You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>104</strong> <strong>El</strong> <strong>î</strong> <strong>Cod</strong>. <strong>Thcodof</strong> <strong>Tit</strong> i Y-<br />
Scntcnnam die prodtdit, qi'«/ uu,n,ani •""H***" , . „„«• UH vrrrres prò fcriptura<br />
bus ampatatis, in P 0011<br />
tìommUa*cantonevramìatum eft, nihil aliud indi- corpora granfierunnrf >d. l.vn. "»/• < UBr " m .- \<br />
catur i, qnàm chirographàtìa ptcun%^^« fei- rum. Quarto loco Imffictf **rel«hic ««pinw^<br />
licer verbo non* fignificator nouatio aliqùa , vçl denunciationum ambagibtts, qux *PMfJ^l^ffl<br />
transfiifio unir* comraétus in* aliuro» vel etiam aieerum, fingularc habebat, ve auxrtium*<br />
delegano , *erùm in chirographiïcripruram reda- non requireret -, id eft, vt aclionem hanc ,m r^<br />
dio. Quo eodem fenfu getta franjlata in piatici ri à Pretore non oporteret, verum ìplo iure e<br />
monumenta dicuntur/r5 j. inf. "de htreticis. "gt alias peteret : /. ' .inf.de inofteftam: de qua ' m P ct J a "°n.<br />
dicitur in l.$: <strong>Cod</strong>. de non numer. pec. ex precederne aâionis alioquiu fuit W« fupertor. teli o<br />
riWift dtff'ti in çhirooraphiim auàït&M redigi. Item çiationem in.hâc ipfà aAione quandoque Ien<br />
iUiuEjr«6V» ïjifMb-eûhtto in, &c. origiriem ciuciò- Htam,oftcnderc viderai /« 7-B Si i*»fp«'>J i "J'<br />
nisfeu chirograplii figwficant, non rootationçm. Quinta acìio cft ^Tutele I quod I vt plcraqne<br />
Denique his verbis nihil aliud (<strong>î</strong>gnificatur quàm pupillorum fanore'introduétum eft. Sexi<br />
chirographaria pecunia , ex quoeumque tandem, gotior'um ( geftomm fcitfcet ) a6tìo : qur i<br />
çonftaétus , vel tirali genere cauta. .Senfusqde -aft» multa fingnlaria hàbe^ progtet Pio<br />
"adeò hoium verborum non alius cft , quàmlegis videi, fumfltus faftos abfentis gratil. S<br />
}.fup. cum generatira & indefinite aie >exïgmdt co/modica Aufa> curilesi denunriatio«Étn am<br />
demmeiatiom locum non effe, cum "auù ad Uundmm de- gi>us excipiumur ;modtcar I id eft I centum lolur»bitum<br />
euidemi cbirographa eonuenitm. Idqueetiam jiim:fj.mmam non çxcedentes. If Etharcqmdc^<br />
Interprètatiohniclegi fubdita aghofeit : Pro repè-, tmmKAntentiaeft,in argomentodefiro & ant*<br />
tenda, iiiqiiit., dedfo , vnde certa fcriptura fnofirtur. quato Denundationmn J cu : us tamen exeroplu ^<br />
1?anceVvt <strong>î</strong>nterpretatiofubdita dicta- legi, ita ha- in praxin rectè deduci poteft,6e vbtceleritau coar
De Denunciat.& Edi&.Refcripti. ioy<br />
fu fàa% : aduocau harom feptem caufa- bus buim 1. addendi font duo alij fòUfn* i*f. & |<br />
rwoenum-uatione. f Tandem vero fcptem ejjj qtòmqu& 6. ìtf. dei/se f*â tdmìnifln<br />
f ECCLESIASTICA negotïa & aftiones ctlcrïter auiiri, &<br />
definiti à luàtcibut oportere.<br />
I v i Ï. * Impp. HONOR ivs,& Theodof<strong>î</strong>us A A. Iouia" G<br />
pr.p."PoftaIia.<br />
VJECVN^VEforte Ecclcfi*Venerabnlsnegotiafunt*veleflè poterunt<br />
acìiònes, celeri (legum ordine" feruato ) Iudicantum difeeptacionc f<strong>î</strong>nianjturrNecenim<br />
deece , Defenfione loci nominiTque Venerabilis fufccpra^<br />
pubiicadiuftcrctaria''prxftolari.''Dat.vi.Kal.Iul.Raucrjnac,Honorio vm."<br />
& Theodofio 111. A A. coss. [ 400. ] £*£";<br />
INTERPRETA TIO." Ecclef<strong>î</strong>arum ntgotiu->pro reuerentmf/mÛitaliiMefidei^ cPortetfum<br />
*d publient* proto*" frerint ,J<strong>î</strong>**e sltqua djfêttmc finir*. Née debent Defenforts' loci<br />
venh vU* tardh*tt"fujpendi. *<br />
I N O T JE. I<br />
* Abeftb*t Ux1 CUlufi. M€raiaitdu»ol»wBarBaio»hi/Co4.*J7.iof ».i».*ODgcndâv«oiIJi hx.ff.ùtf»<br />
if btntirn. , *g - IL t^ _ '%*" . ^K , . n T •• »<br />
" ÌQ^/M in MSS.nonnullis • Haû» certe nomen varié eiïêreur apud*Vetcrea v.Jroffftgr. Hic 190 ïouius PP. Italix<br />
fuit Tul> Honori"'>o« «uno H09-fi'nul 3c Patriciu<strong>î</strong>. t idem hoc ipfo anno inferibuntur praf ter d-legem 47. d» h*-<br />
\:'f\ reti eh ; lex if-Ó* 10.1/* luitii. Eiufdem meininit Olympiodorusapud Photium : #ofimus ,lib. quodad £«*"«* arifacicj<br />
Sclib.6p.Svi )%$&& SoMrocfluj?/j$y.t;7. quidire/fe 1 quoque ait /Cam PP.Iralia; fuiffe. ,<br />
' Tputrjui irt MS.Séld.<br />
" Ltjcurh erftnet'tnt fermât*. MSSejd»<br />
" De tient ariis ludicum dixi i's fri*.*<br />
" Vel pafliuèj vcl fuppjfenBum qutm.<br />
j '' H« Interpretai io m V.c.habctur Ctun htc in&riptione, \mp.Tbttdcfius dixit *d Epife$pos.<br />
. '• Prel*ufuerJM(ttiHf* in V.O. •<br />
H 1 Dcftrrfore ex :e<br />
<strong>Cod</strong>icis Theodofiafl<strong>î</strong> conditorum mente, qui hand*<br />
crofancla: Ecclefia^nonobitante Pj;incipi$'adnota-P<br />
tioue 1 exeentioni tradi. Hàcpariterlege vtilitati-<br />
bus Ecclefiaram confnltarns ftataic, vt Dcfenfores<br />
EccieHamm à Iadioibns citò expediantur. Secundo<br />
obferuandum eli, Honorium Imp. per hzc tem<br />
ieg. ide > hune in tirulum de denunciation. coniecepora duo in fauorem dèfenfionis cauUrum Se negoij<br />
cauGs npn lenta fori tiorurA Eccleiiaftidbnim eonjtituifle : pàus , quod<br />
pi acpnâ I neqae rem atie'ri ê contjnetur l.fS.inf. de Ep<strong>î</strong>fcopu, putà i vt ex cor-<br />
liris oportAfe: vt de militaf<strong>î</strong>ooialloqDin eaafis feri- ' pore Aduocatorum, deque foro >aDerenfores Ec-<br />
bit Ao^lor Saçyra* i, de felicù*re mUimm. à cle/<strong>î</strong>amm E licerec , qui ludicum vide*<br />
primigenia Hòriairì) Imp. buutfie legù Audtoris fen- licet Secretarli ingrederentur : de quo *d eam<br />
tenr.a',, auffl fojfi: ^gqae enim is hmc ieg. Sel Ieg. piene : pofterius * quod h. Ieg, conftitnitur ;<br />
denaiTciatfonahiantibagâsrcrpcjcit, vcrùrnad qgaT- p putà4vt Defênfores Ecclef<strong>î</strong>arum non diu publicnnque<br />
tandem mfatiohet, moras. 1 aim&atM peï ca Secretarla prxAolentur 3 imo ftatim intro-<br />
Iudicâm frnitfationes I qjJimiSjJDefenrores Eccle- " mittantur , atque adeò quoties eis libuerit } &<br />
f<strong>î</strong>arnm neç»ociâque adeò aclioiiefane Ecclef<strong>î</strong>arum negotia Ecclenaftica popofeerinc , in xa ingre«<br />
differebamur : Quod gencram huiofee Ieg: rati* diantur, (<strong>î</strong>pe vili dilatione :! Iwbeniurque adeò lu-<br />
ottendit I & totos eius cnntexrus arguit »,6c Afodices, negotia Ettelefiafticâ'aftidnéfque celeri digotiernm<br />
appellatio iiigerit ? tandem Se Ù^tnponii iceptatione finùft: *vbi negati* &: « fepafanfofç\<br />
feo Defcnfornm , 8c «£ L tur t quomodo ce jn canone Carthaginienf<strong>î</strong>", de<br />
mentio propalàm oftendit.<br />
quo mox , neciffarùiMfgerere • ÔC ehfiflere ohtepenti*<br />
Vt id clarias*adhuc IJJH W.: diftipgunntur : Polìunrenim elle quidam Eê*<br />
oportet : Primo if»toelefem,partem elle o- doCix ftegotia prxter aéèJones, de quibus apud luriscoiifèitntionisHonorian»,<br />
ad Iouium PP. kat* j difem agere necede fit > vbylennnciationum nul-<br />
li* emiflâr, hoctanno^Ofj. faper NegociiVEccTçlusovuis eft." Vtrumque vero » quod modo dixi,<br />
iiafticis , vnde alrcram adhac fragmenltnm r«per- confttutujx^prnxium ad poilulationem Concili)<br />
€ft,pntà/.47.^f htreti»'. qusr proinde i- C«|rnaf^iien]Ss > quod habitum eft ante b<strong>î</strong>ennirirh<br />
da venit : Nempc d.1,47. inbet ftorterini,, ftartfta •HoUprioV 11. èV pieodollo.11. Colf. Idib. Jun.<br />
adnerfas h*rericos prò ftilitaBrbns Catholica: fa- A.0,407. qua: pòftulauo. continetur canonf 97**<br />
O <strong>Cod</strong>ici*
i o 6 IL CòdTheodoC <strong>Tit</strong> V.<br />
Ctìàifes Africani e fUcuìtetìam, vi peinte, ex rto- tort* Ib hbtofce aifctë Theodofiani conditorimine<br />
prouinci OMNIVU, Leghi perteRtri Vbt- bus alijirH ift feriìurrj j qiùm qdb initio fcrij fìieceni'uu<br />
& Fortunatiamu à gloriofijfimis Impilatori- rat * conititntionis. €, Rmìonem porrò è» /eg.<br />
i«^* 4f dent fucitlmtem DEEEHSOR E s cmjtinmtU non eft quod altìùs, vel vlteriùs repetamus •* quam<br />
fiholafticos > mi in aOn funtvti m munere defenfonù ingérant illa facis, Ecclejt* VENERASI LI s negotitr.<br />
caufaruìh \ m morefacerdotumprouinci* tidtm ipjtqnì êc mox : Ntc enim DECET : pari vtâf. i.47^ inf.<br />
DEFENSioNEM ECCLE6IARVM svscEPERiNT, de htretìcis , qua: A«#VItgi iungenda eft , vtil'uatet<br />
habeant faculiatempro NEGOTII S ECCLESI ARVM, Cdtholici &/àcro/ùniltt Eccle/ù obcendit. f Z,f'mìoyoTi<br />
ES ttccejfiw fl*git*uerit\\ vel ~M obfiflendum tatto tandem huic leg. addita otyeruanda, ibi > £#-_<br />
obrepcmibut yveì ad necefftriafuggei end* , INORE- gnm ordne feruato. Ncmpe , négocia Ecclefìaftica<br />
pi ludicum SECRET ARI A.Vbi vides, quàm appo- :enus celeriter finiri oportet, vttamenLegum<br />
(ite Canoni* ìllìnt verbis refpondeant ANIMT/. erba: ordo ih his feruetur : qui & alias faepè hoc <strong>Cod</strong>ice<br />
qoae feriàs forre edam ad iter atara Patrum Africa- inculcami. Symmachus quoque lib. $. ep.66. quam<br />
norum poftulationem , boc demùrri anno 409. lata fcripfit circa A.D. J57; ad PaterriOrri : Perueflignt<br />
FuénE 'Qi<strong>î</strong>âfié hic iam exemplûm habemus , die» tftnìegum ordine ReSorprnutit/£rarij.<br />
DE DOMICI OÌR E I Q V M<br />
ÊOSCITVR, VEL^iÇONSORTIBVS AB<br />
èo cài denunciatum fuctic, poiìulandis. "<br />
T ì T V*L V S Jt£<br />
III. CÒD.Ivh.XLD^ Confort ibtù ànfdem liltìK<br />
" Reliqua abfunc à Cuiac. edic.<br />
''yCominandis in MSS. nonnalli&<br />
CONSORTII DildiSriampr&firiptumemàConfidntìnoM.<br />
tnueftdm, abolet lultanM Imp)<br />
1.4Imp. IvL 1 A Njtf Aug.Secundo vi.p.V ^Ppjf a&,<br />
XPLOSIS"atque ceiçûisprxfcriptionibus" , quas licigatores fub obceota<br />
confortium , ftudio procrah^ehdle aiTceptationis ^e^p&aTC cònfiic<br />
(ìue vpius fori omncsfint, f<strong>î</strong>iiein^igeriw^pfoti^gGii^ ycrfcncur , h adiupftâ<br />
praifenciâ cofafortfi \el conibriLam j^Agcndi ^fel refponden^ iatf<br />
ëa&tibijs liceriti'a pro parce" païadatûr : Et, a'mpucata 1 Con(licufi*oc Coli'<br />
{laftt<strong>î</strong>ri<strong>î</strong>f ^ittul" tt^d ^qu± fuper ^»/erwàf*proiçi\jrgata eflSf , qtoaniwn<br />
percincc ad huiufraócli difceptaciooes, cura ôrrr<strong>î</strong>ii firmicatc fcruccur, t intcrruptis artificioils<br />
ob(laculis')poffideh£um aftutia comprimatur." l^acpi<br />
nochios" Mâtïxert<strong>î</strong>nOj& Neuitta en9s. [36».}'<br />
•, ÏNTERPRET ATio.Remotù obïe^ftombm^uïbtti conforta fe nd rejpondenduminuiccm exe»faêwt",<br />
vt.'Jfr non in vha proumda ,4/eljkb vno dittiate ovines ejfenb% dum prtfentiam Jum<br />
non jtmuleffc caufttrttur, répètent es vtdeèantâr <strong>î</strong>kk :." vnde\diUtionem h Ane remouentes,<br />
quant PÂtrnm noHer ConFUritinus conforti bua in hue parte prdÊitertt •> tubemtu fecundum A<br />
tiqui iuris or dinem y qnicunque pulfmtut" fuerit, prò fu A parte , vel per fona refpondeat, fri*<br />
aiuti ut fub box oeeafìom répètent cm différât Ole qui pojfidet.<br />
N O T £<br />
1* BtlCed-liul.itconfortiliwciufdemlitìs. Iungenda TdòbuiefUluìtt.(Sf.di<strong>Tit</strong>turitniVtB tYlfoteeodemdie(<br />
- & Couple darà, cefi Inftriptio yaciet.<br />
'' Snmàni PP. Gricntis fub Iuliano.y.Pf#yi/>of r.<br />
' Sic Auguftinus,qùcm profecartj ti t^rfnf.tU.prBX.expUfa^jil^iàairffii Et Symmachttl iii.lOJf.P'Q'ititi»<br />
Çojtfluntiniknm. lefis exflofttjì.<br />
" Pr.tfcripriorùs font exceptiones, de guo iam ad l.juoilens ,/HfJt iìlterfii re/ci<br />
' Vide A/.;t.<br />
* •" N«, proMn: vcl ftootintn nin : •, Jl^f ^^ *<br />
"Suâfcil<strong>î</strong>cet.<br />
* Sequenci a omnia rAUit TribaTaiflitui, ëtfi fupcrjdfii io <strong>Cod</strong>icem fumo ciafis&deric : de eòi ni cauta, mox.<br />
*^Ç»nft*aUni M.lex hxc n\ifpì|rn!occorric.<br />
* Sic tuiOia eun vooat /. 3 iif,i$ contrnb
I De dominio rei qua? pofcitur,&c. i o 7<br />
•* Antiamim patiterìusrcuocarlulijinus dd j.quoda ContaminoM paritcrabrogacum fuetai ,de quomor. '•" _<br />
" Al tffritnmtur. Sci illud rciftiur.<br />
"IV An.Reg. •<br />
| " Ii/jianus Antiochi* hoc tempore confò tutus crac, vide Chranol.<br />
J E bil»t*b*nt. An.I'uc.<br />
COMMENTARIVl<br />
JjS?jÌjj O v s o R T i i prarfcriprionem dilutoiiam,<br />
IJl^'Conirantini M. conftitutione i»<br />
abrogat ha- l. Ialianos In?p. A.D. 561. Proferì- I<br />
ptionem ) inquam.dilatoriam feu moratoriam, qufe<br />
jam continuo online quinta hoc libro proponitur:<br />
Pri ma fcilicet foie Incompetenrias ! tit. j I Secunda> ;<br />
Propria;a , MM.Tertr4,flon impetrata; aâio- |<br />
pai //r,j. Quarta , dennneiationis non (a.ù.x, lit.4.<br />
Quintahœc igm eft-exceptio I Conforti} videi, quam<br />
hilianus %/rc /,» an tiquât : quam Conftantinus M.<br />
inuexerat : de quo porte?. Atque hic qaidem nel<br />
xus ert iw'fa /. vnx & lituli cu m fuperionù. cum in<br />
<strong>Cod</strong>ice Iuftin.lìet in cenfu titulorumcwHm/uH ditti*<br />
dune S famiia tteifiunde.Confòrt e* funt, participes<br />
qnibus res in iudicium « commanis eft, quo<br />
que tiralo prò indiuifo : qui Gracis, ac ra *Ì<br />
j£lchyli interpreti » oitJtKoi dicuntur, feu quibas<br />
patri moniurn commune eft « eoy*\ipoi Gloflìs. Sio><br />
fratresdicuntur confortes ciufdem litis, l.jx.§.vlt.<br />
w. de excnfaiionib : Denique confòrto frmc , curii de<br />
iudicio agirai' ! qui /ìimiìcaudem litem mouent,<br />
vel monere poiìiint agendo", vel excipiendo , de<br />
quo vide ad hue, qua* noto adl.vn. ìnf. w.<br />
lib.io Se ad l. dudum ,inf. de centrdh. vmpt. *£rgo<br />
antiquo iure , quod in Digeftis hodie fupereft , fi<br />
vni comartium collibuilTet, poterat is line 1tare<br />
cct^comfn prò parte fui esperiti : Se vjèiffim<br />
spns tx cdhforribus conuentus pto parte (uâ dp<br />
fende re fefe cogebarur, licetetiam cum òmnibus<br />
iaro lis concertata faiffet: f nm idcitço 44.rn.de ludi.<br />
tiù i llgaee confors litis prò parte fuâ debitorem<br />
bsreditarinm conuenjre poterat : ffipetiàr fi afe<br />
iudkiu : Item. vnos ex pupillis à pubuerac,<br />
npn e xfpecìata confortimi) fuorum pu ber ta te<br />
ti conuenire poterat » /. tutor* 0, §. hi<br />
"». de a tutor. ra cerni tur in fp. I. fi<br />
paritcr 5. ir. deliberili confiti Firmicus certe quoque<br />
fnb Conrtantini extremis, lib.p Ètifotln e.a.. ptt$j.<br />
Còm itiomnibuscaufisipfit fyueptiaprefer*MHrt*
io8 li<strong>Cod</strong>TheodoC <strong>Tit</strong>.V I.<br />
don ius ApoUinaris igitor agnouit prefiriptimiem<br />
coniarti] iure creditoribus obiici : Contra I lex narc<br />
ftantini, eiufqne conftitntionis mentio fit » reno*,<br />
calfo: (tue quia pripris fententia per fé perfetta ef-<br />
Iuliani à Papiano probata fuit t<strong>î</strong>t.vtt. RefpmJirHm» fet : fme quia Iunani adnerfus Conftantinum M*<br />
faluis Icilicec a&ionibns Se exceptionibus fois, animi indicium hoc > fie vcftigium {nppreflùm vo»<br />
cjuem fcriptoiem feu Inrifconfultum fub Regibus luit : Confiantinum M. inquam :nam de hoc lez<br />
Francorum Burgundi* imperantibus vixifie, alibi harc accipienda ed, càm patruum eomvocet : pa<br />
g)<br />
ter quippe Iuliani Conftantini M. frater erat, no*<br />
f Ratiomm porro huius prsfcriptionis Confor mine Conftantius fergo Condantinus M. patruus<br />
ti} iure explofe nane admitto, quod non debeat aU eius > quomodô hic eum vocat > & rurfnm /. $. inf.<br />
tenus collusone vel incrtiialterius ius corrompi, de comrab' empi, vbi alteram eiufdem oJy<br />
yt éleganter ait, (reftitutis in hune modum verbis) nem abrogar. Vt proinde erratum fit M ornaci j nui<br />
Gains in /. (ipurner $.*. de liberali caufn : tùm quia peri feriptoris , qui de Conftantino Innioré id ac-<br />
prxfemium ius difeerni & zftimari poteft I vt Paêepit 9 ( qui Iunani patruelis fuie 1 non patruus) I<br />
pinianus /. lion ideirco 44. *.dt indiciû > loqnitur:&: arque adeò fomnia nefcio,qua: (ibi fingït de Con<br />
retro abfenti ius fuum illxfum feruari.<br />
ftantino Iun. confortés impatiente. De Iuliani alio-<br />
5 Csterum notandum , Tribonianum priore quin in Conftantinnm» eiufque res, geltaque» ani*<br />
htùfu l. parte retenti» pofteriorern ,in quà Con- mt> ! plura alibi.<br />
DE TEMPORVM CVRS Vf; j<br />
ET REPARATIO N-Ì B V S<br />
denuntiatipnutn. "<br />
T I T V L V S VI.<br />
Abefl: Se hic ùtultts à <strong>Cod</strong>ice Iuftinianeê, propter | viddicet<br />
(ublatas.<br />
De Reparaci o ni bus appellarioaum eft lib. n. /<strong>î</strong>{. 31. quem cum hoc<br />
omnmò contendi feu con ferri oporcet : eft enim omnino firnilis.<br />
Multa vero huius Réparationis mentio apud Syrnmachum, qui<br />
6c Nouâtionem vocat, lib.io.ep.^, quo modo ÔC l.vlt.h.t. Tempore<br />
renoudrt dicuntur.<br />
P A R A T I T L O N .<br />
EMPORIS, (certi feil.) curfum >nam ita vocatur Ruùr.fjr l.^.^..h.t. poft<br />
lit , vel editionem Refcripti faclam , ad litem ipfaflA<br />
conteftandam vtrique parti conceflam fui (Te I paratitlon fit. 4. docuit*<br />
quo Le et o rem remitto. Huius rei effe&us crat, vt.fi alterutra pars itr<br />
tra illum litis terminum 4/.4.&.S. rationcs Tuas non exprefliflet, vel alfe*<br />
gationes fuas non pnopofuiflec, temporis prxfcriptione lubmouerctur:<br />
quod dice'batur , Uffum tempori*incurrijfe ; l. lè-fooc fit.fêta negouum ipl temporibus<br />
exemptum fuiffe : l.i.hoe ttt. vnde àc cauf& /4jp/W, Symmachd ] lib.\o.ep.^. | Et quandoché<br />
tamen indulgentiâ Principis redintegratio praeftabatur ?l:\>.h. t. curfus. temporis<br />
reparabatur, /.3. vnde Rcparationes denunciationura, Rubr. h. t. tempora renouaban-<br />
W$_» li vit. hait, putà^fi neceffitate, ycl cafu aliquo id accidiflet i /. 1. h.t. vaiI alter 5<br />
litigatoribus in litedefunAus fuïffet il.i.h.t. Nonociam,ilcognitorisnegligenti^feudelldiâ<br />
diesexiiflet, cura litigator fepius earn intcrpcllaffet : hoc enim calu non tempora<br />
reparabantur, verùm Index lite m iuam faciebat : /.1. hoctit. Reparato porrò e S<br />
tra quatuor meqfcs iudicantis arbitrium , non vlc-ta, littgatorrbus prarberi o{>ortebat'. ^c<br />
vc poft fecundum hune lapfum,nulliamplius rtparaàpni locus cffctJJ. 1 .h.t.<br />
| ITEM^
De tempor, curfu & reparat.&c. 109<br />
I ITÉRÂT ofeu Bisincademcaujk réparât ionem peti, e<br />
concedi nonpojfe.<br />
I i• M ImpConftantJnusAug.Iuliano // v.c.Pr«ndiTarraconen£'"<br />
VMfemclncgotium"vcl neceflïrate, vel cafu , temporibus facrit exemptûtn<br />
y ac polka per indulgentiam" Clementiasnoftra: redintegratib praftetur,<br />
intra quatuor" menfes Iudicantis arbitrium I non vlceiius*, licigaroribus<br />
prarberi"oportec, etiamfi per obrepcioncm aliquid à nobis iterata' lupplicatione<br />
rnerucrit/'Dat.Pridie Non.Maij » Vienna:", Sabino" &C Rufino c o s s.f jieï.j l I<br />
INTERPRET À\ 1 o. Quando ali qua eau/"a ,necejjìtate intercedente wel ca/u , f rot<br />
t o ' temput excefferit, ejr principali beneficio eam littgator menerei reparare , nò» amplini<br />
ad defini end um negotiurn Indices, quàm quatuor menfes litigatoribus prasJent. Jguiiux<br />
exa&is t etiamfi aliud Qominorum beneficio obtinuerint, nullatenut audiantur.<br />
H N O T /E. I<br />
:fl * Abeft hac lex à Cedenti, propcer Denunciar ionei Cubia ras ,
irò lI.<strong>Cod</strong>.TheodoC<strong>Tit</strong>VI.<br />
dia cum bofie intercédât : nom quidborum faut vnum<br />
éndici arbiiróue reóze, eo die diftenfw efio : caio , (Ulta<br />
Egritudine iudicis, /.r. inf. de réparât.. appellai.<br />
aut occupacione » /.4. eed. ut. Adde, & fi Ittdex<br />
fuccciïbrem acccpit, feu faccelfor adueniens cognite<br />
prxmiffo ihterdièto poteftate priuxùit , vt<br />
apud Symmachum ditto loco : Vbi quxri poteft,<br />
quid Cizprsmìffò Interdicci Putet quis tnorerri illum<br />
fignincari » quo fucceiïpr notum faciebat aduentum<br />
fuom deccllbri > Oc quidem poteftatc :o,<br />
ne in officio pergeret : Cui adfine ed, quod Se j<br />
exteroquin olim Prouincix Rettor EdiUum de<br />
aduentofuodecefforifno m , fignificabâtque<br />
qua die fines prouincix effet ingteflt : f. |<br />
obferm. 4. \ d* »ff. Pncnful. alioquin<br />
ili aducntU foccellbrisins dicebat , /. meminiffe io. ;<br />
*. eod. »ù. Vcrùm , malim ego id interpreta ri de<br />
Imperatoris literis 1 & interdi qua: in alte<br />
càtionemfueritadducila*,de tuis facuìcatibns farciatur." Dar. t'M 1 1". Kal.<br />
Noucmb."Sirmio, ContaminoAug.v.&LicinioC«C 1 [319.] I<br />
I N T E R P R E T A T I o.lsi repetentem ludex per ncgligentiam vfque eh difiulcrit -, vt<br />
caufam fuom tranfuBi legìtimis temporibus perdat , omnia quacunque in illius iudicto f|<br />
potuit vmdkftre> ei de iffius Iudicis faculimibus , habita djlinmtione, reddantur. ' I<br />
N O T JE.<br />
* Lex z.Ctd liiffi.dt piena lu Al cu qui tutti indietmit, hinc defoimataelt. Mernotat aurem cani .Gaia lquc confiimat<br />
Valentiriiansis. / vft.infrà defecando lapfu> fc. • 1 SÈA<br />
" Ctrfif* Prasfijem nota. Male bitin An.Put»T Sirmioi<br />
Crilpo 11.8t Conftancino x 1. c.c o s s. [ \ 11.] H<br />
IN T ER.BR ETg?i 1 o. Sivnmexittigatoribui yfiuep, %fiutfeùtoU<br />
iutr*
^f^Kt/t tempbr. curfu & fëparat&cj| i1i<br />
NOTi.<br />
* Abeti 8e hét hx à Cerf f*/f. causa fam fepiùs indicata, lohgenda vero fauk eft /ex vn. inf.fi f indenti affili, mort<br />
ueruenerh. Concordat tandem huit ligi, lex roxima 4.<br />
ge. PF. •".(•uomodoeriam Jiabent MSS.nonniilli.-neque enim in veteri Nbtitia Prarfcdtorum VlW* hocaono jtt.Baf-<br />
. fus PF V.memorjrur, vccùm Vilciius Miximus : idiimcine etrot admiffai J.l.vn-fifmdintt mffiUst. fr l.yàsmolificis:/.<br />
1. d*leg'ttïm.htr<br />
' Aketutro, /Foc pulfatus, (Tue peticor i( fie, vt ïotei'p"rés rectè.<br />
t Lega de reparando curfu tempori*, alternerò ex licigatoribus in lice defunfto ,iam dudùm larz ànce A.D.jxi.<br />
' M.ÇS.nounuHi XVI. "Prtftriptûmqut. Ita 8c teûi in Cuiacij edir.<br />
C O MM E<br />
NTARIVS. P<br />
JTORTVO alterutro ex licigatoribus, curfuiri<br />
qui propojitam L egibus tjmftionemprimus e'kcëperott<br />
fed etiom sv ce ESSO R E M einsfinemfecijfe vinendij<br />
Adhocprmiffo tfitteti o [ id eft , rccicacio feu<br />
textes Legis & fanctionis : y. qua: dixi ad l.vn.fnp.<br />
de refponfes Prudentum. ] Veluti probatur indiciit*<br />
F N o vA11 o N B M tantum petitoris htridi effe decretata.<br />
Qnod verbe guident ajferturn, fedfan&ianibm non frobatum<br />
I contraria Legis récitât ione comprejfum eft. Se -<br />
cutut igitnr fetta manìfefta, & nullù Principum va~<br />
cuoia refponfiSi cfcjjme procejfum negotij indicata ; cutn<br />
li/ alteri denunciata,allant perfonam temporibus etcà'Slis<br />
tenere nonpojfet. "tune oblato pronocationis et'tam N ov<br />
A T 1 o N 1 s libeUit 3 fufpenfa fententia : Guitti meri-'<br />
tûm Perennità! veflrajetlu$cftù oc réfutât oriis coha-i<br />
rtmibiu,xfiimabtt. Ego in referendo prolixtu effe non<br />
debui, cumpene in ipjb affiori 14m veftibulo repu I/o le*<br />
gìbus confà cmfliterit. Vbi •vides , quàvn omnia*<br />
egregie euro hoc leg. conueniant : Tic ve qood dé<br />
contrarile Legis recicatione memoiat Syhunachus<br />
« qui apud Fé oitenfum ait » vcriufque lirigacoris<br />
ha-redibus cemporum curfurn rèjpararì oportere<br />
> de bac ip/à forte lege rioftra, Se d.l. wi.fi'<br />
pend, appetì, accipiendum ut v vel de alia limili,<br />
' Namdilette in vtraaue Lege dicicur AtriRo [ ideSi,»<br />
alcerutro J ex Litigatoribui in lite defmilo. Eclex<br />
proxìmn 4. inf. quœ Conlrancinm Auctorcm<br />
1 Èajset» id ipfum quoque in cheli f>onh}Sfaius\fifK+<br />
CANiiVM inquic onte litis terniìnum vltimnm dient<br />
tbierit, Scc. etfi legis iilïus' hVpothefis verfé-<br />
1 tur proprie in petitore qui deceflìflKi vt oftenrdujat<br />
illa j haiamen vtea re* non lattat J*oSsi DEN-"<br />
TE4C : Cunifrtiodi^brcè hypothetica conftitntiónénitebantor<br />
iQi apud Symoiacharn, qui pVtJtoriV<br />
tantum hxtedi nouationem decrecam effe , deceïniqne<br />
poflè contendebant. Quo exemplo ia'fn lei»<br />
re ponymus, qìianrurn interhr hypotheticas con-<br />
Çitutiones ita expendere , ve ne ideò adalios cauis<br />
& perfonas eadem ^qultate nixas § non extendi<br />
eas poife arbitremur.<br />
1<br />
Jftemporis reparandun<strong>î</strong> éRe feu renouandam<br />
lucceflbrioiis ( ve reâc Interpres ) veteribus iam<br />
legibus iamdtidûm lacis (qwe quidem alibi non 00<br />
currant ) definitum ait Conltantinus M. hocleg.<br />
quod&/./v0«/m«rìrrnatur,Con(tantij fcilicet Jilij<br />
çius j conftitutionc Hoc inquam ita memorar<br />
hoc l. Conitanqnus > quz pars elt prolixioris Çdnlcancinianex<br />
Cnnltiracionis I vnde delumptvtfu:<br />
quoque lex vn. inf. fi pendente apptllktione mers imer"-'<br />
uenent | qux proinde liuic coa/Iànda*ilrehit«vbi<br />
et iam idem ira ftatuicur 1 porrieicuraue ad indi—<br />
cium Secunda? in/laficijr. ffl In'^iitmnoili porrò<br />
reparatione integros quatuor menfes innouari, nouique<br />
rempòra prorivs pçofogaei oportere I defliiit<br />
Conftamiuus ea tpfii l. vn. ( paricer vrdefinierat<br />
iam Ai. fup. vbi de eo dicara pleniùs. f Carterum<br />
aie lex diferec , Attico ex litigatofibm in lite,<br />
defitnflo : paricer vt tot idem verbis, d.l. vn. fi pend,<br />
appell. qax hnic coniunçenda«ft : Nempe obeinec<br />
luec lex oc in peti core leu adtore, 8c In pò/Tenore<br />
feó reo : pura , ve morrdb hoc liei ilio I (ucceirorì»<br />
bus ejn& tcìnpora reparencur : qttod' etistm Incerfresbìc<br />
reccè notauit^/pw^jwiinqoic tfìneffètif]<br />
ter. Et de éo cameh- poftea apud Symmachum.<br />
KV. mb Va^rimano Ion. dubitacuin A.O« 384.<br />
vekfSfea iJratio libtio. H<br />
opi4tì< fl°# ^ huins legis afgumentum omninò<br />
pe*rtinetl Theadorm, intuft « m-VroteEtore ab An- •<br />
ninno e re Jud procuraior crtatm , ipmprì'-'<br />
dem i Mane emendotifftme Viro Cuprapo* ( oh *<br />
£upraxip ) vrbknistribunolibta prafidente > glauianumquedam<br />
DENVNCMTA tITEptdfainrjèddiem<br />
legitimum CAVS/C IAPSVS exceffit : Longo ìnt^<br />
uallo petit? 4 me reparatieteunpa>lesadnecejfaribm<br />
contrajtì/ftt examen ipofl mnttas allegotìonts » OHM iês\<br />
die io vt inttaltdas refpuewu > ma tio eft,
11 à I l.<strong>Cod</strong>. <strong>Thcodof</strong> <strong>Tit</strong>. VI. & VIL ^<br />
INTERPRETAT 10. Si guis de litïgtetoribm uh hue luce difcejfcrit, huredi eius non<br />
ex die qua iUe defunti efi ,fed ex quo h ire dit ut em /teeeperut, attionts temperi, 000 ori<br />
adlïtemconfUtutafuerant,renouentur : itatamen, vtfraus tempori, ex quo res efi peffïjf*,<br />
nonfiat yfed feiat je rem tenere, qui petitur. £*od fi hares in mnùfit mimrthut %\<br />
tus, tutori vel curatori ex eo tempttrafupputentftr, ex qttofro minore firm/m perfonam defenfionù<br />
accepit, & rem tentât, i .<br />
I N O T JE. 1<br />
* Abeft 8t bat late à c<br />
teftandam > computandi fine : Enirauetb Conftantius<br />
h*c l. indicar » anteriore qnadara conftìtutione<br />
fua > cuius nuli ibi praetereS mentio exftat, à fé ita |<br />
definitum » vt hzreoi tempus computaretur ftatim<br />
à morte Ucigatoris. Vetùm id ab eodem nunc imrnutatut<br />
» Cub hac diftinCtione > netnpe ita définit:<br />
Si hsres légitimas statis fit > tempora computari I<br />
oportere à die perita: ab eo honorum podeuionis»<br />
vel adiue hxrediratis : fi vero minor fit, ex eo die,<br />
quo Tutor vel Curator tutelam vel enram fufeepit.<br />
Quod alioqnin extra hune denuncìatiònum vfum><br />
Se aliàs obtirietj putà vt tempora^hajredi non computentur.nifi<br />
à die aditac hxreditatis , vel honorum<br />
pc : minoribus vero, nonnifi à die Tucelz<br />
vel curas.<br />
f Czterùm * quia videbat Conftantm^fraudem<br />
fieri poflè huic noua: conftitutioni fux.tùm à<br />
COMMENTARIVS. H<br />
parte impetrantis ; tnnȈ pxtt adtter&fij : ab ilio,<br />
du m impecratam teparationem aducr Cario porlellbri<br />
non 4 ftatim denunciar : ab ilio * dùm fefetne, ex<br />
repaiatione conueniacur > fubtrahicideòhzc H<br />
die, qus Inter près non meellexit} /M tanteiÊ \<br />
L res non lateat pofftdcntcm '. nets danrnum ai» fraaÀem<br />
tempori foeUtperteàtator, vel potius retmtdteï S jft<br />
ertim hic reponam, id eft» dSffideh^ yrnodò idj<br />
feu poffeflbr. Eodem fenm rtten\yuorin4+.}iiàfi I<br />
•dhde vi : /.8. de Cenfiterib. [.VH^entibouiesef. M>0V<br />
riani Nouel. de bonis vacan. Ennod. tfat. ep.-jip. i f.<br />
Caffiod. i. var.%. & xx. lib.x.gp. i o.Similis vero<br />
Separata: appellatlbnis ratio : vbï gemma fraul hall<br />
quoque adm itti pote II. Ad priorem p^u<br />
^..5.6.%. inf. df repofun ufpe^M. vbi^ariter fubetur<br />
Lis qui jeparatkmem agpellaàojiis iiiipetxaiiit I B<br />
aduerfarn natiiïam Mi^fl^rtreTincraidem Itmpus*<br />
feu denunciare fine^ldilatlone : Ad poftviorem I<br />
lex p. eod: tih^derepar. «paebUu.Wi^Et iit p<br />
re) gtntrivHs fermum ï<br />
Jm dtdimut t tjaiftjf nan~contutijavitUr »%eX S<br />
tiohe fubdttxerint : Itimque bxjblt. mf.ttJL<br />
tit.<br />
?i rfis^^^^^^^^rfr^s^^-^^<br />
m<br />
DE DI LATIONIBVS.<br />
T 1 T. V L V S V!L 9<br />
III. COD.4VST.XLj<br />
V^J! ARATITLON.<br />
iL&T.ioNEjg,£**&?. dri.i.x. 3.4.quas Induritalatcrorts vocztuddJ.t.%4-<br />
I interdum poft denuDGiatiònem vfcl èditi faâ^m, ( de hoc eDifB^ibiio*<br />
nuri^gcocrC proprie hoc cituloagitur) reo, feu ci qui m iudicium vocabacur,<br />
^.•^n^^M. i .çr t.causa cogn.itâ, feû causa adferctt/.a. il hoc commoditacis ratio poftulacet,/.<br />
3. petenti,/. z. 3. pullulanti ,d. I. %. dabantur , tribuebantur I dercrebantur :ac<br />
nominatim
De Dilationibus.<br />
i n<br />
nominatim fi ad extraordinarium Iudfcem Refcripto caufa vocarctur./si.A./. non etiam/<br />
acïor» » feà pcticori, d. I.1. ejr n putà ad probanda precura mendacia , vel ad profercndaaïïquainftrumencafeu<br />
certes,/.r. adrcquirendasprobationes,/.z. Hinc dilationum<br />
fufFragia, & dilationum mora;, /. 2. Varias porrò fècundum moderaraen locorum di-<br />
/ationes dabantur : Tranfmarinas cerrè , noue m mcnfium /patio includi opotteba't,<br />
| Ivlt. De Dilationibus in caufa criminali, y. /. x. inf.vt intra annam. De dilationibus ex<br />
confênfu, efktit. infra }$,lib.i i-Dc dilationibus (qua; iam alia dilationumfpecics e fi)<br />
lin eau fis tribucorum» ne refcripto quldemccoicedendis,/. 6. de din, refer. /.4. de e£atfionib.<br />
'€ : apud Eufebium , Uh. io, e.6. cuius ;c verbafont:<br />
l.A,.\.fup, de de/urne, vel ed. refer. agitar Se /.7. ìnf. E«« ve<br />
reo (èu acenfato qui e loiìginquo accienduse jo.<br />
dterumlaxamentnmtrib'.tatur, ad componendosi<br />
maftos pénates fuos,& ordinandam domum marni<br />
non etiam accufatori:/, j .& I.vh.iuf.de exhìb. reìt.<br />
f Extruordinavium porrò Iudicem in fpecje hur I<br />
iw Icg. raifTepoto Rationalem^ qaomodo & in jp.<br />
I. iì. inf. de MppetUtiomb : Ita enim cenfeo, Prfum,<br />
Tom. I.<br />
7 » 1? «'«t Ì7rap%ittt m Ti c xj<br />
lit N«(We/)«e «J tic Mewtrrmfut p» W -$cf UWKp8i<br />
T cVS-eeWi» X) «J/ÛITU nfc /ctt^oMKiìf $pHo*eietç eie<br />
t&tiiKti&ifrtfsf, o7n%op*yii&loiïd\ n, tJbna yfifi.uevn etejs<br />
OTPÏÔN #• J&nuiitmv Ket&ó\ix.ov •? A9e***< > Ò<br />
a.ira.etSpi.ìi*** 9favnen. Ea lcilicet epiftola Conltanctnus<br />
notam facit i fefe Vrfo Viro Claridtmo Rutionali<br />
Africa: in mandatis dediffè , ve ccrtam pecania;<br />
quanritatem Cxciliano Epifcopo adnumeraret.Ad<br />
eundem Vrfum eft&lex $.<strong>Cod</strong>.vbic*uptfifcoles<br />
: qua; fie habet :<br />
Imp. Conflantinus A.ad VRSVM.<br />
Adfifcutn pertinentes caufits RATION A LIS<br />
décidât, omnibus concujjtonib/et prohibentdû.<br />
Dat.Non.Feb. Conftantino Felici ano ejr<br />
<strong>Tit</strong>iano Coff. vbi referibo , Cottfiantino &<br />
Licinio Tertio Coff.<br />
P. ' p Quaie
ii4 lI.<strong>Cod</strong>.Theo-doC<strong>Tit</strong>.VII. |<br />
Quare kl inferiptione kmm httpottenium ftie* Vicari» per Africain incommoda valetudine tene*<br />
rit ad Merton vi. Llarium : id eft , Virant C lariilì- retur, 6c fie paróbns eius fungecetur : vt teftatiu<br />
mu : qtiomodo & idem error non (fenici hoc Cedue Confondili M. epiftola ad Probianum F toc. Afri* I<br />
admilfiis; vt iampra-monui/ïrp-. Poffit|amen ali- M» apud Augxiftimun. ep.6%. fane tempora con*<br />
coi viderì > teponendum in infetip ad Verutn gruunt • nana &XY. Kal. Martias in cauta ili» |<br />
Vi vtita harc lex icferatur ad id quod j£lia- y<strong>El</strong>ianum pronunciali e teftatut Auguftinus , pefi<br />
vai Troconfol Àfrica: extra ordinem canfam Feti-. collât, e.j 3. & ep. 151. verùm priori fencentise pócis<br />
Apcu agit ani diiadicandam fufceptt > cum Vertis tiùs adhttrcndatn cenfeo.<br />
% ' TERMINANDO Ivbicio prafinitum tempus dilations ai |<br />
Attore petit a prorogavi non pajfe : À reo, poffè.<br />
• 11.* Idem A. ad lulianum i?.v." I<br />
ETENDE in>imegrum.rèftjtutionis temporibus, ( vtiam''conftitutumf<br />
ed,) obferuatis, fi dilati© ab Attore pctatur, qua: intra mctas Lege compre-<br />
^enfas" valet arctari, eandem.quocuoque" fece, caufis cognitis tribut<br />
oportebit : Sin vero eiufmodi poftulantur curricula, quac intra fpatium Lege"<br />
receptum angullari nequeunt (cjuippe fi in confi nio legitimi temporis &<br />
cius terminus prorògabunt ) dilationem petkorihdenegari conuenìet : m eim enin^<br />
trio fuefat, fktte ìnferre litigium > ehm putita dilàtionù mord fuperltite" (putto poffet includi.<br />
Î Qjèòd fi defénfio Pojfidentium" dilationis hiffragia poftulauerit", eandem , adfcrtâ"<br />
cauta, citra obftaculum temporis,deferri" fancimus : quia nequaquamJìeterat ia ipfim<br />
poteftate, quando litigio pulfaretùr". Dari igitur débet, etfi impetrata dimenio Cele<br />
vltja Coofftitutiotìis''regùlam" proférât. Qua dilationc, fi à poffelTbrc" impetratur,<br />
edam A&or itrcequirendis probationibus vti minimeprohibetur". Datoci t1 i,Kalèi|<br />
Aug.Prop.Romae' ,Cònftantino Caef.v.& Maximo e o s s. [ 317.]<br />
INTERPRÉTÂT IO. Lieet quatuor" menfibus coniti tutum fit, vt petentibtu fn m<br />
qùrenda omni refi induci s toncedantur ; Vnde fi ittudfpattum requiratur quod inialtum<br />
efi ,id e fi, quod quatuor menfes non pofiìt excedere, pr&Bari conuènit. Si vero talespetàntur<br />
induci*, qu&ìemput lege conjlitutum excédant » petetori débet dilatie negari, qui»<br />
/ciré debuit aciionem fùam conflit uto tempore finiendàm. JHuod fi ille fpatium, qui rem pofiidetyfortaffe<br />
petierit t dari fine mora temporis qtiod fetentibtu datun%ejt omnino débet: qui*<br />
feire non potuit, quando ab aduerfario prouocarej/tr ad caufam, ejr ideo poffeffor fpàtitini , vt<br />
tefportderepofftìtììaccipi0i< Petitor etiamfuis parti neceffariapotertiprouiderè. I j<br />
N O T A.<br />
~ * L*x i.Cad.Iufl.di temporibus in ìniegriim njtitut. Hxe tue abcfl à CW.Tr/. fola etos Intetptctatìo extat io Ctd* g| l<br />
'^lulimits hic plcnioce nomine Aliicìusliilianus fub CotidantinoM.P.V.fuitab Uìbus Nouemb A.U.|'ttf.*d 7*M-Sep^B H|<br />
tcrab. anni 519. vt certa tut vetus Notida Prasfeftorum vtbù Symmachi in bunc quoque epigramma ejeflat. Eidériri<br />
infcfibitai/tjr 1 \-i* appellation. $• l*x t-rfe Prttoribui.viAc Profeptgr.<br />
"• Ft ìam conflitutitm eft, Kcc abfunt a <strong>Cod</strong>.Iuft.velatcempotar'uu<br />
Conuiturio base qurenam ><br />
Ltg$comprebenf<br />
^M Acluocato ctiam ,&hxtede Aftotis. • '«via<br />
, C«f«( h«c vox edam omiffa CedJtftin.'<br />
It Super/lei , fpatium ptoreliquo quod fu£CttfU.<br />
$RM", <strong>Cod</strong>.IUlt<br />
l(Suffragiiim, C.lnft.<br />
L'£Dif,rrj. God.Iuft. mal*.<br />
^ De tulfinài voce iam fipè. v.Gleffi '• '"\<br />
tl Wmenji» feilieet tewpotis, idert,dilatio.<br />
* •- « Tempori* définitionem - ita <strong>Cod</strong>-Inrt. |<br />
Rifui* conftitutionis ,'idcrt ,definitio » quffmbdo Tfibon<<br />
A reo. <strong>Cod</strong>klurt.vc ka gcneralìor bac le* effet.<br />
' Frebibebitur, <strong>Cod</strong>Juft.<br />
M-Hinc quoque patet, Inlianum P.V.cni h*c lex infcrìbin», Prxftftum vibis Rome filine.<br />
Repone : Lieét itnffìtutùm Jit, vt petentibus qumtuor memjiutt, Sic, 1<br />
• COMME NTARIVS.<br />
MiwVen; t« Vemadraodùm Inchoand* adHoni , ac nomi- matatnm , l.i. in/, de integri refit » ) lerwri<br />
Ses? Pnatim natii<br />
petendz in integrum reftitutioni » cer- inbet éw /. òbiter Conitanrinos M ita & tenlpo»<br />
ta tempora legibos prxftirata , pota annnm vdlem qaoqne TEKMI M AND JE exequendxqoe aâionu<br />
( q&od ab iplomet Conftantino M. biennio poft pracftitnu vt abfenentur , nétte temere dUarioni-
De Jilâtionibus.<br />
bas pi > hâc eadem conftitudone pleniffinie<br />
cuaendum credidjt : ne alioqtiin I quod f uftiniannsd&it,<br />
lite?fiant pene immortales, Se vite<br />
hominum modum excédant. Quodnam autem le- '<br />
girimum iftud tcmpns terminandis eau fi s ciuilibus<br />
Conftandni M; <strong>î</strong>><br />
fèu Icge receprum fnent» qnxnam fpatia > qua; j<br />
mer.r I qni termini, qu» nanvdenique jlla conili-<br />
S regola fiierit, haudadeò liquidò défiiiiri |<br />
poteft : ctfi legidmi alioquin temporis mentio fìat,<br />
\thj<strong>î</strong>index j x.nr. de ludici v » & l.18. §. penult.v. de<br />
dolo malo. Sane, qua; luftiniani ex mente fuerint,<br />
diocÈt lex i ptopérandtm , <strong>Cod</strong>. de indie iù.<br />
f Ad emn igitur , ve dix-i, fìnem>ne tempora<br />
a&ionibus terminandis przftitnta temere proro- j<br />
gentur , définit Iute t. Conftantinus,diftinctionémque<br />
inter actorem & reum adhibet, nempe > dila- !<br />
tiorjeriì Actori ita tri bui polle lite pendente * causa<br />
Cognita fi dilanio ab attere fifa qua intra mei ai<br />
lego compréhrnfàt valent ardorit id eft , ile Vt ne dilario<br />
hxc legirimum tempus terminando: caule<br />
prxftitutum egred Finge enim in io legitimi<br />
temporis confi itiuam canlam » id eft a ad finem<br />
ferme prefritiiri temporis decorrere > eóque tempore<br />
actorem dilationem pctere I que terminas le.<br />
gitimi temporu prorogabum, ideft, termi num fe<br />
se Jege pra*ftituturn egrellnrx font : Hniulìnodi<br />
dilatio petitorì deneganda cric. Alfa vero<br />
pofTefibris few rei ratio eft : nanr fi defenfiopeffiden-<br />
UHM \ dilatante fuffragtapofhdauerìt, id eft, fi rei ad<br />
fili defènfionem dilationis beneficium implarauerint)<br />
bis ea adfenà causa., id eft I iuftâ caiisâ adprobatâ<br />
> titra obJtacUum tempori*-*Id eft , etfi tempus<br />
legirimum terminando: raufx m<br />
egrediatur > incunctanter deferri,ttibni poteft : denique<br />
dari débet»»/? impetrata dimeitfio » id eft » dilatio<br />
» lete vltra eotifliìii/ihmt modum (eu ite<br />
conftitutione pofjtum, proférât Se exteudat. * -i<br />
E. Ratio différends, vt per fé aperta eft, quam<br />
Se ingerit lexfimorahiliora , it.de Resulti Iurte , Se<br />
(exi. ( qua: & ipfa Conftandnity. eb,)fuprà,<br />
eoe tit. Se lex vii. ih deferiti j Se fpecialius adhoc<br />
lex \ qui iti alterile* 41.Tt.djt- Regulit ìutis, lex i. <strong>Cod</strong><br />
de amali excepiione : lex »pttre, $. finali, S Je dotmali<br />
exeeptione,iti difertè hic a Conftantino reddiciiJ<br />
matìoru arbitrio fuerit tutte in ferre litìrium»<br />
\ciim petite dUationit morafipetf/itâ (JtAtiapojfet includi'.<br />
hoc fènfu » aécorem fibi imputare debere, qni non<br />
cicius egerir» vel faltem prtemediutis omnibus ege-<br />
rit % deniqtae tum d ilarionem non petierit, cum ed<br />
quod fupereft ndìquum temporis fpatio,ca dilatici<br />
includi potuit : Rei vero alia ratio eie , quia ncqnaqiiam<br />
fleterat in ipfiw poiefiate,qu*ndo litigio pulfaretur.<br />
Quibns fimilia omnia eccvrrunc pnefeiitim<br />
d. 1.+X.& d. Lpurè, §. finali.<br />
f Et taméiì, quod tertium eft, & vi ti munì<br />
j B /. membrum I fi reo*dilatio illa conceda fue-<br />
J |ìi poterit edam aftor ad requirendas probatioue<br />
li adeò in fp. buiu* l. halbicinati iynt»<br />
Se in eo maxime, quod nefeiuerurit io omne quod<br />
kéc l. conftituitur, priore tantum •erfìcu(& excepto,<br />
non ad tempora Se diladontfs. inftantiz ìiQhoandx<br />
feu petenda: reftitutionU pertinere , veruni<br />
ad tempora ludici) coepti-terminandi) qùx ve ia<br />
breue iterum hanc tea. conii^am , diiatione ab<br />
ai periti prorogari noto pofTunti à reo pofTuhc:<br />
Qn^t certe proprie pertinet dilati vox. Poftre»<br />
mùm Interpretatio huìeìegi fubdita infpongiarrt<br />
incumbat, qu? banc leg. traxit ad fpeciem legufi*<br />
quenm» déque quatuor menfibus inepte inculcati<br />
Ï" ^FiscALiBvs caufis:déque Temporumcurju, $<br />
• dtlattorithUs in tu.<br />
111.irmpp.Coniìantinus& y/ CONSTANS AA.ad Pctroniutn VicAfricàf.<br />
N T E R priiiatos & nfbum, fi priuatus a&ioncm intendac, quatuor menfium<br />
tempora cuftodicnda fimi: •• Cura vero fifeus priuatò joférac" ali—<br />
J quam quaftionem, fcx menfium curt-icula fcruentur. iw .Vtriquc parti<br />
I petcnds dilationis per defenfores'' fuos copia non neganda, fi hoc com«<br />
moditaj%'*facio poftulauerit.Dac" vi." Id.Aprii. Aquileia: ', Acindino & Proculo e o I s.<br />
[340- J Jj<br />
INTERPRETATIO. Quando interfifeum ejr prìuatum fojfcfforem de repeti tiene aU^<br />
qutfuerit or ta contentiti ìfipriuatitefifcum repetttt, quntuor menfes ad rejfondenàum acJorfif-<br />
CAIÙ habebitinduci**: (iverofifeus Aliquidàpoffefforeerediderit repetendum ìfex aÀ<br />
refpondendum dilatio non nègetur, dumitiodo" ad praflsndas induciti iujla ratio cognofeatur.<br />
tio tA. I<br />
. : * Z« *-fiHpniuÌi.Cottuft.*»d.tit. vbi amen potifllniâ foi parte tinncata'e/<strong>î</strong>, ab bis vcibis s fi prillatiti, ad ea vft\Qe,utrigMt/>*ni.<br />
de quo nìàt Dima. luogcnda porrò buie legi, lex }. infide Aiuocntofifci. H« lex io Cad.<br />
jfl TilS Se An.Pur & Rej». quinra eli fen vh.fitpenoris tit.de ttmferum curfn,<br />
ConfitMtì/, * foilus «jnidem, aomea przfcobitur in «t/.j auiè : In <strong>Cod</strong>ice vero Iuftin. Confianiini , Omftantf/,<br />
& Ctnftmm , noni» tialc.SeHenim Cenftantim ,( «equodhjbcnt MSS,nonuuIh) hic rcponendum , & ÇON-<br />
•TAHcaddendas .• ra aiox occafione ptfi:<br />
Tom. U Pi "infèrti
iifc 4 lI.<strong>Cod</strong>.Theodoi:tk.VII. * !<br />
" Inferet. in MSS. nonnnllit. I I I _<br />
''D#/t^r«,i.Adoocato»:ft«iiiiaenil<strong>î</strong><br />
ter , diuerfum eft : cùm taraea Interpies vnicuim<br />
è legit caput '{mtareric.. • H<br />
, f Et hxc quidem de eitìS (cntentia >' que Wftoricà<br />
quoque obfernatione inter folemnei habenda<br />
eft , ex fiibfcriptione loci defumpta : |»aritet<br />
, Duo vero capirà vt diti eà contmeritur., lod Vt/fx quotiti tjfkp.de dmerfis refiriptu ìex...Mfj. 4$<br />
Interprès minus alfe cu tus eft : de quo paolo poft. extr«mdin. munerib. alicqoe inmimetc OÌCÌUK<br />
5 Prirourh fcïlicet caput eft de Temperuair fu [çw \ feilieet hsc Conftantislmp.lcx Dmis Aq,VtLaia|<br />
fpatio » poft denunciationem adjitem conteftan- jdcindyno& ProculoCojf.f /.vel V. Id. Aprii.y£<br />
darm Drceftituto .: ( de quo alioquin in genere iam vthabet, d. lexj.ìnf. de adnoc*toJìfci I •quar I<br />
fùpenorìbiu litui it4.5.6". ) in caufìsvidei, nfcalibus; cpailfatida eft fobfcripta Aquileia;. Ncm|ttnia<br />
cu m lis inter priuatum & filcum intercedit ;Igitoc hoc tempore Conftantinns frater apud Aquildinm<br />
définit Confiaris Érnpi fi prinatas &gat contra 6f- czfus dicitur hk ipfis ColT. Acindyno 6V Procnl»<br />
cum , quatuor menfes poft denunciationem ad li- JCOC referente Hieronymo , ehronico Phifaftarçv*<br />
tetri cpnteftandam ei competere » Qnpd Se alias le /if'.j.i ci. Socrate hb.x. ^.4. Sozomena ^9<br />
gi ti mum fpatium ftiit > quod & ipfum in re parata Viftore vtroque, Zofimo lìb.i.'. p&yi^ Id vet&nos<br />
caufâ obfcruabatur > de ano fnperiorè tifali», de tem- ex hac l. ptartereà factum difeimus ante V-VelT L<br />
poritm curfu & repartttionib. denunciauonum : Con Idus Aprilis » quo die hsc lex data vel (u'bl<br />
ila, fifeo agente, feX menfes fifeo concedi volt dicitur AejtiìleU à Conftante : Imo & ante j. |<br />
luci. Conftanslmp. quod Se alias légitimant Cpa- Mail id difeimus ex/4. inf. de immuni tate em&Jft*<br />
tiù'm fuit adlitem fìfcalern ,ab e eonteftatâ termì- Pinta han'c ad rem vide in Çbronico nojlra.<br />
^ De TRANSMARI Nis diUtionibui.<br />
ii fi. • Impp.Arca Scc.Dac. Xii."'£alcn
I De Feriis. I<br />
C O M M E N T A R I V S.<br />
tgE TRANS MARI MIS dilationibus eft 4uec<br />
H Imp. conuStucio./>.*»//// ad inftruâionerrt<br />
exhibendam ( hic enim dilarionnm vfus feu finis<br />
cil : v.vel /. 1. z. infifnp.& 1.1 .<strong>Cod</strong>. de '.")<br />
nonetn roenlès fofficere 1 id eft, g de probation;<br />
, inftrumenris, ex tranfmarjna provinciapece<br />
in eaw/à aliquâ agitur. Indicem non vitra'<br />
nonem menlës dilationcm ad id faciendum pcxfcare<br />
debere. Quod Se ipfum definitur AL. <strong>Cod</strong>. dedi-<br />
Utionib. b"JE in tranfmarinis feilicet prouinciis»<br />
X17<br />
pprani dicitur /.2. & $..fitp. de off. Rettori* prouincit*<br />
I Neque vlla priuata ciailis controueìrffa ed qux non<br />
ad horum aiterutrum feferatur. Proinde verba.<br />
ï| > de ft*m atejiie patrimonio liïigdnti.ùw% mém<br />
valent, ac fi dixii<strong>î</strong>et Imp» in omnibus caufis ciuin<br />
libnsprìaadt: foVtc addiffecenriànrcaiifanmifllcaliftroj<br />
vbi vidi mu s. e ci am annuam dil a tionem tribui<br />
è tranfmarinis prouinciis : vel caùutrum crimi^<br />
naliam..QuareTriboniani euidens Itdpor e$, cùrn<br />
liane leg. ita ref<strong>î</strong>nxit: vn.cdefiMHacpftnf9iaiiia<br />
h ih tranfitutrin* etiam dilutione, »»"<br />
nonem (pat egredi coHcedatur. Extenfio quippe quafi<br />
h*c (. condnetur>nón aâionum genera reipieitjfea<br />
lOcorum diuerfitatem & interua'l'la. In tranfmarin4,<br />
E T 1 A Mldilaiione s àie lex : Nam imo » fi ampliatkio<br />
modo hxc lex concipienda fuifler> tunrira conce»,<br />
ptam oportUit 3 iieque in confò criminalini/i, ncque in.<br />
jt. vhra nonem menfiurii fìrtuttm tribut ôjtortere.<br />
% DE^FERIIS. | ^:<br />
I t l T V L V S V I I L<br />
I iir. COD. rvsT.xu. •<br />
I PARATITLON.<br />
ERU Ruhr.fcriarumdics,l.x.h.t.feriacidies,l.vlt.inf.denatticuUri&i<br />
Felli dics, l.ì.h.t. communibus diebus opponuncur, l.v»..i»f.dé Imagià..<br />
Ifnf. Sunc qui altercanti!]m iurgiis & noxiis partium cputenciónibuSB<br />
non occupancur, /.ij&./.qui iuridici non fune, fed odo mancipaciV./.t.<br />
quibusiuradifFcrri debcnt,rf./.x.ncmo cprroeniri,/. j. non fifealia con><br />
^finoda, non litigraexerceri debene » /. vit. non exacìiones fieri,/40.13.<br />
ìnf.de exattionib.Lt.infr.deexecuterib. Dtiûm porrò gcncrum feria: hx erane : alia; diuin«,<br />
aliaehurnanx. Ift* dicuneur deuotionum dics ,d. l.vlt.denauiejtL diuina: venerationis,<br />
l.i.infdejpetfacnlù, fupplicationum cempus, l.vltd.tit.dejpeiïac. quibus, yircuri-.<br />
bus Dei Omnipotenrisac mcritis vniucrlìorbis obfequium impcnditur : d. l.vlt. Eram:<br />
vero hx: dics Solis, feu Dominicus, dcquofepcem conftitutiones oécurrunc hoc <strong>Cod</strong>ice<br />
, lex ! .r> x.h.t.l. 10.13. **f : ** 'xattionib.l. %.infdeexecut*r.L 2. & l.vït.dejpeflaculù : Na^<br />
"lis, & Epiphaniorum, d l.vlt Je/J>ei}aculû • Pafcha,.fcu Pafcharum dies /. z .hoc tit.l.vlt.<br />
ae gutHionib. I. j.4. 6.7.8. inf. deindttlg.eriminum : d.l.vlt.deftetfacnlis :PkCchx dies,dics<br />
quindeeim quifepreno vc!'pra;ccdunc«umero, vel fequuntur :l.i. h.t.^cncecoites,d.L<br />
vltinf.delpe&sculy.Stoaccmmludxisferix hoc tempore relicbc. Sabbarhi , inquanv<br />
aliique, quibus cnltus fui reuerenriam feruant, Ivlt.hoc tit. in quibus Oc feftiuitacis fo-(<br />
iemne in memoriam Arnanis, /. 18. inf de luetm. De Paganorura feftiuitaçibus, infrÀtit,<br />
de PtgMtrit.Aìix vero human* fune fcriaìcNatalesPrincipum fuo cempore impcrantiam><br />
qui yel lucis aufpicia, vcl ortus Imperij protulerunc, i.%Jt.t. Aiftiui quoque oc Aucumni<br />
gemini menfes, & Kalènd*Ianuaria;, &NataliiijdÌcs vrbis Rorh* & ConftantmopolcQs,d.l.i-<br />
f^: ; •<br />
I P 1 3 E*
118 IL <strong>Cod</strong>.Thèodof Tic. VIII.<br />
Et his tàmcn dicbus quaedam agcrc 8c cxerccre licuit : Emancipare, inquarti,&c manumittere<br />
, & fie aux maxime votiua fune compiere licuicdie Solis : /. i ,h.t. Super nauiculariorura<br />
item diametro,inqut(itio diebus feriatis 8c deuotionum abfque vlla obferuationc<br />
pera^i pocuit, /. vit. inf. de nàkicûl. in Ifaurorum deniquelacrobibus nullum Quadragefimx,<br />
nec vencrabilem Pafcharum diem excipere ludiccs debebant : Lvlt.de<br />
quxjïiontb. Illud notandum I Principes quandoque feriarum dics conftitutionib. fuis rccènfere<br />
oporcuifle, vc feirctut qui lucidici efTent, quod Valentiniano luniore ta<br />
Roms, Az.A.*.<br />
DoMiNico die emancipare &manwnittere licere. m<br />
i. % Imp.CONSTANTINVS Aug. Hclpidio."<br />
I c v T indigniffimum videbatur",diem Solis", veneracionis" fux celebrern»<br />
JH alcercancibus iurgiis" 6c noxiis" partium concentionibus occupari > ita gratum<br />
ac iocundum eft: , co die quz fune maxime votiua" complcri : Atquc<br />
_jy§ ideò cmancipandi* 6c manumittendi die fcfto" cun&i licentiam habeanr,<br />
Se fûfier his rebusacT:us"non prohibeantuï. pp." v. Non. Iunij." Caralis," Crifpo n. fie<br />
Conftantino IJ."CQSS. [311.3<br />
INTERPRÉTÂT IO. Quamuùfanfta die Vominica om<strong>î</strong>tes lires »c repetitiones piefcere<br />
iujjerimut, emancipare tamen ac mantmittere minime prohibcmus \ & de hit rebut gejla<br />
confici pari ordinai ione permittimut. B |<br />
NOTi<br />
* A beli batlex à Ccd InfiAc quo mo*. Infcruit eam quoque Baronius Annalibos lait, A D. - 11.*. \ t.<br />
Helpidiin hic oum Pnefes -Sardinia; fuie ? Dicitui eniro hxc lez Prepejita Carmi», quod vtique Sardinix opplduni<br />
cut <strong>î</strong> Anpotius agent vicemPrafeSiPrétérit, vthabec nornitiacim infetipeiolegis t.Ced.deadifpriuatiix^im<br />
hoc<strong>î</strong>pio anno ad cum data cft }. lf<strong>î</strong>ud veto prxfero. Ad cundem quoque Helpidium data «A hoc ipfo ànno i»r.<br />
prxter liane l.&d.1.6./« x.<strong>Cod</strong>. luti.hoc eod tit.deferiis : te A.D. -i-.i-* \.i*f. d* Epijitpit : A. D. J*4- f*4infide<br />
nauieular.\b\ agii ut deporto Roman Euodeoj poftea Prasreftum Prxrorio faille doeet d.lex 4. inf.dentaU fe,<br />
eular.ee Hièronymus"teftatur'/»Vïf^Hilarionis :Arifit.Hetm < inquic, Htlpidij , mUi pojlêi TrafeSui Iratuh<br />
fuit ,VXorttec. ; y* "• "<br />
" Videbatur ; pco ecat.v,-GloÛ".*lt*«#\ W<br />
" Solis dies. Ita quoque vocatur l.t.j.inf.de exécuter. l.\o.\i> inf. de exalfiónib. Sc\Atnus likj.de iur.natur.gent, 8J<br />
tiu.enp.\$,f.$o-j. notât h<strong>î</strong>cinferra in MS.Guillelmi Monachi Malmelburicafis juem Domini eum ditti<br />
" $•. Penermtiotu fui, vt edam in MS, quodam polìea vidi.* fc Scldeous ex filo notai d» iur.nat.gent.frc. à. libi p *• t J«<br />
/1.407. Venecationis autern vox hac io ré propria.<br />
" Ouidius Faftorum 1 .de Feriis.<br />
1 Injaniquepretinut ttbjin<br />
BB I v Ro 1 A , differ opus lìuiaa turba tUtUH. ¥{ 1<br />
Naxia partium contencioncs.<br />
' Votiua,qui votis maximectpetuntur. Sic votiuafeftiuiutis folemnitas > /. %: ihfdeexpenf.ludor, votiua Cork* .J<br />
iiutn numerofita*, l.vlt.<strong>î</strong>nf.qitemadm.fnun.ciu<strong>î</strong>l' votiua prales j / trj. inf, de Epifeop. Editorum ,quos vot<strong>î</strong>ui fiim~<br />
ftui defignarit eloftio tl-i.inf. de Pretorib. Glo/T. J»«r vel Miài :ita in MSS. nonnullia, 8c quidem m Regia.<br />
Carnlit, Sex.<br />
COMMENTARIVS.<br />
SI^SB soLisdie, feu Domiuico,cft hac Con- freftacul. Theodofij Iwn. I. dammi, , pbttd.ih<br />
c4^S ftantini M. conftiratio : cuius de eodem alte- de jpetlacid». Nos de hac Coaftantini M. lege vira<br />
i.verùm prior tempore ad eundem Helpidium deamtis. K,<br />
Hoc ipfo anno excat Ccd. lnfimweo lex 2. hoc tir. f Ighor. die Solis, vt maxime 1 Q«<br />
De quo in vniuetfum fex prstereàleges ocenrrunt quiefeere iam antea volnerit, 8c none portò velie<br />
hòc <strong>Cod</strong>ice : pura Valentiniani Sem lex 1 .inf.de exe- Conftantinns M. atramen emancipandi & manuo-Nrii.4-.1ne<br />
repetitnr /.1. inf. de exatHembm : Va- mittendi eo die licentiam, fnpérqae his rebus'*"<br />
lentiniani Iun./r.v }. tnf.decxecntoribJ.i i.dctxm. celcbrandi, pottftatcmW /. fheie A.D.J"- '**&**<br />
Mitnibm :ltx 1. bec m. <strong>Thcodof</strong>i j M. lex.i. inf. de inquam celcbrandi, id eft, fole moia agitandi,
I f 'il Del<br />
in enunçlpationi'bns & manumiffionibus internenicbaopwrpcam<br />
enim Tnbonianjus vocetn iftarn !<br />
in éSà Iputauic , Se Inccrpres eodem errore &r<br />
I Difcrimenigicur facic Conftanrim<br />
conrentiofz & voluntariz Iurifditìiom's<br />
: nempe enira venerano djei Solis non infringitur<br />
iis quz maxime verna itine , quibiifqae<br />
I alcercantinm iorgia,noxixqueparcium concencio-,<br />
ncs non intercedane.<br />
f Hzc pccfpicua buiufie Ugù fenteneia ed : ad<br />
çuius pleuioren) camen incelleânm fequencia obiéroanda<br />
fune. Prima, q n idem cenendum » Coftj<br />
lcancinum M. primùm Dominiez diei religionem I<br />
hâc ve'ncracipne fancinillc, ve videi. I l difr^ I<br />
bus ipjaâuiit aâibufque contenciofis piiuatorum<br />
eu m eximeret : Przcerquam quod enim vel ipfa /il- |<br />
periorum cemporum > imo rempeftacurn Se perfe- j<br />
cucionum rado Se condicio id faeis, etiincic, huius<br />
inftituci originem non viteria s leu alriùs qnam a<br />
Conftancino M- rcpeci poi, a vepoce qui primus<br />
/caca deinceps Eccleuz halcvbnia ÌCque<br />
Imperacorum venerandi. Chriftianorurn ile<br />
muuiuic Imperium » id fané difercisverbis n',<br />
przeer AuÛorcm vita! Cnnftantini,lib. M his verbis : iiw *«*Zu?<br />
Ka^vfjSpUo »*«p«(» (Li Efifidìot «rpùhù» & ifiJbyJlQòvìfù^itiv<br />
, ÌKkù*t* $ «'Àia atttVòUn ) fa) tUi «e?<br />
5? igJHfjm. iftfuiinn , Jtnt&n&MV ify r$) «M«i» 'Otf-Pf<br />
M " m » §%e)iil?}J iyai> vnu-mf, ggej s» /l'%at* i(d) Mt*ic<br />
ti Soler Sttfavr/l'ep- •tif** S ibi Kve*tt*Uù , ùs ór<br />
"&.VTJ/ ? 3^/ç-t? aìavì%l@- òti vtr.ftSv • t&ù i IrifOM, a?<br />
cV ituTiT fttt/fjv&tW^): : fei : icec imperati à Deo ocij<br />
die Sabbacjii, cui Dominions dies fobfïitucus, mentor<br />
Conftancinus M. afque<br />
ferais fais qaas Diis côfecraueranc,iargia amonirï'encjdiebûfque<br />
iepnunueit iâe itpo*oila: ftp gjl'rp&njceft<br />
«rsiêiSj voluiflcnt,, yt fcribic Scrabo<br />
lib.zo. i NOI GNISSIM VM ci vilum, ve ipfemet<br />
hac le/. Joq , diem Dominicain alcercancibus<br />
iurgiis & noxiis partium concentiohibus occupait'*<br />
Ance Conftancinurn equidem fan (lus hic inrer<br />
Chriftianos dies habitus t quod ipfe eciam Coriftancinus<br />
aie, I.1 o.itif.de' exatlion.dr l. i. inf. de exeeutor.<br />
iàfh inde à primis nafbencis Eccleuz primordiis,<br />
Se ve frequens opinio eft ab Apòftolis Sabbadio<br />
inb/h'tutus ad culcum Dei, ve colligunc ex cd-<br />
J|usfcriptnra<strong>î</strong>-locis, AS. Apoftolormn cap.io.v.y. r.<br />
Cerò/rè.i è.v. i .& x.& Apeçal. i ,v. i o. quod camen.<br />
de ipiìs Apòftolis -quidam Cootrouertmit, de quo<br />
eft peculiaris dfifercacio Gomari cap. 6. ut \MÌp.lw,<br />
T ï«77ei'ti aia.wv»(, quia in eo Saluacor nofter à<br />
morcnis excicatus eft , cede Ignacio & Indino fine<br />
Apolog. xJncuius cciara Reiurreâionis fìdem Se<br />
memorMun ftances>neque de geniculis eo die adorare<br />
Chrifliani,É9lebanc : Tercullian. de carenti mi- 1<br />
fesilé J jr 119<br />
id hâc primùm confticucione faâam I id otnninò<br />
vel hot /raripfa refutac. Le* enim harc, non fanciencis<br />
primùm religionem diei Dominiez , veruni<br />
(. quod verba eius apercé ingeruncj qnofdatn aâus<br />
I fancicâ iam eius diei religione fecefnentis eft :<br />
hifee fignatc verbis ; SìcMt iadìgnìffimum VIDE BA-<br />
IVR, diemSolù mifuieelebrem altercanti-,<br />
bui turriti & nexits partium contentionibm occupati^<br />
x T A gratta* ac iocundum tsrteo di* i)M /ioti maxime<br />
pt campieri: ATQVÏ IDEO emantipandi& ma~<br />
m die feflo cmQi licemiam H AB E A NT , &<br />
fnper bis rebu* al~lm NON PROHI BB ANTVS». Ac fi<br />
dicerec Conftancinus M. etfi diem Solis Iuridicis<br />
actibus Se concenciofis occupati indigniffimum mijpi<br />
Io ance vifùrnitierit > non ideò camen vociua<br />
pc die complcri incerdiâum quis pacare débet. Ve-<br />
(lius igicur.id à. Conftancino M. ititç banc leg. factum<br />
> Se qnidem paulo ance « eà ipsâ Confticucione<br />
qua; excat Cadice Imfltnìaneo : puca /. 1. <strong>Cod</strong>, dtA<br />
\ùriù t qnzque hoc i pio anno menfe Marcio data<br />
eft ance crinieftre, & ad eundem tì,elpidìum. Verba<br />
eius hzc fune •' Omnet Iodica » inqin'c » vrbane quid<br />
plebei &jcunc7arum artinm Offici* venerabili die Solis,<br />
QV 1 FS c A NT : ruri tamenpofitiagrorum cultura libe-,<br />
reItbenttraue in/èrttiam , quoniam fréquenterfuenit* vt<br />
non aptia* alio die fritmema fnlcii » aut vince, ftrobibm<br />
mandemnr , ne occafiene momentipereat nodìtàs<br />
a prouifione concejfa : Vbieciam vides s aleeranv<br />
maxime vorinorum, fpedem excipi : quz feilieee<br />
vocis omnium depolcitur > pueà frugum Se vindemiarum<br />
prouencum j fqnz fané Tertnllianns///'. t..<br />
ad Nationa > cap.y. fpeeiaïi votittornm appellatione<br />
ideo defignauicvbi de ea Genfilium calunnia agit»,<br />
qua Chriftiani dicebancur calamicacutn omnium;,<br />
caufz Auétoréfque : Omnis inquit * cladù publiéevel<br />
initirU nos caufai effe vultis '.fi Tpberi* redurtdtue-,<br />
rit , fi Nilui non redundauit y fi calum /feti* > fi terrà]<br />
mouìt ifivoTiVA vafiauit ,fifamu. afflixit ? fiatim<br />
omnium vox Cbriflianorumfatum ; verùm de hâc vot'tuerum<br />
appellaciope plurain Notte. ,<br />
Quare lìc ftacuo /egem i. C. deferiti illam, illam,<br />
effe Conftantini M. confticncionem > qua primùm<br />
religionem diei Dominiez ocio iancinic:addi-.<br />
ca excepcione fpeciei cniufdam vTociuonim) aftuum'<br />
inqiiam neceftàriorura àpo^iônut Se dy/mihm )*apy*t.<br />
Quibns iungacur Se fpecies Ugo vit. in f. inf.<br />
de Ec hoc ipfnm edam non fine exemplo<br />
Inrìfprudenciz Gendliciz t de quo nota fune Virgili)<br />
t Macrobij ? Se aliorum. loca. Ac cùm moxmox<br />
dubita ri ccepiffèc\ de alcera votinorum acrnum fpeçie<br />
» pura de Manumiffìonibus & Ëmancipationibus,<br />
Conftancinus ad eundem Helpidiura fiiper eo<br />
\hmac legern. dedic Acqne ita hac drftinguo.<br />
f Tertio loco > veniant nunc fub manum duz<br />
•illx Votiuorum fpecies, quz h/tc l. excipiuncur.Sa-.<br />
lit.cap.i.& Can.icfeu-vlt.Co/iciljj NtcatH.WictOXïf-<br />
ne eodem quoque percincc embolimza lex <strong>Cod</strong>ice,<br />
mnç adacr/n- Lutifcriartn : & Anguftinus r/Mip.<br />
luftiitianeo eoi. tit. quz incipit, vt in die Domìnico S<br />
ad Zannar. Axtthaf reff'.adOribodex.ì i y, Verùm eo<br />
qnam <strong>Cod</strong>ex ille liodie exhibée, verùm à vetuftis<br />
fine cum ijbetie, ftaréque oporcuic incer Chrijftianòsl<br />
<strong>Cod</strong>icibus recate abeft; eò quippe illa e Gothico iu<br />
fa Dominiez , vceo die ad preces vndire<br />
, fen Theodorìcjano incarta eft : Et traduâum<br />
qne conuenireuc > lz(iciâmque Se ocinro curarencj<br />
| iftad Latini omnet j.vel 8. <strong>Cod</strong>.de ferite, ad dies ir.<br />
diéfque eaMAfaradnttQ- eflçç , Iuâino certe jipolo- 1<br />
Pafchales ex bacnofira, à Tribóniano : Se ad aliami<br />
gia- t.Se Tertulliano cap. • 5. Uh. 1. ad Mattone, &<br />
quemeunque diem fériarum, Theophilus de liberti-,<br />
cap. 16. Apulo/et. Ac ipyuiuou Se Iudiciariis diebttS<br />
nie, ftwcflcti JtAdt )£ ir àzkdiûo Mfûpçt, ve habec<br />
cnm eximi non pocuic ; quod à Conftancino de-<br />
ed Vigeliana. Neqne Condonane M. quomum<br />
factum eft. Atque ica hzc incer fé conciliaque<br />
hâc parce exemplura defbic à Iurifprudenri<br />
oporeec > non qoafi iam aocea ipyidum ha*e dies<br />
çiâ Gentili : nam ve omittam alia opera quz<br />
decracla ruerit, verùm fub Conftancino M. id ma<br />
itfyunutìn ,.feu feftisdiebus-rleri poceranc, de quo<br />
le obferuatum fneric, Se à Paganis infraétum:quo-<br />
Virgilins Georgicor. 1. Columella de re ruftica a.<br />
modo nonnulli cenfenc. •<br />
r«p.£z.Seruiosod Georg. Virgil.Vmber, Sczuola,<br />
Quando vero idà Conftancino fàftum primurn alij apud Macrobhirh/i0.z.5
I L<strong>Cod</strong>. Theodor <strong>Tit</strong>. VI IL<br />
120<br />
(icrf iam o'im potuic » eefte Paulo Hb, 1. fent.iy* '<br />
§;Ï. Ncque difpar flionis ratio , public*<br />
vriiitaeis caufa: ctfi fummo alioqmrt iure die nefafto<br />
manu.uirius > vieio manumillus diccbaeur , ve<br />
(cribit Varrò , Hb.$. de lingua i de nefaflis<br />
diebm. Difpat vero racio eft fpeftaculornm & Indorom,<br />
etfi hxc ipfa vel maxime voriua efTene, vnde<br />
& vati»* fi/Hukatù folemtntat, de his ludis dicitura<br />
Li. i«f. de expenfis ludor. Itera Edicorum, qu'os<br />
vociui fomptus defignarit ele&io : /.3 ' .taf. de Pritoribn*<br />
: Qua edam Pattiti appeliatione paflim veitur<br />
Symmachus cùm de lud s oc fcftiuitaeibns agit,<br />
ve» Notti iam indicauijnempe qvod his dmina veneralo<br />
& folemnitas conrundarur , quodàTheodofio<br />
M. iterati etiam confcteueione pronìbitum<br />
l.i.inf.de fpefl.iculit, Se a<strong>Thcodof</strong>ìo Iun. /. dominici<br />
*o, vit. end. tit. ve eft à Leone Se Anthemio, /. vit. ]<br />
Çod. deferiti. Idque etiam Patres Africani ab Honorio<br />
Imp.per Africani fanciri petierunt,A.D.4o 1.<br />
canone 61. <strong>Cod</strong>icis Africani. Qua: fi qnis attendai,<br />
idem quoque fn'picctnr, iftud à Conftantino M.<br />
exerrè non prohibitum > vel ceree à populo id impetrare<br />
non pomi (le : ac màxime indu deus*, d.i.t.<br />
inf. deffeUacuiu : vbi itaTheodofius M. Illud etiam<br />
prsmoncmtii j ne quie in legtm noftram quarti dttdum tklimtu,<br />
commìuat : nullui Sola die pop/do ftetlarulum |<br />
prabeat, net d mi,iam z-enerationem confetta folemnìtate<br />
cnfundai. Neqne inanis forte ftìfpicio fit Conftantinum<br />
hac l. his verbi* , quafunt maxime votiua,<br />
refpexilfe ad ludosïc fpe&acula.pr.v qnibus Emancipatio<br />
Se M&riùmìflio V,o,tiua magis clïêe , acque<br />
adeò Solis die multò magis pcrmittenda quàm Ludo?»<br />
Et (1 antiquo Efclefix iam ante Conftantinum<br />
inftittìro , Chriftiam co die ab omnibus mundialil>us<br />
voluptatibns abeffent, & lauagrum quoque eo<br />
die fubtraherene, tefte Tertulliano Itb.i. ad Natio,<br />
ntà, cap.13. qnem *ipfe è <strong>Cod</strong>ice Agobardi primns<br />
êxtuli. Êefi rurium Sozomenus dìcac ipfum Conftanrinum<br />
fanxilfe , vt omnes ab omnibus negotils<br />
«JWmgiai' jjjìj T$J a&M fn&VuÀitoì eod'e quie'fcerent,<br />
precibùfqne vacarent : id etti m ad Artium officia<br />
perdnere indicar ipfamet Conftantini M.<br />
lox 2. <strong>Cod</strong>. de feriù.<br />
Ç Quarto iam loco ouferuetur in hac Conftantini<br />
M. lege Solis diei àppellatio : Dominicum<br />
dierafeilieet, Soltt diem etiam Chriftiani dixêre :<br />
ncque Principes tantum, Conftantinus , Valentinianus>vcerque<br />
<strong>Thcodof</strong>ros haci.tjr l.x.mf.ffr l.\. j.<br />
inf.de cxectttA. 1 o. \\.ittf.de explì. I.zdnf.de jfcclacufó:vefum<br />
etiam Patres ipfi:Iuftinus> Apot'og.z. Tertulliah.<br />
Apologetici e. > 6.& Ub. 1 .ad Trattoti» , e. 1 3.<br />
Quod Gregor. TmoncTìf\sitib.}.hiftor.Franc. e. 13,<br />
ceprehendic : Ecce , inqnit, aies Salis adeft, ( fie<br />
titim Barbarici diem Dominicum vantare conjueta efi:)<br />
Et Maximns quoque Epifcopus in fermane de Tetutecofle:<br />
Dominicum Diem ab homimbm ficitli diêSolù<br />
dieappeOari(cùbìt.QnoaìoAo Se Auguft.ùr Pfal.^.<br />
de Mercuri] àie.'Quarta fabbathorum, inquitj-ÉJwiata<br />
feria, qui Mercuvtì diti dìcitur à Pagonu & à muU<br />
tu Chriftianù. Baronius exiftiniat Annal. Ecclef. tomo<br />
3. yf.D.^ii. wirn.i 1. Conftantinum èie /.diem<br />
Solis more Gentilium eâ de causa appellafle, quod<br />
•eurn non Cliriftianis folùm, fed Gentilibus quoque<br />
feri ptnrus , peculiari illis nomenclatura vti vo-<br />
Iuerit:Egoputem Rationénullamaliam vfurpanda><br />
Conftantino appellationis iftins fuifte , quàm<br />
quod IIÌEC vulgi appdtlatio foret, atque etiam in<br />
Ecclefià vfnrpata , câiufmodi alias in Ecclefia;<br />
poviimque Parrum vfnm tranfgrelTas liqnet.<br />
f Quinto obferuandum, defiderarì hodioeam<br />
ConClanVinianoc conftitutionis partem, quam me<br />
morane Au£cot vìtx Conltantini, Se Sozomenus<br />
qui Conftantinum -Aù o£Ì lrm<br />
ituiut 3 x) tit «e» * «)B/3«T« v/uS, f* Itm<br />
U01 Jbxàv «jÇT I" TOjirai< id HtltS avAfif. ^uf<br />
fAvuuotAtofjSfìmy, Vides Diem Dominicum ot\o mancipaeum<br />
à Conftantino M.diem Veneris culm con*<br />
fecrarom.& publicà prece , pubiico conueneu. Aeque<br />
hâc diftintStâ iam Se darà bbferuaeione 5 Hl><br />
ftoriam Ecclefiafticam exornalTc tnihi videor.<br />
f Non abs re quoque pueo , omnium fé<br />
conftieneionurn , qua; de die Dominici fen de die<br />
Solis hoc <strong>Cod</strong>ia occurrant,& octaux prxterefe
I De Feriis, ni<br />
bitum pnblicum e- f Denique Se hic illud obferoari cnpio, éon-<br />
• dam apud Arbitras ftantinum M. hoc potiflimum anno CCCXXI.<br />
cópromi|Tarios,fub prò Chriftianae rdigionis reuerentia- & e<br />
• peena facrilcgij:/. j. plurimùm laboralle : tribus lus inter alia intra tri-<br />
I info, de executur. & mettre ferme conftiutis. Marnmti/fionibiu,invelEf>im<br />
f h anta ,J/nefòrenfifirepitu vo lumia ce le brari. Natalem etiam Pijtóeipis , vel mit ium Regni<br />
pari relièrent i* eonuenit obferuari. I<br />
I N O T JE.<br />
• LCT rmnti dits 6. Cad-inft*»i>d.t<strong>î</strong>t. hint Se tnduabut prxterci tluthfc e» dici con/Htutionibus mire à Triboaiano<br />
contint cft .nempe ex t. -vit.infide fcettaeuiU. & l.n.inf.detxccutor. Gucl.ljéa/dt txsSifnibiU. Hoitfs,Ieg<<br />
meminicquocjueBjronios A.D fS9.r1.61. g<br />
V Va/cotimano lun.non magis, quam TfieodoCo harc les accepta rercoda cft :
Î22J<br />
I L<strong>Cod</strong>Theodoi: <strong>Tit</strong>.V 111.<br />
"Diffirri, C Toft.lt in Ànuno;Reg<strong>î</strong>o : Grsec'r quoque & q«id«n BjfiUciïW.T.Ni7.h»bent m,y~n -m &•&*%#*. Qtjaifc j<br />
quant Se iflud tuftineù puteft, bac fenfa •- iuu uadiu ccjeie debetc * curaque illis d.ebus honorem deferte pt*-<br />
Itarc oportert. .ITijéti'<br />
''^*,^A^«,3beAi&<strong>î</strong>!irf.qu*A«jclcRaoreriofetta. fcj<br />
" $ P. V. Roma: , dat» l tura m<br />
hegotio Religionis ( non fine ctmulio proculdubio<br />
Syricij Papx ) l iS.de haretkis : 8c hic qjpo'que<br />
/^. ex parte: tùmin his, qua: ad annonam<br />
ÔÈjarnatUm Vtbis fpeélarent, l.v'n. de pHuitipibw.<br />
l.ft& ^i.. ke fumU : l.$. de AqMàuUtt : tum iti<br />
criminalibus , /."TI. de maleficb. : tandem in his<br />
qux ad Indicia , eorûmque ordinem pertinen.^<br />
quh fpeétat/fa; 49. de appelUtionib. Et hzc potilHmùm<br />
lex nbftra *• qui dierum teciacorum numéros<br />
fubd<strong>î</strong>icitur ( o£ pueter hos ceuqui omnes ludici ari j<br />
iutsem&i elle iubentur : quod hac tempeftate neceuïcas<br />
exigeb'àt, cttm iam pinces adhuc Iudiciatjis<br />
âiebus Roma: eximereuoac : Nam , vt in muftis<br />
olim Rebuspublicis, veluti Athemenfi, Tarentina»<br />
âhifqus euenifle" leg<strong>î</strong>mos, vt crefeente variis occa-<br />
Aonibus dierum nefaftocum numero, tandem plures<br />
voluptâtibus otióque dicati dies cepecirentuc» *<br />
quàm negotiofi & lucidici : Idem Se in il<br />
rij in anno Romano fucrc. Poteftiniri r*io iei|<br />
vetexi Calendario, quod liodieque exftae, Se ex<br />
hifloriìs : quod Se Cafaubonus iam redlc notauic<br />
Vide hanc ad rem quoque Orationem V.G'.Brectjj ]<br />
lìb. x. dtaf.6. Similis igiene nunc Valentini<br />
lun. & Theodofinm Roma; pofitos cura incel<strong>î</strong><strong>î</strong>t» |<br />
coarcìahdi vidclicet dies fcriatos, paucis m<br />
in id dcfiguatis » catterò proinde omnibus terniu<br />
a fi antiqmflìuia excipïas, tòt dies ludicia^<br />
p<br />
- IN VNIVERSVK, ' DIESCXXVJ^^<br />
Reliqui Ç C X L. ÌlH9»H%t FERI AT*y<br />
feriarum forenfium. ^^=<br />
Indiciarios igiene reliquos omnes dies eue t^<br />
luectlnt Valenciniaìius & Theodofius M.
F admodùm <strong>î</strong>uterpres htàm /. fi ica hune<br />
locura arcïpcrcr, quod vulgata editib prxfèttyqjiafi<br />
dno nienfes ïneïfibus > toridem vindemiis, atque<br />
adéò quatuor in vniucrfum hictfibnOntuT:Verùm<br />
non ita eft , Se hune ab eo nxunm Se MSS. meluoris<br />
rio œ fubuouent» & ipfa computano qua:<br />
mox fûbhcitur. Scd& BafiHca/# 7. M 7. «WJ/K&$|<br />
*a8' t**$t» ÎT©- , &C. TBTÌST? 0 #f $tgfÇ1ie£y fçf)<br />
0 !$P 7Çi7»ïi*«<strong>î</strong>». Harom pórrò fèriarum mos Se<br />
ob<strong>î</strong>eruatio in vrbe Rorfla vêtus admodum fait:<br />
Ncque tamçn adirne OrationeprimùtnDiui Jiiajpl<br />
enius me'minitDomitinsVIp<strong>î</strong>anus/.1.2.5. «•. deferiti<br />
Înduûum id fuit : Nam Bt ante , Statfas Papinius<br />
Ulf,4f.fjilHAr. ad Mafcfellumfnb Dominano.<br />
Ceri è iam Lat'u non fnijcentikrgi* lega.<br />
Et par em piger annui babet mefféfejue rtutrfa<br />
Dimisereférum : neciam ftbi turba rïoriimfH<br />
VejftÈiilo 1 ijHcrtiltyue rogantexireclienta'.') y<br />
Cèjfatccnteiù modertttr'tx Induis bafia.<br />
Vt & Pliiiius Ub.8. ad Arrùomm tpifi. Gellius lib.§.<br />
ckp'.t'j: Eaïundem alioquin meminit quoque MimitiUs<br />
Felix in OQmio. Igitprl MSÎco mos ille tantum<br />
oertiù* ordinatus conft<strong>î</strong>tnttifque fuit. Neque<br />
in foro tantum, veruni etianì in lcholis ftrias lias<br />
obferuatas, teftis Auguftinus libi 9. •Cinfèffimum,<br />
cip.i. Ca:tcrurafjlàtx fix férix non fuerunc^vetùm<br />
ex confue tudine cniufque loci Rrxf<strong>î</strong>des pronincïan<br />
Bas ferlasftatuebant» tefte Fauib//4.i.« fuie hxc pro prouincrarum diuerfiçate feu<br />
c loci conluerudine computatio : quod Interpres<br />
quoque buie leg-i addidir. pro ÏM<br />
aualitatc. Et idem Meffiuas ferlas computai à VIII.<br />
Kal. lui. ad-VIII. Kal. Auguras. Aliter paolo<br />
Recifvviudus Vtjtgothu.lib.x.tit.r.l.it. Nec non,<br />
inquft j pro mejjiuu feriis a XV. Kal. Augufl't vfoue<br />
ad XV. Kal.JSeptenibnSi : in Çartbaginenfi vero pròtu<br />
pyopter locuflariim vajfattonem ajftduam à X V.<br />
Kal. Itd. vftjue ad XP". Kal. Augttfit Mejfiuasferlas<br />
pntciphttm obfemandai. Vindemialrt yerò fèriaS,<br />
corapntat hic Interpres a X'. Kalend. Septcmbr.<br />
vfque in Idus Oclobr. at Rec<strong>î</strong>fwindus à XF. Km\<br />
Oilabr.vpjue ad XV. Kal.Nottembr. Addft Interpres<br />
eitam proprtfimia dominorum computatibneài<br />
neri : vbi Regniti Gorhorum ordinatfonemintcljtgic./<br />
Domini paflim in his Gorhi Interpretis interprerationibus<br />
pro Reçibus Gothorum iritclligun-|<br />
tur :' de quo vid. Gioii, prtjèntìa., pro ordinatione:<br />
nifi h<strong>î</strong>c legendum purermis ,pr*c*pto, vel pncepjhm.<br />
Tandem vero lublats fuerunt ha; fèria: ab Ottone<br />
lib.t. tit.49. legùLohtobardorum.<br />
Tertio iam loco , KalèndaNm lamiariantm dm<br />
confùeti fbriati in foro elïfc iubentur : non <strong>î</strong>pfarum<br />
feiliect tantum Kalendarum InnUaciarnm, verum<br />
edam pridie Kalendarum, quod antiquo loft iam<br />
obtinuit, *t teftatur -^<br />
feriis : Se colligcre quoque eft ex defcription'e Kalendarum<br />
Libanij/»«f.r78.179. Hisadde & diem<br />
temum Nonarum , quo vota pro falute Princfpis<br />
fufxipiebantur : tefh? Gaio , Lficaluìtur % j j.§; f.«-.<br />
de verb. jïgnjf. Se vêtus Kalendarium Romanum<br />
Hcroag<strong>î</strong>anumjfùb Conftantio fcrlptum, ante hos<br />
40. ferme annosi vbi ad ///. M»», famtar. adlcri-<br />
Ttm. I.<br />
Ke^Çeriis. 12$<br />
ptùm, Votorum mneupatio. Quare Se hic procu<strong>î</strong><br />
dubiódies inter confheiot Kalendarum lanuariarunl<br />
die fiait ; nifi fi & plores fuôre quTKalendas fe-><br />
quebantur. vtex eodtm Libaniocolligas. In ipfam<br />
certe Kalendarum Ianuariarum oblèmationem pet<br />
hxc tempora inùeéci paifim Pâtres qoiqne, 6e m<br />
hisTertuHJanos/'/'. de Idolalatria > Ambrofius/rr.<br />
monexy. Afterius Amafcx Epifcopns , /umilimi»<br />
id exprefsà \ inter Rnbenianas : Chryfo(lomusw*« .<br />
•vno loco : Auguftinus quoque epìjr.64- Ôcfert/tone in<br />
id/pedali : Chryfòlogus fêrmoneilf. Variâque<br />
Concilia. Quòd vero attinet fçriacos hos in foro<br />
Kalendarum Ianuariarum dies, de co quoque eli<br />
JBi' locos in orat. inedita tSç fo K«/.«O'^Ç , ^<br />
W ^ ttikttf «/(jSec^ff , «} yçaçdff çiy TMueiitc > XA«-<br />
«ffW (AxfCfH6(6if fjSp ÒÙ'OJ i HCbV-yfft .[ y{. KcL1))tpor]<br />
\S m ^a<br />
Quarto & Quimò > duos diçs Natales Vrbium<br />
Mftxiniarura ^w»*fcilieet Se Confiantinopoleos, feriatos<br />
fftancre inbent bac Ug. Valentinianus Iunior<br />
Se Theodofïus ; qua: vtraque f<strong>î</strong>ii Orbis Metropoh's<br />
/Srat: ma,Oecidenta)is > hxc Orientalis.Nempe œ<br />
djix ciuitates 0tt9t\ieorm Qualifie t ieb Régnantes<br />
étant ; vt eas quoque vocat Theodofius l\m.mitill*<br />
11.in 1.1. fisè fin. vbi videre eft iucundum aliud harum<br />
Recnantinm Ciuitatum •P&VO&IOV. Itaque hà~<br />
rum Vrbium Natales celebMtate'tranfaitii non minus<br />
quàm Natales Pzincipumnllius, iam inde ab<br />
antiquo; btiius poftea prions eâcemplo 6c decimi»<br />
tatione, % loqnitur Aufdniils in Gratiarumatlione,<br />
in non abfimili argnmenro» Quo pertinet jnfignis<br />
Sozomeni locus lih.,$.hts~t.Ecclefl capi i»6. e inquam,<br />
fiat, Se npniurrdiei, hxcaflignatur jideo<br />
tura his déferre ( vel d ; fferri ) debere , quia Se ab<br />
Ijpfis quoque nata funt:Vt ómitttam quxadferoad<br />
\1.\ Jnf.defiitdiis liberalib. Prb.Rqjn Panegjfr.iStUicbonis,<br />
vbi de Rçjtna agens :<br />
jàrmorum, t E G V M QV E patins » qu*fimdlt iti tmnes<br />
itnptrium » pr'àhique dédit cunabula '1 VA I s.<br />
Et altero, in ConfriliOlybrij St Probini, Theodofius<br />
ita Romam allsquitur.<br />
Ç^, x O Nttman
124 IL CoATheodof! <strong>Tit</strong>. Vili.<br />
• • O Nume» amicum<br />
VuX a'ttffk LE GVM GEM.ITRIX-<br />
Et tertius eiuldem in 6. Honorij Cof. v. 418. Ce<br />
aie<br />
O Dèa,nec is.pv*ifiueftoecurmre MATM.<br />
Sextò, Sondi pafiba die* fetia&minete inben-<br />
Koc. Pafchxifìnquam , dies > ideft quatoordeeim,<br />
quorum feptem diem Pafcbx prxcedebant (de quibus<br />
etiam Baftlius nomilìa 14.*? frw&tfvJpPa ?m<br />
fequebantur : nam ipfe Pafchx dies fequente inox<br />
Solis diei appellatione faós comprchenditur » vtpote<br />
cura Solis die cclebraretuv : jrpò fk duo prxterea<br />
dies è quatuordecim.fcu fingali e fepter.is fatis<br />
ipfo die Solis cOaiptehendantot> vt cenerà non nifi<br />
(ex dies Antepafchales fuetint > fex Poftpafchales<br />
P*$*ofm. Saneiam olim*, cvim ieiani) Qnadvagefimalis<br />
nondùra (lata capo ellet, citea A.D.ifio.fex<br />
tantum dies Antepafchales icionio tranfa&i ; quod<br />
videre eftex Dionyf. Alex. Ep. apad Zonacam Sf<br />
Al «fO%y.X«'ì3ò>ì T»ìf 7TI$-lif •# ^etX.UtÌf , ^ X(l*ÓÌt*<br />
<strong>104</strong> Sk^ui
noua eond<strong>î</strong>cione PEU SE REOBVNDO,addicalemfptipfi<br />
CAIcvIATIotft. Sec.<br />
Oéèaaò , Se Nono. Natales fwos ma<br />
Si Thcodoi<strong>î</strong>us M. fetiatos eilèiube ne'mpe non<br />
tantum Nacaleni quo in Iccem editi J verùrti Se duo<br />
Impcriam adepti ih je fcib'cet Nacalis Impertj \ Bie<br />
'G didhis, /.il. & 17. ìnf. deprox. tornii.<br />
De Feriis. i ^;<br />
kjionis Chriftianx dicbns , Solis tantum dies 6e<br />
quatoordecim Pafchales tantum Iuridicis dicbns<br />
eximi ; at non ctiam Patalem DèminijEpiphapiura,<br />
Pentecoften » quos tan<strong>î</strong>tn Intcrpres in hiterpeetatione<br />
Tua huit leg. fubdita, non omifit -, fei<br />
neque Tribonianas' in /.6"..quje ex bat t. potiflim»<br />
foi parte defompea eu, cum tamen confiât hos dies<br />
in religion" flimis numeratos fuilfe,vt dpcebit famo><br />
«•ty^w.Genitaliiius apud Capitol.»"Pertinaci :Thea~<br />
pO vocac in 1.6. inf. de Curies. Vencrabi- ÙL Theodofij Iun. lex •Ûemintc'à ifif.defpvBacul^<br />
(I* dicirur l.zy. inf. depalat.S.L.ttania&'iciac hi Adeò quidemvt Chryfoftomns Na'talem Uomini,<br />
jNata'ês fumniâ rcftjuitatc Se lartitiâ:hinc Natalium Omniumfejtorum Menvpoliti^foece* in Omiiotte de<br />
feftimrates , A50. 1»/. /. 2 9* Epipbaniorum feltiui tate in Galiiis celebraci même<br />
cr 30. »«/". «fe Prnorib. Circenfes editi S tefle Synt4 ^anuariomb Iuliano Imp. apud Ammiannn» Mar<br />
macho epJS. Ub.x Se Ambro/io in Ormone de Obitu celli unni quoque Hb.n.p. lof. teltiuiom'um excat:<br />
Valemìnuutìil'.vU. Cad.déferas. Circenfium Na- Vt igitur quod fentio i : Etfi Natalis quoque<br />
talicioium quoque mencio fit apud Spartianum »«. Domini. EpiphaniaruQi. Se Pentecoftes mStnni-<br />
Jidriatio, Capitol, in Pertinace : vid. Si Dionem tas apud Chriftianos> vt feriaxum dies celebricace<br />
lib.tA. se Euicbium/iA.8. hiflor. Ecclefivii. Se l.i:. religiofa iam peragerentOï , nonduoi tamen Iuri<br />
iftfr.de fpeftttul, Ortum Imperi] dicit Valentinianqs dicis diebus in Orbe Romano lïoïï terapoie<br />
haclcg. quemadmodum Aothor Panegirici fòri- exempti ce }'*Quod cubaci, liquer, vbi paganobit<br />
»Cfin//attiÌHmmBritanni*, Nobles illic ORIVNàu<br />
eciam ludicum multitudo ad hue magna erat»'<br />
no feeiile» quod de otta Imperi) açcipiendum eft, & qnidemin ipfa vrbe Roma : Inter' hzc fcilfeétj<br />
non de ortu'Iocis , quod ideo jmoneri oporcuro initia ifttis vilume fi inter feftos Chriftianorum<br />
quia erjaiu Baronius ea verba ad ortum lucis cran- dies, fmjcbales dïet , dicfquie ^/^wridicis exiitulic.<br />
£0 tenfu idem antea dixit, Oriencem Impemerentur « veneratione Chnftian'x Rt'ligionis, ac<br />
ratore. Et abus ad Con'lantium \idiuimtt Mie 1)011 eciam alij > quanctymlibec renaci Chriftiano-'<br />
•Mâieflttûtieflrtowit. Leo Se ÀriihcttwsL „.<strong>Cod</strong>. irum diesi qui in diem Solis Qpn inciderenc ; Sanè<br />
deferiu, /<strong>î</strong> jn npflrum ortum tint dd ipeâacula hilce quoque diebus exhiberr» noA mie<br />
filcmuitat wàidetit, dijferatur. Cictenim Valenti*<br />
niani huiua lun. Natalis gèmùnus incidit in X V.:<br />
Kalend. Febru. vt ex Faftis Confularibus Idacij<br />
confiât : at Natalis ImpeÂj in, X- Kalend. Denus<br />
quàm Dominicâ > aut j^afehacis, veticUm popéà<br />
à Theodoûo Iuniorc in d. I. Dominicâ. vit. inf.<br />
dtfpeStqfuhs, vbi raffica dedieNacali? Epiphamarû<br />
& • Psntecoltes. Quare, qui Natalem Domini Se •<br />
cemhr. epdem auchore, & SocraceA^.r.i($. Epiphania h<strong>î</strong>ememorarinuipiam videe, non ideò<br />
Theodolt/ M. vero Natalis Imperij iscidit in in b*c l. deeilé quidquam pucarc débet : licet In-<br />
XIV. Kal. Februarias : de quo vid. Chroniçm terpretatio buiclegi fubdita horum inemineric > Se.<br />
Tfflrum. Et hadlcnus quidem reccnlus dierum Ro- 1.6. Cad. boctir.cpix hinc alioquin defumpra cfty<br />
*" à if torum * I fiqmdem ex lui *«i vfu id ita Interpremianis illics<br />
<strong>î</strong> "**idmirum videricuipofficex feriads reli- Auecor,&Tribonianus^ripsêre > .<br />
»! •• V D A o s fenù fitti 3 neque $ prmatti^ neque fifei nomine,<br />
I conueniendos. Û<br />
• Pdtt aJia.<br />
IÊ Sàbbati",.ac reliquis, £ub tempore quo Iudai culcus fui reuerentiam feruant<br />
, neminem" auc fâcerc aliquid, auc vllâ ex parte conueniri debere<br />
pra<strong>î</strong>cipimus'^: cùtn Fifcalibùs commodis, & licigiis priuatoron^, conftac".<br />
rcliquos dics pofTc fufficerc 5 &c. Dat.vn." KakAug.Raucnna:, DD, KN. &<br />
Honoriovm.&Thcodoi<strong>î</strong>t>ii Ï.AA. coss.[4oo.]<br />
I N T E R p R E T A T i o. Die Sabbati nuttum luàmrum, aut pro Fifeati vtilitate , aut,<br />
pro quolibet negotio polumw comenirù gui* religtonis eorué dies no» débet âclkm aliqua<br />
perturbar!.<br />
I NOTA I<br />
»ZfAJ|.C,y#/«/4M.&tcpctinit toiMfcm verfris /i*.'». in tit.t. inf. de exécuterib. fed &feniertfeeadcmiw/.io.<br />
'eie •["* 4 '"wzcidemloanni Bifcribitur, « eodém die data proponitur/ficttemooilatisduifciic & tLleti «t<br />
iubrenbuntur Çonfulibu», \n\\h huic omoinòcooiungenda videatut. Hanc ûnè<strong>î</strong>egctn omifit Baronius.<br />
t Joute m CU.Iufi.\n Tilisno CDd./a«/«M : de quo taox.<br />
Sabbatlio i/7.8 inf.de Bxeetitàri<br />
fudtrornm fciliccriVt nâe lnierpces Tupplet.<br />
', Ct ?ft. ét: .*•* 8 •'' , /•' , *xie**trihtt iuqueqoebie exhibent MSS.nonoull<strong>î</strong>.<br />
^ ïn feti t o r io <strong>Cod</strong>. lu iLhoc loco (ctnentia : de qui mox,<br />
L» ''AI. »111.<br />
De Jiac fub/cripiione moi videiimus. ' •' ; '<br />
^ i COMMEN
12 6 •j<strong>Cod</strong>. Theodof <strong>Tit</strong>. VI i I.<br />
C O M M E N T A R I fl |<br />
^lSs VDi«os firtiis fnisHìiiiìbtis Bttlaisvfai reuejpl|J9<br />
rendant feruant» feu exhibent* neque à priuatts<br />
, neque fifci nomine vlló modo eonneniri<br />
oporccze, Se ve ohm loquebantur>PW eodémque<br />
die & loco : Diucrfitas tantum in Con. kitercedit:<br />
hxc nafte a quippe fubnotatos habet, pariter<br />
vt dJ.S. Honorium V 111. & Theodolium<br />
III. Coll. id eft. A. D. 409. at di&a lex io. Honorium<br />
I X. Sé Theodoiium V. Goff, id eftA A.<br />
D. 4'i'i, Certe fi .honnis nomen h<strong>î</strong>c teétc inferiptnm<br />
eft, non poteft hœc lèx ad annum 409. refern<br />
: Ioaniies quippe non fuit PP. A. 409. verùm<br />
ânnodemùm ilio 4i.i,;poft Melet<strong>î</strong>dml Quare ex d".<br />
l.to. Contules h<strong>î</strong>c émendandi videantur. Et retro<br />
tamen» anno 409. vindicarada fuerit > fi vera eft<br />
inferiptioGôdicis luftin. in/.i $.<strong>Cod</strong>.de fudais,q
I De pa6Hs & tranfaótionibuk/ 127<br />
/.i. /<strong>î</strong> contra vtiliiaicm publicam,*tii»JJ>.t.i.x.y4nf.Jhteeenftt.Bonâitçtn fideliberóque<br />
arbitrio Se voluntar,e confici debure > facHque ita vzìctcj.vtt.hec /if. EÈiarrkfub Tyrannis/inita<br />
l.$.$.y.inf.de infirm.hu qnxjub Tyr. Non valere vCro pa&adolo e Rei ta »/.5. vcl<br />
aliquo cogentis.im,perio rniça,d. I. vit. putaper oppreffionem, | 1. oex viro & mecum,<br />
/.4. fub quodam porenria; terrore, 1.6. per potentiam extorta l.vU.inf. de contrah. ff<br />
I non fubfiftente causa t fçd imprudentiâ>/.6\ Secundo, depacifei poft fèneentiam non<br />
iicere.-^z. Tertio, fecundâconuentioncà prima pacione difccdi : 1.-6. f Quod Formsm<br />
paciorumattinec : fiebant ea fie plerutnque, vc pcéoa ineflet : /. 1. /eu inlerercrefr,<br />
l.vlt. in quam reftituendam fçu prasftandam fe pacifeentes obligabant, fi aduesfus paâta<br />
venirent, d. I. vit. fi à rìde placiti rçceififlcnt, /. 5. quo cafu alter pœnam recite pet%<br />
t>ac,ctiamfiliccrasfaroiliaresadcumpoftfidemruptammifijLÏèc,^./. j. Fiebant ne inuoeato<br />
nomine Dei oûinipotentis, veliureiurando per falutem Principis, 5c vt loquitur<br />
/.8. feu vit. falutem Principum confirmacioném initariïm ei<strong>î</strong>e iurabanc paclionum :<br />
quibuscafibusaduerfus padea venienti, promifia non impienti , infamia inuri , àÊJaoj<br />
colli, quod ex pa&o confecutus fuerac, eripi > idque omne alceri, qui intemerati pacìi<br />
iura feruaffèc ,addici iuflfa : d.Lvlt. %Quoe de pactis diââ funt, eadem & de* Tranfa&ionibip5dicendafunt,Ruhr.<br />
&l. 6.7.vit.dé-quâ v.Sc /31« fof inf depetitionik. Eft aiitern<br />
Tranfaciio ,quâ aliqui interfe colloquendo>/.6. negotium componunt & lisfopitur, d.<br />
/.31. veluti hauedes, /.7. qua; 8c inftrumenco fermé fiçbat, d l.j.<br />
^ ^Jj É G 1 D v s confenttentes tantum patì ione s valere,<br />
B Jï ÉJKf*" CONSTANT INVS A. ad Maximum" P. v. In ter ".carcera, H<br />
locam.<br />
ACTIONES' eaj.valerevolumus,"fi cum Iogibus confentiant: & ret/qu*. Datum"<br />
{^i."Non. Feb.Roma: Sabino'oc Rufino c os s. [ 316. ]<br />
I N O T JE. I<br />
Abeft hase les àTilianâe^tl* 8cà <strong>Cod</strong>.Iuriin.quia f<strong>î</strong>milcs ibi fencentiz platesoçcurrunt. Receteeam veter is tfonfulc*.<br />
tionis Aulcqr.r 10. luogenda veto ci ici i. /»///« donmionit^ vndedefumpEa eft Icx i j. Coi. ttd. th. ) & lext.<br />
11 FM^iA mlminiftr. |« mtritilo Wtc<br />
MMximut hicP.V.Ronue'fiiit fub Gonftaritinò M. à Kalcndis Scptcmbris A.D.$i9 ad Idus Septembres anni jtj.<br />
Seueco 0t RuHno Coll. vt cc/Utut vetus x<strong>î</strong>a Prasfelrorum vrbis: &yarW;J«jges bui us <strong>Cod</strong>icis : quas v.iu ÎPiolopogr.<br />
vade fubfcripti liuic legi Confulei ttnendandi vcnïunr ; de quo moi.<br />
" Inttr tàfirajt]fr4dlo{Hrt>< De hpc vide ProlegoiMiM ; y.St l.+.b.t.<br />
' Vcluy donatiooibusadicftis : > mon.<br />
"S.UM. H<br />
Bi refifiM. De hoc ^uoi|U6 vide JPt olegomens. r-_ j<br />
pHtqm pio nJditum., H<br />
Reponcodum 111. vc d.l.i.tSr dJ.i> H<br />
) hic 6c 4.(.t. eV d.V\.S*utro & Rnfin». i- A Rnj!ni>,\.A.D. j 16- Efec^ttè rf.Aar ty<strong>Cod</strong>.dt doimtiouHns ,qu* dclìimpta erte» /. /. /*/! dtdmtuio'<br />
nM>' quam buie coniungendanuiici*) exeitc preferì Stilerò tj> Rufino Ctjf. • '<br />
I COMME'NTARIVS. I<br />
«^ÏG i BVS conlèntaneas j at non etiam contra- nempe in paribionibas donationl addicis .• nam &:.<br />
^L^riasj paiftiones valere iubet Conftancinus<br />
M<br />
M. osci, qua ad Maximum P.V. Romxehiilla<br />
in d. l.i. dt douaiionib. itaCoiiftantinus . formarti<br />
donationibus pra:fcribens j Donano , jnquit»/%£<br />
eftj A. D. }i}. ( vc iatn in 1c\_oiù ollcndi ) Qua; h*c débet fieri obfimtuìone t vtqtj/tsLt'G es indulgent<br />
quidein lex prolixioris conftitutionis Couftanti- f0e}iona,Conditionat TACT ION bj<br />
nianeœ membrum efl; quod vel illa ih infcriptione, Intetpres quoque non male j p«« omnet Tonattor.es<br />
inier ç*iér4 > & ad lòoum : vt Se illa in fubfcriptio- Jimodjimexee£erintLBGi confiriptHm, vnde soffine<br />
ne ,
12 8 li. <strong>Cod</strong>.Theodof.<strong>Tit</strong>. 1X.<br />
fe POST REM IVDICAT AMpatfum non valere.<br />
11. * Jtnpp. Valeruinianus, & ValcnsAA.Volufianor.v/'<br />
OST fententiam pacifci non licere, iuris tordinc prsecauerur":' V(_<br />
cùm (ap\>\\cnns,wiquè fé opprejfmm" > &pofi fententiam Steri 4ttMiof^"M'J<br />
paciam" effe commémorer, Volutane Par.ens Kariffime acque Amantiflìmc,<br />
amotâ pœnâ",quam pa^to,conerà ius fa&o , Serenicas Tua inefle praaii- *<br />
derk, legum auxilio confulat fupplicami. Dat.iv. ìd.Aug.Mediolani.<br />
N O T A,<br />
* Abefl & hte lex à Co
I De pa&is & tran/àótionibus 129<br />
Ç" DOLO elicitam paf<strong>î</strong>ionem, rtmouendam,<br />
• lit. • Idem A A. Pompeio Fauonio" I<br />
& R£ D 1 TATE Mi quara cibi competere iure confirmas", negocij merito"<br />
difeuflb, approbatis aflegationibus, refticui" tibi Legum fonte demanans"<br />
fententia Iudicantis"efficiet" : remota plcet paâionc, quamJtfoIo patuerit"elicitam.<br />
Dat.v« n.Id.Febr. Alleg."Kal.Apr.in Ba/ilica"Thcrmarum"Cotn.ipfis<br />
AA. C O S S.<br />
NOTi.<br />
* / & hxc lex à <strong>Cod</strong>. lurt.qu ia limites iti plates occurrunr. Et banc coni titutionem laudar veter ia jnfultâtioni»<br />
Auc\ot cap.ro. Ëiuseadem prope fentenria elt , queLegij 6.inf'<br />
" Priuactishic : Paucis veròadmodùm pciuacis hoc <strong>Cod</strong>ice Principum refcm'pca irifcribuntuKde qao ia Protêt cm.<br />
" Cinfirtmu, pro çffirm.tp'<br />
" Meritmnranglot\i.\G\olf.Tbndtf.<br />
" Pro reftitùirjftciet, in veceri con fu (catione e fl re/li/uet ; in Cuiac.edir. riflittu legum , tCC.<br />
" Oimnnnns fftitenti a « legum finit ME ad legum prœfaipt», Au (ccundu m leges.<br />
" Prarcom dur Prsefccli vibis in 'fgffìiiMsl.<br />
" Abeiat A Cuiac.edlt.<br />
Patutr/r , xeQè : ncque murandum in parutrit.<br />
" A'.Ug.Son. Ita habet «crus Confutano : vnde officio Allrg Rom-<br />
': fubfciijmoneroox dicam. "^ *.<br />
I COMMENTARIVS.<br />
|j Oio elicitam pactionem infirmar! iubet hoc<br />
§1 Rcfcripto Valcminianus Seri. Qua: alioquin<br />
! protrita ioris fentencia e/f. Et hxc tamen lingula»<br />
ris eft in eo(quod fpecies eius pertinet ad pactionem<br />
Taper H>BR I D I TATB , cum falfo forte tuerede<br />
, vel cohcricde > initam : In qua eadem fpecie<br />
veifatftrlex 6. inf. Se lex 56*. inf. prêter<br />
laa , auod Cleander nomine ìpfìtts fecerat,<br />
nulla entant. Meminit eiufdem KWIÇS Jiiftoaits à<br />
Clcandro exttJjâii Hero|tarnis lib. 1. in vita Commodi<br />
: Mentiò Se in veteribus deferiptionib. vrbis<br />
Romas, P. Vicloris Sex. Rufi Fefti, Se Tertij,<br />
qui prœf<strong>î</strong>xus Nocitia: Imperij j in regione i. Ad bas<br />
Thermas ( quod fecundum ) Commodianas Bafilicam<br />
fuil<strong>î</strong>è docet ha?c lex : quomodo Se ad alias<br />
fuêre * in quibas videi, ius dicebatbr : de qiribus<br />
Balìlicis ad s dicendum Roma? > vide Vitruuium<br />
lib.*. eap.j. fic & Secretarìumlegiraus Kartbagine<br />
in Thermie GarfiUanki vbi &. cellario Carthaginenfis<br />
habita inter Catbolicos& Donatiftas fub Honoriopoft<br />
confulatum Varoni$ A. 4 r 1. Ira & Vopifeus<br />
in Aureliano referti Valerianum publiée apud<br />
Byzantium in Thtrmiejìdìffe. Ergo (qaod certium)<br />
cum hoc referiptam Pòmpeins Fauonius à Valenriniano<br />
impetralTtt, id ibi allegauit > vt necefle<br />
erat , in cognitione , qar in ea Bafilica rum famebacur<br />
> à Prascore proculdubio vrbano ; vel certe à<br />
Prxfèdko vrbiicognofcente inter Pompeium Fauonium<br />
& euis aduerfarìum.<br />
9 \ 5" Vi-ME TV extoptatn paftionem, nullam effe. I<br />
I 1.111 .* ìidem AA- Maraertino PP." Inter" cetera, &ad locum. I<br />
A e T A quìdetn' per vim & metum apud omnes /àtis conftac ca/Taca viribus"£<br />
refpucnda. Dac.x 11 .Kal. Aprii, ipfis A A. C o S S. "J<br />
Tom. I. K NOT^E
150 I l.<strong>Cod</strong>. Theodof <strong>Tit</strong>. IX.<br />
I N O T A. 9<br />
* Et banc le», rccicàt^vctus lia Confultaria,«f.r.io. Abed à CoJ.-fw/<strong>î</strong>-qiii» limile t ibi p|iires.<br />
" tAumortìnus hic PP. Itali* lllynci, Africa: fuit fub Valehtiniaaô Scn. v.Trofepegr.<br />
" /*/«r faterà & ad tacum* De bac infc ri ptionc v-& /. 1 ./«/. H<br />
" Hate vox telatili* hic a conditoiibus omini debuit.<br />
" Caffnta •viribits , tcfpuend'a : 1 htc Iocus interpungendus cft. v .Gloff. rt'»rf.de hic roce > caffata.<br />
Hzc lex rcuerà Interpretacione non eget : v. faltem frsg. Coi. Gregor.<br />
^ 1. POENAM paoloadkffiam, familtaribtu literispoftfidemnon<br />
praflitam,accepta, rèmtjfam non ideò videri : L. neque PRÌl^<br />
scRiPTiONEM tempori* in F 1 N A L I B V S contromrfm locum<br />
habere.<br />
v. * Iidem À A. ad Valentinianum" Confularcm Piceni".<br />
O N dubium cft, cum Àfide" f luciti" recefliffe, qui qux promiferat implcrc<br />
noluit, Valcptin<strong>î</strong>ane Kariffitne : Proindc, fi, aducriario fuprafedente" quotili<br />
nus esplicarci" ca quse fpoponderat , fides placiti vacillât", familiares liter»,quas<br />
adfe miflas dicit", fuppHci" oiagnoperc non oberunt. J Fines*<br />
eciara, quos temeratos" adfeuesat, amotâ praefcn ptionc* temporis, hi qui<br />
peruafernnt", vt rar<strong>î</strong>o iuris cft, redhibere" cogantur. Àlleg. 111 i.K; , FUuia<br />
Feneftri" in Secretano, ipfis A A . c o s s. [3 6 5.]<br />
NOTi.<br />
* Et hanc,/rr.rPcwt vetfcrisConfulrationis Auûor $odin> c.io.kbtfihtt lex àCoA,litfiAcc\ao ntos. Kl<br />
ITMltHnnum prxfeit lek a.»»/ de ex h ik rei s : &• 1-4 infiquibut equorum vfut >qux ad euodem* datas Tant : Sed | 9<br />
lySef.dl eperibuis- publiais, ptxfcrt quoque Vjilentinianum , vt hic v.de hoc Valentino Profipogtï<br />
" Fides piacici hic & inox cutlum Symnuchus lib.j. npifi, 108. Adutrfumfidem placiti rupia concardie. 1. plan j<br />
v Gioir.<br />
• ' tlacìtum uj ed , paftum.v.GlofT. *<br />
•<br />
" àmtçtrfidcatb hibet vetùsConfulùtio,Cemeliùs ,ideft,(notante. •'•<br />
! ? *! Ëxplihitre, art pcrlìcecc, excqui, prxlbtc. " Vacillare fides placiti, vid. GUjf.<br />
$»pbtex,, de çjuo' niòx.<br />
" Exnpirik hoc fupplicis nomen h<strong>î</strong>c addìi veteris Confultationis Auftor. Quod G te£hirn eft, de cius feriptote, fide H<br />
inde iujicium fieri opottet. , •<br />
* Fugitiua luce huiiifce Ug pats videri poffit, Se in titulum finium regttndorum potius corûicicnda. Veiùm in hune tU<br />
tuluin'rcâè telitam mox ollcndam.<br />
' Temir.iti f\na.\.G\o(C Th. " Peruadendi vox propria. v.GlolT.<br />
Rvdhibtre, id eli, icd.lete, redimete, v.GhJfx,<br />
^/«^««dicituthasclexin Piceno, prouincia irï Secretar h, ve fu petiot Roma; in Bifilicâ : de quo in PrtUgomi'<br />
"is, & ad l.i.fup.de 4iuorf.refcript.it,<br />
De hoc mox in ipfo Cetnmentsrh.<br />
ES<br />
C O t M E N T A R I V S .<br />
jjTR-jCi E Fi DB pafti non impleti > déqae rrttibaj&/i<br />
BVS temeratifs ed hoc Valentimani Imp. refcripcum.DiiiC<br />
Ccilicet flint hnius legù partes:<br />
Qwae quidem ett'R.efcripwm , fe« refponfum Valentiniani<br />
Impetatoris ad cqpfultationem Valentini<br />
Gojifukrts Piceni, fimul Se libelltivn priuati cuinkiam<br />
, confultarioni vili inditum , fapcc duabus<br />
.exceptionibus, fea prarfeviptionibus , coràm le in<br />
quoiam negotio ab vno exlitigatoribus oppoGtis:<br />
in quibus cum hajreret Valentinus, ad Imp. Valen «<br />
tinianum referendum duxit : de- quo in commune<br />
/ielatìotistm feu Cnnfultaiionum more pecnliaris infra<br />
tituìns eft, lìb. \i.dt Retatìonìbw. feilieee , cu m<br />
de nnibus agrorum inte.rdnos ageretur > Auórque<br />
• in pacco intentioners(uam fundarec > quo videlicet<br />
agri olitn diuifi fuenmt>qnóque conuencum fuerat»<br />
vt Tens aliqnid impleret.fortc » vt de agri parte de-<br />
^cedetct.iiqn: pœnà pacto addica -.fi à fide placiti re~<br />
L>tederctnr , à cuius tamen fide a parte reivècclfiiiu<br />
nierat : Contea rens duabus fefe excepcionibus tue- |<br />
retnr : Primo quìdem , excepùone literarnm fami-<br />
Harìum poft fidem fractam fetiptarum , deinde iv<br />
prxfctìptione temports : Index hìe animi pëffl<br />
ad Imp.retnlit : Qni neatrì prxCctiptionedeièren*<br />
dura hkc /. refcripfìt. Primo feilieet ait, fide pi<br />
fcmel fratta > pœnam exinde commillam Familìdri'<br />
but literis poftea feri pris », non ideò lemillam cenferi<br />
: neque ei qui placiers ftetic > rtmgnopere obejft-<br />
Qiiod quidem duplicem fenfum admittere videatur.<br />
Primo quidem fpecies pdnenda videatar in<br />
j4ttoretcpx\ familiares liter ad feedifragurn mififfet<br />
: vt proinde hic fenfus fuerit > non induci ftacim<br />
pcenx remiuìonem , quod is cui ptma qo*u»<br />
eft , eam non (latini exegerìt, quinimò ramiliarius<br />
dèinceps ad feedifragum fcripferit. Et ita quidem<br />
h*nc Itg. incelligendam fuadere vìdeatut Iud^is hxfi<br />
cario : nani fi feedifragns ad actorem fomjIUr®<br />
literas feri pli Ile poncrecur , nulla rucdtandi ran°<br />
fnbeffe videator: Atquin altquam Se niagnaro qmdem<br />
fuiflè lex tefbacur. Ergo fi hic huiuice M$ iS<br />
fenfus elfet, tùm ex çâ id efficeretùr , ad prawu»»<br />
non ideò pœnam libi commilTam rcinififfe cemeri<br />
, qui ad obnoxium fibi familiares epiftolas fc"*<br />
pfit. Familiares certe literx alicuius ad aliuin velar<br />
g
De pa£is& tranfaóHonibus. 1|g<br />
lui prineipaletii , aut fororem, nonimpedjuntquo- f Supereft fingularis tafyfr /^ fhbfcript<strong>î</strong>o,<br />
minus de ftaui egrôm quxri p^flit;/,» Picenìqne \tvidetur,<br />
(emel qux fax perii-: feu exactio haud I (bemjhoc ÌEUO foilfè. De priore prius? Hanc colo<br />
xquè. Et ita quidern hxc lexalieni intelligenda viniali! olim Jïliam Fane (treni di<strong>î</strong>tam-» ex Vitruuiq<br />
deaçur. Stài taroen vérins éftj in fpecie huius legis, liquet ,d. Itb.i. cap.i. Se ex tribus inferiptionibus<br />
non accotera, (ed fardi fragum ad eum qui placitis veteribus: at enim nemo Flauiam dixit : qxxoàhacl.<br />
i'eterat, familtaïes literas tcripfilfc, quas I admi- fit. Proculdubio ] m nomen eì indituixi * obliteferae<br />
> ncque refpuerat : vnde fo-difragus, vel cerrato lidia nomine, de Flauij Conltantini M. nomi*<br />
te haredes fins 1 pœnam remifTam inferebane, at-- ne , vel Confiant!}. Nam & fic Fiatila Heducrunt<br />
que à iure fno illum receflùTe intendebant : Ex-1 vi bs Auguftodunum, apud Eumenium in Gratianmt<br />
prefla fcilicet hxc verba font : Familiare* litetas | alìione , mf. fic &r Flauia Conllantia , alixque.Io-<br />
qua* AD SE M 1 s& A s dictt , {àppi ici magnopere non calaris>b- Vero lapfus eft Gutherij, qui Flauiam, Feefttm.<br />
Ergo qui famiHares literas feedifragi ad fe tteflri cuiufdam vxorem > hic fomhiabat. Hadlenùi<br />
miftàsadmitciê, non ideò qnidquara iuri fuo dero- de nomine. Altccum eft de /ito huius Flauia; Fancgat<br />
: atqoe ideò parn-r f<strong>î</strong>bi (emel commiflx pecilèri , nempe hrtflex docet, eam in Piceno fuifïê hoc<br />
tionem non co minùs habet. Quod in priori fpecie tempore : qua; in Vmbria olim erat : certe (h'b Pi><br />
ce mini videtur, vbi videlicet ipfe ceni Cunftilati egi(Iè»qiii Se veterem Ymbriam il-<br />
ad ifedifràgurn epiftolas fàmiliares fcrip0t:eo quiplara adminiftratione fiia compleétebatur , qux intet<br />
pe cafu haud <strong>î</strong>mprobabiliter pœnar remi (fio indu- Anconara Se Ariminnra erat : fic vt Piceni nomine<br />
catur: Ratio dinèrentix haec foerit: quod fàcere iam Vmbria illa veniret: Non qujdem fub Antoni-<br />
nemo pofTìcqiv.nepiftolam ab alio accipiatjat vt nis iam Imperatoribus* Semola: xtate, quod pe/Iì-<br />
jpfc ne fcribat > (ibi imperare poteft : denique yomè Viri alioquin docti, (ed non iuris a colligunc<br />
luntatis &: moius principium hanc rem diftinguit. ex /.41. ir. de legati». 3. vbi regio Pmbria Tufciaitt<br />
Et haj'e de ptiore exceptìone in fpecie imiti» le- Piceno i mox fimbria ih Pigino memoratur : neque<br />
gu.<br />
enira ibi regio prouincia: publics nomen Kft :' verum<br />
regionis agrique priuati : cuiufmodi regioncs<br />
Î Altera exceptio rei qua is à finibus temeri-<br />
nomina prò Iubitu Dominorum fortiebantut > vt<br />
tatis i atfcjue adeò ab aétione finium regundorunl<br />
ex complurimis aliis difeere eft. Neque edam Vm-<br />
iefe tntabatUr , çpac Pr*fmptio tempori». Verùmj<br />
brìa-'Pìcenum ve volunt illi, in veteri infcriptione<br />
huic prxfcriptioni locura non elle définit Valen-<br />
dicitur3 p. 105)0,»«/». 1 j.verùm idem Iurìdicus fuit<br />
ti quia non obflante przfcriptione<br />
fe indicatur rRft PLAMÌNIAM ET VMDRIAM<br />
temporis, eos qui fines pcruaferunt, ut, PICENVM. Hinc edam quoque probabilitercol*<br />
fines redhibere cogi : qua: & ipfa fententia foie<br />
VaJentiniani Iun. /. qUinqwpednrn, inf. ut.finium, ligimus Flautata Fanefiri hoc tempore Piceni meregnnd.<br />
Et quidem vtriqne id placuit circa omnem tropolim fuilfe : quandoquidem ibi ali egata hxó<br />
nnalem quxftionem , non tantum intra nei lex dici tur in Secretano <strong>El</strong>auix Faneftri,vbi feilieee<br />
pedes , vt Se Theodofio Iun. /. vn. infi. de acTien. Confularis fedens ius dicebat : vel certe nifi me-<br />
certo, temp. fin. Quid Theodofius M. /. vit. inf. fin. tropolis ea fuerit, è primariis faltem vnam hanc<br />
yegund ì Is fané quòque de (patio quinque bedum fiiifTe necelïe eft : Ego certe de metropoli fenten-<br />
agens canit de eo (patio SINB OBSBRVATIONE tiam non muto>eo quoque quod ea medio cornino*<br />
TEMPORI s Aibitros radicare oportere : fed an ad dóquefìtu inter Anconam & :-<br />
exclufiojiera controuerfix de loco ? ad eam leg. di-i ternm qnod de Piceno hìcdicitor, de Anonario<br />
cam. Atqne hxc quidem eft hnim leg. fententia Se id intelligendnm fateantnr ortmes neetéiïê eft : à<br />
hypothcfis fingulatis : quam Tribonianus forte to- quo diuifum erat Picenum fuburbicarium > ve aptam<br />
non intellexit > & ideo abdicauit.<br />
pellatione, fic Se adrniniftraeione.<br />
Wiì.Gt.r.:<br />
g POTENTU terroreextortampaftionemnon valere.<br />
| . v». • /idem A A. ALÌìx Bauonia:". Inter cantera."<br />
IT" fub quodam potenti*" terrore infimo.? fatigari" ad lu ài GÎorriTj"/pcclât^J<br />
innidiam": Vnde fi aduerfarium tuura, longé à filij tuì fucceffione pofitum,<br />
haec in te qua: precibus texuifli" excogitafTe confliterit, Rcclor pròuinciaehomini>>qui<br />
neepacifeendi neccóloquendi"de nc^pixofitbFltwtiftm" «<br />
habuic, impudentiam fubmouebit" : reddi'que faciet qutdquid claruerft<br />
vfurpatum : ne impudenti* vindicet ,quod concedere leges & tura non poffunt. Maxime,tont.l.<br />
R % cum
i % % ' II. <strong>Cod</strong>TheodoC <strong>Tit</strong>. IX. f J<br />
cùm rtcmores, nec i pttftiâ fca&ione, quacfabftantiam non habcbatvfccundâ conueotiortc<br />
difceffum; &" inanitcr refediflè , tjood non iam pa£io, fe^ qojedam 'vfmh\<br />
patio", iuflis rxonfubfiïtentibm caufa; Smoderatine", dpceator. Dat. 1 n.Kalcnd, Aug.<br />
Mediolani, ipfii A A. c o s s.<br />
N O t M.<br />
* Er hanc /#. récitât vems Confulràtit c. 10. EadcjrçqaetmsfenremiaeGqr«elegi*|.yty. AbeA »ei$â<br />
<strong>Cod</strong>JuGc|Uta pluies t»*&apctt«.(<strong>î</strong>rnilcs. H^^L9 H! I<br />
"FriifMf*fœ »iin» i & ad fupplicein «us libcllum : parieet in 4.1.j ,f«p.\.?toltetm.<br />
"-ïn*er citttr'4: v.de hâc fottntilâ Prôtttom. '^Â.'- *- muiiei'cnla inquarti, eò adafita fuerat<br />
, q/iod longe graniùs, & à parte vim intentali*<br />
tis , He à patte paticntis. Alterum , quod fpecies<br />
hnim /«^.pertineat propciè nd SfnstiifiorfHiinm Ter*<br />
inllianum , leu ad mitris fucceflìonem in bonis filij.'<br />
Ex - Conflantini fcilicet conltitutione, qux bis<br />
temporibus obtinebat > Agnati cuiùfcunQue gradus'<br />
etiam remotiffimi cum matte, in fili] fuccefiìone<br />
concurrebant > A videi, mater ius liberorum non<br />
haberet : At fi haberet, pattuus tantum eidfque<br />
fiiius & nepos, non vltsrioces agnati, cum eâ concurrebant<br />
: /.». (tifi de lecitimi* htredit. In buia/<br />
igitur legi« fpecie quidam ex potentiorìbus, cùm<br />
(e, defunâi adgna'tum diceret > cùm tamen teucra<br />
"on eflèt » vel certe non eius gradus qui cum mi<br />
1<br />
quella fnifTct a pud Imperatorcm muliut fçft mater*<br />
ad eius qucrelam refcribjt Valentinianns Iutp- hit<br />
elegantuTtmà & xquilTimâ con» itutione, |<br />
di paâum nullius elle momenti ,datûmqiie*x«tT<br />
repeti, condici polle , vtpote (ine caufa datura,<br />
nulli s fubfi'lentibus caufis. Ac maxime, qn«f< m^<br />
tenti a eli huim lev. in fine, li non mnlier fecondi<br />
conuentione & fpontaneâ iam à priore receflir.<br />
Alioquin enim & ex çonuerfo, metus, visprzfonv* i<br />
ptionem elidit > vitiumqUe eluit racihabitio, Se<br />
geminata conuentio , nouus denique confenfm<br />
fiue expreflus , fine taci tus '.b.l.Sc 1.1.4. Ced. de bit<br />
QHX vi metufue caufn. f <strong>El</strong>egan tiflimz inter hzc<br />
aux Iuris ySfut bìc obfetuandz fune : I<br />
cjiiodam potenti* terrori infimes fntignri,nd Ifidicicr<br />
id ed, Iudicum frettare inuidiam : cui congruit lìmilis<br />
% imo gemina lex 9. §. 5. -». de officio Pretmft*<br />
lu*!,g$:dinuidiam tint quiprouint'uprtufi(peUnì»\<br />
primi alitittem per ndiierfanij potentiam. Al tera, ?|||<br />
non pçimitteudnm ,
1%\M Sejpadis.^C tran/àdionibus. faj<br />
" ^W'««M>b««sNoahuiicricolum quo frnp.PioAO n fi»l*«! Afric* dknabatur. -<br />
" 4/iWf • Valentiuwrtuj Wtempuie ntrofratte ViBo^gi^^ftrAnVW^^nu^^^^Ji^ljiiortoiefuj/iiT<br />
COMME N'T A R I V S. -<br />
laxp. l'clcriptum ad libcilum iuppJicem prillati cu- patto inqjjL.<br />
I in pedona: emiliani. Qno définit, buie tanfat, . ltiiucum | ^^jêiano & MaXitàìahò^/:>rfga»? i7,<br />
ûioni (bandû eflê<strong>î</strong>ce prèmimitamen addica: ai. <strong>Cod</strong>.de peXm'- & Unfirumemh 1%Ced.defide,ìainde<br />
vi & efFc&n eros oftenfis : Conditto hsce cft, fi firum. ve Ôc in cranfaótìone cimi harede tutoris <strong>î</strong><br />
haec cranla&ioyW* g, diligenti txaminntiotie Latrate $.Cfd.de sr^tfailionib, Effeclnçpoïro.(quod<br />
ce faetit, fi fida Hijlmméfitó fiat : Vbi b*c leg. prareipuum) huins cranlacìionis legicimè<br />
quarti poeeft > nòni inllrumcmi ita mentio fiat, vt probacar hic eft, ve compecefis ex huiuïmodi tranfa-<br />
Sc indimi precise requjracar? Qupd non pte* elione j&rcio à jpaileiForibijs cnm frnétibus reflicui<br />
co; propcer generahaetiamverbailla qua: disi,qua; .debenr ; exinde icilicer, feu ab (*> eemrore ..quo re$<br />
fine Ugu continencnr : Infitti feilieèt mencio pf t (lati fecundurn «onuencionepi debu'c : ve csete-<br />
JÎ de his Icriptiua: fieri foleant & inllru- foquûS à tempore mòra; poHèflór , ftoicus reftimentoiè^mè<br />
incerpofico ha: cranladtiones liane:' tuie. Qtiodtralacin'fiuriseft.<br />
•<br />
kr-~m<br />
•HI<br />
fj ÏV. K,ATÌ.tô' JiMÉn paefionem, njeltranfaBìonem venienti*-, ì-$fic<br />
I P E R i V'tffljiM*"*®'"»***!'** 71 **" qnki&pr pœa&feuerifsm&. •<br />
I ,<br />
I vii i. •Impp. ARCADI ve' ''oc Honorius A A. Rufino PF. P. #<br />
M - f ' *«* •<br />
I quis" maior anniVadueMÙs" pacìa vcl tranfatfeiones", nullo cogerìtis" injij \<br />
\pcrio,fed libero arbitrio Sfc'voiuntate conteera"", piuauent"pRc venieh-<br />
Idum, vel interpellando lilBiccm, vcl fupppcar/doj^uicipibii^ : vcl non im-<br />
|polendo promilla ea, qua; jniiocaco nooihce Dei Omnipptentu , eoauctorés<br />
fòlidauerit", non folùrn inuratur" irjfamjâi verini etjam aôionc pnuacus» reflitutâ" poénâ^qiijap<br />
pa&is,prpbatur infcrta, earurH rerum" & propriecate careat, Se emolumento/<br />
I quoa" ex paéfco ' vel tran faci ione illâ fuerìccon(ecntuà Qua;"'omnia mox eorum jg<br />
mode» jdepu cab untar, qui intemerati" pafti iuta feruauerint. J" Eqs edam huitis.J.itis^<br />
vel la gEpHyl CcfipGt<br />
it doâè.f|jcntu«. Rcpetiitcam BenJ \catz os i»fin* rr*â*rui /ut dt claufulit inflrttm. Mcmintr buius %£. Vctu<br />
f! ^óurujratio.^.i. & Papt'njatioi.al<br />
1'^' l'Pjiomin&MraipcoappaFec^fcçvrubrctiptaCoDftantiiwpoli, licej proJ_<br />
moreHÂwri; Coilc^stià fnipnfo nomea add^uni quoque fit, de quo morcicmel jn^plçg, H<br />
" ««jfowwftP.OrieniisfcfEfiib A'tca'df* .• «fe *uo p'Ictjfe inVrefifogr. "A<br />
"hntttfiyHt .' ..-Uà-,-., v ,*= *•:** m<br />
viginti^uinqite iddirum <strong>Cod</strong>.Iu/l.^uod eriaro Iuceïprcs ad bane Ug. fupplec ; Quo tamen nilópus'crat-; Mdìer ai<br />
fo!orè^iiur,f|ui niaiò^ft zj-aanis.<br />
" 4iuwpiin ,-<strong>î</strong>ca MSS cjuTdâhi. . •<br />
'' Tr*nroffl'»**t Ww iiiwJmé thtj'foftomo d*Pitniim. S.' B<br />
' Cagtni* Çod IuH.de <strong>Cod</strong>, Tii.pre quo hoc noffruni parfera.- Gogtntis, voluti petefiath, vt Tntcrp*res ad A«w /
i$4 I I<strong>Cod</strong>Theodof fit.IX.<br />
" StliÂMrt ttfi firmare,/MaiM^. ifv^» I<br />
" Imtfatur, m eft»/M«r I quod in <strong>Cod</strong>.Iuft.fubiutuium : fane ptoptet l.x-inf.i* peenù. Atenim noftrum illud e!w<br />
gintius, & ad rnorcm prilcum magis. ^ i^-jA &.<br />
" RefthmtaM eft p .- Incerpres ideo#x«/awwfi»«ee vtitur.v.GlofTThcod.<br />
" Et rerum freprittatt.in Giuli Hoc noftrum vethu.<br />
" Sr***«<br />
" fa&ionc C luft. Qijafi vero p*a*m non id figocr. S p<br />
" Imqne.C.luli. Ita prò more fuoTriboniaom, periodo! longiores per. rela t iuasTocescontextas in plûtes refolueiifc<br />
" Intemerata. <strong>Cod</strong>iale. vcrumqfw tc£Ìum:rca|im amen intemerati , pacti fcil.<br />
" Lefis..Cad. Iuft.Noftrum hoc reAum eft : fic fupià ,*Rione priuntas : Lis eft res qua: in controueilii t&:Vt 1<br />
Nomi** Principimi, prò iphs Prìncipibus ! (icl.Tjn.inf.fi quii lmf.maled. v.fie GloA".<br />
Hanc Incerpreiacionem (equi cut Fotwularurn Secundum legem Komanam Auftor ,form.i(.<br />
Dixi/«*.ad vocem eogentis.<br />
Pitéjttttes,font Principes.<br />
' Hoc addir, Intceprcs.<br />
" Ideft Rcgum.<br />
" Conimmnt : prò a dimane ; iureiucando corri plcfhintur.<br />
C O M M E N T A R I V S .<br />
§1*^ ÊPERIVIUI poenis aduerfus iufiuçaïidum,<br />
gJLSgjj qnod patto vel tranfa&ioni inferni m eìt,<br />
cuiulque religione firmata elt pactio, -neaui».*y**,<br />
eft base fmgularis famosaque Arcadij Imp.<br />
conftitutio, quam ab aliis licet plutibus illuflratam<br />
> meo mane ^. idJke, anteqnam explico j celebracàm<br />
quxftionem de perni periurij veteri iure Romano<br />
breuitenV ae?dta»eiV excutere lite. Non<br />
iam qnxro de Republ. Romana, fub qua certe<br />
Cenforis ea de periui'iis notio fait, fie ve de nulli<br />
aliare diligentius iudìcarent qttàm de periurio, tette<br />
Cicerone, hb.^de officia. Quoti pœnam veto<br />
àttìuec, eolem tette, periurij prxna dinina » exicium<br />
; humana dedeetìs erat : quomodo Se alias<br />
Cenloris iudicinrh nil nifi ruborem damnato adfèrebat<br />
a eodem Cicerone auctofe libri/ de Repttblka.<br />
De Iurifconfultorum igiturrioftrorum, & Imperato<br />
rum eiufdem sui, temporibus quxritur. In genere<br />
Paulus in Lu., if. de dolo » pœnam periurij<br />
memorar , quam in fp. illâ quam traécabat , fufficere<br />
ait. Vlpianusfpeciatim > in l. fi duo i j. tnf.tr,<br />
de iureinrmtdo » perìnrom friftibus caftigandum cum<br />
elogio fetibit. Modelli nus libro finoularì de pœnis<br />
in /. vi: «*. ftellionatu* > exilij ad tempus meminit.<br />
Et Alexander,tamen Imp. in /. ì. <strong>Cod</strong>. di rebus<br />
crediti* & iifeiur. iurilmrandi contempti relsgionem<br />
fatis Deum vltorem habere définit : idemque<br />
lti.Ced.ad kluLmatefi. maieftatis crimen non fuftinere<br />
eum > qui forno ino iratus effe non perfeueret><br />
quod femper fé facturum inconsulte iurauerat. Vera<br />
equidem èft eornm fententia,qui nullam certam<br />
pœnam periurio pofitam fai (Te aiunr : fed tamen<br />
it«rtv^a*ìc ita non foluitnr. Conciliario in procinti<br />
-. per carbrem admiffu periurio pœnam non<br />
imponi : d.l.i.derel>.cred. & d.l.%. ed l.ltd. maiefl.<br />
imponi iudiciali feu in iudicio admiffo , d. I. ix.de<br />
dolo : 1.1 }.inf.de Uire'mrando : vt OC fi in inftrumentofallimiinfiurandum<br />
admiffum fucrk,d.l.vlt.Jìclliomtu*.<br />
In qua fperie verfatur quoque lex 4. <strong>Cod</strong>.<br />
jì minor fi m*iorem\ Nulla vero lex ocenrrit de potila<br />
periurij adm'di adnersùs infiurandum qnod de<br />
re aliqna prœrftand^ Vel faciendâ , palio vel tran/a?<br />
Sione comprehenfùm fuerat : etf<strong>î</strong> hoc cafu iurifiurandi<br />
religionem obferuandam Alexander quoque<br />
^Imp. inculcet etiam minori ^. annis l.i.<strong>Cod</strong>./ìadnerfm<br />
vendhiouem ^atque adeò impleri lìdem contractas<br />
velit. HaÊïenùs fdlicet ftetit iurifiurandi<br />
de ali quo obLcruando,prxftando , vel faciendo ueli-<br />
<br />
cunda pœna eft, quod periurns aQtoneprìuetut,<br />
nempe prillino omni iure ilio OC a«ftioi\e qc parfto<br />
5c tranfaânoni ajioquin caufam przbuerad<br />
Tenia pœna eft > pana promijfa prttfiatio , quod vi*<br />
de}' periurus pœnam in (tipulatumdeducbam (quo<br />
altero vincnlo pa&uru veltranfaAio foli Jt§<br />
matdróque fuerat , ) foinere cogàtnr. 'Poftremt<br />
pœna eft, quod fi quid ex palco ilio acce<br />
dere tenearur. Qui quidem nouus eft tot pttnarum<br />
concurlus : ac nominatim pœnx pisftat<strong>î</strong>ol<br />
fìmul Se reftitntiònis rei. Quare recTjè çç<br />
qui etti quoad obferuantiam Iurifiurandi bancleg.<br />
fauorabilem effe dicane * attamen quoad pana»<br />
'exte^ifione "vel 1 interpretatione non iuuandam elle<br />
decernuntt velot rigorofam & duram, quflèï *<br />
cìica non fcruatnr. Etfi fuas ipfa quafdam hsoeac<br />
Extcnfionu, vei retro mas habet 8c fnppedirat ijp*<br />
met Limitationa > feu limites certe , intra quoi ea<br />
coardtanda venir, , expreffis ferme in e* TCTbis<br />
: vlteriìis enim commentationem nodramnon<br />
producìraus.<br />
f De Limhattotiibm priiNs videamus "i qnxq 1 *<br />
adeò omnia concuircre oporteat, venuiusrigerofx<br />
conftitutionis pœnis periurus fubiìciatur I q 02<br />
quidem fcx fune in vniuerfnm, quorum vnuiu li<br />
deficiat s proculdnbio & legis difpofirio deficit.<br />
Primàm igieur habet hxc lex fignatè locum in<br />
Iureinrando quod ìnfènum paQo vel Tran/afHfH<br />
*v ifUMyai*» feu facracnentOjtV evitfitidion ^^D<br />
riott t *" euugN\iy(utai t vbij videlic accepto v\'<br />
Jqn»
De pa&is $$ tranfâdttcnibus. 13 y<br />
quo alite motamoucndâneireceditur. In his ertim<br />
fermé iari/inrandi religio interponi folet ( non vero<br />
adtò in contracribus, vclnti dépofiti, mandati,<br />
focietatJs * venditionis > locatiònis : Bec.) Quâ<br />
ctiam ppellatipne veoiunt fponfioiies, ftipulatiopes,<br />
nam Se his fiicramentum interponi folce : V.<br />
Neuellam Theodofiij 4. inf. Se Chrvfnflomum ||è<br />
\mll*$HÀtt*. Hùc cciam pertinet Gregorij Nazianzeni<br />
locus, orar.40. inpm£iumJ>aptìfìnap.6\ 1-. ,<br />
«IÎV@- 0" */rS'uv@- , •'"•cf* *o*>V «'$«'-<br />
|f»** -$f eiaf» 1 quxlibetlenis caufa facìt eam ceffata : Denique in<br />
dubioiudicatorillilocumnon efl'e , ck nunquam<br />
recipitur quotiefcunqne cclTat la-fio leu inrerellê<br />
partis, & doluSk<br />
Exten/ìorifa retro foas habet , Se Ampliathne»<br />
nonnultas colitinet, quamlibet noua Se rigorofa<br />
jhafc conftitutio. PÉUTIÒ qnidem Omnes Maiores<br />
1 j. nuis bac L comprehendtiatur ifiquis, inquit<br />
molar anni*. De ctiius.verbi laaffimà figniiìcatione •<br />
& IurifconfultnfHpfe, Se Interprètes-Li. «.de verbonmfignif.De<br />
Muliere Se Runico potiffiniùm hic<br />
ftwonitefr , ti-ntv *fef.fidl*< Set qu r mm Interprètes: quam quxftionern nos hic in<br />
|**I«3J;. Secundo requiritnr, vt periurus Maiorftt medio reliitqnirnus. Haótenù's A mpliauo refpeóln<br />
\0mt1 ( 16. fcilict") vt difertè /W /. dicitnr : & qni- Perfonaram.<br />
dem vt Bartolus reetc cenfet « vere maior , non | Secundaampliatìaefr refpeceu NogotiJ : Admet*<br />
qui fiiflc tantum iurifue incerpretatbue prò maio- | fu*palla vel tranfkitionc* , inquit lex , id eft, ad~<br />
re habetur. Minori proinde etfi perineo ad panaci uerfus omnis genette au^ih«\«. 3 fiueiii fcripturarti '<br />
hniw Ug. ea<strong>î</strong>tandas ignofcettir : hactcnulque res 'redaâa ,ilue nonlcripta, quam in rem Gregorins<br />
ftabit, vt iuriinrando Arare cogatur', quod vtique NaziarufQras epjfiela de qua mox : etfì(cribi ea fer»-<br />
iam antea caimira fuit /. 1. <strong>Cod</strong>.fi adnerfm venditiotnc Tnos effet , tutiiifque.<br />
ne quoque Autb.facramemapu- Tertia eft ', catione iurifiurandi : Nempe , liais<br />
berum, quod ins etiam in Galliâ feruatur. Tertio conftitutioni fuse locum effe vult Arcadins, fiuetii*<br />
rcquirkur > vt pactum , vel tranlàdtio libero arbitrio nocato nomine Dei omnipotentis > coque- auctore<br />
& vnlunttiie -nullo cogenti/ Imperio confetta fuerìt, Se (blidatuiWfuerit pa&utn vel cranfàttio :"fiue pacif-<br />
ficTpontancavoluntatejnìrtntt»* ixntyìt OÌATM- centes L'nntìpis nomina placitis inferentes, falu<br />
(ófjSjfjQ- Bajd.Nullo rigftn imperio, id eft > vt non tem Principum confirmationem initatum effeiura-<br />
per potentiam & oppreiConem paiStio vel tranfauermt paftionum : id eft fiue per
i 3 6 I l.<strong>Cod</strong>.Theodof Tic. IX.<br />
c&c rit aiti nìt- àoì Ji w« » inquit, *«- infìurandum tantum in tabulas feu membranas re-<br />
J*l tf^^Bl HB SfUn i^B»W{ I raj 0p*8l *» 0f7lf: dàdtum , TA dtfâlTHCL •SëfÇ1 TOÇ «*»»«?&.•' I S | I«0»9 I SI<br />
AO
De poftulandoj<br />
M7<br />
T$ït tiïï ìfynar ixeAfifn, panique «ww * ^»J& ^^^^^^^^jJttgf^g<strong>î</strong>tjPBiMis varò fùeriti<br />
ïuuo.ftlui M okï i'«ev Rufino ftiiflè , & ad arbi- Verùmrc accuratiùs perpenfa f eftï uon ab*<br />
triumcius Arcadium leges fatixirte, improbûrpque boari*-) & illam quoque, quam dixi, Ru!ìni Arca-<br />
legnm venditorem fiiiife.téfcahtu pafljm Vetercs. diique cogitationem h<strong>î</strong>c intercedeïe potuUÏ'e ; at-<br />
Clandianus p&i. *» Rnfinnm '• Zc UbS,i 5. »»'- eriimcx Chtyfoftomo perneftigaffe mihi videort<br />
;/# j & Suidas ex eo : Philoftorgius lib. 11. cnp.i. de vcram huius legis fanciendae occaf<strong>î</strong>onem. Tefta-<br />
ffi iam ad l.tjwfquii, Poftremùm 8c tempora contur C hryfoft.paucis poft hanc leg. annis fcriberis,aa<br />
aeniunt Thoc enim illud omninò tempus eft j quo (nominarim ferma»9An c-j. Ailoritm Apoftolorum,<br />
'Tyrannicus Rjifira fbror ad extrcma dccurrens im- "in quem abafum venerinttùm iuramenta, putà vc<br />
potentil<strong>î</strong>imè dominabatur ! atqne ad fummum propatita pafi<strong>î</strong>m conuentionéfque eupfax*. JÇ*/*,W*TIÏX<br />
éef<strong>î</strong>mc'.ïmo pofrrema omniû harc iex eitexiisqux iuramento fafle<strong>î</strong>rentur , folidarentur ; ( quod ipfe<br />
Rufino^infcriBuiT^ ! neqne vitra menfem fuppli- etiam damnât ) eò protapsâ Hominam perfìdia I ve<br />
ctnm eiu$ dilatum. Quare «E verbo djtat qui*/ indurata nullo loco ccn\czentut; y. tornata Samli/frpeciofa<br />
quidem hatc lex fuerit » atenim re tùm HMMi,.p.66\.661.66}.Qui alioquin fcripcor in to<br />
itjanis ; haud aliter atquc calo iam Rufino j fpolia fani ! iuramentis abftineri vfclebat $ quod argu-<br />
eius in xrarinm comportata inani pariter obtenus* mentum etiam eft omnium fero eius orationum<br />
l.Mf.ftp. de boni*proferìpt or um : Nain Se ea ipla/rar •dfei oJ Alciato iofidia iurifiurandt etiam religionem , quo vnofeptd<br />
ti 8c Fachina*o Ub.\.eontmu*f. monentut: fides hominum tum tenebatnc , perrumperet, in-<br />
fruftrà inquam plerafqoe omnes moueri., quando fringerétque. Iarrt igitur apparet, num htc lixt<br />
liorum temporû rationi adftriâa videatur fa>ua ad- quod fermé volant Interprètes » nimis rigorofa 8c<br />
ffl fcucrâqurlex:quare 8c Tcibonianus penfo dura fit : imo apparet quâm iufta ha"c faix volani<br />
iri connliojtanquam ad perpecuum insperciuentem<br />
in <strong>Cod</strong>icem Iuftiuianeum retulerit: Denifit<br />
ili 8|0 1 I.Coc '^V : '^221<br />
.x.h.tit. Et Iudaci tamen liberalibus ftudiis initiati, Aduoçati effe poterant, l.i^.de<br />
Uudau.<br />
Pracrogatiua Aduocationis, L77.de Decurtimi, non vna fuie, Honoraria feilieet Intra<br />
modum Jiis acci pere 1 /. i .de mu0 jduocat. ex huiufraodi profcflìone, vel ipGus<br />
occafionc conquircre,/.t//f. hoc lit. fie vt hliif. Aduocati id poft pacris obitum pra H<br />
puum velati pecùlium caftrcnle proprio dominio valcant vindicarc : d.l. vit. ^ Inter<br />
eos precipua dignatione fucrunc, iIÉribuiquf^ priuilegi<strong>î</strong>s fupra cacteros fruiti acquando<br />
Aduocati fort Praereclorum praetorio ,l-vfcJnf.de*Sena*oribut:d.l.\%S.deDecurioni<br />
bus : l.vlt.hoc ti*. & '/.5. <strong>Cod</strong>.Iufi.de A duo e. diuerf. iudiciorum, l.vlt.de cobortalib. & Praticai<br />
vrbis yd.l.vlt.de ie%ttonb$M d.l. 188. de Decurìonib. érìU-$< ( Legcs viciflìm hi!<br />
quaedam dicì.e : Ex conforti© fiio inter alia Sacerdotes protiincia: dabanc : L46.de Dtcurionrbm.<br />
Prqhibitiquoque prouirfealcsruncìioncs,etiam fponte, fufeipere,d.l. 1 ft M<br />
Deturiombus : Alcxandrinis itera prìdcipalibus cefi aduocationeFongerentur | nihilominus<br />
pcregrinationis, id ety, Legatioaum onus incumbebat, neccura publica nifi in fui<br />
tantum ciaitatecommini poierat, d,l.i$rfide Decurìonib. Neque Aduocationis obtentu<br />
Curiali nexu ,feu ciuilibusffatria^muneribus Irocrari poterant, /.4.6.77.87-98.1 16. 188.<br />
de Dccurionibu**. rjr /• 1. <strong>Cod</strong>.lufl. de admit, dit*. iudWì Imo ex folo ve dixi Aduocatorum<br />
corpore,faccrdotcm prouinciac per Africam dari vofaitConftantiqs ; 3.7. 46. Vici/fim,<br />
vetiti nonnulli caufidicinam profitcri vtcohottd\cs, Lvlt.inf.de eohortalib. J Utiapoùtcìnùm<br />
Aduocatorumquoque Legibusemendata. 1.Errerei IcWicct eorum:putà ne fingatoribus<br />
i] praciudicent 5 de quo ed titulus , Itxque vnica >Àe errorwus Aduocatorum.n.11<br />
& concuflìoncsturpéfquedepecliones,aducrfosquaseft iex 1. hoc tit,dr H<br />
Aduocator quâquidcm etiam duàm gencrum ibi defignantur. Pocna tfttò his propolita<br />
»vt ab honeftorum coccu, iudiciorumque confpeclu (egregentur, d.l. 1. Et in commune<br />
Iodicibus ini unclu m , ne iniuriashafee inultastranfirc pcrmictanc : ditf.t.i. Tertii<br />
ettant quaedasn Aduocatorum frans perftringrtur, l.^.inf. de Princjp. agentium. Sed et il»<br />
lud quarto Joeo pi ohibetuf, ne ignorante Principe officij vllam poftulationcm inttotira<br />
cant, d.l.4.. Quinto, ne caufam ciuilemelientis fui patiatur negleclisludicibus ord/oiriisad<br />
Militare ìudcium transferri ,1.9-fap. de tarifdicJione. Poliremo, non omneHaafai<br />
fufeipere moniti .'Inter alia ne rcfpeclu dompendij feeminas fecuritate forfìtan fcxos.in<br />
a&ioncm il li cica m > putà accufationem criminalcm, irruentes, fufeiperent, /. 3. inf. «<br />
ateufat. Tandem idem Aduocatus& ludexin eodem negotioeffe non potuit y Li. hu<br />
tit.<br />
% In P A e T JONES turpes Aduocatorum, Conftantini Ai*<br />
conBituHo,<br />
i. >fc*Imp.CoNSTANTiNvs Aug.adBaflum^F.R^<br />
DVOCATOS,quiconfccleratis"depecVionibus"fuacopisegentes' fpolùint<br />
atquc dénudant" , non iure caufse >fcdfund pecorum , & mancipiorum<br />
qualitate" rationéque traftatâ , dum eorum praecipua pofeunt coav<br />
1 11 paclione tranfcribi, ab lioneftorum"cœtu, iudiciorumque confpeâu 1<br />
gregaripvxcipimus. pp."vm.Id. Mar. Conilancinopoli" , Conftantino Aug. 111.' P<br />
Conltantio"c o s s.<br />
IN,TEH.PRETATÏO. dduocatì %{tdefiy cmfa agente*, ) qui per iniquum cuftixt*'<br />
tem fufeeptos", quorum caufas *gun,t", prias eogunt" de rebus fui* t aliter fcriptur» intercedente<br />
paci fei , vt omnia qusmelioraftmt in agris, aut mancipiis, aut inpecoribus, ad eos/ub prtm'ifs*<br />
defenfiane pefueniant. Et ideo qui tam federati in eos, quibus fatroùniu.n prona |<br />
fuerint deprebenji,
De Poftulantfa Ili<br />
"tfuinulìvox hlcpropria,quâvtiracffleademS Am.Matccllinnshb-i0.^.4;'•<br />
" WS" fuodorum, mançip<strong>î</strong>qruai, pecoium.<br />
i | cçecus, cœtus Aduocatorum ^ de (fap 0". , * jj ^. x_- • • - H<br />
"votnicc rcic'ala iacVuYvc <strong>î</strong>aahismujtis^n<strong>î</strong>litutioriibuj>çxôccauone vocis fcquenrifc<br />
•**»«*. An R.<br />
,'H | S idcrt A.D.jio..vd V 11. vt Iiabcc MS. nunefitfttpns vteam.t. Am. Marcellious/ii. JO. ^. 451. inescami de Aduocatis : ad d*findindam<br />
tmufam admiffi qutdraro eontingit ,/ufetpti nomea & vint negeti/fub ore difcejptMtorfy Inter ipfet<br />
p9?\ii'gli(tin,Kitii V'pluraapad Do-<br />
vit.<br />
vbi oftendit * Se omnet sai auid negnu httbèretit, iurmreprim<br />
tjuùm agerent , iujfoi, nihttfe eh 0r,em<br />
m dcdijfe, protnififje » CéMÌffewìa. Se Dio*<br />
nem /1^.54. Peculians quoque infra tituliis ett<br />
de concujjìonib* aduocet. Tandem obferuandurn ,in<br />
fcholafticorum feu Aduocatorum atfaritiam , modani<br />
in hrfnorariis excedencium > elle, alteram<br />
Conftanris lege*m ì. in/, de concòff. adueckt. Patnam<br />
porro huic feclro vtrique Cònftàntinos M. Se<br />
hnc leg. Se d. Lf. imponit > vt Aduocatus ab ha
140 , II. <strong>Cod</strong>. Theodof <strong>Tit</strong> X.<br />
^" IVDICEM^ADVOCAT^MÌ» eoâem negotio neminem<br />
# > #<br />
11. • Impp. VALENTIN. & Valehs A A. Olibrio pp.y. v<br />
V ! s KB i s vulc effe Caufidicus, ipfamfolam fumatincaufisagendis"per><br />
fonami ncc idem in codera ncgocio" Dcfenfor" fit, & (^uaefitb?" : quondam<br />
aliquem incer Arbitros, & Patrono* oportec effe dcle&um. Accepta"<br />
xi i.Kal.Sepcembr.ïpfis A A. coss.<br />
INTÉRPRET AS IO. gjticunque e au[asfù'fcìf hocchi nouérit vindìcandnm, ne vtlit in eo negotio, faodfttfteptrit, & offertori*"<br />
Mere ferfonsm.<br />
N O T^E.<br />
* Legìs qnifjttis 6t<strong>Cod</strong>.Iuft.eod.tit. principino] Oc finis fatine Jefumpta fuot B interpolata, fotte ìungenda buie , Ica<br />
i?.quot.*pptUmt.<br />
" pF.P. ita nuè MSS. non vtuij habebant P F P. Qtybrita enim hìc fub Valeotiniano Seo. poft Prauesutum | 9E<br />
"cftilram vtbis iniitanno j6Ì. ìnqueei porrò petftitic biennio proximo A.169.& j7o.v.C/>r**«/. 8t Froftftgr»9<br />
Lnira.Marecllinurii /;£i8/>.)8j.}9 fic Syawiacham fstpc I iib. 9 ep.IHHJJ<br />
cp.iS.( & ibi Iuretus ) Iib 1 o.cp.} ì.ldco Tribonianus A »f vosero Aduocati fubfhiuit.<br />
"Loco horum Dtfinfor ,$» Qtidfitor ,iubet <strong>Cod</strong>ex lùitin; jUnoc»tu> ò'Index. Hocnoftruin apiius , de quo<br />
nm/'PP.X.<strong>Cod</strong>Iuft.XV.*.ta§.*1rfadd.VP.Rom. ^|<br />
" Snpplendum vi.Ctff.iedk A.D.}«8.inquem annoili incidi t j vtdixiOlybri; Prxfccìuta vibia.<br />
" Jiffertpr^ grò Àduocato, Patrono, Çaufidù<br />
LI C O M- M E N<br />
IV D E x idem Se Aduocatus eodem in negotio<br />
elfe prohibetur, hic Valentiniani Seo.<br />
éonftiwtione ; qua; data eft ad Olybrium P.V«*<br />
Quz quidem, Valendnianeae conltitutionis prolixioris<br />
pars eft a de AduoittU vrbu Rome. , ( de qui-<br />
Dos alioquin ed quoque lex 4. infr. de Princtp.<br />
agent. ) qua<strong>î</strong> mokis capitibus auditor exftat , in /. ,<br />
fiiifjtùs 6*. CW. /«/?' eod. tit. qua 'vada practerea<br />
corttìnentur, quibus Aduocacis vrbis Roraac ^<br />
<strong>î</strong>ftjcueitïir non eo tantum fcilieec quod hic contine-,<br />
tur, verùm Cex prxterea aliis j putà > 1. ne in Conuicìandi<br />
licentiam ptorampant > §.i^«/./.6._.Item a><br />
n,e yj^im cum litigatole conuaâum feu paëitotitm,<br />
T I i I V S.<br />
tre , manifeftatius lapfus eft V.CL. CniacUIBI<br />
funtthlo <strong>Cod</strong>tcù tit. M.'poJiuUnde , lasnounmhic<br />
parte à veteri diftinguebat E quari olini qui I MU<br />
mero ludicum era > prohibitj non fuerint pofta*<br />
lare ; ex bète vero Itge poflulare non poQlnct NuU<br />
lpm enim hâc parte ducrimetv inter ius V Et ha:c de Iudicibns I eorómqne liberiì*<br />
![• &4dfej[oribm certe ludicum, quo terrif"*"<br />
modo Aduocati perfonam fuftinere non prohibe? adfeflbres font » abfolotè intcrdiékom adoocatìoi^<br />
tgr : & lì e , nil vetat » quominos qui ex numero prò aliis a Juftrniano /. vk. <strong>Cod</strong>. de ndfeffer. fed »»»<br />
ludicum eft » poftulare queac : Quomodo & Ho- rationc , Necton advtrHtncjH numvtfefiintuit » —<br />
noratis idem multò- magis licet, d. 1.6. <strong>Cod</strong>. eod. tit. nw» tue Maganti Sonm fané negotioro rracìarc<br />
qiue vt dixi hokiongenda eft. Quod vt iure ve- poteft adfeflor in alieno auditorio, non in fuo, /.*•<br />
teri frocaldobid pbtinpic , vtì conftat ex Plinij ir. de ojfe^md/èfor.<br />
*p-A-&9'M'i- "àedamnouoiureperftitit.Qua- Nos ad legem nofteam redeamos , «q«« tft<<br />
W '*'¥ * *tdt0
«• ' • ! 11 • I •»» •••••'•>ffi^ .<br />
De Poftùlando.<br />
eodemnegotie, vbifanc dubinm nullum eft »1<br />
| Mofchopulus : K«i*/»m»p 6 i || t>«*tf«uinr fidate<br />
Q in eodem negotio Iwlicem & aduo- A pud Atnm. Marcelli num lib. 14. Quatf<strong>î</strong>torejr fubatatò<br />
èfïe non poflfê » que propria buim legù fpe-
*<br />
14« <strong>î</strong> I.<strong>Cod</strong>Thecxfof Tic, X.<br />
puunj polt patris obltum habere conftitnit batUfr illa ,ptmEHfolatia, in Anaftafij Uaudabile 4-<strong>Cod</strong>.de<br />
-jhgfldofms ^ Ion. A.P.4»*. P^tlte^r vt g""* «Pr H W 9 W i H HH B WÔnenda<br />
hunilias AdfelToies , priore cinfdem Conftiturionis<br />
capite , quod exftat l.i. fupra , vt ipfe lit:» Prinzoo<br />
ob Literaram reaerentiam , Scu Literarœ mi- cipis notati» figuarique» qnibus Princcps folatia<br />
li.dz contemplatione , Theodofiam Inn^ffl legit conftituac hùc trahendi I Neque quodalij EH<br />
cVjmuilegij authorem , varia prjuilegia Adr@^àtis^_/^ivid eft , adprobati— —i—ÎŒ . I U U ^ B<br />
tyibBife . Qnoroodò, & Valeiitimàn^J,!!: ^yj<br />
in Imperio Collega, vt teftamr Noaellà fuà inter<br />
Xheodofianas de poft alando 34. vbi inter alia hoc<br />
ipfam pnuileg'um tripuit » elegandbus verbis.<br />
Nos de hoc Theodofij Iun. priuilegio videamns,<br />
déque None/la So. inter Tkcadaf. Primum Aduocatos<br />
ipfos refpifcit. Nempè grLuilegiuin iftud trìbuere<br />
fefe dicitTheodonus Iun. Ac<br />
fofkm per forum Prefetti oratorio t/èd in vmuey ìu~<br />
dima. Qmbus verbis indicare videur . beneficium<br />
iftud > peculi), inquam,quali caftrenus, Aduocatis<br />
fori Przre&i pretorio, iam anteà competane,<br />
nunc vero primùm ad omnes.» omnium ludicioinni<br />
Adnocatos id à le extcndi : quzque adeò buia*<br />
leg. ferendo: occafio fu irte videatiinvel fimp'icitcr<br />
nihU precipui hàc in re habere , fé illos exiftimare<br />
debere , vt alias. Aduocati Przfccli prztorio » feo<br />
in foro eius aliquamdiu fingulariWs priuilegiis fupràcaeteròs<br />
euecti, /. 1 88. ìnf. de-decutionìb.<br />
/.j. <strong>Cod</strong>. li/fi. de off". 4dme, dinerforum /ndieiomm:<br />
Se poft hps Aduoratis in foro Prasfedki Vrbis d. I,<br />
vit. defcnitoribm , & d. /.i8 : 8. ©* d.l.$. Quc>d de<br />
vtrifque etiam teftatur ValentiniannsI fi. Nomila<br />
depoflulando inter Theodof. $4.. Et inter Valentiniaìieas<br />
Nausila j o, cap. lrì{dìtiwfìf>. In diuerfit, inquic»<br />
prouinciii vacua* curia/ derelmquunt, ana cettatim ad<br />
P ft;i viXBG 1A aufidicù l/lufirù Prttorians/èdu at'<br />
que vrbanst D E L A T A fcjììn.tm. Qupmodo & alias<br />
qui Jfiib Prxfeûis Ptztorio erant, precipuo quodaai<br />
iure habiti fune, de quo ad /.il. inf. de hnnierariis,<br />
1 Si.infdt decurìm. vid. & Caffiod.S.tMr.i'z».<br />
Verùm paulatim eadem prinilegia> ad altos quoque<br />
Aduocatos porrecSka : quomodo âc hae L peculi)<br />
qoafi caftrenfis beneficium non folum Aduocatis<br />
Prasfeóti Prztorio, verùm etiam reliquis tribuitnr.<br />
De quo alioquin quafi caftrenfi Aduocatorum peculio<br />
videnda eft lex Z.C.de AduocatÀÏUi iudvior.&c<br />
d.NQuella Valent iniqui III. inter- Theod.^^.inf, vbi<br />
hoc pxiuilegium peculi) quafi Caftrenfìs Aduocatis<br />
à VaUntiniano III. paciter tribuitnr.<br />
f Secundum quod in bàc l. fpeâandum , peculinm<br />
ipfum, eiufque raateriam relpicit : nempè)<br />
ait lex iCjuìdejuid ex buiupnodi proftffione , nel ippm<br />
occ.ifìone concjuifierint : pariter vt d.l.i.fupra de Adfifforibut<br />
y fi quìdlicitU, boneflìfejue Inerii coadunare<br />
potueri'it : vbi quod ex pro£a0Lone adquiri dicitur,<br />
honorarium eft , quod Gr, de quo<br />
1. i.ìnf.de concuff. Aduocatorum % l. j .qui Aduocatorum'<br />
5.<strong>Cod</strong> d:postulando , Li,§, 10.11..1 a.i 3. v.detxtra- -<br />
orditi, cognìt. &c. Denique quod labore profitto adquiritug<br />
t v 1^^^ 1 • 11 —1 — 1^ admifli iffflWHH<br />
çvntrà> fx/>Nnc7tdicuntU£ : Neque quodalius>^Mk<br />
O ! id eft folatia, quo fenfu Aicimm appHn£farìtcix<br />
folatium eft conftitutuin : Defperauus illi I qui TOceaipuniìi<br />
expungunt I ve) eius loco publica fnb*<br />
ftiturtnt: Denique nec p*Qa filati* admhtej<br />
qmndoquidem ca folatia non a conuentiorìè I<br />
cifeebantur. verùm E liberalitate Principis 11<br />
illa 4.mamfeftuTimè oftendit I Se vt loquitur lei<br />
vie inf.de priuil.eorum qui in fiero Pai. 1 doDÌI» «16ràque<br />
d.gnationc Principn I certo feilieet » 5t folemnidie,<br />
certa qnadam i'olemnitate, ac nominatitn<br />
folemni reftioitate KalendSmm Unitariano»»<br />
vt teftatur lex illa, Principes in fòlio fedentcs muncra<br />
qnedam I feu donatinum ( /««^e^u/1H ^wg<br />
vQcabant » lèqaiore fzculo. Rogai >m quo mmern<br />
eft Se AmguSratìatm » cuius meminìt Ma,rcetn*<br />
Comes in Ci : ) feu Strenas /. 11 Jaf. da Éran<br />
nie S.L, clargiri folebant Palatinis I D 1HI<br />
prÌHÌl.éórnm qui in facto flutto : H d.U 111 ^H<br />
laiìnia : Se in hts Agentibns in rebus ! de H eft<br />
egregius A m. Marcelli ni 1J 16. ^.68.Miiùbus<br />
a v. Qfouellam Theodofij 31. taf. Togati» » Cta<br />
Aduocatis fifei » in foro PrzfeCboram Prztorio ,n<br />
direnè teftatur d.U*udaèih. Eóque edam I<br />
Theodored locus » lib.f.eap. 16.in httiani rebus: B.<br />
Sozomeni tib,$.t qui exertè quoque fflHB<br />
dis larluariis, & Natalitiis Principimi I<br />
que Romz > & Cunftandnop. id factum przdican<br />
«'•0 QJ K AIP O 2 tntflui (ìa/nhi* pw •$/<br />
t loquitur /ex vlt.in fin. infr.de ptiu.nr.qmi in<br />
S. A Atenim alrcrum iltud quod ipfìm profefponù<br />
occafìone ab Aduocatis conqvifuum dicitur, ad penne<br />
atind foladi 1 &C emolumenti gcnus p-rrpnetj<br />
quodhisextrinfecus tanqnam Aduocatis adquirintur.<br />
Quo in numero fuat etiam, tamdiu quzfita<br />
,7 ° 3 T»7«I US t'v/mtv «V SI Pmfalmf htt"<br />
pUvfoue , xj jSdi^tuv xj /feM^A/br wsxur* ìt ^B<br />
ixion if.uiptfir. Caflìódi quoque hi formula Co*<br />
midoK S. L. Uh. 6. vdr.j. Supplicum per H ferirne<br />
erìgimm I Kalendu /anuariit affatim dona tarrmm,<br />
csrUiiiia publica miluia tua eft. Hzc igitur illa ulne»<br />
tamdiu a Viris Clariffimis quzfita, nofpiatfi ffi<br />
uenta, Panili Solatia > Solatìa Kd eft, commoda:<br />
vt l. penult. taf. de palai. S.L. ac fzpè etiara follia<br />
prò commodis publicè ftatutis » (eu falariis » vt in<br />
hoc ipio Aduocatorum . fed fifei, gractatu » /.()•<br />
CI de adu. dm. ludìciarum l. \. & 4. <strong>Cod</strong>. de adaJhi.<br />
ludicum -:. de quo ita Glojfar. Theodof. Cut autem<br />
puntli \ An tÂirfragij approbadonis , landAtzqae<br />
virtuds przmium. Qnomodo exertè in hoc ro «•<br />
Novella Theodofij 31. Quptannii, mwnfe Unuspu<br />
in facto Confiftorio , /lenificare uabU procuro» jr vt<br />
vnittfeuiu/qua starti indujma I quam defidià nofitt.aafìbm<br />
intimata , & ftrenui Àigna premia et<br />
& in d.JftmuUtoru competerti ìndìtnati* proftratHr,<br />
&c. An punti| folaiU » quod puncto ilio » tantum<br />
Se momento Kalendarum lanuariarum ,,aliofunique<br />
diemm in id folemnium he ïIXTO/MI procMercnt<br />
> feu fièrent ì Sane de momento tempori* «f*<br />
*
De'^oftulando. 14?<br />
Hb.i. v. S 0 - M»4' v - J M- tib.6. v. 1011 enallage xerat. ffotw &ifife cinSim eft, cùmvacaret nihil iiifii<br />
bilancini ; vnde & SuetómnsTcribiE in vita ,Tièe- rifdiSimû habens, & ludicai.ùs ri»|«/«w" non depo-;<br />
-y aliquando prohibuiflc £nc tiens. Et lib.j.var. Z4.vbide Sirmienfis Pannonix<br />
fit commmium vitra Kalendat lamariju cxer* Re Aore ; proftcifèere illufirù cinguli dignitat»praciiï*<br />
cefttmr : coius ed<strong>î</strong>éfci mcntio fit quoque agr-d Dio- tf* .Idem & lib.6. var.it. in formula comiciua pri-<br />
yxcml<strong>î</strong>b h/t'irioy.C.770. Alterutrumigitur vfc- <strong>î</strong>frj ordinisvasmjaÉ^oiio^ cìngali', honore'p*gkn4<br />
jom. Atque ha Aenùs de pun Ai folatMs *V "$$<br />
rii q*uqd illud adhuc obfernan^ïm » Gothorura<br />
Reges cnndcm morem tenuii<strong>î</strong>cjlw /<strong>î</strong>ngiflis annis<br />
cerco ii(?> militi bus » aliffqne I donacfuam ^leu regalia<br />
dona clargirentur : v.CajTiodorurn i. variar.<br />
26.17. qnibuslocis çontinecur eorurq Buocatoria<br />
in id. Hxcque commoda I Doniti*» » & Donati**^<br />
dicunrar apud- eund£iri » lib.4. ep. 1 +,f!v*r.$ .7.1 ;É|<br />
& -?.variati •<br />
Tertio loco norandnm in bac J. ad qnod exem-j<br />
plnmx\\ caftrenfè Aduocatornm peculimn indn><br />
Anrrj Jicatnc : Sub tali forma I qua [ R ^MAOT g miA<br />
Slam dtgmtattm dixit, v.& Cafliodorum W P/àl.19.<br />
Hiquc illi fune, qnos enumerar luftinianus ini.vit.<br />
Co ìnojf. tefl. vbi de quali cafken-fi peculio agit.'<br />
In tallùitur peculio, quod quaft' ca/ìrenfè appellami<br />
quibufdam Perfònii licentia concedi tur qui/lem te framinto<br />
,/èd non quaft tnilitibut , quo volturi»! modo,ftd<br />
commnni \ & licito , & confitelo ordine o%<br />
quemadmodum conftitutumfuerat, in Pteconfulibu** &<br />
trtfecljaiegionum\ fotteregtormm»vt fic intelligat»<br />
PrsefeAum Augulralem & fi miles J tó* Pr.tfìdibtu<br />
prowneiatum , & omnibusgenetaliter , quii» diunfìs<br />
dignitatibtu vel adminifltationibut pofiti à noflra con-<br />
tinnitimi ex'urepracinclù cing dctulit.<br />
QjMfl*'CtBg& Q ìtaconErahendaputaqitTrifeò^àpìUs»<br />
feqkttnturman* ,velexpnblicufalanù quajdam targitala.<br />
Hoc igiene tandem v oluit <strong>Thcodof</strong>ius Iun.'<br />
exçi hâc periodo clegantifll- il il lis hai** l. verbis , Aduocatos ita eodem<br />
mâ". Ncque ramen ex vero, aut ad pleimr» ; Pro- exemplo , eadem forma quaft calbenfc peculium<br />
r/'fffi»/Tei|icet (nnt hic cingnli honore praiditi, ftue prarcipuum & proprium habere » qnemadmodntn<br />
i) Milites fine Magiltratus fint: Verus apud Vul- in digniraribus politi habene Quod Oc Interpres,<br />
catium Galticannms cimi tata mier Prtha* reclc hic intellexw : Sictu ca&renfe peinlinm quod itti<br />
be4t^qMahmiliruliben0raudÌHnt. Sic apud Am- ari 1 "bel illi q*i\<br />
mianuni Marcellinjmi » fìb. 31. p.490. Traianns IVDICIARIAM viuis pannfibm merHerìnt poteffa- i<br />
pTvcrnAus d<strong>î</strong>citor » qnanquam malim ibi oim temi.<br />
D y*!ciTo 'rbfiinffiv. ' Traiano enim huiepau- Atque vt rem totam & argumentum hòcdj;<br />
16 »£œà\m\ffo, Sebairiann's fubditutus fuerat in Quafi Caprenjìpeculio darò excquar, Ç»<br />
M /R.48S. Theo- fus : primo .Pracmtlif omnidoreti^/»^,4.<br />
ra ffi Si enim alibi recintlm dicitur bus. 1. AdminrrtratoribnsAprouinciarum, Proconqn;<br />
r^Mçtâ; alieni redditur, ab eodem Marcellino fulibus, Prìefecìis Regionum ( nani 'ta legendiinx<br />
l$> Rnrfnm cinAns > /.;S. §.1. de tefl. cenfeo) Pr.rfidibns prouinciamm & omnibus geptit.<br />
Ad rem tmn fett cingulum, vt militum ,< 'irai<br />
& Magiftrattmm -arapa^Ml^t*t vt<br />
Tir<br />
1 gg -2aw( , ge[<br />
*rf*mia prò eodem. Chryfoftomus ! oratione OT<br />
ZfmftQ- im» vifSf
144 Jl *•<strong>Cod</strong>.Theodof <strong>Tit</strong>. X.&XÏ.<br />
/.i. §.6. *. A/ 7Vffe//. l.fHimf.-j. §• *»/*. •• * ^*w. vnumfupcreft.de iureteftandi fcilicetrEtfiptC*,<br />
Vt proindc rurfum pecccnt, qui id quod iis legibus cipuum hoc quaG caftrenfe peculium erìbucum<br />
#c quafi caftrenfi peculio dicitur, vbique à Tr<strong>î</strong>bo- fuerit (bperiorft>us pecfonis I non. (amen omnibcu|<br />
niani manu cfle putanfc * qnafi nullam quafi fca- I. iis eeftandi ius patria poteftacc cdhfticntts,ante|<br />
-<br />
ftrejife pccuhum. fuerit ance nouas Conftantini M. Iuftinianum dacum eft : fed poft pacris ira<br />
h<br />
Theodofij Ion. & Leonis'conftitmioncs : Imo ira obicum ptarcipnnm habucte \ Hinc ffcé<br />
olim mille quafi caftrenfe pecullûln in Digriitate difertè & A* th.. f*P. de *viMor : flt Noncll* V alen-<br />
pofieoruro.vti hxc lcx , ita d. Ufâu C. de buff. tetuitde poflulandt) 9H intersTbeodof. de PrxcipUt iure<br />
fittm. Se diékae Legcs quatuor-euincunc Quid i^i- tantum agunc : Mine Se Iuftinianus D D vit. C. do<br />
tur <strong>î</strong> Vt lus palliatine crefeerc folec> ita vlterius inojf. tea. & §. vit. Jnfl. Ut uni. teflam. culti disit<br />
quoque progrelVum hâc parce &quoad perfonas.ôr conceflum cani anccrioribus legibus quàm condì»<br />
quoad tus circa peculium iftud. Quoad perfonas: t quibufdam perlonis quafi caltrcnlc pe<br />
H Nempe aliis quali caftrênfis peculi) ai culium fuiffc*Iubiicit > horum quibufdam permif-<br />
concella: Nempe Conftancinus M. Palatinis omfum fuiffe etinm in poteftate ^egencibns teftari:<br />
nibus id cOiicefÈt. I. vit. inf. de hit qui in S. /nK, feu fui vero conftitujjione id latins ex tendente pcr-<br />
9<br />
l.i.C.de caffi enfi omnium Palatinor. perni io.De qno tnififie omnibus m hniufmodi peculiis ceftari , (ed<br />
Palaci norum quafi cafttenfi peculio eft quoque hic ramen iure communi : Imo difetti d. listiti \i<br />
Hieronymilocus > epitapbio Nepotiani fol-.ij. He- prier quaflio trat »Ji omnet, qui quafi cafirenfo ptew<br />
ferrei aliut, quod in VAL A TU MILITI A fub cbia- lium baberent , teftari in koejhjfint » quia non u<br />
H<br />
rnyde fff candenti lino , èorpttt étto, cilicio, tritura fit i pajf<strong>î</strong>m*fèd quibufdam perfònu hocpriuilrgtj loco conctf-<br />
Òuod ftans ante faculipoteSìatts > lurida teìuniù ora fìtm eft I quia militibm quidem •& vetaranit tfjtamtu-<br />
pòrjaiùrwi quod adbucfnb alte* tu* indûment û 3 alteri tafacere m caftrenfipeculio vndtqut ctvteeffum fuerat,<br />
mititauerìt : & ad hoc habuerit cingulum » vt viduù, fìdtnilitibw quidem inexpedìtione conftìtuiititft'futi<br />
pupilli s , orpb.ims , miferlfque fubueniret '. Mox. Sub ti amen iure communi. De aliti t<br />
«lìeniffignis denota* mia fuit.VóftÈi , Baltbeo pofìto omnìbtu t qua non per pedale priuilegium btc «<br />
habituque mutato > quìdquid CASTRENSI* P E C V L I<br />
rutu<br />
I<br />
tfipojjìnt teftari t dubitatum fuerit, vt pula Wjat<br />
fiat, inp/tapera eroganti* Aduocacis quoque Prxfc-<br />
diferiijftfriit Patronis caufarum , Vìrifqui deuotijfmtt<br />
âianisfeu Prxfecti Pcxcttrio idiani ante Theodomemorialìbm<br />
, & Agemibuéìn rebus, hit non+-Ma*<br />
/ìuni lun. concettimi » huìut lega initio indicami-,<br />
' gìftru ftudiotum liboralium , /trehiatris quoque & |<br />
foilicet pofteaquàro Prxfeccorum Prxtorio digtrialUt<br />
omnibus s qui filaria velftipendia percipitmt >uÀ<br />
cas in immenfum au cta fuie, fie vt «<strong>î</strong>irûp
De erroribus Aduocatorum. 4ST<br />
E R R o R E s Aduocatorurn litigatoribta non pr&iudicare*<br />
W i. • Imp. Conftantinus A. Furio Felici/' *-<br />
DVOCATORVM errcrres in" competenti" Iudicio 1 jcigatoribus non pra;iudicant.<br />
Dat.v.Kalend. Aug.Conftantino.A.vi. & Cótìftanub"Csef.c© s s.<br />
[3*0.] f E !<br />
__J-£i ÏNTERfRETATio. Aduocutus tfimfufcepti CM fa aliqmd in frai»dicium<br />
per errorem dixerit ^pratudicare ci, « fuo adhibittu eft t nutlatenm débet \fi" tìfltinul<br />
de iffo errorefuerit reclamatum. fej<br />
I N O T JE. I<br />
I * Abcft b*c Ux à CoJ.Iuft. ex font enim candem in fententiam plares eod.tii.Sc. fpecùliores adbuc."<br />
H " F hic t fax ilie qui fuperioie anno Pr*fis Corfica d<strong>î</strong>citur » Lx.fup.de tetnporum tûrfu t<br />
•- " AbeA bare vox in MSS. oonnull<strong>î</strong>i in Til.cdir-,/SJi* > mâle.<br />
i/ ' p{>. Conflantino. ^- .<br />
"In aliis editionib.>/?*//«. Hoc melius ; quod& Do(ftir« ad Lu de<br />
" Haie aliunde Interpres attezaii ex Lvh.Ced.tod.tlt.<br />
M C O M M E N T A R I V S .<br />
pftfft R..^^;^ Adubcafearom litigatofibus non ni manu hoc f<strong>î</strong>t* ineptum iftudemblema fu S<br />
?Ju£*ì noccre definitbâc l. Conftantinus M. quam Quod non ita eft in Jp. I. vit. Cad. de iudic<strong>î</strong>ù ïfe<br />
in rem fiint très alia: ! anteriorum Principum con- enim aéfcus quidam , vbi vox Incontinenti catti ali-<br />
11 relata: in <strong>Cod</strong>. fnft. fub hoc tituto, quas quo {patio accipi potelt, 6c débet : vt/.r. §, item fi<br />
hâc preterita, velut fpecialiores magis Tribonia- ita 8. v. ad leg. Fulcid. verùm hahc cjuxftionem<br />
nus pratulir. Et certe Interpres quòque htc Limi nùnc non ingredior : videndus Albeticus ad *n<br />
ta addlt yJì continuò de ip/b errore fuerit<br />
matum : Nempe enim fi prafenslitigacoinon iet-<br />
leg. Ç> Additufautem hoc leg, in competenti ai<br />
indubic enim , vt acla qualunque, ita errore^<br />
clamanerit ! fi non contradixerit ex continenti» er- Aduocatorum in incompe ten tnàlidjcib r\qn*f>ra>iti«<br />
rut Aduocati nocet /. vit. <strong>Cod</strong>. eod. th. vbi ex conti dicant : Neque de hoc dnbium erat > ver effe ponenti<br />
explicatur, id eft , trìduo proximo : quod taterat* f Eft portò hzc conftitucio de Erroribu$<br />
men à Synopfi Bafilicorum abeft. Et cette legi. Aduocatorum cicca ipfum caufz meritum : Alind<br />
il vix congrnat : requiritur enim M /. vt litiga- enim ab hoc > erroris Aduocatorum genus » nempè<br />
tor 1. pra»lens2.i?Ai AH J. ex CONTI N ENTI contradixerit<br />
: Atquin quod intra ttiduura fit » neque<br />
<strong>î</strong>nconfùltus ienno^caufidicorum figura t & obliqua<br />
dicta ti&c conuiejandi licentiàj de quo Svmmachus<br />
à prarfente tûrn f<strong>î</strong>t > neque paiàtn » neque' ex con quoque SSfcj. ep.+ i. & Ub.9, ep.$%. & J.6. <strong>Cod</strong>. de<br />
tinenti. Qoare ! nifi ab altérais quàm à Tri bon Ja- p' . ',', '<br />
| 2 DE COGNITORIBVS<br />
I ET PROCVRATORIBVS. I<br />
I T I T V L V S X I I . 1<br />
II. COD. I V S T. XIII. vbi riculus ica f<strong>î</strong>mplicicer conceptus : *Dà<br />
M Proctt*atonbus, omilfa Cogmtorum mencione, de quo pcffteà.<br />
I " De Cognitorétu his dico ad i.vlt.<br />
I P A R Â T I T L O N .<br />
O G N 1 T o R edprasfentis procurator l.vlt.h. Ht. feu ad cogoitionem<br />
alieni iurgij fufFragacor, /.6. PROCVRATOR véro eft , qui ad dgendum<br />
negotium mandato vtituraccepto , /. 3. feu procuratione emmâ , /.4.<br />
procurationcmandata* 3L9.deinfirm.his qtntfub Tyr. cui per mandatimi<br />
caufa permittitur, id eft cornmìttitur,Imerprcs ad /. vit. là vero mandarum<br />
io principio qujcftionis iriquiri débet, alioquin iudicium non<br />
eft d. /.*. Finéfque mandati eciam mariens diligenter euftodire débet,<br />
/.4. Et pratfens tamen commune fibi cum aliis négocions abfencibos aliis agore vel de-<br />
^ Tom./. X * /cnderc
146 Mi icod. ThwaKTk x i i-JXB<br />
fendere fine mandato poteft, cautionç rem ratani alios I vel iudicatum folrji<br />
prxftitâ, /.i. jCommuniaCognitoribus&Procuratoribushaccfunt : verique Aris miniftn<br />
ordinantur,/.fZ/.d^fenfionem fufeipiune,/. i.agunc, /.i. proaliis perfonisintcrueatunt/.<br />
5. ( quanquam'ea lex proprie de Cognitoribus cft ) defenfores caufarum fuiit,<br />
/ 6. Vcriqueefleprohibentur, fœminx,/.5.& mil<strong>î</strong>cantes,^. 1.6. J Poftrcmò e<br />
dum procuracionéfub Tyrancis quoque mandaum valuiflc,/.? .
De cognitor.& procurator.<br />
QJTE. Videatur cumprimis lex^gi/ J. inf. de fepjil,<br />
quae tota meri ratiocinatione confiât<br />
: videatur 8Z lex vn.de long* eonfuetud, Penientinm<br />
tfl temporum dtfcipliti* , inftare weteribut infiitulis.<br />
i 15 fi. Et ira quidcmjiacc lex à nobis diiudicandâ<br />
diuidendâque venie > quarti alij diuiderent<br />
> imo diaidonc in fcholis in quatuor capita e<br />
Conclufìonr, & Axiomata : Nos vnicam conciono* I<br />
Ine efficimus, veruna trìbas argumentis i^<br />
feopo videi, eius? vnico Ipeccato, f %<br />
i& ulud addirnas, hanc conftitutionem ab eo Ioliani<br />
animo profectam videri, quem deferibit incef-<br />
|tus Auditor apud Srtidam» quo earn ad terminandas<br />
lires amoeis dilationibus proclioem maxime fuifïè<br />
feribit : coins verba iam fupra retuli édl. vn.fup.<br />
de dom. rei almd, vt obiti/ tì»<br />
C. P. mandatum dicere tur exfinSlum '.fèd contra vene»<br />
J »47<br />
rabilu iVtiANi sANCTro flore Procurai arum inffit<br />
offui*, céufarum domini/ vÌHentibm inikòma. Et<br />
fubiicitiSymmacbns : Ergocum & reparattonem fuperfiiie<br />
M'anfana [ domina J & cpH/ientiòVem partii<br />
1 aduerfx/ùpereftitnandis borne Liberim [ procurator]<br />
impetrajfet, pronuneiatùmw, Non perìffb mandatum<br />
Quod ius edam Vïfigothotum iure probatur lib.x.<br />
t.$. t.S. m. f Vnicum fupereft » quid fit<br />
hac l. poft m in iudiciopublieutam. Triboniam s<br />
fu afitatam.Interprcs conttflatambac l. & L<br />
vit. inf. inchoaca lis hac ipfk l. dicitur, vt Se apud<br />
Symmachum. Qna; omnia effcdru ipfo eódem pertinent:<br />
Proprie taxaen pnblicitta in iudicio eau fa eft<br />
denunciata : de quay&o titulofnp. de denunciai. :ï<strong>î</strong><br />
j fiondum conteftata : poft denun'eiacionem quippe<br />
litis exordium aufpicari olim dicebatur, /.4. d. t. de<br />
d Jisinitiata,/.vit.inf.vndeviiLi.inf. de<br />
0 : inchoataÂ./. Verùm quia denunciatici»,<br />
nés fublatx iam erant, ideò , agitatati* fùppoiuic<br />
Tribonianus,M«ç^*ft»ia vêtus Inteipres. Quod<br />
| xim bui ut 1er. atti net, v. Manticam , de Tact*<br />
tisflib.y.t.i}. a mm,xï-> ad y*.<br />
E CONSORS C o M M v N E mgótmm iïonforûbm<br />
abfentibus quâ lege agere pofsit.<br />
Ì 1. Tmpp. is, & VA L E N s A A. Salluftio pp. y7<br />
IO M M v N E negotium" &" quibufdatû abfentibus" agi'' popeft, tfpraifènces<br />
R.em ratam dominant habiturunt caucre parati funt : vel, fi quod" ab il'ttir<br />
iudicAtttm foM fatifdati'one firmauerint <strong>î</strong>»P.'Vi .<strong>î</strong>d.Decern.Diuo Iouiano<br />
rfe?^"^ & Va rroniano c o s s. [ 3 64.]<br />
INTERPRETAT! o. Communes ckufts abfentibus confoxtibtts a/y confortes agere<br />
pi ,Jlifli qui prafentçf ftierint, causant acception effe Mit qui abfentes funt t fuidquid<br />
fuerit iudieatum. Ant inprafenti fideiujforem dederint, vt omnia qua definita fuerint, imflere<br />
non différant. H<br />
I u o r JE.<br />
L. 1. Cad Jujf.de canforiib. iiufdem litit. Refèrt Aiiiusiegit vcrba,cx hoc ip(o libro 1.<strong>Cod</strong>ici* Tbatiofinni, vêtent<br />
IjM Confoltationis Au&ot, eip»y.c.iuih<br />
, -^f'.A'«Ma^/-;itiiTribon.nequeaiaIéi<br />
'hi in A11.R.& <strong>Cod</strong>luft. r.Dat. in Til.<br />
SSJ2 OMMVNE negotium co M SORS prsefens abgj^'Ibi<br />
ti bus aliis agere pocefl ,in folidum fcilicet<br />
& I : ( quod vtrumque à Triboniano<br />
addicum ad clariorern intelleccum) przdita ane<br />
de rato j fi aâor fit ; iudieatum folui, fi cens.<br />
Confus fcilicet de quo /. vn.fkp, de deminio rei ont<br />
pofeit 3 vt pro pacte fua abfentibus alû's agere Se<br />
conueniripoteft : d.i.vtt.ita 8c retro, f<strong>î</strong> velit, lis<br />
conditionibus âc cautionibus commune negotium<br />
in folidum» abfentium quoque nomine exercere.<br />
Regulariref au'oqu<strong>î</strong>n fine mandato nemoaÛeno<br />
nòmine recïè agit» de cptoadl.prox $. excepeis<br />
perfonis certis, 1.3$.de Procnrator. quibns Gonlors<br />
ex kuel. addendus yeruV^fub eadem videi.<br />
COMMENTARIVS.<br />
•<br />
conditione qnâ cceteri illi, f Porrò poJHhem légitimé<br />
ordinatam id fieri oportere addidit Tribon.<br />
Ordinata lit ; non eft lis conteftata ; veruna rfì<br />
conftituta eft perfona Aécoris ôz Rei 6c ïudïçis,<br />
féque partes premuniamo AJ. ^Pap'mimm , $.1.<br />
& x. quod in l. xa. •».<br />
deprobationib. eft, ordìnabatur t id io /. liberis, %.vlt. •<br />
ir. deliberalicdttfa, eftpraparabatur. Et Feftos reétè<br />
partes ordinato sudicio litem contefiarì. S emencia<br />
igitur hxc eft j Confoitera cauere poft l<strong>î</strong>tis ordina*<br />
tionem antequam litem conteftetur : /.40. $•}.*> {<br />
de procuratorie. Nos d<strong>î</strong>camus t fêcundum ius quod<br />
hoc <strong>Cod</strong>ice con ti ne tur, poft denunciati onera.<br />
Tom.I. T i f MANOA'TVM
148 IL <strong>Cod</strong>Theodof: Tir. X11.<br />
J MANDATVM initio litis inqmri oportere, alioqaiti<br />
nullam efi j'ententiam.<br />
i j i. • Imppp' Gratianus, Valentinianus, &THEODOSIVS A A A.<br />
Pancrario" PT. v."<br />
N principio quaeftion<strong>î</strong>s, per fon a" débet inqu<strong>î</strong>ri, &'vtrilm ad agendina<br />
negotium Mandato vtatur accepco. Quibus ricè & folemniter confritu-<br />
CÌS) poteft cfle fententia : Prxcericis autem bis, ncc dici eontrouerfia fo-<br />
IentfcPec potejl cfle iudicipm, ficc.Dac pridie" Non.April.Conftantinoj».<br />
Âncpnio & Syagrio coss. [38*.]<br />
IN TERPRETATIO. Cttm primant ad ladicem càufa ftterit introm<strong>î</strong>jfa, perfonarum<br />
frmit.is" requit at tir, vt U qui caufam alteri m profequitur, mandatum éiks > cui us chufaê<br />
'àgendam fnfieperat, proferreprocurât,<br />
NO T JB<br />
* Lex Lfcet iâ,.C»à'.luft.itprocurktoribns, nincà Ttiboniano interpolataeft:de cjtfâinterpolation: mox.RefcrtA«ius<br />
Ug.yeûsn vécus Confulcationis Auctor r.j.<br />
" Panerai huic P. V. ConiUiuinopol..infcribtrur hoc ip(b anno 3 81.lex ï.inf.ic habit 11 que vii ofort. intravrb. &L<br />
anno i7$.l.+.ieauro Qàronstrio .nifiibi potiùs reponendum Çom.R.P.&Â.jli.dtftfultkro-viti.<br />
V *^Ita <strong>Cod</strong>.Iufh& An-.Put. Ac in Til.St Cuiac.PF.P. vbi tamenadmarginernadnotacà vàrians,1\\\.I Confutati©<br />
. habec PP.'male. -<br />
, Procuratori* feilicee-<br />
* Vox hxc ó* omiflà in Ajsiano Regie, de quo meut.<br />
'.' ll.Kol.Aprii. <strong>Cod</strong>.Iurt. -<br />
" Firmiti* perfonarurn.<br />
C O M M E N| TAR1VS.<br />
ERSONAM procnratoiis Se nnm Mandatum<br />
fis liabeat > initio ftat<strong>î</strong>rn qnzftionis inquici<br />
ipurcere definir bac l. Théodolites M. vbi duo infeitlcari<br />
euipiam videantu* : putà vt de perforia<br />
procuratoris qu;rratur,num ei procuratori elfe liceat<br />
? tùrri vtrum mandatum acccpcric ? Quod tamen<br />
ipfe non credo : verum totam hanciegernde<br />
mandato vnicc agere exiftimo. Qiiod edam MSS.<br />
nonnulli probare videntur , vbi vocula, ET , ibi<br />
initio licis opponi débet : Efk enim ea dilsmi » et<br />
PERSONA deteendens. ^. In tantumver8/( f^và<br />
(finis eft & ejfeEItu huius rei ) hz,c exceptio preponi<br />
, àtque adeò mandatum exhiberi initio aazftiohis<br />
oportet, vt eo demùm exhibito, iudjcium dici<br />
poffic > fententiaqtie fit :contranonexhibicoe«*i<br />
nec controuerfia dici débet > nec poteft elle indicium.<br />
Finge igitur non propofitam hanc przfcfi-<br />
ptionem initio, canumque iudicatamïvtique nnllt,<br />
& vtrum ad agcndnm g- Sec. abeft , quz alterius erit fententia,fi appareat eum fine mandato egiffêt<br />
quzftionis & rei index fermé elhverùm hoc non Quare ne inane cafTunique iudicium fit Se procev»<br />
nicor etiarrt ., fed , vt àixibtcl. nonnifi de vnicâ fus inanis, initio mandatum exigi iubet Thç«(<br />
re , de mandato inquam exhibendo à proenratore fins M ..non quali non etiam fentehtiâ dicta qpj<br />
agat puto > vocula ET > pro ,id eft, quod Se alias ni ea poffit ( Exceptio enim fatfiprocuratori* quand*<br />
fieri folce, accepta : illifque quz Zcperfona procu cttmque oblici poteft, Û iudicium reddit retro «§<br />
ratoris initio dicuntur, eodem relatis : quomodo fed ne litigatores Itiaéxqne in caflum laboraueritiK<br />
'& apud Syrhmachum , loco quem inox laudaturi Ita enim hec lex intelligenda eft , qoam fi xeâè<br />
fumus. Ergo mandatum initio litis exhiberi iubet cepiffèt Tribor<strong>î</strong>ianus in entri quem récit modino,<br />
baci. Theodofius M. in principio qmftionu , ait, eam mutare nil adeò neceffe putâffêt : Cœr^ran<br />
id eft, ante litem conteftatam , vel v t Syrnnjàchus multa in hanc fementiam ipfam occumint ili<br />
loquitur > lib.xo. ep.ji'. in ipfo qnzftionis limine. Carthag.d. 1. cap.34.49,68.71.72.<br />
In ipfo limine qri&ftionis ciim procuratto quant C. Fi<br />
fenior Martiana rwtndauerat » inuatiâa dicereiw , de5<br />
<strong>î</strong>llud fub fihem addere libet» tref przfcript<strong>î</strong>i^<br />
fenfio partis aduerfa negami STARE PERSONAM> ries circa mandamm Procnratorium relp^u p1#<br />
CHÌÌU procuratiommftipcrioris gefla ludicij non tenir curatoris ipfius verfari, quàs orrines Syw|<br />
rene : Contra , NON EXACTAM PRI VS MANDATI d. epiftolà }x. expreffit : Prima eft il'la, 3'<br />
RECÌTATÌONEM aiebant. Ex mox. Sed quia pro mus Gaffkpfocurationif « id efi , non fatSta vel cette<br />
curatto legebatw ÇPratoris alligata iudicio , boe reuoeatz : Secundà, mandati non exhibiti geft<strong>î</strong>s non<br />
v RAScR 1 pT 1 o conquietàt. Pnefcriptio fcil'ieet feu allegati : Tertias extinHi mandati per mottera<br />
obieftum caffz procurationis , vt idem Symma- mandantis ì quarh ibi rcpellit Symmachus ,aiiâochus<br />
loquitur j d. epifi. feu Exceptio procnrAtoria ritate fan£tionis Iulianez , id eft , Lifts I. fifh:<br />
t:<br />
J<br />
f MARITAI
De cognitor. & procurât. 14 g<br />
I 5" M A RATV M quoque -procuratone* mandato fines<br />
I fermare oportere. •<br />
li 11 i. % Imppp. TH E OD OS 1 vs, Arcadius, & Honorius AA A.<br />
Vi&orio" Proconfuli Afia?.<br />
ROCVRATOR, liccc maricus fit, id iblum exequi débet, quod procuralo<br />
emifla piaefcripferit. Dat.xv/'Kal.Iul. Theodof<strong>î</strong>o A. I I I . & Abundantio<br />
v.c. co s s.[3P3-]<br />
p- I NTtRPRETATio." ^fflf vxorit fiut negottuni fuertt frofccutus, quamuts<br />
[imrïmsfft j #$;/ /«//»^ ag*tt nifi quod et % fer mandatant ifia contati/eri e.<br />
I MLÎ NOT£ I<br />
* Z*j>« marititi 4T.Co feraare oportere définie bac l.<br />
Theodo/ius M. Qua; qeidem lex pars eft prolixioS<br />
ris conftitucjonis Theodoïiana; ad Viâorium Proconfulcm<br />
Af<strong>î</strong>a: emifla* : cuius pars altera quoque<br />
êxtac lcg. e teret, R mandatum fecatus , eas recUlèt : Qnonior<br />
do & coeteroquin imndator omnis Se expenfas ^r<br />
pœnas mandati fui nomine futìèrre tene tur : poenaS<br />
inquam , vt in {pecie Legu 50. inf, de appellation!<br />
qua: & ipfa huic jLegi coarTanda videa tur : nani &<br />
. inf. de renoc. lonationïb. ( qua; Se ipfa in ea t. agirai' de procuratore, cui a parte manda-<br />
de marito agit ) qua: proinde huic coallanda venie tum fuie, ve ance fentenciam aduersùm fe latara<br />
È quibus irà inter fe coniun&is colligo, pertine- appellaree : qua; caufa praiudicialem multam manre<br />
omninù hànc legem * imo conftitutionem incee foluere ceneeur : de quo vide
i 5 o II. <strong>Cod</strong>TheodoC <strong>Tit</strong>. X11. jj<br />
" In'erfrttutl'hxc fui) Legis Thtoiinjìan*. nomine in (erta Concilio Ninncicr.fi cuoce ij.qaod Concilium habitant<br />
vìdecur anno 6ji.<br />
" §n*m fmu eau/kt ageudi s ita MSS.quidiB. '<br />
COMMENTARÏVS.<br />
§f*j|£ O E M i H AS prò fé tantum agere » non vere<br />
y^S prò aliis agere » vel interuenire polle définie<br />
Tneodofras lA.kac lege.Qux qaidem pars eft proli:siavi<br />
s con lucuti onis Theodoiìanz , de ordine cr<br />
praecjfu ludiciario : vnde de funttres pretelek<br />
leges hoc Coi/ce ; poca lex vn. inf. de Carbom.mo<br />
Editto : lex 51. inf. de appella t>onibw : lex vit. inf'<br />
^* ty er *l' e * H /* '• qua? proinde omnes hnic noftras<br />
eoaffandx veniunt. Nos de hac noftra nunc videamns.<br />
f Agere igitur prò fé mulier poteft b. I. feu in<br />
rem fiiam agere , vt loqnirar lex 4. <strong>Cod</strong>. eod. tit.<br />
Paulus lib. 1. Sentent* tit. de cognìtonbtu.i. Fammi<br />
tn rem /karn cogmWriam operamfufiipere non probibentttr.<br />
Exempta hxc fint -, velati lì de matrimonio<br />
eius agatut, lì fubie&i partusarguatur , vel adulrerij<br />
,/.'.§. vh. & l. 13. n. de Carbon, editi». Ad<br />
qjazmfpeciem commode referri poteft harc lex arg.<br />
/• vn, inf. de Carboniano Editto , quae inter alias<br />
l'ime , vt dixi » eoniungenda-eft. Contrà, prò aliis<br />
agere mulier nullo pado poteft : /.54. «r. eod. tit.<br />
ne quidemprò filio impubère feu pupillo,/, alienum<br />
18,Co«i. bit tit. deproctrratotìb. quale nec Car-<br />
poniani Edicti beneficiura filio impuberi poftulare<br />
poteft : argumento rurium dì£he legù vn. de Carboniano<br />
Fdiclp. Id quod etiam hifee legis illius<br />
verbis indicatur , Carbonìanum EdtUum SVB PER<br />
SO NI S lEGiTiMis deferturStc. Deniqùe in eodem<br />
argomento vèl quzftione Carboniani Edióti,<br />
nullo patto fornir, s. AMPLI vs Q^AM SIBI COMPE<br />
NTI T AGERE pojfùnt : vt bac l. dicitur , non vitrai<br />
prò iure filio impuberi competente : veruni prò<br />
iure & honore fuo , veluti b filins fubieûns , vel<br />
ex adulterio eriiiceptus dicatur, materque rea pòftuletur<br />
: quo cafn & cognitio in Éempus pnbertatis<br />
non differtor , vtpotè matre integra fide Se<br />
maiore conftantiâ caulam defenfura recenti tempore<br />
, Vt déganter ait Vlpfanus l.t. §.vlt. it.de Carbeniano<br />
Editto , via. & Li.}. §.6./.i. §.j./.l 3. eod.<br />
tit.<br />
11. f INTERVENIRE pariter foemina prò aliis<br />
perfonis nullo paeto poteft, vtbacl. dicitur.Exemplurn<br />
poni poteft in causa liberali » arg. L-ult.ìnf.de<br />
liberali caufa , qua: & ipfa huic coaflanda venitùta '<br />
vt nec adfertorem^fe prebere ih et caufa malie!<br />
poflìt: Jmeruenire hic eft cognitoriara operam prac-<br />
Itare. Deniqae mulier, ve nonnifi prò fé agere*<br />
vel poftulare poteft , ita nonni fi in remfua cognitor<br />
proctìratórve fieri : quod & Paulos ftiperiore<br />
loco exprefsè ait. Eo pariter omninò fenfn<br />
Vlpianus » famosa leg. fami»* 1. -m.de regali/ ò*\<br />
rit, définit, f«emina* db omnibm officié citùlìùm<br />
vel public ù remota* effe : tue Indices effe pajfe t<br />
me Afagìftralurn geme , tue poftulare , me<br />
prò aliis 1 MTBRVEMIRB , nec Procuratore*<br />
txifltre. Vbi qui interueuiendi verbura<br />
de Interciflione muliebri oc beneficio $. C.<br />
Velleiani haclenìks accipiunt ( Se in bis quoque<br />
Greci & Cuìacius ) largiter falluntur : non vno<br />
argumento verùm quatuor. 1 • Nam 8c de publicis<br />
vet ciuilibus OFF r ci 1 s ibi agitar, caiafmodi bnk<br />
non eft interceflio fideiafToria. 1. Et Interueniaidi<br />
verbum , medio loco inter poftulare , Se procurato**<br />
exiflere, pofitam.manireftè fatis E cognU<br />
toria interuentione ibi agi : quomodo hic feu boi<br />
<strong>Cod</strong>ice poft titnlum de paftulando, titulus hic • feu<br />
eraâatus da Co^nitoribmt & Procuratoribu* pofiroft<br />
eft : pariter vt apud Paulum Ut Sementiti titulas de<br />
Cognitoribm, titolo de ProcurMoribm proximè ê<br />
hzret. Et Me ips& quoque lege de iftpe agendi, m<br />
imerueniendi prò alio fimul agitur. 3. EodémgiW<br />
Ctiam fenfu Imerueniendi vox occurrit l.\ t. j.x.w^<br />
de mìurìùs : 1.1 o. §. vit. m. de in Un vocando ff Denique<br />
hzc huiofee legis & vocis fententia • ugamento,<br />
vt dixi > earum legom qux huic coafiand*<br />
funt, optimè ftabilitur : funt enim leges illc omnei<br />
de ordine & procejfu indiciario, fine prime, fine fé*<br />
cundz inftantix, deque perfonis iadicio interne*<br />
nientibus, veluti de procuracoribns, a&oribu , ad"<br />
fertoribas : qux cam opera fideiafTorii nil comma*<br />
ne habent. f Csteram neqae Interpres buìm /.vini<br />
cius adfecutus eft: cuius tamen Interpretatio laudi<br />
tur in concilio Nannetenfi » canone 8. idqne Cab |]<br />
eie Theodofiana nomine t de quo in Prolegomeni»<br />
Omifl'a poftremùm hœc lex à Triboniano videtnb<br />
eò quod feeminis intetdum causa cognita fto m<br />
r enti bus agere permitticur ! I.fumino*. 41. ir. de prt-<br />
CHratoribm.<br />
^ *MILITANTES, Aduoeati, *vel Procuratore s Cognitorifue<br />
effe ve tant ur. jtf3<br />
• vi.*Impp. Arcadius,& RONORIVSAA. t Androniacho'*'PF.P/'<br />
Poft alia.<br />
S|^| EMO militantium" fiat fufeeptor, defenfórve caufaram, ncc ad coenitionem<br />
USSK alieni iurgij fufFragacor accédât, &c. Dac. pridic Noi , Olybrio<br />
& Probino e oss. [39 y.]<br />
INTERP RE TAT I o. Militantes non perpàttunUtr /egibus Ittts fufcip ere aliénas,»"<br />
Procuratore* fieri poffunt.<br />
N O T A<br />
* -£*/•* » militom 7'CW Je preterir*torìbiu, vciba queedam hlnt mutuata videnrut. Iungenda portò buie lex vii.<br />
inf.de commenti/ ; Imo 5c lei 7anf.de ExccutPribus.<br />
" -Andronico in TH.& Cui.ic.vbi tamen ad maig.reflc adnstatum Andromacho. Et ita habept Aniani MSS. Reg. Pv.<br />
jlndroma
JnJnmsthô h<br />
&li>iu infirm,<br />
que icponcre W<br />
De cognitor. 1 procurator. j I ;<br />
t.inf./it eamm'anj.<br />
l«m.A/.v/,.rf#fWBWW-;Prid(c IdIu,^<br />
®Il r H ANTE3 ; Aduo " ti * l^te><br />
*HBb !* f Honon
i s I II. <strong>Cod</strong>Theodof <strong>Tit</strong>. XII ^j<br />
NOTA ï<br />
V Abcft bée lex à Coi. Imfl .IuogenAi vero ci Icx TM». non vero ad h vredes<br />
Rei : Caterìtm in rei quoque [ per fona] idem licere<br />
non dtibntm ' ejl : qnamttis abunde Legum veterum<br />
fobfcrwttione munita fit. E e dubicandi rat ione lubmocà<br />
deeidendi racionem addic ibuWiw fiiperiiactta<br />
dominio canfì, laborii oc ça fio protendami. Nempe,et(i<br />
poli licem comeftatam Procurator vel Cognicbr<br />
domìnus licis vel caufz affìciatur , de quo ad 1.1.<br />
fupr. ictamen ,in\a\\\itti ciic Ittborem protendi in hzredes»<br />
facis feilieee eft fnperftitem amici labore<br />
rebus amici confuluilfe , quàm ve eò hzredes quo<br />
vbi nftione tantum iuris procurator . cogi. «|<br />
poft licem conteftatam dominus efficitur : & hoc»<br />
quia renerà, ecfi procurator vel cognicor ab alio<br />
datus f<strong>î</strong>t, de re ipfras agacur : tonare dìo non tranfire<br />
cceptam licem ad hzredes procuratori! I hoc<br />
tratture. Et hoc elle poto quod dtck.^w* | JLeges]<br />
fi in rem quòque fitam Cognìtorvtl Procur-iter^niifmrit<br />
ordinatiti yfimUt modo nikil ì reqwrert p4timttur.<br />
Quare erronea eft h!c Interpretis vetcrii Ut»<br />
terprecacio.<br />
f Supeieft "mine ve de Cognitòrè lilc fenicij<br />
agamus : cuius difertè hoc <strong>Cod</strong>ice hac cancttra leal[<br />
prxcer Rubricarli mentio ne : dequé eodem acci» |<br />
pienda eft lex fuper.6. Hunc vero wi<br />
paricer ve procuracorem vocat h*c lex. Incapi»<br />
aifercè ad nane i.enm ica deferibie : Pràcêhmf eft<br />
CHÌ per mandàtum caujk permittitur. [ id eft I manditue<br />
i ] Cofvtitor ejl y cui fitte A tnandato c
•<br />
De AóHonib.ad potentes tranflatis. i y 3<br />
rfrgnitatis concemptum ita vocari paterentur. meminit, Se quidero ìllius aduerfus enm> exceptio-<br />
Q vero tuuiurotùa vocis > eum coritvnptu connis; Non licet ttbi agore mecum : cognitor enim fieri<br />
junâa effet, Se non diuerla plané » longóque diffi non pot nifiì, Judicatìo efi, att pot ut rit. Oenique, oc<br />
da inieraallo, eodem uepe nomine , tao camen (en- Quintilianus déclamât.} $6. cognitorls memir.it,<br />
fu cenfeantur. Propter (olemnem quippeaâuin, eùmque à procuratore feparat. Et ex histamen<br />
procuidubio, aliquem, qui in cognicoribas, co nullus eft t qui > praeter vnum iftud, qudd videlicet<br />
rani i udice confticuendis inreraeniebat , cognito- cognitor prefends lit, aliquid nos doceat > cor inj<br />
rum quoque menti© à Triboniano labiata fuit. Ab quam , cognitor diclus fuerit > quodque vlterius<br />
Jiis vero cognfroribus, cognitor/a opera dicitura Pau diferiminis inter Cognitorem, Se Procuratorem<br />
lo d lìb.i. ut.t. §.2. de quibas hsecfpeciatirnj Pau- fuerit ? certe Superiore l. ita deferi bicur » ad cognitìo-<br />
Ilus ilio tir. Cog ni tores non ponrille fieri infâmes* nem alieni iurgi] Jhffragator accedere. Vndè apparet»<br />
\d, tit.i. §.i. feci in rem fuam fieri pocuiile, didhim eum à cegnitione alieni iurgi/. Ergo cognitor<br />
d. §.1. Ncque omiotere poflùrri, grauiter peccare, dii litis prò prarfente procurator, à caufae , fi»<br />
qui in Nouella Valentin.i ). di tributi» fi fiai, interi liti* aliena cognìtione, qui ipfe accédât fuffragator:<br />
Theodo/ìanas , hzc verba, quoniam decreti antiqui- fuffragator , fcilicet > id eft » 0oii$òr. Qua; formula^'<br />
tm Cogmtorié » cejfat officium, de hoc cognitore ac-1 quoque extat in L militera 7. Ced. de :nrtttoribui%<br />
cipiunt i Cognitor enim qui ibi DEc&£TVS and- ibi vel quafi /ùjfragatorem accedere » quse bine muquitus<br />
celfaile dicitur, eft Proconful Africa;, vt tuata vidempr. Erràt vero Donellusi8. com.w-.<br />
loci ille aperte oftendit. Et harc fpeciatim de co- : qui per fuffragatoretn t ibi mtelligit, eum qui itìej<br />
gnitoribus Paulos. In commune vero idemdePro- I xriminalibus caulis ad excufationes abfendas intetcuratori<br />
bus, & Cog nitori bus , fequentia habet: uenit. De fuftragatoram genere alia vid. inf. tit. fi<br />
In rem fuam cognitorem , procuratoremue fieri y defitffmgtcognofcendi : verbum hic prb-<br />
polle, qui prò òmnibus poftulac. /L lib.y.t.z. §•} i. pi'iûrn t haud aliter itcçaeconfeiendi in X11. Tabi<br />
ex d ie acce pti ludici j duplo' fritti tu priflarti, ftipula- apud audtorem Libconiu» '/2. 8c<br />
tione > comprehendi quoque procurâmes cogni- Gellium //&. 17. capvi. Rem vìi pacane > orato : i\?|<br />
toriimque perfonas, i rem que fponfores, lib.y. *»•*>.'. ita pacunt in cornino, aut-in foro ante meiriditm CAV-<br />
§.i.defiipuMonìbw j. Ta m procura torem, ira s A M con/cito , cumperorant ambo PRÉSENTES ; er<br />
Cognitorem, C\ Inftrnmenta litis aduerfario prodigo vt confi/re > Se cognofiere, atqûe inde cognitor Iuderinr,<br />
huroiliores in metallum damnati, honeftiodexdicebator, qui prafentibus partibus cognofeeres,<br />
adempra dimidiâ parte bonorum in perpetuum bat : ica & conlcire » cognoteere, & cognitor<br />
relegali , Ub.y t.xj. ad leg. Cornei, tefiam. §.10. fuffragator dicitur. qui caufam prò preferite défen<br />
vnde defumptaeft /.18. $.7. v.depmnù. Quintiliadit , de cogn'icam facic ; Gioita: Cyrilli evfyyrtinto<br />
nus quoque Ub.).inftitut.oraior. cap.6. iris<br />
tvyyyiw^tt ouùotJk confilo. Philoxeni ; Confcift<br />
DE ACTIONIBVS AD<br />
I POTENTES TRANSLATIF D<br />
I T 1 T V L V S X I I I . I<br />
Ii.CoD. IVST. XIV. Me liceat poterti ioribus patrocinìum<br />
litigantibw prtftare, vel attionem in fé transferre. Ed aucem<br />
JV lie <strong>Tit</strong>ulw contra Aftort'J , feu Credicorcs 5 proximm vero<br />
conerà Reos,<br />
HONORII Conslitutio aduerfus Créditons, fuas in potentes<br />
fl aiïiones transférantes. m<br />
j^j*Impp.Ho N OR i vs, &<strong>Thcodof</strong>ius"AA.IoanniPF.p/'<br />
fl Poft alia. I<br />
I ouiu/cadque modi cautiones" ad potetum" fucrint delatas" perfonas, debiti<br />
creditores ia&ura* mulcentur : Aperta enim credentium videturefle<br />
voraciras",qui alios auionum fuarum redimane" exacìores : &c. Dar. v.<br />
IdJuLRauennac, DD. NN.Honorio xi 11."& Theod.x.AA. co s s. [ 4*2.]<br />
*• "INTERPRETATI o. J£/« cautiones èsêgenâas potentibm dederint^omne<br />
icbìtumferàm. QuiMvfo pot efteffe rcpetitio, pot etto*'' tid exigendum non débet à creditoritm<br />
imitm.<br />
Tom. /. koT^E
154 II* <strong>Cod</strong>. Theodor Tic. X11L IH<br />
NO T /£%<br />
* I.i' Ctd He li cent fetêutteribut. Qttaenam legetìmìc iungeodx fiât > mot dica.cn.<br />
" Perpento io d.t.i.<strong>Cod</strong>Juft. infcripn Arcati** , favorius, cautionum, feu aótior>um<br />
fuarum exaaores .potentes aliquos redime*<br />
bant i potentes, id eft , api honoriGus > & dignitàtibns<br />
pollebant, prœcellèbant. quomodo etiavn<br />
Interpres he reelè accepit Poteftàtis nomen. Interprètes<br />
<strong>Cod</strong>ici» Iuftinianei 5 ^«r/worsationeofEcij<br />
interpretanrar : adde, edam fine officio. Ncque<br />
enim quod poft GloHam Cuiacius quoque putauit><br />
in fpecie hi (lorica bmim leg. potentes accipiendi omnes<br />
, qui opibus > & gracia pollent, quìque in aliqno<br />
faftigio dinitiamm , vel popuiaris œftirQâtionis<br />
flint. Poltrita feilieet, b. /.funt , fuuardtfltt<br />
huius cemporis ftylo:quanquam & in illis quoque<br />
btim t. faucYioiure obeinet, qui terrorem aduesr- I<br />
; jg |<br />
& de procurâtoribmt i ,Ì|)Ks tum induâtlS ptm I TI |<br />
credit ora l AC T vii A rèkUentur '. vt & illa, uliet AI\<br />
nnmjùarunt redimimi exalloret. Qux fané cred/a»i-jim<br />
voracicas feti mftKcra magna erar. qtii «ùfett^<br />
cet potentes vel adoerfarios » vel fané procuaures<br />
adueifariis fuis obiicerent. Blegahter «p<br />
cium in l.j. 7-. de aftenatione iuduij mutati^<br />
PotentioribuspAra nos effe ntnpojft. Pindàfus qooo.ar.<br />
%&h*7td S"' %fK eèòoumvnr ifuh^r xp«n7«r-Mi^^t Heiiodos<br />
» uff** P °t W t3*AM «fife «fawOF* «u'sm\e^on.<br />
Itaque res ea variis fiibinde PrinâpunÉ<br />
conftitutionibus reprcll'a, putà Diui Claudi) jpr|4<br />
iuàm,raox Diocletiani&Maximiani,l.i.Ç.ri?0k \<br />
fiat potentior. idque eadem posni proposti, iaâa*<br />
rx videlicetlitisfic debiti.» Quodius etiara probi*<br />
tum Ôotliorom iure» v. Vrfigocbicaram ltb.x.uu<br />
/.9. &Theo'dorici Ediâum cap. 1 n. * Perpeiaài<br />
vero Greci 7. Synopf. ^anKttun ÌÌL&. nane kg.<br />
ita acçeperunt - quali ad eumpertincat, qui eam<br />
rnocoum dac, vel' alio modo çontrahk >. fop & |<br />
«rio rfbmine .recofac vel caAtiénem accipere » 1<br />
nomen, vel inftrnmencom > fed fub nomine, potentis<br />
alicuius caotionem fiue inftrumentom conferii<br />
cùrat : Quod ab hoc titolo Se lege alieniflrmum eli<br />
yt fententia eius à nabis iam expreflì arguir,<br />
f Neqoe minus erronea eft Interprecom quoti<br />
dam poft Bartolom çommunis fententia > qui fianc<br />
leg.$.6c interdi£tionem ad reps quoque pettinò<br />
putant » quod, vt poft GloflamCuiaciiisreflièfi<br />
obf.$ 1. rerotaoit, ita przter Creditefmm 8c cantiottit»<br />
bac ieg. rnencionem , & titmti huius-coxa proximw<br />
mox collationem , vel Rubrica htóm ifruU aperte<br />
argoit > de attiombm ad potentes tran/latti. qnam 6<br />
Tribonianvs non mutaflet > de veri bmim h fe>*<br />
tentiS nemo dobitaflet t vndeapparet > quìm v **r<br />
lis huius cod ici s iufpeâio & coin Iuftinianco flô#"<br />
[_cioJfit£J-: ad verum Legum intelleâtim. |<br />
DE
De his qui potentnom.in lite prétend, 15 y<br />
DE HIS QVI POTENTIORVM<br />
1 NOMINA IN LITE PR^TENDVNT* I<br />
I aut <strong>Tit</strong>ulos" prardiis adfigunc. m<br />
I T I T V L V S X I V .<br />
11. C o D. IV s t. X V. Vbi Tirulus ira inuerfo more concepcus i De<br />
his qui potentiorum nomine <strong>Tit</strong>ulos pradiù ajfigmt,
i S 6 li. <strong>Cod</strong>LTheodoC <strong>Tit</strong> XIV.<br />
N O T A.<br />
* L.vntca Cii.lmfi.hte t'unit : lungenda veto huic legi lex i.hf.de difcufftribm : /.(à. inf. db tnrfufullici, toni<br />
& Itx 19.d* curfn i, ai lex s'd* leemtienefuudermm.<br />
" De bâr Mtffml» PP. loti* (Ko Honocio v. Prtftp.<br />
* De hacdifiratiin<strong>î</strong>t vocemox.<br />
.Çlarïffima,iâe<strong>î</strong>lSenatori* .-v Gloff.rArfV. |*-« -<br />
" Tuulos ilForum nomine rebus arngendo I vt rectc'Grce<strong>î</strong>, tel tamaro fpargendo rem ad potenti* petionara pertincre:<br />
vt iidcm.<br />
Conniuerint > C.Iuft.quo nil opus erat<br />
Affigerintar, C.Iuft.quo itcrùm nil opus e<br />
De Flambi, (enplumbmtmrnm poena ai l x.inf.tit.di queflionib.<br />
" <strong>Tit</strong>ulus, b<strong>î</strong>c eft caufa, feu genus liris : f<strong>î</strong>cuc p in causa tribatorum ; Tanins eft caufa » (ra genus ttibuti.v.G;<br />
" Pulfatie eft conuentio : fie & Cup.lite putfatMt.\.doSf.Tb.<br />
ContrttdiSierif libelli : de hit moi.<br />
• Jnferenaiim: teetc : Çoi,\aR.ingerendum. <br />
# Vel • vox h sec abc II à <strong>Cod</strong>.Iuft auam omitti non oponuit : vil I ideft quintumuis, quamlibet.<br />
' Probabile negocium cft iuflum , ccrtùmque : v.Glo/T.Thco'c pies, beni miriti negotlutn. M *M h^me.<br />
. «>w ci «1 çiÇxff&Ti TBV* Jii(£qoMyïctf. Grxci.<br />
' Prodigi ramz.- fie & l.vltjnf.di rapiu : vel matrim.fanm fi quii dicmtam Dot virginem PILOP I OVS ST I Mjr<strong>î</strong>ç' |<br />
., tunbiirit.<br />
Redtmptcrtt calumniarum. Ëadem (òrma caufarum continuatore* le redemptoresin l.f.i.x.*.dt efftProcmtf. Io finit»<br />
li cafn redempcor Ijtis, I.t.$,vle.x.mand*ti ; redcmptores iitium afii t l.xt.<strong>Cod</strong> mandati. *tythm%tt «<strong>î</strong> r»-j«<br />
(piàrritts. Grxci vid- GloJf.Theod.<br />
' X V. C.Iufl. paijrèr vt l. f9.i7tfr.de eut fu f uhi.<br />
" Stilirent curo vno /.in MS S.<br />
** Aureliano, hoc addendum : quod edam <strong>Cod</strong>.Iuft.babét d.l.vn.Çod-hoctil.<br />
Erronea Interpiecatit»•• de quo potrei.<br />
COMMENTARIVS.<br />
[ij5©'Duerfus prauum REORVM morcm ( fimi-<br />
ËJgjXplgm illi t qui in Ablorìbm fuperiore titillo<br />
d&rnnafcatnr ) eft hic titulus, feu hxc le* vhica;<br />
i?e«rwn^inqnam, ita enim nie titulus à fuperibre<br />
diftlt, Vt initie ftatim xftum Interpretum componamus<br />
hic turnoltuantiam ; vc exprefla iegis verba<br />
oftendïint : ibi , bit kqnibtisin ius vocanmr opponete:<br />
item ibi ; fJuiJquU igitnr litepulfàtut, cut» ipfè & rei<br />
fitpojfejfor ttr <strong>î</strong>uru, &t'itûlum inlata folemniter fuljh- \<br />
tiofiu cintëpcnt 3conirttdi<strong>El</strong>oriûlibella , aut titilli*, alterine<br />
nornen credidcrìi infcrendum , eUupojfeJponûiaut<br />
caafi > (juanifub hac fraude atit retinere une euitàre<br />
f«tf#/iaw. nEcce'apertis veirbis ponituû s /» ìw vacata*<br />
, lue palpitas, reipcjfeffor, pulpitionem excepiffe<br />
i po!fejfionem retinere hâc fraude , 8c caajam euitare<br />
: Tandem contrmdiRoriù libella hanc feaudem<br />
admitti : Contradittorij libelli fontiçuiibus rens contradicebâc<br />
> refpondebat libello acSborìs , quem is<br />
poft denuntiationem fimul dabac • L-jMìde ìnoff.te-<br />
Jiam. Qni & alias refluitati} : de qnibos infra Ub.11.<br />
Quare manifettarius erroc eft Interprecis ad biùte<br />
Ug. aliorumque nonntillorum <strong>Cod</strong>icis ïuftinianei,<br />
cam de A£tore quòque eam accepic Quid quòd<br />
ipfom fratfdis genus id demonilrat > quod vtique<br />
Rei admicceVe folebant » iniufiarum defferattone cxn-<br />
/krum' quâ,limili formoli alioquin Symmachus<br />
Kb. 10. ep.45. Difficile eft , vt beau caufa fit, emim<br />
alito in itti alterine DES PER AT 10 NE transfertw.<br />
Grséci ita rec<strong>î</strong>è Veitunt HnJkfiiiat ixvnfyvTts TO' ri-<br />
»^r. Diffidemiam negoti) idem Symmacnus vocac<br />
Ub.2tep.vlt.inf.<br />
f De ipsà nutre fraude illâ > quz in fraudem leguro<br />
nebac, $c in aduerfariorum ietrerem • qaarn<br />
in fem iam nonnulla ad tit.Çuper. nempe terrer aduet'fario<br />
obiieicur , potenti ore oppofito. Quod<br />
eti«n indicai Ariits Menanderinl.+.$.B.v.de rem-<br />
Ut. ibi i vtfub obtentu militia ptetiefitremfè aduerfarte<br />
faceret : vbi vox pretio/torem per quamctinque<br />
interprétât i onera (late non poteft. Ncque audienci<br />
* ^fpecìofìerem , sntgratioporem rcponunt, ego<br />
rcfcribam/wr///Joy*iB , zpertttfìet, idell rnóleftio-<br />
tem f vel pericutofierem. D"e hoc coicm terrore He- |<br />
raldus int.i.<strong>Cod</strong>.neliteatpottntierib. verba illa, hoc<br />
prepofitê meut , accipit \ 8c ideo , poft propofìtte<br />
mei* » ibi repoait. Male id enim vide ibi Imp.<br />
•<br />
Claudium Imp. propofìto iaâurx ca mera»<br />
hxc potentiorum patrocinia inhibere voluiife.<br />
Idem tamen redlè ad aeja dolo op-|<br />
ponebant, rìominàque in litem prstcndebancldque|duplici<br />
ràtione. Primo quidem contradiaorìis<br />
libellis rem petitam ad Pdtentem aliquem pertinere<br />
adferebant, quod Grxci ïâiçyû^w vocabulo I<br />
primebant 5 Secundo» prsdiis ipfis, feu lundis poflelTionibns<br />
xdibûfque lìtui os potentiorum nominibus<br />
affigebant. De quo more inllgnis quoque raj<br />
ftat Anguftini locus in enarrahone Pfidmi ai.tonerfus<br />
Donatiftas. Dimdis » inquit » vtAtmem, Pot*<br />
s ES s ION ES tuas quarts : & quare babent NOMBM<br />
Chrijli ?Quidad DEFENSIONBM POSSESSI ONIS<br />
Wi,Ti T v tos Cbristipefnifti ? Tienne bec facim m<br />
DOMO firn 3 ne domttm ipfius inuédat aliquù pettw>\<br />
[ fortepitens » id eft» petitor fen aûot ] peni» w<br />
TITVtOS POTiNTIS , TITVLOS MEMO ACIS [idcft<br />
mend ace s \ipfe vtdt effe PO$S ESSOR t fremette DO*<br />
livsfuade TiTVLO Ati E*NO MVNiRi : vttnmTt»\<br />
tidm (eW nu f tient > CONTER R i T vs ^«w POT EN T» A<br />
nomini s abflineatfe ab imtaffene. Nempè Tttuli xdl'*<br />
bus, & prxdiis affigebancur » legitimorum Domlnorum<br />
, poil clforum nomi ni bus adnotatis : poto*<br />
biifque nominatira »• afttxos teftatur les il* **/• de j<br />
bonis proferiptorum. De <strong>Tit</strong>olis fpeciatim nfcalibos»<br />
velis Régis (<strong>î</strong>gnifque , qux nos Penonem vocamos»<br />
dicetur l,i .inf.de incorporât.1.11.to. '**/£^f bénit pre*<br />
firipKl.i,.inf.dt AqiùduUu , & NoueSàWleminiani,<br />
inter Theodojianas 2*. quotum meminit ctiaìn Zo*<br />
fimns ^non vno loco » ÔC Chryfoftomus i»i}uv*-\<br />
ii. Nos de priuatis potentiorum <strong>Tit</strong>ulis agimos»<br />
quorum » morifque adeò ,' qui bac I. damnator»<br />
multa menno apud Auguftinuro» enavraiJn Pfal.n^<br />
«iam bis vcibis : ridetefr.ttres, quando di PM<br />
tetti
De his qui potënt.nom.inlite prétend.<br />
uns inuentrit T i T vi û % f<strong>î</strong>tes » nonni iure remjìbi vendic*t,&dicit><br />
nm pontret TITVLUS meot ni/ira<br />
,#* effet, T i Tvt o s mtospofuit, mea ra e fi : vbi NOut#<br />
menminnenie^»eumeft.V.tVta.Chiyl.fir^6^. j<br />
diorum ajfixi T l TVLI preioanùturut* No- |<br />
mina Wfàfôpèfunflomm metti* mdicant, teflantut infi. j<br />
«.Augult-.rarfurn in cócione de geftiscom Eme- |<br />
rito tomo 7. ad hòs <strong>Tit</strong>qlos allude. /« domo il/0,<br />
h iti te difcardia habkabat » & m limine <strong>Tit</strong>idct<br />
pdcu figebat i agnofcoTtmlos ,fidqustohabii*nieh%<br />
Et inox : Piane laboraio ,adiuuame Domino , elicere<br />
bifcordiam mate fnjftdentem , & introducete Pacem<br />
h legittmum pojfejferem. £x his interim fai- j<br />
tcm locisid apparet, ius fuifle morémque priuato<br />
ci Tuo rondo, de Tao nomine imponete, quo<br />
ceftaretur fé Dominum eins pradij effe. Prohibentur<br />
enim tantum priuaci vel Regios titnlos, vel<br />
alienos Potentioram fuis alien<strong>î</strong>iue fundis imponere.<br />
' Quare 6t iamolim Scnec. ep.96. Qmdejuid<br />
idefi, cui Dominm mfcriberk I «pud te efl I tuum efi.<br />
Neque id vnquam veritom prinatis, vt ne Tua praedia<br />
fu<strong>î</strong>s titulis i Non ab Honorio/.i.<br />
<strong>Cod</strong>. vt » , Sec. Nam vel Potendorum<br />
priUatorum Tirolos apponere. Qnod Se<br />
jpfum vetuit nianus 'Nouell. 30. c.S. quomodo<br />
edam lulianus AntecelTor recìc explicat confi.za.<br />
Bc NoueU* 17. Se Inlianns c6nfl.tr. quo Se Theodorici<br />
Edictum perdnet, /.45» Qpare error eft Viri<br />
Do , qnj Honoriurn d.l.x. id vetuiflè vultj<br />
ne vili prioato licerec <strong>Tit</strong>nlos edam fuos is<br />
fois apponere. Et hxc quidem dièta fine de <strong>Tit</strong>ulis,<br />
Se libellis priuatornm, qui adf<strong>î</strong>gi foBti is<br />
à prinatis » ac proinde de <strong>Tit</strong>ulis Se Tabulis prinatoram<br />
, à quibus dioerfic font tabula; » de quibns<br />
l.n.w. quôdvi, *ut cl*m: qnodCL. Salmauns<br />
recTtc oftendità^j7. Diuerlxitem tabula;, qdibus<br />
adfixis> vel adpenfis, proferibebanturxdes alienx»<br />
Item diuerli tirali bonoimm nexorum > de<br />
quibns interim vide Havpocradonem in voce op©-,<br />
quo edam perdnet locus Seneca; lib.if.de beneficiù»<br />
c*p. vit. de qnibus multa SalfRauus de modo v/ûror. j<br />
c*p,ij. vt & de <strong>Tit</strong>ulis ad adfertorem m<br />
dicetnr l.i.inf. de libtrali confi.<br />
None de hwm leg, Sententiâ. Igiror , fraudem<br />
nane Honorius hàc poenâ pleclic » tum aduerfhs |<br />
reum feu pollefforem.id facientem, nempc râ<br />
litis » (èn caufa*, edamiì is probabilem forte a--<br />
É5 7<br />
^>m tueajiìj'r^ # fft J .^ in i^ifeffione fila infte<br />
fil fie : cnm aduerfus Potentcm, nomen fiium<br />
in id commodantem , qoi feflicet fpontè i(<br />
nomen luum litibus àlienis interi paiifiiseft , cùm ci<br />
neque proprietas, neque .ïèj<strong>î</strong>ào rei in iudicinm,<br />
vel contrqueriìara dcdudta: > compereret, qnem<br />
publiée fetttentì* noi* adficì iubet tvtrf. àtne : ( id eft, j<br />
tfWvidr,, vt Gr*ci,) (exwottrì ( infamia feiliectj<br />
veluti ( quod additar fine l. )fam*fust prodignm, ca-<br />
IttmnÌA redemptorem tpjóha/ìt*' evnopuiiaj<br />
Grsci. Imo & reum id facientem praner iacluram<br />
litis, plumbatiscìcdi vult : de quo pcenx genere<br />
in/, ad Li. de jQtuflionib. Illud tantum lue<br />
monenanm, Grzcos, Bafilica inquam , Se fcho-<br />
1| ad ea>quod extulit V.CL.Labbauis ami cu s »d*-j<br />
[iter vetus, male plumbata » leu plumbea vincula,<br />
quibus Reusconllringcbatur in h. feg. incerpretari,<br />
cùm de plnmbatarum icìibus id accibiendum effe<br />
vel vox AFFÉCTI dalie oftendat 5 Nempc,,vt*d<br />
finem buine /^.defeendamus, quemadmodum idem I<br />
Imp. Honorius Aclomm aâiones Matteiao decurrere<br />
voluit, acTrionibns ad Potcntcs transferri prohibitis<br />
, L vn.fup. tit. frox. ita Se Rcorum quoqne<br />
defenlìones j feu exceptiones hac l. qua; prolixioris<br />
Honorianz comlitudonis pars eft 1 vnde fuperfùht '<br />
pneterea, feu defumpt* exilant lex 1. inf. dg di/ctif.<br />
fetibxlex
158 I l.<strong>Cod</strong>. <strong>Thcodof</strong> <strong>Tit</strong> X V.<br />
Jf& DE DOLO MALO;|<br />
T t T V L V S XX.<br />
11. C o D. 1 v s T. X XI. " V. 6c / $ jnf.de infim.hu qmpi 7yr.<br />
^ D^TEMPORE^MODO Impetrando exercenda,<br />
fimend&que aâionis de dote. *\<br />
In Ï. "¥ Imp.ConftantinusA.adSymmachumv.c."<br />
P T i M v M" duximas » non ex eo die,quo fe quifque admiffutn dolum<br />
didjicifle memorauerir,, ncque intra anni vtile s, fed poiius ex eo<br />
die , quo 1 ad ferit ur cqmmi (Tus dolus, intra continuum tempos anni»<br />
reis" quib.us elTe decertandi" ius inuenitur, huiuimodi a&ioncm cauw<br />
cognita deferri" : Ita vt ,.fi fojrte is contra quem res agitur, ïongios TIIO<br />
genere difceiTerit, nec denuntiandi" neceffitate petitor oncrctor»nec<br />
eius qui aberit prspfentia poftuletur : Nec tamen affiftere fi velit qui(-<br />
ni , J.fubnpJmMv U quoi
De integri<br />
reftitutione. 159 I<br />
dolo nulo impetrar»<br />
Em<br />
poterà* intra annum vuiem: fancite optirrum duxlt Confiantinus M. vbi inte<br />
Secundo » annus is exinde computabatur * ex quo rim cafus hic addendus ed iis/in quibus denuncia-<br />
| dolum admiflum didicecac : Tertio, ve ex I eionis neceflitas or» qnos in paratidon da<br />
I ìe(. colligitur, denuncimi hanc aâLonem omni- denunciatìonibm congeflìmus • vt cV ìis quibus actio<br />
modo neceue erat> edam abfenti aduet fârio. Tan- abfenre parte impetrali poceft : alioquin certe qQì<br />
% acVioni alrad 6c longius terapus pra> prìcfens eft.fi velie iudido aflìftere>potéft cnm'accio.<br />
j Jtitumra fiiifle videçof. Verùm nate quatuor hac 3 vttff nectamen.Pofosecaò ,'finiti hanc<br />
Conftantini M. conftitntionf immntantar^ finien- acìionem de ì lo iubet Conllantinus M. à die imdaroni<br />
licinm Audio : qood initia ind<strong>î</strong>catnm volait» petrata? mis intra biennium * prsciià omni vl-<br />
his veubis : Optimum dttximui » ì. aiquiilìmum. teriore protrahendx vTcerins huiufee litis fpe , fine<br />
Primum igitur Conftananus hanc de dolo accio- • j intra id tempus ea ccepta fuerit, fiue non : id qood<br />
rtempeti feu impetravi vale i non intra anntun Vti- Oc hâc parte optimum duxit : Exemplo quoque coelem|<br />
veiùm intra continuant. Sane idem { cerarum li tinnì, vt hìc dici tur : qui bus & fua ra<br />
fìancinas in alia quoque fpecie petenda» reftitutio- j pi tempora piarftituta fifne , egrtiquè vitae fines<br />
BIS vtilem annum fuftnlit > 4.1. inf* tit. pnx. de inte-\ J pugnati] vt docet vel lex i S.C.^.n.de dolo : lese jz*<br />
nreftiim. Eo videi, qood incerta fit feu lubrica,
16o II. <strong>Cod</strong>.TheodoC<strong>Tit</strong>.X VI.<br />
f .MiNORiBVS ,admrfùsfraudulentasTutorumaliénât iones,<br />
duplici remedio cautum ejfe.<br />
i. $ Imp.CONSTANTI NVS"A.adPopulum. I<br />
N integrum refticutionc Minoribas" aduerfus commenticias vcnditioncs^<br />
& aduerfus Tutorum" s, Sancfcionum t pra: lidio eau eu m c ffc non<br />
dubium eft: Ac" fi quid force idem" defuo in fraudem tutelae alienafle docerencur*<br />
fraudacorio interdillo profpectum efle minoribus declaratur."<br />
Dat.ld.Mart.Sirmio,ipfo A.vi i.& Con (tantino Cxf.iv.c os s. [316.]<br />
INTERPRÉTÂT I o. In mnnis mìnoribtu conflit ut U tnultum legibus confimi effe prò fiej<br />
^ Hum. Et tdeo aduerfus "Tutorum fraudes , velvenditiones, qttms minoribus mlimuibm comme,<br />
^P ex t or fer ht, mit quicquidfub tuteU nomine imufie egerint, nouer int legis beneficio i<br />
dum.<br />
N O T A<br />
* l-vlt.Csd.fi aJuorfiu i)e»
I De integri reflitucioné. 16 j<br />
de/io quid in fraudem tutelâe, id eft aétionis tute- harc quidptn Legis iftins feu % fenceiiud<br />
Ix | Minori competitur* , alienauerit, fraudatorio eft,
i 62 li.CoÀTheodoCTi*XVI.<br />
" Ex qoo/ Implorandum rcftitucionis aoxilium.<br />
" An, qui Romz fubfam? Non. Qui Rome font : An igitur Prxiotibus, v./.l (• 'inf, th fràttritnt t Dica meo.<br />
» Lex j.C.de lemtar mintegr.rejt. hinc defumpta e(L ;_.<br />
" fermijf» , Ç.luft.^. referai o.ix etiam in MSS. oonnullis poftea vidi»<br />
" Harc voot, -b/.abeft à ClttH»<br />
* Rfftitutienum Clult.<br />
traram vëô<strong>î</strong>am xratis geflcrunc, auxilium in integrarli rcfljnuionis denegecur- I_____<br />
' In integrum reftitucionis, C.Iuft.Sc ìn&a rurfurn.<br />
' Caufas, C.Iufl.<br />
' Hxc voi tubistaerti Triboniano proptetctetiones (ublatas,de quitus fuotit.inf-lib.4.tit.t.<br />
' Ac terminando, hoc additato in C.lofi, '<br />
' Reliqua abfunt eadem raciònc, qua & priticjg bniut Ugit.<br />
ObrettSndùshic infigtfìs loco*,quo Loem. Rtgimu cV P">umeÌA|Jì(Ungauntnt,eu'ì tefpondet gemino» liic Script^<br />
ris inatti CbriAiani,de Menfurk. Mtiorej, inquit, Oibcm in parici ipartes in PILOTINCIAS : ptoaincias in xx-,<br />
e i oNfis :Rcgiones in (.OCA : loca ili rcrritoria ; terriroria in agtoj diuiferunr. De locis dicam «1/. Il» imf, de ï/âtj^frib.L4Jnf.de<br />
Frincìfibui Aiuu.fr l.ii.infdefaenit. De regionibus & Pr.ouin.ciis di&u^ad^, 10. inf. dà CM<br />
, M; x<br />
vm.AnReg. \.t „ .<br />
G O M ME.» TA RI Vin.<br />
fJTF^ EMPVS petends in integrimi teftitotlbni Se connexx forent ( atqne adeò vi%ic I<br />
^jy^ GÙm -à minoribus thnvab iis qui veniam xta coniti tuèrent : de qoibas videnda lex 9. inf. Sén><br />
tis confecuci ^W > deniqoe de ab Hxredibus co Honé & tribut, lex nK '& 14. inf. de èidvlg. I<br />
rani ; hàc Con flautini M. eonfikntione aliter OC la- lex 13. inf, de aceufit. le* 9. inf. de extrànriìn. $m<br />
xins , quàm an tea pia: fi ni tur. I. MINOUIBVS ner. lex }..inf. tjuìb.•eqnorum tfìu. /«3. inf. Ai^RM •<br />
fèllìcet XXV. armis tenipus petendx reftitutioriis,, ìftfù foec. I. vn. inf. Jtper obìtftl. Videnda &.' lex ».<br />
poft completimi XXV> annam Prxtoris editto CJufl.vbi Sennìtra : Et Syrnmachri! lilui. Èpifi.i*^<br />
©lira Vitilis aniyis prxf litatus etat » de quo accipio Et /i*.i. Epift.-n.JSx Corina J^utoiìj é» C#win<br />
& legem 1. fìtp. de dilaùonib. qur ante triennium rernm ptiuAtarum. m Nonel'.a, VaWtiniani inteif^<br />
lata ed. Vfirjim hoc Çonftatwini M. /^conti Tbeedapann» 44. /.l. Vt cV ©aitis cV Tbec jf<br />
nuum tempos petendx reltitucioni prxfinitur > fu- eorpere de fynhìbm. Et duxValentinianideniqn;<br />
blato in hac quoque fpecie tempotis vtilis compu Sen. conftitutiones , qnas Baronins ex Bibliotlutfi<br />
tati one , ,quk & lubrica , 6c dimcilis eft > quemad- Vaticana était-, | Subprbicacix igitur regima*<br />
modum idem in actione de dolo moueiidà annum 8f cencefimnm mjliarinm prò eodem ®<br />
vtilem fuftnlit , '• «»• inf. de dolo malo t Primum quod enicilfe mini videor, pcimle dilla<br />
hoc. Alterum eft quod pto locorum differentia de fubttrbìcariù Regionibtu , c^p.4. & «. •£» Vlndi-<br />
varia quoque reftkutioni pçtendx tempora Con-, ejx .prima' cap.4r. Subarbicarix proinde^Regtoan<br />
ftantinus bac l. prxfinit- Nam fi Romx reftitntio ab Italia Cpecialitec fie diAâ fepatabantns |<br />
]etatur, ve & fi intra cerne fi miun vxbjs Romx mi-. fiat ex l.vn. inf. Jiper obrepu & l.y.fnf. de E<br />
f ìarinm, quinqûennhim" (ratait > vbi tamen hxc tnun.ér l.ij^vf.de annona & tributu. Et ex |<br />
taxatio additar y fit amen nb iis • Indicìbili ani Rom* imperì» \ quomodo ba0. ceiftc^mum miliativm àt<br />
fiuto ìfuertL indicundnm. Si in Italia, quadrìenniuin: Italiaf^Ippella^bnedUèrtls Verbis diftingnitlir. 9tà<br />
iti exteris prouinciis » triennium, id eft , intra, 5c apu.d Dionem lìb^i. 7/^/wquippeappellatio<br />
XX V 111. annum : quod etiatn ab Interprete hic. pec hxc tempora compleâebatur cceteras oranet<br />
rede adnotatom «d 1. 'Putdifent. o. $.5. f QDÌ vltta centefirnnm.vfbis Romx IcalixPfonincitt<br />
patte coiti plurima notanda veniunt : videlicet qua fiux ftiljgec^erant in Italia geaetaliter accedi<br />
tuor bis appellationibus , pntà » vrbù Roma t Cut» dicccefes ; vna R*bnffi Se centeumi milia^ i ®<br />
tefimique militirij j<i&i&eaièràrHiHÌjHe frouincÌM-^E Italix fpecialitet acceptx, cuiusjMaaropojMc<br />
rum appellati o ni bus, totunv Imperiane Romanam MedióHanam jvtìlmis Romamettopoils eràw|<br />
comprehendi : atqne adeò & Italiam à exteris SutArbicariis Ecclefìis locifqae 1 qnarnm É<br />
Promnciis.& cencenmam vrbìs Imiliariara ab Ita-. apnd Rufinnm & vetcrem Intcrprecem VattcaoH<br />
lia diftìn&um faine : denique Roma; centefinrani. canone Nicxno V I.^usaicendi locus eW • Hw<br />
afe' vrbé niiliarium connexnih failTe. Erat enim de aliis iam multi fcr^sere. Et hxc de i<br />
ïta<strong>î</strong>c ptopcia vrbis Roma? dtœcefis » acque'adeò & (ima ab "VPBB miliario, & Italix ^ecfafitt<br />
eorum ladicum qui R.omz étant ( vtlr^f i?x\ocfaï- ceB. ».<br />
tut ) ac nominatila Prsfeâi Vjibis-. j*yj®iftacar VIù<br />
pianus in Li. §.4; ir. de officio Prtf. frbk Et Caffio-.<br />
• f Seqnìtar illud , Italiam | exteris proainci»<br />
dorus ^. variar, in formula prtfc<strong>El</strong>ur
De integri reflitutione, i g §j<br />
rium *fi tamen ab iit Indicibles qui 'è<br />
fy ^ uo na P cras qi > vel trienniam à die maioris xta"-<br />
fef'pto* Mifieli.f. tis : Si Muior maiori fuccedat » tantum rurfus tem- 1<br />
fétu. vit. coHigebat » hinc patere , nullnm cùm pus habet I quantum maion reliquum fucrat a<br />
foil& ifl inburbicariis regionibus Magjftratûm die maioris l'eu légitimas xtatis.: Denique.fi Maioic<br />
picter municipales» id eft, nullu Corxeâorem, minoriibecedat > à die aditx vel cretx hereditatis<br />
aut Confularem, aut Prxfidcm qui de omnibus folidum qùinquenniura,qoadriennrum , vel trien.<br />
S 5c iudicium rcddcret ,icd fuburbica~ nium, pro locoenm, rcgionum atquc Proniriciariarum<br />
rcgionum Iud ces Romx faille. Quod [- .tum diuerfitate habet : fie tamen vt bac parte non<br />
ne cit. Nam iraò bis verbis indicatur » if ipfius, fucceflbris, fed ans > quod defunctus ha-<br />
tionum caufas intra centellinimi, nonnullas à Rebuic, domicili j ratio habearur : Nïm fi in Italia<br />
ttori bus per centefimum conftitutis indicatasi alias fortaffis domicilium habuerit minor defunctusj<br />
vero v.g.fi de Senatore > vel Equité Rom. agere- fucceffor autem cius qui mai or eft, i domij<br />
tur, à l'rxreâo Vrbis & Prxrecio Vigilum 1 &c. J cilium habeat, ad petendsm reftitutionem non<br />
vt argumentum prxbet lex vn. inf.de bit auiveniam 1 apenniuni 1 fed quadrienninm tantnnfcompe-<br />
atatis. Quinimo & h<strong>î</strong>ec taxatio ad alios quoque I tee : Deruncti <strong>î</strong>s domicilium fèquimr maior<br />
Indices pertinet qui Romx erant : quique ab Irrt-^ fier» in petênda reftitutjone ejt perfona defuncii.<br />
pesatore conili tuebantur , de qO b. ïf Vcrùm hxc locorum difièrenfia Iuftihiâno poftea<br />
lib.i o.ep, jo.vbi ea , officia Intramurana, vocat. difplicuit, qui vbiq^e quadriennium continuum<br />
li. VENI AM WÇTATIS qui impetrauit . de introduxit > numerandomi ex die a quo olim vtilis<br />
quo 77/. prex in/, tempora reftitutionis ci compu- annus currebat >/. vit. i>. de temporib. Sz huius fi:œ<br />
tantur à die intimata:! iudicio venix.<br />
cdniiitutionis membri t//»l%vlt. C. de repud, here-<br />
III. Svcc|ssoaiexperfonaeinfcuifuccefdit. Ncque i n hoc tantum refti tutionum traûatu<br />
fit I beneficium reftitutionis quoque corapetit. nu dirTêrenciam lulhilit Iuitinianus, fed ctiatn<br />
Sed quxnam ei tempora ad impetrandam reftitu- ih cafu legit vn. §. Et àitm Lex Mia* p dt rei vxor.<br />
tionem competere pomnt, bàc /. definitur. Igitur aftione : legit vn. de vfncapione t»da '• legit<br />
fi Minor minori fucceflerit, idem tempus ei, quod vn. de ndific. pr/aatù. If gis vit. in quibui ÙJìspignHt<br />
defiinctb Competit, quadrienniuin videlicet , vel velhypotheca tacite comrahitttr. H<br />
H MvLiERVMfij'MiNÒRVM adxqtèatiò ìnnegotw I<br />
B reflttutiontì in integrum. I<br />
ni. * Impp.HoNoR i vs, &<strong>Thcodof</strong>iusAA.IuIiano il/'<br />
3 Proconflili Africx. .<br />
|T Mulieribus" & Mindribus in hiis qua: vel pnecerm'iferint, vel ignoraue-<br />
Irinc ,irinbmeris auftoricatibus" (Te confulcum. Dac. Prid. I)|en.<br />
Mar.rlaueona:, Conftantio v. e cos.[ 414]<br />
I.^.IN T E K P RE T A T I o. Minoribus mulieribm ^ fie ut & virUsffàa in caujìs<br />
veto fnulteYtbus pro frani li tate fexus in tnn4tùt fcbjt^ 3 (£ti(tf<br />
er iptorantUmfrxtermifer'mt^fiem lex ipfà loqmtur, iabet effe confultum} lei eft » vt fi fidevfforespro<br />
qiàbufeunque aâeeffertnt^pro ipftfideiuffione nbn teneantur obnoxU. Et fi in dì$-<br />
Hioribm caufòi** vel kg?* nefeientt•s} mandati chartulam pro negatiti fubfcriffe'rint, vt<br />
rum cui mandsmerinì negotium exequttntur, ejr èlle in coarta non Jolam frocurmorem , /ed<br />
domini/mfi fi fefifferit, deceptii per hanc frandem mulieribus fubuenitur. ù<br />
\ntt t[uos firma Atate public} tjtfolennìbus fcripturis gefferint, in fka firmi tate perpftw/ì<br />
M N O T yE. I<br />
• lu 8.C fi fotte :fi foe-:<br />
*~^^ rìnc ,bacl.& l. vit. inf. vnde vi : qux huic<br />
cft coniungenda» abHonorioImp. A.D414. Se<br />
cjnidem per A fricam definitur. Scilicet de priore<br />
m htfUx, quando videlicet ìnolieres ic minores<br />
Tom. /.<br />
pari lare cenfeantur Se derendantnr: De pofterioiìs<br />
vero , quaudo non, d. lex vit.<br />
<strong>î</strong> Vt Minores igitur fi quid prxtermiferint vel<br />
ignorauerint, in integrum reftituuntur : Si prtuermijèrint<br />
» inquam j velati fi prxtermiflb primo proprióque<br />
Indice ad altioris Iudicis ilico notionem<br />
X 1 prò