Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Ĉapitro XI<br />
Se unua li diris pri ver’<br />
ni punu lin kun sever’<br />
Kanzono de Guy Béart (favoras esperanton)<br />
El la franca tradukis J.P. Danvy<br />
POLITIKE MALKOREKTA<br />
Vero hodiaŭ, eraro morgaŭ. Vero estas moviĝema. Oni devis enlitigi bebojn ventrokuŝe.<br />
Nuntempe oni devas ilin enlitigi dorsokuŝe. <strong>La</strong> nura virto estas nelacigebla kontestado de ĉiuj<br />
certecoj, obstina serĉado de pruvoj, singardeco en la uzo de tio, kio ŝajnas pruvita. Sen<br />
scienca dubo, la tero estus ankoraŭ plata, kelkaj tritikaj grenoj en poto kovrita per malpura<br />
ĉemizo naskus musojn sen paĉjo kaj panjo. Dubo perturbas, ĉar konservativismo estas<br />
komforta. Fari demandojn ne estas sendanĝere. Plej malatakema persono kapablas faligi<br />
imperiojn. Tial financaj kaj politikaj potencoj deziras kontroli informadon por sekurigi siajn<br />
bazojn.<br />
Mi ne deziras procesi kontraŭ industriaj firmaoj aŭ ŝtato. <strong>La</strong> mondo estas konstruita<br />
ĉirkaŭ ekonomika sistemo nuntempe superreganta, kies motoro estas profito. Eble oni tion<br />
bedaŭras, sed necesas nuntempe akomodiĝi kun tio. Industrio povas sin konstrui kaj vivi nur<br />
kiam ĝi agas en mondona fako kaj kontentigas konsumpeton, eĉ se reklamo bazita sur kortuŝaj<br />
argumentoj iafoje sukcesas artefarite krei bezonon. Sen antaŭvido de profito, plie kaze de<br />
malgajno, ni neniam estus havintaj novajn medikamentojn, aŭtojn, elektron… <strong>La</strong> unua kaj<br />
natura celo de ĉiu industrio do ne estas konstrui loĝejojn, provizi per trinkebla akvo, nutri la<br />
popolamason, kuraci malsanojn. Ĝia unua celo estas daŭre sin vivteni. Ĝi devas investi,<br />
funkcii, pagi siajn estrojn, laboristaron kaj anonimajn akciulojn. Per miaj kelkaj akcioj, mi<br />
nesciate eble subtenas aktivaĵojn, kiujn mi mallaŭdas.<br />
Profito estas do vitala zorgo. Sed devie industrio nature instigas serĉi maksimuman<br />
profiton. "Komerculoj" treege premas por akiri tujan rendimenton. Iafoje tio kaŭzas elektojn<br />
kaj kondutojn, kies konsekvencoj estas nocaj, t.e. malkonformaj konstruaĵoj, kiuj falegas,<br />
infektitaj animalaj farunoj, senefikaj eĉ danĝeraj medikamentoj, rubujoŝipoj, kiuj verŝas siajn<br />
petrolajn tajdojn. Tiuj devioj estas korektataj, nur kiam la profito estas minacata de<br />
konsumantoj, kiuj sin deturnas de la nekontentigaj produktoj, eĉ ekprocesas aŭ grupiĝas por<br />
bojkoti. Nur tiam moralaj postuladoj, zorgo pri etiko povas naskiĝi en firmaoj. Tio ekzistas en<br />
iliaj esploradaj sekcioj. Vera esploristo ĉiam preferas, pro scienca pasio, labori por krei<br />
novajn produktojn, pli utilajn kaj malpli nocajn. Plejmulto el ili ne ŝatas fari "esploradondisvolvon",<br />
kiu celas nur doni argumentojn por stimuli la vendojn. Sed la estraro aŭdas plivole<br />
la sirenojn de komercistoj, kiuj tuj gajnigas kaj vivtenigas, ol la voĉon de esploristo, kiun ĝi<br />
taksas multekosta, kaj tro malofte trovanta la taŭgan substancon, kiu saltigus la profiton.<br />
Evidente tabakaj firmaoj ne havas intereson mortigi tro frue siajn bonajn klientojn. <strong>La</strong><br />
morto de kiu fumadas po tri paketojn tage, dek jarojn tro frue, konstituas kolosan potencialan<br />
malprofiton. Industrio do havus intereson produkti reale malpli danĝerajn cigaredojn. Sed la<br />
merkatikaj komercistoj preferis la trompan solvon de mildaj cigaredoj, ĉar ili povas esperi el<br />
tiuj tujan profiton. Demonstri realan avantaĝon necesigas malfacilajn daŭrajn esplorojn, dum<br />
reklama slogano pri mildaj cigaredoj tuj efikas. Tiel efika preventado de la devioj ne povas<br />
fidi etikan sencon, spontanan moralon de firmaoj. Necesas, ke la ŝtato intervenu, reglamentu,<br />
kontrolu. Tamen, ĝi estas influita de premgrupoj, financaj argumentoj kaj de ĉantaĝo pri<br />
maldungo. Tiel, nur ĉiama batalo permesas konservi la kvaliton de produktoj kaj servoj.<br />
122