You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
M. MALOVEC: <strong>Gramatiko</strong> <strong>de</strong> <strong>Esperanto</strong><br />
b) <strong>de</strong>stinitecon aŭ adaptitecon: glaso por vino; kuracisto por virinoj; - c) la objekton <strong>de</strong><br />
interŝanĝo: aĉeti tion por unu franko; pagi po <strong>de</strong>k markoj por metro; por nenio oni faras nenion; -<br />
d) la predikativon = kiel, kvazaŭ: mi prenis vin por iu pli merita: li prenis la danĝeron por ŝerco;<br />
mi donos al vi la landon por eterna posedaĵo. - e) personon, por kies profito oni agas: voĉdoni<br />
por iu; doni monon por mizeruloj; - f) personon, kiun rilatas la ago = rilate al: tio estas por mi<br />
indiferenta; tio estas granda perdo por mi: - g) estontan tempodaŭron: forvojaĝi por tri semajnoj;<br />
foriri por eterne, por ĉiam; - POR KE montras la celon <strong>de</strong> ago en la subpropozicio: Mi rakontis<br />
al li la historion, por ke mi veku lian intereson. Li subtenis la kruĉon, por ke la virino povu trinki.<br />
(Rimarko: Se ne temas pri celo, sed pri rezulto <strong>de</strong> ne intencita ago, oni ne uzas la u-modon:<br />
Multe mankas, por ke li estus sukcesinta). - POR estas uzata ankaŭ prefikse: poresperanta,<br />
porpaca laboro; porinfana literaturo; porĉiama amo; porvivaĵo (= vivbezonaĵo).<br />
5.8.33. POST montras - a) tempon pli malfruan: Post tri tagoj ŝi revenos; post la <strong>de</strong>ka horo li<br />
aperis; saĝa hundo post vundo; iom post iom; - b) lokon pli malproksiman = malantaŭ: ŝi kaŝis<br />
min post la kurteno; li iris post ŝi (en konstanta distanco); li iris post ŝin (por atingi ŝin). - c)<br />
rangon pli altan: en la regno li estas la unua post la reĝo. - Uzataj estas ankaŭ kombinaĵoj kaj<br />
<strong>de</strong>rivaĵoj <strong>de</strong> POST: <strong>de</strong> post la milito li laboras kiel hejtisto; post kiam li foriris: ŝi komencis ridi;<br />
postkolero (= venĝemo); postkuri (= persekuti): la postan respondon li ne aŭdis; poste vi povos<br />
fari, kion vi volos: li sidiĝis sur sian postaĵon; postaĵo <strong>de</strong> veturilo; niaj posteuloj vivos pli feliĉe; la<br />
persekutantaj rajdistoj batfaligis la postiĝantojn (malfruiĝintojn).<br />
5.8.34. PRETER montras lokon, en kies proksimeco iu pasas kaj iras plu: Li iris preter nia<br />
domo. Li pasis preter mi sen saluto. La kuglo flugis preter mia kapo; - Derivaĵoj: preteratenti;<br />
preterdormi; kiam li iris pretere, ŝi ekkriis.<br />
5.8.35. PRI signifas "koncerne al, rilate al, teme <strong>de</strong>": mi parolis pri vi; kontenta pri sia salajro;<br />
antaŭjuĝo pri rasoj; li trompis lin pri mono; ŝi estis certa pri tio; ŝi havis nenian scion pri arto. -<br />
Derivaĵoj: priparoli la <strong>de</strong>mandon; priskribi la pejzaĝon; prifalĉi la herbejon.<br />
5.8.36. PRO montras - a) la kaŭzon aŭ motivon <strong>de</strong> ago: pro mal sano li ne venis; mi ridas pro<br />
lia naiveco; ili buĉas nur pro viando; - b) objekton <strong>de</strong> interŝanĝo: kion vi donos pro tio? aĉeti ion<br />
pro <strong>de</strong>k kronoj (ĉi tiu senco estas i<strong>de</strong>nta kun POR) - Inter POR kaj PRO estas <strong>de</strong>likataj<br />
nuancoj. Komparu: morti por la patrio (entuziasmo) - morti pro la patrio (rezignacie): pagi<br />
monon por io (insisto pri akiro) - pagi monon pro io (insisto pri elspezo); oni dankas por leteroj<br />
pro ĝentileco. - Ofte la diferencoj estas pli grandaj: pagi monpunon pro troa rapi<strong>de</strong>co (estas<br />
neeble diri: pagi monpunon por troa rapi<strong>de</strong>co - tio signifus, ke la policano volas, ke la punito<br />
veturu tro rapi<strong>de</strong>). Mi ne koleros pro tio, ke li malsaniĝis; propeka kapro; promalĉastaj donacoj;<br />
proparoli; propeti.<br />
5.8.37. SEN montras mankon, foreston: sen laboro ne venas oro: la kafo estas sen sukero; mi ne<br />
povus foriri sen adiaŭi vin; sen espero senespera; senlima: sen kaŭze; senpense; senlabora; - li<br />
seniĝis je zorgoj; ŝi senigis min je zorgoj; ŝi senzorgigis min; senigi birdon je plumoj = senplumigi<br />
birdon; senostigi fiŝon; senhomigi insulon; senmovigi pendolon; senkulpigi iun, sena je zorgoj.<br />
5.8.38. SUB signifas - a) la malsupran pozicion kun tuŝo: li portis libron sub la brako; la<br />
62