Almelo" - Historisch Centrum Overijssel
Almelo" - Historisch Centrum Overijssel
Almelo" - Historisch Centrum Overijssel
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
eens dezelfde namen tegen: Dake, Ernst, Revius, Schimmelpenninck. Deze<br />
kopstukken steunden op een opmerkelijk grote achterban, die sociaal gezien<br />
tot de laagstgeplaatste categorie moet worden gerekend. Speelde economische<br />
afhankelijkheid hierin mee? Het lijkt niet onmogelijk: zoals de jonge graaf<br />
een korps kon samenstellen uit van het Huis afhankelijke boeren, zo konden<br />
de fabrikeurs waarschijnlijk rekenen op de van hen afhankelijke wevers. In<br />
godsdienstig opzicht lijken ook de eveneens achtergestelde rooms-katholieken<br />
zich tot de patriotten bekend te hebben, maar tevens vinden we de door<br />
de gravin beroepen dominee Kantelaar in het patriotse kamp. Over de<br />
numerieke aanhang van de patriotten valt vooralsnog weinig exact te zeggen.<br />
Wanneer het aantalondertekenaars van de rekesten van burgerij en vrouwe<br />
in het begin van 1786 maatgevend is voor de politieke verhoudingen van<br />
dat moment, moet de plaatselijke patriottenaanhang toen op omstreeks 85%<br />
van de Almelose bevolking worden berekend.<br />
De patriottenbeweging lijkt in Almelo eerst in 1783 op gang te komen,<br />
en dat is vergeleken met elders vrij laat. In de loop van 1786 radicaliseerde<br />
de beweging: mensen als de gemeensman Lindeman haakten af, het geweld<br />
nam toe. Ook de houding van de Staten wijzigde zich: in 1785 stond het<br />
college nog achter de Almelose patriotten, maar gaande het jaar 1786<br />
veranderde dat en werd de Almelose kwestie aan de jurisdictie van de drost<br />
van Haaksbergen gelaten. De escalatie van geweld binnen het Twentse<br />
stadje zal aan die veranderde houding niet geheel vreemd zijn geweest.<br />
Opvallend is de rol van Jan Willem Racer. Zou men enkel op de hoogte<br />
zijn van zijn doen en laten in Almelo, dan zou men hem zonder aarzeling<br />
verslijten voor een lakei van het Ancien Régime. De opstelling van deze<br />
<strong>Overijssel</strong>se patriot in de Almelose kwestie heeft veel gekunstelds en lijkt<br />
weinig principieel, zelfs wanneer men zijn optreden beschouwt als puur<br />
beroepsmatig: de gisse advocaat die eenvoudig zijn cliënt verdedigt. En toch<br />
is dat eigenlijk de meest positieve benadering die men hem geven kan: in<br />
de Almelose situatie te spreken van de advocaat Racer, terwijl het elders<br />
de politicus en patriot Racer is die naar buiten treedt.<br />
De gebeurtenissen die zich in Almelo gedurende de jaren 1783 tot en<br />
met 1787 hebben afgespeeld, onderstrepen nog eens hoe sterk lokale factoren<br />
de ontwikkelingen in deze tijd hebben bepaald. Ik heb daarom ook voor<br />
de tegenstanders van de Almelose patriotten de term 'prinsgezinden' vermeden.<br />
Oranje telde in Almelo niet zwaar. Het was vóór of tégen het Huis,<br />
waarvan twee van de meest op de voorgrond tredende representanten, de<br />
jonge graaf en de advocaat Racer, zich beiden patriot noemden.<br />
NOlen<br />
Voor de volledige titelbeschrijving van de in de noten geciteerde werken wordt<br />
verwezen naar de 'Lijst van geraadpleegde gedrukte bronnen en literatuur'.<br />
I. Heppe, 437.<br />
2. Slicher van Bath, Samenleving, 330 noot I, noemt voor 1748 een inwonertal<br />
van 1519.<br />
128