Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
M. MALOVEC: <strong>Gramatiko</strong> <strong>de</strong> <strong>Esperanto</strong><br />
instrument-indikaj (li multe helpis min per tio, ke li lerte asistis) kaj konsekvenc-indikaj (la<br />
nokto estis tiel malluma, ke ni nenion povis vidi).<br />
6.4.2.7. Verboformoj en subpropozicioj. La verboformoj estas aŭ absolutaj, kiam la<br />
subpropozicia kaj ĉefpropozicia verboj estas en la sama tempo (li kuris, kiel li povis - li<br />
kuras, kiel li povas - li kuros, kiel li povos - li kurus, kiel li povus) aŭ relativaj, kiam la<br />
subpropoziciaj verbotempoj montras samtempecon, antaŭtempecon aŭ posttempecon<br />
kompare kun la tempo <strong>de</strong> la ĉefpropozicio (ŝi diris, ke li laboras - ŝi diris, ke li laboris - ŝi diris,<br />
ke li laboros - ŝi diris, ke li laborus - ŝi diris, ke li laboru). La relativaj tempoj aperas en la frazoj<br />
subjektaj (ŝajnis, ke li laboras), objektaj (mi vidis, ke li laboras), predikativaj (mia <strong>de</strong>cido estis, ke<br />
mi laboros), epitetaj eksplikaj (ŝi havis opinion, ke li laboros), en ĉiuj <strong>de</strong>pendaj <strong>de</strong>mandoj (mi<br />
dubis, ĉu li venos) kaj en la subpropozicioj nerekt-objektaj (mi ĝojis, ke vi venos = mi ĝojis pri<br />
tio, ke vi venos). En la subpropozicioj adjektaj celaj aperas post POR KE ĉiam la volitivo (mi<br />
skribis al vi tion, por ke vi ĉion komprenu). En ĉiuj ceteraj okazoj estas uzataj la tempoj<br />
absolutaj. La antaŭtempecon, samtempecon kaj posttempecon oni <strong>de</strong>vas esprimi per aliaj<br />
rimedoj (kiam mi venis, li jam estis laborinta - kiam mi venis, li ĝuste laboris - kiam mi venis, li<br />
ĝuste estis laboronta - li komencis labori, antaŭ ol mi venis - li komencis labori, post kiam mi venis -<br />
li laboris, ĝis kiam mi venis ktp.). Tamen ekzistas tri esceptoj: la absoluta tempo restas en la<br />
kompletivaj subpropozicioj post OKAZI (okazis, ke li bankrotis), ĉe ekzisto <strong>de</strong> ia interrilato<br />
<strong>de</strong> kaŭzo inter la du propozicioj (la bruo kaŭzis, ke li eraris; tio rezultigis, ke li venkis) aŭ se la<br />
ĉefpropozicio esprimas taksan opinion pri ia fakto esprimita en la subpropozicio (estis<br />
bone, ke ne pluvis; estis utile, ke vi restis hejme). En la futuro kaj kondicionalo oni uzas SE<br />
anstataŭ KE (estos bone, se ne pluvos; estos utile, se vi restos hejme - estus bone, se ne pluvus;<br />
estus utile, se vi restus hejme). Ambaŭ tempoj povas aperi samtempe en unu kompleksa<br />
frazo (kiam mi revenis, mi vidis, ke la fratino skribas leteron).<br />
81