Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
M. MALOVEC: <strong>Gramatiko</strong> <strong>de</strong> <strong>Esperanto</strong><br />
6.3.5. Plurfunkcieco <strong>de</strong> frazelementoj. Kiel ni jam vidis, la limoj inter la unuopaj specoj <strong>de</strong><br />
frazelementoj ne estas absolute striktaj. Ekzemple la predikativoj kaj objektoj povas esti<br />
konsi<strong>de</strong>rataj ankaŭ adjektoj (adjektaj predikativoj, adjektaj objektoj), ĉar ili montras ankaŭ<br />
manieron <strong>de</strong> la ago (ŝi dancas nuda; li fariĝis heroo; ili silentis pri lia kulpo; ni elektis lin kiel<br />
prezidanton). Rekta objekto ofte servas kiel subjekto <strong>de</strong> alia verbo (mi vidis lin labori; mi vidis<br />
lin laboranta). La sama frazelemento povas esti laŭ sia pozicio en la frazo jen suplemento<br />
(skatolo el papero), jen adjekto (oni faris la skatolon el papero), jen epiteto (li havas bluajn<br />
okulojn), jen predikativo (la okulojn li havas bluaj; li havas bluaj la okulojn). Laŭ senco <strong>de</strong> la<br />
predikata verbo temas jen pri adjekto (li iras promeni - kien li iras?), jen pri objekto (li<br />
<strong>de</strong>ziras promeni - kion li <strong>de</strong>ziras?), laŭ la uzo <strong>de</strong> la artikolo jen pri suplemento (mi manĝis<br />
viandon kun terpomoj - kian viandon?), jen <strong>de</strong>nove pri adjekto (mi manĝis la viandon kun<br />
terpomoj - kiamaniere mi manĝis ĝin?) ktp.<br />
6.3.6. Specoj <strong>de</strong> la propozicioj. La frazelementoj grupiĝas en propoziciojn, kiuj laŭ la<br />
valoro povas esti indikaj (mi havas aŭtomobilon; kiom da laboro mi havas!), <strong>de</strong>ziraj (se nur mi<br />
havus aŭtomobilon! se ankoraŭ vivus la patrino! se vi almenaŭ helpus al mi! ke mi nur ne<br />
malsaniĝu! se mi nur ne malsaniĝos!), ordonaj (lumigi! lumigu! bonvolu lumigi! ne lumigu!<br />
gardu vin lumigi!) kaj <strong>de</strong>mandaj (kien vi iras? ĉu mi povas lumigi?). Laŭ la enhavo ekzistas<br />
primitivaj propozicioj, konsistantaj sole el la subjekto kaj predikato (la hundo bojas) kaj<br />
komplementitaj propozicioj, havantaj ankaŭ komplementojn (la granda hundo trinkas akvon<br />
sur la korto). La kuntiritaj frazoj havas plurajn samspecajn frazelementojn (liaj vangoj kaj<br />
okuloj ardis; la arbaro zumis, susuris, flustris). La kunfanditaj frazoj formis frazelementon el<br />
subpropozicio (mi aĉetis libron, kiun verkis Balzac - mi aĉetis libron verkitan <strong>de</strong> Balzac).<br />
6.3.7. Vortordo. En <strong>Esperanto</strong> la vortordo ne estas ligita nek absolute libera. Ekzistas certaj<br />
kutimoj, konformaj al la natura irado <strong>de</strong> la penso, kiuj prezentas la vortordon <strong>de</strong> normala,<br />
emocie neŭtrala esprimado. Se oni ŝanĝas la vortordon, la frazo ricevas emocian nuancon,<br />
iu el la frazelementoj estas akcentita. Krome ekzistas nemultaj vortoj kaj situacioj, kiuj<br />
bezonas vortordon ligitan. Ĉefa regulo estas klopodi pri klareco kaj bonsoneco.<br />
6.3.7.1. Ordinara vortordo. La norma vortordo estas: subjekto, predikato, rekta objekto,<br />
nerekta objekto, adjekto (la patro donis libron al sia filo lun<strong>de</strong>). Plej firme interligitaj estas la<br />
subjekto kaj la predikato, inter kiujn eblas meti nur adverban adjekton (la hundo avi<strong>de</strong><br />
trinkas). Ĉe la postmetitaj frazoj citantaj okazas inversigo <strong>de</strong> la subjekto kaj predikato ("mi<br />
venos”, diris la knabo). La rekta objekto staras antaŭ la nerekta, krom la okazoj, kiam povus<br />
ekesti miskompreno (li akceptis <strong>de</strong> la viro la portreton - li akceptis la portreton <strong>de</strong> la viro) aŭ<br />
kiam la rekta objekto estas pli longa (mi donis al li mian libron; li donis al la knabo multajn<br />
interesajn librojn). Antaŭ la infinitivajn komplementojn kaj antaŭ la participojn <strong>de</strong> la<br />
kompleksaj verboformoj oni metas adverbajn adjektojn (mi ne povas bone aŭdi; li estas ege<br />
ofendita) kaj personalajn aŭ <strong>de</strong>monstrativajn rektajn objektojn (mi volus vin viziti; se mi estus<br />
tion sciinta), sed ne <strong>de</strong>vige (mi volus viziti vin; se mi estus sciinta tion). Se ambaŭ verboj povas<br />
havi objekton (mi igis lin kapti ŝin) ne estas bone ŝanĝi la vortordon, eĉ se estas esprimita<br />
nur unu (mi igis lin kapti; mi igis kapti ŝin). La adjektiva epiteto staras regule antaŭ la<br />
76