Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
M. MALOVEC: <strong>Gramatiko</strong> <strong>de</strong> <strong>Esperanto</strong><br />
b) por esprimi tion, kio estas kutima, ordinara: en vintro oni hejtas la fornojn<br />
c) por esprimi tion, kio okazas certan tempon ĝis nun: jam tri jarojn mi lernas angle; ek<strong>de</strong><br />
aprilo li estas malsana<br />
d) por esprimi tion, kio estas vera en kiu ajn tempo: la vero ĉiam venkas; du kaj tri faras kvin;<br />
la suno estas gran<strong>de</strong>ga<br />
e) por esprimi tion, kio jam okazis, sed kion oni prezentas pli vive, kvazaŭ ĝi okazus nun:<br />
Herodoto rakontas en sia historio, ke . . .; Li proksimiĝis al la arbaro - subite eksonas pafo.<br />
Rimarko: <strong>Esperanto</strong> neniam uzas la prezencon anstataŭ la futuro: mi forvojaĝos morgaŭ (ne:<br />
mi forvojaĝas morgaŭ)<br />
5.6.3.4. La preterito estas uzata por esprimi:<br />
a) tion, kio okazis antaŭ la momento <strong>de</strong> parolo: hieraŭ li vizitis min; Sokrato mortis ĉirkaŭ la<br />
jaro 400 antaŭ nia erao; li diris, ke ŝi ĵus venis<br />
b) tion, kio kutime okazis en la pasinteco, sed ne plu okazas: dufoje en tago li <strong>de</strong>vis<br />
gimnastiki<br />
5.6.3.5. La futuro estas uzata por esprimi:<br />
a) tion, kion oni opinias okazonta post la momento <strong>de</strong> parolo: li venos morgaŭ; li diris, ke li<br />
helpos al ŝi postmorgaŭ<br />
b) tion, kion oni volas, ke iu faru: venu, ni vendos ĝin; prenu la libron, vi portos ĝin al la avo<br />
c) tion, kies okazivecon oni antaŭvidas: se pluvos, restu hejme; se iu ŝtelos, estu punita<br />
5.6.3.6. La kondicionalo:<br />
a) montras agon nerealan, fiktive imagitan: se estus varme, mi irus naĝi; Dio ne estas homo, ke<br />
li mensogus; estus pli bone, se mi forirus<br />
b) esprimas <strong>de</strong>ziratan, sed neeblan agon: ho! se li venus!<br />
c) estas uzata en ĝentila <strong>de</strong>mando, kiun oni prezentas kvazaŭ fiktiva: mi <strong>de</strong>zirus unu<br />
kilogramon da pomoj; ĉu mi povus trarigardi la gazeton? Mi volus scii, ĉu vi komprenis la klarigon.<br />
d) en simpla formo estas uzata por ĉiuj tempoj en la buŝa parolo: mi farus tion (hieraŭ, nun,<br />
morgaŭ). En la literaturo oni komencis distingi la pasintan kondicionalon per la<br />
kompleksa tempo ESTUS + -INTA: mi estus farinta tion hieraŭ. Tamen ankaŭ tiu formo ne<br />
estas preciza, ĉar la participo insistas pli pri la rezulto ol pri la pasinteco (mi estus farinta<br />
tion = la farado jam estus finita), sed ĉi tiu rezulto povus okazi kaj en la pasinteco kaj en la<br />
estanteco kaj en la estonteco. Pli preciza estus la kompleksa formo <strong>de</strong> la helpverbo (hieraŭ<br />
mi estus estinta farinta - hodiaŭ mi estus estanta farinta - morgaŭ mi estus estonta farinta), sed ĉi<br />
tiuj formoj estas tro pezaj kaj preskaŭ ne uzataj. Por la praktiko sufiĉas en la parolo la<br />
simpla formo kaj en la literaturo plie la formo "estus + -inta” en la valoro <strong>de</strong> la<br />
kondicionalo pasinta.<br />
45