier waarop <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten<br />
al s<strong>in</strong>ds het beg<strong>in</strong> werken: vraaggericht, het k<strong>in</strong>d op <strong>de</strong> juiste plaats met <strong>in</strong>zet van <strong>de</strong> juiste<br />
mid<strong>de</strong>len. Dat betekent, dat scholen zich soms (ook) moeten bera<strong>de</strong>n op aannamebeleid en<br />
zorgstructuur: dan wordt <strong>passend</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> daadwerkelijk mogelijk.<br />
Van ACTB naar CGB<br />
De adviesfunctie van <strong>de</strong> ACTB heeft <strong>in</strong> <strong>de</strong> praktijk als stok achter <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur gewerkt,<br />
waardoor <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten veel kon<strong>de</strong>n bereiken. Scholen waren bijvoorbeeld<br />
verplicht advies te vragen aan <strong>de</strong> ACTB wanneer zij k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren met een <strong>rugzak</strong> <strong>niet</strong> wil<strong>de</strong>n<br />
toelaten. Voor <strong>de</strong> scholen beteken<strong>de</strong> <strong>de</strong> stap naar <strong>de</strong> ACTB een extra reflectiemoment over<br />
hun han<strong>de</strong>lwijze. Dit lever<strong>de</strong>, samen met <strong>de</strong> bemid<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g door een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent,<br />
regelmatig op dat leerl<strong>in</strong>gen toch een kans kregen op <strong>de</strong> school van hun keuze. Het is aan te<br />
bevelen dat <strong>de</strong> Commissie Gelijke Behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g <strong>de</strong>ze rol van <strong>de</strong> ACTB overneemt.<br />
De CGB is per 1 augustus 2009 bevoegd kennis te nemen van zaken over gelijke<br />
behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g van gehandicapten en chronisch zieken <strong>in</strong> het fun<strong>de</strong>rend <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. Goe<strong>de</strong><br />
afstemm<strong>in</strong>gs- en samenwerk<strong>in</strong>gsafspraken tussen het CGB en het m<strong>in</strong>isterie van OCW<br />
zullen vooral gericht (moeten) zijn op het <strong>in</strong> stand hou<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> preventieve werk<strong>in</strong>g van<br />
<strong>de</strong> bemid<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsactiviteiten door <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten.<br />
De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten hebben ten aanzien van <strong>de</strong> Commissie Gelijke Behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g<br />
<strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> functie als an<strong>de</strong>re externe <strong>de</strong>skundigen: zij kunnen <strong>in</strong> een procedure wor<strong>de</strong>n<br />
geraadpleegd.<br />
Han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan<br />
De richtlijnen voor een han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan zijn tamelijk globaal en voor meer<strong>de</strong>re <strong>in</strong>terpretaties<br />
vatbaar. Ou<strong>de</strong>rs weten <strong>niet</strong> wat zij kunnen vragen of eisen. Scholen missen handvatten,<br />
waardoor het moeilijk is er een goe<strong>de</strong> <strong>in</strong>vull<strong>in</strong>g aan te geven. De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten<br />
constateren dat er behoefte is aan dui<strong>de</strong>lijkheid over <strong>de</strong> status van het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan <strong>in</strong><br />
juridisch opzicht, <strong>de</strong> bevoegdhe<strong>de</strong>n die ou<strong>de</strong>rs hebben als het plan <strong>niet</strong> naar wens tot stand<br />
komt of wordt <strong>uit</strong>gevoerd, <strong>de</strong> wijze waarop toezicht kan plaatsv<strong>in</strong><strong>de</strong>n op <strong>de</strong> juiste<br />
totstandkom<strong>in</strong>g en <strong>uit</strong>voer<strong>in</strong>g van het han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan, en <strong>de</strong> zeggenschap van ou<strong>de</strong>rs over<br />
<strong>de</strong> bested<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong>gel<strong>de</strong>n.<br />
-102-
Van speciaal naar regulier<br />
Plaats<strong>in</strong>g van een leerl<strong>in</strong>g <strong>uit</strong> het speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> naar het regulier <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> komt<br />
m<strong>in</strong><strong>de</strong>r vaak voor dan an<strong>de</strong>rsom. On<strong>de</strong>rwijsconsulenten merken dat bij evaluatiemomenten<br />
van han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplannen <strong>de</strong> mogelijke overgang van een leerl<strong>in</strong>g naar een reguliere school<br />
<strong>niet</strong> standaard wordt bekeken. Er zijn leerl<strong>in</strong>gen die op een bepaald moment die overstap<br />
met <strong>de</strong> juiste on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g prima kunnen maken. Bij zowel het speciaal als het regulier<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> roept terugplaats<strong>in</strong>g regelmatig twijfels en terughou<strong>de</strong>ndheid op; het wordt soms<br />
als ongewoon ervaren. Op basis van goe<strong>de</strong> afspraken en een 'warme' overdracht blijkt<br />
echter veel mogelijk te zijn.<br />
Het primair <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> biedt op dit moment meer mogelijkhe<strong>de</strong>n voor terugplaats<strong>in</strong>g<br />
dan het voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. Bij toelat<strong>in</strong>g tot het VO wordt <strong>de</strong> afweg<strong>in</strong>g gemaakt of <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> staat zijn om aan <strong>de</strong> normen (prestaties en diploma's) te voldoen. Er wor<strong>de</strong>n<br />
geen voorwaar<strong>de</strong>n aan scholen gesteld om te bewerkstelligen dat leerl<strong>in</strong>gen met een<br />
beperk<strong>in</strong>g ook aan die normen kunnen voldoen. Het valt te overwegen een kwaliteitskaart<br />
voor het omgaan met zorgleerl<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> te stellen. Me<strong>de</strong> <strong>in</strong> het ka<strong>de</strong>r van <strong>passend</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
zou<strong>de</strong>n scholen meer belang mogen toekennen aan een goe<strong>de</strong> begeleid<strong>in</strong>g van<br />
zorgleerl<strong>in</strong>gen. Tot nu toe kon bij <strong>niet</strong>-toelat<strong>in</strong>g of een conflict rond een han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplan een<br />
ACTB-procedure scholen alsnog over <strong>de</strong> streep trekken om <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>gen een reële kans te<br />
geven <strong>in</strong> het regulier VO.<br />
Deskundigheid leerkrachten en vakdocenten<br />
Leerkrachten en vakdocenten ervaren dat <strong>de</strong> hulpvragen van leerl<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> aantal en<br />
complexiteit toenemen. Dit heeft tot gevolg dat er een sterker appèl wordt gedaan op hun<br />
<strong>de</strong>skundigheid op het gebied van begeleid<strong>in</strong>g en communicatie. Leerkrachten missen soms<br />
<strong>de</strong> basiskennis over <strong>de</strong> specifieke stoornis of handicap van een k<strong>in</strong>d. Steeds meer zien<br />
schooldirecties het belang van <strong>de</strong>skundigheidsbevor<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g <strong>in</strong>, me<strong>de</strong> <strong>in</strong> het ka<strong>de</strong>r van<br />
<strong>passend</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. Zij zorgen voor coach<strong>in</strong>g en bijschol<strong>in</strong>g van hun docententeam, waarbij<br />
het leerkrachtengedrag en <strong>de</strong> kracht van een gemeenschappelijke pedagogische teamaanpak<br />
centraal staan. 59<br />
Samenwerk<strong>in</strong>g met <strong>de</strong> (jeugd)zorg<br />
Waarom lukt het <strong>de</strong> ene school wel om zorgleerl<strong>in</strong>gen op te nemen en <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re school<br />
<strong>niet</strong>, zo vragen <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten zich soms af. Dit heeft <strong>in</strong> <strong>de</strong> eerste plaats met <strong>de</strong> visie<br />
van het bevoegd gezag en het management te maken. <strong>Als</strong> een school bereid is om b<strong>uit</strong>en<br />
vastgestel<strong>de</strong> ka<strong>de</strong>rs te <strong>de</strong>nken, schept dat een open<strong>in</strong>g voor toelat<strong>in</strong>g van zorgleerl<strong>in</strong>gen.<br />
Bepaal<strong>de</strong> (tij<strong>de</strong>lijke) maatregelen zoals het <strong>in</strong>zetten van een shadow of buddy, <strong>de</strong> aanschaf<br />
van een laptop, tij<strong>de</strong>lijke ontheff<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> leerplicht, gastleerl<strong>in</strong>gschap of jeugdzorgaanbod<br />
op school kunnen bijvoorbeeld soelaas bie<strong>de</strong>n.<br />
59 Zie: Achtergron<strong>de</strong>n van en tips voor <strong>de</strong> omgang met leerl<strong>in</strong>gen met een specifieke hulpvraag, P. Nauta,<br />
M. Gies<strong>in</strong>g, 2006.<br />
-103-
Er zijn echter ook scholen die bij voorbaat zorgleerl<strong>in</strong>gen (bijvoorbeeld met ODD of een<br />
hecht<strong>in</strong>gsstoornis) <strong>niet</strong> toelaten. Zij doen dit van<strong>uit</strong> het schoolbeleid.<br />
Bij het vraaggericht werken door <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten behoort <strong>de</strong> 'één k<strong>in</strong>d - één plan'<br />
gedachte. Met een goe<strong>de</strong> communicatie over bijvoorbeeld medicijngebruik,<br />
agressieregulatie, SOVA-tra<strong>in</strong><strong>in</strong>g en time-out afspraken kunnen <strong>de</strong> opbrengsten van<strong>uit</strong> <strong>de</strong><br />
behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g wor<strong>de</strong>n benut op school. Transparantie <strong>in</strong> het gehele zorgtraject en een<br />
ge<strong>de</strong>el<strong>de</strong> visie van betrokkenen over <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g en zijn ontwikkel<strong>in</strong>g zijn essentieel.<br />
Ron<strong>de</strong>tafelgesprekken<br />
Een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent kan als onafhankelijke <strong>de</strong>skundige het <strong>in</strong>itiatief nemen alle<br />
betrokken partijen om <strong>de</strong> tafel te brengen. Zo'n ron<strong>de</strong>tafelgesprek kan heel constructief zijn,<br />
zo blijkt. Gezamenlijk wordt afgesproken wie wat zal doen en er wor<strong>de</strong>n<br />
evaluatiemomenten vastgelegd. De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent zet <strong>de</strong>ze afspraken <strong>in</strong> zijn of haar<br />
advies, dat aan alle betrokkenen wordt gestuurd. De afspraken hebben <strong>in</strong> <strong>de</strong> regel een<br />
positieve <strong>uit</strong>werk<strong>in</strong>g op <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>ge communicatie.<br />
Communicatie met ou<strong>de</strong>rs<br />
Besliss<strong>in</strong>gen over <strong>niet</strong>-plaats<strong>in</strong>g, schors<strong>in</strong>g en verwij<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g of han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gsplannen maken<br />
vaak emoties los bij ou<strong>de</strong>rs. Hun verwacht<strong>in</strong>gspatroon stort <strong>in</strong>. Hierdoor ontstaan<br />
communicatieproblemen, die soms heftig kunnen escaleren. De tussenkomst van een<br />
<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent kan <strong>de</strong> gemoe<strong>de</strong>ren tot bedaren brengen en <strong>in</strong>zicht geven <strong>in</strong> wat er<br />
daadwerkelijk speelt. De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent stelt zich op als <strong>in</strong>termediair die <strong>in</strong> <strong>de</strong> ontstane<br />
conflictsituatie het belang van <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g voor ogen houdt.<br />
Sommige ou<strong>de</strong>rs hebben ten onrechte het beeld dat diplomagericht <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> altijd te<br />
prefereren is boven een traject dat is gericht op arbeidstoeleid<strong>in</strong>g met (<strong>de</strong>el)certificaten.<br />
On<strong>de</strong>rwijsconsulenten gaan het gesprek aan met <strong>de</strong>ze ou<strong>de</strong>rs om hen te doen <strong>in</strong>zien dat hun<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren meer gebaat kunnen zijn bij opleid<strong>in</strong>gen die zich richten op arbeidstoeleid<strong>in</strong>g.<br />
Er zijn ook gevallen waar<strong>in</strong> ou<strong>de</strong>rs zich zodanig laten manipuleren door <strong>de</strong> verhalen van<br />
hun k<strong>in</strong>d, dat hun houd<strong>in</strong>g tegenover <strong>de</strong> school op een negatieve manier wordt beïnvloed.<br />
Deze ou<strong>de</strong>rs missen het totaalbeeld. Een <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent kan behulpzaam zijn om<br />
ou<strong>de</strong>rs bewust te maken van <strong>de</strong> opgetre<strong>de</strong>n situatie.<br />
Uitval <strong>uit</strong> het speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
On<strong>de</strong>rwijsconsulenten wor<strong>de</strong>n <strong>in</strong> toenemen<strong>de</strong> mate geconfronteerd met <strong>uit</strong>val van<br />
leerl<strong>in</strong>gen <strong>uit</strong> het speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>. Met name cluster 3- en 4-scholen hebben soms nog<br />
geen of onvoldoen<strong>de</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n om k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren op te vangen die (tij<strong>de</strong>lijk) een-op-een<br />
begeleid<strong>in</strong>g of <strong>in</strong>tensieve zorg nodig hebben. Voor k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren met ernstige en complexe<br />
gedragsproblemen is er geen extra f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g ter on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g van het <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>.<br />
Sommige van <strong>de</strong>ze leerl<strong>in</strong>gen hebben ogenschijnlijk geen perspectief meer op <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>,<br />
behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g of werk. Niet naar school gaan is echter voor <strong>de</strong>ze groep zorgleerl<strong>in</strong>gen extra<br />
onwenselijk en bovendien maatschappelijk onverantwoord. On<strong>de</strong>rwijsconsulenten dragen<br />
creatieve i<strong>de</strong>eën aan om ook <strong>de</strong>ze leerl<strong>in</strong>gen <strong>uit</strong>zicht op (<strong>de</strong>eltijd) <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong> te bie<strong>de</strong>n,<br />
-104-
eventueel via projecten van On<strong>de</strong>rwijsconsulenten+, zoals <strong>de</strong> projecten rond leerbaarheid,<br />
digitale leervoorzien<strong>in</strong>gen (UrWay) en <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>/zorgcomb<strong>in</strong>aties.<br />
Sticht<strong>in</strong>g On<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g Scholen en Ou<strong>de</strong>rs (SOSO)<br />
Zowel ou<strong>de</strong>rs als scholen nemen besliss<strong>in</strong>gen over <strong>de</strong> toekomst van k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren. Zij doen dit<br />
(terecht) van<strong>uit</strong> hun eigen visie, waardoor <strong>de</strong> <strong>in</strong>valshoeken strijdig kunnen zijn. Een<br />
onafhankelijke bemid<strong>de</strong>laar, <strong>de</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulent, kan van<strong>uit</strong> zijn <strong>de</strong>skundigheid en<br />
betrokkenheid dui<strong>de</strong>lijkheid scheppen over het belang van het k<strong>in</strong>d. Hij of zij kan<br />
on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g bie<strong>de</strong>n aan alle betrokkenen bij het dienen van dat belang.<br />
De Sticht<strong>in</strong>g On<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g Scholen en Ou<strong>de</strong>rs (SOSO), bestaan<strong>de</strong> <strong>uit</strong> ou<strong>de</strong>rorganisaties en<br />
koepels van scholen, 60 is per 1 augustus 2009 <strong>de</strong> paraplu voor <strong>de</strong> On<strong>de</strong>rwijsconsulenten(+).<br />
Deze nieuwe sticht<strong>in</strong>g symboliseert <strong>de</strong> verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g tussen <strong>de</strong> belangen van ou<strong>de</strong>rs en<br />
scholen. Gezamenlijk gaan zij <strong>de</strong> <strong>uit</strong>dag<strong>in</strong>g aan om ervoor te zorgen dat <strong>passend</strong> <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
wél <strong>in</strong> <strong>de</strong> <strong>rugzak</strong> <strong>past</strong>! On<strong>de</strong>rwijsconsulenten blijven daarbij onmisbaar.<br />
60 De <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>organisaties verenigd <strong>in</strong> <strong>de</strong> PO-Raad, VO-Raad, WEC-Raad en MBO-Raad, en <strong>de</strong><br />
lan<strong>de</strong>lijke ou<strong>de</strong>rorganisaties verenigd <strong>in</strong> Passend On<strong>de</strong>rwijs Lan<strong>de</strong>lijk Steunpunt Ou<strong>de</strong>rs (POLSO), te<br />
weten CG-Raad, LOBO, NKO, OUDERS & COO, Platform VG, Verenig<strong>in</strong>g Balans en Verenig<strong>in</strong>g<br />
Openbaar On<strong>de</strong>rwijs.<br />
-105-
BIJLAGE I OVERZICHT VAN GEBRUIKTE AFKORTINGEN<br />
AB('er) Ambulante begeleid<strong>in</strong>g, ambulant begelei<strong>de</strong>r(s)<br />
ACTB Advies Commissie Toelat<strong>in</strong>g en Begeleid<strong>in</strong>g<br />
ADD Attention Deficit Disor<strong>de</strong>r<br />
ADHD Attention Deficit Hyperactivity Disor<strong>de</strong>r<br />
AED Ambulant Educatieve Dienst<br />
AMK Advies- en Meldpunt K<strong>in</strong><strong>de</strong>rmishan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g<br />
ASS Autisme spectrum stoornis; een aan autisme verwante stoornis<br />
AWBZ Algemene Wet Bijzon<strong>de</strong>re Ziektekosten<br />
BAC Bezwaar Advies Commissie<br />
BJZ Bureau Jeugdzorg<br />
CCE Centrum voor Consultatie en Expertise<br />
CFI voorheen: Centrale F<strong>in</strong>anciën Instell<strong>in</strong>gen<br />
CGB Commissie Gelijke Behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g<br />
CG-Raad Chronisch zieken en Gehandicapten Raad Ne<strong>de</strong>rland<br />
CIZ Centrum Indicatiestell<strong>in</strong>g Zorg<br />
CvB Commissie van Begeleid<strong>in</strong>g<br />
CvI Commissie voor <strong>de</strong> Indicatiestell<strong>in</strong>g<br />
GGZ Geestelijke Gezondheidszorg<br />
HAVO Hoger algemeen voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
IB('er) Interne begeleid<strong>in</strong>g, <strong>in</strong>tern begelei<strong>de</strong>r<br />
LGF (Regel<strong>in</strong>g) Leerl<strong>in</strong>ggebon<strong>de</strong>n f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g<br />
LNA Lan<strong>de</strong>lijk Netwerk Autisme<br />
LVG Licht verstan<strong>de</strong>lijk gehandicapt<br />
LWOO Leerwegon<strong>de</strong>rsteunend <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
LZ(K) Langdurig ziek(e) (k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren)<br />
MBO Mid<strong>de</strong>lbaar beroeps<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
MCDD Meervoudig complexe ontwikkel<strong>in</strong>gsstoornis<br />
MEE Voormalige SPD (Sociaal-Pedagogische Dienst)<br />
MG Meervoudig gehandicapt<br />
NVA Ne<strong>de</strong>rlandse Verenig<strong>in</strong>g voor Autisme<br />
OBD On<strong>de</strong>rwijs Begeleid<strong>in</strong>gsdienst<br />
OC(+) On<strong>de</strong>rwijsconsulent(en)(+)<br />
OCW (M<strong>in</strong>ister(ie) van) On<strong>de</strong>rwijs, Cultuur en Wetenschap<br />
ODD Oppositional Defiant Disor<strong>de</strong>r<br />
OPDC Orthopedagogisch en didactisch centrum<br />
PAB Preventieve ambulante begeleid<strong>in</strong>g<br />
PCL Permanente Commissie Leerl<strong>in</strong>genzorg<br />
PDD-NOS Pervasive Development Disor<strong>de</strong>r - Not Otherwise Specified<br />
PGB Persoonsgebon<strong>de</strong>n budget<br />
PI(school) Pedologisch Instituut(school)<br />
PO Primair <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
PRO Praktijk<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
REC Regionaal Expertisecentrum<br />
RMC Regionaal Meld- en Coörd<strong>in</strong>atiepunt voortijdig schoolverlaters<br />
ROC Regionaal Opleid<strong>in</strong>gscentrum<br />
RT('er) Remedial teach<strong>in</strong>g, remedial teacher<br />
RVC Regionale Verwijz<strong>in</strong>gscommissie<br />
RVC-VO Regionale Verwijz<strong>in</strong>gscommissie Voortgezet On<strong>de</strong>rwijs<br />
SB(A)O Speciaal basis<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
SMART Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch, Tijdgebon<strong>de</strong>n (doelformuler<strong>in</strong>g)<br />
SO Speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
-106-
SWV Samenwerk<strong>in</strong>gsverband<br />
TAB Terugplaats<strong>in</strong>gs-ambulante-begeleid<strong>in</strong>g<br />
VAVO Voortgezet Algemeen Volwassenen On<strong>de</strong>rwijs<br />
VMBO Voorberei<strong>de</strong>nd mid<strong>de</strong>lbaar beroeps<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
VO Voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
VSO Voortgezet speciaal <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
VWO Voorberei<strong>de</strong>nd wetenschappelijk <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
WEB Wet educatie en beroeps<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
WEC Wet op <strong>de</strong> expertisecentra<br />
WPO Wet primair <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
WSNS Weer Samen Naar School<br />
WVO Wet voortgezet <strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
ZAT Zorgadviesteam<br />
ZML(K) Zeer moeilijk lerend(e k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren)<br />
ZMO(L)K Zeer moeilijk opvoedbare (leren<strong>de</strong>) k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren<br />
-107-
Publicatie | ACTB/On<strong>de</strong>rwijsconsulenten, Den Haag<br />
Vormgev<strong>in</strong>g | Ontwerpwerk, Den Haag<br />
Uitgave | 2009<br />
Exemplaren van <strong>de</strong>ze publicatie kunnen <strong>uit</strong>sl<strong>uit</strong>end schriftelijk<br />
(per e-mail) besteld wor<strong>de</strong>n bij On<strong>de</strong>rwijsconsulenten.<br />
Zie voor meer <strong>in</strong>formatie: www.<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten.nl<br />
Postbus 19521 | 2500 CM Den Haag | T 070 312 28 87<br />
E <strong>in</strong>fo@<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten.nl | www.<strong>on<strong>de</strong>rwijs</strong>consulenten.nl