Grammatica d'instrucziun dal rumantsch grischun - chattà.ch
Grammatica d'instrucziun dal rumantsch grischun - chattà.ch
Grammatica d'instrucziun dal rumantsch grischun - chattà.ch
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
40<br />
3.1.3. Furmas e dievers <strong>dal</strong>s modus<br />
83 Ins distingua quatter modus tar il verb:<br />
– l’indicativ<br />
Flurina suna clavazin.<br />
– il conjunctiv<br />
Ses frar ha ditg, <strong>ch</strong>’ella sunia clavazin.<br />
– il cundiziunal<br />
S<strong>ch</strong>e Flurina avess peda, sunass ella pli savens clavazin.<br />
– l’imperativ<br />
Flurina, va e suna clavazin!<br />
84 L’indicativ è il modus neutral <strong>dal</strong> verb. El vegn duvrà oravant tut per exprimer fatgs<br />
reals, ma po er exprimer plans ed imaginaziuns.<br />
Uss fas<strong>ch</strong>ain nus ina pausa.<br />
Cur <strong>ch</strong>e la via è construida, na vegn il traffic betg pli ad ir tras vis<strong>ch</strong>nanca.<br />
L’extraterrester è sa dasdà ed è sgulà sin tetg.<br />
85 Las furmas <strong>dal</strong> conjunctiv enconus<strong>ch</strong>’ins vi <strong>dal</strong> fatg, <strong>ch</strong>’ellas cuntegnan en tut las desinenzas<br />
da tut ils temps in -i- tar ils verbs regulars.<br />
jau gidia, ti gidias, el gidia, nus gidian, vus gidias, els gidian<br />
jau vendia, ti vendias, el vendia, nus vendian, vus vendias, els vendian<br />
Per las autras furmas <strong>dal</strong> conjunctiv vesair § 110.<br />
86 Il conjunctiv vegn duvrà en emprima lingia en proposiziuns subordinadas ed è dependent<br />
<strong>dal</strong> verb da la proposiziun principala u dad auters pleds <strong>ch</strong>’al precedan.<br />
Jau crai <strong>ch</strong>’els <strong>ch</strong>antian bain.<br />
Ella ha ditg <strong>ch</strong>’els vegnian damaun en vacanzas.<br />
El è partì senza <strong>ch</strong>e jau sappia.<br />
En proposiziuns principalas è il conjunctiv fitg rar. Là po el vegnir duvrà per exprimer<br />
giavis<strong>ch</strong>s u intimaziuns.<br />
Tia veglia daventia.<br />
Ins veglia respectar la zona da silenzi!<br />
Las furmas <strong>dal</strong> conjunctiv perfect expriman l’anteriuradad da la proposiziun subordinada<br />
envers la proposiziun principala.<br />
El manegia <strong>ch</strong>e ti hajas sunà stupent.<br />
El ha ditg <strong>ch</strong>e ti sajas stà da giuven in onn en l’America.<br />
87 Il pli savens vegn il conjunctiv duvrà en il discurs indirect.<br />
Ella ha ditg <strong>ch</strong>’els vegnian damaun en vacanzas.<br />
En il discurs indirect ston ins savens er adattar las persunas ed ils pronoms a la nova<br />
perspectiva.<br />
– discurs direct:<br />
Ella ha ditg: "Jau vom pli gugent cun skis."<br />
Il bab ha ditg: "Ti has da far l’emprim ils pensums."