You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
M. MALOVEC: <strong>Gramatiko</strong> <strong>de</strong> <strong>Esperanto</strong><br />
(esprimas tempojn kaj aspektojn samtempe) aŭ nete tempan karakteron (esprimas nur<br />
tempojn kaj neniajn aspektojn). Okazis eĉ simpozioj pri la problemo kaj estis verkitaj tutaj<br />
libroj <strong>de</strong> ambaŭ flankoj. Kvankam la Aka<strong>de</strong>mio aprobis la "aspektismon”, la "tempistoj” ne<br />
ĉesas batali plu, eĉ interne <strong>de</strong> la Aka<strong>de</strong>mio. Ĉiu homo kutimiĝis en sia gepatra lingvo al<br />
certaj pensmanieroj kaj aŭtomate utiligas ilin ankaŭ en <strong>Esperanto</strong>, eĉ ne rimarkante, ke<br />
alinacia sami<strong>de</strong>ano povas kompreni la uzitan formon diference, ol la aŭtoro celis. Al ĉiu<br />
ŝajnas, ke nur lia sistemo estas logika, natura, sanmensa kaj sekve sole taŭga por lingvo<br />
internacia. En la literaturo ni senĉese povas renkonti formojn <strong>de</strong> ambaŭ skoloj, iam kiel<br />
intencan provokon, sed plej ofte kiel tute subkonscian aplikon <strong>de</strong> la nacilingvaj kutimoj.<br />
Tial estas bone koni la problemon, ne por riproĉi la parolanton, sed por lin kompreni.<br />
b) La verbaj formoj ne estas absolute precizaj. Precizigas ilin la situacio, ĉirkaŭteksto aŭ la<br />
nacilingvaj kutimoj, ofte la precizeco simple ne gravas. Jen kelkaj ekzemploj:<br />
Hieraŭ li skribis leteron - ĉu li skribis la tutan leteron, kiu sekve estas jam finita kaj fermita,<br />
aŭ ĉu li nur <strong>de</strong>diĉis certan tempon al skribado, sed la letero estas ankoraŭ ne finita kaj ne<br />
fermita? Morgaŭ li skribos leteron - ĉu tutan aŭ nur parton?<br />
Pasintjare mi konstruis domon - ĉu la domo estas finita aŭ ne? Ĉu mi laboris kiel aŭtoro <strong>de</strong> la<br />
domo aŭ nur kiel unu el dungitaj laboristoj?<br />
Matene mi kaptis fiŝojn - ĉu mi nur klopodis ilin kapti aŭ ĉu mi efektive sukcesis? Kaptota<br />
fiŝo - ĉu fiŝo, kiun oni provos kapti aŭ kiun oni efektive kaptos? Se antaŭhieraŭ policanoj<br />
preparis sin por hieraŭ ĉasi krimulon, sed ni hodiaŭ scias, ke ili ne sukcesis, ĉu ni rajtas<br />
diri, ke antaŭhieraŭ la krimulo estis ĉasota/kaptota?<br />
Morgaŭ ni manĝos laktokremon, kiun oni batos kelkajn minutojn antaŭ la surtabligo. Ĉu<br />
ni hodiaŭ skribu Morgaŭ ni manĝos batotan kremon aŭ batitan kremon? Ĉu la batadon rilatigi<br />
al la hodiaŭo, kiam ni parolas kaj kiam la batado ankoraŭ ne okazis, aŭ al la morgaŭa<br />
surtabligo <strong>de</strong> la kremo, kiu okazos post la batado? Nun la kremo estas batota, sed en la<br />
momento <strong>de</strong> surtabligo ĝi estos jam batita. Ĉu la frazo Morgaŭ ni manĝos batotan kremon<br />
signifu, ke la kelnero alportos kremon nebatitan, kiun la gastoj mem <strong>de</strong>vos bati?<br />
La ven<strong>de</strong>jo estis malfermita je la oka matene - ĉu oni malfermis ĝin precize je la oka (ŝanĝo <strong>de</strong><br />
stato) aŭ pli frue, do alveninto trovis ĝin je la oka jam malfermita (konstato <strong>de</strong> stato)? La<br />
ven<strong>de</strong>jo estis malfermata je la oka matene - ĉu tio signifu, ke je la oka akurate okazis la celata<br />
ago, ŝanĝo <strong>de</strong> la stato, do malfermo, aŭ ĝi signifu, ke oni nur komencis malfermi, sed ne<br />
finis, do malfermata, sed fine ne malfermita? Aŭ ĉu ni montru la stat-ŝanĝon prefere per<br />
alia helpa verbo (La ven<strong>de</strong>jo iĝis malfermita je la oka matene)?<br />
La knabo estis naskita la duan <strong>de</strong> majo - ĉu li naskiĝis la unuan <strong>de</strong> majo, ĉar la duan li estis<br />
jam naskita, aŭ ĉu li naskiĝis iam dum la dua <strong>de</strong> majo kaj simple estis naskita antaŭ ol la<br />
tago finiĝis? Ĉu la naskiteco rilatu la komenciĝon aŭ la finiĝon <strong>de</strong> la priparolata tago? La<br />
knabo estis naskata la duan <strong>de</strong> majo - ĉu la naskado okazis en tiu tago aŭ daŭris la tutan tagon<br />
aŭ eble eĉ ne sukcesis? Ĉu ni precizigu <strong>de</strong>nove: La knabo iĝis naskita la duan <strong>de</strong> majo - ?<br />
51