Grammatica d'instrucziun dal rumantsch grischun - chattà.ch
Grammatica d'instrucziun dal rumantsch grischun - chattà.ch
Grammatica d'instrucziun dal rumantsch grischun - chattà.ch
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
30<br />
En stil administrativ-giuridic vegn er duvrà be il(s) qual(s), la(s) quala(s) senza preposiziun,<br />
ma per il solit fan ins diever da <strong>ch</strong>e en tals cas.<br />
Nus avain trais perditgas, las qualas conferman questa <strong>ch</strong>aussa.<br />
Nus avain trais perditgas <strong>ch</strong>e conferman questa <strong>ch</strong>aussa.<br />
48 La subjuncziun <strong>ch</strong>e po dentant era introducir ina proposiziun subordinada <strong>ch</strong>e<br />
remplazza ina part da la proposiziun principala. En questas proposiziuns ha ella be la<br />
funcziun d’inditgar <strong>ch</strong>e la proposiziun saja subordinada. El ha damai be funcziun subjunctiva.<br />
El apprezies<strong>ch</strong>a sia buna lavur. object direct<br />
El apprezies<strong>ch</strong>a <strong>ch</strong>’ella lavura us<strong>ch</strong>è bain. prop. subordinada<br />
Ella sa regorda anc bain da sia lunga barba gris<strong>ch</strong>a. object preposiziunal<br />
Ella sa regorda anc bain, <strong>ch</strong>’el aveva ina lunga barba gris<strong>ch</strong>a. prop. subordinada<br />
Las proposiziuns subordinadas cun <strong>ch</strong>e en funcziun subjunctiva pon dentant er esser<br />
indicaziuns libras e cumplettes<strong>ch</strong>an lura la proposiziun principala.<br />
Vus stuais far questa lavur, <strong>ch</strong>e vus veglias lura u betg.<br />
Discurra pli dad aut, <strong>ch</strong>’ins <strong>ch</strong>apes<strong>ch</strong>ia era insatge.<br />
49 Per precisar las relaziuns semanticas tranter la proposiziun principala e la proposiziun<br />
subordinada vegn la subjuncziun <strong>ch</strong>e duvrada savens ensemen cun auters pleds e furma<br />
cun quels particlas da subordinaziun cumbinadas<br />
– cun autras particlas: co <strong>ch</strong>e, cura <strong>ch</strong>e, nua <strong>ch</strong>e, perquai <strong>ch</strong>e, malgrà <strong>ch</strong>e; avant <strong>ch</strong>e,<br />
durant <strong>ch</strong>e, per <strong>ch</strong>e, senza <strong>ch</strong>e, euv.<br />
– cun pronoms: quai <strong>ch</strong>e, quel <strong>ch</strong>e; tgi <strong>ch</strong>e, tgenin <strong>ch</strong>e, tge <strong>ch</strong>asa <strong>ch</strong>e, quant <strong>ch</strong>e, euv.<br />
– cun ulteriurs pleds u locuziuns: supponì <strong>ch</strong>e, premess <strong>ch</strong>e, per cas <strong>ch</strong>e, a cundiziun<br />
<strong>ch</strong>e, da maniera <strong>ch</strong>e, euv.<br />
Per las differentas funcziuns semanticas da las particlas da subordinaziun e lur cumbinaziuns<br />
cf. § 271.<br />
50 La subjuncziun s<strong>ch</strong>e po medemamain furmar proposiziuns subordinadas libras e da<br />
quellas <strong>ch</strong>e remplazzan ina part da la proposiziun principala. Las proposiziuns subordinadas<br />
libras han funcziun semantica cundiziunala.<br />
Ella vegn era a kino, s<strong>ch</strong>’ella ha temp.<br />
S<strong>ch</strong>e quai fiss us<strong>ch</strong>è simpel, avessan nus daditg finì la lavur.<br />
En funcziun cundiziunala po la subjuncziun s<strong>ch</strong>e era vegnir cumbinada cun conjuncziuns<br />
da coordinaziun: er s<strong>ch</strong>e, mo/be s<strong>ch</strong>e, sco s<strong>ch</strong>e, euv.<br />
51 Las proposiziuns subordinadas cun s<strong>ch</strong>e <strong>ch</strong>e remplazzan ina part da la proposiziun principala<br />
furman proposiziuns interrogativas indirectas.<br />
Jau ma dumond, s<strong>ch</strong>’ella ha ditg la vardad.<br />
Ella na sa anc betg, s<strong>ch</strong>’ella vegn era a kino.<br />
En questa funcziun po la subjuncziun s<strong>ch</strong>e era vegnir remplazzada da s<strong>ch</strong>ebain.