Een lesmap bij de film - Koning van Katoren
Een lesmap bij de film - Koning van Katoren
Een lesmap bij de film - Koning van Katoren
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>Een</strong> <strong>lesmap</strong> <strong>bij</strong> <strong>de</strong> <strong>film</strong><br />
KONING VAN<br />
KATOREN
KONING VAN<br />
KATOREN<br />
Film en educatie…<br />
Wie als leerkracht een <strong>film</strong> bekijkt<br />
met leerlingen in <strong>de</strong> klas, laat heel wat<br />
aspecten uit <strong>de</strong> Vakoverschrij<strong>de</strong>n<strong>de</strong><br />
Eindtermen (VOET) aan bod komen.<br />
Kennis <strong>van</strong> <strong>de</strong> media, cultuuropvoeding<br />
en esthetisch beleven zijn er<br />
enkele <strong>van</strong>. Maar het gaat ver<strong>de</strong>r:<br />
ook <strong>de</strong> sociorelationele eindtermen<br />
kun je eraan linken, en een <strong>film</strong> kan<br />
bovendien een bepaal<strong>de</strong> vakinhoud<br />
weerspiegelen.<br />
In het lesmateriaal <strong>van</strong> Lessen<br />
in het donker wordt in eerste plaats<br />
<strong>de</strong> <strong>film</strong> zélf belicht, zon<strong>de</strong>r daar<strong>bij</strong> al<br />
te expliciet te verwijzen naar vakinhoud<br />
en eindtermen. Als je enkel een<br />
waaier aan thema’s aanbiedt, krijg je<br />
vaak een té fragmentarische bena<strong>de</strong>ring.<br />
Ofwel bestaat <strong>de</strong> kans dat <strong>de</strong><br />
<strong>film</strong> naar <strong>de</strong> achtergrond verdwijnt en<br />
enkel het thema overeind blijft in het<br />
klassengesprek. Toch is een kruisbestuiving<br />
nodig en boeiend. Plaats <strong>de</strong><br />
<strong>film</strong> dus in een breed spectrum, waar<strong>bij</strong><br />
zowel <strong>film</strong>stijl als <strong>film</strong>inhoud aan<br />
bod komen. <strong>Een</strong> boeien<strong>de</strong> uitdaging<br />
voor leerkracht én leerlingen.<br />
Deze <strong>lesmap</strong> werd opgesteld door<br />
Lessen in het donker in opdracht <strong>van</strong><br />
Starway Distribution<br />
Lessen in het donker bewijst dat<br />
een <strong>film</strong> bekijken in schoolverband<br />
uitdagend, ontroerend en spannend<br />
kan zijn! Jaarlijks kies je als leerkracht<br />
uit een prikkelend <strong>film</strong>aanbod en krijg<br />
je er een kant-en-klare <strong>lesmap</strong> bovenop.<br />
Er zijn vertoningen op zo’n 50 locaties<br />
in Vlaan<strong>de</strong>ren. Alle info vind je<br />
terug op www.lesseninhetdonker.be<br />
doelgroep <strong>Koning</strong> Van<br />
<strong>Katoren</strong>: 3<strong>de</strong> graad lo<br />
en 1ste graad so<br />
Distributeur <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>film</strong> <strong>van</strong>af 2013<br />
inHoudsopgaVe<br />
Filmfiche _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 4<br />
Regie en productie _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 7<br />
Verhaal _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 11<br />
Filmindrukken verzamelen _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 15<br />
Jan Terlouw _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 19<br />
P 2 P 3<br />
Vragen<br />
De opdrachten <strong>van</strong> Stach _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 23<br />
Opdracht<br />
Vragen<br />
Be<strong>de</strong>nk zelf een opdracht<br />
Van boek naar <strong>film</strong> _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 29<br />
Vragen<br />
Aanpassingen <strong>van</strong> het verhaal<br />
Opdracht: <strong>de</strong> eerste tien zinnen<br />
Opdracht: ver<strong>film</strong> een hoofdstuk<br />
Het storyboard _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 37<br />
Bibliografie _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 41<br />
Fiche voor <strong>de</strong> leerlingen _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ 42<br />
FilmFicHe<br />
Kopieer <strong>de</strong> <strong>film</strong>fiche op <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> pagina voor je leerlingen. Zo zijn<br />
ze meteen goed voorbereid op <strong>de</strong> voorstelling. Ook voor je collega’s die <strong>de</strong><br />
leerlingen vergezellen, kan het een handige leidraad zijn.
fIlmfIchE<br />
tecHniscHe Kaart<br />
Ne<strong>de</strong>rland, 2012<br />
Regie: Ben Sombogaart<br />
Scenario: Bart Westerlaken &<br />
San<strong>de</strong>r Burger, gebaseerd op het<br />
boek <strong>van</strong> Jan Terlouw<br />
Producent: Kees Kasan<strong>de</strong>r<br />
Camera: Reinier <strong>van</strong> Brummelen<br />
Decor: Lily Pungitore<br />
Met: Mingus Dagelet, Abbey<br />
Hoes, Gerardjan Rijn<strong>de</strong>rs, Hans<br />
Dagelet, Hugo Koolschijn, Sabri<br />
Saad El Hamus<br />
Distributie in België: Starway<br />
Film Distribution & Benelux<br />
Film Distributors<br />
samengeVat<br />
De ou<strong>de</strong> koning <strong>van</strong> <strong>Katoren</strong> is<br />
sterven<strong>de</strong> en vertelt aan zijn vriend<br />
en kamerheer Gervaas dat <strong>de</strong> ministers<br />
<strong>de</strong> macht zullen grijpen<br />
wanneer hij dood is. In zijn laatste<br />
woor<strong>de</strong>n smeekt hij Gervaas om<br />
een nieuwe koning te vin<strong>de</strong>n. Diezelf<strong>de</strong><br />
nacht wordt Stach geboren.<br />
Zeventien jaar later stelt Stach <strong>de</strong><br />
vraag die niemand durf<strong>de</strong> te stellen:<br />
wat moet iemand doen om<br />
koning <strong>van</strong> <strong>Katoren</strong> te wor<strong>de</strong>n?<br />
Aan<strong>van</strong>kelijk willen <strong>de</strong> ministers<br />
hem meteen naar het front sturen,<br />
maar ze durven niet, want er<br />
is nogal veel persaandacht voor<br />
<strong>de</strong>ze jongen. Dus besluiten ze om<br />
<strong>de</strong> jonge lastpost vijf onmogelijke<br />
opdrachten te geven…<br />
oFFiciële site<br />
www.koning<strong>van</strong>katoren<strong>de</strong><strong>film</strong>.be/<br />
Neem ook een kijkje op <strong>de</strong> Facebookpagina<br />
“<strong>Koning</strong> <strong>van</strong> <strong>Katoren</strong><br />
<strong>de</strong> <strong>film</strong>”<br />
Vragen<br />
• Welke <strong>film</strong> verwacht je als je<br />
<strong>de</strong> titel hoort? Welk <strong>film</strong>genre?<br />
In welke tijd <strong>de</strong>nk je dat<br />
<strong>de</strong> <strong>film</strong> zich zal afspelen? Op<br />
welke locaties? Waar komt die<br />
verwachting <strong>van</strong>daan?<br />
• Heb je het boek gelezen? Misschien<br />
kan je <strong>de</strong> an<strong>de</strong>ren vertellen<br />
waar dat boek precies<br />
over gaat, wat je <strong>van</strong> het boek<br />
vond, en wat je verwacht <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> <strong>film</strong>? Ken je nog an<strong>de</strong>re<br />
boeken <strong>van</strong> Jan Terlouw?<br />
• Welke (soort) boeken lees<br />
je graag? Welk boek zou je<br />
graag ver<strong>film</strong>d willen zien en<br />
waarom?<br />
Vóór je naar<br />
<strong>de</strong> Film gaat!<br />
Wie het boek heeft gelezen zal<br />
benieuwd zijn naar <strong>de</strong> ver<strong>film</strong>ing<br />
er<strong>van</strong>. Maar ook wie het niet heeft<br />
gelezen, zal <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>film</strong> genieten.<br />
Dit is een avontuurlijk verhaal met<br />
een stevige portie spanning. Het<br />
zal je als kijker meeslepen over<br />
berg en dal tot in <strong>de</strong> vreemdste<br />
dorpen <strong>van</strong> het koninkrijk <strong>Katoren</strong>.<br />
Dat koninkrijk heeft trouwens niets<br />
met <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>leeuwen te maken.<br />
KONING VAN KATOREN is net een<br />
heel he<strong>de</strong>ndaagse <strong>film</strong>, met knipogen<br />
naar grootse Hollywoodproducties<br />
als THE HUNGER GAMES.<br />
P 4 P 5
REGIE EN<br />
pROducTIE<br />
Ben somBogaart<br />
Ben Sombogaart (°1947) is één<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> meest succesvolle Ne<strong>de</strong>rlandse<br />
regisseurs. Hij won een International<br />
Emmy Award voor <strong>de</strong><br />
jeugd<strong>film</strong> HET ZAKMES (1992) en<br />
was genomineerd voor een Oscar<br />
voor <strong>de</strong> <strong>film</strong> DE TWEELING (2002).<br />
Sombogaart heeft zich lang gespecialiseerd<br />
in jeugd- en kin<strong>de</strong>r<strong>film</strong>s.<br />
Zo was hij <strong>de</strong> man achter <strong>de</strong> Annie<br />
M. G. Schmidt-ver<strong>film</strong>ingen ABEL-<br />
TJE (1998) en PLUK EN DE PET-<br />
TEFLET (2004) en regisseer<strong>de</strong> hij<br />
<strong>de</strong> ver<strong>film</strong>ing <strong>van</strong> Thea Beckmans<br />
KRUISTOCHT IN SPIJKERBROEK<br />
(2006).<br />
Ver<strong>de</strong>r regisseer<strong>de</strong> hij ook <strong>de</strong><br />
Ne<strong>de</strong>rlandse kaskrakers BRIDE<br />
FLIGHT (2008) en DE STORM<br />
(2009). Helaas wor<strong>de</strong>n Ne<strong>de</strong>rlandse<br />
kaskrakers nog zel<strong>de</strong>n in Vlaan<strong>de</strong>ren<br />
vertoond, dus is het niet<br />
zo verwon<strong>de</strong>rlijk als <strong>de</strong>ze titels je<br />
niets zeggen.<br />
Ben Sombogaart: “Toen ik het<br />
boek herlas – want ik had het ooit<br />
al voorgelezen aan mijn kin<strong>de</strong>ren<br />
– dacht ik: ‘dit is nog zo ontzettend<br />
actueel, het verhaal is nog steeds<br />
zo herkenbaar voor mensen <strong>van</strong><br />
nu, daar moet je gewoon een <strong>film</strong><br />
<strong>van</strong> kunnen maken.”<br />
P 7
Weetjes<br />
De <strong>film</strong> is gebaseerd op het beroem<strong>de</strong><br />
jeugdboek <strong>van</strong> Jan Terlouw,<br />
die nog an<strong>de</strong>re klassiekers<br />
schreef, zoals Oorlogswinter en<br />
Oosterschel<strong>de</strong>, windkracht tien.<br />
Het boek werd voor het eerst gepubliceerd<br />
in 1971, meer dan 40<br />
jaar gele<strong>de</strong>n dus.<br />
De <strong>film</strong> werd gemaakt met een<br />
budget <strong>van</strong> 5 miljoen euro. Dat<br />
lijkt veel, maar dat is niets vergeleken<br />
met wat zo’n avonturen<strong>film</strong><br />
gemid<strong>de</strong>ld kost. (78 miljoen dollar<br />
voor THE HUNGER GAMES, 170<br />
miljoen dollar voor SNOW WHITE<br />
AND THE HUNTSMAN).<br />
De <strong>film</strong> werd niet enkel in Ne<strong>de</strong>rland<br />
opgenomen. De ploeg<br />
verhuis<strong>de</strong> ook voor zeven weken<br />
naar Italië. Hoofdrolspeler Mingus<br />
Dagelet: “Dat was te gek! Prachtige<br />
locaties, heel mooie sets en<br />
één groot avontuur. De <strong>film</strong> is één<br />
groot avontuur, maar dat was het<br />
ook om hem te maken”.<br />
Voor <strong>de</strong> slotscène aan <strong>de</strong> kerk<br />
werd een oproep gedaan in kranten<br />
en tijdschriften: ie<strong>de</strong>reen die<br />
er zin in had mocht komen. Het<br />
enige wat je moest doen was een<br />
kussen en een gsm meebrengen.<br />
Uitein<strong>de</strong>lijk daag<strong>de</strong>n er <strong>bij</strong>na 1000<br />
figuranten op.<br />
surFtip<br />
Op <strong>de</strong> facebookpagina <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze<br />
<strong>film</strong> staan enkele heel mooie making-of<strong>film</strong>pjes<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>film</strong>.<br />
P 8 P 9
VERhAAl<br />
Er was eens het koninkrijk <strong>Katoren</strong>.<br />
In Wiss, <strong>de</strong> hoofdstad <strong>van</strong> <strong>Katoren</strong>,<br />
is <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> koning sterven<strong>de</strong>. Na<br />
zijn overlij<strong>de</strong>n bewaart zijn kamerheer<br />
Gervaas <strong>de</strong> zegelring, maar<br />
hij kan niet voorkomen dat <strong>de</strong> ministers<br />
<strong>de</strong> macht grijpen. Diezelf<strong>de</strong><br />
nacht wordt <strong>de</strong> goedlachse Stach<br />
geboren, maar nog voor <strong>de</strong> dag<br />
aanbreekt, is hij al wees: zijn va<strong>de</strong>r<br />
valt <strong>van</strong> <strong>de</strong> Sint-Aloysiuskathedraal<br />
en zijn moe<strong>de</strong>r sterft <strong>van</strong> verdriet.<br />
Het is Gervaas, <strong>de</strong> oom <strong>van</strong> Stach,<br />
die <strong>de</strong> jongen zal opvoe<strong>de</strong>n.<br />
Zeventien jaar later stapt Stach<br />
naar <strong>de</strong> ministers om hen te vragen<br />
wat iemand moet doen om<br />
koning <strong>van</strong> <strong>Katoren</strong> te wor<strong>de</strong>n.<br />
Meer<strong>de</strong>re malen hebben an<strong>de</strong>ren<br />
dit ook gevraagd, maar die zijn<br />
stuk voor stuk verdwenen. Toch is<br />
Stach er<strong>van</strong> overtuigd dat <strong>de</strong> ministers<br />
hem niet zullen straffen.<br />
Hij is immers nog maar 17. <strong>Een</strong><br />
onschuldige jongen met jeugdige<br />
overmoed. Wat kunnen ze hem<br />
maken? De ministers besluiten<br />
om <strong>de</strong> jonge lastpost vijf onmogelijke<br />
opdrachten te geven.<br />
Als eerste proef moet Stach <strong>de</strong><br />
knobbelneuzen <strong>van</strong> Afzette-Rije<br />
genezen. Tij<strong>de</strong>ns zijn reis naar het<br />
stadje ontmoet hij Kim, een ambitieuze<br />
stu<strong>de</strong>nte journalistiek, die<br />
Stachs plan om koning te wor<strong>de</strong>n<br />
weglacht. Maar Stach weet met<br />
een list het recept te bekomen<br />
waarmee je knobbelneuzen kan<br />
genezen en slaagt glansrijk in zijn<br />
eerste opdracht.<br />
P 11
Stach reist vervolgens naar Uikumene<br />
waar schuiven<strong>de</strong> kerken<br />
enorme verwoestingen veroorzaken,<br />
maar ook hier weet Stach,<br />
met <strong>de</strong> hulp <strong>van</strong> <strong>de</strong> plaatselijke<br />
kerklei<strong>de</strong>rs, het probleem op te<br />
lossen. Stach is nu een beroemdheid<br />
in <strong>Katoren</strong>. Zelfs <strong>de</strong> sceptische<br />
Kim moet toegeven dat ze<br />
Stach heeft on<strong>de</strong>rschat.<br />
De ministers besluiten alles op<br />
alles te zetten. Stach moet, als<br />
<strong>de</strong>r<strong>de</strong> proef, <strong>de</strong> draak <strong>van</strong> Smook<br />
vernietigen. En daar gaat het mis.<br />
De overmoedige Stach raakt ernstig<br />
gewond wanneer hij <strong>de</strong> draak<br />
besluipt. Kim smeekt Stach om<br />
zijn gevaarlijke koningsdroom<br />
op te geven. Maar opgeven doet<br />
Stach niet. Samen met <strong>de</strong> burgemeester<br />
<strong>van</strong> Smook be<strong>de</strong>nkt hij<br />
een ingenieus plan. Hij verslaat<br />
<strong>de</strong> draak, maar <strong>de</strong> burgemeester<br />
<strong>van</strong> Smook sterft tij<strong>de</strong>ns het gevecht.<br />
Stach reist voor zijn vier<strong>de</strong> opdracht<br />
naar Ekilibrië waar <strong>de</strong> magiër<br />
Pantaar al hon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n jaren elke dag<br />
aan een willekeurig huis aanbelt<br />
en een aalmoes vraagt. Enkel als<br />
<strong>de</strong> mensen hun kostbaarste bezit<br />
afgeven, laat <strong>de</strong> magiër hun met<br />
rust. Het komt tot een duel tussen<br />
<strong>de</strong> jongen en <strong>de</strong> magiër. Na <strong>de</strong><br />
dood <strong>van</strong> <strong>de</strong> tovenaar, keert Stach<br />
terug naar Wiss, waar hij als een<br />
held wordt onthaald.<br />
Maar <strong>de</strong> ministers waren nooit <strong>van</strong><br />
plan om Stach toe te laten tot <strong>de</strong><br />
troon. Hun laatste opdracht blijkt<br />
ook hun meest zinloze: Stach moet<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> Sint-Aloysiuskathedraal<br />
springen. <strong>Een</strong> sprong die hij nooit<br />
kan overleven. Maar als Stach<br />
geen koning wordt, breekt er oorlog<br />
uit in <strong>Katoren</strong>. Stach voelt zich<br />
verra<strong>de</strong>n en weet niet wat hij moet<br />
doen. Er is geen redding of oplossing<br />
mogelijk, tenzij er hulp komt<br />
uit onverwachte hoek.<br />
P 12 P 13
fIlmINdRuKKEN<br />
VERzAmElEN<br />
Enkele leuke manieren om kort na<br />
<strong>de</strong> <strong>film</strong> <strong>de</strong> indrukken en reacties<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> leerlingen op te <strong>van</strong>gen.<br />
BaBBelBox<br />
Je kan na <strong>de</strong> <strong>film</strong>voorstelling met<br />
een camera (gsm/iPhone) <strong>de</strong> leerlingen<br />
naar een eerste reactie vragen.<br />
Het is niet <strong>de</strong> bedoeling dat<br />
ze een lange re<strong>de</strong>voering hou<strong>de</strong>n,<br />
maar dat ze snel (<strong>bij</strong>voorbeeld 10<br />
sec per persoon) even reflecteren.<br />
De nadruk ligt op het spontaan<br />
reageren <strong>van</strong> <strong>de</strong> leerlingen. Het<br />
is niet <strong>de</strong> bedoeling dat ze hun<br />
reacties voorberei<strong>de</strong>n. Je kan <strong>de</strong><br />
‘interviews’ zelf doen, of laten<br />
doen door één <strong>van</strong> <strong>de</strong> leerlingen.<br />
Nadien kan je <strong>de</strong> <strong>film</strong>pjes met reacties<br />
meenemen naar <strong>de</strong> klas als<br />
start <strong>van</strong> <strong>de</strong> bespreking.<br />
<strong>de</strong> 5 ‘W’ Vragen<br />
Je kan het verhaal kort samenvatten<br />
door een antwoord te geven<br />
op <strong>de</strong> 5 ‘W’-vragen:<br />
• WAAR speelt het verhaal zich<br />
af?<br />
• WANNEER speelt het verhaal<br />
zich af?<br />
• Over WIE gaat het verhaal?<br />
• WAT doet het hoofdpersonage?<br />
• WAAROM doen hij dat?<br />
De antwoor<strong>de</strong>n op <strong>de</strong>ze vragen<br />
brengen alle belangrijke info uit<br />
<strong>de</strong> <strong>film</strong> overzichtelijk samen.<br />
P 15
algemene Vragen<br />
• Heb jij je verveeld tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong><br />
<strong>film</strong> of net niet?<br />
• Vond je <strong>de</strong> <strong>film</strong> vooral grappig,<br />
spannend of ontroerend?<br />
Hoezo?<br />
• Was <strong>de</strong> <strong>film</strong> wat je er<strong>van</strong> verwacht<br />
had? Hoezo?<br />
• Was er iets in <strong>de</strong> <strong>film</strong> dat jou<br />
stoor<strong>de</strong>? Hoezo?<br />
• Vind jij dat KONING VAN KA-<br />
TOREN een jeugd<strong>film</strong> is of<br />
zou<strong>de</strong>n ook volwassenen <strong>de</strong><br />
<strong>film</strong> leuk vin<strong>de</strong>n?<br />
eigen trailer<br />
Be<strong>de</strong>nKen<br />
In een trailer moet een <strong>film</strong>maker<br />
<strong>de</strong> bioscoopbezoeker op een paar<br />
minuten tijd overtuigen om naar<br />
zijn <strong>film</strong> te komen kijken. Welke<br />
scènes zou<strong>de</strong>n <strong>de</strong> leerlingen zeker<br />
in een trailer <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze <strong>film</strong> steken?<br />
Waarom? Kunnen ze vijf momenten<br />
opsommen die een goed<br />
beeld <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>film</strong> geven?<br />
treFWoor<strong>de</strong>n<br />
Leg een groot blad in <strong>de</strong> klas en<br />
laat <strong>de</strong> leerlingen een trefwoord<br />
noteren dat volgens hen <strong>bij</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>film</strong> past. Enkele voorbeel<strong>de</strong>n:<br />
mooi, grappig, dwaas, raar, saai,<br />
fantasierijk, belachelijk, schattig,<br />
een mooi <strong>de</strong>cor, goeie acteurs…<br />
Gebruik dit om ver<strong>de</strong>r te gaan met<br />
<strong>de</strong> bespreking. Kunnen ze hun mening<br />
motiveren?<br />
P 16 P 17
JAN TERlOuw<br />
Ie<strong>de</strong>reen kent <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>r<br />
Jan Terlouw (°1931) als populaire<br />
jeugdboekenschrijver, maar hij<br />
begon zijn professionele loopbaan<br />
als fysicus. In 1964 promoveer<strong>de</strong><br />
hij op on<strong>de</strong>rzoek naar kernfusie.<br />
In 1970 besliste Terlouw zijn leven<br />
over een an<strong>de</strong>re boeg te gooien.<br />
Op aanra<strong>de</strong>n <strong>van</strong> zijn vrouw begon<br />
hij jeugdboeken te schrijven,<br />
met in 1970 zijn eerste wapenfeiten:<br />
Oom Willibrord en Pjotr.<br />
Terlouw bouw<strong>de</strong> ook met succes<br />
een carrière uit in <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse<br />
politiek. In 1971 kwam hij voor D66<br />
in <strong>de</strong> Twee<strong>de</strong> Kamer. Kort daarna<br />
werd hij fractievoorzitter. Hij behaal<strong>de</strong><br />
in 1981 met D66 een grote<br />
verkiezingsoverwinning, en werd<br />
minister <strong>van</strong> Economische Zaken<br />
en twee keer op rij vicepremier.<br />
Ook in zijn jeugdboeken komt zijn<br />
politieke betrokkenheid aan bod.<br />
Vaak zit er een boodschap in die<br />
jongeren confronteert met maatschappelijke<br />
en politieke problemen.<br />
<strong>Koning</strong> <strong>van</strong> <strong>Katoren</strong> is één <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
bekendste boeken <strong>van</strong> Jan Terlouw.<br />
<strong>Een</strong> 17-jarige jongen moet<br />
zeven opdrachten vervullen om<br />
koning <strong>van</strong> <strong>Katoren</strong> te wor<strong>de</strong>n.<br />
Die opdrachten vertonen verdacht<br />
veel gelijkenissen met <strong>de</strong> problemen<br />
<strong>van</strong> zijn tijd. In 1972 werd het<br />
bekroond met <strong>de</strong> Gou<strong>de</strong>n Griffel.<br />
<strong>Een</strong> boek dat ook veel weerklank<br />
vond was Oorlogswinter (1972).<br />
Het is het verhaal <strong>van</strong> <strong>de</strong> 15-jarige<br />
Michiel tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> laatste winter<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> Wereldoorlog. Hij<br />
P 19
aakt betrokken <strong>bij</strong> illegale activiteiten<br />
en moet daar een hoge prijs<br />
voor betalen. Ook voor dit boek<br />
kreeg Terlouw in 1973 <strong>de</strong> Gou<strong>de</strong>n<br />
Griffel. Het stond ook op <strong>de</strong> Honour<br />
List <strong>van</strong> <strong>de</strong> Hans Christian<br />
An<strong>de</strong>rsen Award. In 2008 werd het<br />
ook succesvol ver<strong>film</strong>d door Martin<br />
Koolhoven.<br />
Terlouw: “Ik vind zelf De Kloof één<br />
<strong>van</strong> mijn beste boeken. Waarom<br />
willen <strong>de</strong> mensen elkaar niet begrijpen,<br />
waarom is er een kloof?<br />
Omdat sommige mensen daar belang<br />
<strong>bij</strong> hebben, iets te verbergen<br />
hebben. Ik wil in mijn boeken iets<br />
overbrengen, <strong>de</strong> lezer helpen <strong>de</strong><br />
juiste vraag te stellen. Stel jezelf<br />
<strong>de</strong> vraag waarom er een kloof is<br />
tussen mensen. Echte antwoor<strong>de</strong>n<br />
zijn er niet, maar het gaat om<br />
het stellen <strong>van</strong> <strong>de</strong> vraag.”<br />
Wetenschap vin<strong>de</strong>n we niet direct<br />
terug in zijn jeugdboeken: “niet<br />
in <strong>de</strong> zin <strong>van</strong> research,” aldus Terlouw,<br />
“maar wel in <strong>de</strong> zin <strong>van</strong> logica.<br />
Als je nou een ro<strong>de</strong> draad wilt<br />
zien in mijn boeken voor <strong>de</strong> jeugd,<br />
dan is het dat <strong>de</strong> hoofdpersonen<br />
dingen niet uit <strong>de</strong> weg gaan. Ze lopen<br />
er niet omheen, maar nemen<br />
<strong>de</strong> verantwoor<strong>de</strong>lijkheid.”<br />
Vragen<br />
• Welke boeken ken je <strong>van</strong> Jan<br />
Terlouw? Heb je er al enkele<br />
gelezen?<br />
• Lees je graag boeken? Waarom?<br />
• Wie is je favoriete schrijver?<br />
• Wat is je favoriete boek?<br />
• Kan je ook vertellen waarom?<br />
• Zoek je soms naar informatie<br />
over <strong>de</strong> schrijver <strong>van</strong> een boek<br />
dat je gelezen hebt? Waarom<br />
zou<strong>de</strong>n mensen dat doen?<br />
tip<br />
Ben je gefascineerd door het land<br />
<strong>Katoren</strong>? Jan Terlouw schreef in<br />
2007 een vervolg op het boek:<br />
Zoektocht in <strong>Katoren</strong>. Al komen<br />
Stach en Kim er helaas niet in<br />
voor.<br />
P 20 P 21
dE<br />
OpdRAchTEN<br />
VAN STAch<br />
Aan het verhaal <strong>van</strong> KONING<br />
VAN KATOREN kan je wel zien dat<br />
<strong>de</strong> schrijver veel interesse heeft<br />
voor politiek. De opdrachten <strong>van</strong><br />
Stach symboliseren telkens een<br />
maatschappelijk probleem: milieuvervuiling,<br />
kerkelijke verzuiling,<br />
honger naar geld en macht...<br />
De opdrachten waar Stach voor<br />
komt te staan, zijn ruim veertig<br />
jaar na het verschijnen <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
eerste druk <strong>van</strong> <strong>Koning</strong> <strong>van</strong> <strong>Katoren</strong><br />
nog steeds actueel.<br />
Jan Terlouw: “<strong>Koning</strong> <strong>van</strong> <strong>Katoren</strong><br />
ontstond doordat ik in <strong>de</strong> politiek<br />
ging. De opdrachten die Stach in<br />
<strong>Koning</strong> <strong>van</strong> <strong>Katoren</strong> moet verrichten<br />
gingen over i<strong>de</strong>eën die <strong>bij</strong> mij<br />
leef<strong>de</strong>n. De werken <strong>van</strong> Stach waren<br />
er eer<strong>de</strong>r dan het verhaal. Ik<br />
vertel<strong>de</strong> <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren zeker <strong>de</strong>rtig<br />
verhalen over een jongen die koning<br />
kon wor<strong>de</strong>n als hij opdrachten<br />
vervul<strong>de</strong>. Toen ik ze ging opschrijven<br />
dacht ik: laat ik <strong>de</strong> échte problemen<br />
nemen, al is het in <strong>de</strong> gedaante<br />
<strong>van</strong> draken en tovenaars.”<br />
P 23
opdracHt<br />
Weet je <strong>de</strong> vier eerste opdrachten<br />
uit <strong>de</strong> <strong>film</strong> nog? Bekijk samen<br />
met je klasgenoten hoe je het probleem<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> vier ste<strong>de</strong>n kan vertalen<br />
naar een groot maatschappelijk<br />
probleem.<br />
Hieron<strong>de</strong>r vind je <strong>de</strong> uitwerking<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong>ze opdracht, met <strong>bij</strong>komen<strong>de</strong><br />
vragen om elk maatschappelijk<br />
probleem samen met <strong>de</strong> klas on<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong> loep te nemen.<br />
OPDRACHT I: DE kNOBBElNEUzEN<br />
VAN AFzETTE EN RIJE<br />
Na <strong>de</strong> karige avondmaaltijd vraagt<br />
Stach of <strong>de</strong> burgemeester soms een<br />
boek heeft over <strong>de</strong> knobbelkwaal.<br />
Dat blijkt er niet te zijn. De Tara’s<br />
zijn bang dat <strong>de</strong> mensen zelf gaan<br />
prutsen en dat zou een rampzalige<br />
afloop kunnen hebben. Daarom<br />
weigeren ze me<strong>de</strong>werking aan zo’n<br />
boek. Er zijn Tara’s en leken en<br />
daar moet niet een groep <strong>van</strong> halftara’s<br />
tussenin komen.<br />
(p. 107)<br />
Als je iets hebt wat an<strong>de</strong>ren nodig<br />
hebben, en nergens an<strong>de</strong>rs<br />
kunnen krijgen, kan je heel veel<br />
geld vragen. Maar is dat eigenlijk<br />
wel eerlijk?<br />
VRAgEN<br />
• Hoe is <strong>de</strong> sfeer in Afzette en<br />
Rije; hoe voelen <strong>de</strong> mensen<br />
zich?<br />
• Welk maatschappelijk pro-<br />
•<br />
bleem komt met <strong>de</strong>ze opdracht<br />
aan bod?<br />
Vind je het terecht dat <strong>de</strong> Tara’s<br />
zoveel geld vragen voor<br />
hun zalf?<br />
• Gaan <strong>de</strong> mensen in Afzette en<br />
Rije op <strong>de</strong> juiste manier met<br />
het probleem om?<br />
• Hoe zou jij als burgemeester<br />
omgaan met <strong>de</strong> Tara’s?<br />
• Zijn er in onze maatschappij<br />
mensen die heel veel geld vragen<br />
voor iets wat niet zo duur<br />
is om te maken?<br />
• <strong>Een</strong> boek schrijven kost niet<br />
veel: enkel pen en papier.<br />
Moet een boek dus ook maar<br />
goedkoper wor<strong>de</strong>n?<br />
• Waarom mag je eigenlijk geen<br />
<strong>film</strong>s of muziek illegaal downloa<strong>de</strong>n?<br />
OPDRACHT II: DE SCHUIFElEN-<br />
DE kERkEN VAN UIkUMENE<br />
“In <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>leeuwen of daaromtrent,”<br />
vertelt <strong>de</strong> burgemeester, “zijn<br />
hier twaalf kerken en kathedralen<br />
gebouwd. De een wat eer<strong>de</strong>r, <strong>de</strong> an<strong>de</strong>r<br />
wat later […] Maar nu het eigenaardige.<br />
In het grijs verle<strong>de</strong>n zijn die<br />
kerken begonnen zich te bewegen.”<br />
“Bedoelt u dat ze zich verplaatsen?”<br />
“Ze verplaatsen zich. Ze verplaatsen<br />
zich heel langzaam, maar zeer dui<strong>de</strong>lijk.<br />
En je begrijpt, alles wat die<br />
logge, stenen gevaarten op hun weg<br />
tegenkomen, verpletteren ze. Als<br />
stoomwalsen.”<br />
(p. 78)<br />
Hebben wij een probleem in onze<br />
multiculturele maatschappij? Hoe<br />
creëren we een tolerante samenleving?<br />
VRAgEN<br />
• Hoe is <strong>de</strong> sfeer in Uikumene;<br />
hoe voelen <strong>de</strong> mensen zich?<br />
• Welk maatschappelijk pro-<br />
•<br />
bleem komt met <strong>de</strong>ze opdracht<br />
aan bod?<br />
Benoem enkele overeenkomsten<br />
tussen het probleem in<br />
Uikumene en in België.<br />
• Zijn er leerlingen met verschillen<strong>de</strong><br />
religies in <strong>de</strong> klas? Zo ja,<br />
welke?<br />
• Als niet alle leerlingen <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong><br />
religie hebben, zorgt dat<br />
soms voor problemen of wrijvingen<br />
in <strong>de</strong> klas of op school?<br />
En op straat?<br />
• Is het soms vervelend om een<br />
an<strong>de</strong>re religie te hebben dan<br />
<strong>de</strong> meeste mensen?<br />
• Wordt er <strong>van</strong>daag in onze wereld<br />
ergens oorlog gevoerd<br />
waar religie een belangrijke<br />
rol speelt? Waarom doen<br />
•<br />
mensen dat, <strong>de</strong>nk je?<br />
Vind je <strong>de</strong> oplossing in <strong>de</strong> <strong>film</strong><br />
een goe<strong>de</strong> oplossing?<br />
P 24 P 25
OPDRACHT III:<br />
DE TOVENAAR VAN EkIlIBRIë<br />
“Ie<strong>de</strong>re dag moet het vuur wor<strong>de</strong>n<br />
gevoed. Het is mijn taak om te<br />
zorgen dat het offer er ie<strong>de</strong>re dag<br />
komt. Vijfhon<strong>de</strong>rd jaar lang heb ik<br />
dat gedaan. Ie<strong>de</strong>re dag. Ie<strong>de</strong>re dag<br />
heb ik iemand iets afgenomen wat<br />
hij of zij liever had gehou<strong>de</strong>n. Om<br />
<strong>de</strong> stad te red<strong>de</strong>n.”<br />
(p. 136)<br />
Moeten <strong>de</strong> burgers af en toe iets<br />
opofferen voor <strong>de</strong> gemeenschap?<br />
VRAgEN<br />
• Hoe is <strong>de</strong> sfeer in Ekilibrië; hoe<br />
voelen <strong>de</strong> mensen zich?<br />
• Welk maatschappelijk probleem<br />
komt met <strong>de</strong>ze opdracht<br />
aan bod?<br />
• Ie<strong>de</strong>reen heeft verantwoor<strong>de</strong>lijkhe<strong>de</strong>n,<br />
plichten en opdrachten.<br />
Ie<strong>de</strong>reen moet zich<br />
hou<strong>de</strong>n aan bepaal<strong>de</strong> afspraken.<br />
Die gel<strong>de</strong>n thuis, in <strong>de</strong><br />
klas, op school en in het verkeer.<br />
Stel een lijst op met <strong>de</strong><br />
belangrijkste verantwoor<strong>de</strong>-<br />
•<br />
lijkhe<strong>de</strong>n en afspraken waaraan<br />
je je moet hou<strong>de</strong>n.<br />
Staat tegenover elk <strong>van</strong> die<br />
plichten ook een recht?<br />
• Waarom moeten mensen eigenlijk<br />
belastingen betalen? Is<br />
dat niet stom?<br />
• Welke regel of afspraak vind jij<br />
zinloos? Thuis? Op school? En<br />
el<strong>de</strong>rs?<br />
• Waarom is die regel opgesteld?<br />
Wil je die regel gewoon<br />
afschaffen? / Wil je een nieuwe<br />
regel opstellen?<br />
OPDRACHT IV:<br />
DE DRAAk VAN SMOOk<br />
“Kunt u me iets over het monster<br />
vertellen?” vraagt Stach.<br />
“Welzeker.”<br />
De burgemeester vertelt hoe <strong>de</strong><br />
draak <strong>de</strong> omgeving vergiftigt met<br />
<strong>de</strong> gassen en dampen die hij uitblaast.<br />
Hoe plant en dier niet meer<br />
kunnen leven op <strong>de</strong> plaats waarlangs<br />
hij is gegaan. Hoe door zijn<br />
braaksel het water vol ongedierte<br />
komt en door zijn a<strong>de</strong>m <strong>de</strong> lucht<br />
be<strong>de</strong>rft.<br />
(p. 54)<br />
Hebben we werkelijk een vervuilingprobleem<br />
op <strong>de</strong> wereld? En<br />
als dat zo is, wat kunnen we daar<br />
aan doen?<br />
VRAgEN<br />
• Hoe is <strong>de</strong> sfeer in Smook; hoe<br />
voelen <strong>de</strong> mensen zich?<br />
• Gaan <strong>de</strong> mensen in Smook op<br />
<strong>de</strong> juiste manier met het probleem<br />
om?<br />
• Welk maatschappelijk pro-<br />
•<br />
bleem komt met <strong>de</strong>ze opdracht<br />
aan bod?<br />
Benoem enkele overeenkomsten<br />
tussen het probleem (of<br />
<strong>de</strong> problemen) in Smook en in<br />
België.<br />
• Wordt er in <strong>de</strong> klas of thuis<br />
soms gesproken over <strong>de</strong> opwarming<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> aar<strong>de</strong>? Wat<br />
weten jullie daar zoal over?<br />
• Ben je zelf milieubewust? Wat<br />
is dat precies? Merk je dat er<br />
thuis wat wordt aan gedaan?<br />
(energieverbruik, min<strong>de</strong>r met<br />
<strong>de</strong> wagen rij<strong>de</strong>n…)<br />
• Wat kan <strong>de</strong> regering doen om<br />
onze planeet min<strong>de</strong>r te laten<br />
vervuilen?<br />
• Wat kan jij zelf doen om onze<br />
planeet min<strong>de</strong>r te vervuilen?<br />
opdracHt:<br />
zelF een opdracHt<br />
Be<strong>de</strong>nKen<br />
Be<strong>de</strong>nk zelf een opdracht voor<br />
Stach, die ook verwijst naar een<br />
probleem uit je buurt. Maak er een<br />
verhaal <strong>van</strong> en verzin hoe Stach<br />
dat probleem zou oplossen.<br />
In het boek <strong>Koning</strong> <strong>van</strong> <strong>Katoren</strong><br />
geeft Jan Terlouw zelf al enkele<br />
voorbeel<strong>de</strong>n, misschien moet je<br />
één <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze opdrachten nemen:<br />
• De leugenbron <strong>van</strong> St. Boontje<br />
Parochie<br />
• De opholslaan<strong>de</strong> klokken <strong>van</strong><br />
Tijdgeest<br />
• Het bran<strong>de</strong>n<strong>de</strong> lachgas <strong>van</strong><br />
Pretheuvel<br />
• De stoute dienstmeisjes <strong>van</strong><br />
Rangenenstan<strong>de</strong>n<br />
• Het stollen<strong>de</strong> kwikzilver <strong>van</strong><br />
Luibuizerhuizen<br />
• De hon<strong>de</strong>nplaag in Poepop<strong>de</strong>stoep<br />
P 26 P 27
VAN bOEK<br />
NAAR fIlm<br />
<strong>Een</strong> <strong>film</strong> is nooit helemaal zoals<br />
het boek. Dat stelt mensen soms<br />
teleur. Ze hebben in hun hoofd zelf<br />
verzonnen hoe een personage eruitziet.<br />
Maar <strong>film</strong> bestaat nu eenmaal<br />
uit beeld, en <strong>de</strong>gene die <strong>de</strong><br />
<strong>film</strong> maakt moet beslissen: zo ziet<br />
ze eruit, zo is ze gekleed, gekapt…<br />
Soms wordt er ook iets uit het<br />
boek weggelaten of wordt er iets<br />
verzonnen. “Het boek is helemaal<br />
an<strong>de</strong>rs!” roept ie<strong>de</strong>reen dan. Het<br />
boek is in<strong>de</strong>rdaad an<strong>de</strong>rs, want<br />
<strong>film</strong> is nu eenmaal iets an<strong>de</strong>rs dan<br />
een boek.<br />
Vragen<br />
• Wat zijn <strong>de</strong> grote verschillen<br />
tussen boeken en <strong>film</strong>s?<br />
• Zijn er ook gelijkenissen?<br />
• Wat doe je het liefst: een boek<br />
lezen of een <strong>film</strong> bekijken?<br />
Waarom?<br />
Als je <strong>de</strong> leerlingen vraagt naar<br />
het verschil tussen boek en <strong>film</strong><br />
zullen ze antwoor<strong>de</strong>n: een boek<br />
lees je en naar een <strong>film</strong> kijk je.<br />
Bij het lezen <strong>van</strong> een boek kan je<br />
fantaseren hoe <strong>de</strong> <strong>de</strong>cors en personages<br />
eruitzien. <strong>Een</strong> boek lezen<br />
duurt soms weken, een <strong>film</strong> heb je<br />
op an<strong>de</strong>rhalf uur gezien… Maar er<br />
zijn nog belangrijke verschillen.<br />
P 29
ElkE lEzER IS EEN REgISSEUR.<br />
<strong>Een</strong> boek bestaat uit letters, woor<strong>de</strong>n,<br />
zinnen, soms een tekening,<br />
die iets verbeel<strong>de</strong>n. <strong>Een</strong> <strong>film</strong> bestaat<br />
uit beel<strong>de</strong>n en geluid.<br />
Bij het lezen <strong>van</strong> een boek fantaseer<br />
je zelf over alle figuren<br />
en <strong>de</strong>cors, op basis <strong>van</strong> aanwijzingen<br />
en beschrijvingen <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
auteur. <strong>Een</strong> <strong>film</strong> is ‘één specifieke<br />
verbeelding’, één mogelijke interpretatie<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> aanwijzingen, namelijk<br />
die <strong>van</strong> <strong>de</strong> scenarist en <strong>de</strong><br />
<strong>film</strong>regisseur.<br />
EEN FIlMMAkER HEEFT<br />
gEEN TIJD.<br />
<strong>Een</strong> scenarist en regisseur hebben,<br />
in tegenstelling tot een auteur,<br />
min<strong>de</strong>r dan 2 uur <strong>de</strong> tijd om<br />
hun verhaal aan het publiek te<br />
vertellen. Bovendien moeten <strong>film</strong>beel<strong>de</strong>n<br />
een bepaal<strong>de</strong> dynamiek<br />
bevatten om onze aandacht vast<br />
te hou<strong>de</strong>n. <strong>Een</strong> <strong>film</strong>verhaal moet<br />
onmid<strong>de</strong>llijk dui<strong>de</strong>lijk zijn, terwijl<br />
je in een boek een passage kan<br />
herlezen: <strong>de</strong> lezer bepaalt zelf het<br />
tempo. Hij/zij kan enkele dagen,<br />
weken, zelfs maan<strong>de</strong>n over een<br />
boek doen. <strong>Een</strong> schrijver kan zijn<br />
boek zo lijvig maken als hij maar<br />
wil. Hij kan allerhan<strong>de</strong> <strong>de</strong>tails<br />
opnemen, lange beschrijvingen<br />
geven, <strong>de</strong> gedachten <strong>van</strong> iemand<br />
verwoor<strong>de</strong>n…<br />
Daar hebben <strong>de</strong> <strong>film</strong>makers geen<br />
tijd voor! In een <strong>film</strong> zit er zel<strong>de</strong>n<br />
een overbodig beeld. Elke persoon,<br />
plaats, of han<strong>de</strong>ling in <strong>de</strong><br />
<strong>film</strong> heeft een bepaal<strong>de</strong> functie.<br />
<strong>Een</strong> <strong>film</strong> neemt je <strong>van</strong> <strong>bij</strong> het begin<br />
<strong>bij</strong> <strong>de</strong> hand om je zo snel en<br />
dui<strong>de</strong>lijk mogelijk in het verhaal te<br />
betrekken, en geeft je binnen <strong>de</strong><br />
kortste keren antwoord op <strong>de</strong> 5 Wvragen<br />
(wie, wat, waar, waarom<br />
en wanneer).<br />
MEER PERSONAgES…MEER<br />
ACTEURS<br />
Vaak komen er in een boek meer<br />
personages voor dan in een <strong>film</strong>.<br />
Re<strong>de</strong>nen hiervoor zijn: meer personages<br />
in <strong>de</strong> <strong>film</strong> wil ook zeggen<br />
dat er meer acteurs/actrices nodig<br />
zijn, dus wordt <strong>de</strong> <strong>film</strong> duur<strong>de</strong>r. De<br />
<strong>film</strong> zou ook heel lang gaan duren<br />
als al die personages aan bod<br />
moeten komen. Het <strong>film</strong>verhaal<br />
zou ook te ingewikkeld wor<strong>de</strong>n.<br />
<strong>de</strong> aanpassingen<br />
Van Het VerHaal<br />
De meest ingrijpen<strong>de</strong> fase in <strong>de</strong><br />
transformatie <strong>van</strong> boek naar <strong>film</strong><br />
is het schrijven <strong>van</strong> het scenario.<br />
Verhaallijnen en personages<br />
wor<strong>de</strong>n geschrapt, toegevoegd<br />
of veran<strong>de</strong>rd. En dat was <strong>bij</strong> <strong>de</strong><br />
ver<strong>film</strong>ing <strong>van</strong> <strong>Koning</strong> <strong>van</strong> <strong>Katoren</strong><br />
niet an<strong>de</strong>rs.<br />
Mag een scenarist doen wat hij wil<br />
als hij een boek ver<strong>film</strong>t? Natuurlijk<br />
niet. Hij moet er in <strong>de</strong> eerste plaats<br />
voor zorgen dat <strong>de</strong> kijker <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>film</strong> <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> emoties on<strong>de</strong>rgaat<br />
als <strong>de</strong> lezer <strong>van</strong> het boek. Als <strong>de</strong><br />
lezer het boek heel erg spannend<br />
vond, moet ook het bioscooppubliek<br />
op het puntje <strong>van</strong> zijn stoel<br />
zitten. Is dat gelukt, vind je?<br />
We bespreken hier alvast <strong>de</strong> belangrijkste<br />
weglatingen, veran<strong>de</strong>ringen<br />
en toevoegingen.<br />
WEglATINgEN<br />
In <strong>de</strong> <strong>film</strong> moet Stach vijf opdrachten<br />
vervullen, in het boek zijn<br />
dat er zeven. Eigenlijk acht, want<br />
volgens <strong>de</strong> ministers was <strong>de</strong> opdracht<br />
waar Stach <strong>van</strong> <strong>de</strong> toren<br />
moest springen ‘maar een grapje’.<br />
P 30 P 31
De opdrachten die <strong>de</strong> <strong>film</strong> niet gehaald<br />
hebben zijn:<br />
• De vogels <strong>van</strong> Decibel (waarin<br />
Stach <strong>de</strong> mensen terug leert<br />
luisteren naar elkaar)<br />
• De granaatboom <strong>van</strong> Wapenfelt<br />
(waar Stach <strong>de</strong> mensen<br />
leert om eens te stoppen met<br />
wapens te maken)<br />
• De stenen stoel <strong>van</strong> Stellingwou<strong>de</strong><br />
(waar je enkel in kan<br />
zitten als je <strong>de</strong> toestemming<br />
krijgt <strong>van</strong> het gezag).<br />
TOEVOEgINgEN<br />
Kim komt ook in het boek voor,<br />
toch is enkel haar naam hetzelf<strong>de</strong><br />
gebleven. Eigenlijk is ze zoveel<br />
veran<strong>de</strong>rd dat je niet <strong>van</strong> een veran<strong>de</strong>ring,<br />
maar <strong>van</strong> een toevoeging<br />
mag spreken. In het boek is<br />
Kim een dochter <strong>van</strong> een <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
burgemeesters. Stach ontmoet<br />
Kim maar heel even, en schrijft<br />
haar tij<strong>de</strong>ns het avontuur regelmatig<br />
een brief.<br />
In <strong>de</strong> <strong>film</strong> heeft Kim een heel an<strong>de</strong>re<br />
rol. Als dochter <strong>van</strong> een minister<br />
en verslaggeefster voor <strong>de</strong> grootste<br />
krant <strong>van</strong> het land, <strong>Katoren</strong> in<br />
druk, is ze eerst heel sceptisch tegenover<br />
Stach. Maar stilaan wordt<br />
ze verliefd op hem… En zo komt er<br />
ook een love-story in dit verhaal.<br />
VERANDERINgEN<br />
De <strong>film</strong>makers hebben niet enkel<br />
het aantal opdrachten veran<strong>de</strong>rd,<br />
maar ook <strong>de</strong> volgor<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze<br />
opdrachten.<br />
Dit is volgor<strong>de</strong> in het boek:<br />
1. De vogels <strong>van</strong> Decibel<br />
2. De granaatboom <strong>van</strong> Wapenfelt<br />
3. De draak <strong>van</strong> Smook (opdracht<br />
4 in <strong>de</strong> <strong>film</strong>)<br />
4. De schuifelen<strong>de</strong> kerken <strong>van</strong><br />
Uikumene (opdracht 2 in <strong>de</strong><br />
<strong>film</strong>)<br />
5. De sprong <strong>van</strong> <strong>de</strong> Aloysiustoren<br />
(opdracht 5 in <strong>de</strong> <strong>film</strong>)<br />
6. De knobbelneuzen <strong>van</strong> Afzette-Rije<br />
(opdracht 1 in <strong>de</strong> <strong>film</strong>)<br />
7. De tovernaar <strong>van</strong> Ekilibrie (opdracht<br />
3 in <strong>de</strong> <strong>film</strong>)<br />
8. De stenen stoel <strong>van</strong> Stellingwou<strong>de</strong><br />
Tot slot is er behoorlijk moeite gedaan<br />
om het verhaal uit 1971 naar<br />
2012 te verplaatsen. Denk maar<br />
aan <strong>de</strong> blogs, mobiele telefoons<br />
en digitale camera’s… Toch zijn<br />
<strong>de</strong> makers op dat gebied trouw<br />
gebleven aan <strong>de</strong> wereld <strong>van</strong> het<br />
boek. Ook het boek zit immers vol<br />
verwijzingen naar technologieën<br />
die in 1971 nieuw waren. Kijk maar<br />
naar <strong>de</strong>ze zin uit het boek:<br />
Minister Zuiver heeft geen telefoon.<br />
Hij heeft nooit over het bezwaar<br />
kunnen heenstappen dat<br />
daarvoor PTT-mensen met vuile<br />
voeten het huis zou<strong>de</strong>n moeten betre<strong>de</strong>n<br />
en bovendien vindt hij zo’n<br />
hoorn aan het oor onhygiënisch.<br />
(p. 148)<br />
VRAgEN<br />
• Wie heeft het boek gelezen?<br />
Wat vond je er <strong>van</strong>?<br />
• Vond je dat er te weinig opdrachten<br />
in <strong>de</strong> <strong>film</strong> zaten? Of<br />
vond je het aantal opdrachten<br />
net goed?<br />
• Wat vond je <strong>van</strong> het lief<strong>de</strong>s-<br />
verhaal? Paste dit binnen <strong>de</strong><br />
<strong>film</strong>? Zou jij dit nog meer uitgewerkt<br />
hebben, of net min<strong>de</strong>r?<br />
Waarom?<br />
• Wat vond je <strong>van</strong> <strong>de</strong> volgor<strong>de</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> opdrachten? Werd het<br />
steeds spannen<strong>de</strong>r? Zou een<br />
an<strong>de</strong>re volgor<strong>de</strong> beter geweest<br />
zijn?<br />
• Mag dat eigenlijk zomaar? Al<br />
die dingen uit het boek veran<strong>de</strong>ren?<br />
Waarom zou<strong>de</strong>n <strong>film</strong>makers<br />
dit doen?<br />
• Waarom werd dit boek ver<strong>film</strong>d,<br />
<strong>de</strong>nk je?<br />
• Denk je dat het moeilijk is om<br />
een boek te ver<strong>film</strong>en? Waarom<br />
wel of waarom niet?<br />
• Wanneer is een boekver<strong>film</strong>ing<br />
geslaagd?<br />
P 32 P 33
opdracHt: <strong>de</strong><br />
eerste tien zinnen<br />
Vergelijk <strong>de</strong> eerste scene <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>film</strong> met <strong>de</strong> eerste pagina uit het<br />
boek.<br />
Deze geschie<strong>de</strong>nis gaat over het<br />
land <strong>Katoren</strong>.<br />
Het begint op een nacht, zeventien<br />
jaar gele<strong>de</strong>n. Voor twee mensen<br />
was die nacht in het <strong>bij</strong>zon<strong>de</strong>r belangrijk.<br />
Voor <strong>de</strong> koning <strong>van</strong> <strong>Katoren</strong><br />
en voor Stach.<br />
Voor <strong>de</strong> koning was het <strong>de</strong> laatste<br />
nacht. Hij stierf. Hij was tachtig<br />
jaar en moe <strong>van</strong> het regeren. <strong>Een</strong><br />
vrien<strong>de</strong>lijk en gelukkig man was<br />
hij geweest. Het had hem altijd<br />
meegezeten. Ook <strong>de</strong>ze nacht kreeg<br />
hij zijn zin. “Als ik sterf,” had hij<br />
dikwijls gezegd,”moet het stormen<br />
en hagelen, bliksemstralen moeten<br />
<strong>de</strong> lucht doorklieven en rukwin<strong>de</strong>n<br />
moeten takken afscheuren. Op een<br />
warme lentenacht vol bloemengeur<br />
en zacht geruis kan ik niet<br />
sterven. Dan wil ik een wan<strong>de</strong>ling<br />
maken langs <strong>de</strong> vijvers in het park<br />
en naar <strong>de</strong> zwanen kijken, of een<br />
groot vuurwerk afsteken.”<br />
Welnu, toen hij zijn ogen voorgoed<br />
sloot beleef<strong>de</strong> Wiss <strong>de</strong> hoofdstad<br />
<strong>van</strong> <strong>Katoren</strong> het hevigste noodweer<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> eeuw. De ziel <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
ou<strong>de</strong>, vermager<strong>de</strong> koning verliet<br />
zijn lichaam en <strong>de</strong> storm voer hem<br />
naar plaatsen waar geen leven<strong>de</strong><br />
ooit was geweest.<br />
Voor Stach was het een <strong>bij</strong>zon<strong>de</strong>re<br />
nacht want hij werd geboren. Zijn<br />
moe<strong>de</strong>r klem<strong>de</strong> haar tan<strong>de</strong>n op<br />
elkaar toen een hevige don<strong>de</strong>rslag<br />
het eenvoudige huisje <strong>de</strong>ed sid<strong>de</strong>ren<br />
en Stach slaakte zijn eerste triomfantelijke<br />
kreet. Zijn ogen ston<strong>de</strong>n<br />
wijd open, zodat <strong>de</strong> vroedvrouw<br />
kon zeggen:<br />
‘Het is een jongen en hij heeft blauwe<br />
ogen.’<br />
opdracHt: VerFilm<br />
een HooFdstuK<br />
Om een scenario te schrijven gebaseerd<br />
op een boek, moet je<br />
eerst weten wat ver<strong>film</strong>baar is en<br />
wat niet. Lees <strong>van</strong>af halverwege<br />
pagina 80 tot aan <strong>de</strong> witregel op<br />
pagina 85 <strong>de</strong> avonturen <strong>van</strong> Stach<br />
in het boek. Be<strong>de</strong>nk wat je wel<br />
en niet kan laten zien en horen in<br />
<strong>film</strong>. On<strong>de</strong>rstreep wat je in <strong>de</strong> <strong>film</strong><br />
(in beel<strong>de</strong>n) kan laten zien met<br />
een ro<strong>de</strong> pen. Wat je kan horen<br />
(<strong>de</strong> gesproken tekst) on<strong>de</strong>rstreep<br />
je met een blauwe pen.<br />
Let op: aangezien je <strong>de</strong> gedachten<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> personages niet zomaar<br />
kan ver<strong>film</strong>en, tellen die niet mee.<br />
Daar zul je een an<strong>de</strong>re oplossing<br />
voor moeten be<strong>de</strong>nken. Kun je<br />
een voorbeeld geven?<br />
VOORBEElDEN<br />
• In het boek wordt Uikemene<br />
uitgebrei<strong>de</strong>r beschreven dan<br />
in <strong>de</strong> <strong>film</strong> en krijgt Stach <strong>de</strong><br />
situatie uitgelegd tij<strong>de</strong>ns een<br />
wan<strong>de</strong>ling met <strong>de</strong> burgemeester.<br />
In <strong>de</strong> <strong>film</strong> krijgt Stach<br />
<strong>de</strong> uitleg in een kerk en er zijn<br />
min<strong>de</strong>r schuifelen<strong>de</strong> kerken<br />
dan in het boek. Door mo<strong>de</strong>rne<br />
monitoren – met daarboven<br />
<strong>de</strong> kerknamen - wordt<br />
<strong>de</strong> kwestie zichtbaar gemaakt.<br />
De zingen<strong>de</strong> koren maken het<br />
probleem (en <strong>de</strong> uitein<strong>de</strong>lijke<br />
oplossing) letterlijk hoorbaar.<br />
• An<strong>de</strong>re kenmerken die wel in<br />
het boek kunnen, en niet in<br />
<strong>de</strong> <strong>film</strong>:<strong>de</strong> gedachten <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
personages, een uitgebrei<strong>de</strong><br />
uitleg <strong>van</strong> <strong>de</strong> situatie en een<br />
veelvoud aan personages: in<br />
<strong>de</strong> <strong>film</strong> is <strong>bij</strong>voorbeeld een<br />
kerkbestuur<strong>de</strong>r geschrapt. Wel<br />
in <strong>film</strong>s, niet in boeken: muziek,<br />
montage, ultrakorte dialogen,<br />
een snelle blik op een<br />
locatie of situatie is in een <strong>film</strong><br />
voldoen<strong>de</strong>, maar moet in een<br />
boek uitgebrei<strong>de</strong>r omschreven<br />
wor<strong>de</strong>n.<br />
P 34 P 35
Tekeningen <strong>van</strong> Gijs <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Lelij<br />
hET<br />
STORybOARd<br />
Wat is een<br />
storyBoard?<br />
Voor <strong>de</strong> opnames <strong>van</strong> een <strong>film</strong><br />
beginnen, wordt er vaak een storyboard<br />
gemaakt. Dat is een soort<br />
stripverhaal <strong>van</strong> alle afzon<strong>de</strong>rlijke<br />
beel<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> <strong>film</strong>, zodat <strong>de</strong> mensen<br />
die zich bezighou<strong>de</strong>n met <strong>de</strong><br />
opnames, precies weten wat ze<br />
moeten opnemen. Daarin wor<strong>de</strong>n<br />
ook al <strong>de</strong> camerastandpunten<br />
uitgetekend: <strong>film</strong> je iemand <strong>van</strong><br />
dicht<strong>bij</strong> (close-up), <strong>van</strong> zijn navel<br />
tot aan zijn hoofd (medium shot),<br />
of <strong>van</strong> ver weg (long shot).<br />
Voor KONING VAN KATOREN wer<strong>de</strong>n<br />
heel wat shots op voorhand<br />
uitgetekend door Gijs <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Lelij.<br />
Hij is een storyboard-artist. Dat<br />
is iemand die als beroep heeft: het<br />
tekenen <strong>van</strong> storyboards. Je kan<br />
hem aan het werk zien in dit <strong>film</strong>pje<br />
https://vimeo.com/27189418.<br />
(Je kan het <strong>film</strong>pje vin<strong>de</strong>n op<br />
https://vimeo.com/ door te zoeken<br />
naar “Drawing a storyboard”).<br />
Hiernaast zie je een voorbeeld uit<br />
het storyboard <strong>van</strong> KONING VAN<br />
KATOREN. Dit is <strong>de</strong> (heel dure)<br />
scène met <strong>de</strong> schuifelen<strong>de</strong> kerken.<br />
Dankzij <strong>de</strong>ze tekeningen wisten<br />
<strong>de</strong> crewle<strong>de</strong>n welke beel<strong>de</strong>n er<br />
nodig waren, en – minstens even<br />
belangrijk – welke niet. Zo kon <strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>corontwerper uit het storyboard<br />
aflei<strong>de</strong>n dat hij zich voor het mid<strong>de</strong>lste<br />
beeld moest concentreren<br />
op <strong>de</strong> daken <strong>van</strong> <strong>de</strong> kerken, en niet<br />
zozeer op <strong>de</strong> voorgevels.<br />
P 37
opdracHt:<br />
teKen zelF een<br />
storyBoard uit.<br />
Teken op <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> bladzij<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong> storyboard uit voor het gevecht<br />
tussen Stach en <strong>de</strong> draak <strong>van</strong><br />
Smook.<br />
Denk na over <strong>de</strong> beeldcompositie:<br />
Wat laat je zien en wat niet? Film je<br />
<strong>van</strong> dicht<strong>bij</strong> (close-up) of <strong>van</strong> ver<br />
af (long shot)? Van op ooghoogte,<br />
<strong>van</strong> boven naar bene<strong>de</strong>n (vogelperspectief)<br />
of <strong>van</strong> on<strong>de</strong>r naar boven<br />
(kikkerperspectief)?<br />
Indien <strong>de</strong>ze ka<strong>de</strong>rs te klein zijn,<br />
mag je ook elke tekening op een<br />
apart blad maken.<br />
P 38 P 39
IblIOGRAfIE<br />
• BENELUX FILM DISTRIBUTIE Persmap <strong>Koning</strong> <strong>van</strong> <strong>Katoren</strong>, Amsterdam,<br />
2012<br />
• FANNES P. Jan Terlouw, in: Cobra.be (24 oktober 2012)<br />
• GOOSSENS J. De verkiezingskrant <strong>van</strong> <strong>Katoren</strong>: zeven werken voor<br />
zeven partijen, Amsterdam, 2012<br />
• JEKINO Lesmap Kauwboy, Brussel, 2012<br />
• LESSEN IN HET DONKER Enkele verschillen tussen boek en <strong>film</strong>,<br />
Brugge, 2008<br />
• TERLOUW J. <strong>Koning</strong> <strong>van</strong> <strong>Katoren</strong>, Rotterdam, 1971<br />
• VAN LANEN M. Lesbrief <strong>Koning</strong> <strong>van</strong> <strong>Katoren</strong>, Amsterdam, 2012<br />
FICHE VOOR DE lEERlINgEN:<br />
Op <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> pagina vind je een fiche voor <strong>de</strong> leerlingen. Daarop staan<br />
een aantal trefwoor<strong>de</strong>n, citaten en vragen die met <strong>de</strong> <strong>film</strong> te maken hebben.<br />
Je kan <strong>de</strong>ze fiche gebruiken als leidraad tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> bespreking <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> <strong>film</strong>.<br />
P 41
De <strong>film</strong> is gebaseerd op het beroem<strong>de</strong> jeugdboek <strong>van</strong> Jan Terlouw,<br />
die nog an<strong>de</strong>re klassiekers schreef, zoals Oorlogswinter en Oosterschel<strong>de</strong>,<br />
windkracht tien. Het boek werd voor het eerst gepubliceerd<br />
in 1971, meer dan 40 jaar gele<strong>de</strong>n dus.<br />
“Toen ik het boek herlas – want ik had het ooit<br />
al voorgelezen aan mijn kin<strong>de</strong>ren – dacht ik: ‘dit<br />
is nog zo ontzettend actueel, het verhaal is nog<br />
steeds zo herkenbaar voor mensen <strong>van</strong> nu, daar<br />
moet je gewoon een <strong>film</strong> <strong>van</strong> kunnen maken.”-<br />
Regisseur Ben Sombogaart<br />
Op <strong>de</strong> facebookpagina <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze <strong>film</strong> staan enkele<br />
heel mooie making-of<strong>film</strong>pjes <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>film</strong>.<br />
Jan Terlouw: “<strong>Koning</strong> <strong>van</strong> <strong>Katoren</strong> ontstond doordat<br />
ik in <strong>de</strong> politiek ging. De opdrachten die Stach<br />
in <strong>Koning</strong> <strong>van</strong> <strong>Katoren</strong> moet verrichten gingen<br />
over i<strong>de</strong>eën die <strong>bij</strong> mij leef<strong>de</strong>n. De werken <strong>van</strong><br />
Stach waren er eer<strong>de</strong>r dan het verhaal. Ik vertel<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren zeker <strong>de</strong>rtig verhalen over een<br />
jongen die koning kon wor<strong>de</strong>n als hij opdrachten<br />
vervul<strong>de</strong>. Toen ik ze ging opschrijven dacht ik: laat<br />
ik <strong>de</strong> échte problemen nemen, al is het in <strong>de</strong> gedaante<br />
<strong>van</strong> draken en tovenaars.”<br />
Fiche voor<br />
<strong>de</strong> leerlingen<br />
Voor KONING VAN KATOREN<br />
wer<strong>de</strong>n alle shots op voorhand<br />
uitgetekend door Gijs <strong>van</strong> <strong>de</strong>r<br />
Lelij. Hij is een storyboard-artist.<br />
Dat is iemand die als beroep<br />
heeft: het tekenen <strong>van</strong> storyboards.<br />
Je kan hem aan het<br />
werk zien in dit <strong>film</strong>pje https://<br />
vimeo.com/27189418.<br />
Wat doe je het liefst: een<br />
boek lezen of een <strong>film</strong> bekijken?<br />
Waarom?<br />
Wanneer is een boekver<strong>film</strong>ing<br />
geslaagd?<br />
http://www.koning<strong>van</strong>katoren<strong>de</strong><strong>film</strong>.nl/<br />
Denk je dat het moeilijk is om een boek te ver<strong>film</strong>en? Waarom wel of waarom niet?<br />
Be<strong>de</strong>nk zelf een opdracht voor Stach, die ook verwijst<br />
naar een probleem uit je buurt. Maak er een verhaal<br />
<strong>van</strong> en verzin hoe Stach dat probleem zou oplossen.<br />
Hier zijn alvast enkele mogelijke titels:<br />
• Het bran<strong>de</strong>n<strong>de</strong> lachgas <strong>van</strong> Pretheuvel<br />
• De stoute dienstmeisjes <strong>van</strong> Rangenenstan<strong>de</strong>n<br />
• De hon<strong>de</strong>nplaag in Poepop<strong>de</strong>stoep<br />
Wat zijn <strong>de</strong> grote verschillen tussen boeken<br />
en <strong>film</strong>s? Zijn er ook gelijkenissen?