Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
M. MALOVEC: <strong>Gramatiko</strong> <strong>de</strong> <strong>Esperanto</strong><br />
juneco. Dum la regado <strong>de</strong> reĝo Petro. - DUM estas uzata ankaŭ kiel subjunkcio: Vi iros, dum mi<br />
restos. - Derivaĵoj: mi kuiros, dume vi ordigu la ĉambron; lingvo artefarita estas regula, dume en<br />
lingvoj naciaj regas ĥaoso; kuirado kun duma ordigado.<br />
5.8.18. EKSTER signifas - a) malinterne: Mi staras ekster la domo. Barakti kiel fiŝo ekster la akvo.<br />
Tio estas ekster ĉia dubo. - b) kiel sinonimo <strong>de</strong> KROM: Ekster tio, el la diritaj vortoj rezultas, ke .<br />
. . Ekster tiaj okazoj li vivas sola. - Derivaĵoj: la ekstera korto <strong>de</strong> domo; min ne tuŝas la afero, mi<br />
staras ekstere; elirigi iun eksteren; ĉe tro ĝentila ekstero mankas sincero; persono kun impona<br />
eksteraĵo; esti seneksteraĵa (sen impona eksteraĵo); eksterejo ĉe filmado; eksterigi iun el la domo;<br />
eksterigi siajn sentojn; eksteriĝi el veturilo; lernantoj-eksteruloj loĝas ekster la lernejo.<br />
5.8.19. EL: Forpeli iun el la domo. Rakonto el la Biblio. Monumento el la antikva tempo.<br />
Monumento el ŝtono. Vizitanto el Parizo. Skatolo el papero. - Derivaĵoj: ĵeti ion elen, eligi fajreron<br />
el ŝtalo, varmo eliĝas.<br />
5.8.20. EN: en la domo - en la domon; tio estis en lundo; en la venonta jaro; en januaro; legi libron<br />
en kvar tagoj; <strong>de</strong>k horojn en la nokto li laboris; li kuris malsupren en kelkaj saltoj; fendi ŝtipon en du<br />
partojn. - Derivaĵoj: ena parto <strong>de</strong> domo, sendi ion ĉi-ene, eniĝi en neĝon, enigi manon en poŝon.<br />
5.8.21. FAR evoluis el FARE DE, kiu estas pli preciza ol la simpla DE. Ĝi montras la<br />
aganton: libro fare <strong>de</strong> Petro = libro far Petro (Petro estas la aŭtoro); libro <strong>de</strong> Petro (Petro povas<br />
esti aŭ la aŭtoro aŭ nur posedanto <strong>de</strong> la ekzemplero); trenado <strong>de</strong> ĉevalo (= 1. la ĉevalo trenas;<br />
2. la ĉevalo estas trenata); trenado far ĉevalo (la ĉevalo trenas). En 1986 la Aka<strong>de</strong>mio rifuzis<br />
aprobi ĉi tiun prepozicion.<br />
5.8.22. ĜIS montras atingitan punkton en spaco aŭ tempo: mi akompanis ŝin ĝis ŝia domo; li<br />
laboris ĝis la nokto; mi restos ĝis morgaŭ; vi povas tie aĉeti ĉion <strong>de</strong> bulko ĝis mantelo; ĝis revido! =<br />
ĝis! ĝis la revido! (se la renkontiĝo estas interkonsentita); ĝisi iun = diri al iu ĝis revido; tiel<br />
longe oni portas kruĉon, ĝis fine ĝi rompiĝas (subjunkcia funkcio); li povis havi tri<strong>de</strong>k ĝis kvar<strong>de</strong>k<br />
jarojn (ĜIS rilatas al la numeraloj, ne al la substantivo, tial la akuzativo konserviĝas).<br />
5.8.23. INTER montras mezan punkton: esti inter martelo kaj amboso, inter la dua kaj tria horoj;<br />
semi malpacon inter fratoj; la pilko flugis tra inter liaj kruroj; li <strong>de</strong>vis elekti el inter la geknaboj;<br />
salti inter kverelantajn knabojn. - Derivaĵoj: la interaj tavoloj, intere <strong>de</strong> la fratinoj kreskis la fileto,<br />
interaĵo <strong>de</strong> du pantranĉaĵoj.<br />
5.8.24. JE montras - a) tempon: je la tria horo kaj du<strong>de</strong>k minutoj; - b) teni ion: mi prenos vin je<br />
la mano; konduki iun je la nazo; la ŝiprompiĝulo tenas sin je tabulo; - c) komparatan mezuron:<br />
mi estas je kapo pli alta ol vi; vi estas je du jaroj pli juna ol mia patro; ŝi retiriĝis je kelke da paŝoj; li<br />
restis je granda distanco malantaŭe; - d) gramatikan rilaton: riĉa je herbo, lama je unu kruro;<br />
kredi je Dio; sufero <strong>de</strong> iu je io; disŝiri ion je pecetoj; malsaniĝi je lepro; veti je 100 kronoj; aĉeti je<br />
krono; atendi je la patro (aŭ la patron).<br />
5.8.25. KONTRAŬ signifas - a) sur alia flanko: Lia domo staras kontraŭ la mia. - b) inversan<br />
direkton: naĝi kontraŭ la fluo; li iras kontraŭ nian domon; frapi sin kontraŭ muron. - c)<br />
malamikan konduton: batali kontraŭ iu; iri kontraŭ iun; boji kontraŭ iu; agi kontraŭ sia<br />
60