You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
M. MALOVEC: <strong>Gramatiko</strong> <strong>de</strong> <strong>Esperanto</strong><br />
apozicio (apudmeto) oni parolas tiam, kiam la dua substantivo signas pli vastan klason <strong>de</strong><br />
objektoj kaj tiamaniere montras kvaliton <strong>de</strong> la unua substantivo (li, la mizerulo, ne povas la<br />
aferon kompreni; la poeto, la granda filo <strong>de</strong> la nacio, verkis poemon. . .). Pri la ekvivalentoj temas<br />
tiam, kiam ambaŭ substantivoj havas signifon kun precize sama amplekso (la makropo aŭ<br />
kanguruo povas esti dresata). La nominacio estas substantiva epiteto, kiu prezentas nomon<br />
<strong>de</strong> la antaŭanta anoncvorto (la urbo Parizo).<br />
6.2.1.1. Adjektiva epiteto. La adjektiva epiteto havas la saman formon kiel la karakterizata<br />
substantivo (mia bona libro, miaj bonaj libroj, mian bonan libron, miajn bonajn librojn). Kiam<br />
unu adjektiva epiteto karakterizas samtempe plurajn substantivojn, ĝi <strong>de</strong>vas mem stari en<br />
pluralo (belaj domo kaj ĝar<strong>de</strong>no). Sed la pluralo ne estas <strong>de</strong>viga ĉe la posesivo (mia domo kaj<br />
ĝar<strong>de</strong>no) kaj ĉe abstraktaĵoj (granda laboro kaj penado por <strong>Esperanto</strong>). Kiam pluraj epitetoj<br />
karakterizas pluralan substantivon, sed ĉiu el ili rilatas aparte nur al unu objekto, ili staras<br />
en singularo (la angla kaj franca lingvoj). La participa epiteto estas anstataŭigebla per<br />
rilativa epiteta subpropozicio (la laboranta junulo = la junulo, kiu laboras), kaj <strong>de</strong>terminante<br />
akuzativan substantivon, ĝi regule staras en akuzativo, eĉ kiam ĝi mem havus akuzativan<br />
objekton (li prenis panon havantan rondan formon). Tamen oni <strong>de</strong>vas diferencigi: mi vidis<br />
rokon leviĝantan el la maro (= mi vidis rokon, kiu turas super la maro - daŭra stato <strong>de</strong> la<br />
roko) - mi vidis rokon leviĝanta el la maro (= mi vidis rokon, ĝuste kiam ĝi elakviĝis el la<br />
maro - ago <strong>de</strong> la roko); mi vidis mizerulon petantan almozon (= mi vidis mizerulon, pri kiu<br />
estas konate, ke li vivtenas sin per almozpetado) - mi vidis mizerulon almozpetanta panon (=<br />
mi vidis mizerulon, ĝuste kiam li petis panon <strong>de</strong> iu). Sen la akuzativo ne temas pri epiteto,<br />
sed pri predikativo.<br />
6.2.1.2. Apozicio. La apudmeto staras precipe post pronomoj kaj propraj nomoj (kaptu lin,<br />
kanajlon! mi, kompatindulo, ne kulpis pri tio; ĉu vi konas Rembrandton, majstron <strong>de</strong> majstroj?),<br />
sed ankaŭ post ceteraj substantivoj (li invitis sian amikon, tiun ŝercemulon). Ofte ĝi estas<br />
trovebla kiel resumo (verkado <strong>de</strong> libroj kaj artikoloj, gvidado <strong>de</strong> kursoj, redaktado <strong>de</strong> gazetoj - kia<br />
granda laboro!). La apudmeto akordiĝas kaze kaj nombre kun sia <strong>de</strong>terminato (kaptu ilin,<br />
kanajlojn!), sed prepozicio estas ripetata sole en patosa frazo (por li, por mia amiko, mi faros<br />
tion), sed ne en ordinara frazo (por Petro, mia bona amiko, mi faros tion). La apozicio staras en<br />
pluralo, se ĝi <strong>de</strong>terminas plurajn aferojn (mi kaj li, bonaj konatoj, iris kune), sed kutime en<br />
singularo kiel resumo (multaj vojaĝoj - mia granda revo). La apudmeto povas esti tiom<br />
proksima al sia <strong>de</strong>terminato, ke ĝi preskaŭ kunfandiĝas kun ĝi en unu kunmetaĵon<br />
(kuracistoj-esperantistoj).<br />
6.2.1.3. Ekvivalentoj. La ekvivalentojn ligas la esprimoj "nome, alinome, aŭ, tio estas”<br />
(Samuel Clemens, alinome Mark Twain, estis granda verkisto; lia <strong>de</strong>vo, t.e. lia helpo al vunditoj,<br />
estas bezonata). Post la ekvivalenta AŬ la artikolo ne estas ripetata (la agrokulturo aŭ<br />
terkulturado bone prosperas), sed post la alterna AŬ la artikolo ripetiĝas (ĉu vi rompis la vazon<br />
aŭ la teleron?). Post dupunkto aperas resuma ekvivalento, kiu ne resumigas elnombradon<br />
kiel la resuma apudmeto, sed ĝi resumigas difinon (la plej nobla sento <strong>de</strong> la homo: la amo). La<br />
ekvivalentoj ĉiam akordiĝas kaze inter si (li faris tion por homo la plej kara, nome por sia<br />
67