Grammatica d'instrucziun dal rumantsch grischun - chattà.ch
Grammatica d'instrucziun dal rumantsch grischun - chattà.ch
Grammatica d'instrucziun dal rumantsch grischun - chattà.ch
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
3.1. Verbs<br />
61 Verbs èn pleds <strong>ch</strong>e pon vegnir specifitgads tenor persuna, numerus, modus e temp.<br />
Blers verbs pon er vegnids transfurmads en il passiv (§ 94). Quels pon ins er specifitgar<br />
tenor diatesa (activ u passiv).<br />
62 Sin basa da la funcziun <strong>dal</strong> verb en la part verbala da la frasa pon ins distinguer ils<br />
sequents dievers <strong>dal</strong> verb.<br />
34<br />
– diever sco verb auxiliar<br />
El è stà oz a Cuira.<br />
– diever sco verb mo<strong>dal</strong><br />
El vul ir oz a Cuira.<br />
– diever sco verb per propi<br />
El va oz a Cuira.<br />
63 Verbs auxiliars èn ils verbs <strong>ch</strong>e vegnan duvrads per furmar ils temps cumponids<br />
(§ 72s.) ed il passiv (§ 94). Il verb auxiliar furma il predicat ensemen cun in particip u in<br />
infinitiv d’in verb per propi. I dat trais verbs auxiliars:<br />
avair Ella aveva gia fatg ils pensums.<br />
esser Nus essan ids a <strong>ch</strong>asa.<br />
vegnir El vegn a turnar proximamain.<br />
Remartga:<br />
Ils verbs esser, avair e vegnir na pon betg mo vegnir duvrads sco verbs auxiliars,<br />
mabain er sco verbs per propi.<br />
El è in fitg bun scrinari.<br />
Nus n’avain betg blera peda.<br />
El vegn da Cuira.<br />
64 Ils verbs mo<strong>dal</strong>s vegnan colliads directamain cun l’infinitiv, senza la preposiziun a u<br />
da. Cun il verb mo<strong>dal</strong> vegn la rolla <strong>dal</strong> subject specifitgada: Renata va cun il tren.<br />
Renata vul ir cun il tren. Ella dastga ir cun il tren. Ella sto ir cun il tren. euv.<br />
I dat set verbs mo<strong>dal</strong>s: savair, pudair, vulair, dastgar, duair, stuair e manglar. Cun<br />
quels èn p.ex. las sequentas specificaziuns pussaivlas:<br />
verb mo<strong>dal</strong> exempels significaziun<br />
savair El sa nudar fitg bain.<br />
Jau sai gidar tai, s<strong>ch</strong>e ti vuls.<br />
pudair El po ir a scola gia quest onn.<br />
Reto ha pudì purtar il satg.<br />
Quai po esser vair.<br />
vulair Ella vul ir a <strong>ch</strong>asa.<br />
El vul finir quai sin damaun.<br />
dastgar Gion dastga anc durmir in pau.<br />
El n’ha betg dastgà dir da na.<br />
"ha emprendì da"<br />
"sun capavel da"<br />
"ha la pussaivladad da"<br />
"è stà bun da"<br />
"igl è pussaivel <strong>ch</strong>e"<br />
"ha il giavis<strong>ch</strong> da"<br />
"ha l’intenziun da"<br />
"ha la permissiun da"<br />
"n’ha betg gì il curas<strong>ch</strong>i da"