LokaLe duurzame energie in nederLand
LokaLe duurzame energie in nederLand
LokaLe duurzame energie in nederLand
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
casE 2<br />
rEscOOp-prOjEct: Op zOEk Naar<br />
dE bEstE praktijkEN iN EurOpa<br />
De groei van lokale <strong>duurzame</strong> <strong>energie</strong><br />
speelt wereldwijd. Een groot gedeelte<br />
van deze lokale <strong>duurzame</strong> <strong>energie</strong><br />
komt van Renewable Energie Sources<br />
Cooperatives (REScoops): groepen<br />
burgers die zich bezig houden met de<br />
ontwikkel<strong>in</strong>g van <strong>duurzame</strong> <strong>energie</strong>.<br />
In 2011 is REScoop.eu opgericht, de Europese<br />
federatie van groepen burgers voor <strong>duurzame</strong><br />
<strong>energie</strong>. In 2012 is de federatie met een consortium<br />
van 12 partners gestart met een <strong>in</strong>ventarisatie<br />
van REScoops <strong>in</strong> Europa en een onderzoek naar<br />
de beste praktijken van verschillende pioniers <strong>in</strong><br />
Europa. De Nederlandse partner is ODE.<br />
Er zijn veel verschillen tussen landen op het<br />
gebied van <strong>duurzame</strong> <strong>energie</strong>, voornamelijk op<br />
het gebied van regelgev<strong>in</strong>g, maar ook wat betreft<br />
type spelers <strong>in</strong> de <strong>energie</strong>markt. Zo wordt 86% van<br />
de <strong>duurzame</strong> <strong>energie</strong> <strong>in</strong> Denemarken opgewekt<br />
door burgers <strong>in</strong> Deense coöperaties. Omdat dit<br />
<strong>in</strong> Frankrijk bijna onmogelijk is komen daar nu<br />
pas de eerste coöperaties van de grond. Naast<br />
alle verschillen zijn er ook overeenkomsten voor<br />
succes van REScoops. In dit hoofdstuk bespreken<br />
we enkele <strong>in</strong>spirerende voorbeelden met leerzame<br />
lessen.<br />
Overeenkomst tussen REScoops:<br />
de zeven coöperatieve pr<strong>in</strong>cipes<br />
De meeste REScoops ontstaan organisch. Mensen<br />
beg<strong>in</strong>nen aan een project en de organisatie volgt.<br />
De organisaties begaan fouten, lopen vast of<br />
worden succesvol. De onderzochte coöperaties<br />
hebben dat proces doorlopen en e<strong>in</strong>digden met<br />
een organisatievorm die succesvol werkt. Als<br />
je die organisaties naast elkaar legt zie je een<br />
duidelijke overeenkomst. Ze hebben zich allemaal<br />
op zo’n manier gevormd dat ze voldoen aan de<br />
zeven coöperatieve pr<strong>in</strong>cipes. Deze pr<strong>in</strong>cipes<br />
zijn <strong>in</strong> 1885 <strong>in</strong> Rochdale al opgeschreven door<br />
coöperatieve pioniers, en <strong>in</strong> 1995 herbevestigd door<br />
de International Cooperative Alliance (ICA). Nu<br />
worden de pr<strong>in</strong>cipes overal <strong>in</strong> Europa herontdekt<br />
door lokale <strong>duurzame</strong> <strong>energie</strong>coöperaties.<br />
De zeven coöperatieve pr<strong>in</strong>cipes:<br />
• Vrijwillig en open lidmaatschap<br />
• Democratische controle door de leden<br />
• Economische participatie door de leden<br />
• Autonomie en onafhankelijkheid<br />
• Onderwijs, vorm<strong>in</strong>g en <strong>in</strong>formatieverstrekk<strong>in</strong>g<br />
• Coöperatie tussen coöperaties<br />
• Aandacht voor de gemeenschap<br />
Openheid en transparantie zijn belangrijk <strong>in</strong> een<br />
organisatie waar nieuwe leden mede-eigenaar<br />
worden van de organisatie. De REScoops gaan er<br />
vanuit dat elk lid, of het nu een oprichter van de<br />
coöperatie is of het 5000 e lid, de organisatie moet<br />
kunnen begrijpen en moet kunnen doorzien. Het<br />
eerste lid heeft daarom net zoveel zeggenschap<br />
als het 5000 e lid. Dit is niet alleen gebaseerd op de<br />
gedachte van gelijkheid, maar het is ook een goed<br />
middel om mensen bij je organisatie te betrekken.<br />
Een nieuw lid die eigenaar wordt van een<br />
organisatie kan zich alleen volledig <strong>in</strong>zetten als<br />
hij de organisatie begrijpt. Hoe transparanter de<br />
organisatie hoe makkelijker nieuwe leden kunnen<br />
aanhaken.<br />
Sociaal startkapitaal<br />
De uren die vrijwilligers <strong>in</strong> de organisatie<br />
stoppen zijn je sociale startkapitaal. Op<br />
deze manier kan je kle<strong>in</strong> beg<strong>in</strong>nen met lage<br />
kosten en langzaam uitgroeien naarmate je<br />
ledenaantal groeit.<br />
Som Energia en Combrailles Durables:<br />
de sociale kracht van vrijwilligers als<br />
startkapitaal<br />
Som Energia en Combrailles Durables zijn twee<br />
relatief jonge coöperaties en beide voorlopers <strong>in</strong><br />
hun land (Spanje en Frankrijk). Beide coöperaties<br />
tonen aan dat de kracht van een coöperatie<br />
komt uit hun vrijwilligers. Bedrijven kunnen<br />
veel bereiken met geld, ze kopen kennis <strong>in</strong> en<br />
zetten dat om <strong>in</strong> w<strong>in</strong>st. Coöperaties kunnen veel<br />
bereiken omdat elk lid ook mede-eigenaar is van<br />
de organisatie. De leden hebben dus een direct<br />
belang bij het <strong>in</strong>brengen van hun kennis om de<br />
organisatie verder te helpen.<br />
Deze sociale kracht staat niet op de f<strong>in</strong>anciële<br />
balans van de coöperatie maar is wel wat<br />
waard. Het is eigenlijk het startkapitaal van<br />
elke coöperatie. Beide beg<strong>in</strong>nende coöperaties<br />
begonnen kle<strong>in</strong> en groeiden snel. In korte tijd heeft<br />
Som Energia zijn ledenbestand vergroot naar 6000<br />
leden. Combrailles Durables heeft b<strong>in</strong>nen drie jaar<br />
een kle<strong>in</strong> project met zonnepanelen op een school<br />
uitgebreid naar omliggende dorpen <strong>in</strong> de regio van<br />
Combrailles.<br />
Een vrijwilliger bij Combrailles Durables zei het<br />
als volgt: “Als je mensen vertelt: ‘we hebben je<br />
nodig’, vluchten ze. Als je hen vertelt dat ze medeeigenaar<br />
van een PV-<strong>in</strong>stallatie kunnen worden,<br />
betalen ze 3 50,–, volgen het project van een<br />
afstandje en raken beetje bij beetje betrokken.<br />
De één bakt een taart voor de jaarvergader<strong>in</strong>g, de<br />
ander brengt technische kennis <strong>in</strong> en ze vertellen<br />
erover bij hun familie en vrienden. We begonnen<br />
met de ‘happy few’, maar langzaam groeiden we<br />
uit tot een organisatie waar iedereen bij wilde<br />
horen.”<br />
Som Energia begon met een kle<strong>in</strong>e groep mensen<br />
rondom de Universiteit van Girona. Als snel<br />
volgden Barcelona en de rest van Catalonië. Nu<br />
zijn er zo’n dertig lokale groepen <strong>in</strong> heel Spanje<br />
aan de slag om de organisatie op te bouwen. Alle<br />
136 137<br />
technische details over w<strong>in</strong>d, zon en biomassa<br />
worden uitgewerkt <strong>in</strong> werkgroepen. Som Energia<br />
heeft drie vaste werknemers, de rest wordt door<br />
vrijwilligers uitgevoerd.<br />
Ecopower: samenwerk<strong>in</strong>g met de stad Eeklo<br />
De coöperatie Ecopower <strong>in</strong> België is een van de<br />
grootste <strong>energie</strong>coöperaties <strong>in</strong> Europa, met meer<br />
dan 43.000 leden. Ook zij zijn kle<strong>in</strong> begonnen toen<br />
enkele leden de mogelijkheid kregen een oude<br />
watermolen te verbouwen zodat deze elektriciteit<br />
kon opwekken. In 1999 had Ecopower 41 leden. Op<br />
dat moment schreef de stad Eeklo een openbare<br />
aanbested<strong>in</strong>g uit voor drie w<strong>in</strong>dturb<strong>in</strong>es.<br />
De gemeente Eeklo had zich bij de voorbereid<strong>in</strong>g<br />
van de tender verdiept <strong>in</strong> verschillende w<strong>in</strong>dprojecten<br />
<strong>in</strong> België, Nederland en Denemarken.<br />
In Denemarken kwamen zij <strong>in</strong> aanrak<strong>in</strong>g met<br />
het coöperatieve model. Ook de universiteit van<br />
Brussel had hen <strong>in</strong> die richt<strong>in</strong>g gewezen als een<br />
succesfactor <strong>in</strong> de ontwikkel<strong>in</strong>g van w<strong>in</strong>dturb<strong>in</strong>es.<br />
De stad Eeklo besloot participatie van burgers <strong>in</strong><br />
de tender op te nemen. Ze verwachtten echter<br />
niet dat een kle<strong>in</strong>e partij zou meedoen die 100%<br />
participatie voor de burgers van Eeklo zou aanbieden.<br />
Het coöperatieve model van Ecopower zorgde<br />
voor een verrass<strong>in</strong>g: alle leden zijn mede-eigenaar<br />
van de coöperatie dus ook van de w<strong>in</strong>dturb<strong>in</strong>es.<br />
Ecopower, met destijds 41 leden en alleen een oude<br />
watermolen als productiemiddel <strong>in</strong> hun bezit won<br />
de tender van de grote <strong>energie</strong>reuzen.<br />
Werk samen met de lokale overheid<br />
Goede samenwerk<strong>in</strong>g met je lokale<br />
overheid kan je <strong>energie</strong>-<strong>in</strong>itiatief <strong>in</strong> een<br />
stroomversnell<strong>in</strong>g brengen. De lokale<br />
overheid heeft er belang bij dat een lokale<br />
organisatie meehelpt <strong>in</strong> de ontwikkel<strong>in</strong>g van<br />
<strong>duurzame</strong> <strong>energie</strong>. Als <strong>energie</strong>coöperatie<br />
heb je er belang bij dat de gemeente<br />
meewerkt met vergunn<strong>in</strong>gaanvragen en ook<br />
<strong>in</strong> de communicatie over het project.