La Ondo de Esperanto, 2006, n-ro 12 (146) - Esperanto.Org
La Ondo de Esperanto, 2006, n-ro 12 (146) - Esperanto.Org
La Ondo de Esperanto, 2006, n-ro 12 (146) - Esperanto.Org
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Vortoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Komitatano Z<br />
Nova <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>fio por<br />
zamenhofologio<br />
Ziko van Dijk (Sikosek)<br />
doktori•is per <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng><br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-urbo aktivas<br />
Eµ<strong>ro</strong>pa parlamento pri<br />
minoritataj lingvoj<br />
Giorgio Silfer pri la tri<br />
aµtunaj estingi•oj<br />
PMEG: polemiko pri la<br />
recenzo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Alen Kris<br />
“<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> ru•a flo<strong>ro</strong>”<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Vsevolod Gar›in<br />
Orhan Pamuk kaj lib<strong>ro</strong>j,<br />
kiuj lumigas homojn<br />
“Ne!” al piratado kaj<br />
sabotado en nia muziko
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Ondo</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng><br />
INTERNACIA SENDEPENDA MAGAZINO <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>. ¹<strong>12</strong> (<strong>146</strong>)<br />
Aperas „iumonate<br />
Fondita en 1909 <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Aleksandr Sa†a<strong>ro</strong>v<br />
Refondita en 1991<br />
Eldonas kaj administras: Halina Gorecka<br />
Redaktas: Aleksan<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>r Kor±enkov<br />
Konstantaj kunlaborantoj:<br />
Tatjana Au<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>rskaja, Dafydd ab Iago, Wolfgang Kirschstein,<br />
Alen Kris, Floréal Martorell, Valentin Melnikov, Sergio Pok<strong>ro</strong>vskij,<br />
Aloísio Sartorato, Serge Sire, Maria Sokolova<br />
Adreso: RU-236039 Kaliningrad, ab. ja. <strong>12</strong>05, Ruslando<br />
Telefono: (40<strong>12</strong>) 656033<br />
Elekt<strong>ro</strong>nika po›to: sezonoj@gazinter.net<br />
Hejmpa o: http://<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>.<strong>Org</strong>/<st<strong>ro</strong>ng>Ondo</st<strong>ro</strong>ng><br />
Abontarifo por 2007:<br />
Internacia tarifo: 32 eµ<strong>ro</strong>j<br />
Orienteµ<strong>ro</strong>pa tarifo: 18 eµ<strong>ro</strong>j<br />
Ruslanda tarifo: 390 ruslandaj rubloj „e Ãàëèíà Ðîìàíîâíà<br />
Ãîðåöêàÿ (236039 Êàëèíèíãðàä, àá. ÿùèê <strong>12</strong>05)<br />
Aerpo›ta aldono: 5 eµ<strong>ro</strong>j<br />
Perantoj: vidu la liston sur la pa o 27.<br />
Konto „e UEA: avko-u<br />
Recenzoj:<br />
Bonvolu sendi du ekzemple<strong>ro</strong>jn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la recenzota lib<strong>ro</strong>, kasedo,<br />
disko k.a. al la redakcia adreso.<br />
Eldonkvanto: 700 ekzemple<strong>ro</strong>j<br />
Anonctarifo:<br />
Plena pa o: 100 EUR (2000 rubloj)<br />
Duona pa o: 60 EUR (<strong>12</strong>00 rubloj)<br />
Kva<strong>ro</strong>na pa o: 35 EUR (700 rubloj)<br />
Okona pa o: 20 EUR (400 rubloj)<br />
Malpligrandaj: 0,50 EUR aµ 10 rubloj por 1 cm²<br />
Kovrilpa a anonco kostas duoble. Triona rabato por ripeto en la<br />
sekva nume<strong>ro</strong>.<br />
Donacoj:<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> donacoj estas danke akceptataj „e la redakcia adreso (ruslandaj<br />
rubloj) aµ „e nia konto “avko-u” „e UEA.<br />
Oni povas represi materialon el “<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Ondo</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>” nur kun<br />
permeso <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la redakcio aµ <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la aµto<strong>ro</strong> kaj kun indiko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la fonto.<br />
© <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Ondo</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>, <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>.<br />
“<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Ondo</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>” (Âîëíà Ýñïåðàíòî). <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>. ¹ <strong>12</strong> (<strong>146</strong>).<br />
Åæåìåñÿ÷íûé æóðíàë íà ìåæäóíàðîäíîì ÿçûêå ýñïåðàíòî.<br />
Æóðíàë çàðåãèñòðèðîâàí Ìèíèñòåðñòâîì Ðîññèéñêîé Ôåäåðàöèè<br />
ïî äåëàì ïå÷àòè, òåëåðàäèîâåùàíèÿ è ñðåäñòâ ìàññîâûõ êîììóíèêàöèé.<br />
Ñâèäåòåëüñòâî î ðåãèñòðàöèè ÏÈ ¹ 77-9723.<br />
Ó÷ðåäèòåëü è èçäàòåëü: Ãîðåöêàÿ Ã. Ð.<br />
Ðåäàêòîð: Êîðæåíêîâ À.Â.<br />
Ïîäïèñàíî â ïå÷àòü: 22 íîÿáðÿ <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng> ã.<br />
Öåíà ñâîáîäíàÿ. Òèðàæ: 700 ýêç.<br />
Îòïå÷àòàíî â Ïîëüøå.<br />
Presita en Pollando.<br />
2<br />
Defendi la jam fositajn sulkojn<br />
Esperantujon skuas minacanta malfondo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>redakcio<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Pola Radio, kies sorto eble jam estas sigelita <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
la nova direkcio. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> obskure <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>kstra kaj makartisme paranoja<br />
›tata reganta<strong>ro</strong> akaparas la oficialajn informkanalojn kun <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>cidaj<br />
pa›oj. Al la <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-redakcio oni imputas komunisman<br />
influon. ¤ia estrino ja estis dungita dum la socialisma re•imo<br />
kaj pluraj tiamaj mohikanoj plu asistas ›in.<br />
Ne estus perdo ne plu aμdi p<strong>ro</strong>pagandon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> regista<strong>ro</strong>, kiu<br />
estas unu el la plej mallumaj en Eμ<strong>ro</strong>po kaj honto por EU, kiu<br />
kokete lekcias al aliaj pri <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mokratio kaj esprimlibe<strong>ro</strong>. Esperige<br />
ja estas, ke poloj mem ekhontas pri siaj est<strong>ro</strong>j, kies populareco<br />
jam multe falis. Se la regista<strong>ro</strong> tamen ne stumblos je internaj<br />
kvereloj, ›anco pervo„doni pli bonan ape<strong>ro</strong>s nur post kelkaj<br />
ja<strong>ro</strong>j.<br />
Tamen nur parte la p<strong>ro</strong>gramoj estas registara laμtpa<strong>ro</strong>lilo. Ili<br />
„iam havis „efe kulturan enhavon kaj konsi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>rindan porcion<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>di„is al <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-temoj, p<strong>ro</strong> kio Varsovio fari•is la plej<br />
populara stacio inter esperantistoj. Ordinara esperantisto ja<br />
volas aμdi en <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> nur pri <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>, „ar pri „io cetera<br />
onian scivolemon saturas la nacilingvaj komunikiloj. Iom da<br />
politika liturgio estas eta •eno, kiun oni akceptas kiel naturan<br />
prezon. Aμdi ne postulas aμskulti.<br />
Koinci<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> kun la minaco en Varsovio konvulsias ¤angalo kaj<br />
•ia Internacia Televido. Kompetentaj observantoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>komence<br />
ne p<strong>ro</strong>mesis al ili longan vivon, „ar la ambiciaj celoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ilia posedanto<br />
t<strong>ro</strong> malkongruis kun la <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>zi<strong>ro</strong>j <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> esperantistoj. Ili povis<br />
pli vaste kaj rapi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> sekvi la Esperantan mondon per la ›tata Pola<br />
Radio ol per la entreprenoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Flavio Rebelo, kiu esperis vivi el<br />
la po›oj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> esperantistoj. Rebelo mokante ignoris „iujn, kiuj t<strong>ro</strong>vis<br />
Esperantujon t<strong>ro</strong> eta merkato por liaj ambicioj. Al niaj bezonoj<br />
bone respondas la pli mo<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>staj informservoj kaj televidoj,<br />
kiujn diversaj retfervoruloj jam starigis. Eble iu el ili kreskos al<br />
io pli granda laμ natura evoluo kaj sen monavida sintrudo.<br />
Roman DobrzyŒski trafe diris en Libera Folio pri la krizo en<br />
Varsovio: “Ni <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vas <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>fendi la jam fositajn sulkojn”. Ni vere<br />
eniris stadion, en kiu ni <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>fendu niajn atingojn kaj ne mal›paru<br />
fortojn por aμdacaj konke<strong>ro</strong>j. Pri tio ›ajnas konscii Buller, laμ<br />
kiu la malape<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Fonto estas pli serioza afe<strong>ro</strong> ol tiu <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ¤angalo.<br />
Corsetti laμte ekmobilizis siajn <strong>ro</strong>tojn kontraμ la planoj en<br />
Varsovio. Jen bonaj signoj, sed la sulkojn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vas <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>fendi UEA,<br />
kiu estas mil memb<strong>ro</strong>jn malpli forta ol antaμ kelkaj ja<strong>ro</strong>j. Eble<br />
la fre›aj batoj komprenigas al •iaj gvidantoj, ke streboj plifortigi<br />
la pozicion <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> ekster la p<strong>ro</strong>praj vicoj ne sukcesos,<br />
se la p<strong>ro</strong>praj vicoj ›rumpas. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>ndaj asocioj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>generas, <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>caj<br />
landaj kaj fakaj revuoj malmulti•as, lib<strong>ro</strong>servoj i•as rara±o. ‚u<br />
pri tio diskutas la estra<strong>ro</strong> aμ „u •i plu revas konkeri EU? Komitatanojn<br />
la veraj p<strong>ro</strong>blemoj ne interesas; anstataμe ili faris<br />
komikan diskuton, kiel “malfermi UK eksteren”. Restas „iam<br />
malpli por montri eksteren.<br />
Komitatano Z<br />
Sur la kovrilpa•o <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Ondo</st<strong>ro</strong>ng> unuafoje aperas portreto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
Ludoviko. Per tio ni anoncas novan zamenhologian p<strong>ro</strong>jekton.
eskaμ „iu esperantista societo<br />
Pokazigas en <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>cemb<strong>ro</strong> kunvenon,<br />
renkonti•on aμ prelegon por rememori<br />
la vivon kaj kreadon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Ludoviko<br />
Zamenhof. Sed „u ni mem bone konas<br />
lian vivon kaj la i<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ojn, kiujn li p<strong>ro</strong>ponis?..<br />
‹ajnas, ke la sincera respondo<br />
estas: “Jes, ni konas, sed ni ne bone<br />
konas”.<br />
Tio ne estas mirinda, „ar lian vivon<br />
ni konas laμ lib<strong>ro</strong>j, kaj inter ili la plej<br />
legata plu restas Vivo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Zamenhof <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
Edmond Privat, eldonita antaμ 86<br />
ja<strong>ro</strong>j. Facile legebla kaj emociveka, •i<br />
estis plurfoje reeldonita kaj tradukita.<br />
Kvankam poste Privat povintus uzi<br />
la materialon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Originala Verka<strong>ro</strong><br />
(1929) kaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Lete<strong>ro</strong>j <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> L.-L.<br />
Zamenhof (1948), por •isdatigi sian<br />
biografian <strong>ro</strong>maneton, li ne faris tion,<br />
kaj baldaμ „e UEA ape<strong>ro</strong>s la sepa eldono<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Privata teksto (feli„e, kun<br />
aμtentigitaj cita±oj kaj kun komentoj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> d-<strong>ro</strong> Ulrich Lins). Kaj realajn faktojn<br />
pri “Nia Majst<strong>ro</strong>” ni prefere „erpu<br />
ne „e Privat, sed el aliaj fontoj, ekzemple,<br />
el la kompetenta Senlegenda biografio<br />
(1982) <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Ludovikito. Oni<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vos posedi la verkotalenton <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Privat,<br />
la “senlegendan” respekton al la<br />
faktoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Ludovikito, kaj bonan konon<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la historia fono por finfine doni al la<br />
esperantistoj interesan kaj fidindan<br />
priskribon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Zamenhofa vivo.<br />
Se tian priskribon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la vivo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
Zamenhof ni <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vos atendi almenaμ<br />
kelkajn ja<strong>ro</strong>jn (supozeble •is la jubilea<br />
ja<strong>ro</strong> 2009), danke al la eldono <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Mi<br />
estas homo (MEH) ni jam havas kolekton<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> liaj plej gravaj i<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ologiaj verkoj.<br />
MEH repruvas, ke la lingvo <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng><br />
estis nur parto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> pli granda i<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>o<br />
al kiu li <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>di„is sian tutan vivon.<br />
Estas evi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nte, ke Zamenhof direktis<br />
siajn sociajn i<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ojn ne tiom al la<br />
esperantistoj, kiom al la granda mondo.<br />
Tamen sen ni, la mondo apenaμ<br />
interesi•os pri lia i<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ologia hereda±o.<br />
Evi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nte nur ni mem povos diskonigi<br />
ilin per diverslingvaj tradukoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> liaj<br />
„efaj verkoj.<br />
Entuziasmuloj jam p<strong>ro</strong>ponis rapi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
traduki kaj eldoni la tutan MEH en tiuj<br />
lingvoj, en kiuj la Unua Lib<strong>ro</strong> aperis.<br />
Tamen necesas konsi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ri, ke, unue, ne<br />
„iu verko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> MEH meritas internacian<br />
diskonigon, kaj ke, due, estas kelkaj<br />
• Temo<br />
Nova <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>fio por zamenhofologio<br />
verkoj eksterMEHaj (ekzemple, Esenco<br />
kaj estonteco…), kiuj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vos aperi en<br />
la nacilingvaj eldonoj.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> listo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la tradukotaj verkoj baldaμ<br />
estos preta, kaj oni povos komenci<br />
tradukadon, sed antaμ la eldono ni<br />
havos ankoraμ unu tre gravan taskon.<br />
Ni <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vos enkadrigi la i<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ojn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
Zamenhof en liatempa socia penso,<br />
klarigi ilian signifon por la nuna tempo,<br />
t<strong>ro</strong>vi la fontojn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> lia doktrino,<br />
montri pozitivajn kaj negativajn flankojn<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> lia instruo. Necesos, interalie,<br />
kolekti kaj pritrakti kritikajn studojn<br />
pri la homaranismo kaj interna i<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>o,<br />
kiuj aperis dise en gazeta<strong>ro</strong> Esperanta<br />
kaj nacilingva.<br />
Ni ne scias, kiuj filozofiaj, sociaj<br />
kaj politikaj verkoj staris sur la lib<strong>ro</strong>bretoj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Zamenhof, pri kiuj temoj li<br />
pa<strong>ro</strong>lis kun neesperantistaj intelektuloj<br />
ktp. Tamen jam estas faritaj kelkaj p<strong>ro</strong>voj<br />
t<strong>ro</strong>vi parencecon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Zamenhofa<br />
i<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ologio kun, ekzemple, framasonismo<br />
kaj bahaismo aμ kun i<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>oj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
konkretaj aμto<strong>ro</strong>j.<br />
Ekzemple, laμ ruslanda filozofo kaj<br />
esperantisto Igorj Simonov, la i<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ologio<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Zamenhof formi•is sub influo<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Vladimir Solovjov, la aμto<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
“tutunueco” (vsejedinstvo). Solovjov<br />
estis alte taksata <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la ruslanda juda<br />
intelektula<strong>ro</strong> p<strong>ro</strong> kontraμsta<strong>ro</strong> al antisemitismo.<br />
Kompreneble, temas ne pri<br />
rekta i<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>opruntado, sed pri influo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
stilo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la soci-filozofia pensmanie<strong>ro</strong><br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Solovjov.<br />
Pli rezerveme Simonov mencias<br />
influon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la juda filozofo Hermann<br />
Cohen, kiu en sia lib<strong>ro</strong> Die Nachtenliebe<br />
im Talmud (Amo al aliuloj en Talmudo)<br />
asertis ke Mesio venos nur post<br />
formi•o <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> homgrupoj, kunvivantaj<br />
pace kaj harmonie, kiuj estos mo<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>loj<br />
por la tuta homa<strong>ro</strong>. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>μ Cohen, la juda<br />
popolo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vos esti „i tiu mo<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>la socio<br />
— „i tiu penso resonas en la frua<br />
homaranismo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Zamenhof.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>μ la svisa historiisto kaj interlingvisto<br />
Andreas Künzli, la Homara Religio<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la franca pozitivisto Auguste<br />
Comte, povis esti nerekta mo<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>lo por<br />
la homaranismo.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> i<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>oj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la franca revolucio, la<br />
usona “mikspoto”, la rusa kosmismo,<br />
la kristana ekumenismo kaj aliaj estas<br />
ankaμ konsi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>rendaj, tamen unue oni<br />
esploru la influon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> diversaj ten<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ncoj<br />
en tiutempa juda socia vivo.<br />
Temas, interalie, pri asimilismo,<br />
aμtonomismo (rajto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> minoritatoj),<br />
aμto-emancipi•o <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Leon Pinsker,<br />
politika cionismo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Theodor Herzl,<br />
kaj precipe pri la i<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>oj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> A†ad Haam,<br />
la „efa oponanto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Herzl. Ja A†ad<br />
Haam opiniis nenecesa elmig<strong>ro</strong>n <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
judoj, sed konsi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ris Palestinon nur<br />
kulturcent<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la juda diaspo<strong>ro</strong>, kiu<br />
„ie havu kulturajn judajn „elojn sen<br />
politika karakte<strong>ro</strong>. Al „i tiu koncepto<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> A†ad Haam similas la Zamenhofa<br />
p<strong>ro</strong>pono pri la hilelistaj temploj kaj<br />
<strong>ro</strong>ndoj.<br />
Nun formi•as grupo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> kunlaborantoj<br />
pri „i tiu p<strong>ro</strong>jekto, sed pliaj fakuloj<br />
pri filozofio, sociologio, religio, historio,<br />
tekstologio estas bezonataj por<br />
sistemigo kaj prezento <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Zamenhofa<br />
i<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>a<strong>ro</strong> al la mondo. Estas bezonataj<br />
bonaj tradukantoj kaj p<strong>ro</strong>vlegantoj.<br />
Kaj, kompreneble, „i tiu <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>fia p<strong>ro</strong>jekto<br />
ne povos esti plenumita sen a<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>kvata<br />
financado.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>fio estas granda. Baldaμ ni<br />
vidos, „u en la nuna Esperantujo estas<br />
sufi„e da intelektaj kaj financaj fortoj<br />
kaj rimedoj por digne prezenti al neesperantista<br />
publiko la mesa•on <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
Zamenhof ne nur pri la solvo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la lingva<br />
p<strong>ro</strong>blemo, sed ankaμ pri la paca<br />
kunekzistado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> diversaj popoloj,<br />
›tatoj kaj religioj, kaj pri la estonta<br />
unui•o <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la homa<strong>ro</strong>.<br />
Aleksan<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>r Kor±enkov<br />
3
4<br />
Eventoj<br />
UEA: la elektoj komenci•as<br />
Per oficiala alvoko pri kandidatoj<br />
por la elekto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> komitatanoj B, en la<br />
novembra nume<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la revuo <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>,<br />
komenci•as la renovigo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
gvidorganoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> UEA por la trijara oficperiodo<br />
2007–2010. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> p<strong>ro</strong>cezo kulminos<br />
en la Jokohama UK per la elekto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
la Estra<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> UEA fare <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Komitato,<br />
kies nova konsisto ekoficos en la sama<br />
UK.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> komitatanoj B reprezentas en la<br />
supera organo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Asocio la individuajn<br />
memb<strong>ro</strong>jn. Oni elektos unu komitatanon<br />
B por „iu komencita milo da<br />
individuaj memb<strong>ro</strong>j laμ la nomb<strong>ro</strong> en la<br />
antaμelekta ja<strong>ro</strong>. En la nuna Komitato<br />
estas ses komitatanoj B, sed en la nova<br />
Komitato estos por ili sep lokoj, „ar intertempe<br />
la individuaj memb<strong>ro</strong>j <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nove<br />
nombras pli ol 6000.<br />
Minimume <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>k individuaj memb<strong>ro</strong>j<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> UEA, kiuj reprezentas minimume tri<br />
landojn, rajtas p<strong>ro</strong>poni kandidaton. Tiu<br />
„i <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vas skribe akcepti la kandidatigon<br />
kaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>klari siajn movadajn celojn. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng><br />
akcepto kaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>kla<strong>ro</strong> rajtas kune ampleksi<br />
maksimume 150 vortojn. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng><br />
kandidatigoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vas atingi la Centran<br />
Oficejon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> UEA •is 28 feb 2007. Validaj<br />
estas nur dokumentoj kun originalaj<br />
subskriboj. Retpo›ta aμ faksa sendo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
kandidatigoj ne estos valida. Se la nomb<strong>ro</strong><br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> kandidatoj supe<strong>ro</strong>s sep, la individuaj<br />
memb<strong>ro</strong>j elektos la komitatanojn<br />
B per po›ta balotado.<br />
En la antaμkongresa periodo estos<br />
elektataj ankaμ la komitatanoj A por reprezenti<br />
la ali•intajn landajn kaj fakajn<br />
asociojn, kiuj havas minimume 100<br />
memb<strong>ro</strong>jn. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> ali•intaj asocioj kun<br />
malpli ol 100 memb<strong>ro</strong>j rajtas nomumi<br />
observanton. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> komitatanoj A kaj B<br />
rajtas kompletigi la Komitaton elektante<br />
komitatanojn C, kies partoprenon en<br />
la Komitato ili t<strong>ro</strong>vas utila p<strong>ro</strong> iliaj specialaj<br />
spertoj kaj kapabloj. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> nomb<strong>ro</strong><br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> komitatanoj C rajtas esti maksimume<br />
kva<strong>ro</strong>no <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la nomb<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> komitatanoj<br />
A kaj B.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> elektadon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la komitatanoj B<br />
gvidas la ¤enerala Direkto<strong>ro</strong>, <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> kiu interesitoj<br />
povas peti informojn kaj konsilojn<br />
pri la p<strong>ro</strong>cedu<strong>ro</strong>. Li ankaμ donos<br />
instrukciojn al la ali•intaj asocioj pri la<br />
elekto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> komitatanoj A kaj observantoj.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> elektadon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> komitatanoj C kaj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Estra<strong>ro</strong> gvidas la Elekta Komisiono,<br />
kies memb<strong>ro</strong>j estas István Ertl<br />
(Luksemburgio), Janez Jug (Slovenio),<br />
Lee Chong-Yeong (Korea Respubliko)<br />
kaj Edvige Tantin Ackermann (Italio).<br />
GK UEA<br />
Ingeborg kaj Ziko van Dijk, kun la diplomcilind<strong>ro</strong><br />
Doktori o per <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng><br />
3 nov <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng> okazis en Utrecht (Ne<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>rlando)<br />
doktori•o pri la historio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
Universala <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-Asocio. Ziko<br />
van Dijk, germana historiisto, publike<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>fendis sin kontraμ la <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mandoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
komisiono, en kiu estis ankaμ la tutne<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>rlan<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
famaj historiistoj Herman von<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>r Dunk kaj Maarten van Rossem.<br />
Post laμdacio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la doktoriganto Duco<br />
Hellema, p<strong>ro</strong>feso<strong>ro</strong> pri la historio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> internaciaj<br />
rilatoj, kop<strong>ro</strong>moto<strong>ro</strong> Marc<br />
van Oostendorp aldonis pli personan<br />
gratulon en <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>.<br />
Ziko van Dijk, kiu antaμ sia edzi•o<br />
nomi•is Sikosek, priskribis la historion<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la monda asocio kun atento al politikaj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mandoj. Fakte, vere okazis politikaj<br />
kunpu›i•oj kaj p<strong>ro</strong>blemoj por UEA,<br />
ekzemple rilate al la agadoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Hitler<br />
kaj Stalin, sed aliflanke kelkaj esperantistoj<br />
misuzis politikon por kamufli<br />
personajn ambiciojn. ¤enerale, la Asocio<br />
sufi„e bone trairis la tempestojn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
la 20a jarcento, sed ofte <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vis sin adapti<br />
al la eksteraj kondi„oj.<br />
Kiaj estis la kazoj Hans Jakob kaj<br />
Ivo <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>penna? ‚u sovetianoj simple povis<br />
membri•i en UEA? ‚u judoj povis<br />
esti <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>legitoj dum la Hitler-regado?<br />
Kiel la Asocio akceptis la germanojn<br />
post la Dua Mondomilito? Kion oni<br />
opiniu pri la altaj memb<strong>ro</strong>nomb<strong>ro</strong>j en<br />
orientaj asocioj? Kvankam en la cent<strong>ro</strong><br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la lib<strong>ro</strong> estas UEA, necesis okupi•i<br />
ofte ankaμ pri unuopaj landoj. Bazo<br />
estis, k<strong>ro</strong>m intervjuoj, gazeta trastudado<br />
kaj legado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la koncerna literatu<strong>ro</strong>,<br />
precipe la Arkivo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> UEA, kiun van<br />
Dijk rajtis uzi.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> rezulto estas 459-pa•a german-<br />
lingva lib<strong>ro</strong> Die neutrale Sprache. Eine<br />
politische Geschichte <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>s <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-<br />
Weltbun<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>s (Bydgoszcz, <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>). <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng><br />
prezento, ilustrita per parte nekonataj<br />
fotoj el la historio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> UEA, flue iras tra<br />
la jar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>koj kaj timas tiun aμ jenan anekdoton.<br />
Fine <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> novemb<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng> Die neutrale<br />
Sprache i•as havebla „e la grandaj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-lib<strong>ro</strong>servoj aμ „e la<br />
aμto<strong>ro</strong>. Inter la familianoj kaj esperantistaj<br />
gastoj dum la <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>fendo estis ankaμ<br />
Osmo Buller, •enerala direkto<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
UEA, kiu poste invitis van Dijk prezenti<br />
la lib<strong>ro</strong>n dum la Malferma Tago.<br />
Universitato Utrecht<br />
Ziko van Dijk<br />
Prelegi en Jokohamo<br />
Dum la 92a UK en Jokohamo okazos<br />
la 60a sesio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Internacia Kongresa<br />
Universitato, kie rajtas lekcii universitataj<br />
p<strong>ro</strong>feso<strong>ro</strong>j kaj personoj kun simila<br />
kvalifiko.<br />
UEA invitas tiajn personojn rete aμ<br />
papere prezenti siajn p<strong>ro</strong>ponojn pri prelegoj<br />
al p<strong>ro</strong>f. dr-o Christer Kiselman<br />
( kiselman@math.uu.se pk 480,<br />
SE-751 06 Uppsala, Svedio), plej laste<br />
31 jan 2007.<br />
Okazos ankaμ studsesio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Aka<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mio<br />
Internacia <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Sciencoj (AIS)<br />
kunlabore kun UEA. Memb<strong>ro</strong>j <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> AIS<br />
estas invitataj p<strong>ro</strong>poni kurson, kies<br />
unua lekcio funkcios samtempe kiel<br />
IKU-prelego.<br />
P<strong>ro</strong>pono enhavu mallongan („. duonpa•an)<br />
resumon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la prelego kaj<br />
koncizan („. duonpa•an) biografieton<br />
kun persona bibliografio.<br />
Aparte bonvenaj estos prelegoj rilataj<br />
al la kongresa temo, kiu estas Okci<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nto<br />
en Oriento: akcepto kaj rezisto.<br />
GK UEA
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> helpu komuniki i<br />
14–15 okt <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng> la 38a Korea Kongreso<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> okazis en Cent<strong>ro</strong><br />
por Evoluigo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Homa Rimedo en<br />
POSCO (Pohang ‹tal-Kompanio) en la<br />
bela havenurbo Pohang sud-oriente <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
la Korea duoninsulo. Al la kongreso<br />
ali•is 131 personoj inkluzive <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> 19<br />
fremdlandanoj el ‚inio, Japanio kaj<br />
Tajlando. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> kongresa temo estis “<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng><br />
Rolo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> por kontribui al<br />
regiona komunumo”.<br />
Estis fakaj kunsidoj: Korea sekcio<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ILEI, SAT-anoj, Espera Monto,<br />
Katolikismo, Kristanismo, onbulismo,<br />
Rondo, kaj aliaj.<br />
En kongresa universitato prelegis<br />
d-<strong>ro</strong> Kawanishi Tetsu<strong>ro</strong>u (Japanio) pri<br />
“Sano kaj korpa movo en referenco al<br />
Taegukkwon laμ esploranalizo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> kuracisto<br />
pri rehabilitado” kaj p<strong>ro</strong>f. So<br />
Jin-Su pri “Rokarto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> primitivuloj en<br />
Altajo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Mongolio”.<br />
Kadre <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la kongreso okazis simpozio<br />
pri la kongresa temo, en kiu prelegis<br />
d-<strong>ro</strong> Park Wha-Chong (vicprezidanto<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> KEA) pri “Medicina servado<br />
al socio per <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> en Kyeongbukfilio”,<br />
pasto<strong>ro</strong> Ha Gwang-Rak pri “Lingva<br />
instruado por la nekoreaj laboristoj”<br />
kaj s-<strong>ro</strong> Ho Song (KEA-estrarano<br />
pri eksteraj afe<strong>ro</strong>j) pri “Kiel koreaj<br />
Esperantistoj kulture inter›an•u kun<br />
edzini•intaj enmigrintoj kaj enmigrintaj<br />
nekoreaj laboristoj?”<br />
Oni povas jene resumi la kongresajn<br />
diskutojn: “P<strong>ro</strong> la rapi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> malvasti•anta<br />
terglobo multaj homoj translo•i•as en<br />
fremdajn landojn kaj ofte suferas p<strong>ro</strong><br />
lingvaj mu<strong>ro</strong>j. Nuntempe en Koreio<br />
t<strong>ro</strong>vi•as multaj nekoreaj laboristoj kaj<br />
edzini•intaj enmigrintoj. Ili suferas kaj<br />
fojfoje malp<strong>ro</strong>fitas p<strong>ro</strong> malfacileco <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
komunikado. Do kiamaniere ni, esperantistoj<br />
povas helpi la malfortulojn per<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>? Kaj kiel ni povas disvastigi<br />
nian lingvon al tiuj, kiuj ur•e bezonas<br />
komuniki•i kun fremdlingvanoj?”<br />
Kaj oni konkludis, ke unue necesas<br />
sciigi la enmigrintojn pri <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>komunumo,<br />
kiel pri ilia amika<strong>ro</strong>, per<br />
medicina servo kaj ceteraj. Per tio multaj<br />
el ili interesi•os pri <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> aμ<br />
favo<strong>ro</strong>s •in, „ar plejparto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ili ne tuj<br />
povas sukcese lerni <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>n p<strong>ro</strong> la<br />
manko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> tempo.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> kongreso estas tre sukcesa. Multaj<br />
kongresanoj laμdis la lokajn organizantojn<br />
ankaμ p<strong>ro</strong> la bela kongresejo,<br />
kaj abundaj artaj p<strong>ro</strong>grame<strong>ro</strong>j kaj tre<br />
bongustaj man•a±oj en la interkona<br />
vespe<strong>ro</strong>.<br />
Kim Uson<br />
Semajno <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Turismo kaj Kultu<strong>ro</strong><br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> 14a Internacia <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-Semajno<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Turismo kaj Kultu<strong>ro</strong>, okazinta 24<br />
sep – 1 okt en Pineda (Hispanio), tute<br />
plenumis sian antaμvidon. Unue p<strong>ro</strong> la<br />
115 geali•intoj el 14 landoj kaj „eesto<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la urbest<strong>ro</strong> Josep Poblet, kiu salutis<br />
la gekongresanojn kaj malfermis la<br />
eventon.<br />
Due p<strong>ro</strong> la agrabla klimato, kiu permesis<br />
okazigi apud la ma<strong>ro</strong> kunvenojn<br />
kaj la folkloran kuban muzikon “Habaneras”<br />
fare <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la ensemblo Montjuic.<br />
Trie p<strong>ro</strong> la aktiva partopreno <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
gesami<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>anoj en la diversaj e<strong>ro</strong>j <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
p<strong>ro</strong>gramo. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> salono „iam estis plenplena<br />
dum la tri prelegoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Wolfgang<br />
Gunther, Husejn Al-Amily kaj Choi<br />
Man Won.<br />
Same okazis dum la aktorado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
Montpeliera trupeto ¤O-JO, gvidata <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
Josèe Boccadifuoco, prezentinta teatra±on<br />
kaj ske„ojn, originale verkita en<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> por IES-14 — la publiko<br />
aplaμdis entuziasme „iujn scenojn. E„<br />
dum la lecionoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-Kurso,<br />
pli ol 50 gelernantoj sekvis atente la<br />
eksplikojn kaj sugestojn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la instruisto.<br />
Surprizan intereson vekis unu el la<br />
tri Interkonaj vespe<strong>ro</strong>j, kiam la <strong>Org</strong>aniza<br />
Komisiono p<strong>ro</strong>ponis, ke iuj gesami<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>anoj<br />
kantu kanton en sia respektiva<br />
nacia lingvo. Post iom da hezito 15<br />
gevolontuloj montris la ri„econ <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
muziko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> nia lingva mondo. Evi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nte,<br />
dum la tri Interkonaj Vespe<strong>ro</strong>j, la OK<br />
invitis al „iuj personoj gustumi „ampanon<br />
“cava” <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>.<br />
Okazis tuttaga ekskurso en la urbo<br />
Lleida, kaj du duontagaj ekskursoj en la<br />
urboj Montblanc kaj Sant Sadurní<br />
d’ Anoia.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> lasta e<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la p<strong>ro</strong>gramo tradicie<br />
estis Opinioj pri la Semajno. Multaj<br />
gratuloj kaj rekomendoj estis notitaj.<br />
Salvador Aragaj<br />
Internacia Tago <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Poezio<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> Internacia Tago <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Poezio, organizita<br />
en Lugano fare <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la svisitala<br />
PEN-klubo, prezidata <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Franca Tiberto,<br />
gastigis interalie esperanton: Giorgio<br />
Silfer enkondukis itallingve la poemon<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Gyula Illyés Unu frazo pri la<br />
tiraneco, kiu antaμ precize kvin<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>k<br />
ja<strong>ro</strong>j koincidis kun la hungara popollevi•o<br />
kontraμ stalinismo, kaj sekve <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>klamis<br />
la unuajn du<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>k versojn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> sia<br />
esperanto-traduko.<br />
Inter la gastoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Internacia Tago<br />
estis multaj svisitalaj poetoj, <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la juna<br />
Daniele Bernardi •is la dojena Giovanni<br />
Orelli, kaj kelkaj famaj eksterlandanoj,<br />
kiel la portugala Casimi<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Brito,<br />
la itala Milli Graffi kaj la slovena Ciril<br />
Zlobec, kiu antaμ kelkaj ja<strong>ro</strong>j estis kandidato<br />
al la prezi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nteco <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la sen<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>pendi•inta<br />
Slovenio.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>bato enfokusigis plurajn elementojn<br />
pri la nuna <strong>ro</strong>lo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> poezio post<br />
la eksperimenta sezono <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la 1980aj.<br />
HeKo<br />
Kijiv: Varba semajno<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> unua Kijiva <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-Semajno<br />
(22–29 okt) en la „efurbo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Ukrainio<br />
pasis sen gastoj, kio kaμzis ioman<br />
modifon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la p<strong>ro</strong>gramo. Tamen la celo<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la aran•o — varbi komencantojn —<br />
estis atingita. Okazis priesperantaj prelegoj<br />
en la Pedagogia Universitato,<br />
Kijivo-Mohiljana Aka<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mio, Instituto<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ±urnalistiko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Nacia universitato<br />
Taras ‹ev„enko, Kijiva politeknika<br />
instituto. En la menciitaj universitatoj<br />
fare <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Mirjam Ruban, Ole Pokotylo,<br />
Volodimir Hordijenko estis varbitaj ok<br />
novicoj. Ni esperas, ke fine <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la kurso<br />
en nia <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-klubo Ora Por<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>go<br />
ape<strong>ro</strong>s novaj memb<strong>ro</strong>j.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> sekva Kijiva <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-Semajno<br />
okazos 21–28 okt 2007.<br />
Volodimir Hordijenko<br />
5
Germana-Esperanta ›ildo apud la enirejo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Domo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la renkonti•o, kie ofte okazas<br />
Esperantaj kunvenoj, prelegoj, seminarioj.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-urbo aktivas<br />
Plu aktivas la Germana <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-<br />
Cent<strong>ro</strong> (GEC), konata ankaμ kiel Interkultura<br />
Cent<strong>ro</strong> Herzberg, en Herzberg<br />
— oficiala <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-urbo.<br />
GEC kaj <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-Societo Sudharco<br />
ricevis „i-jaran FAME-kulturpremion<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la urbo Aalen (5 mil<br />
eμ<strong>ro</strong>j). <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> urbest<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Herzberg, Gerhard<br />
Walter, bonhumore kaj fiere prezentis<br />
la laμdadon en la urba biblioteko<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Aalen. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> prezidanto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> FAME,<br />
Herbert Mayer, kaj la prezidanto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
Germana E-Asocio (GEA), Andreas<br />
Emmerich, ege laμdis la konstantan<br />
kaj sukcesan aktivadon en Herzberg.<br />
3 okt fini•is en ICH tutlandaj pedagogiaj<br />
tagoj TORPEDO 2 — sukcesa<br />
semajnfino kun altnivelaj prelegoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
d-<strong>ro</strong> Rudolf Fischer, Josef Schiffer,<br />
Stefan MacGill kaj aliaj. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> „eftemo<br />
estis: “Lernolib<strong>ro</strong>j kaj taμgaj instrumetodoj”.<br />
Estis bone ekhavi novajn<br />
sciojn por pli efika instruado, lerni<br />
novajn metodojn, didaktikajn elementojn,<br />
inter›an•i spertojn. Dum la seminario<br />
okazis ankaμ pluklerigado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
ekzamenantoj kaj ekzamenado. Dek<br />
kandidatoj plenumis ekzamenojn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
Germana <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-Instituto laμ du<br />
gradoj (lingva kapableco kaj supera<br />
ekzameno), kaj k<strong>ro</strong>me naμ personoj<br />
plenumis la bazan kaj meznivelan<br />
ekzamenojn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ILEI.<br />
Intertempe, aktivulinoj el Góra<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nove estis en Herzberg. Ili vizitis<br />
novajn E-rilatajn konstrua±ojn en Herzberg,<br />
ekz. la <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-arkivon en la<br />
subtegmentejo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la malnova urbodomo.<br />
Temis ankaμ pri agadplano por la<br />
sekva ja<strong>ro</strong>.<br />
6<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> jubilea 50a GEFA-kongreso<br />
(fervojistoj) okazis 6–8 okt en hotelo<br />
Englischer Hof en Herzberg. Rolf Terjung,<br />
la GEFA-prezidanto, estis tre<br />
kontenta pri la organizado kun diversaj<br />
prelegoj, ekskurso, klasika muziko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
la grupo Trio, dancmuziko, lotumado,<br />
k.a. Partoprenis ankaμ gastoj el Danlando,<br />
Belgio kaj Rumanio.<br />
10 okt en la kavalira salono <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
kastelo Herzberg estis inaμgurita jubilea<br />
GEA-ekspozicio. ¤i preti•is por la<br />
100-jara datreveno <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> GEA kaj estis<br />
ekspoziciata en Braunschweig dum la<br />
jubilea landa kongreso. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> urbest<strong>ro</strong><br />
Gerhard Walter faris sian unuan prelegon<br />
en <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> ekspozicio funkciis<br />
dum pli ol unu monato. Pli ol mil<br />
homoj vizitis •in, estis multaj pozitivaj<br />
reagoj.<br />
Post la GEFA-kongreso okazis interesa<br />
kultursemajno kun konversaciado,<br />
muziko, rigardado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-filmoj,<br />
memorado al Joachim Gießner,<br />
ktp. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> belega vete<strong>ro</strong> allogis al<br />
migradoj kaj ekskursoj en la<br />
aμtun-kolori•anta Harz-monta<strong>ro</strong>.<br />
‡urnalistinoj Barbara Pietrzak kaj<br />
Gabi Kosiarska komisiite <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la pola<br />
ministerio por eksterlandaj afe<strong>ro</strong>j<br />
venis al Herzberg por intervjui aktivulojn<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ICH, la urbest<strong>ro</strong>n Gerhard<br />
Walter kaj la direkto<strong>ro</strong>n <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la gimnazio<br />
Hans-Joachim Bötel pri la p<strong>ro</strong>greso <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> en la estonta mo<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>lurbo. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng><br />
lokaj kompetentuloj substrekis la gravecon<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-instruado.<br />
Kaj dum „i tiu kaje<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Ondo</st<strong>ro</strong>ng><br />
estas presata, la estra<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ILEI kunsidas<br />
en la <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-urbo por plani sian<br />
agadon.<br />
Pet<strong>ro</strong>, Otto, Zsofia<br />
LTSEC en eµ<strong>ro</strong>pa konferenco<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> „eestis kun aliaj du<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>k<br />
kvin lingvoj la jaran eμ<strong>ro</strong>pan konferencon<br />
pri lingvotestado „e la universitato<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Sofio 8–10 nov <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> institucio<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>legita <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Esperanta Civito,<br />
nome KCE, estis reprezentata <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> p<strong>ro</strong>f.<br />
Giorgio Silfer. Al la inaμgu<strong>ro</strong> fare <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
la rekto<strong>ro</strong> estas invitita ankaμ c-ano<br />
Ljubomir Trifon„ovski.<br />
Dum la konferenco estis interalie<br />
prezentita LTSEC, la Lingvo Testa<br />
Sistemo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Esperanta Civito, la unusola<br />
kiu konformi•as al la Komuna<br />
Eμ<strong>ro</strong>pa Referenca Framo, kvankam<br />
adaptita al la diaspora transnacia<br />
dimensio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Esperantio. KCE kunlaboras<br />
kun aliaj institucioj, en Eμ<strong>ro</strong>po<br />
kaj Afriko, por la apliko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> LTSEC.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> esperanta „eesto signifis ankaμ<br />
konkretan kontribuon al du laborgrupoj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> p<strong>ro</strong>f. Silfer: aparte grava estis<br />
tiu pri la rilato inter lingvotestado kaj<br />
aki<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ›tataneco, komisiita <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
Konsilio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Eμ<strong>ro</strong>po.<br />
HeKo<br />
‚uva›io: Nova festivala teamo<br />
15–22 okt en ‚eboksari (la „efurbo<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ‚uva›io) okazis la 11a Internacia<br />
Lingva Festivalo.<br />
‚i-jare dank’ al reprezentantoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
Moskva Asocio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Internaciaj Stu<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ntoj<br />
oni povas aμdi melodiojn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> afrikaj<br />
lingvoj. Gastoj el Ibera Esperantujo,<br />
kataluno Carlos Hernán<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>z kaj hispano<br />
Raúl Martínez, renovigis intereson<br />
al Iberio kaj ties lingvoj, kiun al<br />
„eboksaranoj inokulis Hèctor Alos i<br />
Font en 2004 kaj 2005.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> „efa dutaga p<strong>ro</strong>gramo okazis<br />
21–22 okt en la Pedagogia Universitato:<br />
estis prezentitaj 42 mondaj lingvoj.<br />
K<strong>ro</strong>m „eboksaranoj, partoprenis cento<br />
da gastoj el Ruslando, Ukrainio kaj<br />
Belorusio. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> festivalon per koncerto<br />
fermis kuba muzikgrupo Son <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Cuba.<br />
Dum la festivala semajno aktivuloj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Junulara <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-Asocio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
‚uva›a Respubliko (JEA‚R), kunlabore<br />
kun aliaj instancoj, organizis<br />
mini-festivalojn en aliaj urboj kaj<br />
vila•oj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ‚uva›io: ‹umerlja, Novo-<br />
„eboksarsk, Jantikovo. Dum la semajno<br />
okazis stu<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nta maratono, dum kiu<br />
gejunuloj partoprenis interkulturajn<br />
konkursojn, „e poezia vespe<strong>ro</strong> oni<br />
aμdis poemojn en <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>k kvar lingvoj.<br />
‚i-jare la kerno <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la organizteamo<br />
konsistis el junaj aktivuloj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> JEA‚R<br />
(Alina kaj Vika Vasiljeva, Katja Zaikina,<br />
Alla Ermilova k.a.).<br />
Aleksandra Fedotova
Informado, instruado, utiligado<br />
Dum la semajnfino 7–8 okt <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
Sveda <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-Instituto (SEI)<br />
aran•is seminarion en Karlskoga Popola<br />
Altlernejo, iama cent<strong>ro</strong> por tutsemestraj<br />
esperantokursoj fare <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>rs<br />
Forsman.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> seminario havis kiel temon<br />
“Informado, instruado kaj utiligado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>” kaj ofertis interesajn prelegojn<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Radojica Pet<strong>ro</strong>vi„, Sonja Pet<strong>ro</strong>vi„-Lundberg<br />
kaj Hokan Lundberg<br />
pri, interalie, metodoj por altigi la lingvonivelon<br />
inter esperantopa<strong>ro</strong>lantoj,<br />
pri adaptigo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la ekzamensistemo al<br />
tiuj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> aliaj eμ<strong>ro</strong>paj lingvoj, pri novaj<br />
vojoj atingi homojn pere <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Interreto<br />
ktp. Okazis ankaμ viglaj diskutoj inter<br />
la publiko.<br />
Vespere Martin Strid gvidis nin tra<br />
kelkaj malnovaj svedaj kaj danaj popolkantoj,<br />
kiujn li plejparte mem tradukis<br />
esperanten. Beatrix Svenonius-Strid<br />
kaj Ann-Louise Åkerlund<br />
prezentis e<strong>ro</strong>jn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la esperanta kultu<strong>ro</strong><br />
en formo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> novelo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Sten Johansson<br />
kaj fabelo el kolekto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> esperanta folklo<strong>ro</strong><br />
(aμ pli •uste dirite “falslo<strong>ro</strong>”).<br />
Sveda <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-Instituto fondi•is<br />
en la ja<strong>ro</strong> 1929. ¤iaj „efaj taskoj, laμ la<br />
statutoj, estas veki intereson por — kaj<br />
stimuli studojn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> — <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>, kaj<br />
aran•i ekzamenojn. Praktike SEI <strong>ro</strong>las<br />
kiel “ombrela organizo” por la <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-organizoj<br />
en Svedio. ¤iaj memb<strong>ro</strong>j<br />
estas Sveda <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-Fe<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>racio<br />
(SEF), Sveda Esperanta Junulara<br />
Unui•o (SEJU), Sveda <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>borista<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-Asocio (SLEA), ILEI.se,<br />
Eldona Societo <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> kaj la sveda<br />
sekcio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> KELI.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> plej granda tasko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Instituto<br />
estas „iujare aran•i seminarion pri aktuala<br />
temo lige al la celo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Instituto.<br />
Aliaj taskoj estas respondi al <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mandoj<br />
pri rekomendindaj lib<strong>ro</strong>j, kolekti lernejajn<br />
labora±ojn kiuj tu›as <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>n,<br />
doni konsilojn pri studoj kaj peri kontaktojn<br />
kun instruistoj kaj prelegantoj.<br />
Dum la jarkunveno <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> SEI la partoprenantoj<br />
diskutis la <strong>ro</strong>lon kaj la taskojn<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Instituto. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> plej gravaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>cidoj<br />
fari•is:<br />
1) la Instituto apogu iniciatojn cele<br />
al kunlabo<strong>ro</strong> kaj inter›an•oj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> informoj<br />
inter la svedaj <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-organizoj<br />
2) la Instituto petu permeson uzi la<br />
ekzamen-regulojn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> UEA/ILEI kaj,<br />
k<strong>ro</strong>me, kunlaboru en la labo<strong>ro</strong> adapti la<br />
ekzamenojn al la regula<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Konsilio<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Eμ<strong>ro</strong>po.<br />
Ann-Louise Åkerlund<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-lernejo kun ses se oj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>rs Forsman, Siv Sjögren, Anne-<br />
Marie Milianowicz kaj Kaisa Hansen<br />
sukcese informadis pri <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> en la<br />
lerneja ekspozicio “Skolforum”, kiu<br />
30 okt – 1 nov en Stokholmo havis 17<br />
mil 152 vizitantojn.<br />
En la <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-budo ni aran•is<br />
“Lernejon kun 6 se•oj” kaj „iuhore<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>rs Forsman donis etan lecionon.<br />
‚iuj 6 se•oj estis „iam plenaj, dum la<br />
aliaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>±orantoj disdonis informmaterialon.<br />
‚ar ne estis multaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mandoj<br />
kiel “‚u esperanto ne estas mortinta?”<br />
ni ne <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vis <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>fendi la lingvon. Ni informis,<br />
ekzemple, ke •uste nun 15 svedaj<br />
bibliotekoj mendis lernolib<strong>ro</strong>jn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> por gimnazianoj.<br />
Ni montris bildludon pri <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>,<br />
pretigitan <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ILEI-se, kaj disdonis al<br />
interesitaj lernejest<strong>ro</strong>j kaj lingvoinstruistoj<br />
DVD-on <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> Elekt<strong>ro</strong>nike.<br />
Nia budo estis bone vizitata. Tri vizitantoj<br />
gajnis la svedan-Esperantan<br />
vorta<strong>ro</strong>n — unu el ili estas en la suba<br />
foto.<br />
Kaisa Hansen<br />
Ne nur strato, sed ankaµ haltejo<br />
Kiel estas informite pasintjare, okaze<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la 90a UK, la urba konsilanta<strong>ro</strong><br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Vilno akceptis p<strong>ro</strong>ponon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Litova<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-Asocio doni al strato <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
nova urba regiono Fabijonišk¡s la nomon<br />
Ludoviko Zamenhof.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>cido estis plenumita. E„ pli —<br />
post konstruo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la nova lo•kvartalo,<br />
la itine<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la urba buso ¹40 “Fabijonišk¡s-Centras”<br />
ek<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> 23 okt <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng> estas<br />
plilongigita tiel, ke la lasta bushaltejo<br />
nomi•as L.Zamenhofo.<br />
Nun en Litovio estas tri Zamenhof-stratoj<br />
en Vilno, en Kaμno kaj en<br />
Veisiejai. K<strong>ro</strong>me, <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-strato<br />
estas en Kazlu Ruda.<br />
Povilas Jego<strong>ro</strong>vas<br />
Okazos kad<strong>ro</strong>›an oj en Litovio<br />
4 nov <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng> en la si<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>jo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Litova<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-Asocio (Kaμno, str. Zamenhof,<br />
5) okazis kunsido <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Estra<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
LitEA kun partopreno <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> aliaj asociaj<br />
ofichavantoj kaj klubgvidantoj — entute<br />
pli ol 20 personoj.<br />
Estis diskutitaj aktualaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mandoj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> nuna <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-movado en Litovio:<br />
partopreno en diverslandaj internaciaj<br />
kaj naciaj <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-aran•oj, ejoj por<br />
la asocia filio en Vilno, eldona agado,<br />
Litova stelo, 42a kongreso <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> LitEA,<br />
Zamenhof-Tagoj <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>, <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-<br />
Domo en Kaμno, financo, retejo, kluba<br />
agado, BET-43, kunlabo<strong>ro</strong> kun litovia<br />
UNESCO-komisiono, instruado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> en Litovio, partopreno en lib<strong>ro</strong>foi<strong>ro</strong>j<br />
kaj en sciencaj konferencoj,<br />
informado pri <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> k.m.a.<br />
‚ar Aida ®iikait¡ ek<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> komenco<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> 2007 ne plu funkcios kiel sekretariino<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> LitEA en Kaμno, estis anoncita<br />
konkurso por tiu posteno. Povilas Jego<strong>ro</strong>vas<br />
anoncis, ke post fino <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la prezidanta<br />
oficperiodo fine <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> 2008 li ne<br />
plu kandidati•os por tiu posteno.<br />
Povilas Jego<strong>ro</strong>vas<br />
En du litoviaj universitatoj<br />
Daμras <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-instruado en<br />
Kaμna humanisma fakultato <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Vilna<br />
universitato. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> kurson <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la unua<br />
grado en „i tiu lernoja<strong>ro</strong> frekventas 22<br />
stu<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ntoj. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> kurson <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la dua grado<br />
frekventas 7 stu<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ntoj. ‚iu grado (du<br />
semest<strong>ro</strong>j) enhavas po 64 aka<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>miajn<br />
ho<strong>ro</strong>jn (po 32 ho<strong>ro</strong>jn dum unu semest<strong>ro</strong>).<br />
Do, okazas unu prelego dum semajno.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> estas libere elektebla<br />
studobjekto, kiun povas elekti stu<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ntoj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ajna specialeco. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> kurso valoras<br />
du studunuojn. Fine <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la semest<strong>ro</strong><br />
okazas ekzameno. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> kurson gvidas<br />
sekretariino <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Litova <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-Asocio<br />
Aida ®iikait¡.<br />
Ankaμ „i-jare en universitato <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
Šiauliai oficiale funkcias kurso <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>, kiun rajtas elekti kaj studi<br />
kiel elekteblan studobjekton stu<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ntoj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ajna fakultato <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ajna studja<strong>ro</strong>. ¤in<br />
gvidas konata urba aktivulo Zenonas<br />
Sabalys. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> kurso komenci•is <strong>12</strong> sep<br />
<st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>, la lecionoj okazas „iumar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> kaj<br />
tiel daμ<strong>ro</strong>s dum la tuta semest<strong>ro</strong>. Dume<br />
•in vizitas 10 stu<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ntoj, sed estonte<br />
kvanto da kursanoj povos plii•i. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng><br />
fino <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la kurso estos enkalkulata en<br />
“kreditoj” <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> stu<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ntoj. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> kurso estis<br />
anoncita per diversaj universitataj<br />
informiloj.<br />
Povilas Jego<strong>ro</strong>vas<br />
7
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>k-tria por la Granda Rio<br />
‚e Cent<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>ssalista <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Estudos en<br />
la urbo Niterói la antaμlastan oktobran<br />
diman„on okazis la 13a <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-<br />
Renkonti•o <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Granda Rio.<br />
Ok<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>k personoj „eestis en la evento,<br />
kiu komenci•is per komuna kantado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
la brazila nacia himno. Sekvis prelego<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Walter Fontes pri la centjari•o <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> en Niterói, kun samtempa<br />
interpretado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Jair Salles. Post mallonga<br />
paμzo okazis arta p<strong>ro</strong>gramo —<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>klamadoj kaj muzikprezentadoj sub<br />
la kunordigo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Nei<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Bar<strong>ro</strong>s Rêgo.<br />
Posttagmeze parto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la „eestanta<strong>ro</strong><br />
sekvis prelegon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Paulo Sergio Viana<br />
“Psiko-memhelpa literatu<strong>ro</strong>: utila,<br />
senutila aμ malutila?”, dum aliaj „eestis<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-kurson <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Jair Salles. Sekvis<br />
prezento <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la okazonta 42-a Brazila<br />
Kongreso <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> kaj aμkcio, lerte<br />
gvidita <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Alfredo Aragon.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> renkonti•o fini•is per komuna<br />
kantado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> I<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> Espe<strong>ro</strong>.<br />
Aloísio Sartorato<br />
Spiritista renkonti o<br />
“Tre agrabla surprizo”, — jen la „efa<br />
opinio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> „irkaμ <strong>12</strong>0 partoprenantoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
la 5a Spirita Esperantista Renkonti•o,<br />
okazinta 10 sep en Rio-<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>-‡anej<strong>ro</strong>.<br />
P<strong>ro</strong>feso<strong>ro</strong> Josefo Pasini, la aμto<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
la portugallingva lib<strong>ro</strong> Dulingvismo-<br />
Utopio aµ Anti-Babelo, estis invitita<br />
por pa<strong>ro</strong>li pri “<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> Misio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng><br />
en la Tria Jarmilo”.<br />
Aleksand<strong>ro</strong> Sanko<strong>ro</strong> komencis la<br />
artan p<strong>ro</strong>gramon per belaj kantoj pri<br />
paco kaj interkompreni•o — unuafoje<br />
li kantis Esperante kune kun la entuziasma<br />
„eestanta<strong>ro</strong>.<br />
Sekvis <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> Freneza Sciencisto — teatra±o<br />
pri sciencisto, kiu konstruis humanecan<br />
<strong>ro</strong>boton kaj p<strong>ro</strong>vis konvinki la<br />
edzinon ke la metala monst<strong>ro</strong> estos utila<br />
hejme.<br />
Flutisto Felipo Kast<strong>ro</strong> unue ludis<br />
sole kaj poste li akompanis la lernejanan<br />
koruson, kiu prezentis la kanton<br />
Dependas <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ni. Antaμ la kantado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> Espe<strong>ro</strong>, la grupo oma•is per poemo<br />
al Altivo Pamphi<strong>ro</strong>, eksprezidanto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
Spiritisma Domo Leon Denis, kiu<br />
elkarni•is en februa<strong>ro</strong>.<br />
‚iuj kantoj kaj la poemo estis montritaj<br />
sur ekrano dulingve, „ar en la<br />
publiko estis neesperantistoj kaj<br />
komencantoj. E„ la teatra±o estis prezentita<br />
dufoje, unue Esperante kaj<br />
poste portugale.<br />
Djalma Da Cuhna Pessata<br />
Aleksand<strong>ro</strong> Sanko<strong>ro</strong> kantas en SER-5 <br />
8<br />
Babelo estu <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>truita!<br />
Kolekto Que Babel soit Détruite!<br />
(Babelo estu Detruita!) <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> James<br />
Rezen<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Piton, „ef<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>legito <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> UEA por<br />
Brazilo, ricevis la “grandorumitan<br />
ar•entan medalon” en la brazila-portugala<br />
filatela ekspozicio Lubrapex (Rio<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>-‡anej<strong>ro</strong>,<br />
30 okt – 5 nov <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>).<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> premiita kolekto, prilaborita dum<br />
pli ol 15 ja<strong>ro</strong>j, priskribas per filatelaj<br />
kaj po›thistoriaj dokumentoj la mondan<br />
lingvan p<strong>ro</strong>blemon, solvojn p<strong>ro</strong>ponitajn,<br />
kaj la struktu<strong>ro</strong>n, kultu<strong>ro</strong>n,<br />
historion kaj movadon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la lingvo<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>. Plurcent filatela±oj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nse<br />
prezenti•as sur la laμregulaj 80 folioj.<br />
Inter la filatela±oj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Babelo estas<br />
pluraj raraj dokumentoj, ekzemple,<br />
po›tkarto eldonita dum la Unua mondmilito<br />
kun reklamo pri la valo<strong>ro</strong> kaj utilo<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> por germanaj soldatoj.<br />
Aμ ekzemple<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> perado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> informo<br />
pri civiluloj en alia lando, organizita <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
UEA kunlabore kun Ru•a Kruco dum<br />
tiu mondmilito. Same interesa estas<br />
unu el la malmultaj konataj ekzemple<strong>ro</strong>j<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la po›ta stampo, kiu <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vus funkcii<br />
dum la 10a Universala Kongreso<br />
en Parizo, kie po›ta gi„eto funkciis nur<br />
kelkajn ho<strong>ro</strong>jn antaμ la malfermo kaj<br />
estis nuligita same kiel la kongreso p<strong>ro</strong><br />
la eksplodo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la milito. Elokventas<br />
lete<strong>ro</strong>, rifuzita <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la po›ta trafiko en<br />
Germanio per oficiala stampo, kiu tekstas,<br />
ke <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> estis kialo por malpermesi<br />
koresponda±on en 1940.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> “grandorumita ar•ento” ebligas<br />
al la kolekto ali•i al mondaj ekspozicioj<br />
dum kvin ja<strong>ro</strong>j, kaj tuj post la fermo<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Lubrapex la kolekto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Piton<br />
estis sendita al Bruselo, kie •i partoprenos<br />
en la monda filatela ekspozicio.<br />
Aloísio Sartorato<br />
Skota Stud<strong>ro</strong>ndo<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> bela mezepoka placo kiu „irkaμas<br />
la katedralon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Dunblane, f<strong>ro</strong>ntantan<br />
al Scottish Churches House<br />
(Domo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la skotaj Eklezioj), pitoreskas<br />
sufi„e por allogi homojn al la „iujara<br />
evento. En vico da antikvaj domoj<br />
estas trinkejo The Tappit Hen (<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> Kresta<br />
Kru„o), kie kune sensoifi•is prelegintoj<br />
kaj aμskultintoj post longa tago <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
pa<strong>ro</strong>lado en la Skota Stud<strong>ro</strong>ndo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> 30<br />
sep •is 1 okt <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>. Tio ankaμ allogas!<br />
Sed ja allogaj estis la p<strong>ro</strong>grame<strong>ro</strong>j kaj<br />
distraj kaj informaj.<br />
Tom Neil prelegis pri la skota poeto<br />
William Soutar. Soutar suferis dum la<br />
plej granda parto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> sia vivo p<strong>ro</strong> spondilito<br />
kiu malebligis al li labo<strong>ro</strong>n. Li<br />
tamen neniam plendis pri la dolo<strong>ro</strong><br />
kiun la malsano kaμzis al li „ar •i liberigis<br />
lin por dumviva verkado. Tom<br />
laμtlegis poemon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Soutar kiun William<br />
Auld brile tradukis en <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>n.<br />
Jack Casey pa<strong>ro</strong>lis pri biografio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
Alan Wicker, raportisto pri ekzotikaj<br />
lokoj en la mondo. Wicker prezentadis<br />
dum multaj ja<strong>ro</strong>j la tre popularan Wicker’s<br />
World (<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> Mondo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Wicker). En<br />
la biografio Wicker priskribis siajn<br />
spertojn kiel militfilmisto dum la dua<br />
mondmilito.<br />
Andreo Weir pa<strong>ro</strong>lis pri sia unua UK<br />
en Florenco. Estis •uin<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> revivi per la<br />
vortoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> juna Esperantisto niajn p<strong>ro</strong>prajn<br />
spertojn unue eniri la esperantan<br />
mondon. Andreo diris ke, jes, li scias<br />
ke <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> funkcias inter britaj Esperantistoj<br />
sed „u •i ja povas „e alilandaj?<br />
‚u li estos komprenata? ‚u la aliaj t<strong>ro</strong><br />
rapi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> pa<strong>ro</strong>los? Kaj lia malkov<strong>ro</strong>? Surprize<br />
„u ne, •i ja funkcias!!<br />
Ed Robertson distris nin per belegaj<br />
bildoj kaj rakontoj pri sia vizito al<br />
Hindio.<br />
Duncan Thomson regalis nin per<br />
kvizo. Ni dividi•is en kvar teamojn, „iu<br />
„irkaμ p<strong>ro</strong>pra tablo kun glasoj da vino.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> kvizo estis pri <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>, •ia kultu<strong>ro</strong><br />
kaj historio. Nu, „u la vino helpis<br />
pensadon aμ helpis konfuzon, neniu<br />
scias. ¤i eble estis pretigo por tiuj kiuj<br />
iris al la trinkejo, aμ helpilo por tiuj kiuj<br />
restis endome kaj dormis an•ele.<br />
Diman„e ni ekskursis al la Palaco <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
Scone, la domego <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Grafo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Mansfield.<br />
Oni konservis en •i, interalie, la<br />
dorm„amb<strong>ro</strong>n <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> re•ino Victoria, kiun<br />
›i uzis dum vizitoj, kaj la plej longan<br />
„amb<strong>ro</strong>n en Skotlando kie ›i ludis kurlingon<br />
sur polurita planko! En la •ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>no<br />
estas la antikva loko por la k<strong>ro</strong>nado<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la skotaj re•oj.<br />
Hju Rid
AKEL: la tria renkonti o<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> tria renkonti•o inter la partne<strong>ro</strong>j<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la p<strong>ro</strong>jekto “Alternativa komunikado<br />
inter Eμ<strong>ro</strong>paj Lernejoj por konstruado<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> mondkoncepto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la junaj<br />
homoj en estonta Unui•inta Eμ<strong>ro</strong>po”,<br />
financata <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la internacia agentejo<br />
Sokrates, okazis 15–22 okt <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng> en<br />
Gloucester, Britio.<br />
En „i tiu bela urbo kuni•is geinstruistoj<br />
kaj gelernantoj el kvar lernejoj:<br />
lernejo “Canko Cerkovski” (Polski<br />
Trambesh, Bulgario), Scuola media<br />
statale “Cavour” (Mo<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>na, Italio),<br />
“IES Reyes Catolicos” (Ejea <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> los Caballe<strong>ro</strong>s,<br />
Hispanio) kaj kompreneble la<br />
„armaj dommast<strong>ro</strong>j <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> “Sir Thomas<br />
Rich’s School” (Gloucester, Britio).<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> temo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la renkonti•o estis “Bonaj<br />
praktikoj kaj ten<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ncoj en la uzado<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la novaj informteknologioj en la instruado.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> neceso <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la instruado kaj<br />
lernado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> kaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> aliaj fremdaj<br />
lingvoj”.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> partneraj lernejoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>monstris<br />
multmedian prezentadon laμ la temo.<br />
Dank’ al tiuj prezentadoj ni konati•is<br />
kun la manie<strong>ro</strong> laμ kiu la gelernantoj<br />
kaj la geinstruistoj laboras en siaj lernejoj.<br />
Ni vidis la multmediajn labo<strong>ro</strong>jn,<br />
kiujn la gelernantoj preparas por variigi<br />
siajn lernejajn okupojn.<br />
Inter ni mem ni ne havis komunikp<strong>ro</strong>blemjon,<br />
„ar „iuj pa<strong>ro</strong>lis en unu<br />
sama lingvo — la lingvo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la amikeco<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>. Ni <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nove spertis kiom agrabla<br />
kaj utila estas komunikado en unu<br />
lingvo neμtrala, kiu ne metas ba<strong>ro</strong>jn kaj<br />
donas eblecon por senp<strong>ro</strong>blema di<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
„iuj pensoj, sentoj kaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>zi<strong>ro</strong>j.<br />
En Gloucester ni trarigardis la belegan<br />
katedralon en kiu estis farita parto<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la filmo pri Harry Potter, ni konati•is<br />
kun la urbestrino kaj kun la ›erifo,<br />
kiuj akceptis nin en sia laborloko, vestitaj<br />
per siaj belegaj oficialaj kostumoj.<br />
Ni vizitis ankaμ Oksfordon kaj Londonon.<br />
Dum la ekskursoj ni pli bone ekkonis<br />
unu la aliajn, p<strong>ro</strong>fundigis la jam<br />
ekzistantajn amikecajn rilatojn kaj komencis<br />
novajn.<br />
Dum la tuta laborrenkonti•o ni pridiskutis<br />
tion, kion ni faris •is nun kaj<br />
planis la agadojn por la estonteco. ¤is<br />
la sekvonta renkonti•o (aprilo 2007 en<br />
Polski Trambesh) en „iu lernejo oni<br />
anoncos konkurson por eseo “Mia<br />
eμ<strong>ro</strong>pa civitaneco”, „ie estos organizitaj<br />
fotoekspozicioj “Mi lo•as en<br />
Eμ<strong>ro</strong>po”, kaj estos kolektata materialo<br />
pri “Kutimoj kaj tradicioj, aμ kiamaniere<br />
festas mia popolo”.<br />
Mariana Gencheva<br />
Unuafoje el la k<strong>ro</strong>ata bengalen<br />
K<strong>ro</strong>ata <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-Ligo (KEL) kun<br />
Barata Ambasa<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>jo en Zagrebo lan„is<br />
14 nov <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng> en Cent<strong>ro</strong> pri infanaj<br />
lib<strong>ro</strong>j la bengalan tradukon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> k<strong>ro</strong>ata<br />
infanlib<strong>ro</strong> Mirindaj aventu<strong>ro</strong>j <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> metilernanto<br />
Hlapi¢ en la traduko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> P<strong>ro</strong>bal<br />
Dashgupta. Dashgupta tradukis •in<br />
el la <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-traduko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Maja<br />
Ti›ljar. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> lib<strong>ro</strong> jam aperis, tradukite el<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>, en la japana traduko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
Sekoguchi Ken (2004 kaj 2005) kaj la<br />
persa <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Achtar Etemadi (2005). Konsilanto<br />
en la ambasa<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>jo V. Mahalingam<br />
akcentis gravecon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng><br />
por la monda komunikado kaj nomis la<br />
kulturan kunlabo<strong>ro</strong>n pri tiu lib<strong>ro</strong><br />
mo<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>la, aldonante ke la ambasa<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>jo<br />
estas je la dispono por ke la lib<strong>ro</strong> aperu<br />
ankaμ en aliaj lingvoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Hinda Unio.<br />
P<strong>ro</strong>feso<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Hindia fako <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Filozofia<br />
Fakultato Ivan Andrijevi¢ prezentis<br />
la bengalan lingvon kaj emfazis, ke al<br />
esperantistoj la k<strong>ro</strong>ata kultu<strong>ro</strong> dankas<br />
la unuan tradukon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la k<strong>ro</strong>ata al la<br />
bengala lingvo. Infanoj legis „apit<strong>ro</strong>jn<br />
el la lib<strong>ro</strong> en la k<strong>ro</strong>ata kaj Esperanta<br />
traduko kaj Sulekha Pollak legis „apit<strong>ro</strong>n<br />
en la bengala. Post la prezento<br />
estis servita man•a±o el la kultu<strong>ro</strong> al<br />
kiu estis tradukita la lib<strong>ro</strong>. Ministerio<br />
pri Eksterlandaj Afe<strong>ro</strong>j sendis gratullete<strong>ro</strong>n<br />
al K<strong>ro</strong>ata <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-Ligo. Du televidaj<br />
elsendoj, du radiaj p<strong>ro</strong>gramoj<br />
(kultura kaj infana) kaj pluraj artikoloj<br />
rezultis el la p<strong>ro</strong>gramo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la lib<strong>ro</strong>prezentado.<br />
Nova±agentejo HINA elsendis informon<br />
pri la traduko kaj •i estis vaste<br />
diskonigita tra la lando kaj la informo<br />
aperis e„ sur la titolpa•o <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> senpage distribuata<br />
gazeto Met<strong>ro</strong>.<br />
Spomenka Štimec<br />
En la „e†a paradizo<br />
Vere kiel en paradizo pasis 16–22<br />
okt <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng> en la ‚e†a paradizo Skokovy<br />
en la pensiono Espe<strong>ro</strong> tradicia lingva<br />
seminario.<br />
Ni multe travivis kaj multe laboris.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> etoso amika kaj agrabla regis dum<br />
la tuta tempo ek<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la interkona vespe<strong>ro</strong>,<br />
kiam ni konati•is kun novaj homoj.<br />
Instruado okazis en tri grupoj, kaj<br />
instruintoj estis severaj, sed la suno<br />
post tagman•o malavare brilis. Oni povis<br />
fabriki al si kristnaskajn ornama±ojn<br />
antaμ vesperman•o. Partoprenintoj<br />
rakontis pri la konferenco <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
‚EA kaj pri UK en Florenco. Ni povis<br />
konati•i kun DVD <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> Elekt<strong>ro</strong>nike,<br />
farita <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> E@i, kaj kun minikurso<br />
por neesperantistoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Mira Vanìk kaj<br />
Dáša Chvátalová. Ni diskutis, laμdis<br />
kaj kritikis. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> minikurso (50 minutoj)<br />
estos prezentita en Prago kadre <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
16a lingvofoi<strong>ro</strong> Expolingua kaj poste<br />
ankaμ en Berlino. P<strong>ro</strong> konstanta<br />
›an•i•ado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> partoprenantoj ni aran•is<br />
du amuzajn vesperetojn kun malsamaj<br />
dignaj p<strong>ro</strong>grame<strong>ro</strong>j.<br />
Nia duontaga ekskurso daμris nekutime<br />
longe, „ar post vizito <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la kastelo<br />
Sych<strong>ro</strong>v ni pasigis interese tempon<br />
kun falkisto kaj lia rabbirda<strong>ro</strong>, kaj post<br />
la vesperman•o kaj mallumi•o en lerneja<br />
stelobservejo ni povis partopreni<br />
prelegon kaj observadon, „ar la „ielo<br />
estis sennuba kaj ankaμ „irkaμrigardo<br />
al la urbo estis bela.<br />
Jind¸iška Drahotová<br />
Ne forgesu<br />
reaboni!<br />
9<br />
AKE<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>noj lernas en Britio
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>lando centjara<br />
Amikejo, iama esperanto-lando sur<br />
la teritorio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Neμtral-Moresnet, fondi•is<br />
sekve <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> grava renkonti•o inter la<br />
d-<strong>ro</strong> Molly, kuracisto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la tiea zinkentrepreno<br />
Vieille Montagne kaj dua<br />
urbest<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Moresnet, kaj la franca<br />
esperantisto p<strong>ro</strong>feso<strong>ro</strong> Roy.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> esperantista asocio Senlime, kiu<br />
regule kunvenas en Kelmis (iama<br />
Amikejo, nun en Belgio) okazigis 15<br />
okt <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng> en la kulturcent<strong>ro</strong> Select<br />
festadon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la centjari•o <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> „i tiu unika<br />
teritorio, kiun partoprenis esperantistoj<br />
kaj ±urnalistoj, kiuj poste aperigis<br />
artikolojn en almenaμ tri gazetoj.<br />
Post bonveniga kafo kaj salut-vortoj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Mathieu Schrymecker, loka organizanto,<br />
kaj Marcel Delforge, reprezentanto<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Asocio Por <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>, Klaus<br />
Hogen ludis la esperantistan himnon.<br />
Sekvis teatra spektaklo pri la historia<br />
renkonti•o, okazinta antaμ cent ja<strong>ro</strong>j.<br />
Mathieu Schrymecker malfermis<br />
ri„an ekspozicion kun interesaj tekstoj<br />
kaj fotoj pri Amikejo.<br />
Post oficiala senvualigo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> portretoj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Molly kaj Roy, donacotaj al la loka<br />
muzeo, kaj po<strong>ro</strong>kaza „ampano, okazis<br />
bankedo afable kaj talente servita <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
nova teamo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la kulturcent<strong>ro</strong> Select,<br />
kie regule okazas la nunaj kunvenoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
Senlime, kaj kiu ankaμ iam estis kulturcent<strong>ro</strong><br />
kaj teatrejo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Amikejo.<br />
Sekvis p<strong>ro</strong>menado tra la iama Moresnet<br />
al la p<strong>ro</strong>testanta tombejo kie ripozas<br />
d-<strong>ro</strong> Molly, kaj al la domo Jansmühle,<br />
kie okazis la grava renkonti•o.<br />
J-M. Jacques<br />
10<br />
Eklaboru!<br />
15 nov, je la kvinjara datreveno <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
Vikipedio en <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>, nova retp<strong>ro</strong>jekto<br />
lan„i•is, kiu eble estos same grava<br />
por la <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-movado: la retejo<br />
Eklaboru, kie „iu povos t<strong>ro</strong>vi labo<strong>ro</strong>n<br />
aμ laboranton per <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>, por praktike<br />
uzi nian lingvon.<br />
Nuntempe ekzistas multaj eblecoj<br />
labori per <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>, „ar oni ne plu<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vas esti surloke. Ekzemple, germano<br />
povus dungi p<strong>ro</strong>gramiston kiu lo•as en<br />
Ruslando kaj li laborus rete. Tio estas<br />
avanta•o „ar lia salaj<strong>ro</strong> estus malpli<br />
alta ol tiu <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> germana p<strong>ro</strong>gramisto<br />
ekzemple, sed ankaμ estus avanta•o<br />
por li, „ar la salaj<strong>ro</strong> ja estus pli alta ol<br />
normala ruslanda salaj<strong>ro</strong>. Eklaboru<br />
tamen ankaμ faciligas dungi homon por<br />
labori loke, ekzemple, kiel vartisto kiu<br />
instruos <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>n al infanoj. Tiel<br />
gejunuloj povas plibonigi ilian lingvokonon<br />
kaj sperti alian landon.<br />
Tio estas gravega pa›o por <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng><br />
„ar labo<strong>ro</strong> ja estas gran<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ga parto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
la homa vivo kaj •is nun •i estis eble la<br />
unika parto kiun oni ne povis fari en<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>. Se oni volis dungi esperantiston<br />
antaμe, oni <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vis havi bonegajn<br />
kontaktojn ene <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la movado por t<strong>ro</strong>vi<br />
e„ nur unu taμgan kandidaton. Tio ne<br />
nur estas temp-mal›para sed ankaμ<br />
nep<strong>ro</strong>fesia kaj malallogas neesperantistojn.<br />
Nun per Eklaboru „iu povas<br />
interkonati•i kaj t<strong>ro</strong>vi labo<strong>ro</strong>n aμ laboranton<br />
— do vizitu www.eklaboru.<br />
com, kontribuu kaj ankaμ informu<br />
viajn amikojn!<br />
Chuck Smith<br />
GRUPE estas Glivicea Ren<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vuo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Uzantoj kaj Praktikantoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>. Tiaj uzantoj<br />
ja estas Alicja Lewan<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>rska-Que<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nau, Xiao Xiao kaj Stano Mar£ek, kiuj „i-jare t<strong>ro</strong>vis<br />
komunajn praktikajn temojn en Glivice (Fotis Andrzej Sochacki)<br />
Bonan apetiton!<br />
Infanoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la elementa lernejo Retkovec<br />
en K<strong>ro</strong>atio, kiuj „eestis „i-jare la<br />
Infanan Kongreseton en Prato, organizis<br />
en sia lernejo kuiradon por montri,<br />
kion ili spertis dum IIK.<br />
Instruistino Judita Rey Hu<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>£ek<br />
informis pri tio al la k<strong>ro</strong>ata TV, kaj tiu<br />
planis ses p<strong>ro</strong>gramojn dum kiuj la infanoj<br />
kuiras internacie per <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>.<br />
Estis filmitaj p<strong>ro</strong>gramoj pri la itala,<br />
israela, bengala, bolivia kaj „ina<br />
man•oj kaj aldone kun la naski•taga<br />
kuko.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> „effkuirista knabo portis kuiristan<br />
„apon kun subskribo “<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-<br />
Kuirejo”. Sur la tabulo t<strong>ro</strong>vi•is koncerna<br />
recepto en la k<strong>ro</strong>ata kaj <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> unua e<strong>ro</strong> estis montrita 13 nov<br />
kadre <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la k<strong>ro</strong>ata TV-p<strong>ro</strong>gramo<br />
“Hrvatska, dob<strong>ro</strong> jut<strong>ro</strong>” (Bonan matenon,<br />
K<strong>ro</strong>atio).<br />
Spomenka Štimec<br />
TILE-2 „e la Nigra Ma<strong>ro</strong><br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> duaj Tagoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Internacia Lingvo<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> (TILE-2) okazis 27–29 okt<br />
en la nigramara ruslanda urbo So„i.<br />
Je la malfermo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> TILE infanoj, sukcese<br />
partoprenintaj „i-jare konkurson<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> infanaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>segna±oj en Francio, ricevis<br />
diplomojn kaj lernolib<strong>ro</strong>jn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>.<br />
En la p<strong>ro</strong>gramo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Tagoj estis<br />
ankaμ kantkoncerto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Sergej Sergejeff,<br />
primovada diskuto, renkonti•o<br />
kun esperantologo Aleksandr Melnikov,<br />
ekskurso al la Arbo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Amikeco…<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> tag±urnalo ‚ernomorskaja<br />
Zdravnica aperigis artikolon kaj foton<br />
pri la renkonti•o.<br />
Vladimir Bespalov<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ka GRUPE<br />
70 geesperantistoj el Pollando,<br />
Hispanio, ‚inio, Senegalo, Nierio, Bulgario,<br />
‚e†io, Slovakio kaj Germanio<br />
kunvenis 11–<strong>12</strong> nov <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng> okaze <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
10a GRUPE en Gliwice. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> solenan<br />
malfermon partoprenis vicurbest<strong>ro</strong><br />
Andrzej KarasiŒski kaj direkto<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
aran•ejo Andrzej Gilner. Oni transdonis<br />
salutvortojn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> „iujn landoj el kiuj<br />
venis reprezentantoj.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> p<strong>ro</strong>gramo enhavis diverstemajn<br />
prelegojn, prezentadon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Karaoke-kantoludoj<br />
en <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>, renkonti•on<br />
kun la „efredakto<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la revuo<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> Stano Mar£ek kaj Kristnaskajn<br />
kantojn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Anna Osmakowicz.<br />
Komuna vesperman•ado kaj festado<br />
en tranoktejo finis la agrablajn tagojn.<br />
Andrzej Sochacki
Leciono en Irkutsk (Fotis Marina Martini†ina)<br />
Oni <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nove lernas <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>n en la plej granda urbo „e Bajkalo<br />
28 okt en Irkutsk (urbo apud Bajkalo,<br />
en Siberio) surbaze <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> lingvocent<strong>ro</strong><br />
ABC okazis prelego pri <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>, kaj<br />
post unu semajno, startis trimonata<br />
baza kurso <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Konstantin Hlyzov<br />
(Kostik Vento).<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> kurso estas pagata, „ar ABC<br />
estas privata komerca lingvolernejo,<br />
kiun gvidas Sergej Rasputin — filo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
fama verkisto Valentin Rasputin. Nun<br />
la kurson frekventas kvar personoj, kaj<br />
estas <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>zirantoj lerni la lingvon aμto-<br />
didakte. Anonceton pri la kurso aperigis<br />
loka distra magazino Afi›a, kiu<br />
komence <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>cemb<strong>ro</strong> publikigos<br />
grandan artikolon pri <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> kaj<br />
intervjuon kun la kursgvidanto.<br />
Antaμe <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-kursojn en<br />
Irkutsk gvidis Eμgeno Delcov en sia<br />
hejmo. Eμgeno, kiu <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nove lo•as en<br />
sia naski•urbo Ulan-U<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>, p<strong>ro</strong>mesis<br />
baldaμ rakonti pri siaj sukcesoj en<br />
disvastigado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> en Irkutsk.<br />
Konstantin ¥lyzov<br />
‚iuj gepat<strong>ro</strong>j petis, ke oni vipu nelernemajn infanojn en IZo<br />
14 okt <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng> la klas„amb<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Instituto<br />
Zamenhof (Togolando) ne povis<br />
enteni „iujn gepat<strong>ro</strong>jn por pripa<strong>ro</strong>li la<br />
labo<strong>ro</strong>jn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> IZo. Kvankam multaj<br />
restis sur balkono, ili intervenis en la<br />
traktado. Kvankam ne aperis konkreta<br />
respondo pri starigo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> triagrada nivelo<br />
en IZo, la gepat<strong>ro</strong>j estis kontentaj pri la<br />
funkciado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la lernejo.<br />
Aplaμdoj abundis „e la anonco <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
pasint-jara rezulto. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> interveno <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
gepat<strong>ro</strong>j koncernis mankon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> loko,<br />
p<strong>ro</strong> kiu IZo ne povas akceptu pliajn<br />
gefilojn iliajn.<br />
Oni pa<strong>ro</strong>lis ankaμ pri premiado kaj<br />
sankcioj. Ek<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la kolonia periodo en<br />
togolandaj lernejoj instali•is batado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
gelernantoj, kiuj ne diligentas. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> batado<br />
i•is tiom „iutaga, ke sen •i nun oni<br />
havas la impreson, ke „io ajn estas permesata<br />
al „iuj en IZo. ‚iuj gepat<strong>ro</strong>j<br />
petis, ke oni vipu nelernemajn infanojn,<br />
„ar ili kutimi•is al tio en aliaj lernejoj<br />
kaj e„ ne volas lerni lecionojn sen<br />
puno. Necesis konkludi tiun „i traktadon,<br />
kaj tiam <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>cidi•is, ke oni iom post<br />
iom forlasas la bastonon p<strong>ro</strong>fite al premiado<br />
kaj aliaj punoj, kiuj helpos al la<br />
punatoj lerni nesuferante.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> gepat<strong>ro</strong>j scias, ke la lernokotizo<br />
en IZo estas pli malalta ol en la aliaj<br />
lernejoj. Tamen ili petas, ke oni helpu<br />
ilin pagi. Necesas, ke gepat<strong>ro</strong>j, kiuj ne<br />
havas la eblecon pagi lernokotizon,<br />
rilatu kun la direkcio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Instituto.<br />
Estis pripa<strong>ro</strong>lita la organizado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
labo<strong>ro</strong>, ke la rezultoj en tiu „i ja<strong>ro</strong> estu<br />
pli bonaj ol en la pasinta. Ek<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> novemb<strong>ro</strong><br />
okazos frumatenaj kaj vesperaj<br />
kursoj por la gelernantoj, kiuj havos<br />
›tatan ekzamenon fine <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la ja<strong>ro</strong>. Apartaj<br />
instruistoj estas dungataj por tio.<br />
Ekslernantoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> IZo tagmeze vizitos la<br />
lernejon por labori kun gelernantoj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>zirantaj tion.<br />
Devus okazi elekto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> nova estra<strong>ro</strong><br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la asocio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la gepat<strong>ro</strong>j. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> kunvenantoj<br />
p<strong>ro</strong>krastis tion, „ar, laμ ili, la<br />
labo<strong>ro</strong>j en la pasinta ja<strong>ro</strong> estis tiom<br />
bonaj, ke la nuna estra<strong>ro</strong> plulaboru.<br />
Ne estas prisilentita la manko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
klas„amb<strong>ro</strong>j por la elementa nivelo.<br />
Klarigoj pri metado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> du klasoj en<br />
unu solan „amb<strong>ro</strong>n kun unu instruisto<br />
estas donitaj. Tio estas nur p<strong>ro</strong>vizora<br />
klopodo •is solvo por konstruigi pliajn<br />
klas„amb<strong>ro</strong>jn estu t<strong>ro</strong>vita.<br />
Gbeglo Koffi<br />
Unufraze<br />
Dek mil kalendaretojn kun koncizaj<br />
informoj pri Eo disdonis aktivuloj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
JEFO (junuloj) en la Homara Festo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
franca komunista gazeto L’Humatité<br />
(15-17 sep); E-budon kunlabore okazigis<br />
aktivuloj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> FET (komunistoj), SAT-<br />
Amika<strong>ro</strong> k JEFO. (<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> Sago)<br />
27 okt en populara franca radiostacio<br />
Eu<strong>ro</strong>pe 1 ±urnalistino Marina Carrère<br />
d’Encausse rakontis pri Zamenhof k pri<br />
Eo en la p<strong>ro</strong>gramo Santé & Bien-être<br />
(Henri Masson)<br />
E-societo Marko Neši¢ (Novi Sad)<br />
ali•is al Kunordiga Komitato pri lingvoj,<br />
literatu<strong>ro</strong> k kultu<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Vojvodino, kadre<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Vojvodina Kultur-Instituto. (<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>nda<br />
Agado)<br />
<strong>12</strong>-persona grupo da aktivuloj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Teorio<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Feli„o (PORTOS) 4 nov <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng> partoprenis<br />
en Moskvo la opozician Rusan<br />
Mar›on <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng> sub trikolora standardo<br />
kun verda stelo k skriba±oj en Eo. (REUagado)<br />
Okaze <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Ago-Tago stu<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ntoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
Internacia Studumo pri Turismo k Kultu<strong>ro</strong><br />
en Bydgoszcz (Pollando) repentris k<br />
riparis la memortabulon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>di„itan al Zamenhof<br />
en la placo samnoma. (Augusto<br />
Casque<strong>ro</strong>)<br />
E-lingvaj iridoj Juna some<strong>ro</strong>, Amoenido,<br />
Arilido k heme<strong>ro</strong>kaloj Simple alta,<br />
Simple brilanta, Simple <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>likata, Simple<br />
origita, Simple melona, Simple p<strong>ro</strong>mesa,<br />
Simple sunflava, Simple unua kreskis ankaμ<br />
„i-somere en la •ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>noj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la slovena<br />
fakulo pri iridoj Ignac Golob. (Tempo)<br />
20 okt en Erevano estis fondita Armena<br />
Kultur-Kleriga Cent<strong>ro</strong> Espe<strong>ro</strong>, kiu<br />
okupi•os pri disvastigo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> E-kultu<strong>ro</strong>, organizado<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> E-aran•oj, evoluigo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> interkulturaj<br />
kontaktoj, lingvoinstruado,<br />
tradukado k.a. (Karine Arakeljan)<br />
Aperis „e KAVA-PECH la unua eldono<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Biblio, noveditorita fare <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Ekumena<br />
Komisiono <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> IKUE k KELI sub la<br />
gvido <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> B. Eichkorn k A. K<strong>ro</strong>nenberger;<br />
•i enhavas la Malnovan Testamenton en<br />
la traduko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Zamenhof kun la Duakanonaj<br />
Lib<strong>ro</strong>j en la traduko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Berveling k la<br />
Novan Testamenton en la traduko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
Brita Komitato. (Pet<strong>ro</strong> Chrdle)<br />
Internacia Klubo <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>tur okazigis<br />
du alikontinentajn voja•ojn: Kalifornio-Usono-Kanado-Alasko<br />
en septemb<strong>ro</strong><br />
k Usono-Havajo-Japanio-Koreio-<br />
‚inio-Tibeto en oktob<strong>ro</strong>. (<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>tur)<br />
27 okt estis dissendita la 500a nume<strong>ro</strong><br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Nova Sento in Rete — itala retinformilo,<br />
lan„ita en 1997 k ricevata <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> pli ol 2<br />
mil 600 e-istoj k simpatiantoj. (Informitale)<br />
11
<strong>12</strong><br />
• Tribuno<br />
Kvankam slovako Ján Figel’ estas amiko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> George Bush, li ne<br />
subtenas nuranglan politikon en EU.<br />
Multlingvismo: Eµ<strong>ro</strong>pa Parlamento<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>batas minoritatajn lingvojn<br />
(Vi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> el Bruselo) Per 537 vo„donoj por, 50 kontraµ kaj<br />
59 sin<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>tenoj, la Eµ<strong>ro</strong>pa Parlamento adoptis Novan Kad<strong>ro</strong>strategion<br />
por Multlingvismo laµ raporto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> kataluna <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>putito<br />
Bernat Joan i Marí. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> raporto A6-0372/<st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng> esploris la<br />
novan strategion <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Komisiono rilate al plurlingvismo kaj<br />
diverseco, valo<strong>ro</strong>j, kiuj teorie <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vas gvidi la tutan agadon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
la Eµ<strong>ro</strong>pa Unio.<br />
Joan i Marí pa<strong>ro</strong>lis pri tri grupoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> lingvoj. Unue, plene<br />
oficialaj lingvoj. Due, malplimult-ig-itaj lingvoj, kiuj ne<br />
estas plene oficialaj kaj kiujn oni ne rajtas uzi en „iuj situacioj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la normala vivo, speciale kun la ›tato, e„ se ili estas<br />
la „efaj lingvoj en siaj specifaj lingvo-komunumoj. Trie,<br />
minoritataj lingvoj, kiuj estas sub la premo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> alia(j) lingvo(j),<br />
e„ en siaj komunumoj.<br />
“‚iuj grupoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> lingvoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vas esti respektataj kaj subtenataj.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> subtenado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> lingva diverseco estas unu el la celoj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la eµ<strong>ro</strong>paj instancoj”, — diris Joan i Marí. Li pa<strong>ro</strong>lis<br />
angle, „efe p<strong>ro</strong> tio ke li ne rajtas uzi sian <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>naskan katalunan<br />
lingvon.<br />
“Multaj eµ<strong>ro</strong>paj civitanoj havas nur unu lingvon, kutime<br />
sian gepatran lingvon, kaj unu el la „efaj celoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Eµ<strong>ro</strong>pa<br />
Unio estas havi civitanojn kiuj kapablas pa<strong>ro</strong>li plurajn lingvojn”.<br />
Gravas, laµ Joan i Marí, ›an i pensmanie<strong>ro</strong>jn rilate<br />
al lingvoj. “Plejparto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> eµ<strong>ro</strong>paj ›tatoj estas oficiale unulingvaj.<br />
Tio ne estas vera respegulo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la faktoj”, — aldonis<br />
Joan i Marí.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> kataluno, pa<strong>ro</strong>lante en la Parlamento 15 nov, alvokis<br />
al vere eµ<strong>ro</strong>pa lingva politiko. “Tia politiko p<strong>ro</strong>mociu multlingvismon,<br />
plibonigu la lingvajn konojn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la civitanoj en<br />
la Eµ<strong>ro</strong>pa Unio. P<strong>ro</strong> tio la eµ<strong>ro</strong>paj bu eto kaj p<strong>ro</strong>gramoj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vas subteni ne nur la „efajn lingvojn, sed „iujn lingvojn,<br />
kaj tiel plibonigi diversecon. ‚iu lingvo estas bona por la<br />
homa<strong>ro</strong>”, — daµrigis Joan i Marí.<br />
“Ni „iuj volas vidi multlingvan eµ<strong>ro</strong>pan socion, en kiu la<br />
multlingvismo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> unuopuloj daµre kresku, is „iuj civitanoj<br />
havu praktikajn konojn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> almenaµ du lingvoj aldone al sia<br />
gepatra lingvo. Tio estas la fama formulo, gepatra lingvo<br />
plus du, interkonsentita <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> EU-„efoj en Barcelono en 2002”,<br />
— diris la slovaka memb<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Eµ<strong>ro</strong>pa Komisiono Ján<br />
Fige¾.<br />
Fige¾ antaµnelonge starigis Altnivelan <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>borgrupon pri<br />
Multlingvismo por ankoraµ pli pripa<strong>ro</strong>li kaj diskuti. Li<br />
volas ankaµ certigi pli efikan lingvolernadon en infan ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>noj<br />
kaj antaµ-lernejoj.<br />
Tamen Fige¾ kredas je kelkaj principoj, kiuj fermus la<br />
pordon al financado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-p<strong>ro</strong>jektoj, almenaµ lingvaj<br />
p<strong>ro</strong>jektoj: “Lingvoj kiel e<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> kultu<strong>ro</strong>, ne nur kiel teknika<br />
ilo, sed kiel vere grava portilo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> hereda±o, kiel kultura<br />
fenomeno, meritas respekton kaj agnoskon”.<br />
Fige¾, kiu plutenos la pli gravajn dosie<strong>ro</strong>jn “edukado”,<br />
baldaµ forlasos la lingvan dosie<strong>ro</strong>n. Lia posteulo, Leonard<br />
Orban, ver›ajne uzos tiujn vortojn ek<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> 2007 por rifuzi<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-p<strong>ro</strong>jektojn kadre <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Nova Kad<strong>ro</strong>strategio por<br />
Multlingvismo.<br />
Seán Ó Neachtain, unu el tri parlamentaj pa<strong>ro</strong>lantoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
nova oficiala lingvo, la irlanda, kontentas pri la raporto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
Joan i Marí. “Mi ne pa<strong>ro</strong>los mian gepatran irlandan lingvon<br />
„i-vespere. Tamen komence <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la venonta ja<strong>ro</strong> mi rajtos fari<br />
tion danke al la apogo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la parlamentaj servoj”, — diris Ó<br />
Neachtain.<br />
Kataluna <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>kstrulo Alejo Vidal-Quadras, kiu tamen<br />
vo„donis kontraµ la kataluna kiel oficiala lingvo en la Parlamento,<br />
kritikis la naciismon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la raporto-skribanto Joan i<br />
Marí: “<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> respekto al la diverseco estas principo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Unio,<br />
sed uzado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la lingvoj por disigi la memb<strong>ro</strong>-›tatojn sur<br />
bazo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la etnoj kaj lingvoj estas kontraµsenco, kontraµ kiu<br />
la Popola Grupo [hispanaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>kstruloj. — DAI] „iam batalas<br />
per „iuj niaj fortoj”.<br />
Dank al la apogo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la eµ<strong>ro</strong>pa popolpartio,<br />
Vidal-Quadras kapablis “kastrigi” la tekston. Lia portugala<br />
sampartiano Vasco Graça Moura kontentas pri la fina teksto:<br />
“Sekvi laµlitere la principon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la lingva egaleco haltigus<br />
la funkciadon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la institucioj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> EU. Aldone, oni <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vas<br />
eviti esti uzita por celoj kiuj kondukas al naciismo rilate al<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mandoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> tiel-nomataj minoritataj lingvoj”.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>µ Graça Moura, oni <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vas aldoni lian gepatran lingvon<br />
al la listo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> “gravaj” lingvoj, uzataj en la eµ<strong>ro</strong>pa “mezurilo<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> lingva kapablo” (nuntempe nur kapablo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la angla, franca,<br />
germana, hispana kaj itala estas ekzamenita) “<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> portugala<br />
estas la tria eµ<strong>ro</strong>pa lingvo plej pa<strong>ro</strong>lata en la mondo,<br />
post la angla kaj hispana, kaj antaµ la germana”, — diris<br />
Graça Moura.<br />
Dafydd ab Iago<br />
Reago <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> leganto<br />
Mi estas ›okita pri la sinteno <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la sami<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ano, kiu<br />
rip<strong>ro</strong>„as vin p<strong>ro</strong> la prezaltigo. Estas memkompreneble, ke vi<br />
bezonas vivteni vin per la p<strong>ro</strong>fito el via eldonejo; alikaze, i<br />
ne povus ekzisti. Oni <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vas e„ laµdi vin, „ar vi faras tiun<br />
labo<strong>ro</strong>n kontraµ malgranda enspezo. Eble vi povus gajni<br />
multe pli da mono, se laborus ion alian.<br />
Tiaj homoj, kiel la sami<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ano, kiu insultis vin, estas<br />
bedaµrin<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ne malmultaj en nia movado. Mi <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mandas min,<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> kiu li forrabas sian monon. Ver›ajne li havas tre komfortan<br />
postenon sen iu ajn risko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> maldungi o, supozeble „e la<br />
›tato aµ simile, „ar li tute ne kapablas kompreni la fragilan<br />
situacion <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> entreprenisto. Sed li forgesas, ke „iu abonanto<br />
abonas libervole, dum la impostojn, el kiuj li vivtenas sin<br />
supozeble, ni pagas <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vige. Kiu do estas rabisto? Aldone,<br />
sub la influo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> malnovaj i<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ologioj, li rifuzas kompreni,<br />
kiun valo<strong>ro</strong>n havas la labo<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> firmaest<strong>ro</strong>. Tiel pari as stulteco<br />
kaj envio. Ke li estas movadgravulo, e„ malplibonigas<br />
la situacion.<br />
Andreas Emmerich
Malserena aµtuno en Esperantujo<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Ondo</st<strong>ro</strong>ng> petis p<strong>ro</strong>feso<strong>ro</strong>n Giorgio Silfer, kiu estas aktiva<br />
kaj en la kultura (literatu<strong>ro</strong>, recenzado, revuo, teat<strong>ro</strong>,<br />
ren<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vuoj, PEN, instigado ktp) kaj en la socia (Esperanta<br />
Civito) sfe<strong>ro</strong>j en Esperantujo, esprimi analizan opinion<br />
pri la tri aµtunaj estingi oj, kiuj sekvis la forpason<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Auld: ¤angalo, Fonto, <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-redakcio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Radio<br />
Polonia.<br />
LOdE: <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> unua <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mando: „u estas hazarda koincido aμ<br />
subita krizo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> tuta sistemo?<br />
GS: Nek la unua nek la dua. Sed permesu aldoni al via<br />
listo la agonion <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> SAT, la morton <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Rok-Gazet’, la pereon<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la naturamika movado. ‚io „i komenci•is jam antaμ la<br />
forpaso <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la karmemora Bill Auld. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> tuta ja<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>a prezentas<br />
tre malfacilan kad<strong>ro</strong>n por la malnova Esperantio. Kaj<br />
ne temas pri konjunktura krizo.<br />
LOdE: Vi pa<strong>ro</strong>las pri “malnova Esperantio”. Mi eble<br />
konsentus pri SAT kaj Radio Polonia, sed kio pri ¤angalo?<br />
‚u la unua portalo en <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>, ligita al la unua interreta<br />
televido, apartenis al la pasinteco? Kaj „u Rok-Gazet’ estis<br />
maljunula entrepreno?<br />
GS: ¤angalo, kiel cetere ankaμ Radio Polonia, situas<br />
(ilia „eso ne estas ankoraμ formaligita, do mi evitas vian<br />
preteriton) teknologie en la nuna jarcento, sed sociologie en<br />
la antaμa. Konsekvence Flávio Rebello faris pli ol unu strategian<br />
era<strong>ro</strong>n. Lin iom senkulpigas la socia periferieco,<br />
kompare kun la kerno <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Esperantio, kiu daμre estas en<br />
Eμ<strong>ro</strong>po. Lin iom senkulpigas ankaμ la masakra kampanjo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
Kalle Kniivilä kontraμ ITV, kiu ricevis la mortigan baton<br />
per la <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>cido neniom kaj neniel apogi la p<strong>ro</strong>jekton, <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>cido<br />
alprenita <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la UEA-Komitato en Florenco. Mi menciu<br />
ankaμ la cinikan indiferentecon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> UEA-gvidantoj, komentarie<br />
pri la sorto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ¤angalo. Rilate al Rok-Gazet’ — jes, •i<br />
esprimis maljunecan pensmanie<strong>ro</strong>n, „ar nur maljunuloj<br />
estas tiel fermitaj en si mem, por rifuzi dufoje p<strong>ro</strong>ponon pri<br />
kunlabo<strong>ro</strong> kaj e„ financado, sen ajna kondi„igo por la redakta<br />
linio. Kaj efektive, kiom a•as nia amiko Martorell? ‚u la<br />
membra<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Eu<strong>ro</strong>kka, faka asocio ali•inta al TEJO, estas<br />
en TEJO-a•o? P<strong>ro</strong>voke respondante al via p<strong>ro</strong>voka <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mando,<br />
mi tute ne intencas malagnoski ies meritojn: mi simple<br />
klopodas p<strong>ro</strong>ksimi•i al la klarigo pri la tuta fenomeno, kiujn<br />
vi nomis “la aμtunaj estingi•oj”.<br />
LOdE: ‚u vi celas diri, ke iuj iniciatoj estus povintaj<br />
savi sin, sed preferis sin mortigi?<br />
GS: En la ekzamenata kunteksto, la certeco pri la suicido<br />
ekzistas nur kiam oni mensogas pri la kaμzoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la morto.<br />
Ekzemple en Sennaciulo aperis mensogo, kun tri subskriboj,<br />
pri la „eso <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> Migranto, organo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> TANEF: ne estas vere,<br />
ke neniu sin p<strong>ro</strong>ponis por transpreni la p<strong>ro</strong>duktadon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
naturamika revueto. Simple tiuj kiuj sin p<strong>ro</strong>ponis e„ ne ricevis<br />
respondon.<br />
LOdE: Vi aludas al Sennaciulo, kiu baldaμ <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vos t<strong>ro</strong>vi<br />
novan redakcion kaj duonigos sian ape<strong>ro</strong>ftecon. Pri la „eso<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> Migranto kaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Rok-Gazet’ vi jam diris. Kio pri<br />
Fonto? Kial tiom da gazetoj nun malaperas? Ja ne p<strong>ro</strong> la<br />
konkurenco <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> interreto, kiel kelkaj kred(ig)as?<br />
GS: Ne. Interreto e„ helpas al la paperaj gazetoj. Sen<br />
interreto ne eblus redakti la perioda±ojn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> LF-koop en<br />
Italio, Francio, Svislando aμ e„ Togolando, kaj eldoni ilin en<br />
Bulgario, ekzemple. Iam la murdisto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la esperanto-gazetoj<br />
estis la preskostoj. Hodiaμ la murdisto nomi•as Po›to. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng><br />
ekspedokostoj terure alti•as, en epoko kiam la privataj<br />
flugoj kaj la telefono fari•as malmulte kostaj. Al tio kupli•as<br />
la manko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> laborfortoj, la laci•o, la maljuni•o <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
p<strong>ro</strong>duktantoj.<br />
LOdE: ‚u vi vidas komunan fa<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>non inter la diversaj<br />
estingi•oj?<br />
GS: Ili „iuj havas p<strong>ro</strong>prajn, specifajn klarigojn. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng><br />
•enerala krizo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la kurtondaj radioj kaj la t<strong>ro</strong> longa influo<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> homoj komp<strong>ro</strong>mititaj kun la “ancien régime” havas sian<br />
pezon „e la silentigo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Radio Polonia, <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-Fako. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng><br />
•enerala krizo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la SAT-medio havas sian pezon „e Sennaciulo<br />
kaj TANEF-<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> Migranto. Komuna fa<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>no estas, ke<br />
la le•oj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la merkato komencas validi por „iuj. Kial Fonto<br />
perdadis abonantojn, dum la abonanta<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Ondo</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> kreskadas (e„ malgraμ rasisma artikolo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Komitatano<br />
Z)? ‚u la organo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> UEA aμ la organo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> SAT havus<br />
saman kvanton da abonantoj, se ili ne estus <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vige abonendaj<br />
fare <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la societanoj? Komuna fa<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>no estas, ke temas pri<br />
redakcioj: <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Fonto aμ <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ¤angalo, <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Pola Radio aμ <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
Sennaciulo, <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>Rok-Gazet’ aμ <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> Migranto. Konkludo:<br />
estas okazanta rapida evoluo en la interna komunikada kaj<br />
informada sistemo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Esperantio, evoluo kiu certagra<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
spegulas ankaμ la transi<strong>ro</strong>n <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> finvenkisma al raμmisma (laμ<br />
la signifo en PIV) esperanto-mondo.<br />
Kunlaborantoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-Redakcio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Radio Polonia<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> novaj radioaµtoritatoj ekfunkciis fine <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> julio nunjare.<br />
Jam dum la unua renkonto kun la superulo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Radio Polonia<br />
ni eksciis pri neceso kontraµbatali “postkomunistajn influojn,<br />
regantajn en tiu p<strong>ro</strong>gramo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> 16 ja<strong>ro</strong>j”. Komence <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> oktob<strong>ro</strong><br />
la sama memb<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la radiaj aµtoritatoj signalis estontecan<br />
koncepton <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> nia p<strong>ro</strong>gramo. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>µ i al signifa plukonstruo<br />
subi os p<strong>ro</strong>gramoj en la ukraina kaj belorusa lingvoj, oni<br />
enpraktikigos instrukciadon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ±urnalistoj el Ukrainujo kaj<br />
Belorusujo kaj por la ±us menciitaj landoj, oni intensigos pollingvan<br />
emisiadon al „i tiuj landoj.<br />
<br />
Mi petas vian subtenon. Unuavice pere <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> nacilingvaj<br />
koresponda±oj direktataj al polaj ambasadoj, polaj kulturinstitutoj<br />
en diversaj landoj kun la <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mando pri la estonteco<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-Redakcio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Pola Radio. Kun elmont<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
intereso por ia p<strong>ro</strong>mocia <strong>ro</strong>lo koncerne Pollandon, koncerne<br />
ian orientan politikon, kiu estas difinata kiel la orienta<br />
politiko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> EU. Gravas plurfoje esprimita <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> niaj aµskultantoj<br />
opinio, ke niaj elsendoj estas por ili unu el malmultaj aµ e„<br />
unusola informfonto pri Pollando, iaj atinga±oj kaj p<strong>ro</strong>gresoj,<br />
sed k<strong>ro</strong>me pri Belorusujo kaj Ukrainujo.<br />
El alvoko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Barbara Pietrzak<br />
est<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-Redakcio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Radio Polonia<br />
13
Li simple malpravas<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> recenzo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Alen Kris pri PMEG<br />
en LOdE n-<strong>ro</strong> 11 (145) <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng> estas al mi<br />
tre miriga. Opinion negativan pri PMEG<br />
oni kompreneble rajtas havi, sed tiel<br />
rabian kaj insultan atakon mi tute ne<br />
antaμvidis. P<strong>ro</strong> dufoja mencio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
“<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>menco” mi <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mandas, kiel LOdE<br />
entute povis akcepti tian recenzon.<br />
Inter la multaj tre dubindaj asertoj kaj<br />
komentoj en tiu recenzo mi nun tamen<br />
komentos nur unu temon, „ar — kvankam<br />
Kris tute malpravas — tio, kion li<br />
skribis, almenaμ estas serioza kaj seninsulta:<br />
Kris skribis:<br />
«Antaμ cent ja<strong>ro</strong>j •uste la „irkaμleksika<br />
disputo p<strong>ro</strong>vokis la skismon en la<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-movado. En certaj momentoj la elekto, al kiu sin<br />
klinis la a<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ptoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> origina <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> ne estis optimuma. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng><br />
tento havi la simplan pa<strong>ro</strong>n “piloto”- “piloti” malfermas la<br />
vojon al aliaj simplaj pa<strong>ro</strong>j, kies verbaj duonoj (“homi”,<br />
“patrini”, “tabli”) apenaμ havas sencon.<br />
Alia solvo, kiu neμtraligus la kritikon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Couturat, ne<br />
neglektas la Fundamenton. ¤i p<strong>ro</strong>ponas la uzon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> “-um-”:<br />
“pilotumi”, “orumi” ktp. Tiu solvo restas •is nun legitima,<br />
kaj mi •in rekomendas al a<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ptoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> pli konsekvenca<br />
lingva±o.<br />
[…]<br />
Fakte “piloti” nur ›ajnas pli kurta kaj oportuna formo, „ar<br />
•i postulas la varianton “pilotado” (kun la monstra “pilotadado”<br />
logikperspektive), la dissencon en la formoj “pilota” kaj<br />
“pilote” („u rilate al “piloto”, „u al “piloti”?) ktp.<br />
[…]<br />
Novtradicie, PMEG ne ›atas la sufikson -um- en la okazoj,<br />
kiam “simpla sensufiksa verboformo … bone taμgas”:<br />
ne “butonumi”, sed “butoni”, ne “salumi”, sed “sali”. Pri tiu<br />
“bona taμgo” mi jam pa<strong>ro</strong>lis supre».<br />
‹ajnas, ke Kris pensas, ke tia rekta verbigo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> radikoj kiel<br />
PILOT/, BROS/, BUTON/ kaj SAL/ estas iaspeca mo<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>rna±o,<br />
kiu akre kontrastas kun la tradicia uzo. Tiel simple ne<br />
estas.<br />
Jam „e Zamenhof oni t<strong>ro</strong>vas verbojn kiel “gasti”, “p<strong>ro</strong>feti”<br />
kaj “re•i”, kiuj plene analogas kun la kritikata “piloti”:<br />
“Ofte, kiam ni ie gastas…” (el <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> Revizo<strong>ro</strong>)<br />
“Al Vi, kiu kreas, al Vi kiu re•as” (el Pre o sub la verda<br />
standardo)<br />
“Eldad kaj Medad p<strong>ro</strong>fetas en la tenda<strong>ro</strong>.” (el la Malnova<br />
Testamento, Nomb<strong>ro</strong>j 11:27)<br />
Ankaμ ekzemploj kun ilaj kaj substancaj radikoj t<strong>ro</strong>veblas<br />
„e Zamenhof:<br />
“Li b<strong>ro</strong>sis al si la botojn kaj la surtuton.” (el Fabeloj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
An<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>rsen 1)<br />
“‚iujare […] ili [= la <strong>ro</strong>zoj] <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>falas, la vila•anino ilin<br />
salas.” (el Fabeloj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> An<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>rsen 2)<br />
Tia nescio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Zamenhofa lingvouzo eble povas por iuj<br />
sufi„i por konstati, ke Kris ne estas kompetenta por recenzi<br />
tian verkon kiel PMEG, sed mi kontenti•as konstati, ke tiupunkte<br />
(same kiel pri multaj aliaj asertoj en la recenzo) li<br />
simple malpravas.<br />
Bertilo Wennergren<br />
14<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> verda ›telo<br />
Li estis konata kiel stelo en la verdula<br />
mondo. Neniu kredis, ke li povus ›teli ion<br />
ajn. Tamen montri•is, ke li estas tiel avida<br />
je la verda kolo<strong>ro</strong>, ke li kleptomanie<br />
›telis iun ajn objekton kiu estis kolorigita<br />
per la verda kolo<strong>ro</strong>. Li tiel frenezi•is pri<br />
la verda kolo<strong>ro</strong>, ke li e„ ›telis la verdan<br />
kolo<strong>ro</strong>n en la komputiloj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> „iu verdulo<br />
en la mondo, ne grave „u ili pa<strong>ro</strong>las la<br />
Internacian Lingvon aμ ne.<br />
Nun mi rakontu kiel li agis por ›teli la<br />
verdan kolo<strong>ro</strong>n <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la esperantaj simboloj,<br />
ekzemple la Esperanta Flago, kiuj post la<br />
›telo nur estas montrataj kiel nigrablankaj<br />
bildoj.<br />
Tre frue en la mateno li alvenis al la<br />
oficejo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> UEA kaj tie li ka›e eniris en la<br />
„amb<strong>ro</strong>n kie la oficista komputilo t<strong>ro</strong>vi•as.<br />
Kun avida mieno li konstatis, ke t<strong>ro</strong>vi•as abundo da<br />
lib<strong>ro</strong>j kun verdaj kovriloj. Li unue metis la lib<strong>ro</strong>jn kun verdaj<br />
kovriloj en la sakon kiun li kunportis. Poste li prenis, el alia<br />
sako, ekvivalentajn ekzemple<strong>ro</strong>jn kun nigrablankaj kovriloj<br />
kaj metis ilin en la lib<strong>ro</strong>breta<strong>ro</strong>n.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> fia verdulo travivis ian krizon kiun oni povus nomi la<br />
“verdkolora sind<strong>ro</strong>mo”. Nu, onidire, krizo tre ofte estas<br />
indiko pri baldaμa resani•o.<br />
Kara leganto, vi atentu, ke ankaμ t<strong>ro</strong>vi•as (en la verdula<br />
lingvo) la vorto “kriso”, kiun oni uzas kiam oni celas malajan<br />
ponardon kun zigzagforma klingo. Do estas ege grave, ke vi<br />
elpa<strong>ro</strong>las la vortojn “krizo” kaj “kriso” klare kiam vi pa<strong>ro</strong>las<br />
la Internacian Lingvon (ILO), kiu ja estas la •usta nomo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
lingvo, kiun oni kutime nomas: <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>.<br />
En Esperantujo oni pigre nomas “<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> Fia Verdulo”-n<br />
“<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>fivo”. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>fivo opinias, ke nur li komprenas kiel oni esprimu<br />
sin per ILO kaj tial li ankaμ okupas sin pri kritikado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
lib<strong>ro</strong>j, kiujn li plej ofte, pike, nomas “libra„oj” p<strong>ro</strong> tio ke la<br />
verkinto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la lib<strong>ro</strong> ne sekvis la samajn principojn kiel li,<br />
kiam oni esprimas sin per ILO.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>fivo estis tiel miopa pri sia altega lerteco pri ILO, ke li<br />
tute forgesis, ke ekzistas abundo da ordinaraj uzantoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ILO<br />
kiuj uzas ILO-n same malprecize kiel sian nacian lingvon.<br />
T.e. oni pigre forigas (elizas) vortojn kaj lasas al la aμskultanto<br />
/ kunpa<strong>ro</strong>lanto mem, konscie aμ subkonscie, kompletigi la<br />
frazon je malkodigo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la pa<strong>ro</strong>lataj vortoj en sia cerbo. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng><br />
plej stranga afe<strong>ro</strong> estas, ke <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>fivo ne rimarkis kiam li mem<br />
esprimas sin malklare.<br />
Nu, pa<strong>ro</strong>lante pri pikanta recenzisto eble estas interese<br />
scii, ke “aleno”, laμ PIV, priskribas rektan aμ kurban stangeton<br />
uzatan <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ledlaboristo aμ ›uisto por fari truojn je stebado,<br />
tio estas je kunkudrado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>, ekzemple, du ledpecoj. Do,<br />
kaj la vorto “kriso” kaj “aleno” indikas pikilojn aμ truigilojn,<br />
aμ, se ili estas uzataj je bestoj aμ homoj, vundigilojn.<br />
Nu, ni reiru al la rakonto pri kiel <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>fivo ›telis la verdan<br />
kolo<strong>ro</strong>n <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la esperantosimboloj tutmon<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>.<br />
Enirinte la oficejon li ›altis la komputilon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la oficisto<br />
kaj per kelkaj tre lertaj trukoj li alvokis la operaciumon kaj<br />
registris virusp<strong>ro</strong>gramon kiu nuligis la kolo<strong>ro</strong>jn blua, flava<br />
kaj ru•a en la komputiloj al kiuj la oficisto sendos siajn, laμ<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>fivo, lingva±e a„ajn mesa•ojn.<br />
Do, nun vi scias la kialon, kial „iuj verdaj simboloj por<br />
ILO nur estas montrataj nigreblankaj.<br />
S-<strong>ro</strong> Espondo
Espereble ape<strong>ro</strong>s aliaj recenzoj…<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> recenzo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Alen Kris, aperinta en <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Ondo</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng><br />
145, estas interesa, „ar •i “recenzas” ne nur PoM-<br />
EGon, sed ankaμ <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>n mem, ekzemple jene:<br />
Oni vane ser„as en PMEG e„ mencion pri la gramatika<br />
kategorio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la aspekto. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> plej grava p<strong>ro</strong>blemo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng><br />
estas, ke en sia verba sistemo i imitas slavan tritempan<br />
konstruon sen heredi la aspektan kategorion <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> slavaj<br />
verboj.<br />
Do, kial PMEG <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vus mencii rusan gramatikan kategorion,<br />
kiu laμ la rusa recenzanto e„ ne ekzistas en <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>?<br />
Estas interese ankaμ, ke forte agacas la recenzanton la<br />
sinteno <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> PMEG al la seksa signifo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> O-vortoj. Mi<br />
bedaμrin<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> (ankoraμ?) ne <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>tale trastudis Pomegon, sed tiu<br />
sekcio (4.2) „iam ›ajnis al mi plene logika kaj absolute kongrua<br />
kun la lingvouzo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> bonaj aμto<strong>ro</strong>j.<br />
Tamen nemalmultaj rusaj kaj aliaj orienteμ<strong>ro</strong>paj esperantistoj<br />
(kaj esperantistinoj…) insistas konsekvence skribi<br />
NUR “instruistino”, “doktorino” ktp, kiam temas pri virinoj,<br />
kaj kompreneble la rusa recenzanto ali•as al tiu skolo, pa<strong>ro</strong>lante<br />
pri “la tre moda kaj agresema kontraμseksismo” kiu<br />
laμ li aperas en PMEG, kaj konsilante al Bertilo Wennergren<br />
pli bone studi la “Lingvajn Respondojn” <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>… kompreneble,<br />
la ruso Sergio Pok<strong>ro</strong>vskij. ‚iu faru laμpla„e, kompreneble,<br />
sed mi preferas la pritrakton en PMEG.<br />
Pri la multloke misa, e„ intence misinforma citado sufi-<br />
„as ekzempli per la jena kritika skriba±o <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la recenzanto:<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> fragmento pri <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mandoj kaj respondoj entenas traktadon<br />
pri Okci<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nta kaj Orienta sistemoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> respondo al<br />
negativaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mandoj (pp. 333–335), kiu prezenti as tute fantazia.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>µ PMEG, al la <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mando ‘‚u vi ne volas kafon?’ en<br />
konfirma okazo okci<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nte oni respondus Ne, kaj oriente —<br />
Jes. Kaj inverse, al la sama <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mando en <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>menta okazo<br />
okci<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nte oni respondus Jes, kaj oriente — Ne. Certe, oni<br />
bezonas ustigi la geografiajn terminojn…<br />
Kaj poste li plu klarigas, kiel rusoj kaj francoj respondus<br />
al tiu <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mando, laμ lia opinio. Sed efektive li kritikas ion,<br />
kio tute ne estas dirita en PMEG. Tio, kion PMEG vere<br />
diras, aspektas jene:<br />
Ekzistas du manie<strong>ro</strong>j uzi respondvortojn „e negativaj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mandoj. Unu sistemo estas pli ofta en okci<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ntaj lingvoj,<br />
la alia sistemo estas pli ofta en orientaj lingvoj. Tial oni<br />
povas pa<strong>ro</strong>li pri okci<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nta kaj orienta uzado, sed fakte en<br />
multaj landoj kaj lingvoj ambaµ sistemoj ekzistas paralele.<br />
Ankaµ en <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> ambaµ sistemoj estas hejmaj. Zamenhof<br />
pli ofte uzis jes kaj ne laµ la okci<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nta sistemo, sed li<br />
ankaµ plurfoje uzis la orientan sistemon.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> priskribo, kiu sekvas, estas <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>tala, preciza, kaj p<strong>ro</strong>ksime<br />
kongruas kun miaj personaj spertoj pri la reale ekzistanta<br />
lingvouzo. Do, laμ sia kutimo, Bertilo Wennergren<br />
estas tre objektiva, dum la recenzanto evi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nte simple volas<br />
t<strong>ro</strong>vi ion por kritiki. Same stranga estas la kritiko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la jena<br />
frazo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Bertilo Wennergren: “Estus bone, se nur unu sistemo<br />
ekzistus en <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>”. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>μ la recenzanto, tio estas<br />
“nereala p<strong>ro</strong>pono”, sed li tute preteratentas la daμrigon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
Bertilo: “Sed ›ajnas, ke ne estas eble atingi tute unuecan<br />
uzon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> unu sola sistemo. Ambaμ uzoj estas hejmaj en la lingvo.”<br />
Pri la ampleksa kritiko, kiun la recenzanto direktas<br />
kontraμ la gramatikaj terminoj uzataj en PMEG, apenaμ<br />
indas pa<strong>ro</strong>li. Al mi la terminologio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Bertilo pla„as, „ar •i<br />
kongruas kun la manie<strong>ro</strong> laμ kiu li priskribas la lingvon: ne<br />
surbaze <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> klasikaj ›ablonoj, sed elirante el la lingvo mem.<br />
Al Alen Kris la terminologio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Bertilo ne pla„as, kaj li<br />
rajtas •in kritiki, sed mirigas la persisto kun kiu li atakas<br />
„iun unuopan e<strong>ro</strong>n <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> tiu terminologio. ‚u ne sufi„us •enerala<br />
kondamno?<br />
Nu, espereble ape<strong>ro</strong>s aliaj recenzoj. Kaj ›ajnas ke esperantistoj<br />
jam memstare malkovris la valo<strong>ro</strong>n <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> PMEG,<br />
uzante •in <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ja<strong>ro</strong>j en la reto. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> plej bona recenzo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> PMEG<br />
estas la fakto, ke •i jam el„erpi•is kaj „e UEA kaj „e FEL,<br />
nur kelkajn monatojn post la ekvendo. Sed espereble nova<br />
stoko estas <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nove survoje, ie meze <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Atlantiko.<br />
Kalle Kniivilä<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <strong>ro</strong>lo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Fundamento<br />
Mi kredas ke la lastatempaj reagoj al la recenzo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
PMEG en la novembra nume<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Ondo</st<strong>ro</strong>ng> ekzemplas la<br />
veran <strong>ro</strong>lon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Fundamento en la historio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> —<br />
<strong>ro</strong>lo iom alia ol tiu kiun oni kutime imagas. Ne gravas la<br />
enhavo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Fundamento, nek •ia aμtoritato en si mem. ¤ia<br />
graveco ku›as en tio ke •i malplipezigas la aμtoritaton <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
„iuj aliaj <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-gramatikoj.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> ekzisto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Fundamento permesas al ni resti tute<br />
trankvilaj pri la sorto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la lingvo e„ post la plej vitriola<br />
recenzo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> grava referenca verko. Se PMEG a<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>kvate priskribas<br />
la lingvon tiel kiel •i kontinue evoluis <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> 1905 •is<br />
nun, tiam •i estas konsultinda; se ne, oni povas atendi (aμ<br />
mem entrepreni) la ape<strong>ro</strong>n <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> io pli bona. Tiel simpla elekto<br />
ne eblus sen la aμtoritat-sorba <strong>ro</strong>lo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Fundamento; tiam<br />
la tuta lingvokomunumo sentus <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>von atingi komunan opinion<br />
pri PMEG kaj eventuale pripensi sankciojn kontraμ la<br />
aμto<strong>ro</strong> aμ la recenzinto.<br />
Jens Stengaard <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>rsen<br />
Tute nekompreneblaj…<br />
Bonor<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> mi hodiaμ ricevis la novan nume<strong>ro</strong>n <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/11 <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Ondo</st<strong>ro</strong>ng>. En la unua-pa•a superrigardo mi tuj vidis la anoncon<br />
“Wolfgang Kirschstein pri la vortoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Papo”. Mi<br />
ser„is la kontribuon kaj estis — seniluziigita.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> unua duono <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la artikolo estas nekomprenebla a<strong>ro</strong> da<br />
vortoj, ver›ajne gravaj por la skribinto, sed nekompreneblaj<br />
por leganto.<br />
Kaj la dua parto, finfine atinginte la titole anoncitan<br />
enhavon, atentigas al anglaj tekstoj en la komputo<strong>ro</strong> kun<br />
komplikaj adresoj, finfine tute nekompreneblaj por mi.<br />
Nek pri la papa p<strong>ro</strong>fesora prelego nek pri la responda <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
la 38 islamaj kleruloj oni ricevas iun ajn informon. Do mi<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vas kontenti•i pri miaj multaj germanlingvaj informoj,<br />
kiujn mi legis en multaj gazetoj kaj kiuj vere estis multeldiraj.<br />
Sed kion pensas kaj diras la pensantoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> aliaj popoloj<br />
pri tiuj gravaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mandoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la homa<strong>ro</strong>?<br />
Bernhard Eichkorn<br />
Malgraμ granda intereso en la urbo kaj internacie, ni estas<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vigitaj nuligi la Zamenhofan Semajnfinon en Kaliningrado<br />
(8–10 <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>c <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>) p<strong>ro</strong> la sanp<strong>ro</strong>blemoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la „eforganizanto,<br />
prezidanto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Kaliningrada Regiona Esperantista<br />
Unui•o (KREU), Halina Gorecka.<br />
Ni <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ziras al ›i pliboni on <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la sano!<br />
Komitato <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> KREU <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Ondo</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng><br />
15
16<br />
Kultu<strong>ro</strong><br />
Memore pri<br />
Ivan Sergejevi„ Turgenev<br />
I<br />
— Je la nomo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> lia imperiestra<br />
mo›to, sinjo<strong>ro</strong> imperiest<strong>ro</strong> Pet<strong>ro</strong> la<br />
Unua, mi anoncas revizion <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> „i tiu<br />
frenezulejo!<br />
Tiuj vortoj estis diritaj per laμta,<br />
akra, sonora vo„o. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> malsanuleja<br />
skribisto, kiu estis registranta la malsanulon<br />
en granda trivita lib<strong>ro</strong> sur<br />
tablo, makulita per inko, ne povis reteni<br />
ri<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ton. Sed ne ridis du junuloj,<br />
akompanantaj la malsanulon. Ili apenaμ<br />
staris surpie<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> post du diurnoj,<br />
pasigitaj sen dormo kun la frenezulo,<br />
kiun ili ±us alveturigis fervoje. En la<br />
antaμlasta stacio la pa<strong>ro</strong>ksismo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> frenezo<br />
pliforti•is. Ie oni t<strong>ro</strong>vis trudkitelon<br />
kaj, vokinte •endarmon, metis •in<br />
sur la malsanulon. Tiel oni alveturigis<br />
lin en la urbon, tiel oni venigis lin<br />
ankaμ en la malsanulejon.<br />
Li aspektis terure. Super griza<br />
vesta±o, ›irita •is„ifone dum la lasta<br />
pa<strong>ro</strong>ksismo, jako el kruda veltolo kun<br />
lar•a surbrusta malferma±o strikte<br />
kovris lian korpon. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> longaj manikoj<br />
alpremis liajn krucitajn brakojn al la<br />
brusto kaj estis ligitaj malantaμe. En la<br />
inflamaj lar•e malfermitaj okuloj (li<br />
estis maldorminta <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>k diurnojn) brulis<br />
senmova arda brilo. Nervoza konvulsio<br />
tremigis la randon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> lia malsupra<br />
lipo. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> taμzitaj krispaj ha<strong>ro</strong>j „evalvoste<br />
kovris la frunton. Li iris je rapidaj<br />
pezaj pa›oj el unu angulo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la oficejo<br />
en alian, scivoleme rigardante malno-<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> ru•a flo<strong>ro</strong><br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Vsevolod Gar›in<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> mallonga vivo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Vsevolod Gar›in (1855–1888) estis eventori„a: familia<br />
dramo, volontula armea servo en la Balkana Milito (1877), vundo,<br />
frekventado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> universitataj lekcioj, socia polemikado, hereda mensmalsano<br />
kaj frenezulejo, kontorista servo, emocii oj kaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>presioj, tolstojanismo,<br />
kaj fine suicida salto. Kaj nur du novela<strong>ro</strong>j, kiuj tamen, laµ Gleb<br />
Uspenskij, “el„erpe entenas la tutan enhavon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> nia vivo”.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> ru•a flo<strong>ro</strong>, verkita en 1883 kelkajn monatojn post la feli„a edzi o, estas<br />
lia plej fama novelo. ¤i estis longe kaj malsame diskutata <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> literaturistoj<br />
kaj publicistoj. Ili t<strong>ro</strong>vis en i i<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ojn filozofiajn, politikajn, sciencajn kaj<br />
mitologiajn, strebon ›an i la mondon per sinofe<strong>ro</strong>, eternan kontraµsta<strong>ro</strong>n<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Donki†ota kaj Hamleta ecoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la homo, kaj ne „iam a<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>kvate taksis<br />
ian estetikan valo<strong>ro</strong>n.<br />
vajn ›rankojn kun pape<strong>ro</strong>j kaj se•ojn,<br />
tegitajn per laktolo, <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> tempo al tempo<br />
rigardante al siaj akompanantoj.<br />
— Konduku lin en la fakon. Dekstren.<br />
— Mi scias, scias. Mi estis jam „i<br />
tie kun vi pasintjare. Ni inspektis la<br />
malsanulejon. Mi „ion konas, kaj<br />
t<strong>ro</strong>mpi min estos malfacile, — la<br />
paciento diris.<br />
Li turni•is al la pordo. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> gardisto<br />
malfermis •in antaμ li. Li eliris el la<br />
oficejo same rapi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>, peze kaj senhezite,<br />
levinte alten la frenezan kapon, kaj<br />
preskaμ kure direkti•is <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>kstren, en la<br />
fakon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> mensmalsanuloj. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> akompanantoj<br />
apenaμ sukcesis sekvi lin.<br />
— Sonorigu. Mi ne povas. Vi ligis<br />
miajn brakojn.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> pordisto malfermis la pordon,<br />
kaj la voja•antoj eniris la malsanulejon.<br />
¤i estis granda ›tona domo, konstruita<br />
antaμ longe kontraμ ›tata mono.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> suban eta•on okupis du grandaj<br />
salonoj: unue, man•ejo, due, komuna<br />
ejo por trankvilaj pacientoj; lar•a korido<strong>ro</strong><br />
kun vitra pordo, kondukanta en<br />
•ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>non kun florbedoj, kaj „irkaμ<br />
du<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ko da apartaj „amb<strong>ro</strong>j, kie lo•is la<br />
pacientoj. Samloke estis du mallumaj<br />
„amb<strong>ro</strong>j: unu tapetita per matracoj, la<br />
dua — per tabuloj. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> „amb<strong>ro</strong>j estis<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>stinitaj por furioze kondutantaj malsanuloj.<br />
K<strong>ro</strong>me, estis gran<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ga tenebra<br />
„amb<strong>ro</strong> kun volboj: banejo. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng><br />
supran eta•on okupis virinoj. De tie<br />
aμdi•is senorda bruo, inter<strong>ro</strong>mpata <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
hurloj kaj kriegoj. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> malsanulejo<br />
estis aran•ita por ok<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>k personoj, sed,<br />
„ar •i servis por kelkaj najbaraj gubernioj,<br />
en •i loki•is •is tricent. En la<br />
malvastaj „ambretoj staris po kvar kaj<br />
e„ kvin litoj. Vintre, kiam oni ne ellasis<br />
la malsanulojn en la •ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>non,<br />
kaj „iuj fenest<strong>ro</strong>j estis hermetike fermitaj,<br />
en la malsanulejo i•is neelteneble<br />
sufoke.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> novan pacienton oni kondukis en<br />
„amb<strong>ro</strong>n, kie t<strong>ro</strong>vi•is bankuvoj. E„<br />
sanan homon •i povus impresi peze,<br />
sed homon kun malorda, ekscitita imagipovo<br />
•i efikis precipe peze. ¤i estis<br />
granda „amb<strong>ro</strong> kun volboj, lumigata<br />
tra sola fenest<strong>ro</strong>, farita en angulo, kaj<br />
havis gluecan ›tonan plankon. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng><br />
mu<strong>ro</strong>j kaj volboj estis farbitaj per malhelru•a<br />
olefarbo. En la planko,<br />
nigri•inta p<strong>ro</strong> malpureco, samnivele<br />
kun •i estis enmuntitaj du grandaj<br />
›tonaj bankuvoj, kiel du ovalaj kavoj,<br />
plenigitaj per akvo. Gran<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ga kupra<br />
forno kun cilindra kald<strong>ro</strong>no por varmigi<br />
la akvon kaj kun tuta sistemo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
kupraj tubetoj kaj kranoj okupis angulon<br />
kontraμ la fenest<strong>ro</strong>. ‚io „i estis<br />
ekste<strong>ro</strong>rdinare tenebra kaj fantaziveka<br />
por la senorda kapo. Kaj la gardisto,<br />
kiu estris la banejojn, dika, „iam silentanta<br />
ukraino, per sia tenebra fizionomio<br />
plifortigis la impreson.<br />
Kiam oni alkondukis la pacienton<br />
en „i tiun teruran „amb<strong>ro</strong>n por bani lin<br />
kaj (laμ la kuracsistemo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la malsanuleja<br />
„efkuracisto) glui sur lian<br />
nukon grandan plast<strong>ro</strong>n, lin kaptis<br />
ho<strong>ro</strong><strong>ro</strong> kaj furiozo. Absurdaj pensoj,<br />
unu pli monstra ol alia, ekmovi•is en<br />
lia kapo. Kio •i estas? ‚u inkvizicia<br />
torturejo? ‚u loko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> sekreta ekzekuto,
kie la malamikoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>cidis likvidi lin?<br />
‚u, eble, la infe<strong>ro</strong> mem? En lian<br />
kapon finfine venis la penso, ke eble<br />
tio estas ia elp<strong>ro</strong>vo. Oni senvestigis lin<br />
malgraμ lia obstina rezisto. Kun forto<br />
duobla p<strong>ro</strong> la malsano li facile el›iris<br />
sin el la manoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> kelkaj gardistoj, per<br />
tio faligante ilin sur la plankon. Finfine<br />
kva<strong>ro</strong>pe oni surplankigis lin kaj,<br />
kaptinte je la brakoj kaj gamboj, mallevis<br />
lin en varman akvon. ¤i ›ajnis al<br />
li bolanta, kaj en la freneza kapo fulmis<br />
malkohera fragmenta penso pri<br />
elp<strong>ro</strong>vo per bolakvo kaj inkan<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ska<br />
fe<strong>ro</strong>. Misglutante la akvon kaj spasme<br />
baraktante per la brakoj kaj gamboj, je<br />
kiuj la gardistoj firme tenis lin, li,<br />
anhelante, kriis malkoheran pa<strong>ro</strong>lon,<br />
pri kiu ne eblas havi imagon, ne<br />
aμdinte •in reale. ¤i enhavis kaj<br />
pre•ojn, kaj anatemojn. Li kriis •is<br />
kiam el„erpi•is liaj fortoj, kaj finfine<br />
mallaμte, kun varmegaj larmoj, eldiris<br />
frazon tute malkonforman al tio, kion<br />
li diris antaμe:<br />
— Sankta granda marti<strong>ro</strong> Georgo!<br />
Al vi enmanigas mi korpon mian. Sed<br />
la spiriton — ne, ho, ne!..<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> gardistoj plu tenis lin, kvankam<br />
li trankvili•is. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> varma banado kaj<br />
glacio, metita sur la kapon, efikis. Sed,<br />
kiam lin, preskaμ svenintan, oni elprenis<br />
el la akvo kaj sidigis sur tabureto<br />
por alglui la plast<strong>ro</strong>n, la restintaj fortoj<br />
kaj frenezaj pensoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nove kvazaμ<br />
eksplodus.<br />
— P<strong>ro</strong> kio? P<strong>ro</strong> kio? — li kriis. —<br />
Mi al neniu <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ziris malbonon. P<strong>ro</strong> kio<br />
mortigi min? Ho-o-o! Ho, Dio! Ho, vi,<br />
marti<strong>ro</strong>j, kiuj antaμis min! Vin mi petegas,<br />
liberigu, savu…<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> bruliga tu›o „e la nuko igis lin<br />
senbri<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> konvulsii. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> servistoj ne<br />
kapablis obeigi lin kaj ne sciis kion<br />
fari.<br />
— Nenio fareblas, — diris soldato,<br />
faranta la p<strong>ro</strong>cedu<strong>ro</strong>n. — Ni forvi›u.<br />
Tiuj simplaj vortoj tremigis la<br />
pacienton. “Forvi›u!.. Kion forvi›u?<br />
Kiun forvi›u? Min!” — li pensis kaj<br />
fermis la okulojn en mortiga teru<strong>ro</strong>. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng><br />
soldato prenis je du randoj krudan<br />
vi›tukon kaj, forte premante, glitigis<br />
•in sur la nuko, for›irante <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> sur •i kaj<br />
la plast<strong>ro</strong>n, kaj la supran tavolon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
haμto kaj lasante nudan ru•an skrapvundon.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> dolo<strong>ro</strong> p<strong>ro</strong> tiu p<strong>ro</strong>cedu<strong>ro</strong>,<br />
neeltenebla e„ por sana homo, ›ajnis al<br />
la malsanulo la fino <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> „io. Li furioze<br />
impetis tutkorpe, el›iri•is el la manoj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la gardistoj, kaj lia nuda korpo ekruli•is<br />
sur la ›tonaj slaboj. Li pensis, ke<br />
oni forhakis lian kapon. Li volis ekkrii,<br />
sed ne povis. Oni forportis lin sur liton<br />
en sveno, kiu transiris en p<strong>ro</strong>fundan<br />
kaj longan dormon.<br />
II<br />
Li rekonscii•is nokte. Estis plena<br />
silento. El la najbara granda „amb<strong>ro</strong><br />
aμdi•is spirado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> dormantaj pacientoj.<br />
Ie malp<strong>ro</strong>ksime monotone, strangavo„e<br />
pa<strong>ro</strong>lis kun si mem paciento,<br />
lokita por nokto en malluma „amb<strong>ro</strong>,<br />
kaj supre, en la virina fako, raμka<br />
kontralto kantis iun sova•an kanton.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> paciento fikse aμskultis tiujn<br />
sonojn. Li sentis teruran malfortecon<br />
kaj lacegon en „iuj korpopartoj. Lia<br />
kolo tre doloris.<br />
“Kie mi estas? Kio okazis al mi?”<br />
— la penso venis en lian kapon. Kaj<br />
subite kun neordinara kla<strong>ro</strong> li imagis la<br />
lastan monaton <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> sia vivo, kaj li komprenis,<br />
ke li malsanas, kaj kio estas la<br />
malsano. Plurajn absurdajn pensojn,<br />
pa<strong>ro</strong>lojn kaj agojn li rememoris, kaj tio<br />
tremigis lin tutan.<br />
— Sed tio estas finita, dankon al<br />
Dio, finita! — li flustris kaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nove<br />
ekdormis.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> malfermita fenest<strong>ro</strong> kun feraj<br />
kradoj rigardis al malgranda strateto<br />
inter grandaj domoj kaj ›tona barilo.<br />
Tiun strateton oni neniam eniris, kaj •i<br />
estis <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nse kovrita <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> iu sova•a arbusta<strong>ro</strong><br />
kaj siringoj, pompe florantaj tiusezone…<br />
Malantaμ la arbustoj, rekte<br />
kontraμ la fenest<strong>ro</strong>, nigris alta barilo.<br />
Altaj arbopintoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> granda •ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>no,<br />
surver›itaj kaj trapenetritaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> luna<br />
lumo, rigardis el trans •i. Dekstre altis<br />
la blanka konstrua±o <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la malsanulejo<br />
kun lumigitaj elinterne fenest<strong>ro</strong>j kun<br />
feraj kradoj. Mal<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>kstre — blanka,<br />
hela p<strong>ro</strong> la luno, senfenestra mu<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
kadavrejo. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> luna lumo falis tra la<br />
fenestra krado en la „amb<strong>ro</strong>n, sur la<br />
plankon, kaj prilumis parton <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la lito<br />
kaj la elturmentitan, palan viza•on <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
la paciento kun fermitaj okuloj. Nun •i<br />
tute ne estis freneza. Tio estis p<strong>ro</strong>funda,<br />
peza dormo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> elturmentita homo,<br />
sen son•oj, sen plej eta movi•o kaj<br />
preskaμ sen spi<strong>ro</strong>. Por kelkaj momentoj<br />
li veki•is plenkonscie, kvazaμ<br />
sana, por elliti•i matene la sama frenezulo.<br />
III<br />
— Kiel vi fartas? — la dokto<strong>ro</strong><br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mandis lin sekvatage.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> paciento, ±us veki•inte, ankoraμ<br />
ku›is sub la litkovrilo.<br />
— Bonege! — li respondis, salte<br />
elliti•ante, surmetante ›uojn kaj kaptante<br />
negli•an mantelon. — Bonege!<br />
Nur sole: jen!<br />
Li montris sian nukon.<br />
— Mi ne povas turni la kolon sen<br />
dolo<strong>ro</strong>. Sed tio ne gravas. ‚io bonas,<br />
se oni komprenas. Kaj mi komprenas.<br />
— ‚u vi scias, kie vi estas?<br />
— Certe, dokto<strong>ro</strong>! Mi estas en la<br />
frenezulejo. Sed ja, se oni komprenas,<br />
tio tute ne gravas. Tute ne gravas.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> dokto<strong>ro</strong> fikse rigardis liajn okulojn.<br />
Lia bela dorlotita viza•o kun<br />
bonege kombita orkolora barbo kaj<br />
kvietaj bluaj okuloj, rigardantaj tra la<br />
oraj okulvit<strong>ro</strong>j, estis senmova kaj senemocia.<br />
Li observis.<br />
— Kial vi tiel fikse rigardas min?<br />
Vi ne legos tion, kio estas en mia animo,<br />
— la paciento daμrigis, — sed mi<br />
klare legas, kio estas en la via! Por kio<br />
vi faras la malbonon? Por kio vi kolektis<br />
tiun amason da malfeli„uloj kaj<br />
tenas •in „i tie? Por mi tute ne gravas:<br />
mi „ion komprenas kaj trankvilas. Sed<br />
ili? Por kio tiu sufe<strong>ro</strong>? Por homo, kiu<br />
atingis staton, kiam en lia animo estas<br />
granda penso, universa penso, por li<br />
tute ne gravas, kie lo•i, kion senti. E„<br />
„u vivi aμ ne vivi… Mi ja pravas, „u<br />
ne?<br />
— Eble, — la dokto<strong>ro</strong> respondis,<br />
sidi•ante sur se•o en angulo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
„amb<strong>ro</strong> tiel ke li povu vidi la pacienton,<br />
kiu rapi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> iradis el angulo en<br />
angulon, plaμdante per la gran<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>gaj<br />
›uoj el „evala ledo kaj svingante la<br />
baskojn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la negli•a mantelo el kotona<br />
›tofo kun lar•aj ru•aj strioj kaj<br />
grandaj flo<strong>ro</strong>j. Akompanantaj dokto<strong>ro</strong>j,<br />
asistanto kaj inspektisto daμre staris<br />
en atenta stre„o „e la pordo.<br />
— Kaj mi havas •in! — la paciento<br />
eksklamaciis. — Kaj, kiam mi t<strong>ro</strong>vis<br />
•in, mi eksentis min renaski•inta. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng><br />
sentoj i•is pli subtilaj, la cerbo funkcias<br />
pli bone ol antaμe. Kion mi<br />
antaμe povus atingi per longa vico <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
silogismoj kaj konjektoj, nun mi ekkonas<br />
intuicie. Mi reale atingis tion,<br />
kion p<strong>ro</strong>duktis filozofio. Mi travivas<br />
en mi mem grandiozajn i<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ojn pri tio,<br />
ke la spaco kaj tempo estas fikcia±oj.<br />
17
Mi vivas en „iuj jarcentoj. Mi vivas<br />
ekster la spaco, „ie aμ nenie, kiel vi<br />
preferas. Kaj p<strong>ro</strong> tio por mi ne gravas,<br />
„u vi tenos min „i tie aμ ellasos min, „u<br />
mi estas libera aμ ligita. Mi rimarkis,<br />
ke „i tie estas ankoraμ kelkaj tiaj<br />
homoj. Sed por la cetera amaso tiu stato<br />
estas terura. Kial vi ne liberigas ilin?<br />
Kiu bezonas…<br />
— Vi diris, — la dokto<strong>ro</strong> inter<strong>ro</strong>mpis<br />
lin, — ke vi vivas ekster la tempo<br />
kaj spaco. Tamen ne eblas ne konsenti,<br />
ke ni kaj vi estas en tiu „i „amb<strong>ro</strong><br />
kaj ke nun, — la dokto<strong>ro</strong> elprenis horlo•on,<br />
— estas duono post la <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ka, la<br />
6-a <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> majo 18**. Kion vi opinias pri<br />
tio?<br />
— Nenion. Por mi tute ne gravas,<br />
kie esti kaj kiam vivi. Se por mi tute ne<br />
gravas, „u tio ne signifas, ke mi estas<br />
„ie kaj „iam?<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> dokto<strong>ro</strong> rikanis.<br />
— Rara logiko, — li diris, ekstarante.<br />
— Ver›ajne vi pravas. ¤is revido.<br />
‚u vi <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ziras fumi?<br />
— Mi dankas. — Li ekstaris, prenis<br />
ciga<strong>ro</strong>n kaj nervoze formordis •ian<br />
pinton. — Tio helpas pensi, — li diris.<br />
— Tio estas la mondo, la mik<strong>ro</strong>kosmo.<br />
‚e unu ekstremo estas la alkaloj, „e la<br />
alia — la acidoj… Tia estas ankaμ la<br />
ekvilib<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la mondo, en kiu neμtraligas<br />
unu la alian antagonismaj elementoj.<br />
Adiaμ, dokto<strong>ro</strong>!<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> dokto<strong>ro</strong> iris plu. Plejparto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
pacientoj atendis lin, rekte kaj stre„e<br />
starante „e siaj litoj. Neniun „efon tiel<br />
respektas la subuloj, kiel kuracistonpsikiat<strong>ro</strong>n<br />
respektas ties mensmalsanuloj.<br />
Kaj la paciento, restinte sola, impete<br />
pa›is plu el angulo en angulon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> sia<br />
kame<strong>ro</strong>. Oni alportis por li teon. Li,<br />
sen sidi•i, duglute eltrinkis la grandan<br />
trinkpoteton kaj preskaμ unumomente<br />
forman•is grandan pecon da blanka<br />
pano. Poste li eliris el la „amb<strong>ro</strong> kaj<br />
dum kelkaj ho<strong>ro</strong>j senhalte iradis je sia<br />
rapida kaj peza pa›manie<strong>ro</strong> tra la tuta<br />
domo el unu ekstremo en alian. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng><br />
tago estis pluva, kaj la malsanulojn oni<br />
ne ellasis en la •ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>non. Kiam la asistanto<br />
komencis ser„i la novan pacienton,<br />
oni montris al li la finon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la korido<strong>ro</strong>.<br />
Tiu staris tie, tu›ante perviza•e<br />
la vit<strong>ro</strong>n <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la •ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>na pordo, kaj fikse<br />
rigardis la florejon. Lian atenton turnis<br />
al si neordinare ru•a flo<strong>ro</strong>, speco <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
papavo.<br />
— Bonvolu veni por pesado, — la<br />
18<br />
asistanto diris, tu›ante lian ›ult<strong>ro</strong>n.<br />
Kaj, kiam tiu turni•is viza•e al li, li<br />
preskaμ retiri•is ›ancele p<strong>ro</strong> timo:<br />
tiom da furioza kole<strong>ro</strong> kaj malamo brilis<br />
en la frenezaj okuloj. Sed, vidinte la<br />
asistanton, li tuj ›an•is la mienon kaj<br />
obeeme sekvis lin sen diri e„ solan vorton,<br />
kvazaμ trempita en p<strong>ro</strong>fundan<br />
pensadon. Ili eniris la doktoran kabineton.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> paciento mem stari•is sur la<br />
plato <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> malgranda pesilo. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> asistanto,<br />
pesinte lin, notis en lib<strong>ro</strong> apud lia<br />
nomo: 109 funtoj. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> sekvan tagon<br />
estis 107, la trian — 106.<br />
— Se tio daμ<strong>ro</strong>s plu, li mortos, —<br />
la dokto<strong>ro</strong> diris kaj ordonis man•igi lin<br />
laμeble plej bone.<br />
Sed malgraμ tio kaj la nekutima<br />
apetito <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la paciento li maldiki•is<br />
„iutage, kaj la asistanto „iutage enskribis<br />
„iam pli kaj pli malgrandan kvanton<br />
da funtoj. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> paciento preskaμ ne<br />
dormis kaj tutajn tagojn pasigis en<br />
sen„esa movi•ado.<br />
IV<br />
Li konsciis, ke li estas en frenezulejo.<br />
Li konsciis e„, ke li estas malsana.<br />
Kelkfoje, kiel la unuan nokton, li<br />
veki•is meze <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> silento post tuta tago<br />
da vigla movi•o, sentante dolo<strong>ro</strong>n en<br />
„iuj korpopartoj kaj teruran pezon en<br />
la kapo, sed plenkonscie. Eble la foresto<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> impresoj en la nokta silento kaj<br />
duonlumo, eble la malforta funkciado<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la cerbo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la ±us veki•inta homo<br />
kaμzis tion, ke en tiaj minutoj li klare<br />
komprenis sian staton kaj estis kvazaμ<br />
sana. Sed post tagi•o, kune kun la<br />
lumo kaj veki•o <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la vivo en la malsanulejo<br />
lin <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nove on<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> superver›is<br />
impresoj. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> malsana cerbo ne povis<br />
venki ilin, kaj li <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nove estis freneza.<br />
Lia stato estis stranga miksa±o <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
•ustaj rezonadoj kaj absurdo. Li komprenis,<br />
ke „irkaμ li „iuj estas malsanaj,<br />
sed samtempe en „iu el ili li vidis iun<br />
sekrete ka›i•antan aμ ka›itan viza•on,<br />
kiun li konis antaμe aμ pri kiu li legis<br />
aμ aμdis. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> malsanulejo estis lo•ata<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> homoj el „iuj tempoj kaj „iuj landoj.<br />
‚i tie estis kaj vivantoj, kaj mortintoj.<br />
‚i tie estis famuloj kaj fortuloj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
mondo, kaj soldatoj, mortigitaj dum la<br />
lasta milito kaj renaski•intaj. Li vidis<br />
sin en iu magia, sor„ita <strong>ro</strong>ndo, akumulinta<br />
en si la tutan forton <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la te<strong>ro</strong>, kaj<br />
en orgojla ekstazo li opiniis sin la cen-<br />
t<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> tiu <strong>ro</strong>ndo. ‚iuj ili, liaj malsanulejaj<br />
kunuloj, „i tie kunvenis por plenumi<br />
afe<strong>ro</strong>n, kiun li svage imagis<br />
giganta entrepreno, celanta ekstermi la<br />
malbonon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la mondo. Li ne sciis, kio<br />
•i estos, sed li sentis en si sufi„ajn fortojn<br />
por plenumi •in. Li povis legi la<br />
pensojn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> aliaj homoj. Li vidis en<br />
objektoj tutan ilian historion. Grandaj<br />
ulmoj en la malsanuleja •ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>no<br />
rakontis al li longajn legendojn pri tio,<br />
kion ili travivis. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> domon, efektive<br />
konstruitan antaμ sufi„e longe, li opiniis<br />
krea±o <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Pet<strong>ro</strong> la Granda kaj certis,<br />
ke la ca<strong>ro</strong> lo•is en •i dum la epoko<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Poltava batalo*. Li legis tion sur<br />
mu<strong>ro</strong>j, sur forfalinta stuka±o, sur pecoj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> brikoj kaj kaheloj, kiujn li t<strong>ro</strong>vis en<br />
la •ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>no. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> tuta historio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la domo<br />
kaj •ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>no estis skribita sur ili. Li<br />
lo•igis la malgrandan konstrua±on <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
la kadavrejo per <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>koj kaj centoj da<br />
jam <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>longe mortintaj homoj. Kaj li<br />
fikse okulumis fenestreton, rigardantan<br />
el ties subtereta•o al angulo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
•ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>no, vidante en malebena respegula±o<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la lumo en la malnova iriza kaj<br />
malpura vit<strong>ro</strong> konatajn trajtojn, kiujn li<br />
vidis iam en la vivo aμ sur portretoj.<br />
Intertempe venis serena, bona vete<strong>ro</strong>.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> malsanuloj pasigis tutajn tagojn<br />
en fre›a ae<strong>ro</strong> en la •ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>no. En ilia<br />
fako <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la •ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>no, ne granda, sed <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nse<br />
kovrita <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> arboj, „ie, kie eblis, estis<br />
plantitaj flo<strong>ro</strong>j. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> inspektisto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vigis<br />
labori en •i „iujn almenaμ iom laborkapablajn<br />
pacientojn. Dum tutaj tagoj<br />
ili balais vojetojn kaj ›utis sablon sur<br />
ilin, elsarkis herba„ojn kaj akvumis<br />
fositajn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ili bedojn kun flo<strong>ro</strong>j, kukumoj,<br />
akvomelonoj kaj melonoj. Parton<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la •ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>no <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nse kovris „erizarboj.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>μlonge <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> •i etendi•is aleoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
ulmoj. Meze sur malgranda artefarita<br />
monteto estis aran•ita la plej bela florejo<br />
en la tuta •ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>no. Sur la randoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
la supra placeto kreskis helkoloraj flo<strong>ro</strong>j,<br />
kaj en la cent<strong>ro</strong> pompis granda kaj<br />
rara dalio, flava kun ru•aj makuletoj.<br />
¤i konsistigis ankaμ la cent<strong>ro</strong>n <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
tuta •ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>no, altante super •i, kaj oni<br />
povis rimarki, ke multaj malsanuloj<br />
atribuis al •i ian misteran signifon. Al<br />
la nova paciento •i same ›ajnis io ne<br />
tute ordinara, paladio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la •ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>no kaj<br />
domo. Ankaμ flo<strong>ro</strong>j apud „iuj vojetoj<br />
estis plantintaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> malsanuloj. ‚i tie<br />
estis plej diversaj flo<strong>ro</strong>j, t<strong>ro</strong>veblaj en<br />
ukrainiaj •ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>netoj: altaj <strong>ro</strong>zoj, helaj<br />
petunioj, arbustoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> altaj tabakplantoj
kun malgrandaj <strong>ro</strong>zkoloraj flo<strong>ro</strong>j, mentoj,<br />
ta•etoj, t<strong>ro</strong>peoloj kaj papavoj.<br />
Samloke, p<strong>ro</strong>ksime al la pe<strong>ro</strong>no, kreskis<br />
tri papavaj arbustetoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> nekutima<br />
speco. Ili estis multe pli malgrandaj ol<br />
la kutimaj kaj distingi•is <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ili p<strong>ro</strong> la<br />
ekste<strong>ro</strong>rdinara heleco <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la skarlata<br />
kolo<strong>ro</strong>. ¤uste tiu flo<strong>ro</strong> mirigis la<br />
pacienton, kiam li la unuan tagon post<br />
la veno en la malsanulejon rigardis la<br />
•ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>non tra la vitra pordo.<br />
Elirinte unuafoje en la •ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>non, li<br />
antaμ „io, ankoraμ starante sur la<br />
›tupoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la pe<strong>ro</strong>no, rigardis tiujn<br />
helajn flo<strong>ro</strong>jn. Ili estis nur du. Ili<br />
hazar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> kreskis aparte <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la ceteraj kaj<br />
sur nesarkita loko. Densa atripla<strong>ro</strong> kaj<br />
iaj altaj herba„oj „irkaμis ilin.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> malsanuloj unu post alia eliris tra<br />
la pordo, apud kiu staris gardisto kaj<br />
donis al „iu el ili dikan blankan „apon,<br />
trikitan el kotono, kun ru•a kruco sur<br />
la frunto. Tiuj „apoj trapasis militon<br />
kaj estis a„etitaj en aμkcio. Sed la malsanulo,<br />
memkompreneble, atribuis al<br />
tiu ru•a kruco specialan, misteran<br />
signifon. Li <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>metis la „apon kaj rigardis<br />
la krucon, poste la papavajn flo<strong>ro</strong>jn.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> flo<strong>ro</strong>j estis pli helaj.<br />
— ¤i venkas, — la paciento diris,<br />
— sed ni vidos, kio okazos.<br />
Li <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>scendis <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> sur la pe<strong>ro</strong>no.<br />
‚irkaμrigardinte kaj ne vidinte la gardiston,<br />
kiu staris malantaμe, li transpa›is<br />
bedon kaj etendis la manon al la flo<strong>ro</strong>,<br />
sed ne kura•is pluki •in. Li sentis varmegon<br />
kaj pikan dolo<strong>ro</strong>n en la etendita<br />
mano, kaj poste ankaμ en la tuta korpo,<br />
kvazaμ intensa fluo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> nekonata por li<br />
forto radius el la ru•aj petaloj kaj trapenetrus<br />
tutan lian korpon. Li movi•is<br />
pli p<strong>ro</strong>ksimen kaj etendis sian manon<br />
tre p<strong>ro</strong>ksime al la flo<strong>ro</strong>, sed al li ›ajnis,<br />
ke la flo<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>fendis sin, radiante venenan,<br />
mortigan spi<strong>ro</strong>n. Li sentis verti•on.<br />
Li faris lastan senesperan stre„on<br />
kaj jam kaptis la tigon, kiam peza mano<br />
mallevi•is sur lian ›ult<strong>ro</strong>n. Estis la<br />
gardisto, kiu kaptis lin.<br />
— Ne licas pluki, — la maljuna<br />
ukraino diris. — Kaj sur la bedon ne<br />
pa›u. Multas „i tie vi, frenezuloj: „iu<br />
po unu flo<strong>ro</strong>n, la tutan •ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>non vi<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>truos, — li diris konvinke, „iam<br />
tenante lin je la ›ult<strong>ro</strong>.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> paciento rigardis lian viza•on,<br />
silente liberi•is <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> lia mano kaj maltrankvile<br />
iris laμ la pa<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>to. “Ho, kompatinduloj!<br />
— li pensis. — Vi ne vidas,<br />
vi blindi•is tiel, ke vi p<strong>ro</strong>tektas •in.<br />
Sed estu kio ajn, mi ekstermos •in. Se<br />
ne hodiaμ, do morgaμ ni vidos, kiu pli<br />
fortas. Kaj se mi pereos, „u ne estas<br />
tute egale…”<br />
Li p<strong>ro</strong>menis en la •ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>no •is la vespe<strong>ro</strong>,<br />
konati•ante kun homoj kaj strange<br />
interpa<strong>ro</strong>lante, dum kio „iu el la interpa<strong>ro</strong>lantoj<br />
aμdis nur respondojn al<br />
siaj frenezaj pensoj, esprimataj per absur<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>-misteraj<br />
vortoj. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> paciento iris<br />
jen kun unu kamarado, jen kun alia, kaj<br />
•is la fino <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la tago li e„ pli konvinki•is,<br />
ke “„io pretas”, kiel li diris al si<br />
mem. Baldaμ, baldaμ disfalos la feraj<br />
kradoj, „iuj „i malliberuloj eli<strong>ro</strong>s <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> „i<br />
tie kaj kuregos al „iuj partoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la mondo,<br />
kaj la tuta Te<strong>ro</strong> ektremos, forskuos<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> sur si la kadukan ›elon kaj ape<strong>ro</strong>s en<br />
nova mirakla belo. Li preskaμ forgesis<br />
pri la flo<strong>ro</strong>, sed, forirante el la •ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>no<br />
kaj levi•ante sur la pe<strong>ro</strong>non, li <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nove<br />
vidis kvazaμ du ru•ajn karbojn en la<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nsa malheli•inta herba<strong>ro</strong>, kiun jam<br />
komencis kovri <strong>ro</strong>so. Tiam la paciento<br />
postrestis el la homamaso kaj, stari•inte<br />
malantaμ la gardisto, atendis oportunan<br />
momenton. Neniu vidis, kiel li<br />
transsaltis la bedon, kaptis flo<strong>ro</strong>n kaj<br />
haste ka›is •in sur sia brusto sub la „emizo.<br />
Kiam la fre›aj <strong>ro</strong>skovritaj folioj<br />
tu›is lian korpon, li morte pali•is kaj en<br />
ho<strong>ro</strong><strong>ro</strong> lar•e malfermis la okulojn.<br />
Malvarma ›vito aperis sur lia frunto.<br />
En la malsanulejo oni ›altis lampojn.<br />
Atendante vesperman•on, la plej<br />
granda parto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la pacientoj ku›i•is sur<br />
litoj, k<strong>ro</strong>m kelkaj maltrankviluloj, kiuj<br />
haste pa›is en la korido<strong>ro</strong> kaj „ambre-<br />
goj. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> paciento kun la flo<strong>ro</strong> estis inter<br />
ili. Li iradis, spasme kunpreminte la<br />
brakojn kruce sur la brusto. ‹ajnis, ke li<br />
volis dispremi, frakasi la planton,<br />
ka›itan tie. Renkontante aliajn, li malp<strong>ro</strong>ksime<br />
„irkaμiris ilin, timante tu›i<br />
ilin per basko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> sia vesto. “Ne aliru, ne<br />
aliru!” — li kriis. Sed en la malsanulejo<br />
malmultaj atentis tiajn kriojn. Kaj li<br />
iradis „iam pli kaj pli rapi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>, faris<br />
pa›ojn „iam pli kaj pli grandajn, iradis<br />
ho<strong>ro</strong>n, du ho<strong>ro</strong>jn en ia furiozo.<br />
— Mi lacigos vin. Mi strangolos<br />
vin! — li pa<strong>ro</strong>lis obtuze kaj malice.<br />
Kelkfoje li grincigis la <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ntojn.<br />
Oni alportis la vesperman•on en la<br />
man•ejon. Sur la grandajn tablojn sen<br />
tablotukoj oni metis po kelkajn lignajn<br />
farbitajn kaj oritajn bovlojn kun mal<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nsa<br />
milia ka„o. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> pacientoj sidi•is<br />
sur benkoj. Oni disdonis al ili po pecon<br />
da nigra pano. Ili man•is per lignaj kule<strong>ro</strong>j<br />
preskaμ okope el la sama bovlo.<br />
Al kelkaj, kiujn oni nutris pli bone,<br />
man•a±o estis donita aparte. Nia paciento,<br />
rapi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> englutinte sian porcion,<br />
alportitan <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la gardisto, kiu vokis lin<br />
en lian „amb<strong>ro</strong>n, ne kontenti•is per tio<br />
kaj iris en la komunan man•ejon.<br />
— Permesu al mi sidi•i „i tie, — li<br />
diris al la inspektisto.<br />
— ‚u vi ne vesperman•is? — la<br />
inspektisto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mandis, ver›ante aldonajn<br />
porciojn da ka„o en bovlojn.<br />
— Mi tre malsatas. Kaj mi bezonas<br />
multe refortigi min. Tuta mia subteno<br />
estas en la man•a±o. Vi scias, ke mi<br />
tute ne dormas.<br />
— Man•u, karulo, por bona sano.<br />
Taras, donu al li kule<strong>ro</strong>n kaj panon.<br />
Li sidi•is „e unu el la bovloj kaj forman•is<br />
ankoraμ enorman kvanton <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
la ka„o.<br />
— Nu, sufi„as, sufi„as, — la<br />
inspektisto diris fine, kiam „iuj „esis<br />
vesperman•i, sed nia paciento ankoraμ<br />
sidis, klini•inte super la bovlo. Li<br />
„erpis el •i per unu mano la ka„on, kaj<br />
la alian forte premis al la brusto. — Vi<br />
t<strong>ro</strong>man•os.<br />
— A†, se vi scius, kiom da forto mi<br />
bezonas, kiom da forto! Adiaμ, Nikolaj<br />
Nikolajevi„, — la paciento diris, ekstarante<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> sur la se•o „e la tablo kaj<br />
forte premante la manon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la inspektisto.<br />
— Adiaμ.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> unua <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-traduko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> ru a<br />
flo<strong>ro</strong> (<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> K. Bogu›evi„) aperis en 1905<br />
en Parizo, 22 ja<strong>ro</strong>jn post la originalo.<br />
19
— Kien do vi? — la inspektisto<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mandis kun ri<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>to.<br />
— Mi? Nenien. Mi restas. Sed eble<br />
morgaμ ni ne renkonti•os. Mi dankas<br />
vin p<strong>ro</strong> via bonkoreco.<br />
Kaj li ankoraμ foje forte premis la<br />
manon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la inspektisto. Lia vo„o<br />
tremis, en la okuloj aperis larmoj.<br />
— Trankvili•u, karulo, trankvili•u,<br />
— la inspektisto respondis. — Kial<br />
tiom mornaj pensoj? Iru, ku›i•u kaj<br />
p<strong>ro</strong>fun<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ekdormu. Vi bezonas pli<br />
multe dormi. Se vi dormos bone, vi<br />
baldaμ resani•os.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> paciento ploregis. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> inspektisto<br />
forturni•is por ordoni al la gardistoj<br />
rapi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> forpreni la resta±ojn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
vesperman•o. Post duonho<strong>ro</strong> en la<br />
malsanulejo jam „io dormis k<strong>ro</strong>m unu<br />
homo, ku›anta vestite sur sia lito en<br />
angula „amb<strong>ro</strong>. Li tremis kvazaμ p<strong>ro</strong><br />
feb<strong>ro</strong> kaj spasme premis sian bruston,<br />
plene trasorbitan, kiel ›ajnis al li, per<br />
nekre<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ble mortiga veneno.<br />
20<br />
V<br />
Li ne dormis la tutan nokton. Li<br />
estis plukinta tiun flo<strong>ro</strong>n, „ar vidis en<br />
tiu konduto he<strong>ro</strong>an agon, kiun li <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vis<br />
fari. ‚e la unua rigardo tra la vitra pordo<br />
la skarlataj petaloj altiris lian atenton,<br />
kaj al li ›ajnis, ke ek<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> tiu minuto<br />
li plene konsciis, kion •uste li <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vas<br />
efektivigi en la mondo. En tiu hela<br />
ru•a flo<strong>ro</strong> akumuli•is la tuta malbono<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la mondo. Li sciis, ke el papavoj oni<br />
p<strong>ro</strong>duktas opion. Eble tiu penso, kreskante<br />
kaj ricevante monstrajn formojn,<br />
igis lin krei teruran halucinan<br />
fantomon. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> flo<strong>ro</strong> laμ lia imago<br />
enkorpigis en si la tutan malbonon. ¤i<br />
ensorbis la tutan senkulpe ver›itan sangon<br />
(•uste p<strong>ro</strong> tio •i tiom ru•is), „iujn<br />
larmojn, la tutan galon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la homa<strong>ro</strong>.<br />
¤i estis mistera, terura esta±o, antagonisto<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Dio, Arimano, ricevinta<br />
mo<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>stan kaj senkulpan aspekton.<br />
Endis pluki kaj mortigi •in. Sed tio ne<br />
sufi„os: endis ne lasi •in dum la morto<br />
elver›i tutan sian malbonon en la mondon.<br />
Jen kial li ka›is •in sur sia brusto.<br />
Li esperis, ke •is la mateno la flo<strong>ro</strong><br />
perdos tutan sian forton. ¤ia malbono<br />
transi<strong>ro</strong>s en lian bruston, en lian animon,<br />
kaj tie •i estos venkita aμ venkos<br />
— tiam li mem pereos, mortos, sed<br />
mortos kiel honesta batalanto kaj kiel<br />
la unua batalanto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la homa<strong>ro</strong>, „ar •is<br />
Bildo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Neringa Štaraitien¡ (speciale por <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Ondo</st<strong>ro</strong>ng>)<br />
nun neniu kura•is batali samtempe<br />
kontraμ la tuta malbono <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la mondo.<br />
— Ili ne vidis •in. Mi sukcesis vidi.<br />
‚u mi povas lasi •in vivi? Pli bonas<br />
morto.<br />
Kaj li ku›is, senforti•ante p<strong>ro</strong> la fantoma,<br />
neekzistanta batalo, tamen senforti•ante.<br />
Matene la asistanto t<strong>ro</strong>vis<br />
lin apenaμ viva. Sed malgraμ tio post<br />
iom da tempo la eksciti•o venkis, li salte<br />
elliti•is kaj, kiel antaμe, komencis<br />
kuradi tra la malsanulejo, pa<strong>ro</strong>lante kun<br />
pacientoj kaj kun si mem pli laμte kaj<br />
malkohere ol iam ajn. Oni ne lasis lin<br />
veni en la •ar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>non. Vidante, ke li malpezi•as<br />
kaj neniam dormas, sed „iam<br />
pa›adas, la dokto<strong>ro</strong> ordonis injekti sub<br />
lian haμton grandan dozon da morfino.<br />
Li ne rezistis: feli„e, tiumomente liaj<br />
frenezaj pensoj iel koincidis kun tiu<br />
p<strong>ro</strong>cedo. Li baldaμ ekdormis. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> furioza<br />
movi•ado „esis, kaj la laμta melodio,<br />
konstante akompaninta lin, kreita<br />
el la takto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> liaj impetaj pa›oj, malaperis<br />
el la oreloj. Li senkonscii•is kaj<br />
„esis pensi pri „io, e„ pri la dua flo<strong>ro</strong>,<br />
kiun endis pluki.<br />
Tamen li plukis •in post tri tagoj,<br />
antaμ la okuloj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la maljunulo, kiu ne<br />
sukcesis preventi tion. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> gardisto<br />
ekpersekutis lin. Kun laμta jubila krio<br />
la paciento enkuris la malsanulejon<br />
kaj, ±etinte sin en sian „amb<strong>ro</strong>n, ka›is<br />
la planton sur la brusto.<br />
— Hej, kial vi plukas la flo<strong>ro</strong>jn? —<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mandis la alkurinta gardisto. Sed la<br />
paciento, jam ku›anta sur la lito en la<br />
kutima pozo kun la krucitaj brakoj,<br />
ekpa<strong>ro</strong>lis tian absurdon, ke la gardisto<br />
nur silente <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>metis <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> sur li la „apon<br />
kun la ru•a kruco, forgesitan en la<br />
hasta fu•o, kaj foriris. Kaj la fantoma<br />
batalo rekomenci•is. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> paciento sentis,<br />
ke el la flo<strong>ro</strong> elrampas la malbono,<br />
kiel longaj, serpentosimilaj torentoj. Ili<br />
„irkaμvolvis lin, kunpremis la memb<strong>ro</strong>jn<br />
kaj trasorbis la tutan korpon per<br />
sia terura enhavo. Li ploris kaj pre•is al<br />
Dio dum paμzoj inter malbenoj, adresataj<br />
al sia malamiko. ¤is la vespe<strong>ro</strong> la<br />
flo<strong>ro</strong> forvelkis. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> paciento tretis la<br />
nigri•intan planton, levis la resta±on <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
sur la planko kaj portis en la<br />
ban„amb<strong>ro</strong>n. ‡etinte la senforman buleton<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> verda±o en fornon, inkan<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>skan<br />
p<strong>ro</strong> ›tonkarbo, li longe rigardis, kiel lia<br />
malamiko siblis, ›rumpis kaj finfine<br />
transformi•is en ne•e blankan buleton<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> cind<strong>ro</strong>. Li blovis, kaj „io malaperis.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> sekvan tagon la paciento ekfartis<br />
pli malbone. Terure pala, kun enfalintaj<br />
vangoj, kun brulantaj okuloj, p<strong>ro</strong>fundi•intaj<br />
en la okulkavoj, li, ›anceli•ante<br />
kaj ofte stumblante, daμrigis<br />
sian furiozan pa›adon kaj pa<strong>ro</strong>lis,<br />
pa<strong>ro</strong>lis sen„ese.<br />
— Mi ne volus apliki perforton, —<br />
la „efkuracisto diris al sia asistanto.<br />
— Sed ja necesas haltigi tiun labo<strong>ro</strong>n.<br />
Hodiaμ li pezas naμ<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>k tri funtojn.<br />
Se tio daμ<strong>ro</strong>s, li mortos post du tagoj.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> „efkuracisto enpensi•is.<br />
— ‚u morfinon? ‚u kloralon? — li<br />
diris duon<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>man<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>.<br />
— Hieraμ morfino jam ne efikis.<br />
— Ordonu ligi lin. Tamen mi<br />
dubas, ke li restos vivanta.<br />
VI<br />
Kaj oni ligis la pacienton. Li ku›is,<br />
vestita per trudkitelo, firme ligita al la<br />
feraj rungoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> sia lito per lar•aj tolbendoj.<br />
Sed la furiozo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> liaj movoj ne<br />
malplii•is, prefere kreskis. Dum multaj<br />
ho<strong>ro</strong>j li obstine penis liberigi sin <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
la ligiloj. Finfine foje per forta impeto<br />
li dis›iris unu el la bendoj, liberigis la<br />
gambojn kaj, elglitinte el sub la ceteraj<br />
bendoj, komencis kun la ligitaj brakoj<br />
pa›i en la „amb<strong>ro</strong>, kriante sova•ajn,<br />
nekompreneblajn vortojn.<br />
— Ho, vi, damnita!.. — la enirinta<br />
gardisto ekkriis en la ukraina lingvo.<br />
— Kiu diablo vin helpas! Gricko!<br />
Ivan! Venu rapi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>, „ar li malligis sin.<br />
Ili triope ±etis sin sur la pacienton,<br />
kaj komenci•is longa luktado, laciga
por la atakantoj kaj turmenta por la sin<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>fendanto,<br />
kiu estis elspezanta la<br />
reston <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> sia el„erpita forto. Finfine<br />
oni faligis lin sur la liton kaj ligis e„ pli<br />
firme ol antaμe.<br />
— Vi ne komprenas, kion vi faras!<br />
— la paciento kriis, anhelante. — Vi<br />
pereas! Mi vidis la trian, ±us ekflorintan.<br />
Nun •i jam pretas. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>su min fini la<br />
afe<strong>ro</strong>n! Endas mortigi •in! Mortigi!<br />
Mortigi! Tiam „io estos finita, „io savita.<br />
Mi sendus vin, sed fari tion povas<br />
nur mi. Vi mortus p<strong>ro</strong> sola tu›o.<br />
— Silentu, juna sinjor’, silentu! —<br />
la maljuna gardisto diris kaj restis<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>±ori „e la lito.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> paciento subite eksilentis. Li<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>cidis t<strong>ro</strong>mpi la gardistojn. Oni tenis<br />
lin ligitan dum la tuta tago kaj lasis en<br />
tiu stato por la nokto. Nutrinte lin per<br />
vesperman•o, la gardisto sternis ion<br />
apud la lito kaj ku›i•is. Post unu minuto<br />
li p<strong>ro</strong>fun<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> dormis, kaj la paciento<br />
komencis la labo<strong>ro</strong>n.<br />
Li fleksi•is tutkorpe por tu›i la<br />
feran laμlar•an rungon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la lito kaj,<br />
t<strong>ro</strong>vinte •in palpe per la mano, ka›ita<br />
en la longa maniko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la trudkitelo,<br />
komencis rapi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> kaj forte f<strong>ro</strong>ti la manikon<br />
kontraμ la fe<strong>ro</strong>. Post iom da tempo<br />
la dika veltolo cedis, kaj li liberigis la<br />
mont<strong>ro</strong>fing<strong>ro</strong>n. Poste la afe<strong>ro</strong> rapidi•is.<br />
Kun lerteco kaj elasto tute nekre<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>blaj<br />
por sana homo li malligis<br />
malantaμ si la nodon, kiu kuntenis la<br />
manikojn, mal›nuris la kitelon kaj post<br />
tio longe fiksaμskultis la <strong>ro</strong>nkadon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
la gardisto. Sed la maljunulo dormis<br />
p<strong>ro</strong>fun<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> paciento <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>metis la trudkitelon<br />
kaj malligis sin <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la lito. Li<br />
estis libera. Li ekzamenis la pordon: •i<br />
estis ›losita elinterne, kaj la ›losilo<br />
p<strong>ro</strong>bable ku›is en la po›o <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la gardisto.<br />
Timante veki lin, li ne kura•is<br />
esplori la po›ojn kaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>cidis foriri el la<br />
„amb<strong>ro</strong> tra la fenest<strong>ro</strong>.<br />
Estis kvieta, varma kaj malluma<br />
nokto. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> fenest<strong>ro</strong> estis malfermita.<br />
Steloj brilis en la nigra „ielo. Li rigardis<br />
ilin, distingante konatajn konstelaciojn<br />
kaj •ojante p<strong>ro</strong> tio, ke ili, kiel al li ›ajnis,<br />
komprenas lin kaj kunsentas kun li.<br />
Palpebrumante, li vidis senfinajn radiojn,<br />
kiujn ili sendis al li, kaj la freneza<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ci<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mo kreskis. Li bezonis fleksi<br />
flanken dikan stangon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la fera krado,<br />
rampi tra la mallar•a bre„o en la strateton,<br />
kovritan <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> arbustoj, transgrimpi<br />
la altan ›tonan barilon. Tie estos la lasta<br />
batalo, kaj poste — venu e„ morto.<br />
Li p<strong>ro</strong>vis fleksi la dikan stangon<br />
permane, sed la fe<strong>ro</strong> ne cedis. Tiam,<br />
plektinte ›nu<strong>ro</strong>n el la fortikaj manikoj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la trudkitelo, li k<strong>ro</strong>„is per •i lancon,<br />
for•itan „e la fino <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la stango, kaj<br />
ekpendis sur •i tutkorpe. Post senrezulta<br />
stre„o, preskaμ el„erpinta la<br />
resta±on <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> lia forto, la lanco fleksi•is.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> mallar•a elirejo estis malfermita. Li<br />
pu›is sin tra •i, skrapvundante siajn<br />
›ult<strong>ro</strong>jn, kubutojn kaj la nudajn genuojn,<br />
trapenetris la arbusta<strong>ro</strong>n kaj haltis<br />
antaμ la mu<strong>ro</strong>. ‚io silentis. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> lumo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
noktaj lampoj lumigis elinterne la<br />
fenest<strong>ro</strong>jn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la gran<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ga domo. Neniu<br />
estis vi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>bla en ili. Neniu rimarkos lin.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> maljunulo, <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>±oranta „e lia lito,<br />
ver›ajne, dormis p<strong>ro</strong>fun<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> steloj<br />
tenere palpebrumis per la radioj, penetrantaj<br />
en la p<strong>ro</strong>fundon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> lia ko<strong>ro</strong>.<br />
— Mi venas al vi, — li flustris,<br />
rigardante la „ielon.<br />
Falinte post la unua malsukcesa<br />
p<strong>ro</strong>vo, kun for›iritaj ungoj, sangantaj<br />
manoj kaj genuoj, li komencis ser„i<br />
oportunan lokon. Tie, kie la barilo<br />
kuni•is kun la mu<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la kadavrejo, el<br />
•i kaj el la mu<strong>ro</strong> estis elfalintaj kelkaj<br />
brikoj. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> paciento palpe t<strong>ro</strong>vis la<br />
bre„ojn kaj uzis ilin. Li surgrimpis la<br />
barilon, kaptis la bran„ojn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> ulmo,<br />
kreskanta transe, kaj senbrue malsupreni•is<br />
laμ la arbo sur la te<strong>ro</strong>n.<br />
Li ±etis sin al la konata loko „e la<br />
pe<strong>ro</strong>no. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> kapeto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la flo<strong>ro</strong>, kunmetinta<br />
la petalojn, klare kaj kontraste<br />
malhelis en la <strong>ro</strong>sa herbo.<br />
— <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> lasta! — la paciento flustris.<br />
— <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> lasta! Hodiaμ estos venko aμ<br />
morto. Sed por mi jam tute ne gravas.<br />
Atendu: mi baldaμ estos kun vi, — li<br />
diris, rigardante la „ielon.<br />
Li el›iris la planton, dispecigis •in,<br />
„ifis kaj, tenante •in enmane, revenis<br />
samvoje en sian „amb<strong>ro</strong>n. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> maljunulo<br />
dormis. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> paciento, tuj post kiam<br />
li venis al la lito, falegis sur •in svene.<br />
Matene oni t<strong>ro</strong>vis lin malviva. Lia<br />
viza•o estis kvieta kaj serena. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> konsumitaj<br />
trajtoj kun la maldikaj lipoj kaj<br />
p<strong>ro</strong>fun<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> enfalintaj fermitaj okuloj<br />
esprimis fieran feli„on. Kiam oni metis<br />
lin sur brankardon, oni p<strong>ro</strong>vis malfermi<br />
lian manon kaj elpreni la ru•an flo<strong>ro</strong>n.<br />
Sed la mano rigidi•is, kaj li forportis<br />
sian t<strong>ro</strong>feon en la tombon.<br />
Tradukis Mi†ail Povorin<br />
P<strong>ro</strong> „i tiu traduko Mi†ail Povorin i•is<br />
laμreato <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Li<strong>ro</strong>-2005 en la bran„o<br />
Traduka p<strong>ro</strong>zo el la rusa lingvo.<br />
Georg Trakl<br />
Vintre<br />
En frida blank’ la agra bril’.<br />
Soleca „ielo sin vaste etendas.<br />
Super lag’ monedoj flug-pendas,<br />
‚asistoj venas <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> l’ silvo-hil’.<br />
En nigraj pintoj lo as silent’.<br />
Hu›! fajra brilet’ elkabane.<br />
Foj-foje sleda tint’ lontane,<br />
Levi as lante lun-ar ent’.<br />
Dissangas vild’ „e kampa lim’<br />
Kaj korvoj plaµdas en sangaj rive<strong>ro</strong>j.<br />
Pafite trem-flavas kane<strong>ro</strong>j.<br />
En vaka bosk’: f<strong>ro</strong>st’, fum’, pa›im’.<br />
Tradukis el la germana<br />
Reinhard Haupenthal<br />
Georg Trakl (1887–1914). Post farmaciaj<br />
studoj militara apotekisto frue<br />
d<strong>ro</strong>g-<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>penda. Grava aμstra lirikisto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
la frua ekspresionismo kun metaformismo<br />
kaprica kaj malfacile alirebla.<br />
Influita <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la franca simbolismo (Bau<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>laire,<br />
Rimbaud, Verlaine). Per<br />
obskuraj vizioj, molaj versoj muzikemaj<br />
p<strong>ro</strong>fetas la venontan kaoson <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> sia<br />
epoko pereo-porta kaj katast<strong>ro</strong>f- graveda<br />
per tonoj ve-sopiraj, p<strong>ro</strong>funda funeb<strong>ro</strong>,<br />
melankolio kaj rezignacio. Liaj temoj:<br />
la <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>moneco <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la vivo, la mavo, kulpo,<br />
sufe<strong>ro</strong>, pereemo, morto kaj nenii•o.<br />
Rimitan lirikon sekvis liber-ritmaj himnoj<br />
kun lozi•o <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> logike-sintaksaj<br />
struktu<strong>ro</strong>j. Trakl forte influis la ekspresionisman<br />
lirikon kaj la germanan<br />
lirikon post 1945. R.H.<br />
21
Lib<strong>ro</strong>j, kiuj lumigas homojn<br />
Atribuinte „i-jaran premion por literatu<strong>ro</strong><br />
al Orhan Pamuk, la Nobela Komitato<br />
post kelkaj dubindaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>cidoj faris<br />
finfine bonan, pru<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ntan kaj meritoplenan<br />
elekton. Kompreneble, kelkaj<br />
samlandaj malp<strong>ro</strong>gresemuloj nur indigne<br />
gratulis Pamuk-on. Ankaμ kelkaj<br />
eksterlandaj kverelemuloj suspektis<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>cidon motivitan politike. (Tamen ili<br />
ne komprenas, ke preskaμ „iu valora<br />
literatura verko estas iusence politika,<br />
sed preskaμ neniu politika verko estas<br />
literature valora.)<br />
Politiko<br />
Do, iom pri politiko. En Turkio<br />
estas abomena §301: se vi iel makulas<br />
la “turkecon”, inkluzive <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la hono<strong>ro</strong><br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la ›tato, vi estos punita. Sekve preskaμ<br />
„iu grava artisto kaj verkisto en<br />
Turkio estis iam en konflikto kun tiu<br />
paragrafo, kiu efektive estas honto por<br />
turkeco. P<strong>ro</strong> inerciemo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la okci<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nteμ<strong>ro</strong>pa<br />
publiko ne „iuj p<strong>ro</strong>cezoj surbaze<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> tiu abomena paragrafo estas<br />
vaste konataj (http://memri.org/bin/<br />
articles.cgi?Page=archives&Area=<br />
sd&ID= SP106606), tamen la klopodo<br />
p<strong>ro</strong>cezi kontraμ Pamuk kaptis la atenton.<br />
Pamuk aludis en 2005 en svisa<br />
gazeto, ke okazis amasmurdado fare <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
turkoj, sed li evitis la uzon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la vorto<br />
genocido, sed tio jam sufi„is por ofendi<br />
“turkecon”.<br />
Armenoj<br />
En literatura prilabo<strong>ro</strong> Pamuk distilis<br />
la nuntempan realecon en la <strong>ro</strong>mano<br />
Ne o (Kar, 2002) — la plej “politika”<br />
<strong>ro</strong>mano, kiun li verkis •is nun. En la<br />
eta urbo Kars, p<strong>ro</strong>ksime al la limoj al<br />
Armenio kaj Kartvelio iam ekzilita<br />
±urnalisto Ka (la nomo ja vekas asociojn<br />
al Kafka) renkontas mik<strong>ro</strong>kosme<br />
malsamajn tavolojn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la turka socio.<br />
Dum tri tagoj „iuj lo•antoj estas baritaj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la ekstera mondo; ili jam estas eta<br />
mondo en si mem: turkoj, kurdoj,<br />
armenoj, rusoj kaj pliaj malplimultoj<br />
— mo<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>lo por la bunta multfaceteco<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Turkio. Ili vivas en diversaj tavoloj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la historio, estas kvazaμ samtempeco<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> malsamtempa±oj. Kars fari•as la<br />
kampo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> stre„o inter Oriento kaj<br />
Okci<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nto. (‚u tio ne memorigas nin<br />
pri “nia urbeto” en la Demonoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
Dostojevskij?) Inter tiuj influoj vivas<br />
22<br />
homoj kun siaj streboj, ser„ante individuan<br />
i<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ntecon, feli„on — kaj antaμ<br />
„io dignon. Pamuk mirin<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> donas al ili<br />
personan vo„on. Ofte li klopodas eviti<br />
kli›ajn etikedojn, vortojn, kiuj nur<br />
emociigas la <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>baton kaj baras la vojon<br />
al kompreno. Eble ›ario›atanto estas<br />
pli neμtrala nomo ol islamisto, aμ ribelulo<br />
sonas pli afable ol PKK-te<strong>ro</strong>risto…<br />
‚iukaze Pamuk donas al ni<br />
novan rigardon al eventualaj motivoj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> homoj, kiuj fu•as en religion aμ<br />
te<strong>ro</strong>rismon, kaj ankaμ ili fari•as parto<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> lia literatura kosmo.<br />
“Kial mi estas tiu, kiu mi estas”<br />
Komprenigi la malsamecon kaj percepti<br />
samajn struktu<strong>ro</strong>jn en la orienta<br />
kaj okci<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nta pensmanie<strong>ro</strong> estas unu el<br />
la grandaj temoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Pamuk. En <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng><br />
Blanka Kastelo (Beyaz kale, 1985)<br />
juna italo estas kaptita <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> turkoj kaj<br />
pludonita al iel freneza sciencisto. Tiu<br />
p<strong>ro</strong>mesas al la italo la liberecon kontraμ<br />
scio. Ili similas fizike unu al la alia<br />
kaj iom post iom iliaj i<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ntecoj preskaμ<br />
kunfandi•as, kaj la leganto ne plu<br />
scias, kiu estas la turka mast<strong>ro</strong> kaj kiu<br />
la itala sklavo. Orienta religiemo kaj<br />
okci<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nta raciemo kuni•as.<br />
En tiu frua <strong>ro</strong>mano Pamuk ankoraμ<br />
ludas kun la mistika elemento kaj li<br />
plezurigas per ›aradoj en la manie<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> nomo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la <strong>ro</strong>zo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Eco. Pli serioze<br />
li prilaboras la mistikan temon en <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng><br />
Nigra Lib<strong>ro</strong> (Kara kitap, 1990) kaj en<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> Nova Vivo (Yeni hayat, 1994). En<br />
ambaμ <strong>ro</strong>manoj la p<strong>ro</strong>tagonisto ser„as<br />
sian koramikinon. En la unua lib<strong>ro</strong> la<br />
ser„o okazas en la labirintoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Istanbulo,<br />
en la dua Pamuk gvidas nin tra<br />
same labirinta Turkio.<br />
Metafo<strong>ro</strong>j<br />
Pamuk utiligas en mirin<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> efika<br />
manie<strong>ro</strong> metafo<strong>ro</strong>jn. En „i tiu artikoleto<br />
mankas loko por vaste montri, kiel li<br />
faras tion. Do, nur eta ekzemplo<br />
(bedaμrin<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> mi <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vas traduki laμ traduko,<br />
„ar mi ne kapablas legi la lingvon<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la verkisto) el Ne o:<br />
Mi rigardas la scenon dum la nokto,<br />
en mallumo, el fenest<strong>ro</strong>. Ekstere estas<br />
du blankaj mu<strong>ro</strong>j, altaj kaj sen fenest<strong>ro</strong>j,<br />
kiel la mu<strong>ro</strong>j <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> kastelo. Kiel du<br />
mu<strong>ro</strong>j, kiuj f<strong>ro</strong>ntas unu la alian. Mi<br />
rigardas timeme en la malvastan abismon<br />
inter ili, kiu eten<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> eliras antaµ<br />
mi. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> strateto en la loko, kie Allah ne<br />
estas, estas, kiel en Kars, ne kovrita<br />
kaj mar„a, sed ia kolo<strong>ro</strong> estas siringviola.<br />
En la mezo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la strateto estas<br />
io, kio diras “Haltu!” al mi, kaj mi<br />
rigardas is la fino <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la strateto, is la<br />
fino <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la mondo. Jen estas arbo, nuda<br />
arbo sen folioj. P<strong>ro</strong> tio ke mi rigardas<br />
in, i subite ru i as kaj ekkaptas faj<strong>ro</strong>n.<br />
Tiam ekesti as en mi kulposento,<br />
„ar mi estis scivolema pri la loko, kie<br />
Allah ne estas. Tiam la arbo reprenas<br />
sian antaµan malhelan kolo<strong>ro</strong>n.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> leganto renkontas dise similajn<br />
erajn bildojn, kiuj iom post fari•as<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nsa ampleksa±o — sed ankaμ sen<br />
rekoni tiujn bildojn eblas frandi liajn<br />
lib<strong>ro</strong>jn.<br />
En <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> Nova Vivo Pamuk esploras la<br />
paralelojn inter <strong>ro</strong>mantika naturmistiko<br />
(la lib<strong>ro</strong> havas moton <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Novalis)<br />
kaj islama sufi-mistiko (magra klarigo<br />
en <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>: http://eo.wikipedia.org/<br />
wiki/Sufiismo). <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> vojo al mistika<br />
sperto estas ofte priskribita kiel voja•o<br />
— ekzemple en la verkoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Tereza el<br />
Avila kaj Johano <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Kruco. Same la<br />
personoj voja•as multe ser„ante koramikon.<br />
Tiu unui•o kun la koramiko<br />
estas la celo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> sufi-mistikulo. Tiu celo<br />
estis „iam suspekta por ajna ortodoksio,<br />
simple p<strong>ro</strong> tio, ke la mistikuloj<br />
havas perspektivon, kiu estas pli vasta<br />
ol la mallar•eco <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> dogmo permesas.<br />
(En la kristana mondo tiu sperto, kiu<br />
t<strong>ro</strong>veblas en „iu religio havas foje la<br />
nomon kenosis. Vidu: Karen Armst<strong>ro</strong>ng<br />
The Great Transformation,<br />
<st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>). Pamuk vidas en tio kunligan<br />
elementon inter Okci<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nto kaj Oriento<br />
kaj se homoj interatentas, kion ili kunigas,<br />
tiam ili espereble ne plu pa<strong>ro</strong>las<br />
pri Okci<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nto kontraμ Oriento, sed<br />
anstataμas tiujn etikedojn per P<strong>ro</strong>greso<br />
kaj Malp<strong>ro</strong>greso.<br />
Kaj nemistikuloj? Ili havas kompleksan<br />
vivon, peritan <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la literatu<strong>ro</strong>.<br />
“‚ar nenio povas esti tiel mirinda, kiel<br />
la vivo. K<strong>ro</strong>m la literatu<strong>ro</strong>. K<strong>ro</strong>m la<br />
literatu<strong>ro</strong>. Jes, kompreneble, k<strong>ro</strong>m la<br />
literatu<strong>ro</strong>, la ununura konsolanto”.<br />
Wolfgang Kirschstein
Piratado kaj sabotado<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> esperanto-muziko<br />
Iom koncizigita teksto, kompilita <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
Flo je <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>bato inter artistoj kaj aktivuloj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> EUROKKA / Vinilkosmo.<br />
De pli malpli tri ja<strong>ro</strong>j muziko suferas<br />
akran krizon p<strong>ro</strong> la novaj teknologioj,<br />
kiuj evoluas fulmrapi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> (interreto,<br />
MP3, podkastoj…). Al tio aldoni•as<br />
senbrida KD-kopiado p<strong>ro</strong> granda<br />
disvasti•o <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> personaj komputiloj. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng><br />
disko-industrio konstatas drastan falon<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> vendoj, KD-fabrikoj fermi•as kaj<br />
maldungas sian persona<strong>ro</strong>n. Kelkaj eldonejoj<br />
ser„as alternativojn vendante<br />
muzikojn rete. E„ bandoj p<strong>ro</strong>vas aperigi<br />
siajn albumojn ne sur KDoj sed sur<br />
USB-›losiloj. Sed neniu scias, kio okazos<br />
kun la muziko en la venontaj ja<strong>ro</strong>j.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-muziko havas la samajn<br />
p<strong>ro</strong>blemojn kiel la malgrandaj eldonejoj,<br />
sed la konsekvencoj estas pli gravaj<br />
ol por la neesperanta muziko, „ar<br />
muzikeldonejoj malmultas en Esperantio.<br />
Unu el la „efaj, Vinilkosmo, <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>longe<br />
atentigas pri la rapida evoluo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
la aktualaj teknikoj kaj pri la dan•e<strong>ro</strong><br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> kopiado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> diskoj kaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> el›utado en<br />
interreto.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> tuj sentebla konsekvenco estas<br />
falo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la diskovendoj kaj kresko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
senpaga muzikel›utado en interreto.<br />
Tio okazas, kvankam la artistoj kaj Vinilkosmo<br />
disponigas libere du-tri muzikojn<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> „iu albumo varbcele en la<br />
reto (Vinilkosmo, MusicExpress, ktp.).<br />
Eldoni muzikon ne estas simple preni<br />
la muzikon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> disko kaj meti •in enreten…<br />
Eldoni muzikon estas gran<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ga<br />
labo<strong>ro</strong> unue <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la artistoj, kiuj<br />
elpensas •in, verkas, komponas kaj poste<br />
ludas, kantas kaj registras la muzikon…<br />
por kelkaj artistoj tio postulas<br />
ja<strong>ro</strong>jn da sen„esaj streboj kaj sinofe<strong>ro</strong>j.<br />
Poste la eldonejo kunlaboras kun la artistoj<br />
por p<strong>ro</strong>dukti, eldoni kaj distribui<br />
la artajn verkojn… kaj zorgi pri la “komerca”<br />
flanko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la muziko.<br />
Tiu komerca flanko estas p<strong>ro</strong>duktado<br />
kaj eldonado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> muziko, kaj •i kostegas.<br />
Nur dank’ al la vendado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la<br />
diskoj eldonitaj eblas daμrigi la p<strong>ro</strong>duktadon<br />
kaj eldonadon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> novaj diskoj.<br />
Tiel mono investita en muziko<br />
povas esti reinvestita por novaj p<strong>ro</strong>dukta±oj.<br />
Por havi i<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>on, kiom kostas p<strong>ro</strong>dukti<br />
kaj eldoni diskon, en la sekva tabelo<br />
estas dispartigitaj kostoj por unu el la<br />
lastaj eldonoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Vinilkosmo. Temas pri<br />
eldono <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> 1000 ekzemple<strong>ro</strong>j kaj la tuta<br />
p<strong>ro</strong>duktkosto 9880 EUR.<br />
Suma prezo por unu KD estas 15,05<br />
EUR sen imposto (vendoprezo al la<br />
publiko)<br />
Surbendigaj kostoj ....4,65EUR<br />
Mastrigado. .........1,07EUR<br />
Grafika labo<strong>ro</strong> .......1,01EUR<br />
Aμtorrajtoj ..........1,06EUR<br />
Presado ............1,57EUR<br />
Varbado ............1,63EUR<br />
Tantiemoj...........0,92EUR<br />
Administrado /Stoko . . . 2,00 EUR<br />
P<strong>ro</strong>fito .............1,15EUR<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> plej malbona situacio estas en la<br />
Suda Ameriko, Afriko kaj Azio, kie<br />
esperanto-muziko ne estas alirebla p<strong>ro</strong><br />
la altaj prezoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la eμ<strong>ro</strong>pe eldonitaj diskoj.<br />
Vinilkosmo ser„is solvojn per partnera<br />
eldonado kun BEL (Brazila<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-Ligo) por disponigi siajn diskojn<br />
en la Suda Ameriko (bedaμrin<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>,<br />
•is nun sensukcese). Nun estas nova<br />
p<strong>ro</strong>jekto starigi partneran eldonadon<br />
kun Kosmuzik en Brazilo. Sed organizi<br />
tion postulas tempon kaj, „efe, monon.<br />
Dume la situacio malpliboni•as…<br />
Vinilkosmo ekspertis novan fenomenon:<br />
piratado en retpa•oj kaj blogoj.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> unua, kiu tiel agis, estis bazita<br />
en Argentino kaj tute kontraμle•e disponigis<br />
por libera el›utado ses albumojn<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Vinilkosmo kaj unu <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> BEL.<br />
Tio estas senskrupule ›tela misago. ¤i<br />
sabotas la labo<strong>ro</strong>n por esperanto-muziko,<br />
kiun la artistoj kaj la eldonejoj<br />
strebas fari.<br />
Artistoj kaj muzikeldonejoj estas<br />
intime ligitaj kaj funkcias kune, „ar ili<br />
helpas unu la alian, kaj ili bezonas unu<br />
la alian… <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> muzikoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> eldonitaj diskoj<br />
apartenas al la artistoj, kaj neniu<br />
rajtas uzi ilin por publika disvastigo,<br />
k<strong>ro</strong>m se estas interkonsento kun la artisto/eldonejo.<br />
Ne eblas fari kion ajn<br />
pere <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> muzikoj, kiuj apartenas al la artistoj,<br />
kaj certe ne eblas disponigi ilin<br />
senpage al la publiko, sen peti la permeson<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la artistoj kaj eldonejo, precipe<br />
kiam la diskoj estas vendataj.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-muziko estas unu el la<br />
plej vivantaj partoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la esperanto-kultu<strong>ro</strong>.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> eldonejoj strebas teni<br />
ekvilib<strong>ro</strong>n por daμre alporti al la esperanto-movado<br />
kaj al esperanto-kultu<strong>ro</strong><br />
konstantan fluon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> novaj eldona±oj,<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> novaj artistoj. Piratado (›telado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
muziko) frakasas tian labo<strong>ro</strong>n kaj povas<br />
rapi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> d<strong>ro</strong>nigi la eldonejojn… ¤i<br />
<strong>ro</strong>mpas la ekvilib<strong>ro</strong>n <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la eldonejoj<br />
kaj endan•erigas la eldonejojn kaj la<br />
artistojn, kaj e„ la muzikan kultu<strong>ro</strong>n<br />
mem… Tial p<strong>ro</strong> piratado post kelkaj<br />
ja<strong>ro</strong>j la esperanta kultu<strong>ro</strong> povos rapi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
eksuferi, malri„i•i kaj kaduki•i.<br />
Feli„e, „i-foje la artistoj kaj Vinilkosmo<br />
sukcesis argumenti kaj konvinki la<br />
piratan blogon „esigi tiun sabotadon.<br />
Se tio ne okazus, la eldonejo estus <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vigita<br />
inter<strong>ro</strong>mpi sian aktivadon kaj<br />
p<strong>ro</strong>krastigi aμ forlasi siajn p<strong>ro</strong>jektojn<br />
kaj preparatajn p<strong>ro</strong>dukta±ojn por eviti<br />
bank<strong>ro</strong>ti•on.<br />
Neniu eldonisto prenus riskon, eldonante<br />
diskojn, sen esti certa disvendi<br />
ilin. Neniu esperanta eldonejo havas financajn<br />
rimedojn por riski fiaskon p<strong>ro</strong><br />
mallojala konkurenco fare <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> piratoj.<br />
Kiam la eldonejoj „esos p<strong>ro</strong>dukti novajn<br />
muzikojn kaj ne plu reeldonos<br />
el„erpitajn diskojn, la piratoj malape<strong>ro</strong>s,<br />
„ar ili nenion plu povos pirati sed<br />
certe tiam jam estos t<strong>ro</strong> malfrue. Sed<br />
dubindas ke piratoj mem ekp<strong>ro</strong>duktos<br />
esperanto-muzikon por disdoni •in<br />
senpage interrete.<br />
Espereble, la piratoj „esos aktivi<br />
kontraμ la p<strong>ro</strong>fesie eldonita esperanto-muziko<br />
antaμ ol estos t<strong>ro</strong> malfrue<br />
kaj esperanto-muziko fari•os <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>zerto…<br />
Sed estu ege klare, ke esperantisto,<br />
kiu el›utas piratitan muzikon,<br />
fari as komplico kaj respon<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>cas<br />
pri la mortigo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> esperanto-kultu<strong>ro</strong><br />
kaj kontribuas al ia entombigo.<br />
Nura ebla subteno estas a„etado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
la originalaj diskoj. Varbcele estas<br />
disponeblaj tute libere muzikoj „e<br />
http://www.musicexpress.com.br/<br />
nova±oj.asp kaj muzikvi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>oj „e<br />
http://farbskatol.net/<br />
¤eneralaj informoj pri esperanto-muziko<br />
haveblas „e http://artista.ikso.net<br />
En la retejo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Vinilkosmo eblas<br />
a„eti diskojn: www.vinilkosmo.com<br />
Kontribuis: Emilio Cid, Bertilo<br />
Wennergren, Martin Wiese, Ferriol<br />
Macip, Rogener Pavinski, David<br />
Emil Wickström, Gunnar Fischer,<br />
Jean-Marc Leclercq, ‡enja Amis,<br />
Amir Hadziahmetovi¢, Flavio Fonseca<br />
kaj Floréal Martorell<br />
23
Gajan Kristnaskon!<br />
Osmakowicz, Anna. En Kristnaska<br />
hor’: Kristnaskaj kantoj kaj pastoraloj<br />
kantataj en Pollando. — [s.l.]<br />
LG- Mix, 2005.<br />
Esperanta muzika kultu<strong>ro</strong> dum sia<br />
ne tiom longa evoluo ensorbis multajn<br />
kantojn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> diversaj popoloj. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> plej<br />
bona disvastigo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la kantoj eblas, se ili<br />
estas fiksitaj en iu sonportilo: disko,<br />
bendo, kasedo. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>statempe aperas multaj<br />
diskoj enhavantaj muzikon kun teksto<br />
en esperanta traduko. Sed kompreneble<br />
ili ne sufi„as por konatigi plurnacian<br />
esperantista<strong>ro</strong>n kun ri„a nacia kanta<br />
kultu<strong>ro</strong>. Tial ape<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la disko En kristnaska<br />
hor’, en kiu Anna Osmakowicz<br />
kantas popularajn en Pollando Kristnaskajn<br />
kantojn, estas bonvena.<br />
Kristnaskaj kantoj, kvankam ili<br />
estas ›atataj kaj ofte kantataj en multaj<br />
landoj, ne tiom ofte aperas en <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>.<br />
Oni povas nomi nur la diskon Kristnaska<br />
kordo (25 kantoj, 2003) <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
senakompana kantgrupo el Ne<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>rlando<br />
Akordo. Inter 14 kantoj en la nova<br />
disko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Anna Osmakowicz nur 2 koincidas<br />
kun tiuj en la disko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Akordo:<br />
“Paca nokt’” kaj “Blankan Kristnaskon”<br />
(„e Akordo •i nomi•as “Kristnasko<br />
blanka”). Sed en „i disko estas alia<br />
traduko (e„ esperantigita el alia lingvo)<br />
kaj la kantmanie<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Anna estas tute<br />
alia. ‹i kantas sola kun elekt<strong>ro</strong>muzika<br />
akompano farita <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Leszek Gryczka,<br />
kio ebligas al ›i pli libere trakti ritmon<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> l’ kantoj kaj variigi ties melodiojn.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> kantoj estas bele prezentitaj danke<br />
al „arma foto farita <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Juliusz MultarzyŒski,<br />
kovrilpa•o kaj grafika prilabo<strong>ro</strong><br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Adam Bolesta kaj preso <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
Vegart. Aparta agrabla surprizo por<br />
muzikantoj estas en tio, ke la teksta<br />
suplemento enhavas ankaμ muziknotojn<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> preskaμ „iuj kantoj (k<strong>ro</strong>m la<br />
lasta).<br />
Perfektaj laμ sia beleco melodioj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
la prezentitaj kantoj, multaj el kiuj estis<br />
dum jar<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>koj kaj e„ jarcentoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> sia<br />
estado en popolo pliharmoniigitaj, ne<br />
povas lasi aμskultanton indiferenta.<br />
Bela vo„o <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la kantistino plifortigas<br />
trankvilecon, harmoniecon kaj pacemon,<br />
kiujn portas la kantoj al homaj<br />
animoj.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> Kristnaskaj kantoj sekvas unu la<br />
alian ne en hazarda ordo, sed sinsekve<br />
laμ enhavo (ser„ado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> loko por la<br />
naski•o, mem naski•o, informo pri<br />
24<br />
naski•o, veno <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la pa›tistoj kun donacoj,<br />
la unuaj agoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Dio, komuna Kristnaska<br />
festo) kaj kontraste laμ muziktipo.<br />
En iuj kantoj oni povas facile malkovri<br />
pra•en<strong>ro</strong>jn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> „i kanto. Ekzemple,<br />
“Al Pa›tistoj la an•el’” similas<br />
mezepokan †oralon, kaj “Di’ naski•as”<br />
— polan solenan dancon polonezo.<br />
El 14 kantoj nur en 5 estas indikita<br />
aμto<strong>ro</strong>, „iuj aliaj havas nur rimarkon,<br />
ke la kanto estis verkita en la XVIIIa aμ<br />
XIXa jarcento. Plejparton <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la kantoj<br />
tradukis en esperanton Wies³aw Tomaszewski<br />
kaj kelkajn kantojn — Irena<br />
£owiñska. Esperanta teksto sonas bele.<br />
Bedaμrin<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> mi ne povas kompari kun<br />
originalo, „ar ne havas tekstojn en alia<br />
lingvo. En kelkaj lokoj oni povas renkonti<br />
nekoincidon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> silabaj kaj muzikaj<br />
akcentoj (“Alrapidis Betle†emon”).<br />
Tio povas okazi en antikva aμ popola<br />
muziko. Eble simila stranga±o estas en<br />
originalo, sed kiel tion kont<strong>ro</strong>li? Estus<br />
Stel’ ar enta<br />
muziko: Andrzej Se<strong>ro</strong>czyŒski<br />
vortoj: Anna Warecka<br />
tradukis Wies³aw Tomaszewski<br />
Vintratage portas sledo tra senvoj’<br />
vesperman i en la hejma <strong>ro</strong>nd’;<br />
karp’fritita, ru a bar„o, prunkompot’,<br />
sur la tablo helas festkan<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>l’.<br />
Stel’ ar enta brilas for,<br />
la patrina batas kor’,<br />
„ar veki as tag’ <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> l’ fest’;<br />
a<strong>ro</strong>mas arb’ en verda vest’…<br />
Brilas la ar enta stel’,<br />
pac-oblat’ en blanka hel’,<br />
tremas la patrina man’<br />
tra l’ vaksa varma flam’.<br />
Sub arbeto ku›as „ies kor-donac’,<br />
al fenest<strong>ro</strong> frapas griza f<strong>ro</strong>st’,<br />
en la kripo Betle†ema Krist-Infan’,<br />
sur „ielo jen unua stel’.<br />
El la disko En kristnaska hor’<br />
bone, se oni aldonus al la disko dulingvan<br />
tekston.<br />
Certe, granda labo<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> diskp<strong>ro</strong>duktintoj<br />
ne povis resti sen mankoj. Tiuj ne<br />
forstrekas meritojn <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la tuta disko, „ar<br />
temas pri mistajpa±oj sur la koverto kaj<br />
en la akompana b<strong>ro</strong>›u<strong>ro</strong>, i.a., p<strong>ro</strong> iuj<br />
p<strong>ro</strong>blemoj kun „apelitaj lite<strong>ro</strong>j.<br />
Bone, ke estas muziknotoj kun literitaj<br />
akordoj, sed estus e„ pli bone, se ili<br />
koincidus al reala kantado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Anna<br />
Osmakowicz. Tio okazas ne „iam. En<br />
kelkaj kantoj muzika enkonduko reale<br />
sonanta estas tute alia ne nur rilate al<br />
skribitaj muziknotoj mem, sed ankaμ<br />
rilate al kvanto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> taktoj en tiuj (“Alrapidis<br />
Betle†emon”, “Paca nokt’”,<br />
“Dum nokt’silenta”, “Al la kripo”, “Di’<br />
naski•as”). Tiukaze pli bone estas, se<br />
muzika enkonduko, interst<strong>ro</strong>fa muziko<br />
kaj postmuziko estas tute ne fiksita en<br />
muziknotoj, •uste tiel, kiel estas en<br />
kantoj “Mankis la loko”, “Al Pa›tistoj<br />
la an•el’”, “Stel’ ar•enta”, “Ni faru<br />
lumojn”. Ankaμ tute strange estas, ke la<br />
unua kanto “Mankis la loko” vo„e<br />
sonas en mino<strong>ro</strong>, sed estas skribita en<br />
ma±o<strong>ro</strong>. Foje okazas, ke paμzoj inter<br />
tekstaj linioj en muziknotoj forestas,<br />
kvankam en reala kantado ili „eestas en<br />
„iuj st<strong>ro</strong>foj (“Mankis la loko”).<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> kantistino klare p<strong>ro</strong>noncas „iujn<br />
vortojn, tamen aμ<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>blas ofta peko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
slavoj kaj litovoj: j inter i kaj posta<br />
vokalo.<br />
Estas vi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ble, ke la tekstoj kaj notoj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> diversaj kantoj estas prenitaj el<br />
diversaj fontoj kaj oni e„ ne p<strong>ro</strong>vis<br />
sistemigi muziknotan kaj tekstan skribmanie<strong>ro</strong>n.<br />
Jen estas skribitaj notoj kun<br />
vostetoj (“Mankis la loko”), jen en<br />
similaj kondi„oj — kun interlinioj<br />
(“Alrapidis Betle†emon”). En la teksto<br />
iam nova tekstlinio koincidas kun<br />
komenco <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> nova frazo en muziko<br />
(“Alrapidis Betle†emon”), sed iam tiu<br />
estas tute hazarda (“Mar›u vigle”). En<br />
iuj tekstoj tute nekompreneble estas<br />
uzita haltostreko (“Mankis la loko”,<br />
“Dum nokt’ silenta”, “En Betle†emo”,<br />
“Kiam la Kristnaskon”).<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> kantmanie<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Anna Osmakowicz<br />
ne povas ne allogi aμskultantojn<br />
per tute libera persona interpreto,<br />
„arma sed iam malp<strong>ro</strong>ksima <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la aldonita<br />
skribita muziknota teksto. Povas<br />
esti, ke ›i pravas, „ar originalo nuntempe<br />
jam ne aktualas. Do, aμskultu kaj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>cidu mem!<br />
Irina Mi<strong>ro</strong>nova
Belartaj konkursoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> UEA en 2007<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> Belartaj Konkursoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> UEA invitas partoprenantojn por la 58a fojo. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng><br />
rezultojn oni anoncos en la 92a Universala Kongreso en Jokohamo. Partopreno<br />
estas libera al „iuj kaj ne ligita al partopreno en la UK. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> konkursa±oj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vas esti novaj kaj, escepte <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la infanlib<strong>ro</strong>j, antaµe ne publikigitaj en<br />
ajna formo. K<strong>ro</strong>me validas jenaj kondi„oj:<br />
Poezio: Maksimuma longo ne fiksita. Tri premioj.<br />
P<strong>ro</strong>zo: Maksimuma longo 200×65 karakt<strong>ro</strong>j. Tri premioj.<br />
Teatra±o: Maksimuma longo ne fiksita. Tri premioj.<br />
Eseo: Teme ligita kun <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> aμ kun la temo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la UK. Premio “Luigi<br />
Minnaja” kaj du aliaj premioj.<br />
Kanto: Teksto kaj melodioj povas esti <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> malsamaj aμto<strong>ro</strong>j. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> melodion oni<br />
povas sendi KD-e, rete, sonben<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> aμ skribe (notoj), la tekston rete aμ papere.<br />
Premio “An-Song-san” kaj du aliaj premioj.<br />
Filmo: Teme ligita kun <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> aμ kun la kongresa temo. Daμ<strong>ro</strong> inter 15<br />
kaj 60 minutoj. Tri premioj.<br />
Infanlib<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Ja<strong>ro</strong>: Originala aμ tradukita lib<strong>ro</strong> (alia ol lernolib<strong>ro</strong>),<br />
presforme aperinta en <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>. Unu premio.<br />
Oni rajtas sendi maksimume tri konkursa±ojn por sama bran„o. Por poezio,<br />
p<strong>ro</strong>zo, teatra±o, eseo oni sendu ilin en unu ekzemple<strong>ro</strong>; por kanto oni sendu en<br />
kvar ekzemple<strong>ro</strong>j se KD-e aμ sonben<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>; por la infanlibra bran„o en tri ekzemple<strong>ro</strong>j.<br />
‚iuj alvenu plej laste la 31-an <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> marto 2007. Por filmo oni sendu po unu<br />
ekzemple<strong>ro</strong>n •is la 1-a <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> julio 2007.<br />
‚ion oni adresu al: Belartaj Konkursoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> UEA, „e Michela Lipari, Viale<br />
Giulio Cesare 223, IT-00192 Roma, Italio; rete ela.lipari@tiscali.it.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> konkursa±oj (k<strong>ro</strong>m infanlib<strong>ro</strong>j) estu pseμdonimaj. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> vera nomo kaj adreso<br />
estu en aparta koverto. Se eble, oni aldonu 5 internaciajn respondkuponojn por<br />
„iu bran„o, en kiu oni konkursas. Se oni sendas la konkursa±ojn rete, oni indiku la<br />
elektitan pseμdonimon.<br />
Premioj: Unua premio: 230 eμ<strong>ro</strong>j; dua premio: 161 eμ<strong>ro</strong>j; tria premio: 92<br />
eμ<strong>ro</strong>j; Nova Talento (por la plej bona konkursanto neniam premiita) 161 eμ<strong>ro</strong>j;<br />
Infanlib<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Ja<strong>ro</strong>: 483 eμ<strong>ro</strong>j.<br />
Publikigo: <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> rajto je la unua presigo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la premiitaj verkoj apartenas al<br />
UEA, kiu ankaμ poste rajtos aperigi ilin senpage en antologio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Konkursoj.<br />
Ricevitaj lib<strong>ro</strong>j<br />
B<strong>ro</strong>nikowska, Maria. Pri Janusz Korczak flustre: Poema<strong>ro</strong> / Tradukis el la pola<br />
Irena Szanser. — Czelad¨: Hejme, <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>. — 36 p•. — [Donaco <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Hejme].<br />
Florenco — spu<strong>ro</strong>j <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> alia historio. — Firenze: Comune di Firenze; Pisa: Edistudio,<br />
<st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>. — 24 p•., il. — [Donaco <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Aleksej Kor±enkov].<br />
Kongresa lib<strong>ro</strong>. 91a Universala Kongreso <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>. Florenco, <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>. — Rotterdam:<br />
UEA, <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>. 136 p•., il. — [Donaco <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Aleksej Kor±enkov].<br />
Kraft, Karel. He<strong>ro</strong>o <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> amo: <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> vivo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> P¸emysl Pitter. — Dob¸ichovice:<br />
KAVA-PECH, <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>. — 196 p•., il. — [Donaco <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> KAVA-PECH].<br />
Minnaja, Carlo; ‹ejpak, Anatolo. Elektitaj lekcioj pri historio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> scienco kaj<br />
tekniko. — Moskvo: Moskva ‹tata Industria Universitato, <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>. — 251 p•., il.;<br />
300 ekz. — [A„eto].<br />
Torino „iam movi anta / Tradukis el la itala Fabrizio Pennacchietti. — Torino:<br />
Città di Torino, <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>. — 20 p•., il. — [Donaco <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Aleksej Kor±enkov].<br />
Ïèðîí, Êëîä. Åâðîïåéñêîå õèòðîñïëåòåíèå ÿçûêîâ / Ïåðåâîä ñ ýñïåðàíòî Âèêòîðà<br />
Àðîëîâè÷à. — Ì.: ÐîÑÝ; Èìïýòî, 2004. — 16 ñ. — [Donaco <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Viktor A<strong>ro</strong>lovi„].<br />
Ricevitaj gazetoj<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>. <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/11; <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-nyt. <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/1; ¤enerala Informilo. <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/139; He<strong>ro</strong>ldo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>. <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/13,14; Internaciisto. <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/6; Juna Amiko. <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/2; KAE-Informilo.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/56; Komencanto. <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/4,5; Kontakto. <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/4; <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Ondo</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>. <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/11; <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng><br />
Revuo Orienta. <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/10; <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> Sago. <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/29; Literatura Foi<strong>ro</strong>. <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/223; Litova Stelo.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/5; Monato. <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/11; Pola Esperantisto. <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/5; REGo. <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/5; Scienco kaj Kultu<strong>ro</strong>.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/5; Sennaciulo. <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/10; Service <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Presse. <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/29; SES Informas. <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/4; Tempo.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/2,3; Vekilo. <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>/2.<br />
Gazetoj<br />
Literatura Foi<strong>ro</strong>. <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>: 223<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> oktobra Literatura Foi<strong>ro</strong> p<strong>ro</strong>ponas<br />
fragmenton el Ret<strong>ro</strong>vo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Fred<br />
Uhlman, lastan tradukon <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> William<br />
Auld, kun komentario <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Perla Martinelli.<br />
Poemoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Giorgio Silfer, Benoît<br />
Philippe kaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Manuel <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Seabra<br />
oma•as la forpasintan William Auld.<br />
Jozefo Horvath rememorigas pri la<br />
pioni<strong>ro</strong> Sándor Giesswein. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> redakcio<br />
intervjuas Vanja ‡eljazkova pri la granda<br />
E-historia ekspozicio en Orjahovo.<br />
Dimitar Ha•iev prezentas la p<strong>ro</strong>jekton<br />
pri la kreo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> monda organizo p<strong>ro</strong>ponitan<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Nikola Dimkov en 1917.<br />
Unu frazo pri tiraneco <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Gyula<br />
Illyés estas ree†o <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Hungara Revolucio<br />
en 1956, kaj la traduko <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Giorgio<br />
Silfer estas <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>di„ita al la ±urnalistino<br />
Ljudmila Politkovskaja kies mortigo en<br />
Moskvo afliktis la <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>mokratian mondon.<br />
En la rubriko “Premiere”: Fino „e<br />
la esenoj, „apit<strong>ro</strong> el la nova <strong>ro</strong>mano <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
Trevor Steele eldonota jarfine. Carlo<br />
Minnaja eseas pri <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> Princo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Niccolò<br />
Machiavelli.<br />
Valdo Banaitis kontribuas al la<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>bato pri la altrudo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> etnolingvaj<br />
signifoj al E-vortoj, kadre <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> kiu en la<br />
antaμaj nume<strong>ro</strong>j aperis artikoloj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
Dimitar Ha•iev, László Radacsy, Floriano<br />
Pessoa, Mi<strong>ro</strong>slav Malovec.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> revuo, kiel organo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Lingva<br />
Komitato <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Esperantio, publikigas la<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>cidon pri su<strong>ro</strong>gataj alfabetoj.<br />
HeKo<br />
2007, „u la lasta ja<strong>ro</strong> por<br />
Pola Esperantisto?<br />
Karaj legantoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Pola Esperantisto.<br />
Preskaμ fini•as la antaμlasta ja<strong>ro</strong><br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> eldonado <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> via revuo, kiu post<br />
13-jara “muta” periodo renaski•is,<br />
danke al interkonsento <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Eldonejo<br />
Hejme kaj PEA. Fine <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la venonta ja<strong>ro</strong><br />
la periodo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> tiu „i interkonsento<br />
fini•os, kaj nun mi ne konas rimedojn<br />
aμguri, kio okazos poste.<br />
Dum la •isnunaj kvar ja<strong>ro</strong>j PE<br />
fari•is pli kaj pli populara kaj interesa<br />
lega±o, precipe tamen por eksterlandaj<br />
esperantistoj, <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> kiuj venas laμdaj lete<strong>ro</strong>j<br />
kaj dankesprimoj. “Finfine la revuo,<br />
kiu ne estas plenigita <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> primovadaj<br />
nova±oj, prenitaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Interreto” — tia<br />
opinio plejmultas. “Viaj artikoloj pri<br />
pola literatu<strong>ro</strong> estas vere impresaj” —<br />
aplaμdas la aliaj.<br />
Kazimierz Leja<br />
(Pola Esperantisto, 2005, ¹5)<br />
25
26<br />
Mozaiko<br />
Por la septembra tasko “Amantaj pa<strong>ro</strong>j” venis 15 respondoj,<br />
inter kiuj nur unu ne estis •usta.<br />
Ilin sendis: Edmund Grimley Evans, Malcolm Jones<br />
(Britio), Andrej Kirijenko (Bjelarusio), Bruno Lehtinen,<br />
Erkki Kemppainen (Finnlando), Hans-Burkhard Dietterle<br />
(Germanio), Ester Olsen (Norvegio), Do<strong>ro</strong>ta Burchardt,<br />
Hanna Skalska (Pollando), Roland <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>rsson (Svedio), B<strong>ro</strong>nislav<br />
‚upin, Svetlana Konja›ova, Viktor Alikin (Ruslando),<br />
Ludmila Orajevskaja (Ukrainio).<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> loto donis premion al Viktor Alikin, kiun ni kore<br />
gratulas!<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> gusta respondo estas Leontodo.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> rado<br />
Radradiojn konsistigas vortoj el Zamenhofaj p<strong>ro</strong>verboj.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> vortoj skribendas centripete. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> rado ne staras surloke, •i<br />
turni•as kiel horlo•a montrilo. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> vortoj cirkle ›ajnigas preterku<strong>ro</strong>n<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> radradioj.<br />
Centripete: 1. Pli bona estas vorto …, ol kuko agrabla;<br />
2. T<strong>ro</strong> rapida … ne kondukas al celo; 3. Vivanton ni malhonoras,<br />
mortanton ni … 4. Sa•o …, sed ne p<strong>ro</strong>funda; 5. … <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
almozoj neniam malri„igas; 6. Negocaj … estas severaj;<br />
7. Kiu mem sin gloras, malbone…; 8. Kiu havas forton, havas<br />
… 9. Formikoj, … ne forta; 10. Du mastrinoj „e unu …<br />
neniam vivas sen recip<strong>ro</strong>ka malbeno; 11. Kiu … for›ovas, •in<br />
jam ne ret<strong>ro</strong>vas; <strong>12</strong>. Ne glore estas ser„i sian …<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>µ horlo a movo: 13. Sink<strong>ro</strong>nigita filmo; 14. Teatra<br />
verko; 15. Regnest<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Arabujo; 16. Valorpape<strong>ro</strong>; 17. Gravurita<br />
<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>segno; 18. Elmontranta imponan luksan belecon;<br />
19. Cirkloforma; 20. Dorsenire; 21. Kartvela vira nomo;<br />
22. Rilata al flo<strong>ro</strong>, simbolo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> pureco; 23. Rilata al substanco<br />
en kemio kaj farmacio; 24. Tago d<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> semajno; 25. Situacio;<br />
26. Sentumo; 27. Nea adjektivo signifanta: “<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> neniu ajn speco,<br />
kvalito”<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> respondon sendu al la redakcio po›te aμ rete antaμ 15 jan<br />
<st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>.<br />
Kompilis Jurij Kivajev<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> redakcio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Ondo</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng><br />
ser„as karikaturiston.<br />
SPRITAJ SPLITOJ KAJ PRESKERAROJ<br />
el la kolekto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> redukto<strong>ro</strong><br />
Murdoj en Esperantujo<br />
… turni•i al si mem, forgesi movadon kaj eksterajn<br />
celojn… Parto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la ekstermaj raμmistoj „irkaμ Esperanta<br />
Civito subtenas tian agadlinion. (Jukka Pietiläinen. Esperanta<br />
Finnlando, <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>, ¹5, p•. 13; rimarkis Kalle Kniivilä)<br />
‚e l’ funeb<strong>ro</strong> Cezara „eesti, ne laµdi<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> lasta lib<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> p<strong>ro</strong>f. d-<strong>ro</strong> Humphrey Tonkin “Lingvo<br />
kaj popolo”… grandparte temas pri la i<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ologia kaj organiza<br />
testamento <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Tonkin mem… (Giorgio Silfer. Tonkin pri<br />
raμmismo en sia lasta lib<strong>ro</strong>, HeKo 315 6-A, 16 nov <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>,<br />
http://www.esperantio.net/in<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>x.php?id=205)<br />
Kunsor„ataj sin-orgioj?<br />
Per la preparata p<strong>ro</strong>pono, la konsorcio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la paktintaj<br />
establoj povos krei sinergiojn…<br />
(Biblioteka Reto: preparata la direktivo, HeKo 314 1-C,<br />
1 nov <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>, http://www.esperantio.net/in<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>x.php?id=193)<br />
Kion sa o diktas<br />
Mi ne estas ne sa•a, „ar mi ne <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vigas homojn ne ekzameni•i<br />
„e UEA. (Gbeglo Koffi, 1 nov <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>, http://g<strong>ro</strong>ups.<br />
yahoo.com/g<strong>ro</strong>up/esperanto-en-togolando/message/3<strong>12</strong>)<br />
Opio <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> l’ popolo?<br />
Kiaj ajn estas la opionioj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> kelkaj, jes KELKAJ, pri mi,<br />
mi „iam iras mian vojon… (Gbeglo Koffi, 11 jul. <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>,<br />
http://g<strong>ro</strong>ups.yahoo.com/g<strong>ro</strong>up/komitato-<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>-uea/message/<br />
2772)<br />
En la mondon venis nova… sen «t»<br />
Fakte en la retejo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Supera Komisiito <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> UN pri<br />
Homaj Rajtoj… oni povas legi ankaμ en Esperano…<br />
(Renato Corsetti. Semajno <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> homaj rajtoj kaj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>,<br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>, <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>, ¹11, p•. 235)<br />
Ser„e al temoj<br />
Survoje. Klara Ilutovi„. … Pli ol ses<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>k originalaj<br />
poemoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> sentema poetino. (http://katalogo.uea.org/?inf=<br />
7636)<br />
Plukis István Ertl<br />
ZEO estas ZEO, ja ne ZAO<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> suba foto, kiun sendis <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>imius Stranickas, <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vus<br />
ornami la artikoleton pri la plej nova ZEO en Vilno sur la<br />
sepa pa•o <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> „i tiu <st<strong>ro</strong>ng>Ondo</st<strong>ro</strong>ng>.
Perantoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> “<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Ondo</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>”<br />
Argentino: Roberto Sartor, Beruti 2792, 3° 9, C 1425, BBF,<br />
Buenos Aires<br />
Aµstrio: Leopold Patek, Martinstr. 104/38, AT-3400 Klosterneuburg<br />
Aµstralio: Lib<strong>ro</strong>servo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> AEA, <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-domo, 143 <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>wson<br />
St., Redfern N.S.W. 2016<br />
Belgio: FEL, Frankrijklei 140, BE-2000 Antwerpen<br />
Brazilo: BEL, Caixa Postal 03625, Brasilia, DF 70084-970<br />
Britio: David Kelso, 5 Craigenhhil Road, Carluke, ML8 4QT<br />
Bulgario: G<strong>ro</strong>z<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>nka Filipova, str. Rajko Aleksiev 23, 4400<br />
Pazard•ik<br />
‚e†io:PavelPolnický,NaVinici110/10,CZ-29001 Podìbrady<br />
Danlando: Arne Casper, Bryggervangen 70, 4, tv. DK-2100<br />
København Ø<br />
Estonio: Virve Ernits, Vallimaa 17-8, EE-938<strong>12</strong> Kuressaare<br />
Finnlando: EAF / Päivi Saarinen, Siltasaarenkatu 15 C 65,<br />
FI-00530, Helsinki<br />
Francio: Espéranto-France, 4 bis rue <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la Cerisaie, FR-75004 Paris<br />
Germanio: Wolfgang Schwanzer, Pfarrer-Seeger-Straße 9,<br />
DE-55<strong>12</strong>9 Mainz<br />
Hispanio: Luis Serrano Pèrez, Font Nova 32, ES-08202 Saba<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ll<br />
Hungario: Jozefo Baksa, Pf. 115, HU-8901 Zalaegerszeg<br />
KEA, p.k. 87, HU-1675 Budapest<br />
Irlando: Joy Davies, 9 Templeogue Wood, Dublin 6W<br />
Islando: IEA, p.k. 1081, IS-<strong>12</strong>1 Reykjavík<br />
Italio: IEF, Via Viloresi 38, IT-20143 Milano<br />
Višnja Brankoviæ, Via Parini 5, IT-34<strong>12</strong>9 Trieste<br />
Japanio: JEI, Waseda-mati <strong>12</strong>-3 Sinzyuku-ku, Tôkyô-to, 162-0042<br />
Katalunio: KEA, Apartat 1008, ES-08200 Saba<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>ll<br />
Koreio: P<strong>ro</strong>f. Lee Chong-Yeong, Shinsegae Town Apt. 5-1001,<br />
Soosung-Dong, Taegu 706-031<br />
K<strong>ro</strong>atio: Marija Beloševi¢, Sveti Duh 130, HR-10000 Zagreb<br />
K<strong>ro</strong>atio kaj Slovenio: Višnja Brankoviæ (vd. Italio)<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng>tvio: Margarita elve, Rpniecbas 35-13, LV-1045 Rga<br />
Litovio: LEA, p. k 167, LT-3000 Kaunas-C<br />
Ne<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>rlando: UEA, Nieuwe Binnenweg 176, NL-3015 BJ<br />
Rotterdam<br />
Norvegio:<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>forlaget,OlafSchousvei18,NO-0572Oslo<br />
Nov-Zelando: G.David Dewar, 4 Harlech Mews, Avonsi<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>,<br />
Christchurch, NZ-8004<br />
Pollando: PEA, skr. poczt. 21, PL-44-101 Gliwice<br />
Portugalio: PEA, Rua João Couto, 6, R/C-A, PT-1500 Lisboa<br />
Ruslando: Galina Romanovna Goreckaja, RU-236039 Kaliningrad,<br />
ab. ja. <strong>12</strong>05<br />
Serbio: Dimitrije Jani£i¢, Svetogorska 19, 11000 Beograd<br />
Slovakio: Stano Marèek, Zvolenská 15, SK-03601 Martin<br />
Sud-Afriko: Colin S. Beckford, 43 Fairview Crescent, Milnerton<br />
Ridge 7441<br />
Svedio: Lisbet Andréasson, Kajsa Kavats gata 8, SE-242 35 Hörby<br />
Svislando: Christoph Schei<st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>gger, Im Schleedorn 6, CH-4224<br />
Nenzlingen<br />
Usono: ELNA, P. O. Box 1<strong>12</strong>9, El Cerrito CA 94530<br />
Ne forgesu reaboni<br />
Fabelkonkurso <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng><br />
18 okt <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng> en la hotelo Herkko en Taivalkoski (Finnlando)<br />
okazis premiofesto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la tradicia fabelkonkurso.<br />
‚i-jare venis 750 finnlingvaj, 10 samealingvaj kaj 11<br />
esperantlingvaj konkursa±oj. Esperantaj fabeloj venis el<br />
‚e†io, Francio, Hungario, Germanio, Kubo kaj Belgio.<br />
‡urianoj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-konkurso estis Raita Pyhälä, Auli<br />
Vihermä kaj Sylvia Hämäläinen. UEA aμspiciis la konkurson,<br />
kaj donacis lib<strong>ro</strong>premiojn.<br />
En la festa ceremonio Aini Vääräniemi rakontis pri la<br />
esperantlingva konkurso al la „eestantoj, inter kiuj estis<br />
±urnalistoj el televido kaj gazeta<strong>ro</strong>.<br />
Precipe aktivaj en la <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng>-konkurso estis „e†oj,<br />
kiuj gajnis en „iuj a•okategorioj: kategorio A (Jan Bauer,<br />
Jitka Rybkova), kategorio B (Denisa Pavlisova), kategorio<br />
C (Eliska Splichalova). Sed la premion Fabelo Internacia<br />
gajnis la grupa konkursa±o <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> tri herboj kunverkita <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Gretel<br />
Schumann (Francio), Alina Calibe Bruegger (Germanio),<br />
Aniko Slezak kaj Aniko Lilla Hegedus (Hungario).<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> „efan premion <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> finnlingva konkurso gajnis Pinja<br />
Buller el Taivalkoski. ‹ia onklo estas Osmo Buller. Gratulon<br />
ankaμ por Pinja!<br />
Aini Vääräniemi<br />
Internacia Fotokonkurso<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> limdato <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la naµa Internacia Fotokonkurso estas<br />
p<strong>ro</strong>krastita je unu monato al la 31a <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>cemb<strong>ro</strong> <st<strong>ro</strong>ng>2006</st<strong>ro</strong>ng>.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> konkursaj fotoj (maksimume kvin fotoj. <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> minimuma<br />
formato estas 15×20 cm.) <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vas esti senditaj unuekzemplere<br />
al la sekretario <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la konkurso, Halina Gorecka<br />
(RU-236039 Kaliningrad, ab. ja. <strong>12</strong>05, Ruslando).<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> konkursa±oj <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vas esti subskribitaj per pseμdonimo.<br />
En aparta koverto kunsendata <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>vas esti slipo kun la<br />
pseμdonimo, aμtenta nomo kaj po›ta adreso <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la aμto<strong>ro</strong>.<br />
Oni povas aldoni titolon aμ klarigan noton al la fotoj, sed<br />
tio ne estas <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>viga. En la konkurso ne rajtas partopreni fotoj<br />
jam premiitaj aμ publikigitaj.<br />
Ju•komisiono alju•os premiojn al la laμreatoj:<br />
1. 50 eμ<strong>ro</strong>j kaj abono <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Ondo</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> 2007.<br />
2. 25 eμ<strong>ro</strong>j kaj abono <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Ondo</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> 2007.<br />
3. abono <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Ondo</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> 2007.<br />
Speciala premio (50 eμ<strong>ro</strong>j kaj abono <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>Ondo</st<strong>ro</strong>ng> <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng><br />
<st<strong>ro</strong>ng>Esperanto</st<strong>ro</strong>ng> 2007) por la plej bona foto pri la temo Natu<strong>ro</strong>.<br />
<st<strong>ro</strong>ng>La</st<strong>ro</strong>ng> organizanto <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> la konkurso havos •is 31 <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng>c 2008<br />
ekskluzivan rajton uzi la ricevitajn fotojn en papera kaj<br />
elekt<strong>ro</strong>nika formo kaj en ekspozicioj. Poste la publikigorajton<br />
havos kaj la organizanto kaj la aμto<strong>ro</strong>j.<br />
27<br />
Bildo <st<strong>ro</strong>ng>de</st<strong>ro</strong>ng> Antonina Apollo